Sy soet gom lok nagapies
Tuesday, 22 May 2018 07:55
Waar die soetdoring sy naam gekry het, is iets waaroor die kenners nou net nie kan saamstem nie. Sommiges sê dit is omdat hy in soetveld groei, ‘n soort veld wat bekend is vir goeie weiding en vrugbare grond.
Ander sê die naam kom van die geur van sy blommetjies of van die soet gom, waaroor nagapies mal is, wat vorm wanneer sy bas beskadig word. In die verlede is die gom onder die handelsnaam Kaapse gom uitgevoer en is dit gebruik in soetgebak en lekkergoed. Dit was iets soortgelyks aan die wateroplosbare ‘Gum Arabic’, ‘n verpoeierde gom wat kunstenaars gebruik om by pigmente te voeg.
‘n Soetdoring in blom
Die soetdoring het ‘n belangrike rol in ons land se vroeë geskiedenis gespeel: sy dorings is as naalde in kleremaak gebruik, sy bas as tou, sy hout as omheinings en sy gom as medisyne. Daar word selfs gesê dat destydse natuurwetenskaplikes dié boom se dorings gebruik het om die insekte wat hulle versamel het, mee vas te pen.
Die soetdoring se bas, blare en gom het baie medisinale gebruike, van ‘n pap wat gekook word om wonde te genees, tot oogbehandeling, verkoue-medisyne en behandeling vir beeste wat tulpvergiftiging het – dit kom van ‘n bolplant (Homeria spp), wat giftig is vir vee.
Die bas bevat tannien, wat gebruik is om leer ‘n rooierige kleur te gee. Ongelukkig gee dié rooi kleur die leer ‘n onaangename reuk. ‘n Sterk tou kan van die binneste bas gemaak word wanneer dit nog nat is.
Die blommetjies van naderby
Die soetdoring is deel van die Fabaceae-familie en het vir baie jare as Acacia karroo bekend gestaan. Vandag word hy Vachellia karroo genoem. Sy dorings is gryserig tot wit en is lank en reguit. In volwasse bome kan die dorings korter wees.
Tegnies gesproke moet die dorings eintlik stekels genoem word omdat hulle ontwikkel uit die vervormde steunblaartjies – die klein, blaaragtige skubbe wat aan die basis van die blaarstingel gesien word.
Die rede hoekom die oorsprong van die dorings so belangrik is, is omdat hulle met die identifikasie van die bome help. Dorings word in vyf hoofgroepe volgens hulle grootte, vorm en posisie aan die boom verdeel.
Gom en bas
Foto: Random Harvest
Die soetdoring is ‘n geharde boom wat vroegsomer massas soet, geel, kwasvormige blommetjies van 10 tot 13 mm in deursnee dra, wat baie voëls en skoenlappers lok. Die boom groei vinnig en begin blom as hy so twee tot drie jaar oud is.
As hy klaar geblom het, dra hy sekelvormige groen peule wat later bruin en droog word. Die peule begin teen Januarie oopbreek om die saadjies te versprei.
Sy baskleur is rooibruin tot swart en hy het dubbelveervormige, saamgestelde blare.
Die boom word 12 tot 15 meter hoog as hy genoeg water kry. Hy groei vinnig, tot soveel as een meter per jaar, en is bestand teen ryp en droogte. Die soetdoring kan 30 tot 40 jaar oud word. Ongelukkig groei daar ‘n hele paar soorte fungi op die boom, wat hom vroeg kan laat vrek.
Die wateroplosbare ‘Gum Arabic’ wat deur kunstenaars gebruik word
Sy wortels bevorder die stikstofgehalte van grond en hy is die ideale boom om te plant in swak of versteurde grond. Oppas net, want ‘n soetdoring kan ‘n stuk veld maklik begin oorneem. Hy word juis as ‘n onkruid in Australië beskou en is as indringerplant daar gelys.
Die soetdoring het ook ‘n lang penwortel sodat hy water en voedingstowwe diep onder die grond kan bykom. Dit, en die feit dat die wortels stikstof bevorder, maak dat gras en ander plante in die soetdoring se skaduwee floreer. Soetdorings se wortelstelsel word as indringend beskryf en moet nie naby plaveisel of geboue geplant word nie.
Soetdorings kan van saad gekweek word. Week die saadjies oornag in warm water. As die saadjies begin opswel kan hulle die volgende oggend in saailingbakke gesaai word. Bedek die saadjies met grond wat klam gehou word. Hulle sal tussen drie en 12 dae daarna ontkiem en die jong plantjies sal goed oorplant, ten spyte van hulle lang pendorings.