Vervolging, skuldigbevindings, vonnisse moet volg‘n Argieffoto van pres. Cyril Ramaphosa en sy voorganger, Jacob Zuma. Zuma staan sentraal in staatskaping en Ramaphosa word daarvan beskuldig dat hy nie genoeg gedoen het om dit te stuit nie. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Vier jaar, R1 miljard en 5 437 bladsye later, is die vraag nou of die Zondo-kommissie na staatskaping tot enige optrede gaan lei. Herman Mashaba, president van Action SA, sê die party se regspan gaan dadelik ŉ waaksaamheidsopdrag van stapel stuur om dop te hou of almal wat by staatskaping betrek word, aan die pen ry. “Ons het geen vertroue in die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) om sy plig te doen nie en sal waaksaam bly om te verseker geregtigheid geskied. Indien nodig, sal ons selfs in die howe hiervoor veg,” sê Mashaba. Action SA sal nou alle moontlike regsopsies ondersoek om te verseker die verslag lei tot optrede. “Dit is tyd om Suid-Afrika te herstel en korrupsie en diewery vir altyd die rug te keer.” Mashaba het ŉ beroep op Shamila Batohi, nasionale direkteur van openbare vervolging, gedoen om die vervolging van almal wat by die verslag betrek word, te prioritiseer. Die jongste aflewering van die staatskapingsverslag handel onder meer oor die kaping van die staatsveiligheidsagentskap, die SAUK, die Passasierspooragentskap (Prasa), sowel as die omstrede Gupta-landing by die Waterkloof-lugmagbasis in Pretoria. Name wat in die verslag genoem word as diegene teen wie vervolging moontlik ingestel kan word, sluit in Arthur Fraser, Dudu Myeni, Edwin Sodi, Hlaudi Motsoeneng, Duduzane Zuma en Nomvula Mokonyane. Mashaba sê daar moet gevolge wees vir wangedrag indien Suid-Afrikaners enige vertroue in die strafregstelsel gaan hê. “Vir hierdie oefening om meer as net ŉ vertoning te wees, moet daar vervolgings, skuldigbevindings en vonnisse opgelê word. Die drukgroep Outa sê die staatskapingsverslag behoort die mees geleesde dokument in die land te wees. Dit onbloot die skande van die regering, die ANC en die land se leiers. “Die ANC het nie net toegelaat dat patronaatskap en korrupsie versprei nie, hy het dit aktief aangemoedig en moontlik gemaak. “Ons voormalige president, Jacob Zuma, het sentraal gestaan en ons huidige president [Cyril Ramaphosa] het nie genoeg gedoen om dit te stuit nie.” Outa sê die staatskapingsverslag is ŉ kragtige en waardevolle stuk gereedskap vir ondersoekers en aanklaers – en ŉ eerbetoon aan die fluitjieblasers wat korrupsie aan die groot klok gehang het. Nog ŉ groot taak lê egter voor, met wetstoepassingsowerhede en verskeie ander instellings wat die aanbevelings in werking moet stel. “Ons wil almal oranje oorpakke sien, maar ons weet dit kan geruime tyd duur.” Outa sê noudat die kommissie die inligting versamel het, die verdagtes geïdentifiseer het en vasgestel het wie die getuies is, moet die polisie nou dossiere open, bewyse versamel en dit aan ŉ aanklaer voorlê wat moet bepaal of vervolging ingestel moet word. Die staatskapingsverslag bevat nie net sogenaamde reaktiewe aanbevelings – ondersoek en vervolging – nie, maar ook proaktiewe aanbevelings oor watter wetgewing om te wysig, watter herstrukturering om te doen en wat gedoen kan word om die rol van oorsigliggame en die burgerlike samelewing te versterk. Dr. Leon Schreiber, die DA se woordvoerder oor staatsdiens en administrasie, sê die finale aflewering van die verslag versterk die party se jarelange stryd teen kaderontplooiing. Die DA gaan die ganse afdeling van die verslag wat oor kaderontplooiing handel, nou ook indien as stawende getuienis in sy hooggeregshofsaak waarin hy vra dat die ANC se beleid van kaderontplooiing ongrondwetlik, onwettig en onregmatig verklaar word. Schreiber sê die verslag betrek Ramaphosa – as voorsitter van die ANC se kaderontplooiingskomitee tussen Desember 2012 en Desember 2017 – direk. Zondo het in die verslag bevind talle van diegene wat staatskaping moontlik gemaak het, sou deur die ontplooiingskomitee aangewys gewees het. “Dit is nie genoeg vir pres. Ramaphosa om te fokus op die toekoms van die party en sy beoogde hernuwingsproses nie. Daar moet verantwoordelikheid geneem word vir die gebeure van ŉ vorige era,” lui die verslag.