Hierdie storie het ek nie uit my duim gesuig nie, op my erewoord. As ek lieg, is dit omdat ek deur 'n berig in die Transvaal Advertiser van Mei 1889 mislei is. Die opskrif daarvan was: President Paul Kruger's walking stick. Ek vertaal die eerste paragraaf vry uit die Engels:
"Pretoria: 'n Opwindende toneel het verlede Woensdag 'n rukkie lank lewe in die ewig vervelige Kerkstraat-Wes geblaas. Die son was aan die sak. Die werkdag was verby en die president luiters op pad huis toe."
As ek my oë toemaak, is dit asof ek die toneel voor my geestesoog sien afspeel. Uit die weste kom 'n transportryer op sy ossewa aan. Hy klap sy sweep lustig, want hy weet hy is 'n hanetree van uitspan en aandete af. Volgens die Advertiser-verslaggewer moes die transportryer 'n Republikein gewees het, want soos hy die saak sien, is die strate vir sowel owerste as onderdaan gebou. President Kruger, hoegenaamd nie 'n Republikein nie, het glo net mooi anders oor die saak gedink.
Die transportryer slaan die president se aantog onbeïndruk gade, sonder om sy hoed te lig of sy pyp uit sy mond te haal. Om die waarheid te sê, hy laat sy osse nie eens padgee vir die magtige man se rytuig nie. G'n mens weet of dit die lakse transportryer se gebrek aan eerbetoon was of die feit dat hy nie padgegee het nie, maar oom Paul het kwater geword as wat de Wet en Joubert hom ooit gesien het. Die touleier was, soos die koerant dit stel, 'n arme swarte in 'n kortbroek. Sy Edele het sy kierie in laasgenoemde se rigting geswaai, maar die afstand onderskat en gelukkig misgeslaan.
Toe het die transportryer, gegewe die president se onverbloemde vyandigheid, ter wille van sy eie welstand van die wakis af opgestaan en aan die ander kant van die wa afgeklim. Teleurstelling vir die President, want dié het hom al mooi klaargemaak om die transportryer ordentlik by te kom. Maar oom Paul sou hom mos nooit laat onderkry nie. Hy het die perdekar tot stilstand laat bring, afgeklim en om die ossewa gehol na waar die transportryer benoud aan die wandel was.
'n Skrikwekkende gesig moes dit gewees het: die waardige Paul Kruger op erg onwaardige wyse al kierieswaaiend en brullend soos 'n jong maanhaar. Die transportryer het reguit oos laat spaander, met oom Paul kort op sy hakke. Seker darem nie só kort nie, maar wel al bulderende: "Keer hom! Keer hom!" Teen dié tyd was dit ene tragi-komedie, aldus die Transvaal Advertiser. By die sentrale was daar 'n skare mense wat die resies tussen president en transportryer angstig dopgehou het. Uit hul geledere het daar 'n oneerbiedige geroep opgeklink.
"Twee teen een op die president!" het iemand geskreeu. "Drie teen een op die transportryer!" 'n ander. Maar daar kon geen regverdige uitslag wees nie, want 'n stewige slagter het die transportryer vasgevat. Sy Edele het kort daarna op die toneel aangekom, hygend soos 'n hert der jagt ontkomen, en onvergewensgesind teenoor die bose, onhoflike, oneerbiedige transportryer. Laasgenoemde is in hegtenis geneem en later op borgtog van 25 pond vrygelaat.
Ek wonder of pres. Paul Kruger besef het dat 'n kavalkade van tien stuks ongeskikte, gewapende perderuiters alle medepadgebruikers voor hom sou kon wegveeg sodat g'n transportryertjie ooit weer tussen hom en 'n vroeë tuiskoms sou kon staan nie.