En vir die res van die woord? Daar het die Khoi se moedertaal oorgeneem. Brood se woordgeslag, wat vir die Khoisprekers aan die begin ’n ernstige saak was, en aangedui moes word, is manlik, daarom die b aan die einde, Dit verklaar ook die optekenings ber+ib, of ook bar+ab.
Die woord baraba is ook opgeteken, waar nog ’n betekenis by die betekenis van brood bykom. Wat beteken die optekening? Die a aan die einde beteken “vir iemand”, en die voorafgaande gedeelte verwys na brood + manlik. “Barab-a is my naam,” sou ’n Khoi-man in sy taal kon gesê het – die brood-vir-iemand-man, die broodman. Dit was die naam van die man wat met genoeg selfvertroue die brood by die skepe gaan haal het vir die ander wat gehuiwer het.
En die woordsaad onder die sand? Ber-ib leef van Afrikaans se vroegste tyd af tot vandag toe, al hoor mens hom nie so baie nie. Maar gee hom net water! Hierdie Khoi-Afrikaanse woord per-e-b vir brood is tot in 1977 nog opgeteken. Die volgorde p+e+r wys dat die woord baie oud is, en uit ’n tyd kom voordat die aanleerders bro- gesê het. Bestaan die woord nog? By die ATKV se Taalerfenissimposium op Clanwilliam op 21 Oktober 2016 was daar uit ’n groepie van vier bejaarde mense twee watt gesê het dat hulle die woord berep vir brood ken.
-kwa kom nog baie voor, soos in Nama-kwa, wat die veeboere gehoor het as -goed, wat vir hulle dieselfde beteken het as -hulle, soos in ma-hulle, die ekwivalent van ma-goed.
2.2 Daar is nog ’n vroeë vorm vir gee opgeteken. Hierdie vorm lê op die sand, en is oor die hele land bekend. Die Khoi het die Nederlandse woord vir gee (geef) gehoor as ou, (“ou my ook so ’n bietjie daarvan”), wat in ou+te+re ook van die vroegste Afrikaans se tyd af bestaan. Ti- is my, en -re weer eens die bevelsvorm, sodat dit “gee-my-moet” beteken. (Net so beteken at-re (at+re = eet-moet-jy!).)
Agter aan Afrikaanse stamme het die Khoi-Khoi met sorg genusaanduiders geplaas, waarop alreeds gewys is. Garie-b is ’n groot rivier, dit wys die -b vir manlik. Die -s dui weer vroulik aan: Khoe-s is ’n vrou.
Vir ’n mens se rug is re-n-a opgeteken, wat na Nederlands rug toe teruggevoer kan word. Maar later het ’n ondersoeker gesê: “Nee, die segsman wat hy uitgevra het, wys dit is skouer.” Die oplossing? Die segsman wou na sy rug toe wys, maar kon net by sy skouer bykom!
Beste Christo, interessante artikel. Moenie ophou met jou navorsing nie. Ek vind net dat jy in die meeste van bogenoemde gevalle besig is met wat die Duitsers noem "hineininterpretieren". Ek kan met die beste wil ter wêreld nie Afrikaans sien in die voorbeelde wat jy noem nie. Wel geradbraakte Khoisan. Afrikaans? Nee. Maar dit bly interessant. Ek het lekker hieraan gelees.
Om by die skryf van skry in Afrikaans te bly: In die negentiende eeu is skry in ander streke, soos Montagu en die Klein Roggeveld, ook gebruik in Afrikaanse briewe aan koerante.