Vir hierdie tipe onregverdige ellende het kunstenaars, digters en skrywers nog altyd oopgestaan. Deur artistieke refleksies word ander met die werklikheid gekonfronteer. Miskien dwing dit mense om verder daaroor na te dink? Daarop hoop die kunstenaar, digter en skrywer ten minste, wanneer hy met sy produk die werklikheid soos ’n spieël voor ander mense ophou. Of nie. Die onmag van die kunstenaar, digter, skrywer lê juis ook opgesluit in die einste ‘spieël ophou-aksie’.
En nog is dit “het einde niet”. Beeldhouwer Sjon Brands het onlangs sy varende voëls of vliegende bote (dit hang af hoe jy daarna kyk) in ’n ou kapel in Tilburg ten toon gestel. Hy noem dit “luchtschepen”. Elke “luchtschip” is van afvalmateriaal gemaak. Eén daarvan het die fantasienaam Stille Stormooggaai. Sy vlieg met ’n windmeul op haar rug deur die oog van ’n storm en oor die vlugtelinge wat verdrink in die Middellandse See. Hoe simbolies kan die materiaal van ’n kunswerk wees? Maar Stille Stormooggaai is ’n welvarende dame met opvallende oorbelle, hoewel haar hart letterlik uitsak vir die drenkelinge onder haar. Halfhartig het sy ’n paar toutjies na bootjies toe uitgegooi. Hys sy kratte vol kiste gevul met die lyke van drenkelinge en gemerk met Afrikaanse name na bo. Name soos Jabulani, Lerato en Mpho spel ironies verspilde lewens wat eens durf hoop het op ’n beter toekoms êrens anders as in Afrika. Géén oorlewende wat aankom in Europa besef dadelik dat sy sparteling om te oorleef op die verraderlike vloerteëls van die Weste nou eers begin nie. Die ontnugtering kom later.