Arabiese Republiek van Sirië
die state van Jabal Druze,
Alawite en Sirië
17 951 639 (54ste)
MOI (2013) ▼ 0,658 (118de) – medium
Gini (2004) 35,8 – medium
Die Arabiese Republiek van Sirië is in die sogenaamde Vrugbare Halfmaan geleë, die boogvormige noordelike rand van die Arabiese Skiereiland. Die land grens in die noorde aan Turkye, in die suid-weste aan Israel (die strategies belangrike Siriese Golanhoogtes is in 1967 deur Israel beset), in die ooste aan Irak, in die noord-weste aan die Middellandse See, in die suide aan Jordanië en in die suid-weste aan Libanon.
Die huidige staatsgebied beslaan 185 180 km² met 'n totale bevolking wat in Julie 2012 op sowat 22,5 miljoen beraam is, waaronder 1,5 miljoen vlugtelinge uit Irak en 'n halfmiljoen Palestyne. Die statistieke bevolkingsdigtheid is meer as 120 inwoners per km², nogtans is die bevolking oneweredig versprei en hoofsaaklik in stedelike gebiede soos Damaskus, Aleppo en Homs saamgetrek. Die woestynagtige steppe van Oos-Sirië, die tradisionele tuisland van nomadiese Bedoeïne wat die Tweestroomland in die ooste van die Mediterreense bergreeks Djabal Sahilija skei, is yl bevolk. As gevolg van die Siriese burgeroorlog het meer as twee miljoen Siriërs sedert 2011 na die buiteland gevlug. Baie van die vlugtelinge word in aangrensende lande soos Turkye en Jordanië in tentkampe gehuisves.
Kaart wat Sirië vertoon
In die volgende dekades is die land deur interne onrus geskud. So is Sirië in die periode tussen 1949 en 1971 verskeie kere deur staatsgrepe en pogings tot staatsgreep getref. Tussen 1958 en 1961 het Sirië 'n kortstondige politieke unie met Egipte gevorm, die Verenigde Arabiese Republiek (VAR), wat deur 'n staatsgreep beëindig is. Sirië het vanaf 1963, toe die Pan-Arabiese Baath-party aan die bewind gekom het, tot en met 2011 in 'n noodtoestand verkeer waardeur die meeste burgerregte opgeskort is.
Die Baath-party is naas die Siriese leër 'n beslissende sekulêre element waarin godsdienstige minderhede soos Alawiete, Droese en Grieks-Ortodokse Christene hul invloed kan laat geld in 'n samelewing wat andersins deur Soennitiese Moslems oorheers sou word. Sedert die verkiesing van Hafez al-Assad tot staatspresident in 1971 word die land deur die Alawitiese al-Assad-gesin geregeer. Hafez al-Assad is ná sy afsterwe in 2000 deur sy seun Bashar as staatshoof opgevolg. Basjar al-Assad, 'n geneeskundige wat sy akademiese opleiding in Londen en Parys ontvang het, het verskeie pogings onderneem om die land se ekonomie en regeringstelsel te hervorm en te liberaliseer.
Dit is tans vir buitelandse waarnemers nie duidelik hoe die interne magsverdeling tussen president, regering en geheimediens gereël word nie. Sedert Maart 2011 is die land egter in 'n bloedige burgeroorlog gewikkel wat uit die rewolusionêre politieke ontwikkelings van die sogenaamde Arabiese Lente in ander Arabiese lande soos Libië, Tunisië en Egipte voortgespruit het. Die regering verwys na die opstandelinge as Islamitiese terroriste.
Dit is nie die eerste keer dat opposisiegroepe soos die Moslembroederskap in opstand teen die Siriese regering gekom het nie. So is 'n opstand van die Moslembroederskap in 1982 deur lugaanvalle op sogenaamde "bevryde stede" soos Aleppo en Homs neergeslaan.
1.1 Sosio-ekonomiese ontwikkeling
1.2 Etniese en godsdienstige struktuur
2.1 Politieke stelsel
3.3 Ekonomie onder beleg
Sirië is 'n land van kontraste, ook ten opsigte van sy etniese, godsdienstige en kulturele diversiteit. Sy bewoners deel nogtans 'n gemeenskaplike historiese ervaring as 'n samelewing waarin Islamitiese, Christelike en Joodse gemeenskappe eeue lank meer of min vreedsaam naas mekaar geleef het. Sosiale verskille en ongelykhede is nie beperk tot religieuse of etniese identiteite nie, maar bestaan ook ten opsigte van uiteenlopende leefstyle van verstedelikte, landelike of nomadiese bewoners. Sosio-ekonomiese veranderings het daarnaas in die laat 20ste eeu die ontstaan van 'n nuwe klas welgestelde stadsbewoners in die twee metropole Aleppo en Damaskus bevorder wat hul eie kulturele identiteit en leefstyl ontwikkel het. Dit verskil sterk van die leefwyses van arm stadsbewoners of plattelandse gemeenskappe.
Die Arabiese Ryk het vanaf die 9de en 10de eeu verbrokkel en die ontstaan van nuwe Turkse en Koerdiese elites bevorder. Die middeleeuse kruistogte het veral Christelike gemeenskappe in die Midde-Ooste onder druk geplaas, terwyl die Mongole-invalle hele landsdele verwoes en ontvolk het. Siriese stede, veral Aleppo, het vanaf 1516 onder die bewind van die Osmaanse Ryk 'n kulturele en ekonomiese bloeitydperk beleef wat met sosiale mobiliteit gepaard gegaan het. So het 'n groot deel van vroeë 20ste eeuse stedelike elites hulle eers in die vier eeue onder Osmaanse heerskappy in die land gevestig. Die meeste van hulle was immigrante uit Irak en Koerdiese streke.
Sirië se huidige bevolking van 22 miljoen bestaan uit meer as vyftien verskillende etniese en godsdienstige groepe. Die meerderheid Siriërs is van Arabiese afkoms, met sterk minderhede van Koerde, Armeniërs, Toerkmene, Tsjerkesse, Arameërs en Assiriërs. Daar is geen amptelike statistieke oor Sirië se etniese en godsdienstige struktuur nie, en alle gegewens vir die verlede en die huidige tydperk in hierdie artikel berus op beramings. Koerdiese Siriërs is die grootste etniese minderheid met tussen tien en twaalf persent van die totale bevolking. Hulle is grotendeels in die noorde en noordooste van die land asook in die twee grootste stede Aleppo en Damaskus saamgetrek. Bekende stede en nedersettings in die Koerdiessprekende landsdele sluit al-Hasaka, al-Qamishli, Amuda, Afrin en Kurd Dagh ("Berg van die Koerde") in.
Die getal Toerkmene is in 2012 op sowat twee miljoen of nege persent van die Siriese bevolking beraam. Tsjerkesse is die kleinste etniese minderheid wat die Islamitiese geloof aanhang. Meer as een miljoen Arameërs en Assiriërs (sowat 4,5 persent) is grotendeels in Sirië se noordoostelike streek, al-Hasaka, en in Maalula, 'n stad en gelyknamige streek noordoos van Damaskus, saamgetrek.
Sirië is 'n oorwegend Arabiese land, waarby die Arabiese taal en kultuur nie eers met die Islamisering gevestig is nie. Suid-Arabiese stamme het al in die 2de eeu n.C. vanuit Jemen en Hadramaut in noordwaartse rigting getrek en hulle uiteindelik in Sirië gevestig waar hulle met die plaaslike Aramese bevolking vermeng het. So was daar reeds vaste ekonomiese en kulturele strukture van Arabiese oorsprong toe die sogenaamde Noord-Arabiere in die 5de en 6de eeu die Islamitiese geloof ingevoer het. Die Noord-Arabiese invalle het aanleiding tot 'n verskeidenheid etniese konflikte gegee wat die verdere geskiedenis van die land sou bepaal.
Tradisioneel word ook die Bedoeïnebevolking by die Arabiere gereken. Hulle is die oudste Arabiese bevolkingsgroep in die land en het oorspronklik 'n nomadiese leefstyl gevoer. Die historiese netwerk van karavane, waarvolgens handel in die Midde-Ooste gedryf is, is lankal deur moderne vervoer verdring. Nadat politieke grense getrek is, het die meeste Bedoeïne moeilikhede ondervind om vry te beweeg en was sodoende genoodsaak om ander bronne van inkomste te ontsluit. Die oorgrote meerderheid van Sirië se 100 000 Bedoeïne het by die ekonomiese ontwikkeling aangepas deur 'n halfnomadiese leefstyl te voer en hulle permanent op plekke te vestig. Enkele Bedoeïnetente kan nog steeds langs paaie aangetref word, soms selfs met kamele wat egter eerder as statussimbool beskou en baie selde as vervoermiddel gebruik word.
Sirië se godsdienstige en etniese pluraliteit is algemeen as kulturele rykdom ervaar. Alhoewel sosiale gapings verskeie kere aanleiding tot geweldpleging gegee het wat tot onluste tussen verskillende geloofsgroepe gelei het, so in 1850 in Aleppo en tien jaar later in Damaskus, was daar in vergelyking met Europa langer periodes van religieuse en etniese pluralisme waartydens verskillende groeperings vreedsaam naas mekaar geleef het. Wedersydse respek baseer op sosiokulturele waardes wat deur alle etniese en religieuse groepe gedeel word. So het die verskillende bevolkingsgroepe in groot stede reeds in die Osmaanse tydperk 'n gemeenskaplike tradisie van boukuns, binnenshuise versiering en meubilering ontwikkel.
Vlugtelinge uit Irak het ná die Irakoorlog in 2003 na Sirië begin stroom, en duisende van hulle het in die land gebly. Palestynse en Irakese vlugtelinge geniet talle burgerregte en mag byvoorbeeld werk, terwyl hul kinders in openbare skole mag skoolgaan. Albei etniese groepe het al hul stempel op sekere buitewyke van Damaskus afgedruk soos byvoorbeeld Yarmouk, 'n stadsdeel wat oorspronklik net deur Palestyne bewoon is, en Jaramana waar talle Irakese vlugtelinge 'n nuwe tuiste gevind het.
Die oorgrote meerderheid van die Siriese bevolking praat Arabies as moedertaal, terwyl Koerdies en Armeens belangrike minderheidstale is. Die Assiriërs is die laaste oorlewende sprekers van Aramees. Frans en Engels is die belangrikste vreemde tale.
Terwyl Hoog- of Standaardarabies in Sirië net soos in ander Arabiese lande ampstaalstatus geniet, dien 'n plaaslike dialek van Arabies as algemene omgangstaal. Siriese Arabies verskil ten opsigte van sy woordeskat, grammatika en veral sy uitspraak van Standaardarabies. Die plaaslike omgangstaal is nou verwant aan Libanese, Jordaanse en Palestynse Arabies. Dit maak sodoende deel uit van die kontinuüm van Arabiese dialekte, maar toon baie ooreenkomste met die moderne Arabiese skryf- en omgangstaal wat as verkeerstaal vir die Arabiessprekende wêreld dien om onderlinge kommunikasie te vergemaklik en in die media of vir toesprake gebruik word. Die plaaslike dialek se uitspraak kan – in teenstelling met sommige ander Arabiese dialekte – deur Afrikaanssprekendes of sprekers van Europese tale maklik aangeleer word.
Die wetgewende bevoegdhede en uitvoerende gesag van die president, wat ook as staatshoof en opperbevelhebber fungeer, strek wyd. Die president word volgens die grondwet deur die parlement benoem en vir 'n ampstermyn van sewe jaar regstreeks verkies. Hy stel die basiese riglyne vir die regeringsbeleid op, stel die lede van die regering aan en mag hulle uit hul ampte ontslaan, mag wetsontwerpe indien en 'n vetoreg uitoefen, mag die parlement ontbind en lede van die konstitusionele hof benoem. Die amp van president mag uitsluitlik deur Moslems beklee word. Die minimum-ouderdom vir die presidentsamp is ná die afsterwe van die langjarige president Hafiz al-Assad verlaag van oorspronklik 40 tot 34 jaar sodat sy seun Basjar hom as staatshoof kon opvolg. In die nuwe grondwet van 2012 is die minimum-ouderdom weer tot 40 jaar verhoog.
Die Siriese ekonomie ondergaan tans 'n transformasieproses van 'n staats- na 'n sosiale markekonomie. Ekonomiese hervormings is ten opsigte van die plaaslike banksektor en versekerings toegepas. Daarnaas kan die Siriese pond (Arabies: lira) intussen vry verhandel word en is maatreëls getref om buitelandse beleggings te beskerm.
Die staatsbegroting vir 2010 het voorsiening vir hoër bestedings vir ontwikkeling en die uitbou van Sirië se infrastruktuur gemaak. Die klemtoon in die lopende ekonomiese vyfjaarplan 2010 tot 2015 val op vervoer, energie (veral hernieubare energiebronne), watervoorsiening en riolering.
Sirië is, ondanks pogings van regeringskant om die mynbou-, olie- en nywerheidssektore as nuwe ekonomiese basis uit te bou, steeds 'n oorwegend agrariese land. Byna dertig persent van die landoppervlakte of vyf miljoen hektaar word vir landboudoeleindes gebruik, terwyl meer as veertig persent (8,3 miljoen hektaar) as weivelde dien. Die landbousektor lewer nog byna 'n kwart van die bruto binnelandse produk op en verskaf 'n inkomste aan dertig persent van die ekonomies aktiewe bevolking.
Die grootste kredietfasiliteit ter waarde van 3,6 miljard VSA-$ is in Mei 2013 deur Iran aan die Siriese regering toegestaan, veral om vir dringend benodigde olie- en meelinvoere te kan betaal. Volgens die ooreenkoms, wat in Julie onderteken is, sal Iran in ruil hiervoor aandele aan beleggings in Sirië ontvang. Tans word ruolie uit Iran per see na Sirië uitgevoer.
Die finansiële transaksie word deur die Siriese Handelsbank (Commercial Bank of Syria) en die Iranse Saderat-bank afgehandel en sal na verwagting ook die druk op die Siriese pond verlig aangesien minder buitelandse valuta vir invoere benodig word. Die Siriese pond het in Julie 2013 teen 'n sesde van sy oorspronklike waarde voor die burgeroorlog teen die Amerikaanse dollar verhandel. Vroeg in Julie het die pond teen SYP300 teen die dollar verhandel, maar later aansienlik verstewig tot SYP200.
↑ (en) “Constitution of Syria 2012”. Scribd.com: 15 Februarie 2012. URL besoek op 13 Augustus 2014.
↑ (en) “Syrian ministry of foreign affairs”.
↑ (en) “The World Factbook”. Central Intelligence Agency. URL besoek op 13 Augustus 2014.
↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 (en) “Sirië”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 13 Augustus 2014.
↑ (en) “World Bank GINI index”. Wêreldbank. URL besoek op 13 Augustus 2014.
↑ “Report of the Commission Entrusted by the Council with the Study of the Frontier between Syria and Iraq”. 1932. URL besoek op 2013-07-08.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sirië&oldid=1357775"
Die bladsy is laas op 27 Mei 2015 om 10:15 bygewerk.