Jy blaai in die argief vir 2018 Oktober.
Kerk, kerker, kerkste
Oktober 24, 2018 in Uncategorized
Die gedagte kom meermale by my op dat die geskiedskrywers van die toekoms 'n baie interessante taak gaan hê wanneer hulle eendag die geskiedenis van die Afrikaners wil skryf. Die verlies van politieke mag het 'n rippeleffek gehad op talle kulturele en godsdienstige instellings; die land is in 'n oorgangstyd en die Afrikaanse kerke groei en taan in wisselende mate.
Die ou "National Party at prayer" is die onderwerp van Jean Oosthuizen se boek Die opkoms en ondergang van die NG Kerk. Frits Gaum, 'n voormalige redakteur van die Kerkbode, het dit vir Rapport Boeke geresenseer. (Oosthuizen het ook sy draai by die Kerkbode gemaak, as nuusredakteur.)
Ek het geen erg aan die NG Kerk nie, maar ek is elke keer verbaas oor hoe geboeid ek resensies soos hierdie lees. Wat my veral geboei het, is die kontras tussen Gaum en Oosthuizen se benaderings. Oosthuizen sê die kerk moet vernuwe, Gaum voel dat die manier waarop Oosthuizen dit wil doen, die Christelike geloof sal vernietig.
Terwyl Gaum dan met Oosthuizen in gesprek tree via die resensie, en ek die lees daarvan geniet, begin ek ook wonder oor die plek van sulke resensies op 'n boekeblad soos dié van Rapport. Sekerlik is dit 'n kleiner gehoor as dié wat 'n resensie van die juris en skrywer Andrew Brown oor Deon Meyer se nuutste, Prooi, wil lees. Ek vermoed dit is ook in pas met die moontlike lesers van Joan Hambidge se wydreikende resensie van Ingrid Winterbach se Die troebel tyd die volgende dag in Boeke24.
Hoe ironies, was my uiteindelike gevoel, dat die siel en voortbestaan van die NG kerk ernstig en insiggewend bespreek word in 'n Sondagkoerant – daardie publikasiesoort wat eens deur menige NG-predikante Sondae van die kansel af verdoem is. Fonteintjie, fonteintjie …
Nadat ek Gaum se resensie gelees het, het Barend van der Merwe s'n op LitNet vir my 'n verdere perspektief gebring, een waarmee ek my makliker kon vereenselwig. Waar Gaum nog die hoop uitspreek dat iemand soos Jean Oosthuizen tog eendag sy weg na die NG Kerk terug sal vind, het Van der Merwe die skrif reeds aan die muur gesien.
Hy stel dit pront dat die kerk nie in sy huidige vorm sal bly voortbestaan nie. Omdat dit nie in wese verander het sedeert die groot politieke ommekeer in ons land gekom het nie:
"Baie het verander die afgelope 30 jaar, maar nie wanneer jy op 'n Sondagoggend deur die deure van 'n NG Kerk stap nie. Natuurlik het klein dingetjies verander. Mense trek dalk vandag gemakliker aan vir kerkdienste. Hulle sing nuwer liedere as jare gelede. Daar is soms 'n vrou op die kansel. En kinders gebruik deesdae ook nagmaal. Maar wanneer mens 'n kerk besoek, dan stap jy eintlik byna terug in die tyd. Dieselfde ou debatte woed vir dekades, soms selfs eeue, en kom nooit tot 'n einde nie. Daar is 'n alewige toutrekkery oor beuselagtige dogmatiese leerstellinge wat eintlik maar niks anders is as kerkpolitiek en 'n spel om mag nie. Neem byvoorbeeld die onderwerp van Satan. Baie mense het al lankal vrede gemaak daarmee dat Satan 'n mitiese figuur is. Maar binne die kerk woed daar gedurig 'n stryd oor Satan. En selfs oor of hy 'n stert het of nie."
Ná ek Van der Merwe se resensie gelees het, het ek terug na Gaum s'n. Dinge raakgesien wat die eerste lees nie dadelik vir my duidelik was nie. Gaum is lid van 'n ouer geslag NG-lidmate, en het aan eie bas die gemene werk van die kerk se "predikanteboelies" (Oosthuizen se terminologie) ervaar, via sy seun.
Die paragraaf waarin Gaum daardie beskrywing van Oosthuizen gebruik, het skielik vir my meer betekenis:
"Oosthuizen vertel onderhoudend van sy eie ondervinding met kerklike strukture en 'predikanteboelies' tydens die Woordfees-Kerkbode-debakel in 2013 waar hy die harde, selfs ongenaakbare kant van die kerk aan eie lyf beleef het. Hy vertel die verhaal uit sy hoek, maar al is daar ook ander perspektiewe, is dit duidelik dat die kerk die affêre anders moes hanteer het. Die NG Kerk skuld hom 'n verskoning."
Fritz Gaum se resensie kom uit die hoek van diegene in die NG-kerk wat kwessies "hanteer" soos hulle opdoem. Oosthuizen bepleit die radikale hervorming van die kerk, waardeur sulke kwessies vermoedelik by voorbaat in beginsel aangespreek sal wees.
Die vraag waarmee dit my uiteindelik gelaat het, is of die NG Kerk nog vir my 'n interessante onderwerp sal wees as ek nie meer in koerante oor die nadraai van Belhar, van vroulike en gay predikante en al die dinge waarmee die NG Kerk sukkel kan lees nie. Wanneer daar nie meer 'n "hanteer"-mandjie op die lessenaar van elke pastorie is nie.
Dis darem 'n vreemde lojaliteit wat 'n oud-lidmaat het! Dalk post-modernistiese leedvermaak.
Oktober 17, 2018 in Uncategorized
'n Resensent is nie 'n oorverteller van stories nie. 'n Resensent is iemand wat 'n boek lees, en dan by wyse van 'n reaksie aan sy lesers redes verskaf hoekom die boek die lees werd sal wees. Of nie.
Afgelope Sondag het Rapport Boeke twee resensies gepubliseer wat ek aanvanklik positief gelees het, maar wat my by nabetragting al hoe meer hinder. Veral nadat 'n student my aandag gevestig het op 'n blog wat Zirk van den Berg geskryf het na aanleiding van een van daardie resensies.
Van den Berg se boek Die vertes in was een van die getroffenes. Denver Kesting, 'n Windhoekse joernalis, het dit geresenseer.
My eerste reaksie was dat dit 'n deurdagte, goeie resensie is. Goed op meer as een manier. Kesting se slotoordeel is dat Van den Berg dit oortuigend regkry om die geskiedenis ook uit die perspektief van die verontregtes te vertel. Die boek handel oor die Duitse kolonialisering van die land wat vandag as Namibië bekend staan.
In sy blog skryf Van den Berg die volgende: "I also had a reviewer who revealed several important moments in the book in their review, going so far as to quote one of the more shocking developments in the book verbatim. While that review may have enticed some people to read the book, it also spoiled the reading experience for them."
Die resensie waarna hy verwys, is Kesting s'n in Rapport. Ek het die resensie weer gaan lees, en daar is inderdaad 'n uitpak van twee van die insidente in die roman. Ek moet beken dat dit my nie gepla het nie, maar as dit dan wel so is dat dit twee sleutelmomente in die roman verklap, moes Kesting dit besef het en daardie twee tonele meer in abstraksie beskryf het.
En nou pla dit my. Ek wil Die vertes in lees, maar nou het ek die skrywer se bevestiging dat twee van die kerntonele in sy boek vir my ontlont is weens die resensie.
Die ander resensie in Rapport Boeke is Celesté Fritze s'n oor As sy weer kom deur Marlize Hobbs. Sy het daarin geslaag om die boek vir my besonder interessant te maak, een wat ek wil lees. Fritze het netjies tussen abstraksie en parafrasering van die verhaal beweeg. Sy gee die raamwerk, maar prikkel die leser se verbeelding genoeg om hom/haar nuuskierig te maak.
Zirk van den Berg maak in die bovermelde blog ook 'n ander opmerking: "A reviewer's job is not to show their audience how clever or erudite they are. Not to paraphrase the story. Not to complain that the book they're reviewing is not some other book they would have liked to read or have written. The job of a reviewer is this: To read the book attentively and help their audience decide if they want to invest their time and/or money into this book."
Fritze gee genoeg verwysings na ander literêre werke om mens deeglik in te lig oor watse soort roman Hobbs geskryf het. Sy probeer om aan die koerantleser 'n aanduiding te gee van die verwikkeldheid van die materiaal wat Hobbs verwerk het. Uit Fritze se beskrywing kom mens wel deeglik agter dat 'n baie komplekse mens sentraal in As sy weer kom staan. Sy gebruik die pragtige beskrywing van "die geweldig verknoopte bewussyn".
Alles goed en wel. Dan kom mens by die slotparagraaf, en jy sien hoe Fritze 'n maneuver uitgevoer het om te ontsnap aan die gee van 'n evaluering van die roman. In Van den Berg se blog vra hy onder meer die volgende: "I cannot understand why reviewers don't simply state if they had enjoyed reading the book. Isn't that the main thing their audience wants to know?"
Met daardie vrae in gedagte het ek Fritze se resensie weer deeglik deurgegaan, en gesien hoe sy my met sprankelende, boeiende beskrywings van die roman ingetrek het en nuuskierig gemaak het.
Maar wanneer sy kom by die punt waar sy moet te kenne gee of sy die lees van As sy weer kom geniet het, neem sy haar toevlug tot 'n aanhaling van Melissa Etheridge: "Toe die demensielyer aan die Totius-beeld se voete urineer en die twee in 'n ruimtetuig poëties die wye heelal in 'fok' (bl. 120), wou hierdie leser soos die sanger-liedjieskrywer Melissa Etheridge gil: 'Somebody bring me some water, can't you see I'm burning alive.' "
Ek het dit gelees, en herlees. Ek het gewonder presies wat sy te kenne wil gee. En toe tot die besef gekom dat sy onseker is, en nie die duim na onder of na bo wil beweeg nie. Nou laat sy dinge maar hang.
Uiteraard is dit nie 'n ongeldige strategie om te volg nie; dit kan wees dat sy glad nie sterk gevoel het na enige kant toe oor die roman nie, en op hierdie manier haar pligte as resensent probeer nakom, hopend dat die intelligente koerantleser sal snap wat sy wil sê.
Ek kan die frustrasies van Zirk van den Berg begryp; die irritasies waarmee skrywers resensies oor hul boeke lees, is dikwels verwant aan dieselfde irritasies waarmee koerantlesers resansies begin lees en uiteindelik die resensie moet probeer ontsyfer net om agter te kom wat die resensent wou sê.
Die enigste troos is dat baie koerantlesers net vinnig oor 'n resensie heen skeer, en uit die opskrif en die algemene trant van die resensies genoeg positiewe tekens kry. Soos ek met die eerste blik op hierdie twee resensies gekry het.