Die haker, die hakker en die Gordiaanse knoop | Maroela Media
Argieffoto (Foto: luntan6644/Pixabay)
Die selfstandige naamwoord haak is die ding agter ŉ deur of in ŉ aantrekkamer waaraan jy jou klere ophang. ŉ Slagter hang ŉ karkas aan ŉ haak en ŉ visterman gebruik ŉ haak om groot visse uit die see te trek. Die meervoud van hierdie gekromde instrument is hake en die verkleiningsvorm is hakie. Die gekromde leesteken wat ŉ mens in tekste gebruik om ŉ parentese aan te dui, is ŉ hakie, en omdat dit altyd in ŉ paar gebruik word, is dit hakies. (Tussen hakies: Jy plaas die parentese tussen hakies nie in hakies nie.)
Die werkwoord haak is die handeling wat jy met ŉ haak uitvoer, of die beweging wat jy met ŉ ander instrument of liggaamsdeel uitvoer wat soos ŉ haak werk. Die slagter haak karkasse aan ŉ haak. Die visterman haak groot visse met ŉ haak. En die rugbyspeler met die fraai ore haak die bal met sy voet (hopelik) as die skrumskakel dit ingooi. Omdat hy die bal haak, is hy die haker.
Die selfstandige naamwoord hak verwys na die agterkant van ŉ voet, of die deel van ŉ skoen waarop jy met die agterkant van jou voet trap. Die meervoud van hierdie woord is hakke (jy volg byvoorbeeld figuurlik op iemand se hakke) en die verkleiningsvorm daarvan is hakkie (die jong meisie trippel op hoë hakkies rond).
Die werkwoord hak is ŉ ou woord wat ‘kap’ beteken en wat ons eintlik nog net in twee kontekste ken. Ons verwys in Afrikaans na houthakkers en waterdraers as ons na verarmde mense verwys wat handearbeid verrig. Daardie houthakkers is houtkappers, soos die manne in Dalene Matthee se bosstories. Die ander konteks waarin ons die woord ken, is die knoop deurhak, wat beteken dat ŉ mens ŉ slim oplossing vir ŉ moeilike situasie kry. Ek vermoed baie mense dink hier aan ŉ hekelpen wat wol deur gekompliseerde hekelwerk trek, maar dit is nie korrek nie. Die uitdrukking verwys na die storie waarin Aleksander die Grote op ŉ wa van Gordius, die koning van Frigië in Klein-Asië, afgekom het wat met ŉ vreeslik ingewikkelde knoop aan ŉ paal vasgemaak is. Volgens oorlewering sou die persoon wat hierdie ingewikkelde knoop kon losmaak oor die hele Asië regeer. Aleksander het daar en dan vir sy manskappe gedemonstreer dat hy dié persoon is, deur eenvoudig sy swaard uit te pluk en die knoop middeldeur te kap. Die grootste kryger in wêreldgeskiedenis het dus die Gordiaanse knoop deurgehak, nie ŉ wolletjie deur hekelwerk gehaak
Mag die bestuurders vanmiddag van jou hakke af bly, mag die gaping tussen die hakie en ogie van jou gunstelinglangbroek beduidend krimp, en mag jou geliefde span se haker tydens die vyftreëskrum die knoop deurhak deur die bal na die agsteman toe deur te haak. En as hy dit dan nou nie regkry nie, mag die ander span se vaskopstut ten minste aan die slaap wees.
Baie dankie en mag diegene wat kommentaar tydens rugbywedstryde lewer ophou om van hakkers te praat.
Baie dankie! N pragtige, klinkklare uitleg van AL die kinkels óm hd woorde – nou is die knoop vir my uiteindelik deurgehak.
Die werkwoord “hak” is dan verwant aan die Engels woord “hack”?
Seker ook verwant aan “hacken” in Duits.
Interessantheidshalwe: “hacker” in Engels word vertaal as kuberkraker. Hakker sou vir my mooier en meer beskrywend wees. Ook korter.
Dis altyd interessant (en lekker) om Sophia se bydraes te lees.