Op Wolmaransstad, 'n dorpie in Wes-Transvaal, gestig in 1891, het Willem Jacobus du Plooy Erlank op 22 Junie 1901 die eerste lewenslig gesien. Hy was die tweede seun van Andries Gustav en Margaretha, geb. Du Plooy, van die boerdery Uitkyk in die distrik. Die Anglo-Boereoorlog het gewoed en sy vader was op kommando. As suigeling is hy met sy moeder en broer, sy grootmoeder en tante vervoer na 'n konsentrasiekamp by Klerksdorp en later na 'n ander by Pietermaritzburg. Agter hulle is die plaashuis afgebrand.1 Na die oorlog is die plaas weer opgebou, 'n dogter het bygekom en die twee seuns het onderrig ontvang van 'n goewernante, wat daarna onderwyseres geword het van 'n staatsondersteunde plaasskooltjie, met 'n aantal kinders van verskillende leeftyd wat selfs uit die dorp aangery is en as een gesin behandel is, ‘met lekkers en liefde, maar ook strengheid en straf’.2 Die bynaam ‘Duke’, terloops, waaronder hy in die omgang bekend was, kom blykbaar reeds in hierdie vroeë stadium op die plaas voor.3
Sommer met die intrap het hy sy studentebynaam gekry. Toe hy voor die inskrywingslokaal in die ry staan - bleek en petieterig, met asblonde hare en in 'n kort broek - merk iemand agter hom op: ‘En dié ou lammetjie, wat soek hy hier?’ Hy het hom woedend en aggressief omgedraai, maar toe trek 'n ander student hom gemoedelik en beskermend nader: ‘Kom staan hier, ou Lammetjie.’ So het die bynaam ontstaan en die vriendskap met John Quinn, later die hoof van die Veeartsenykundige Instituut van Onderstepoort. En Lammetjie is deur gedeeltelike omsetting verander in die skrywersnaam Eitemal.5 As student was hy ook, in 1919, betrokke by die beroemde of berugte vlaginsident. Nog in Rebelliestemming, het hy tydens 'n militêre oorwinningsfees met vreugde-
vure en vlagvertoon, op die kollegeterrein 'n Union Jack neergehaal en verbrand - 'n protes teen die Engelse imperialisme.6 Hy moes daarvoor boet met skorsing uit die koshuis en terughouding van 'n studiebeurs. Maar hy het sy studie met lof voltooi en die onderwys betree. Van 1921 tot 1928 het hy Latyn gegee aan die hoërskool van Wolmaransstad en daarna, van 1929 tot 1935 in Johannesburg, Afrikaans aan die Hoër Seunskool Helpmekaar. As onderwyser word hy beskryf as toeganklik en hulpvaardig, maar streng, met eerbied vir sy leerlinge en 'n boeiende voordrag omdat hy nooit 'n les herhaal het nie.7 Onderwyl hy in Johannesburg was, het hy aan die Universiteit van die Witwatersrand onder C.M. van den Heever die graad b.a.-Honneurs behaal. In 1931 het hy in die huwelik getree met Hester Cornelia Visser van Hanover, wat hy op 'n nuwejaarsviering in Parys onder die wilgers van die Vaalrivier ontmoet het. Uit die huwelik is 'n seun gebore.
Hierdie resultate is in 'n hoë mate bevorder deur sy inslag as redenaar. Reeds van 1921 af het hierdie natuurlike talent hom 'n gesogte spreker
gemaak op kongresse, volksfeeste en by ander kulturele geleenthede en hy het dit met die jare geslyp en versober tot 'n gedugte en dwingende instrument in sy stryd en strewe. Hoflik, ingehoue en met 'n welluidende stem, het hy sy argumente puntsgewys ontwikkel in 'n logiese voortgang, ontledend en afwegend, met gloeiing sonder oplaaiing. Deur goeie voorbereiding en die logiese opbou kon hy dikwels optree sonder aantekeninge.
Die bundels waaruit sekere materiaal vir die Sangbundel oorgeneem of aangepas is, is voorafgegaan deur sy eerste werk, die kinderverhaaltjie Stafie en Santie by die Kabouterberg (1927). Dit is 'n lewendige avontuurverhaaltjie met lokale en tradisionele sprokieselemente. ‘Stafie’ hou waarskynlik verband met ‘Gustav’, 'n familienaam wat teruggaan op die Sweedse stamvader (1791). In die veld kom die twee boerekinders 'n singende geel sysie van die kabouterland ‘Vervanhier’ teë en as Stafie na Santie roep hoor hy die stem van Ego My-gek.9 Gedurende die nag word die twee, tot kabouters verklein, deur Sysie en Ego, wat alles nasê en onthou, na die kabouters vervoer en tot koningspaar gekroon. Stafie word versoek om die kabouters te bevry van hul vyande, veral die bobbejane, wat die lammers verskeur. In die bobbejaangrot verloor Stafie sy vuurvlieglampie in 'n geveg, verdwaal hopeloos, kom op 'n waterdraak af, wat hy verslaan, slaap op die vel van 'n gedode bobbejaan en roep ten einde raad na sy veldkornet Ego, wat met 'n lampie verskyn. Vermom in bobbejaanvelle lok hulle die ondiere na buite en verslaan
het. Dit is 'n studie van ideële vormbeginsels in die kader van die vorm/inhoudrelasie. Na 'n historiese aanloop oor die krisis van die individualisme, skets hy na grondslag en verskiet die naoorlogse ismes: die herpotensiëring van oorgelewerde bowaardes en vormbeginsels (humanitarisme, godsdienstige dogmatisme, kulterele progressivisme, sosialisme) en die soeke na nuwes, waarby hy hom veral toespits op die amorfisme - ingevoer as vormbeginsel van die vitalisme as inhoudsbeginsel. In sy individualiserende aspek druk die vitalisme hom uit in 'n hewigheidskultus as ontvlugtingsdrang, aanranding, persoonlikheids- en werklikheidsbevesting, e.d., en by Slauerhoff, wat uitvoerig behandel word, in 'n selfverwesenlikingsdrif teen gevormdheid, selfverlies in die vormloosheid van see en massa, 'n swerwende liefde en in die dekadensie - 'n vormvliedende manlike sy van sy persoonlikheid in samehang met 'n swakkere, vormsoekende, vroulike teenpool. Gebrek aan 'n metafisiese bowaarde laat die vitalisme egter uitloop op die nihilisme of ewigheidsangs, wat ook terugwerk op die verlede.11 Die slothoofstuk handel oor ‘De schoonheid als gevormdheid’. Dit is 'n prikkelende, ernstige verhandeling. In sekere opsigte egter, soos bronversorging, doen dit enigsins onaf aan.
Sy studie en promosie het 'n nuwe lewensfase ingelui. Hy het dosent in die metodiek geword aan die Normaalkollege, Pretoria (1939-1949). Tussendeur het hy egter ook die Afrikaanse letterkunde bespreek en dramas vertaal of bewerk vir studenteopvoerings onder leiding van mev. Erlank. Bynaam hier: ‘Ertjies’.12 Vanaf 1950 tot sy aftrede in 1966 beklee hy die leerstoel vir die Nederlandse letterkunde aan die Universiteit van Stellenbosch. In sy onderrig was hy gerig op gevalbehandeling, maar ook op vergelyking en, met die oog op Afrikaans, wortelaanduiding. 'n Oud-student skryf in 'n huldeblyk: ‘Prof. Erlank was altyd in die klas die netjiese, uiters gesofistikeerde man, vir wie die skoonheid van die Nederlandse digkuns nie net iets was wat op papier gevind is nie, maar wat weerklank gevind het in sy hele persoonlikheid.’13 Hy het ook dikwels hulpdiens bewys aan jong skrywers.14
Reeds in Amsterdam het hy begin skryf aan die eselsromannetjie Jaffie (1953), waarvan 'n fragment in Die Huisgenoot verskyn het.16 ‘'n Naïef beleefde idee’ word daarin uitgewerk in ‘die weergawe van eie jeugherinnerings en godsdiensbelewings rondom twee eseltjies as sentrale figure.’17 Die jong Jaffie word deur sy oom Vaaltyn onder die eenvoudige bedrywighede en verhoudinge op Uitkyk opgevoed in die Christelike leer van liefde, lydsaamheid en verwagting soos dit deur hulle geslag van die vaal esels met 'n kruis op die rug in die tyd van Christus ervaar of beluister en sedertdien oorgelewer is. ‘As jy jou eie verlede ken, (moet) jy daaruit jou eie toekoms dink vir jouself.’18 Hortend, op sy eselsmanier, word Jaffie vertel van gebeurtenisse soos die geboorte en vlug van Christus en die intog in Jerusalem, toe die vaal eseltjie Valta die ‘adelkruis’ van die Meester ontvang het; maar ook van die diepere dinge soos die mistieke liefdesleer, van die diepere beeld in die individu, broos soos die spieëlbeeld in die drinkbak, waardeur individu gebind word aan medeindividu in naasteliefde en -diens. Hiernaas kry hy egter ook praktiese lesse in ‘die beste bekbyte en skopskote.’19 In die enigsins onaardse atmosfeer van 'n haelstorm op Kersdag word Vaaltyn gedood deur 'n bliksemstraal en Jaffie, wat ontwaak in sy jeugdige krag en aardse drange, verower die eselleiding op die ‘raasbek’ Ribbok, van 'n ander eselsgeslag, en in werklikheid sy onverskillige vader. J.C. Kannemeyer noem Jaffie ‘'n klein meesterstuk’.20 Gesien die ontstaanstyd is dit waarskynlik ook binne die studiekader van literêr-teoretiese betekenis.21
Reinaard het middelerwyl ook elke dier se stem en taal geleer25 en die nabootsing daarvan - ook in uitgebreide sin - gebruik om die naïewes en dommes in die val te laat loop. Sy nuwe avonture word toegevoeg tot die oues en twee wêrelde vloei ineen in die ‘bygewerkte’ joernaal van Reinaard. So gesien, is Reinaard die komplement van Stafie. Ek meen dat die Jakkals die Vos geen oneer aandoen nie.
Op 24 Junie 1984 is hy op Stellenbosch oorlede in sy huis Sommerhier, waar 'n ry bamboese laer af teen die helling beweeg oor die dorpsgesig benede. Na 'n kerkdiens is sy liggaam veras. Sy erflating kan, in die kader van die beskouing, kort saamgevat word: Die eggo van Eitemal.