'Kamphoer' nou ook in Frans | Netwerk24
Deur Elretha Britz 19 April 2021 15:00
Die eerste was Koors van Deon Meyer deur Catherine du Toit en nou kon Naòmi Morgan, professor en hoof van Frans aan die Universiteit van die Vrystaat (UV), sien hoe haar vertaling van Francois Smith se Kamphoer in boekwinkels in Frankryk verskyn.
Die omslag van die Franse weergawe van 'Kamphoer', wat pas op die winkelrakke in Frankryk beland het.
Morgan sê behalwe vir enkele regstreekse vertalings deur twee Fransmanne, Georges Lory en Pierre-Marie Finkelstein, is alle ander Afrikaanse romans wat tot nou in Frans uitgegee is, abbavertalings. Dit is dus uit die Engelse vertaling gedoen, sonder kennis of begrip van die Afrikaanse bronteks.
Hoewel algemeen aanvaar word dat 'n vertaler na sy moedertaal vertaal – haar moedertaal is Afrikaans – het sy gevoel sy is "goed geplaas" om spesifiek Kamphoer na Frans te vertaal.
Eerstens is sy Frans vlot magtig, ook idiomaties en in al sy nuanses. Tweedens woon sy haar lewe lank in Bloemfontein, wat 'n noue verbintenis het met die Anglo-Boereoorlog, waar die verhaal van die hoofkarakter, Susan Nell, begin.
Reeds as leerling aan die Hoër Meisieskool Oranje het Morgan 'n kennis van die omstandighede en uitwerking van die oorlog op Suid-Afrikaners van destyds opgedoen aangesien die skool jaarliks aan gedenkgeleenthede uit die oorlog deelneem en terselfdertyd die Vrouemonument en oorlogsmuseum besoek.
Sy is ook vertroud met Europa, waar Susan Nell 'n groot deel van haar lewe deurbring. Morgan het haar studiejare daar deurgebring en besoek Europa gereeld vanweë haar verbintenis met Frankryk.
Francois Smith en Naòmi Morgan, onderskeidelik skrywer en vertaler van 'Kamphoer', vier die verskyning van die roman in Frans.
Sy sê hoewel dit gemakliker is om na Afrikaans te vertaal, was die vertaling van Kamphoer "die wonderlikste vertaalervaring" wat sy tot nou toe gehad het.
Een van die redes is dat Smith 'n kollega aan die UV is en sy by hom kon kers opsteek as sy of die uitgewer 'n verduideliking van woorde of situasies in die teks nodig gehad het.
"Dit maak woordkeuses en beskrywings aansienlik makliker as met vertalings waarvan die skrywer reeds dood of ontoeganklik is. Daarby sal ek in referate oor die vertaalproses ook Smith se insette kan weergee."
Morgan sê 'n moeilike aspek van die vertaling is om die Franse ekwivalent vir tipies Afrikaanse woorde in die roman soos "stinksloot", "kierie" en "siesssstog" (soos dit in die teks van Kamphoer verskyn) te vind.
Dit was egter nie nodig om die Sotho-sinne in Kamphoer te vertaal nie omdat die verklaring in die teks is.
Morgan het die grootste lof vir die uitgewer, Actes Sud, wat wel "puntenerig" is, maar haar in alle besluite geken het.
"Hulle het selfs die keuse van 'n voorblad aan my voorgelê," sê sy.
"Dit is ook Actes Sud se gebruik om 'n werk aan 'n kundige resensent voor te lê voordat dit na boekwinkels versprei word. Die terugvoering oor Fille à soldats is besonder positief."
Morgan voel sterk oor die noodsaaklikheid van vertalings omdat "daar 'n verband tussen taal en emosie is.
"Jy lees in die taal van jou hart, wat beteken dat emotiewe woorde jou dieper tref."
Deur die vertaling van Kamphoer in Frans toon sy ook aan haar studente dat dit moontlik is om na 'n ander taal as jou moedertaal te vertaal – "jy moet net baie harder werk".
Smith sê "om vertaal te word, is om te weet iemand gee stip en liefdevol aandag aan jou teks.
"Naòmi het uit die staanspoor baie van Kamphoer gehou en die feit dat die boek in Frans uitkom, is die resultaat van haar hartstog en deursettingsvermoë."
Kamphoer is die ware verhaal van 'n vrou wat in die Anglo-Boereoorlog wreedaardig verkrag en vir die aasvoëls gegooi is. Met behulp van 'n reeks weldoeners ontsnap sy uit die kloue van die dood en wy sy uiteindelik haar lewe as psigiatriese verpleegster in Nederland en Brittanje aan die genesing van presies die soort trauma waaraan sy onderwerp was.
Kamphoer het in Engels as The Camp Whore verskyn en in Nederlands as Een schuldig leven.
In Suid-Afrika is dit ook as 'n solotoneelstuk verwerk, 'n rol wat die deurwinterde aktrise Sandra Prinsloo roerend vertolk het.
Kamphoer is in 2015 met die ATKV-prosaprys en die Suid-Afrikaanse Letterkundeprys (Sala) vir die beste debuut bekroon.