Merinoboer skep nuwe super-dipstelsel - KLK Landbou
Suid-Kaapse merinoboer skep nuwe super-dipstelsel
'n Suid-Kaapse skaapboer het van 'n 'glydipstelsel' gedroom – só helder dat hy die volgende dag dit uit sy kop kon begin bou.
Vandag kan die Suid-Kaapse boer tot 1 000 skape per uur daarmee dip teenoor die sowat 500 per volle dag met die ou, tradisionele stelsel.
Die tradisionele manier om skape te dip, was maar oor die jare om 'n dipgat op die plaas te hê waarin die skape per hand ingedompel word, en dit het vir mnr. Koos Geldenhuys van die plaas Uitkyk by Riversdal 'n 'nagmerrie' begin word namate sy skaapgetalle oor die jare heen gegroei het. "Om te dip was 'n reuse operasie, want elke skaap moes letterlik opgetel en in die dipgat geplaas en ondergedompel word. Om byvoorbeeld 500 skape in twee of selfs drie dae te dip, het bitter harde werk gekos, en hier voor diptyd het ek letterlik wakkergelê daaroor."
Veral om dragtige ooie en ramme so te dip, het ekstra energie, krag en aandag geverg, en dit was 'n vuil en modderige werk.
"Een nag in dié tyd voor dip, toe ek wel aan die skaap geraak het, het ek 'n helder, duidelike droom gehad van 'n dipstelsel waarmee skape met 'n glybaan afgly tot in die dipwater daaronder, deurswem en aan die anderkant uitklim. Dit was 'n ontsettende helder droom – ek het alles in fyn detail gesien in die droom – soveel so, dat ek die volgende oggend summier alles begin bymekaar gemaak om die glybaan-dipstelsel wat ek uitgedroom het, te bou," vertel Koos.
Hoe werk die dipstelsel?
"Ek het nie eers nodig gehad om dit op papier te teken nie – ek het alles duidelik in my kop gehad." Vandag, 'bykans 14 jaar later, word die dipstelsel steeds op die plaas gebruik en tot 1 000 skape per uur kan gedip word. "Dit is so suksesvol, heelparty van mede-skaapboere in die omgewing bring hulle skape om hier by my te dip. 'n Paar het kom kyk hoe werk die stelsel en het hul eie's op hul plase gaan bou."
Die gemak waarmee die skape deur die stelsel beweeg, maak dit moontlik dat drie tot vier mense nodig is vir die dipproses, waar in die verlede talle mense nodig was om die skape fisies nader te dra en onder te dompel.
Krale waarin die skape staan voor dip, word met hekkies van 'n drukgang geskei. Die skape gaan deur die hekkie in die drukgang in, beweeg aan tot by 'n oploop-gedeelte, waar hulle teen 'n helling van 1,9 meter hoog, met houtrelings aan weerskante, opstap wat só gebou is dat die skape maklik daarop kan vastrap en opstap na bo. Bo gaan die drukgang met kantrelings vir 'n verdere 1 meter gelyk aan, waarop die skape tot voor 'n glyplaat van gegalvaniseerde plaat loop. Daar help 'n werker net die diere wat aarsel, om by die glyplaat van 2,1 meter af te gly tot onder in 'n dipsloot – van beton gebou – waarin sowat 5 000 liter dipmengsel is, die skape swem deur die "kanaal" van agt meter lank en klim aan die anderkant uit op trappies. Die hele dipproses duur 'n paar sekondes, en die glybaan verseker dat die dier heeltemal ondergedompel word.
"Dit is heeltemal moontlik om tot 1 000 skape per uur só te dip as daar 'n permanente vloei van skape voorsien kan word. Gewoontlik moet net die voorste skaap aangepor word om in die drukgang in te gaan, want skape (en die meeste ander vee) hou daarvan om mekaar te volg – net soos hulle dit verkies om byvoorbeeld eerder wind-op of teen 'n opdraende te stap pleks van wind-af en teen afdraendes – dit is hul instinktiewe gedrag," sê Koos.
Geen skape beseer nie
Daarom 'vloei' die skape heel gemaklik deur die drukgang, op teen die oploop-gedeelte en bo is een persoon wat óf hulle aanpor om af te gly óf te keer dat hulle nie te vinnig agtermekaar gaan en mekaar so beseer nie.
DIe dipgang met die dipmengsel is 'n "skaapbreedte" (0,6 meter) breed – sodat dragtige ooie en ramme se horings met gemak daarin pas en nie te breed sodat skape maklik kan omdraai en teen die stroom wil swem nie. Die proses gaan gepaard met feitlik geen stres vir die diere nie.
"In die tyd wat ek die dipstelsel gebruik, het nie 'n enkele skaap seergekry nie." Al die sowat 2 500 skape op Koos se plaas word letterlik in 'n voormiddag afgehandel, teenoor die bykans twee tot drie dae wat dit sou neem om dieselfde hoeveelheid skape op die ou, dipgatmetode te dip. En met veel minder werk.
"Ek het die hele stelsel van ou materiaal wat maar op die plaas was, gebou. Hout, die gegalvaniseerde sinkplaat, 'n paar spoor-onderlêrs, teerpale ens is gebruik. So, ek weet nie wat dit my gekos het om dit te bou nie behalwe die klompie sement en sand om die beton dipkanaal te bou nie. Ek het ook gevind dat die kanaal se afmetings ideaal is om net genoeg dipmengsel in aan te maak – as dit byvoorbeeld breër of selfs langer en dieper sou wees, moet onnodig baie dipmengsel aangemaak word, wat kostes opjaag," meen Koos.
Bron (artikel en foto): Landbou.com
PreviousPrevious post:Water availability crucial to profitable livestock productionNextNext post:Northern Cape grazing report for winter