BO: ’n Wilde samehoping van rotse wat in ’n warboel oor die terrein ge­strooi is... só het ’n Stellenbosse teologiese professsor dit vroeg in die twintigste eeu in ’n Engelse boek beskryf. Hy het verwys na die indruk­wekkende Vallei van Verlatenheid by Graaff-Reinet. Miskien sou ’n mens dit ook met die meedoënloos kouende tand van die tyd kon vergelyk wat vir homself ’n monument in die vorm van grynsende draketande geskep het. Saam met die bekende Spandauskop op die agtergrond op hierdie foto is die Vallei van Verlatenheid immers ’n goeie voorbeeld van verwering en erosiewerking in ons eie land.
Só word die berge van die wêreld aanhoudend weggevreet, selfs terwyl hulle gevorm word. Die skuldige? Verwering.
VERWERING is nie dieselfde as erosie nie. Basies kan ons sê dat as ’n rotsdeeltjie los raak van die rots—hetsy op ’n chemiese of meganiese manier—maar nie daarvan wegbeweeg nie, word dit verwering genoem. Sodra daardie deeltjie weggevoer word, soos deur die wind of reënwater en dies meer, praat ons van erosie.
• Erosie is die wegvoering van losgeraakte rotsdeeltjies deur ’n bewegende bewerker soos die lug, water of ys (byvoorbeeld die wind, lopende water en gletsers). By water- en yswerking geskied die verskuiwing in die reël na ’n laer liggende plek vanweë swaartekrag.
Sekere bewerkers kan sowel verwerend as eroderend werk. Ys wat in rotsskeure vorm, het byvoorbeeld ’n verwerende funksie deurdat dit ’n drukking op die rotswande uitoefen en die gesteentes afbreek. Ys in gletsers het weer ’n eroderende funksie deurdat dit afgebreekte materiaal wegvoer.
Verwering is die ontbinding en verbrokkeling van rots. Dit word veroorsaak deur die wisselwerking van die klimaat en biologiese faktore op die struktuur en chemiese samestelling van die rots. Verwering kan as die teenoorgestelde beskou word van die prosesse waardeur berge gevorm word.
Die herhaalde bevriesing en ontvriesing van die water werk soos ’n koevoet om klein stukkies rots af te breek in ’n proses wat verbryseling genoem word. Sulke verbryselde rotsstukkies is gewoonlik skerp en hoekig.
Soutverwering is verantwoordelik vir die interessante nisse, vlak grotte, rotsboë en putte wat in sandsteenformasies gevind word. In die suidwestelike VSA was baie van dié diep nisse die tuistes van Indiane, wat nie net daar skuiling teen die elemente gevind het nie, maar ook beskutting teen aanvalle.
REGS: ’n Plantwortel beur deur 'n rots en breek dit stukkend. Deur verdere verwering verander die gesteente in grond.
BO: Die bekende Monument Valley in die Amerikaanse Weste is ’n treffende voorbeeld van hoe verwering en erosie ’n landskap gevorm het.
Woestynkaktusse... bakterieë in hul wortels maak in ’n japtrap vir hulle vrugbare grond uit rotse, reken geleerdes
'n Bioloog van Mexiko, dr. Yoav Bashan, en andere het in ’n studie probeer vasstel hoe die woestynkaktusse op die rotse kan oorlewe, want sonder minerale en stikstof kan ’n plant mos nie voortbestaan nie. Maar minerale bestaan net in vaste verbindings in die rotse en daar is geen beskikbare stikstof in die onvrugbare klip nie.
Vir die navorsers was die enigste verklaring dat daar mikrobes moet wees wat tot die kaktusse se redding kom deur enersyds die minerale in die rotse op te los en andersyds die stikstof in die lug vir hulle te bind sodat hulle dit kan opneem. Die geleerdes het na die mikroörganismes gaan soek en toe aangekondig dat hulle die mikrobes gevind het. Die plante sorg van hul kant vir die mikrobes deur koolstof aan hulle te verskaf.