Ons eerste taal is dié van fyn lyfmembrane | Netwerk24
Deur Wilhelm Jordaan 13 Januarie 2021 05:06
Met Covid-19 het ons nuwe en nuttige dinge aangeleer, maar helaas word daar ook verliese gely ter wille van eie en ander se gesondheid. Vir my is die spontane aanraking van vel teen vel 'n enorme verlies. Elmbogie teen elmbogie is 'n klein tragedie.
Die vel is die grootste orgaan wat ons het – 1,8 m² – en vir die meeste mense is dit net iets wat jy het en wat jy moet versorg. Maar dink 'n bietjie aan twee mense wat mekaar omhels, vashou: Soos 'n ma wat haar hartseer kind liefderik troos, of 'n man wat 'n vrou met onverbloemde ekstase en in uiterste teerheid aanraak en mekaar dan in fisieke en emosionele nabyheid vind. Die sagtheid en die warmte van die vel word so 'n deurlaatbare membraan wat die diepste gevoelens aanvoel, uitruil en onthou.
Waar een mens se vel so strelend en intiem 'n ander se vel aanraak, is daar inderdaad sprake van 'n ander taal. Dis wat die filosoof en literêre kritikus Roland Barthes te kenne gee as hy praat van die "vel as taal": As jy opreg praat of skryf, "vryf" jou taal teen 'n ander. Dit is asof jou woorde vingers word wat die vel van die ander vind. En jou woorde word dan soos vel teen vel om daardeur die heilige grond van 'n ander se binnewêreld met respek, agting, deernis én verwondering te betree.
Dit is die digters wat verstaan hoe vel as taal werk – wanneer die dye die dye aantrek, à la N.P. van Wyk Louw.
So beskou, moet 'n mens miskien sê elke mens het naas 'n moedertaal 'n ander "eerste taal" – een wat jy reeds voor geboorte aanvoel en wat ná geboorte deur aanraking van vel teen vel gevoed word. Sodat jy veilig en tuis in die wêreld voel.
Coenie de Villiers se lied "My kind" bevat iets van dié geborgenheid: "Ek vertel vir jou 'n storie, waar jy stil en droomloos dryf / in die knus en warm kamer / van jou ma se ronde lyf. / En dan as jy gebore word, / sit ek my vinger in jou vuis; / hoor hoe jy saggies asemhaal / en ek weet jy's eindelik tuis . . ."
'n Mens sien dit ook as 'n kleuter skielik onseker raak en dan 'n handjie uitsteek na Pa of Ma. Vir gerusstelling neem Pa of Ma die kind se hand en gee dit 'n drukkie. En jy kan sien die kind voel veilig. As hulle angsbevange is, vou jy hulle in jou arms toe tot hulle bedaar. Elke mens verlang na dié geborgenheid van vel teen vel.
Dit is die digters wat verstaan hoe vel as taal werk – wanneer die dye die dye aantrek, à la N.P. van Wyk Louw, en soos Rupi Kaur in the sun and her flowers skryf:
"I say maybe this is a mistake. maybe we need more than / love to make this work. / you place your lips on mine. when our faces are / buzzing with the ecstasy of kissing you say tell me that / isn't right. and as much as i'd like to think with my / head. my racing heart is all that makes sense. there. / right there is the answer you're looking for. in my loss / of breath. my lack of words. my silence. my inability to / speak means you've filled my stomach with so many /butterflies that even if this is a mistake. it could only be / right to be this wrong with you."