Canolafokus No 70 - Canola kalender	Toggle navigation
Canolafokus 75Droogteverdraagsaamheid van canola saailingeOilseeds FocusVol 3 No 1 Out NowSojaflits 4Besoek die sojaboonland gereeld om probleme betyds te identifiseerSubscribePreviousNext	Newsletters / Canolafokus / 2016 Canolafokus No 70 2016 Canolafokus No 73 2016 Canolafokus No 72 2016 Canolafokus No 71 2016 CANOLAFOKUS NO 70 2016 Canolafokus No 69 2016 Canolafokus No 68 Canolafokus 70 April 2016
Belangrikheid van tydsberekening
Saamgestel deur PJA Lombard, Prof A Agenbag, C Cumming, J Bruwer en Dr J Strauss Inleiding
PJA Lombard en Dr J Strauss
Canola is naas koring en gars die belangrikste graangewas in die Wes-Kaap. Alle canola word plaaslik (hoofsaaklik by SOILL) verwerk en as olie en verwante produkte bemark vir menslike gebruik in Suid-Afrika, terwyl die oliekoek as veevoer benut word. Die produksie van canola verminder die behoefte aan ingevoerde olie en oliekoek. Die voordele van kanola is reeds lank bekend, maar verstaan boere die gewas ten volle? Die kultivars het hoofsaaklik vanuit Australië gekom, maar daar is al meer Europese en Kanadese gene in plaaslike kultivars. Die eerste hindernis is om die groeityd van canola met plaaslike omstandighede te versoen. Die Wes-Kaap het 'n veel korter groeiperiode as Suid-Australië en Europa, terwyl die groeiperiode in Kanada korter as in die Wes-Kaap.
Canola het homself gevestig as 'n onmisbare skakel in sommige produsente se wisselboustelsels. Steeds is daar vrae en onduidelikheid oor die ideale tyd vir verskillende aksies in die verbouing van die gewas. Die verandering van kultivars en die wisselvalligheid van die seisoene bemoeilik die besluitneming op die plaas. Die ideale periode waarbinne die aksies moet plaasvind is soms baie kort.
Belangrike besluite tov tydsberekening sluit in die volgende:
Platsny en oes van canola (tyd)
Wat bepaal die fisiologiese ontwikkeling en potensiaal van canola?
Die plant se ontwikkeling bestaan uit twee fases, naamlik die vegetatiewe en reproduktiewe stadium (figuur 1). Die vegetatiewe fase begin met die plant van die saad, gevolg deur die saailing- en rosetstadium tot en met die verskyning van die blomknop in die roset. Die reproduktiewe fase volg ná blomknop-verskyning en sluit blom en saadvul tot fisiologiese rypheid in.
Groeistadiums van Canola (saamgestel uit: Sylvester-Bradley, Canola Council of Canada en P Lombard)
Vroëe aanplanting van canola het die beste kans om 'n goeie opbrengs te lewer. Hierdie datum wissel tussen streke. Hoewel canola saailinge uiters gehard is moet daar 'n redelike verwagting van opvolg reën wees.
Die spoed van plante se ontwikkeling word gemeet in "growth degree days" (GDD). Indien die gemiddelde daaglikse temperatuur 20°C is, sal saailinge 6 dae benodig om te ontkiem (120 GDD). Wanneer 'n mens laat in Mei saai, is die gemiddelde daaglikse temperatuur laer en die saad neem dus langer om te ontkiem.
Wanneer later gesaai word in 'n bepaalde area, verkort ons die plantse fisiologiese ontwikkeling. In plaaslike proewe verminder die dae tot blom gemiddeld met 4 tot 7 dae. Canola-aanplantings wat langer neem om te blom, sal meer blare en dus biomassa vorm en hoër opbrengspotensiaal hê. Daardie potensiaal kan slegs ontsluit word met optimale klimaat tydens blom en saadvul.
Jaarliks word kultivarproewe op Langgewens en Tygerhoek navorsingsplase herhaal (vroëe en laat aanplantings). Die opbrengs verskil per dag tussen 1ste en 2de aanplantings wissel van 0.65% tot -2.65% per dag met 'n gemiddelde afname van 0.93% per dag wat later geplant is. Die opbrengs verwagting daal met 6.53% vir elke week wat later gesaai/geplant word. Proewe (2011 tot 2015) is 7 tot 19 dae na mekaar gesaai vanaf middel April op Tygerhoek (Riviersonderend) en einde April op Langgewens (Swartland).
Wat moet die boer dus doen om die beste potensiaal te probeer ontsluit? Die optimum saaidatum vir canola is 15 April tot 15 Mei op die laatste. Daar kan vroëer (na 1 April) in die Suid-Kaap geplant word as voldoende grondvog (>20mm) beskikbaar is. Met vroëe aanplanting het die canolaplante voldoende tyd om blare en biomassa te vorm voor hulle begin blom. Die peule kry dus geleentheid om te vul in 'n koeler periode waar daar ook 'n beter kans vir reën is.
In Tabel 1 word die dae tot blom van die meeste beskikbare kultivars aangedui. Die proewe in die Rûens neem gemiddeld 8.6 dae langer om te blom as in die Swartland. Dit word toegeskryf aan omgewingstoestande. In die Rûens word die proewe vroëer geplant as in die Swartland. Die temperatuur na plant is gevolglik warmer en die aantal dae tot blom neem toe. Dit gee dus die plant die kans om meer biomassa te vorm.
Daar is ook kultivarverskille. Sommige kultivars is baie stabiel tussen jare maar verskil tussen areas, bv 44Y84. Die kultivar 44Y89 verskil die minste (5 dae) tussen die twee areas. Dit is belangrik om te besef dat jare en seisoene 'n invloed het op ontwikkeling, maar vinnige kultivars bly normaalweg binne die vinnige groep en so ook met die laat kultivars.
Dae tot 50% blom van kultivars in Rûens en Swartland
Canola het 'n hoër voedingsbehoefte as kleingrane soos koring en gars. Per ton graanopbrengs verwyder canola 40kg stikstof, 7kg fosfor en 9kg kalium uit die grond terwyl koring slegs 21kg stikstof, 3kg fosfor en 4kg kalium verwyder. Ten einde ooreenstem­mende graanopbrengste te behaal moet canola dus ongeveer twee keer soveel bemesting ontvang, maar omdat canola opbrengste vir 'n gegewe grond/klimaat situasie meestal sowat 50% laer as koring en garsopbrengste is, verskil bemestingstoedienings nie veel in die praktyk.
Fosfor en kalium kan met planttyd toegedien word na gelang van grondontledings en ontledingsnorme vir koring en gars kan ook vir canola gebruik word. Stikstof toedieningspeile word bepaal deur die stikstofleweringsvermoë van die grond, reënval en opbrengs­mikpunt (Tabel 2).
Stikstof bemestingsriglyne vir canola
³ Sluit minimum- en geen-bewerking in. Canola het 'n hoë swaelbehoefte (10kg per ton graan geproduseer) en 10-15kg swael per ton opbrengsmikpunt moet per hektaar toegedien. Swael kan toegedien word as gips voor planttyd of deur swaelbevattende stikstofbronne te gebruik.
Blomstadiums van canola soos dit ontwikkel
20% blomstadium 16-18 blomme oop op hoofstam), 30% blomstadium (>20 blomme oop op hoofstam, paar peule reeds gevorm)
Manipuleer die oesdatum deur plantdatum en deur kultivars met verskillende groeiduurtes te plant.
Gebruik van saadkleur om die optimale oesstadium te bepaal
Canola Swathing guide. Canola Council of Canada.