Junie | 2018
Jy blaai in die argief vir 2018 Junie.
Junie 26, 2018 in Uncategorized
Valda Jansen se bespreking van Jeremy vannie Elsies in Rapport Boeke 'n verskeie reaksies – van positief tot negatief – by my uitgelok. Dit is lekker om die boekbesprekings so op die internet van dinge oop te rol, en rustig te lees. Maar dit is selde dat een resensie my na sulke uiterstes stuur. Dit is goed, op verskeie plekke, maar laat mens ook 'n paar keer albei wenkbroue hoog lig.
Vir eers omdat ek met Jeremy Vearey op Facebook bevriend is en van sy optekeninge hou, en dan ook omdat Valda Jansen 'n resensie geskryf het wat so heeltemal anders is.
Anders as wat? Goed, die eerste stuk andersheid is omdat sy afwyk van 'n direkte verkenning van die boek, en wegval met die bekendstelling van die boek by 'n boekwinkel in die Kaap. Sy beskryf die geleentheid en die gehoor, en die reaksie wat dit by hulle ontketen.
Netjies – dit identifiseer die boek se teikenmark, maar spreek ook met 'n omweg tot die nuuskierige leser, iemand wat nie noodwendig deel is van daardie teikenmark nie. Sy vertel daarna hoe 'n soort mens Vearey is en hoe sy lewe verloop het, en gee só eintlik 'n kort opgaaf van die inhoud.
Tot sover geen kritiese resensie nie. Valda Jansen neem die rol van 'n reklamemaker. Nie werklik wat mens van 'n kritiese resensent verwag nie. Gelukkig swaai sy dan weg van dié benadering, en sê vir haar is dié boek 'n boek oor Afrikaans.
Die taal word nou, sê sy, bevry. Vearey noem dit Afrikaaps. "En of dit jou nou teen die bors stuit of nie," skryf sy, "dit is 'n opmars. Hierdie skrywers skryf so, want hulle praat so – in 'n taal wat nou kop omhoog sy stem laat geld."
Sy verwys na 'n taal wat loskom van voorskriftelikheid, met voorbeelde, en dan maak sy 'n verdere wending wat my laat ophou om haar opmerkings te beaam, en vasskop. Die boek is vol taalfoute, en die redigering en proefleeswerk laat veel te wense oor. Wat?! Hoe weet mens dit? Is alles dan nou nie los van die voorskrifte nie, en in Afrikaaps praat mense soos hulle wil, dan nie?
Of is daar nou 'n nuwe stel voorskrifte? Afrikaapse voorskrifte?
Haar opmerking is waardeloos as dit nie met voorbeelde gestaaf word nie.
Gelukkig gee sy dan vir Vearey self kans, en die aanhalings wat sy gebruik, is die Vearey wat op Facebook te lese is – die man wat selfs in sy donkerste dae toe hy deur kollegas die rug toegekeer was, baie leesbaar gebly het. Baie politieke jargon, maar dis hoe mens hom leer ken het. Ek lees alles wat hy op Facebook plaas omdat ek hou van die manier waarop hy met idees omgaan, al stem ek nie altyd met hom saam nie, omdat ek wil weet hoe denkende mense die Kaapse sosiale omgewing verstaan.
Jansen volg dit op met 'n paragraaf wat my 'n ruk laat ophou lees het, net sodat ek daaroor kon nadink: "Terwyl 'n mens met hierdie boek en dié van Trantraal en kie op jou skoot sit, kan jy nie help om te dink dat hierdie publikasies ons 'n blik gee op hoe die Afrikaans van die toekoms gaan lyk nie."
Dit sou 'n uitstekende manier gewees het om die resensie af te sluit. Die hele struktuur van die resensie is van so 'n aard dat ek (en ek glo meeste lesers daarvan) al op hierdie punt besluit het of hulle die boek self gaan aanskaf of nie.
Jansen voel egter skynbaar genoop om 'n slotformulering te gee waarin sy by implikasie die boek se leespubliek wil bepaal. Daarmee raak sy die pad byster: "Moenie dit lees as jy preuts is oor Afrikaans of pedanties oor taalreëls nie. Lees dit as jy oopkop is. As jy Afrikaans is, maar nooit geweet het presies hóé 'n struggletaal Afrikaans óók was nie. As jy lus is vir 'n lekker storie oor onlekker dinge uit ons verlede. As jy die struggle (die strýd, soos Vearey sê) in Afrikááns geveg het, is hierdie boek vir jóú."
Die probleem daarmee is dat sy oorgaan van resensent na voorskrywer. Binne ons tydsgewrig, waarin die nodig is dat almal mekaar beter verstaan, sou ek dink dat diegene wat preuts is oor Afrikaans of pedanties oor taalreëls juis Jeremy Vearey se boek moet lees. Diegene wat toekop is, nè?
Dit bly altyd problematies wanneer 'n resensent die mantel van sosiale pedagoog wil dra. Ek aanvaar die goeie bedoeling met 'n opmerking soos "As jy lus het vir 'n lekker storie oor onlekker dinge uit ons verlede." Maar ek vind dit verskralend en uiteindelik onaanvaarbaar waar sy afsluit met "As jy die struggle … in Afrikaans geveg het, is hierdie boek vir jóú."
So, dit is nie die boek vir diegene wat nie deel was van die struggle nie? Is dit nie juis hulle wat dit móét lees nie? Boonop het sy mos nou pas gesê mense wat nie geweet Afrikaans was ook 'n struggletaal nie moet dit ook lees. Duck dêrra, sy praat van jou.
Of raak ek nou net so voorskriftelik soos Valda Jansen?
Resensie as afskeid
Junie 19, 2018 in Uncategorized
Met die afsterwe van Cecile Cilliiers het LitNet op hul resensieblad 'n baie interessante ding gedoen – Martie Retief-Meiring se resensie van Cilliers se laaste publikasie weer na vore gebring.
Dié bespreking van Die ou vrou en die priester lees mens nou met ander oë. Jy weet dat dit die laaste keer was wat Cilliers, 'n boekeliefhebber van faam, met boeklesers praat.
Retief-Meiring verwys na die toonaard van die versameling verhale deur 'n 84-jarige outeur – "ontredderd, verslae en aangrypend". Sy tipeer die tematiese reikwydte as dié van "verweer, verdriet, verslaenheid – kenmerke van die ouderdom".
En só, met die herlees van die resensie, val die kritiek wat Retief-Meiring aanbied, vir jou weg, maak dit nie meer saak nie, en sien jy net die slotoordeel raak, amper 'n beskrywing van die einde self: "Pers, sag, versluierd, onverwags".
Mens kan nog meer put uit die resensie, maar ek laat dit aan julle oor.
Een van Crito se lotgenote en ou bewonderaars laat weet dat ek die pot verlede week lelik misgesit het, en dat ek sowel Maya Fowler en Fourie Botha 'n verskoning skuld.
En Maya Fowler het self op die blog gereageer, wat dit bevestig het.
Me. Fowler is nie 'n Engelse skrywer, soos ek geskryf het nie. Sy het Patagonië in Afrikaans geskryf en self in Engels vertaal. Me. Fowler is Afrikaans en het in Graaff-Reinet grootgeword. Sy het haar roman Detour self in Afrikaans vertaal.
Ek het, na aanleiding van inligting op NB-Uitgewers se webwerf, die afleiding gemaak dat Me. Fowler Engels is omdat haar eerste gepubliseerde werke in Engels was. Dis 'n verstaanbare afleiding, maar duidelik ongeldig.
Ek vra dus vir me. Fowler en haar uitgewer, Fourie Botha, opreg om verskoning vir my mistasting.
Wat dan van Marita van der Vyver, wat ek aangespreek het vir haar opmerking dat Maya Fowler 'n vars nuwe Afrikaanse stem is? Wel, sekerlik skuld ek haar ook 'n groot en duidelike verskoning.
Wat ek hiermee maak, eier stromend van my gesig.
Junie 5, 2018 in Uncategorized
In 'n skraal week vir die lesers van Afrikaanse resensies, is dit miskien die moeite werd om 'n slag oor iets te skryf wat ek gewoonlik vermy: Afrikaanse vertalings van Engelse boeke. Nie omdat ek regtig wil nie, maar omdat dit soms gebeur dat 'n mens 'n rooi pen wil neem en begin korrigeer.
Vandeesweek plaas Boeke24 'n resensie deur Francois Bekker van Maya Fowler se Patagonië. Op Netwerk24 se webwerf is daar 'n mooi foto van die omslag, met 'n wysheid deur Marita van der Vyver om die boek se ontvangs by die leespubliek te help vergemaklik: "'n Nuwe Afrikaanse stem, oorspronklik en selfversekerd, iets om oor opgewonde te word."
Maya Fowler is 'n Engelse skrywer wat in 2009 met The Elephant in the Room gedebuteer het. Haar roman Detour is in Afrikaans vertaal en as As jy 'n ster sien verskiet gepubliseer. Jammer, me. Van der Vyver. Maya Fowler is nie 'n nuwe Afrikaanse stem nie.
Francois Bekker se resensie van Patagonië kom en gaan sonder dat hy dit vermeld dat die roman 'n Afrikaanse vertaling is van Fowler se roman Patagonia.
Dit is 'n baie neutraal-geskrewe resensie. Bekker dui aan waaroor dit handel, en besluit uiteindelik dat dit 'n ambisieuse roman van epiese omvang is. Hy weerhou hom daarvan om te sê of die ambisies verwesenlik is of nie.
Hy vind sekere van die karakters se gewaarwordinge ontroerend, maar sê nie of die verhaal self hom ontroer het nie. Hy reageer op die tematiek, en trek die lyne deur na die self. Mens weet nie of die karakters se handel en wandel hom verby verveling ("'n mens voel soms vasgevang in die sleur van die karakters se omswerwinge") laat beweeg het nie.
Sulke soort resensies laat my uiters ongemaklik voel. Die resensent deins weg van die toeswaai van lof en dwing sy leser om tussen die lyne te moet lees. Jy soek na aanduidings van leesbevrediging en vind dit nie. Maar hy verdoem nie die roman nie – 'n goeie teken, sekerlik, maar hoe moet die arme skrywer nie voel nie? Louwarm is nie lekker nie.
Die resensie laat my terugdink aan opmerkings wat Crito in die begindae van hierdie rubriek gemaak het oor resensies en die noodsaak van Afrikaanse koerante en tydskrifte om oorspronklike Afrikaanse werke te resenseer. Sekerlik sal die redakteur van Boeke24 redes kan aanvoer vir die publikasie van resensies van vertaalde boeke, maar wat my betref is daar net een wat sal oortuig, en dit is in gevalle waar die vertaling briljant is.
Nou, Francois Bekker noem nie eens dat Patagonië 'n vertaling is nie, laat staan nog hom uitlaat oor die gehalte daarvan.
En wat van Engelse vertalings van Afrikaanse werke? Hoekom nie die Engelse vertalings van Karin Brynard, Deon Meyer, Marita van der Vyver en so meer se Afrikaanse boeke resenseer nie? Die uitgewers sal baie bly wees daaroor, maar tot dusver het die redakteurs van Afrikaanse boekeblaaie (dié wat nog bestaan!) hulle daarvan weerhou.