You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 7 » Literere skatkis
Die klassieke letterkundeFigure 1‘n Kunstenaar werk met materiaal wanneer hy besig is om te skep.Die skilder gebruik olie- of waterverf wanneer hy ‘n skildery maak.Skrywers (of woordkunstenaars) gebruik taal om mee te skep. Die kunswerke wat hulle skep, staan bekend as letterkunde.Letterkunde is nie bloot stories wat mense geskryf het om ander mee te vermaak nie. Trouens, goeie letterkunde speel ‘n baie belangrike rol in ons lewens. Dit stel mense in staat om kennis te maak met die mees basiese lewenskwessies. Daar kan gesê word dat die letterkunde hom bemoei met die mens se bestaan en lewenservarings.Al is ‘n letterkundige werk reeds honderde jare oud, kan dit steeds iets sê oor die dinge wat deel is van mense se belangrikste lewenservarings soos byvoorbeeld geboorte en dood, liefde, hartseer, eensaamheid en begeertes.Die letterkunde kan steeds betekenisvolle kommentaar lewer oor probleme wat so oud as die mens self is, en waarmee elke nuwe geslag te doene kry. Wat ons voorouers honderde jare gelede ervaar het, ervaar ook ons nog steeds.Verhale en stories wat daarin slaag om mense oor baie jare steeds te boei en stof tot nadenke bied omdat hulle die toets van die tyd deurstaan het, word uiteindelik deel van die klassieke wêreldletterkunde. Hulle word in ander tale vertaal sodat meer mense dit kan lees.In Afrikaans is daar ‘n lang lys van boeke wat vertaal is uit ander wêreldtale soos Engels, Frans en Duits sodat ons ook in Afrikaans die genot en plesier daarvan kan ervaar wanneer ons die boeke lees.Een sodanige boek is Treasure Island deur Robert Louis Stevenson. Hierdie boek het reeds in 1883 verskyn. Dit is die eerste vollengte roman wat hy geskryf het. Dit is in 1925 in Afrikaans vertaal met die titel Skateiland.Julle het waarskynlik reeds met hierdie verhaal op televisie kennis gemaak. Etlike weergawes is gebeeldsend, of as ‘n film, of as ‘n tekenprent. Walt Disney het ‘n vollengte rolprent daarvan vervaardig en is in die meeste videowinkels beskikbaar. Die verhaal in Afrikaans behoort in die plaaslike biblioteek beskikbaar te wees as deel van die vertaalde Libri-reeks.
Die skrywerRobert Louis Stevenson is in 1850 in Edinburgh gebore. Sy vader was ‘n welvarende en beroemde ingenieur. As kind was hy dikwels siek en het meeste van die tyd in die bed deurgebring waar hy baie gelees het. As jong man het hy in ingenieurswese belanggestel, maar het later as advokaat gekwalifiseer. Hy het egter nooit gepraktiseer nie, omdat hy reeds vanaf sy sestiende jaar en later al sy tyd aan skryf gewy het. Hy het wêreldbekendheid in 1886 verwerf met die verskyning van Kidnapped en The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde. Treasure Island is in 1882 geskryf, na sy terugkeer van ‘n genotvolle reis na die Stille Oseaan en Suidsee. Hier het hy ook later om gesondheidsredes gaan woon. In 1894 is hy in Samoa oorlede.‘n Uittreksel uit die 1925-vertaling van SkateilandBy die eerste groot boom het ons stilgestaan, maar, volgens die kompas, was dit die verkeerde. So ook met die tweede. Die derde was goed twee honderd voet hoog; ‘n reus van ‘n boom, met ‘n stam so wyd as een huis, en ‘n breë skaduwee, waaronder ‘n hele afdeling soldate sou kan maneuvreer. Van Ooste en Weste kon dit van die see af gesien word, en sou as ’n teken kon gedien het as baken vir ‘n skip.Maar dit was nie sy grootte wat nou so ‘n indruk op my maats maak nie; dit was die feit dat daar êrens onder sy skaduwee sewe honderd duisend pond begrawe lê. Hoe nader hulle aan die boom kom, hoe meer neem geldgierigheid by hulle die plek in van vrees. Hulle oë skitter; hulle voete word al haastiger; hulle hele siel was in daardie skat, wat daar vir elkeen lê en wag, en wat aan elkeen ‘n lewe van losbandigheid en plesier belowe.Silver hink steun-steun voort op sy kruk. Sy neusgate staan wyd oop, en beef; hy vloek soos ‘n rasende as daar ‘n vlieg gaan sit op sy blinkwarm gesig; hy pluk woedend aan die lyn wat my aan hom vasbind, en elke slag gee hy my ‘n kyk asof hy my wou vermoor. Hy het nie die minste moeite gedoen om sy gedagte te verberg nie, en ek het dit gelees soos ‘n ope boek. In die nabyheid van die goud het hy alles vergeet: sy belofte, en die waarskuwing van die dokter, dit alles behoort nou aan die verlede. Ek was seker daarvan dat hy hoop om die skat in hande te kry, en dan die Hispaniola op te soek, iedere man, wat nie tot sy volgelinge behoort nie, keelaf te sny, en dan weg te seil soos sy eerste plan gewees het, belaai, met misdade en goud.Ek was so geskok deur onrus, dat ek skaars kon byhou by die vinnige draf van die goudsoeker. Nou en dan het ek dan ook gestruikel; en dan gee Silver my ‘n nuwe ruk, en kyk my met moordenaars-oë aan. Dick het ver agter geraak, en babbel nou vloeke en gebede deurmekaar, want sy koors word al hoe strawwer. Dit het my nog ellendiger laat voel, en, om die kroon op alles te sit het die gedagte aan die bloedige treurspel my vervolg, tot daardie goddelose ou seeskuimer met die blou gesig – hy wat op Savannah dood is, en tot die laaste toe nog sy ses helpers omgebring het. Hierdie bos, wat nou so rustig was , het toe seker weergalm van hulle doodskrete; en ek verbeel my dat ek dit nog hoor!Ons was nou aan die kant van die stuk bosveld. Hoera, maats, almal saam!” skree Merry; en die voorstes begin te hardloop.Skielik, geen tien tree verder nie, sien ons hulle bly staan. Hulle praat almal deurmekaar. Silver loop so al wat hy kan, en werk vorentoe met sy kruk soos ‘n besetene; en die volgende oomblik staan ons twee ook by die ander.Voor ons was ‘n groot kuil, en dit was lank al gegrawe, want die kante was ingestort en op die boom groei die gras al. Hierin lê die stukkende steel van ‘n pik, en die planke van verskeie kiste lê daar rond. Op een van die planke kon ek nog die naam lees, ingebrand met ‘n warm yster, van Flint se skip, die Walrus.Alles was so duidelik as die dag. Iemand het die bêreplek ontdek, en geplunder: die sewehonderdduisend pond was weg!Uit: Skateiland, R.L. StevensonVertaal deur Mev. A. E. Carinus-Holtzhauzen, 1925.Hierdie uitgawe: J.L. van Schaik Bpk, Pretoria, 1957.
Lu 3.2] (a) Gee ‘n beskrywing van die derde boom in die eerste paragraaf. Doen dit in keurige Afrikaans. (b) Hoe beskryf die skrywer die goudsoekers se geldgierigheid in paragraaf 2? (c) Hoe word Silver beskryf in die eerste sin van paragraaf 3?
Om kreatief te dink [LU 5.4.1]Verbeter die volgende:So wyd as een huis.Soos ‘n ope boek.Dit alles behoort aan die verlede.Sy koors word al hoe strawwer.Alles was so duidelik as die dag.Sy neusgate staan wyd oop, en beef.Ons was nou aan die kant van die stuk bosveld.‘n Reus van ‘n boom.Die gedagte aan die bloedige treurspel het my vervolg.Wat is ‘n seeskuimer? (Dink aan die skuim van die aarde).
[LU 4.3.3, 4.3.4]Hierdie kaart dui aan waar die skat in die verhaal begrawe was.Elkeen teken nou sy eie kaart met al die belangrike bakens.Skryf tien stappe neer hoe om by die skat uit te kom.Die plek waar die skat versteek is, bly ‘n geheim, want julle gaan kaarte met mekaar ruil. Jou maat moet jou aanduidings volg om by die skat uit te kom.Julle aanduidings of stappe moet in slim, verstaanbare taal beskryf word.
[LU 5.1.3]Sluitingsoefening(a) Voltooi die leesstuk deur die woorde aan die einde van hierdie leesstuk op die mees logiese manier in die gapings in te vul.Toe ________ons almal die grot in. Dit was ‘n groot lugtige plek, met ‘n fonteintjie, en ‘n________ helder water, waaroor _______________ hang. Die____________ was sanderig. Voor ‘n groot __________ lê Kaptein Smollett; en in die verste hoek sien ek groot hope ________skitter, en wat in groot vierkante gepak was. Dit was ou Flint se _______________ wat ons so ver kom soek het, en wat alreeds die _______________van sewentien gekos het. Geen mens op____________ kon vertel hoeveel _______________en trane, hoeveel _____________ en misdade, dit gekos het om dit bymekaar te___________ nie, watter goeie _________ gesink het, hoeveel ___________ manne _______________die plank moes oorstap nie. Tog was daar nog drie op die eiland -Silver, en ou Morgan, en Ben Gunn, - wat elkeen ‘n ___________ gehad het in hierdie _____________soos elkeen ook tevergeefs gehoop het op ‘n deel van die ____________te kry.vuur mense dapper poelbuit skepe misdade gaanleuens vloer aandeel geblinddoekaarde varings goudstawe maakskat bloed muntstukke dood
[LU 6.2](a) In elk van die volgende sinne is daar ‘n taal-, hoofletter-, spel-, leesteken- of logikafout. Skryf eers die fout neer en langsaan die korrekte antwoord:Byvoorbeeld: Vraag: Die man wie daar loop.Antwoord: Die man wat daar loop.(i) Ek was gebore op Beaufort-Wes.(i) My broer studeer op die universiteit van Stellenbosch.(i) My oom is dood van sy hart.(i) Hy het homself op die partytjie geniet.(i) Die fiets wat ek mee ry, is al oud.(i) Die stoel wat sy op sit, is geel geverf.(i) Die skêr is stomp.(i) My suster is op ‘n streng dieët.(i) Die Springbokke toer huidiglik deur Engeland.(i) Die bankrowers het regs en links op die mense geskiet.
Asswessering Table 1
MemorandumOpdrag 1(In die leerder se eie woorde.)a) Die derde boom was ongeveer tweehonderd voet hoog. Dit was ‘n reuseboom met ‘n stam so dik as die breedte van ‘n huis. In die skaduwee van die boom kon ‘n hele afdeling soldate saamtrek. Van ver af kon dit dien as ‘n baken vir skepe. b) Hulle oë het geskitter, en hulle het al hoe vinniger voortbeweeg, want hulle siele was in die skat omdat dit aan hulle ‘n losbandige lewe vol plesier sou bied. c) Sy neusgate (of neusvleuels) was wyd oop, en het gebewe; hy het boosaardig geskel wanneer ‘n vlieg op sy natgeswete gesig gaan sit het; hy het die tou wat my aan hom vasgebind het, woedend gepluk, en elke keer na my gekyk met moordlustige oë.Opdrag 2a)(i) So wyd soos ‘n huis. (ii) Soos ‘n oop boek. (iii) Dit alles behoort tot die verlede. (iv) Sy koors word al hoe erger. (v) Alles was so duidelik soos die dag. (vi) Sy neusgate was wyd oopgesper en het gebewe. (vii) Ons was nou op die rand van die stuk bosveld. (viii) ‘n Reuseboom. (ix) Die gedagte aan die bloedige treurspel het my agtervolg (of bygebly). (x) ‘n Seeskuimer is ‘n persoon van swak of twyfelagtige karakter. Uitgeworpenes uit die samelewing. Onderste laag van die gemeenskap. Gespuis. Skorriemorries.Opdrag 3Om basiese vaardighede deur middel van saaklike taal en eenvoudige beskrywings te gebruikOpdrag 4gaan, poel, varings, vloer, vuur, muntstukke, goudstawe, skat, dood, mense, aarde, bloed, maak, skepe, dapper, geblinddoek, aandeel, misdade, buit.Opdrag 5(a) (i) Ek is gebore in Beaufort-Wes.(i) By broer studeer aan die Universiteit van Stellenbosch. (ii) My oom is dood aan sy hart. (iii) Hy het hom op die partytjie geniet. (iv) Die fiets waarmee ek ry, is al oud. (v) Die stoel waarop ek sit, is geel geverf. (vi) Die skêr is stomp. (vii) My suster is op ‘n streng dieet. (viii) Die Springbokke toer tans deur Engeland. (ix) Die bankrowers het links en regs op die mense geskiet.
« Previous module in collection Uit die Afrikaanse literere skatkis
Next module in collection » Die pous en sy muil
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 20, 2009 2:56 pm -0500. Add to a lens