Die Bybel: ŉ motivering vir rassisme en Apartheid? – AntWoord
Die Bybel: ŉ motivering vir rassisme en Apartheid?
December 8, 2016 Udo Die Bybel, Webjoernaal 14
Ek ontvang onlangs ŉ onpersoonlike e-pos van Jaco Steyn, met ŉ verwysing na sy plasing, Rassisme en Apartheid in die Bybel.
Was dit ‘n uitnodiging om daarop te reageer? Die probleem is dat ek al voorheen in gesprek was met Jaco Steyn, en Jaco is ongelukkig iemand wat taamlik sensitief vir kritiek op sy skrywes (sien veral die gesprek rakende Maar julle, wie sê julle is Ek?).
Jaco se heel laaste woorde aan my was: “Hierdie was nou my laaste desperate poging om met jou dialoog te voer of te debatteer!” (sien sy kommentaar by Dialoog, schmialoog?). So, ek is nie seker waarom Jaco my weer probeer uitlok vir reaksie nie. Maar kom ons kyk na wat hy geplaas het.
Jaco vra twee vrae in die e-pos wat ek ontvang het, maar wat nie in die plasing op sy webwerf verskyn nie: “Is daar Bybelgedeeltes waarin rassisme, baasskap en/of rasseskeiding duidelik gepropageer word? Indien wel, tot watter mate het dit rasseverhoudinge in veral Suider-Afrika vertroebel?” Dan word daar ŉ rits Bybelsgedeeltes gelys onder vier opskrifte wat klaarblyklik as selfverklarende antwoord moet dien – en waar dit skynbaar nie selfverklarend genoeg is nie, maak Jaco kort opmerkings om sy lesers darem in die regte rigting te help dink.
Jaco se eerste beswaar is skynbaar dat omdat God vir hom ŉ volk tussen al die ander uitgekies om aan hom toegewy te wees, dit heerskappy en baasskap oor ander nasies impliseer.
Eerstens word daar na Genesis 27:28-29 verwys. Die konteks van Genesis 27:28-29 is natuurlik die seën wat Isak oor Jakob uitspreek, dat hy guns en voorspoed van God sal ontvang (Jakob ontvang eintlik ŉ dubbele seën, sien ook Genesis 28:1-4). Om die frase “Volke sal jou dien, nasies sal voor jou buig” vanuit die konteks van hierdie seën egter te interpreteer, soos Jaco doen, as een of ander vorm van toestemming, opdrag of aanmoediging om baas te speel oor ander is eksegeties onverantwoordelik. Die frase demonstreer eenvoudig hoe iemand lyk wat deur God geseën is: ander nasies gee hom eer en respek, selfs sy naaste familie betoon hom eer.
Die tweede verwysing is na Exodus 33:15-16. Jaco dink skynbaar dis onaanvaarbaar dat Moses verklaar dat sy volk “anders is as al ander volke op aarde”. Maar waarom is dit onaanvaarbaar as God inderdaad vir hom ŉ volk uitgekies het tussen ander? Dan is daardie volk mos anders! Jaco ontken natuurlik dat die God van Abraham, Isak en Jakob werklik bestaan, en daarom was Israel seker bloot onder illusie van haar spesiale identiteit. Maar wat is die implikasies hiervan? Jaco dink skynbaar dat omdat Israel gedink het dat hulle “anders is” sou dit per definisie beteken dat hulle op ander neerkyk. Daar is egter veral twee redes waarom Israel haarself nie meerderwaardig kon en mag ag nie (selfs al het sy dit by tye gedoen):
Die eerste rede het te doen met die gronde vir God se besluit het om vir hom ŉ volk uit te kies: “Jy is ‘n volk wat vir die Here jou God afgesonder is. Vir jou het die Here jou God gekies om uit al die volke op die aarde sy eiendomsvolk te wees. Die Here het jou nie liefgekry en gekies omdat jy groter was as die ander volke nie, jy was die kleinste van almal. Omdat die Here jou liefhet en Hy sy belofte nakom wat Hy met ‘n eed bekragtig het aan jou voorvaders, het Hy jou deur sy groot krag laat wegtrek en jou bevry uit die plek van slawerny, uit die mag van die farao, die koning van Egipte.” (Deut. 7:6-8)
Die tweede rede het te doen met die doel waarvoor God besluit het om vir hom ŉ volk uit te kies: “Die Here het vir Abram gesê: ‘Trek uit jou land uit, weg van jou mense en jou familie af na die land toe wat Ek vir jou sal aanwys. Ek sal jou ‘n groot nasie maak, Ek sal jou seën en jou ‘n man van groot betekenis maak, en jy moet tot ‘n seën wees. Ek sal seën wie jou seën, en hom vervloek wat jou vervloek. In jou sal al die volke van die aarde geseën wees.’” (Gen. 12:1-3)
As die volk Israel dan niks uit haarself gehad het om op te roem as God se gekose volk nie en as sy veronderstel was om ander tot seën te wees, hoe is Israel se identiteit as ŉ volk wat deur God gekies is (selfs al was hulle onder ŉ illusie hieroor), dan ŉ rede of motivering vir meerderwaardigheid?
Jaco verwys ook derdens na Levitikus 20:24 en 26. Hier maak Jaco beswaar teen die feit dat God gesê het dat Hy Israel afgesonder het uit die volke om aan Hom te behoort. Jaco verwys daarna as “Apartheid” met ingevoegde kommentaar. Jaco is egter anachronisties wanneer hy sommer so onbeskaamd sy twintig-eeuse politieke terminologie in die Bybelse teks teruglees. Die teks selfs verduidelik dat om afgesonder aan die Here te behoort, beteken dat hulle sal heilig leef, m.a.w. dat hulle aan die Here toegewy sal leef. Met “Apartheid” en wat ons vandag daarmee verstaan, het dit glattendal niks te doen nie.
Die verdere en eintlike probleem is dat Jaco se beswaar hier sy eie siening van Apartheid ondermyn. Elders op sy webwerf verduidelik Jaco die verskil tussen “Klein Apartheid” en “Groot Apartheid”:
“Klein Apartheid was die gevolg daarvan dat miljoene swart arbeiders teenwoordig was binne “blank-beheerde” Suid-Afrika, sonder dat hulle dieselfde publieke geriewe as blankes kon gebruik en sonder dat hulle dieselfde politieke regte as blankes geniet het. Groot Apartheid is die volledige geografiese skeiding tussen bevolkingsgroepe, waarvolgens elke bevolkingsgroep in hul eie volkstaat woon en werk, met ‘n regering bestaande uit slegs lede van hul eie bevolkingsgroep. In laasgenoemde geval is daar dus géén lede van ‘n ander bevolkingsgroep in ‘n volkstaat teenwoordig wat onderdruk kan word nie. Nugter alleen weet in watter opsigte Groot Apartheid “onbybels” of “onchristelik” kan wees!” (sien https://jacosteynblog.wordpress.com/2014/11/19/afrikaanse-kerkleiers-se-versuim-om-hul-lidmate-behoorlik-in-te-lig/)
So, as “Groot Apartheid” nie onbybels is nie en as Jaco sélf ŉ voorstaander is van Apartheid met sy propaganda vir ŉ volkstaat met “volledige geografiese skeiding tussen bevolkingsgroepe,” dan sou Israel se sogenaamde Apartheid mos ook nie onbybels wees nie! In die lig van Jaco se vrae aan die begin: wie is eintlik besig om hier “rasseskeiding duidelik te propageer”? Niemand anders as Jaco Steyn self nie!
Jaco se tweede beswaar is dat slegs ŉ Israeliet as koning aangestel kon word (Deut. 17:15). Weereens, ironies, gegewe Jaco se eie propaganda (sien dieselfde aanhaling hierbo) vir die funksionering van ŉ volkstaat: “elke bevolkingsgroep…met ‘n regering bestaande uit slegs lede van hul eie bevolkingsgroep”. Ook Jaco se derde beswaar dat Israel se siening van hul eie identiteit as God se gekose volk, ŉ regverdiging bied vir die bestaan van aparte volkere (Deut. 32:8), is inkoherent gegewe sy eie politieke propaganda vir “volledige geografiese skeiding tussen bevolkingsgroepe”. Jaco se oggend en aand praatjies kom duidelik nie ooreen nie en sy persoonlike vooroordele in die kritiek wat hy lewer, staan uit soos ŉ seer duim.
Laastens dink Jaco dat die Bybel se uitbeelding van Israel as God se gekose volk, ŉ regverdiging bied vir volksmoord en vir die verbod op gemengde huwelike.
Eerstens die kwessie van gemengde huwelike. Omdat God se volk vir hom afgesonder moes leef (m.a.w. aan God toegewy), was Israel verbied om met mense van ander nasies te trou, net soos hulle verbied was om baie ander dinge te doen wat die nasies rondom hulle gedoen het. Daar was egter ŉ ander baie spesifieke rede vir die verbod: “want hulle sal jou kinders wegrokkel van die Here af en hulle sal ander gode dien” (Deut. 7:4) M.a.w. dit was ter wille van Israel se voortbestaan, ‘n beskerming teen die afskuwelike praktyke van ander volkere (Esra 9:1, 11, 14), dat ondertrouery met hulle verbied is. Ook ondertrouery met die Ammoniete en Moabiete is verbied omdat hierdie twee volke Israel vervloek het in hul tyd van nood (Neh. 13:2) selfs al was hulle, terloops, van dieselfde Semitiese herkoms (Gen. 19:30-38). Steyn wil dit egter laat klink asof die verbod op gemengde huwelike in Israel een of ander totaal arbitrêre of meerderwaardige sentiment veronderstel teenoor ander volke. Dis duidelik dat Steyn nie belangstel in begrip nie, maar eerder in verdagmaking.
Trouens, ook hier is Jaco so blind vir die teenstrydige manier waarmee hy kritiek lewer dat hy skynbaar niks daarvan dink om direk ná sy verwysing na Jos. 23:12-13, die volgende te vra nie: “Wat sou die verloop van gebeure gewees het indien die meeste blankes in Suid-Afrika al baie jare gelede hierdie goeie raad ter harte geneem het??” En wat presies is die goeie raad wat die Bybel gee volgens Steyn: “As julle egter ‘n ander [verkeerde] pad loop en julle verbind aan die mense wat oor is van hierdie nasies wat nog tussen julle woon, en julle ondertrou met hulle en julle kom by hulle, en hulle by julle, weet dan seker dat die Here julle God hierdie nasies nie verder sal verdryf voor julle uit nie.” So, die verbod op gemengde huwelike in Israel en hulle saamleef met ander nasies was ŉ voorbeeld van rassistiese meerderwaardigheid, maar dit is goeie raad vir blankes as hulle hulleself maar net vroeër vir ŉ volkstaat wou beywer?!
Wat van die klag dat Israel se verowering van Kanaän ŉ regverdiging bied vir volksmoord? Hierdie klag is eenvoudig nonsens en Christopher Wright verduidelik hoekom:
It was a limited event. The conquest narratives describe one particular period of Israel’s long history. Many of the other wars that occur in the OT narrative had no divine sanction, and some were clearly condemned as the actions of proud, greedy kings and military rivals.
We must allow for the exaggerated language of warfare. Israel, like other ancient Near East nations whose documents we possess, had a rhetoric of war that often exceeded reality.
It was an act of God’s justice and punishment on a morally degraded society. The conquest shouldn’t be portrayed as random genocide or ethnic cleansing. The wickedness of Canaanite society was anticipated (Gen. 15:16) and described in moral and social terms (Lev. 18:24; 20:23; Deut. 9:5; 12:29-31). This interpretation is accepted in the NT (e.g. Heb. 11:31 speaks of the Canaanites as “those who disobeyed,” implying awareness of choosing to persist in sin – as the Bible affirms of all human beings). There’s a huge moral difference between violence that’s arbitrary and violence inflicted within the moral framework of punishment (this is true in human society as much as in divine perspective). It doesn’t make it “nice,” but it changes the ethical evaluation significantly.
God threatened to do the same to Israel – and He did. In the conquest God used Israel as the agent of punishment on the Canaanites. God warned Israel that if they behaved like the Canaanites, He would treat them as His enemy in the same way and inflict the same punishment on them using other nations (Lev. 26:17; Deut. 28:25-68). In the course of Israel’s long history in OT times, God repeatedly did so, demonstrating His moral consistency in international justice. It wasn’t a matter of favoritism. If anything, Israel’s status as God’s chosen people, the OT argues, exposed them more to God’s judgment and historical punishment than the Canaanites who experienced the conquest. Those choosing to live as God’s enemies eventually face God’s judgment.
The conquest anticipated the final judgment. Like the stories of Sodom and Gomorrah and the flood, the story of Canaan’s conquest stands in Scripture as a prototypical narrative, or one that foreshadows what is to come. Scripture affirms that ultimately, in the final judgment, the wicked will face the awful reality of God’s wrath through exclusion, punishment, and destruction. Then God’s ethical justice will finally be vindicated. But at certain points in history, such as during the conquest period, God demonstrates the power of His judgment. Rahab’s story, set in the midst of the conquest narrative, also demonstrates the power of repentance, faith, and God’s willingness to spare His enemies when they choose to identify with God’s people. Rahab thus enters the NT hall of fame – and faith (Heb. 11:31; Jam. 2:25).
Hier is egter iets wat almal, regdeur die geskiedenis sedert die ontstaan van die Christelike geloof, skynbaar ignoreer wanneer hulle dink dat ŉ mens die Bybel kan gebruik om Apartheid, in watter vorm ook al, te regverdig: Israel was God se volk omdat God ŉ baie spesifieke verbond met Israel gesluit het, maar daardie verbond is deur Jesus vervul en tot ŉ einde gebring deur ŉ nuwe verbond. In die Nuwe Testament word dit soos volg verduidelik:
“As die eerste verbond perfek gewerk het, sou daar geen behoefte aan ’n tweede een gewees het nie. God kritiseer die volk hieroor wanneer Hy verklaar:
‘Daar kom ’n tyd, sê die Here, dat Ek met Israel en Juda ’n nuwe verbond sal sluit. Dit sal anders wees as die een wat Ek met hulle voorouers gesluit het toe Ek hulle aan die hand gevat en uitgelei het uit Egipte. Hulle het nie aan my verbond getrou gebly nie; en Ek het my rug op hulle gedraai. Dít is nou die verbond wat Ek hierna met die volk Israel gaan sluit, verklaar die Here: Ek sal my opdragte inskryf in hulle verstand en Ek sal dit in hulle harte graveer. Ek sal hulle God wees en hulle sal mý volk wees. En hulle sal nie nodig hê om elkeen sy medeburger te onderrig en vir sy broer te sê: ‘Jy moet die Here leer ken’ nie. Want elkeen van hulle, van die kleinste tot die grootste, sal My ken. Ek sal My ontferm oor hulle ongeregtighede en Ek sal nooit weer aan hulle sondes dink nie.’
Deur van ’n nuwe verbond te praat het God die vorige een as uitgedien verklaar. En wat uitgedien is en steeds nog verder verouder, staan gereed om heeltemal afgeskaf te word.” (Heb. 8:7-13)
Geen persoon wat hom of haarself dus as deel van hierdie nuwe verbond beskou (m.a.w. ŉ Christen) kan daarom dink dat die spesifieke verpligtinge en verantwoordelikhede wat net aan Israel opgelê is onder die ou verbond (wat tydelik was), steeds nou geld nie. Almal wat volgens die nuwe verbond aan die liggaam van Christus behoort, sal egter nog steeds vir die Here afgesonder leef, maar dit gebeur deur die Heilige Gees se werking in ŉ mens se lewe (Rom. 8, Gal 5:16-26). Onder die nuwe verbond is dit nie gekoppel aan enige nasie, ras, kultuur, geslag of sosiale status nie (sien Hand. 15:5-11, Rom. 10:12, Gal 3:28-29 en Kol. 3:11). (Terloops, hiervolgens is daar ook geen verbod op gemengde huwelike nie.)
Ter opsomming. Niks van wat ons in die Ou Testament lees oor Israel as God se gekose volk bied enige werklike regverdiging vir “rassisme, baasskap en/of rasseskeiding” of grond van rasseverskille nie. Inteendeel, as daar enige twyfel was, dan is dit juis ook die Nuwe Testament wat sulke tipe diskriminasie totaal afwys.
Dis ook ŉ noukeurige lees van die Nuwe Testament wat die oplossing bied vir die gespanne rasseverhoudinge wat ons al so lank in ŉ plek soos Suid-Afrika, maar ook elders, beleef. Dis wanneer ons toenemend na ander uitreik met ŉ gesindheid van selfopoffering, vergifnis en versoening, te same met ŉ opregte belangstelling in wie ander mense werklik is, asook ‘n besorgdheid vir ons gesamentlike fisiese welstand en vooruitgang – dat ons gestand doen aan Jesus se opdrag om ons naaste lief te hê.
ŉ Mens het natuurlik nie nodig om spesifiek ŉ Christen te wees om hierdie dinge na te streef nie. Maar hierdie dinge is presies in lyn met ŉ Christelike etos (en wat dit beteken om deur die Gees te lewe tot voordeel van jou naaste) op ŉ manier waarop vroom praatjies van “Groot Apartheid” en “volkstate” dit nie eers naastenby kan hoop om te wees nie. En dis slegs hierdie gesindheid wat ŉ volhoubare motivering bied om te midde van korrupsie, misdaad en diskriminasie van watter aard ook al, te bly stry vir ŉ beter toekoms vir ál Suid-Afrika se verskeidenheid van mense.
Verkragting en die Bybel: ŉ repliek
Die geskiedenis van Israel is een waarin ongehoorsaamheid aan God en verwaarlosing van Sy verbond, met voorspelbare gereeldheid manifesteer. Die Israeliete en veral die konings van Israel het gereeld hulle eie koppe gevolg en bloot gedoen wat reg was in hulle eie oë. Dit was die taak van God se profete om sy volk tot besinning te roep en te waarsku teen die gevolge daarvan indien hulle sou versuim om tot inkeer te kom. Soms het dit gelei tot tye van geestelike herlewing en hervorming waarin Israel haar weer opnuut aan God as Sy gekose volk toegewy het. So ŉ geestelike herlewing was juis die geval in die tyd van Esra en Nehemia met die terugkeer van die Israeliete na Jerusalem en hul tuisland ná 70 jaar in ballingskap. Deel van hierdie herlewing was die besef van hoe ver hulle van die Here se gebooie weggedwaal het tydens ballingskap en tydens die oploop tot die gebeure wat tot die ballingskap aanleiding gegee het. Een bewys hiervan was die Israeliete se ondertrouery tydens die ballingskap en daarom die besluit om hulle van hierdie vroue uit ander nasies af te sonder. Die punt is nie dat hierdie vroue nie die Joodse geloof kon aanneem nie, maar dat hulle nie het nie, en dat die Israeliete in die eerste plek nie met hulle moes trou nie. Weereens, niks met rassisme te doen nie.
Wat vir jou voor die hand liggend is, en wat werklik die geval is, is twee verskillende dinge. Jy lees die geskiedenis van Israel met soveel vooroordele en suspisie dat jy net sien wat jy graag wil sien. Terloops, jy hou aan om versies aan te haal sonder dat dit enigsins lyk of jy probeer erns maak met Wright se punte rakende Israel se verowering van Kanaän. Dis nie soseer dat jou lesers geïrriteerd raak met jou aanhalings nie, maar dis dat jou aanhalings keer op keer duidelik illustreer hoe vasbeslote jy is om konteks en verantwoordelike eksegese in die wind te slaan ten gunste daarvan om jou eie idees sommer so simplisties op die Bybel terug te projekteer. Geen mens kan lank uithou met iemand wat so redeneer nie.
Udo. “Haai kyk, hier is ŉ groepie mense in die middel van die woestyn wat ongelukkig ander gode as ons dien en aanbid. Kom ons moor almal van hulle voor die voet uit – mans, vrouens en kinders, en neem sommer hulle grondgebied in besit”. Sommige mense beweer mos dat hierdie nié ŉ duidelike voorbeeld van volksmoord is nie!
Jy slaan onwetend die spyker op die kop. “Polities-geïnspireerd” is juis die probleem, maak nie saak hoe slim jy is en hoe lank jy die Bybel al bestudeer nie. Om die Bybel te benader vanuit jou spesifieke ideologie en dan in allerlei Bybelversies ondersteuning daarvoor te soek is glad nie hoe eksegese werk nie.
Udo. Vergelyk gerus hierdie verduidelikings van Dr William Lane Craig met dié van Christopher Wright – albei van hulle is oënskynlike “slim” teoloë wat jarelank die Bybel bestudeer het:
Die feit dat jy wat Craig en Wright sê teen mekaar afspeel wys dat jy nie eintlik verstaan (of wil verstaan) wat een of albei van hulle sê nie. Hoe kan jy in elk geval sê dat Craig volksmoord erken as dit juis is wat hy baie spesifiek ontken? Jy hoef nie met Craig (en Wright) se verduideliking saam te stem nie, maar jou doelbewuste poging om sy bedoeling te verdraai soos dit jou pas, is mos uiters verdag. Jy dink dat die Israeliete bloot in eie selfsugtige motivering opgetree het, omdat jy met die voorveronderstelling werk dat God nie bestaan nie en dus nie so ŉ opdrag kon gee nie. Maar waarom is enigiemand verplig om jou voorveronderstelling te aanvaar?
Oor die verband tussen eksegese en morele optrede. Inderdaad, as jy gedryf word om die Bybel te interpreteer op ŉ manier wat nie eksegeties geregverdig is nie omdat dit jou persoonlike agenda bevorder, en as dit jou dan tot immorele optrede lei, dan is jy skuldig (dit geld ook vir enige gemeenskap as geheel). Niemand kan die verskoning gebruik dat hulle bloot onkundig sou wees oor wat die Bybel oor iets sou leer nie. Dis ŉ swak verskoning vir iemand wat werklik besorg sou wees oor wie God is en wat Sy wil is en nie maar net sy eie belange wil bevorder nie.
ŉ Vergelyking tussen die aanspraak dat Israel van ouds ŉ spesifieke mandaat van God uitgevoer teen die Kanaänitiese volkere (d.i., ŉ spesifieke opdrag aan ŉ spesifieke nasie vir ŉ spesifieke doel en vir ŉ spesifieke tyd; sien weereens Wright se opmerkings) en enige ander aanspraak, moet op meriete ondersoek word. Dit kan nie summier gelyk gestel en dan verwerp word net omdat jy dink dat al sulke aansprake gebaseer is op die bevele van ŉ “denkbeeldige god” nie. Natuurlik moet ŉ mens jouself afvra wat die rede is om te glo dat Jahwe eerder as Allah werklik bestaan (want dis bepalend vir die tipe aanspraak wat jy gaan maak), maar waarom moet ons jóu aanspraak aanvaar dat God slegs denkbeeldig is?
Rassisme. Die werklike probleem. Die werklike oplossing. Wette kan rassisme kontroleer/beheer. Opvoeding kan rassisme kontroleer/beheer. In wese is rassisme ‘n probleem van “inner-mens” wat elke mens op aarde raak. Besoek asseblief http://racismchristian.blogspot.com/
Dankie, vir jou kommentaar, Lourens. Ja, behalwe vir die feit dat alle sonde ‘n hartsprobleem is, is sondige gedrag dikwels ook aangeleerde gedrag, veral met iets soos rassisme. Laat my dink aan die volgende kort video: https://www.youtube.com/watch?v=6JbGC1Ine6M