Só help ek die taal leef | Maroela Media
Jan-Anton Theron*, 18-jarige onderhoofseun van die Afrikaanse Hoër Seunskool, het die volgende toespraak tydens Taaldagvieringe op 14 Augustus 2014 by die skool gelewer.
As 18-jarige jongman vereenselwig ek my volkome met die skrywer Lizette Murray wat sê dat jy nie maklik mooier, lekkerder en lewendiger as Afrikaans kry nie!
Dit is 14 Augustus en ons het genoeg van die geskiedkundige deel gehoor [verwysend na die bekendstelling van die boek ‘Ons gaan ŉ taal maak’]. Ek wil dus graag uit ŉ waardegedrewe jongmens se oogpunt die volgende onder u aandag bring.
Afrikaans is ook Boekevat-taal – daar was oupa se gebede, in keurige Afrikaans, met ŉ skeutjie hoog-Hollands by. En dan sing ons Sondae uit die Liedboek, moderne berymings van Lina Spies en TT Cloete.
Ons taal se woorde sing. Hulle duikel en slaan bollemakiesie. Hulle rondomtalie, wieg, bekoor. Jy kan hulle wegblaas in die wind of naderhark om ŉ storm los te praat in die ATKV se debats- en redenaarskompetisies of die splinternuwe blinkpennie-kompetisie Dink of Sink van AfriForum.
Ons taal is prakties. Sonder nonsens. Ons timmer en werskaf nuwe woorde aan mekaar, want ons is woordmakers. Ons gee name vir verskeie aksies: hysbakkies vir “face lift” en vooskoos vir “nerd”. Ons het raaksê-plekname soos Verkeerdevlei, Boegoeberg, Pakhuispas, Noenieput, Pofadder.
Ons ken ons mense uit – Jan Wynwa, Jan Boel, Mooi-Fanie, Ou-Fanie, Rooi-Fanie – alles gebeur sommer tjoef-tjaf. Ons name is ook vol klanknabootsing soos tjienkerientjee, kelkiewyn, bokmakierie, piet-my-vrou!
Ons taal is ook pure musiek. Verskeie Afrikaanse gedigte word getoonset en in liedjies omskep. Wie se hart word nie geroer met Coenie de Villiers se raaksê-lirieke nie:
en die diereriem sy blink tot teen die skerpioen laat lê…
as dit reën in die Klein-Karoo…
Ons taal is soos die aarde. Hy sê wat hy moet sê. Kort en klaar. ID du Plessis sê:
Vanaand eet ons in die Roosstraat
snoekentjies en ywe…
En Adam Small in ons graad 12 voorgeskrewe drama: “Hulle vat jou nie so nie! Hulle kan sién waarvandaan jy kom – jou history is op jou arms, jou lyf, op jou nek, op jou gesig… alles!”
En Marthinus Versfeld skryf oor pampoen: “Mooi woord, pampoen. Dis so pammerig en poenerig…”
Ons waak oor ons keurwoorde wat in Engels of Frans of Duits futloos en afgewater anderkant uitkom. Pure vaal eier sonder spek!
Waar het jy nou in enige ander taal al lekkerder gehoor as eina, hoekom, sommer, bakkie, grondboontjiebotter, driepootpot? Laat diegene wat ons universiteite so verengels kennis neem van ons liefde en trots vir hierdie taal en, ja, dit strek tot ver oor ons grense, want word ons taal dan nie juis akademies aangebied in Rusland, Engeland, België en Frankryk nie?
Ons taal is ook bidtaal en wanneer Hans du Plessis in Griekwa-Afrikaans Psalm 121 vasvat, wéét ons dié woorde is ŉ karos om ons skouers. God sorg. Hy hou wag oor ons in die taal van ons hart.
Sonner lat jou voete klippers raak
is Hy skoene agterie skaap…
Sontyd is Hy hoed op jou kop.
jou siel hou Hy tissen jou ribbes vas…
*Jan-Anton Theron is onderhoofseun van die Afrikaanse Hoër Seunskool in Pretoria. Hy het dié toespraak gelewer by die viering van Afrikaanse Taaldag by dié skool. Tydens die geleentheid is Kraal Uitgewers se boek “Ons gaan ŉ taal maak” deur prof. Jaap Steyn ook bekendgestel.
Party mense kan dinge waar droom.
Presies een eeu gelede, net ná Afrikaans die groen lig gekry het as onderrigtaal, is die doelstellings van die Afrikaanse Taalvereniging só verwoord:
“Die A.T.V. wil dit moontlik maak vir die Afrikaanse kind om syn moedertaal te bemin en aan te leer. Hy praat dit alreeds met lus. Die A.T.V. wil ’n eie Afrikaanse kultuur en letterkunde aankweek en bestendig, sondat ons ook ‘n ereplaas onder die ry van kultuurvolke kan inneem. Die A.T.V. is dus niks anders nie dan ‘n nasionale beweging van ‘n positiewe aard …
“Die A.T.V. wil ‘n monument vir syn taal oprig, nie ‘n grafsteen uit klip of graniet vervaardig nie, maar ’n monument bestaande uit ‘n lewendige literatuur … Op dié monument is uitgebeitel: Ek leef en sal lewe, my doodkry is min!”
(Uit die toespraak van G.C. Tomlinson by die stigting van ‘n tak van die Afrikaanse Taalvereniging op Caledon, 15 Augustus 1914. Ons Moedertaal, Deel 1, No. 3; 15 September 1914.)