Mmegi Blogs :: A ke Setswana?
A ke Setswana?
Go na le mananeo mangwe a puso e lekang go inola Batswana mo lehumeng ka one. Go bonala fa mo mafelong mangwe, mananeo a, a tsweletse sentle, fa mo mafelong a mangwe, go sa nna jalo. Motse mongwe o go bolelwang mananeo a a ise a itshetlele sentle mo go one, ke wa Machaneng kwa Tswapong.
Go utlwala fa e rile ngwaga o o fetileng, ga nna le selelo sa gore, le fa gone puso e leka ka natla go thusa Batswana, mo motseng o, go na le dilo dingwe tse di gogelang maiteko a puso kwa morago.
Dilo tse ke eng? Ga twe dilo tse ke malwetse a loruo, bogodu jwa loruo, leuba, le gore, ba ba rekang, le ba ba rekisetsang ba bangwe, ba diegelwa go duelwa; ga ba duelwe ka nako.
Motho a namolwe lehuma ka go rekelwa loruo, yo mongwe a namolwe ka gore go rekiwe mo go ene. Jalo he, go na le bareki le ba ba rekisang.
Potso e nne gore, yo ene o sala a dira jang, o inamola lehuma ka eng. Go bonala seemo sa go nna jaana, e le sone se go neng go lelwa ka sone kwa Machaneng. Ga twe ka jaanong mananeo a nyeletso lehuma koo, ke ao ga a ise a tlhomame sentle, le ditiro tsa nnete ga di yo, bontsi jwa batho bo itshetse mo Ipelegeng.
Jaanong fa seemo se ntse jaana, go bo go ka dirwa eng? Go bolelwa fa komiti ya ditlhabolo tsa motse e ne ya dumalana go batla ditsela tsa go tokafatrsa seemo se. Fa e bega ka fa komiti e e neng ya buisanya ka teng, le ka fa modulasetilo wa yone a neng a tlatsa mafoko a leloko lengwe ka teng, Dikgang/Daily News (Labotlhano Sedimonthole 09, 2015) ya re;
É rile a mo tlatsa, modulasetilo.....a re bone e le komiti.....ba ikaelela go tokafatsa seemo se.’
Ke mafoko a ga modulasetilo; o batla go
Mo go ‘modulasetilo,’ go na le lefoko ‘dula.’ Re le Batswana, ga re dirise lefoko ‘dula’thata. Lefoko le, le dirisiwa fela fa go buiwa ka moeteledi pele wa lekgotla lengwe kana mokgatlho mongwe, go twe motho yoo, ke modulasetilo.
Ka fa Thanodi e buang ka teng, ‘dula’ le ‘nna,’ ke mafoko a a tshwanang, a a rayang selo se le sengwefela. Mo go raya gore, fa re re motho ke modulasetilo, ga re fapoge Setswana gope, re bua sentle. Jaaka bangwe ba bua, motho yo gape o ka bidiwa monnasetilo, le gone ga siama fela. A re supe gore, lefoko ‘dula,’ ke lengwe la mafoko a Setswana sa maloba, a a sa tlholeng a dirisiwa thata. Pina nngwe ya re;
‘Tlan re een,a re een ka dipako’
O tla re naya tulo tsa go dula;
Fa re ne re kwala Setswana sa gompieno, lefoko ‘tulo’mo pineng e, e ne e tlaa nna ‘ditilo’ kana ‘tilo’ jaaka bangwe ba ka bua, fa ‘go dula’ gone e ne e tlaa nna ‘go nna.’ Re tlaa bona gore, jaaka re setse re buile, mafoko ‘dula’ le ‘nna,’ a a tshwana, ga go na pharologanyo epe fa gare ga one.
Re ka re motho ke modulasetilo, ra re ke monnasetilo, ga siama fela, ga se ke ga senya sepe. Kgang e wele e re, lefoko ‘dula,’ ke Setswana se se tlhamaletseng, le ka dirisiwa boemong jwa ‘nna.’ Leo ke la ga Mmualebe. Fa o na le lengwe, a re utlwe ka koo.
Wena wa re ke eng?
A re tsenya moko mo nameng ?
A re se dire re itsapa
Ga se go tswa maoto
Pharologanyo ke eng?
Gole o raya kgakala
A re se metse mafoko
Mogwang o ya borwa go rileng?
A dijwalo tsotlhe di a rojwa?
Ga se go rumolana
Magoletsa ke eng?
A re bue gape ka go jela
Motswana a re go na le go jela
Ke ofe yo o tlhaelang?
E re go tlhalefa ngaka le bolwetse o ....
Re tswelela ka papisapuo e e reng go wela
Ditlhare ga di na thotse