Wendag - Monoteïsme
Wat beteken Monoteïsme?
Monoteïsme (afgelei van die Griekse μόνος mónos "alleen" en θεός theós "God") is die godsdienstige of wysgerige siening dat daar slegs een ware en alomvattende God is. In die godsdienswetenskap word die term gebruik om bepaalde godsdienste en filosofiese stelsels, waarin net een enkele godheid erken word, af te grens van politeïstiese godsdienste en filosofieë waarin 'n verskeidenheid godhede erken en vereer word. Godsdienste, wat verskillende godhede erken, maar slegs één hiervan as hoogste godheid vereer, word monolatries genoem.
As wetenskaplike term kom monoteïsme vir die eerste keer in die werk van die 17de eeuse Engelse filosoof en teoloog Henry Moore voor.
Die woord "monoteïsme" is 'n samestelling van twee woorde, "mono" wat "een" beteken en "teïsme" wat "geloof in God" beteken. Meer spesifiek, monoteïsme is die geloof in een ware God wat die enigste Skepper, Onderhouer, en Regter is oor die hele skepping. Monoteïsme verskil van "henoteïsme," wat die geloof in baie gode is met een hoofgod oor almal. Dit is ook teenstrydig met politeïsme, wat glo in die bestaan van meer as een god.
Die aanbidding van slegs een God word al eeue gesien as die uiteindelike godsdienstige verfyning, wat 'n voorbeeld is van die vordering van die beskawing. Maar die mees oorsigtelike blik op die rekord van monoteïsme vertel 'n heel ander verhaal.
Monoteïsme is die vorm van godsdiens waarin slegs een god erken en / of vereer word. Die bekendste monoteïstiese godsdienste is die Christendom, Judaïsme en Islam. Monoteïstiese godsdienste kan op twee maniere ontstaan: óf deur eeue van stapsgewyse evolusie van veelgodery deur filosofiese waarneming, of deur 'n skielike skokeffek deur 'n profetiese oproep tot die uitsluitlike erkenning en diens van die 'Een God'.
In die geval van monoteïsme as gevolg van 'n stadige ontwikkeling van 'n vroeëre veelteïsme (poligamie), is daar altyd 'n paar tussenstappe. Die mees algemene hiervan is henoteïsme en monolatrie. Henoteïsme impliseer die geloof in 'n antieke god wat saam met alle ander gode aan die hoof van die panteon staan. Monolatry is die uitsluitlike aanbidding van een bepaalde god as iemand wat vertrou word, terwyl 'n groot aantal ander gode nie ontken word nie. Monoteïsme kan dan ontstaan ??uit 'n henoteïstiese of monolitiese veelgodery, gebaseer op die godsdiensfilosofiese opvatting dat alle gode manifestasies of verskillende aspekte van een oppergod is.
'n Voorbeeld van Henoteïsme in Deuteronómium 32:8-9
When Elyon gave the nations an inheritance, when he divided humankind, he set the bounds of the peoples according to the number of Bull El's children, and Yahweh's portion was his people, Jacob, the lot of his inheritance. King James Version (KJV)
El word beskryf as die titulêre hoof van die panteon, man van Aserah, en vader van al die ander gode. Sy mees algemene bynaam was "die Bul", maar hy was ook "Skepper/Besitter van die Hemel en Aarde" genoem. Hoewel Hy 'n eerbiedwaardige god is, was Hy nooit aktief betrokke in die mens se doen en late nie, wat hoofsaaklik deur sy seuns en dogters behartig was.
Melgisedek, die koning van Salem was 'n priester van God, die Allerhoogste, [El Elyon]
Toe die Allerhoogste (El) die nasies opgedeel het, het die HERE(Jahweh) die Isrealiete gekry, die Bybel brei egter nie uit oor watter van die ander seuns van God oor die ander volke aangestel is nie.
Die monoteïsme wat skielik deur 'n profetiese oproep geskep word, raak die monoteïsme wat die bekendste in die Westerse wêreld vandag is. Hierdie streng monoteïsme is, ten minste vandag, ook verreweg die algemeenste en vorm die basis van Judaïsme, Christendom en Islam, sowel as Sikhisme, Baha'iïsme, sommige Hindoe-sektes en 'n aantal kleiner godsdienste.
Die eerste monoteïsme:
Die oudste - of ten minste die oudste bekendste vorm van monoteïsme het deur die filosofiese siening van een man tot stand gekom, wat toe sy idees oorgedra het tot sy onderdane, iets wat vir hulle beslis tot 'n groot skok gekom het.
Dit was tydens Akhenaten se Amarna-tydperk, in antieke Egipte. 'n Farao van die Agtiende Dinastie, Amenhotep IV, wat van 1495 tot 1486 vC regeer het, het hy een god uit die Egiptiese panteon geneem en 'n monoteïstiese kultus gevorm. Daardie god was Aton, die verpersoonliking van die sonskyf, en tot aan die begin van die Agtiende Dinastie geen godheid op sigself nie, maar 'n aspek van die songod Amon-Ra. Amenhotep het sy naam verander na Akhenaten ("Wie behaag Aton") en die hoofstad van die koninkryk van Thebe verskuif na die pasgeboude Akhenaten ("Light of Aton"), die huidige verwoeste stad Tell el-Amarna.
Na Akhenaten se verdwyning is sy hervormings egter streng omgekeer en vanaf die einde van die Agtiende Dinastie word Akhenaten as ketter beskou; sy naam is verwyder van inskripsies en op amptelike koninklike lyste verskyn hy nie meer nie.
Dit maak dit heel waarskynlik dat Amenemhet IV, Moses van die Bybel was wat die Jahwistiese geloof gestig het.
Verhouding tussen God en mense:
Die monoteïste is van nature 'n onverdraagsame godsdiens, want as daar net een god is beteken dit dat alle ander gode ontken word en dus "afgode" genoem word. Hierdie onverdraagsaamheid het soos bekend, die afgelope vier duisend jaar 'n spoor van bloed en vernietiging nagelaat deur die geskiedenis van die wêreld.
Hierdie ingeboude onverdraagsaamheid ten opsigte van monoteïsme het die afgelope tweehonderd jaar 'n teenkanting begin beleef wat in alle groot monoteïstiese godsdienste voorkom. Wat die terugkeer na die fondamente van die betrokke godsdiens bevorder.
Die veranderende beeld van God:
'n Mens moet besef dat selfs in monoteïsme presies dieselfde god nie altyd aanbid word nie, die menslike opvatting van God, soos alle ander menslike verbeeldings, word blootgestel aan die veranderinge van die tyd. Die vroeë Christene sou byvoorbeeld 'n heel ander opvatting van God gehad het as die Christene van vandag.
Daarbenewens is verouderde opvattings van God, of sommige wat om een of ander rede nie meer aanvaarbaar is nie, laat vaar om deur 'n meer moderne teologie vervang te word. Die gevolg hiervan is natuurlik dat die konsep van god ook 'n wye verskeidenheid betekenisse in monoteïstiese godsdienste omvat.
In die onlogiese en bewysbare valse opvatting dat die Abraham, Moses, Jesaja, Johannes die Doper, Paulus en alle ander Bybelse figure almal op presies dieselfde manier in God geglo het as die monoteïstiese godsdienste; met ander woorde dat daar 'n objektiewe en onveranderlike opvatting van God bestaan. In werklikheid is elke voorstelling van God subjektief en daarom slegs baie, baie veranderlik.