PEN Afrikaans-gesprek: Kan 'n Afrikaanse skrywer nog 'n impak maak? | LitNet
Danie Marais 2015-03-26
Ek begin met 'n gedig van die Poolse Nobelpryswenner Czes?aw Mi?osz, want in my twintigerjare in Duitsland, toe ek in die middel-90's hard begin het om te probeer skryf, was hierdie gedig altyd vir my 'n soort rigsnoer en onderskraging. Ek het dit vir vanaand in Afrikaans vertaal in 'n poging om te verstaan wat intussen vir my verander het.
[In Afrikaans vertaal uit Mi?osz en Robert Pinksy se vertaling van die oorspronklike Poolse gedig.]
3. Is 'n figuur soos André P Brink nog denkbaar vandag? Is daar 'n nuwe Kennis van die aand vir die 21ste eeu wat vra om geskryf te word? Of eggo die sagte stem van die skrywer nog net binne die klankdigte nis van 'n kwynende parogiale letterkunde sonder enige nasionale of internasionale relevansie?
Op stuk van sake stem ek saam met 'n ander groot Poolse digter, Wis?awa Szymborska, wat in haar gedig "Possibilities" verklaar het: "Ek verkies die absurditeit van gedigte skryf bo die absurditeit van nie gedigte skryf nie."
Hierdie is natuurlik die soort gesprek wat Afrikaans-sprekendes nou moet voer, en wat Danie Marais sê is (soos sy gedigte) straight-forward en hartseer en subtiel. Dit was 'n plesier om te lees. Maar ek voel wel teleurgestel deur:
"Ons het vanuit uitgestote isolasie en benoude mag ontsnap tot in die buitenste ruimte van 'n minderheidstaal onder die juk van 'n kleptokrasie wat hom trommeldik vreet onder die dekmantel van 'n demokratiese bestel wat klaarblyklik op geen demokratiese wyse hervormbaar is nie."
Om die Suid-Afrikaanse bestel soos dit vandag is 'n kleptokrasie te noem is verskriklik disrespekvol teenoor almal wat elke dag eerlik en hard werk om dinge beter te maak (en gewoon net om 'n bestaan te maak). Ja daar is hopeloos te veel politieke en corporate boelies wat selfsugtig behep is met geld en met mag, en daar is baie baie sosiale strukture wat glad nie werk soos hulle moet nie, maar daar is miljoene Suid-Afrikaners wat daagliks 'n eerlike bestaan voer en daar is soveel strukture wat wel goed werk (en beter is as onder apartheid). Die meeste van hierdie mense gee nie besonder om vir Afrikaans nie - soos dit hulle goeie reg is. Ons hoef nie die huidige bestel as 'n kleptokrasie wat nie demokraties hervormbaar is af te maak om steeds maniere te vind om in Afrikaans relevant te bly nie.
2015-03-27 at 16:16
Daar verskyn dinge in Afrikaans en hier dink ek veral aan nie-fiksie, wat luid roep om in Engels onder nie-Afrikaanssprekende lede van ons bevolking se aandag gebring te word. Die internet kan 'n belangrike rol speel. Bestaande webwerwe kan moontlik soms benut word, maar 'n nuwe webwerf, spesifiek vir hierdie doel is waarskynlik nodig. Vrywillige hulp kan 'n groot rol speel om koste te verminder maar daar sal ook onvermybare koste wees by bv sekere vertalings en redigering. Die saak behoort Pen Afrikaans se ernstige aandag te geniet.
2015-04-06 at 16:20
Hallo Martin, dankie vir jou kommentaar. Ek vermoed dit was nie duidelik genoeg wat ek met "bestel" bedoel nie. As jy "bestel" sou gelykstel met "samelewing" is jou kritiek in die kol, want daar is inderdaad nog hope hardwerkende mense in ons samelewing wat 'n verskil maak en goeie werk doen. Daar is seer sekerlik ook mense in regeringsposte en in die staatsdiens wat hul sout werd is, maar die huidige magsvergrype en korrupsie wat Nkandla versinnebeeld, kan tog net plaasvind onder 'n kleptokratiese magselite wat die staat plunder en/of die staat gebruik om in te palm, nie waar nie? En as Nkandla ons nie die regering laat uitstem nie, wat sal?
2015-04-06 at 16:21
George, ek stem heelhartig met jou saam. Ons sal kyk wat ons kan doen.
2016-02-23 at 12:53
Akkoord Danie, akkoord. Die albatrosse van die verlede hang nog te duidelik om ons nekke, so ons preek net vir onnself en ons is nie meer die diakens en die ouderlinge van die gemeente genaamd SA nie. En om in Afrikaanse koerant te skryf en te dink die regering sal ag slaan is soos om vir wagter 'n boodskap by die doodsberigte te skryf - kanse dat hy Die Burger/Beeld/Rapport/Volksblad sal lees is net soveel as dat Zuma en Kie dit sal lees - of hulle daaraan sal steur. Ditto, dink ek, aangaande petisies. Hulle skeur dit op, brand dit uit, wat ook al. Al hoop is vertaling, maar dan sien buitelandse lesers steeds daai albatros. En kyk hulle dan verder?