Afrikaans is steeds ’n speelbal in die hande van politici, en so ook word onderwys steeds mishandel in die magstryd in Suid-Afrika.
Dit word toenemend sigbaar dat grondwetlike regte, aansprake op die letter van die wet en regte daarin vervat en die ruimte vir betroubare onderhandeling nie juis beskerming bied nie. Berigte van verlede naweek dat die vermeende gematigde, Cyril Ramaphosa, in sy toespraak by die ANC Youth League pront gesê het dat die ANC hom nie deur die howe gaan laat voorsê nie, is ’n flitsende rooi lig wat ’n verskynsel nou na beleid opstoot.
Daar is dus ’n toenemende duidelikheid oor en bewustheid van die onbeskaafde en magsoorheersende werklikheid in Suid-Afrika, waar nie regte op papier en selfs howe nie, maar die sterkste mag en meerderheidsopsweping die botoon voer. Nogtans is die huidige strategie van die opsigtelike Afrikaanse instellings nog steeds ’n beroep op die howe. Meer as dit is nodig vir oorlewing, en dit laat die vraag hoe die strategie moet lyk.
Die saak is natuurlik breër as net onderwys, maar vir hierdie blog fokus ons op die onderwys en wys op die noodsaak van selfstandigheid in onderwys. Die huidige situasie is dat die onderwys in Suid-Afrika met klein uitsonderings alles onder die regering se voorskrifte staan: Wette is ingestel en word streng uitgeoefen waarvolgens tersiêre onderwys deur die regering geakkrediteer en geregistreer word, en dit strek selfs sover as dat voornemende predikante se graadkursusse regstreeks onder staatsvoorskrifte staan. Die wese van universiteite as ’n beskawingsbegrip dat dit akademiese soewereine eenhede in die samelewing is, is reeds in Suid-Afrika met wetgewing vernietig.
Die kragdadige wyse waarop universiteitstoelating en die oordrewe matriekeksamenbegrip aangewend word om alle onderwys van primêr tot tersiêr in gelid onder staatsbeheer te plaas, word ervaar, maar nog nie genoegsaam erken nie. Dit is hierdie sosialisties gesentraliseerde staatsinmenging wat dit in Suid-Afrika moontlik maak om rassekwotas bo akademiese vermoë en gesonde logika vir die voortbestaan van die samelewing se akademies geskoolde leierskap te stel. (Die wyse waarop toelating tot mediese en veeartseny-studies vir wit leerders baie moeilik gemaak word, is van die sigbaarste voorbeelde wat die gemeenskap tot vrees vir sy eie toekoms oor mediese standaarde behoort te lei.)
Hoewel die aanslag hoofsaaklik teen Afrikaans is en eintlik maar bedoel is om Afrikanerinstellings finaal oor te neem en af te breek, sal die aanslag teen gesonde akademiese selfstandigheid in die proses nie net Afrikaners nie maar die hele Suid-Afrikaanse samelewing benadeel.
Die hof-toe-hardloop-strategie het ’n susmiddel geword wat grootdoenerige aksie vertoon, maar weinig uitwerking het en nie bydra tot die langtermynopbou nie. Die strategie moet verander na selfstandigheid, na onderwys wat nie eerstens die wetlike raamwerk en staatsvoorskrifte nakom nie, maar bepaal wat is toepaslike en akademies verantwoordbare onderwys vir ons hedendaagse tyd, en dan die toekoms sowel as skole en alle ander opleidingsinstansies se doen en late daarvolgens bepaal.
Die hofsake is nie heeltemal sonder nut nie. Dit stel die onregte in die openbaar, wek openbare simpatie en kan dien om tyd te wen vir posisionering in die onderwyslandskap, maar dit is valse gerustheid om op hofsake te steun en dan agteroor te sit.
Met “selfstandigheid” word hier onderskei van die sogenaamde “onafhanklike skole” wat ook ’n fopspeen geword het wat die naam van onafhanklik dra, maar die staatskurrikulumvoorskrifte volg en deur die staat se “gehaltebeheer” (deur Umalusi) beïnvloed en gemanipuleer word. Dit geld vir instellings soos die IEB (Independent Examination Board), die BCVO (Beweging vir Christelik-volkseie Onderwys) en ICO (Instituut vir Christelike Onderwys). Van hierdie organisasies doen in die omstandighede wel goeie werk vir ten minste gehalte binne die regeringsraamwerk, maar steeds met die blok om die been van staatsvoorskrifte en Umalusi-sertifikate wat geloofwaardigheid knou.
Kapitaalkragtige instellings vir privaat onderwys soos Curro en AdvTech kan ’n bydrae lewer vir selfstandige onderwys, maar is ook nog te verknoop binne die regeringsraamwerk en betree toenemend die massamark, en sal dus ook aan die massamening uitgelewer bly. Die gebeure in die afgelope jaar by Curro se skool by Roodeplaat is ’n goeie voorbeeld hoe kultuurloosheid in ’n skool juis die skool aan eise vir politieke korrektheid blootstel; weer eens sonder dat die twee voorvalle met al die publisiteit en gevolge daarvan tot enige vooruitgang in akademiese onderrig gelei het.
Die noodsaak vir selfstandige Afrikaanse onderwys is ooglopend: Die geskiedkundige verloop van Suid-Afrikaanse onderwys en die sukses wat staatsonderwys in die vorige eeu behaal het, het die samelewing verkeerdelik laat dink dat onderwys ’n staatsfunksie is, en dat die regering die reg het om dit voor te skryf. Dis ’n denkwyse wat nou tot verslaentheid en verwarring in Afrikaneronderwys lei, noudat dit opnuut sigbaar word dat die ruimte vir Afrikaneronderwys nie in die huidige regering en die meerderheidsparty, die ANC, se denke bestaan nie; en dat die howe hierdie ruimte nie oopgehou gaan kry nie omdat die regspraak self onder beleg is en deur die regering geminag word.
Die saak van hoe onafhanklik al dan nie onderwys is, word aangetoon deur die feit dat bykans al die onafhanklike onderwysorganisasies die regering se kurrikulumraamwerk aanvaar, en dat selfs organisasies soos die BCVO en die ICO ’n gewetensbindende en nie-akademies verantwoordbare “vak” soos lewensoriëntering as vak erken in hul skole en denke. Die enigste rede hoekom hierdie “vak” in hierdie organisasies se skole aangebied word, is omdat die regering dit voorskryf. Dit het nie uit eie geledere, eie inisiatief of akademiese noodsaak na vore gekom nie.
Dieselfde geld vir die “leerareas”, wat in die nadraai van Kurrikulum 2005 toe weer “vakke” gedoop is, maar tot groot mate dieselfde akademiese problematiek behou het van ’n saamgooi van vakke, byvoorbeeld geskiedenis en aardrykskunde, met akademies afbrekende gevolge vir vakwetenskap in die onderwys. Tog word dit gehoorsaam.
Die ANC-regering se greep op die volle spektrum van onderwys in Suid-Afrika is duidelik. Die feit van die oorneem en afbreek van Afrikaanse universiteite en die minagting vir Afrikaanse onderwys in minderheidsregte word uit verskeie oorde nou hardop erken, en die waarskuwing dat die Afrikaanse skoolwese die wanorde en afbreekproses nie gaan vryspring nie, moet nou gehoor word.
Ons is tans te besig met te veel regte, en te min met onderwys. Die hofsaak oor godsdiens in skole, die hangende hofsake en in-uit-die-hof-verhouding tussen Fedsas en die Gautengse LUR vir onderwys, die onrus van die Roodepoortse skool wat dán gesluit en dán weer oop is, ure en koste wat in optogte en hofsake van die afgelope jare oor beheerliggame en toelatingsbeleide, vergaderings en allermins onderwys ingaan, is voorbeelde van ’n toestand waar onderwys voos gespeel word vir politieke doeleindes. Intussen moet die ekonomie maar klaarkom met ’n opkomende geslag wie se onderwys vol gate is; om van die individuele kinders se regte dan nou nie te praat nie – en dit terwyl die adjunkpresident vir ons sê dat die regerende party hom nie deur die hof sal laat voorskryf nie.
Selfstandige onderwys kan fokus – fokus op onderwys, en dan ook op die onbeskaamde uitoefening van Christelike onderwys en kultuur. Dit sal egter blootgestel, broos en weerloos bly as dit nie ten eerste sterk, akademies verantwoordbare onderwys is wat in die gemeenskap en die ekonomie erkenning en bewondering kry vir die uitnemendheid en opleidingsnut daarvan nie.
Solank kinders hulle ordentlik gedra en nie onderwysers as vyande maar opvoedkundiges te aanvaar. Ek dink dit is belangrik om van kleins af die belangrikheid van goeie skoolopleiding by kinders te vestig en wat se voordele geleerdheid vir hulle toekoms inhou. Baie onderwysers hou op skoolhou omdat hulle gatvol is vir die kinders se houding .
Sommige van die skooltjies (net soos tuisleerders) skryf die gewone SA matriek deur medium van geakkrediteerde instellings soos Breinlyn, Nukleus of Volkskool Orania se “afstandonderwys”.
Die GED-eksamen word driemaal per week by amper veertig sentrums regoor Suid-Afrika afgeneem. Dit word per rekenaar gedoen, so jy stap uit die eksamenkamer uit met jou resultaat. En as jy dop (of beter punte wil hê) kan jy dit soveel keer en so dikwels herhaal as wat jy wil.