Enkele gedigte van Afrikaanse digters van ouds
deur vyf van die eerste ernstige digters in Afrikaans
OM in Afrikaans te skryf... vandag beskou ons dit as vanselfsprekend. Dis immers ons moedertaal en geen ander taal kan ooit so in ons gedagtes en harte lewe as hy nie.
Maar minder as 'n eeu gelede is daar heftig gebaklei teen die aanvaarding van Afrikaans. Trouens, baie mense het gevoel ons moet die statige Nederlands as ons skryftaal behou... so nie, moes ons noodgedwonge verengels, maar ons moes asseblief tog net nie "ons standaarde so verlaag deur erkenning aan 'n growwe kombuistaal soos Afrikaans te verleen nie".
Dat Afrikaans betreklik spoedig daarin kon slaag om sy kritici die mond te snoer, is in 'n groot mate te danke aan die eerste ernstige digters in ons mooi taal in die beginjare van die twintigste eeu, net ná die Anglo-Boereoorlog.
Vandag sal geen gerekende Afrikaanstalige digter weliswaar nog maklik dig soos hulle nie... maar hul passie, hul eietydse vakmanskap en bowenal hul eerlikheid was onbesproke. Geen historiese studie van die Afrikaanse letterkunde kan dan ook behoorlik aangepak word sonder om ten minste van hulle kennis te neem nie.
Hier volg die gedigte van 'n vyftal van daardie digters... werkies wat geslagte lank deur kinders by kunswedstryde en elders opgesê is en as sodanig 'n kennelike deel van die Afrikaner-kultuur geword het...
NOTA: Gedigte van ons eietydse digters is natuurlik onderhewig aan kopiereg en mag nie klakkeloos deur 'n publikasiehuis soos Mieliestronk.com oorgeneem word nie. Dit geld egter nie die werke van die vroeë digters en skrywers in Afrikaans wat reeds meer as vyftig jaar gelede oorlede is nie. Sulke werke word ingevolge die Suid-Afrikaanse reg tot openbare besit gereken. (Die Amerikaners sê so iets is "in the public domain", hoewel 'n tydperk van sewentig jaar sedert afsterwe in die VSA geld.)
Jan F.E. Celliers (Jan Francois Elias Celliers, 1865-1940): Celliers se "Die Ossewa" was eintlik 'n liriese lofdig vir die os en hierdie nederige trekdier se tot toe nog onbesonge rol in die geskiedenis van die Afrikaner.
die jukke, al drukkend hul skowwe —
kom stadig die wa agterna —
hul swaai heen en weer in die stroppe —
die opdrans is ver en is swaar:
dit knars in die krakende knokke,
blyf ieder 'n held van die daad...
lê ver oor die velde verlaat...
C. Louis Leipoldt (1880-1947): Sou die natuur ooit weer so uitbundig besing kon word as wat Leipoldt dit in sy "Die Beste", sy "Lenteliedjie" (al die veld is vrolik) en sy "Oktobermaand" (die mooiste, mooiste maand) gedoen het?
Totius (Jakob Daniël du Toit, 1877-1953): Totius se jukstaponering van die gegoede treinpassasier en die arm meisietjie by die tent wat altwee na mekaar se wêrelde hunker, bly tot vandag toe 'n treffende uitbeelding van die mens se rustelose strewe na die "beter lewe" wat altyd op 'n ander plek sou bestaan.
en ek dag: "Was ek net in die tentjie klein,
ek sou tog so gelukkig syn."
Naas die eensame tent staan 'n meisie klein,
in stomme bewond'ring van die ligtende trein;
sy sien my geniet my glansende wyn
en kost'like maal by elektriese skyn;
en ek raai die gedagte van die meisie klein:
"Ag, was ek maar net in die vrolike trein,
ek sou tog o so gelukkig syn".
Eugene Marais (Eugène Nielen Marais, 1871-1936): In 'n tyd toe skeptici nog gedink het dat die Afrikaanse taal te "baar en agterlik" is om edel gedagtes te verwoord, sou Eugene Marais se "Winternag" die wind oortuigend uit hul seile ruk. Die uiters sombere winternag is sinnebeeldig van die droewe lot van die Afrikaner ná die Anglo-Boereoorlog.
A.G. Visser (Andries Gerhardus Visser, 1878-1929): Visser se klassieke, lighartige gediggie van 'n onnutsige kind wat die kerk op horings geneem het, laat volwassenes vandag steeds laggend terugverlang na hul eie kinderdae.