Taal en transformasie van die regstelsel 2005-02-03
(Die volledige verklaring volg hierna)
- Teen die agtergrond van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika
- in belang van die transformasie van ons regstelsel
- met verwysing na die Nasionale Taalbeleidsraamwerk,
- met inagneming van die Pan Suid-Afrikaanse Taalraad se Riglyne vir Taalbeplanning en Taalbeleidsontwikkeling en
- ter wille van 'n doeltreffender en meer regverdige regstelsel en 'n regspraktyk wat die letter en gees van die Grondwet vergestalt
1. Elk van die 11 amptelike tale mag vir alle funksies, insluitend uitsprake, argumente deur regsverteenwoordigers, hofstukke en getuienisaflegging, as kommunikasietaal in alle howe deur enigiemand gebruik word.
2. Indien iemand wat by 'n saak betrokke is een van die gebruikte tale nie verstaan nie, moet 'n tolk vir dié persoon verskaf word.
3. Uitsprake, argumente deur regsverteenwoordigers, hofstukke en getuienis word nie in Engels of Afrikaans (of enige ander taal) getolk of vertaal indien dit in 'n ander amptelike taal, wat alle betrokkenes by die saak verstaan, gegee word nie.
4. Uitsprake wat gerapporteer word, moet in ten minste twee amptelike tale gepubliseer word, waarvan een die taal moet wees waarin die uitspraak gelewer is.
5. In gevalle waar van 'n tolkdiens gebruik gemaak word, moet notules van die hofverrigtinge gehou word in die taal of tale waarin die verrigtinge plaasgevind het eerder as die taal of tale waarin dit getolk is.
6. Inligting wat deur die hof aan iemand beskikbaar gestel moet word, moet verskaf word in 'n taal of tale wat die persoon verstaan.
7. By die aanstelling, bevordering en plasing van regters, landdroste en staatsaanklaers word meertaligheid - dit wil sê kennis van meerdere amptelike tale - as 'n sterk aanbeveling hanteer en rekening gehou met die tale wat demografies sterk verteenwoordig is in die gebied waar die persoon werksaam sal wees.
8. By die toewysing van sake word die vaardigheid of gebrek aan vaardigheid in 'n relevante taal of tale van die regter, landdros of staatsaanklaer in ag geneem.
9. 'n Meertaligheidskomponent word in die opleiding van regspraktisyns en 'n meertaligheidsvereiste in die voorwaardes vir (nuwe) toetrede tot die regsberoep opgeneem.
10. 'n Goed toegeruste en professionele taaleenheid word tot stand gebring om die howe behulpsaam te wees met die vertaling van hofverslae en hofstukke en die transkribering van notules asook die monitering en verfyning van taalbeleid in die howe.
11. Meer en beter opleidings- en bevorderingsgeleenthede word vir hoftolke beskikbaar gestel; die aantal hoftolke word aansienlik uitgebrei en hul besoldiging verbeter.
12. Beplanning word gedoen met die oog op die uiteindelike gebruik van alle amptelike tale as onderrigmediums in regsopleiding aan tersiêre onderwysinstellings en die beskikbaarstelling van regsterminologie en studiemateriaal in alle amptelike tale.
13. Groter akkommodering en benutting van taalverskeidenheid deur bogenoemde maatreëls word as wesenlike onderdeel van regstellende aksie in die regsberoep en die transformasie van die regbank beskou en hanteer.
*Vir meer inligting oor i-MAG, gaan na www.imag.org.za.
(Volledige verklaring volg op volgende bladsy)
- Teen die agtergrond van die histories verminderde gebruik en status van die inheemse tale van ons mense, moet die staat praktiese en positiewe maatreëls neem om die status van hierdie tale te verhoog en die gebruik daarvan te bevorder [artikel 6(2)].
- Die nasionale owerheid en provinsiale owerhede moet, deur wetlike en ander maatreëls, hul gebruik van amptelike tale reguleer en moniteer. Sonder om afbreuk te doen aan die bepalings van artikel (2) moet alle amptelike tale gelyke respek geniet en billik behandel word [artikel 6(4)].
- Elke aangeklaagde het die reg op 'n billike verhoor, wat insluit die reg om verhoor te word in 'n taal wat die aangeklaagde verstaan of, as dit nie prakties uitvoerbaar is nie, dat die verrigtinge in daardie taal getolk word [artikel 35(3)(k)]
• Ten minste een uit die Ngunigroep (isiNdebele, isiXhosa, isiZulu en siSwati);
• Ten minste een uit die Sothogroep (Sepedi, Sesotho en Setswana);
• English; en
• Afrikaans [artikel 2.4.6.5]
Met inagneming van die Pan Suid-Afrikaanse Taalraad se Riglyne vir Taalbeplanning en Taalbeleidsontwikkeling (Maart 2001), met as Grondbeginsels (§2)
- breë aanvaarding van linguïstiese verskeidenheid;
Op grond waarvan die Hoofoogmerke van Taalbeleidsontwikkeling (§4) aangedui word as onder meer
Wat die Hoofkenmerke van Funksionele Veeltaligheid (§5) aandui as
En wat aanbeveel (§5) "die keuse van minstens twee maar verkieslik drie tale (of vier, indien taalverskeidenheid dit noodsaak) ... gebaseer op 'n opname van die taalvoorkeure, - gebruik en -vaardigheid van die teikengehoor".