Items per datum gefilter: Junie 2019
Die klappertandkoue van 'n klappertandseisoen
Vrydag 28 Junie 2019 10:20
O koud is die windjie en skraal. Geslierte wolke teen die berghang – 'n koue front, oornag aangekom. Dit sny die vel soos vlae vuur.
Eugène Marais, Louis Esterhuizen, S.J. Pretorius. Hulle het geweet, ja.
Hoe beskryf 'n mens die weer as dit so is?
Nie bloot koel, koelerig, middelmatig, net effens koud nie. Nee.
Onbeskof koud, sou 'n mens kon sê.
Hoe sê jy dis koud-koud, daar waar jy is?
Generaal, generaal, wie kom jou dogter haal?
Woensdag 26 Junie 2019 16:41
Die generaal in ampstitels soos prokureur-generaal, landmeter-generaal, direkteur-generaal, ens. is nié 'n militêre rang nie, maar eintlik 'n adjektief wat 'algemeen' beteken. (Kyk hier by betekenis 3 onder Adjective). In Engels kry ons byvoorbeeld onderskeidelik 'n general manager en 'n director-general: by die eerste ene staan die adjektief voor die naamwoord, by die ander ene ná die naamwoord.
In sulke ampstitels het die betekenis van generaal verskuif vanaf 'algemeen' na 'hoogste': Die landmeter-generaal is die hoogste landmeter (!!), oftewel die hooflandmeter – die landmeter met die hoogste staatsamp. (Kyk ook in die WAT onder -generaal (met 'n koppelteken vooraan).)
Ons – ek en jy – is die eintlike taalmakers
Vrydag 21 Junie 2019 05:31
Hierdie 139e rubriek van my is my laaste Beeldrubriek. Want daar is mos 'n ou oerwoudgesegde wat lui: "139 is 'n mooi ronde getal." En as dit nie rede genoeg is om die pen vir eers neer te lê nie, dan berus ek my graag by Langenhoven: Hoe korter jy jou kuier maak, hoe gouer sal jy weer genooi word.
In die eerste rubriek van 23 Januarie 2016 het ek geskrywe dat hierdie rubriek sal handel oor Afrikaans se taalmakers: ek en jy wat daagliks Afrikaanse e-posse skryf, die leksikograwe en terminograwe, die subredakteurs en vertalers, die skrywers van liedjies en eposse. Oor die woordwisseling van alle Afrikaanstaliges wat talig besig is om die taallig brandend te hou.
Oor 'n tydperk van byna drie en half jaar (en meer as 650 werksuur later) het ek oor almal van ons se taalgebruik probeer skryf. En ek het – op Beeld se rug, met dankbaarheid – veel geleer. 'n Paar van die veranderinge in my eie gedagtegoed:
Woensdag 19 Junie 2019 12:00
Ek kry in die week 'n navraag van 'n gebruiker: Beteken die woord poetoe in Afrikaans 'stywepap' of 'krummelpap'? Dit lyk na 'n onbenullige vragie, maar ek weet sommer in my Afrikaanse gebeente hierdie een moet ek nie ligtelik opneem nie. Pappraatjies, het ek al geleer, is 'n ding wat óf oorkook óf aanbrand.
Deund, wrik, hekel en snert
Vrydag 14 Junie 2019 06:59
Wat het die volgende woorde met mekaar gemeen? Ondeund. Onwrikbaar. Ontluik.
Wel, eerstens is al drie komplekse woorde. Dit is woorde wat uit meer as een woorddeel bestaan. (Morfoloë, wat die vorm en konstruksie van woorde bestudeer, noem sulke woorddele "morfeme".)
Dié "die" is die opsionele "die"
Donderdag 06 Junie 2019 14:47
Vra Jakkie Groenewald die afgelope week: "Ek het nog altyd 'op die hoogte van sake' gebruik, maar 'op hoogte van sake' blyk deesdae meer algemeen te wees. Is dit korrek/aanvaarbaar?"
Die kort antwoord is dat albei aanvaarbaar is. Die langer antwoord is natuurlik die interessanter ene – ten minste vir my en die ander agies.
Ons kan so half informeel en niewetenskaplik sê dat Afrikaans tradisioneel 'n "lidwoordtaal" is. Dit is maar gewoon 'n manier om te sê dat Afrikaans in die verlede lidwoorde in segswyses ingesit het waar 'n taal soos Engels dit dalk nié sou doen nie.
Pampoen tot pampoesie
Maandag 03 Junie 2019 08:31
"Aanskou hierdie pampoen. Die helder, klewerige diamantdruppeltjies sit nog aan die stingel waar jy hom gesny het. Mooi woord, 'pampoen'. Dis so pammerig en poenerig. Dit voel sommer swaar." So begin Marthinus Versfeld se ode aan die pampoen in Borde, borde, boordevol, Hennie Aucamp se versameling essays en verhale oor kos.
Ligvaal, wit en donkergroen, goudgeel, oranjerooi. Gestoof, gekook, gebak, gebraai. Of kaboe gaargemaak – net so in die skil (nes kaboeaartappels of -patats).