Versindaba » Johannes Prins
Posts Tagged 'Johannes Prins'
Andries Bezuidenhout. Loftus, Lize en die sletterige trekklavier
Dit het alles by Loftus Marais se gedig oor die trekklavier begin. Adriaan Brand, van Springbok Nude Girls-faam, wat gewoonlik sy trekklavier wurg as Loftus die gedig voorlees, kon dit nie maak nie. Dís hoe ons toe aan Lize Wiid dink, wat gewoonlik saam met die Radio Kalahari-orkes en Laurie Levin speel.
Rachelle Greeff het as Boeke-Rapport se redakteur 'n poësieprogram vir Aardklop saamgestel. Dis nou al so half 'n tradisie om die laaste Vrydagaand van die fees iets met gedigte en musiek by die Boeke-Oase te doen. Hierdie keer kon ek, Danie Marais, Johannes Prins (ook bekend as Jo Prins) en Loftus Marais op die ou end instem en die logistiek agtermekaar kry om gedigte voor te lees. Ek moes sommer ook as musikant double up. Die geleentheid is "Met woorde soos met manne" genoem.
Kyk, Lize Wiid laat vele manne se woorde soos 'n kers met 'n uitgebrande pit stotter. Nie net het sy 'n fenomenale talent vir musiek nie, sy is beeldskoon, to say the least. (En enigiemand wat nou oor objektivering wil aangaan, kan gaan doppies blaas – vir watter een van die twee opsies hulle ook al sin het.)
Ons sit in die Gereformeerde Gemeente se tent, waar hulle kos en drank tydens die fees bedien. Rachelle gooi 'n vinnige party met Lize en die vier manne om oor die geleentheid te gesels. Ek en Lize oefen van my songs wat ons wil opvoer, ek met my kitaar en sy met die trekklavier. Sy figure sommer vinnig uit wat ons moet doen. Selfs "Spoed", 'n rock song oor 'n beduiwelde biker, word met die trekklavier opgespice.
Nietemin, Loftus is min of meer bestand teen die uitgebrande-pit-sindroom in Lize se teenwoordigheid en dis toe lekker om te hoor hoe die twee oor die gedig praat. Dis nogal lank, met verskillende luimveranderings.
"Wat wil jy hê moet ek doen?" wil Lize weet.
Loftus trek sy neus op 'n plooi. "Van die dele is ernstig," sê hy, "en ander dele is weer sletterig."
Lize se wenkbroue lig so effentjies.
Loftus sit die gedig se teks voor haar neer en sy lees dit. Hulle gesels nog 'n bietjie en dan stel Rachelle voor dat ons almal gaan rus. Sekere mense se rooi oë speel seker 'n rol; ek het die vorige aand net 'n uur geslaap weens 'n verbete kuiersessie wat vele blikkies Red Bull behels het in die Snowflake, 'n ou meelmeule wat as kuierplek en kunsgalery dien, en 'n vroeë afspraak in Johannesburg waarvoor ek moes terug en toe kort voor sonsopkoms sonder vlerke iewers in Sebokeng en Orange Farm verdwaal het.
Vroeër die middag het ek 'n disaster van 'n optrede op 'n oop verhoog op die "bult" gehad. Die "bult" is 'n plat stuk grond naby die universiteit waar die meeste van die fees se minder kunstige doef-doef-doef en kou-kou-kou plaasvind. Ek kon slegs twee mense in 'n redelike groot gehoor identifiseer wat ek nie heeltemal koud laat nie en het toe maar op hulle gekonsentreer. Ten spyte van dié twee se ondersteuning, het ek een song se akkoorde heeltemal vergeet en moes rooigesig in die middel ophou.
Dalk moes ek nie eers vieruur die oggend Johannesburg toe gery het nie.
Ten spyte van my slegte bui het "Met woorde soos met manne" toe heel goed uitgewerk. Danie, Loftus en Jo het wonderlike gedigte voorgelees – een van Danie se nuwe gedigte gaan oor swak gedigte. Hierdie gehoor was meer ontvanklik vir my ou liedjies en Lize se trekklavier het wondere vir die atmosfeer verrig. Ek het van die onderliggende humor gehou, veral toe Loftus met die titel van die geleentheid spot en uitwys dat hy die enigste een van ons vier is wat nie getroud is nie, twee wat boonop nog kinders ook het – hy as die token "mannin."
Die hoogtepunt was egter toe die duet op die maat van Loftus se gedig oor die trekklavier. In die speelse dele speel Lize speels, in die gemaak ernstige dele speel sy dramaties, en toe Loftus die sletterige deel heel sletterig voorlees, speel sy ook heel gepas heel sletterig.
Dit was 'n besige Aardklop. Ek het min tyd gekry om produksies by te woon of om kunsuitstallings te besigtig. Ek moes 'n paar keer my kitaar instem en vir my supper sing, of by die Boeke-Oase met mense oor boeke gesels. Alles was nogal lekker, ten spyte van die gemors by die oop verhoog. Vir my was die hoogtepunt egter die twee poësiegeleenthede – "Met woorde soos met manne" en "Oopmond" (waaroor ek eerskomende Sondag in my Rapport-rubriek skryf). By laasgenoemde geleentheid was sowat seshonderd mense. En dít vir poësie.
Dis lekker as dinge soms net uitwerk. Dis lekker as jy daardie gevoel kry dat jy deel van iets moois was. En jý weet dit en álmal wat daar was weet dit en gaan sit sommer na die tyd om 'n groot tafel en drink die Doppergemeente se wyn in hulle tent en hulle gee nie eers om dat Loftus 'n fire resistant cat suit het vir die oordeelsdag nie, ook Steve Hofmeyr, wat onder 'n pet agter een van die boekrakke geluister het en ek na die tyd kon onthou dat daar 'n man met 'n pet aan tafel was maar nooit eers herken het nie.
Súlke oomblikke besweer soms al daardie voorbehoude wat maak dat jy alles op 'n ironiese afstand moet bejeën en kan jy onbeskaamd aan 'n glas wyn uit 'n bottel met die etiket van 'n Doppergemeente slurp en voel dís hoe dit perdalks moet wees.
Tags: Danie Marais, Johannes Prins, Lize Wiid, Loftus Marais, Rachelle Greeff, Rapport Boeke-Oase, trekklavier
Andries Bezuidenhout. Woorde en manne en sulke goed
Kyk net hoe lyk hulle in swart!
Mense wat by Aardklop is, kan gerus Vrydag om 18:00 'n draai kom maak by die Rapport Boeke-Oase. Rachelle Greeff het 'n program met Danie Marais (saam met haar in die foto hier bo), Loftus Marais, Johannes Prins en ek saamgestel. Die vier van ons gaan van ons ouer en nuwer gedigte voorlees. Ek en Lize Wiid gaan ook 'n bietjie musiek maak om mense 'n blaaskans te gee.
Die program se naam is "Met woorde soos met manne." Ek weet nie heeltemal wat om daarvan te maak nie. Ek wonder wat dink Antjie Krog hiervan. Ek vermoed Rachelle wil iets oor manlikheid sê en ons gaan met hierdie doel voor oë ingespan word. Ek hoop daar word nie met swepe geklap nie.
Die sweep het geklap en die wawiele draai…
Of hoe gaan daardie ander gedig nou weer?
Ek hou van 'n man wat sy man kan staan
wat sy drank kan vat en wat sy vrou kan slaan.
Nee, die oorspronklike weergawe het seker ietwat anders geklink. Dan is daar die een oor geld en geweld. Die volgende is een van my eie, meer onlangse pogings.
'n Yskas het 'n kompressor
en 'n oond 'n element.
Een kondenseer en verdamp,
die ander bied weerstand.
Vleis kan ek vries
en dit dan weer braai
deur meters te lees
en knoppies te draai.
Hoe om dinge af te koel of op te warm
weet ek dus goed,
maar helaas, my lief, as dáái goed breek
Sien julle Vrydag by Rapport Boeke-Oase. Vir meer oor die program, gaan kuier hier.
Tags: Andries Bezuidenhout, Danie Marais, Johannes Prins, Loftus Marais, Rachelle Greeff, Rapport Boeke-Oase
Posted in Uncategorized | Comments Off on Andries Bezuidenhout. Woorde en manne en sulke goed
Andries Bezuidenhout. Snare wat vir altyd vibreer
Dit was gister lekker om mede-blogger Philip de Vos by die Woordpoort te ontmoet. Ek het ook die gespek met Johan Myburg en Johannes Prins oor hulle digbundels geniet. In 'n stadium het die gesprek met die gehoor nogal warm begin raak, veral toe ons gesels het oor die media se dekking, al dan nie, van die digkuns. Die punt is weer gemaak dat die digkuns te veel dekking kry in vergeleke met byvoorbeeld kinder- en jeugliteratuur.
Later die aand het ek dit baie geniet om in die Maskerteater op te tree saam met Albert de Vos. As kind het ek gereeld in die studeerkamer geluister na hoe my ma klavierlesse gee. Vir die eerste les het sy altyd die klavier oopgemaak om vir leerlinge te wys hoe die instrument aan die binnekant werk – hoe die hamertjies die snare slaan om die klank voort te bring deur 'n vibrasie te veroorsaak. Volgens haar het só 'n vibrasie in teorie nooit opgehou nie.
As sy reg is, draal die keer wat Johannes Kerkorrel "Gee jou hart vir Hillbrow" in die Maskerteater gesing het tydens die Voëlvrykonsert daar – twintig jaar gelede – steeds in daardie ruimtes rond. Ek het toe maar my eie weergawe bygevoeg, al speel ek dit met 'n kitaar en nie, soos wyle Kerkorrel, met 'n trekklavier en 'n botteltjie klippies as perkussie nie.
Dis maar my klein, onvolmaakte huldeblyk aan hom (tweede van regs af op die foto hier bo).
Ek en Albert het natuurlik elkeen 'n liriek geskryf wat op 'n manier op "Gee jou hart vir Hillbrow" antwoord – vanuit die oogpunt van so twintig jaar later.
Klaviere en kerkorrels. Soms wonder ek oor my ma se teorie, oor snare wat vir altyd vibreer. Dan gaan die geskiedenis waarskynlik op een groot kakofoniese crescendo eindig.
Ek en Albert tokkel vanaand weer ons snare in die Maskerteater – om 18:40.
Tags: Johan Myburg, Johannes Kerkorrel, Johannes Prins, Maskerteater
Posted in Uncategorized | Comments Off on Andries Bezuidenhout. Snare wat vir altyd vibreer
Andries Bezuidenhout. Woord-akkoord by die Woordpoort
"Weet jy hoe dit voel as jy nie terug kan draai nie? Weet jy hoe dit voel as jy nie vorentoe wil gaan nie, maar nie stil kan staan nie?"
Ek hou daarvan om saam met Albert de Vos, of AD (in die foto hier bo saam met my), op te tree. Ek is mal oor sy musiek. Hy is 'n singer-songwriter van formaat. Die twee van ons doen twee vertonings in die Maskerteater op die Tukkiekampus as deel van die Woordpoort. Ons probeer deur musiek om die raakpunte tussen digkuns en melodie te ontgin. Die tye vir die optredes, getiteld "Woord-akkoord", is die volgende:
Donderdag, 24 September 2009, 21:15
Vrydag, 25 September 2009, 18:40
Dit kos R80, en R60 vir studente.
Dan gesels ek en Pieter Duvenage oor die toekoms van "minderhede" in Suid-Afrika, Donderdag om 10:00, en die aand gesels ek met Johan Myburg en Johannes Prins oor hulle digbundels en die digkuns in die media, om 18:00.
Meer inligting oor die Woordpoort hier.
Tags: Andries Bezuidenhout, Johan Myburg, Johannes Prins, Pieter Duvenage
Posted in Uncategorized | Comments Off on Andries Bezuidenhout. Woord-akkoord by die Woordpoort
"De Taal" as driepootpot
Dit wil voorkom asof die taaldebat in die Nederlandse taalgebied weer momentum verkry. Nie net het Jan Pollet in De Contrabas se tweeweeklikse Nuusbrief 'n paar treffende opmerkings hieroor te make gehad nie, maar ook die volgende artikel wat in De Standaard verskyn het, handel direk daaroor. Onder die opskrif "Ammehoela, een vluchtmisdrijf" word naamlik berig dat Belgies Nederlands nou die status bereik het om as volmondige taalvariant naas Nederlands Nederlands en Surinaams Nederlands.
So het Prisma, die grootste uitgewer van woordeboeke in Nederland, pas 1,800 Belgies Nederlandse woorde in hul nuwe sakgrootte woordeboek opgeneem. "Tot nu toe gingen Nederlandse vertaalwoordenboeken vooral uit van de variant zoals die in Nederland algemeen gebruikt wordt. Daardoor waren zij niet altijd toereikend voor de Vlaamse gebruiker," het 'n woordvoerder van Prisma aan De Standaard se verslaggewer gesê. Later vanjaar word daar ook nog 'n verklarende handwoordeboek in die vooruitsig gestel.
Prisma se keuse van woorde wat opgeneem word, is gebaseer op 'n lys van ongeveer 4.000 Belgies Nederlandse woorde wat onder leiding van twee Vlaminge, prof. dr. Willy Martin (VU Amsterdam) en prof. dr. Willy Smedts (KU Leuven), saamgestel is. Prof. Martin se kommentaar was soos volg: "Het is natuurlijk niet de eerste keer dat verklarende of vertaalwoordenboeken Belgisch Nederlandse woorden opnemen en labelen. Het grote verschil is dat Prisma het nu op systematische wijze doet … Het Belgisch Nederlands heeft het stadium van volwassen variant van het Nederlands bereik", het hy gesê, en bygevoeg: "Het natiolect staat naast het Nederlands Nederlands en het Surinaams Nederlands. Men accepteert stilaan dat die evenwaardig zijn. Onze taal is een driepoot." Ruud Hendrickx, hoofdredakteur by Van Dale, het dié siening beaam en gesê dat hy inderdaad van mening is dat Nederlandssprekendes tans ryp is om ook die variante op 'n gelykwaardige manier te beskryf en te erken. Volgens hom sal die volgende uitgawe Van Dale beslis ook die voorbeeld van Prisma-woordeboeke volg. (Gaan kyk gerus by die skakels hier en hier indien dié onderwerp jou interesseer.)
Wat egter vir my sardoniese oog besonder interessant was, was van die kommentare onder aan die De Standaard-berig: "Belgisch Nederlands' is natuurlijk een monstervormpje. Het moet 'Nederlands in Vlaanderen' of 'Vlaams Nederlands' zijn," het ene Marcel van Cleemput byvoorbeeld opgemerk.
Mmm, hoe meer dinge verander, hoe meer bly dit dieselfde, lyk dit my. Of wat praat ek alles?
Dan is ons verheug dat nog 'n debuutdigbundel einde verlede week in die boekwinkels gearriveer het, naamlik Johannes Prins se bundel Een hart (Lapa Uitgewers). Lees gerus die onderhoud wat met Johannes gevoer is, en ook die inligtingstuk wat van die uitgewer af ontvang is. Nog heerlike leesstof wat gister op die webblad geplaas is, is die essay Eg(g)olalie van Breyten Breytenbach, asook 'n onderhoud wat Andries Visagie met Ester Naomi Perquin gevoer het. (Indien jy nog nie prof. Louise Viljoen se toespraak tydens die bekendstelling van Breyten Breytenbach se nuwe bundel, Oorblyfsel/Voice over gelees het nie, moet jy gerus so maak; dit is 'n absoluut skitterende werk.) En nog is het de einde niet – nie minder nie as drie bloggers het nuwe stukke geplaas gedurende die naweek nie, te wete: Andries Bezuidenhout, Philip de Vos en Desmond Painter.
Sjoe, wat 'n bedrywige naweek! Lekker lees aan alles. Vir jou eetplesier hierdie week plaas ons in navolging van die "driepoot-tema" die volgende resep vir 'n beesstertpotjie; spesiaal geneem vanaf "Weg!" se webblad. Begin hom maar solank voorberei, want teen die tempo wat die tyd verbysnel, is dit weer naweek voor jy dit besef …
'n Smaaklike week word jou toegewens en lees darem ook so nou en dan ietsie, hoor …
Ryk, vleiserig en lymerig. Dit neem lekker lank om te berei en gee jou die ideale geleentheid om agter te kom waaroor potjiekos eintlik gaan.
'n paar draaie van die swart peperpot
Tags: Breyten Breytenbach, een hart, Ester Naomi Perquin, Jan Pollet, Johannes Prins, Marcel van Cleemput, Ruud Hendrickx
Posted in Nuuswekkers. Louis | Comments Off on "De Taal" as driepootpot
Onderhoud: Johannes Prins
Om hartens te roep
Johannes Prins in gesprek met Louis Esterhuizen
Johannes Prins is op 30 April 1969 in Pretoria gebore. Hy studeer aan die Universiteit van Stellenbosch en behaal die grade BPhil in Joernalistiek asook 'n MA in Afrikaans en Nederlands. Hy reis veral in Oos-Afrika en het Kilimandjaro uitgeklim. Hy woon later twee jaar lank in Londen en werk onder meer as 'n aanlyn-aandeleverkoper. Met sy terugkeer na Suid-Afrika werk hy as joernalis vir Primedia in Johannesburg en in 2000 sluit hy aan by die redaksie van die dagblad Beeld in Johannesburg. Hy word in 2006 bekroon as rubriekskrywer van die jaar. In 2001 debuteer hy as digter in Tafelberg se Nuwe stemme 2. Hy dra ook by tot As die son kom oogknip, die tydskrifte Karapaks en Spilpunt, die "Winternag"-gedenkbundel Honderd jaar later en Ons Klyntji. In 2009 word hy bekroon as rubriekskrywer van die jaar in die ATKV se Mediaveertjies vir gedrukte media/koerante. Prins se debuut, een hart, verskyn in 2009 by Lapa.
Johannes, jy is tans 'n nuusredakteur by die Johannesburgse dagblad Beeld. Maar vertel ons ietsie omtrent jou agtergrond? Waar het jy byvoorbeeld grootgeword, geswot, ensovoorts.
My pa was destyds nóú betrokke by die Universiteit van Pretoria se tandheelkunde fakulteit. Hy was ook huisvader van die manskoshuis Taaibos. Dis in Taaibos waar ek "gemaak" is, maar kort daarna het my pa Dekaan by die Universiteit Stellenbosch se tandheelkunde fakulteit by Tygerberg geword. Ons het vir 'n paar jaar in Boston, Bellville gebly. In 'n ou groot rietdakhuis in Joostestraat – naby die Laerskool Vredelust. Dié huis – het my kleinneef my onlangs laat weet – het intussen 'n bordeel geword. My ma draai in haar graf om!
As kind het ek vir jare gedink my pa is eintlik "Dingaan". As iemand my gevra het wat my pa doen, was dít my antwoord. Een van my mees vivid herinneringe aan Tygerberg is ek en Pieter de Waal (die kleinneef waarvan ek hierbo praat) wat in 'n vertrek in die mediese fakulteit ronddwaal (waar ons ingesneak het) tussen rakke vol vreemde goeters in groot bottels formalien: babas met twee koppe; 'n voet wat afgesny is; 'n man se maag wat oopbars & derms wat uitpeul; ens. Elke keer wanneer ek & Pieter saam met my pa werk toe gegaan het, het ons skelm dié vertrek besoek. Ons was vrek bang, maar dit was telkens aangrypend en ons kon nie daar uit bly nie! Dit het 'n vreemde effek op ons gehad – om die minste te sê.
Mid-laerskool het my ouers Stellenbosch toe verhuis. Eintlik nie Stellenbosch-propper nie – eerder Lynedoch (daar in die omgewing van die ou Drie Gewels-hotel). My pa het sy erfdeel van 'n plaas gaan opeis. Dit was 'n interessante opset. My pa – terloops so ook my ma – was een van 'n tweeling. Ná 'n verwikkeling het my oom die plaasgrond geërf en my pa die ou plaashuis – dis in dié plaashuis waar ek behoorlik plaaskind geword het. En dié klein plasie het in baie opsigte my lewe gered. Druiweplaas natuurlik. Skool toe & terug plaas toe was soggens & smiddae met die bus of die trein. Ons plaaskinders het ons nie veel aan die dorpskinders se issues gesteur nie. Daar was te veel om ons mee besig te hou.
Ná skool aan die Paul Roos Gimnasium volg 'n grootliks onstuimige twee jaar diensplig. Daarna rondswerf vir 'n paar jaar en toe uiteindelik swot by Stellenbosch. Het vir vyf, ses jaar in Wilgenhof gebly wat vir my 'n huis geword het (omdat beide my ouers intussen oorlede is). Swot was goed vir my. Nooit 'n great student nie, maar het meestal als deurgekom. Mis dit verskriklik om te swot & dreig al die afgelope paar jaar om 'n D (in Afrikaans & Nederlands) aan te pak.
Jy het reeds in 2001 in Nuwe Stemme 2 gedebuteer. Vanwaar hierdie vroeë passie vir die digkuns?
Waarskynlik grootliks aan my ma te danke. Sy het self geskryf en my as kind blootgestel aan poësie. Ek het laat in my lewe 'n "leser" geword, want my vrye tyd is meestal deur gimnastiek opgeneem.
Ná twee jaar in Londen het ek glad nie meer Afrikaans gelees nie – maar ek het Afrikaanse gedigte geskryf. Dié verse het my geanker aan my Moedertaal en ek het ook besef: daar is net een taal van jou hart.
"Jasus klim uit die water" is 'n gedig wat sowel in Nuwe Stemme 2 as een hart opgeneem is, maar nou met 'n spieëlvers, "Utopia". Het dié vers dieselfde tyd as deel (i) ontstaan of is dit 'n geruime tyd daarna geskryf? Vertel sommer wat jy met dié twee spieëlverse probeer sê?
Jip, (ii) is dieselfde tyd as (i) geskryf. As ek reg onthou is dit aangebied vir Nuwe Stemme 2, maar die samestellers het net vir die eerste een gegaan.
Ek wil nie te veel uitbrei oor wat ek met dié verse probeer sê nie, want ek glo die vers/e soos hy daar staan moet vir homself praat, maar ek gee graag agtergrond oor hoe die verse ontstaan het.
In die jaar toe my pa dood is (1990) was hy nie meer op die plaas nie. Hy't 'n huis in Mostertsdrift op die dorp gehuur. Dit was in Rowanstraat (as ek reg onthou) om die draai van Thibaultstraat 3 – waar die Oppermans gebly het. Wanneer ek soms oor naweke daar gekuier het, het ek dikwels gaan draf. En wanneer ek in Thibaultstraat opgedraf het bergpad se kant toe, het ek altyd gedink: dis die huis van die Koeblai Khan… Ek het tannie Marie 'n paar keer ontmoet en Komas (uit 'n Bamboesstok) weer en weer gelees. Van al die verse het "Gaukus Klim uit die Water" 'n besondere inslag gevind.
Bg. is die eerste "merker" vir verse wat 'n hele paar jaar later sou volg.
'n Tweede is:
Om kreef te duik was jaarliks 'n baie belangrike ritueel in die Prins-huishouding. Met die eerste volmaan in die nuwe kreefseisoen sou my pa seker maak ek en my twee broers is 'n uur voor laagwater in die water – in die ysige water van Donkergat aan die weskus. En al die eerstes was belangrik. Die eerste kreef uit die water is na my pa toe gegooi daar waar hy op die rotse met sy leerhandskoen gesit het. Hy't elke seun se eerste kreef in 'n pot gedruk waarin 'n lekseltjie seewater aan't kook was op 'n Cadac-gasstofie. Die krewe moes gaar stoom – nie kook nie. Kom jy uit die water uit is jou lyf tot die been toe koud van daai water, dan peul my pa jou uit jou duikpak. En dan kry jy 'n yskoue skoot wyn en 'n vuurwarm kreef.
Dan het ons elkeen stil-stil 'n kreef of twee geëet. Oor die see getuur. En amper woordeloos die pad huis toe aangepak.
My pa, die wetenskaplike, het ons baie van die wêreld van krewe geleer. Wat presies is 'n sagtedop-kreef? Wat beteken dit – wat se veranderings ondervind die kreef? Hoe migreer krewe? Is hulle sosiaal? Hoe verskil wyfies presies van mannetjies?
En só het Jasus Lalandii en Gaukus mekaar gaandeweg ontmoet…
Uit jou antwoord hierbo kan 'n mens aflei dat jy in 'n baie hegte gesins-eenheid grootgeword het. Daarom dat dit dan ook geen verrassing is dat twee van die mees aangrypende verse in jou bundel "bloedwerk" en "eerste sonar" is nie. Vertel ons ietsie oor hoe jy die geboorte van jul eersteling ervaar het.
Dit was 'n ongelooflike high. Alles daarvan. En die feit dat daar 'n klein storietjie op Beeld se voorblad was die volgende dag het hiertoe bygedra. En dink daar was in Die Burger ook 'n klein ietsie.
Ek het die een oomblik nog by my vrou se kop gestaan – gereed met my kameras (ek skiet altyd digitaal én met film). Was nog rustig besig om als af te neem en het nét gesien hoe klein Manon se koppie uit mamma se buik kom, toe gaan die krag af! Die teater was gitswart-donker en ál lig wat in daardie oomblikke beskikbaar was, was my kamera se flits. Die ginekoloog se koel en kalm woorde aan my was bloot: hou aan met foto's neem.
Ek het honderde foto's ('n hele 1 Gig-geheue-kaart vol) van hoe die naelstring geknip word; van hoe sy deur verskillende hande stewig na die pediater oorgedra word; ens. Ek het selfs foto's van die vloer want ek moes flits daar gooi dat ek kon sien waar om te loop. Met die Apgar-telling neem het ek in die een hand 'n klein flitsie vir die dokter vasgehou & in die ander hand die kamera. Én die ginekoloog moes onder flitslig my vrou daarna toewerk! Van noodkrag was daar nie in die teater sprake nie (al het die hospitaal-woordvoerder hóé probeer om die ding te spin…).
Toe die adrenalien gaan lê het, het 'n emosionele golf my daarna geslaan. Ná ek omtrent vir 20 jaar nie 'n ouerhuis gehad het nie & met meeste van my familie in die buiteland, het ek skielik my eie gesin en my eie mitologie om te skep (gaan ek die kreef-ritueel laat voortbestaan?).
Jou wêreld verander oornag.
Soos 'n kollega ge-sms het: ouerskap verander en verouder 'n mens op die beste manier.
Heelwat van jou verse kan eintlik op verskillende maniere gelees word. Een só 'n vers is "brugrubriek" waaruit die titel van jou bundel geneem is. Die slotreëls "later die dag / het ek die uitslag per telefoon gekry: / hy het een hart te veel geroep en dit het bly staan" verwys enersyds letterlik na 'n hartstilstand, maar andersyds ook na 'n (aan)bod wat bly staan. Lees ek dié vers reg? Wat beteken dit vir jou?
Ja, jy lees dit reg.
Die vers het (uiteraard) 'n baie persoonlike betekenis – weereens (soos die kreef-ritueel) 'n baie intieme gesins-ritueel.
Een van die kodes waarin ons gesin met mekaar gepraat het, was in brug-taal. Die spel brug (kontrakbrug in elk geval) het 'n hele taal wat jy moet leer as jy dit uiteindelik behoorlik wil speel – as jy al die nuanses reg wil interpreteer en die regte boodskap aan jou "partner" wil oordra.
Die idee is dat jy binne dié kodes van die taal met jou maat kommunikeer dat julle op 'n kontrak kan ooreenkom om 'n sekere aantal pakkies te speel en te maak. Die idee is om nie die potensiaal van jou hand te onder- of te oorskat nie. Dat jy presies maak (die pakkies) wat jy geroep het.
Dikwels 'n tall order…
Die brug-taal het toevallig goed gewerk. Wanneer 'n roep "staan" is daar op 'n kontrak ooreengekom. En die "een hart" en die "staan"…ek hoop nie dit is té net vir ingewydes nie.
Dit bly maar moeilik om "uit te praat" – om uit 'n bestaande kode / taal te praat.
Johannes, die een ding van jou verse wat my opgeval het, is die reikwydte daarvan: sowel stilisties as tematies. Verse met 'n bykans ongenaakbare kyk na sosiale euwels word vernuftig afgewissel met meer persoonlike temas; soms met deernis en empatie en soms weer met 'n gestroopte aanbod. Is hierdie gevarieerde aanslag iets wat jy bewustelik nastreef?
Die gevarieerde aanslag is opsigself gevarieerd. Dikwels is dit in my kop wanneer ek kom sit om te skryf en dikwels nie.
Ek vind die verse neem 'n eie lewe aan – dis interessant om te sien waarheen hulle my neem.
Iets wat 'n mens opval wanneer jy na die inhoudsopgawe van jou bundel kyk, is dat daar geen onderafdelings is nie. Tog maak die bundel 'n goed georganiseerde indruk en vloei die lees gemaklik van een vers na die volgende. Hoe het jy jou bundel saamgestel en watter temas het rondom die groepering van die verse vir jou voorop gestaan?
Dit was vir my belangrik om die bundel te begin en te eindig met 'n besinnende gedig oor die skryf van poësie & dan binne dié sogenaamde sikliese sluiting op 'n min of meer chronologiese uitbou van die bundeltitel voort te gaan.
Die motto-vers / aanhaling is 'n belangrike sleutel én die Yin-Yang wat op sy/haar eie bladsy staan is iets wat buite taal staan en op 'n veelheid maniere geïnterpreteer kan word – dis ook goed so want dis 'n verdere sinjaal vir die verse wat volg.
Temas wat voorop gestaan het?
Benewens die variasies van die hart, sou ek sê: die Boeddha; die self; die Ander; die joernalistiek; die natuur; Karoo-mense; verlies; liefde; jou eie sterflikheid; geloof; op reis…
Daar is nog, maar ek dink die temas moet self inslag in lesers vind.
Hoe gaan jy te werk wanneer jy skryf, Johannes? Werk jy volgens 'n vaste roetine, byvoorbeeld? Of kom die verse maar soos hulle kom; werk jy lank aan 'n vers of handel jy hom relatief vinnig af?
Ek werk net volgens 'n vaste roetine wanneer ek tyd het. My lewe as joernalis maak dat ek in die nuus van die dag "ingeprop" moet wees – tyd (vir my eie denke en die uitbou daarvan) is dus 'n luukse.
In Johannesburg is poësie vir my altyd 'n "tussenin" – iets wat ek moet doen om van een ding na 'n volgende te beweeg. Dis waarskynlik ook hoekom ek van dié mynersdorp hou – dinge is edgy en vinnig.
Maar wanneer ek tyd het werk ek graag stadig en lank aan iets. Ek neem byvoorbeeld 'n week of wat en gaan bly alleen in 'n goeie vriendin se huis in Ladismith in die Klein Karoo. Kry baie berglug in die longe (in die berge is ek op my gelukkigste); eet veels te veel knoffel & gemmer; maak vreemde disse; drink heelwat rooiwyn; en skryf. Dit neem my omtrent gewoonlik 'n week om van die stad af te skakel, en dan is die kop soos 'n leë doek.
'n Vers is vir my nooit werklik klaar nie. Hulle is soos voëls wat vir 'n sekere tyd van die jaar na beter en warmer plekke vlieg, en met hul terugkeer is hulle soms (en dikwels) vreemde skepsels.
Ek plak gewoonlik 'n vers teen 'n muur (by die huis of die werk naby my rekenaar) vas dat my oë dit so elke nou en dan vang – dat ek dit weer en weer kan lees. Soms is die vers in 'n oogwink klaar – ander kere verander ek elke keer daaraan en gooi dit later weg.
So elke nou en dan skryf ek iets wat ek dink "klaar" is…
Baie dankie vir dié geleentheid tot gesprek. Ons wens jou alle voorspoed toe met jou loopbaan as digter. Sal jy dalk so vriendelik wees om as toegif vir ons lesers een van jou persoonlike gunstelingverse hieronder oor te tik?