August | 2017 | Loer Toer
Suid-Afrika, Wes-Kaap August 21, 2017 Comments: 3
Ek onthou haar nie so goed nie. Maar ek onthou wel die whisky-en-sigare stem en die oë wat alles deur die lens van ironie gesien het. Haar kleding … wel, geen toegewing aan mode nie. Ja, jy kon dit dit nie ontduik nie … hier was 'n boheem wat uit die laat modernistiese era gerys het. Haar man Helmut was, in die woorde van 'n geswore vyand, "die mees professionele wynmaker in die Wes-Kaap". En Helmut ondersteun elke hamer, elke beitel, elke splinter sederhout of ebbehout, alles wat Frieda doen, want sy's 'n kunstenaar, en dis wat ons met kunstenaars moet doen.
Frieda is in 1915 gebore. Sy het in die vroeë-dertigerjare in Kaapstad onder H.V. Meyerowitz beeldhouwerk studeer. Dit is toe Slade Skool in Londen waar sy vir drie jaar 'n bekroonde loopbaan vir haar gemaak het. Met die terugkeer na Kaapstad in 1940, maak sy marionette vir poppeteater en doen pionierswerk met die stigting van kunsskole vir kinders in die Wes-Kaap. Die Frank Joubert-kunsskool in Stellenbosch is 'n voorbeeld.
Sy had uitstallings in Suid-Afrika asook oorsee. Van haar werk word hoog aangeslaan in die Museum van Moderne Kuns in New York, asook Chicago.
Haar eerste eenpersoon-uitstalling is in 1972 in Stellenbosch gehou. Sy lewer werke van ebbehout, sederhout, kiaat, olienhout en lood. In dié uitstalling doen sy iets wat vir my as 'n historiese oomblik in die kunsgeskiedenis staan: sy skryf op bordjies Vat asseblief aan die beelde.
'n Figuur vir Mutti
Dit was duurder as peper, maar ek klem my tande en doen dit. En ek het dit nog – 'n beeld van Frieda. Haar werk is vir my harmonieus asook geset teen 'n klaarblyklike realisme. Die lyne vloei. Ek het haar eenkeer hoor sê, Die hout sê my wat dit moet word. En dit is die organiese ontwerp, nooit verontrustend nie, nooit strak of skerp nie, wat voortdurig die oog lei, op sensuele trant na verbasende besonderheid. Die afronding is uiters bevredigend. Jy bepeins die stukke. Ek bepeins myne al meer as vyf-en-veertig jaar. Diegene wat dit van my erf, sal dit ook bepeins, soos die kleinkinders van hulle kleinkinders.
'n Figuur van Frieda
Dank aan Süsse Bakker vir biografeise besonderhede.
Dank aan Miki Flockemann.
Odusseus, Woudnimf – Süsse Bakker
Ander beelde – my foto's
Käthe Kollwitz – kuns as skadu
Duitsland August 19, 2017 1 Comment
Sy was hulle heldin, die Oos-Duitsers. Haar kunswerk, is daar gesê, steun die ideologie. Sy was betrokke met die mens se lyding. Dit was hulle siening tot 1989 toe die Muur getuimel het en die hele Duitsland weer haar werk kon waardeer.
Kollwitz – self-portret
Vir my was die besoek aan Oos-Berlyn terneerdrukkend – die houtskool ruïnes van die Tweede Wêreldoorlog, die stokou motors in leë strate, die gesiglose monumente aan die kommunisme. Die Pergamon-museum se Assiriese uitstalling, egter, die Pergamon-altaar en die Poort van Isjtar, tussen 4000 en 5000 jaar oud, was verstommend en trek vandag die meeste besoekers in 'n Duitse museum. Daarby het ek die tekeninge van die kunstenaar Käthe Kollwitz besigtig, 'n somber ervaring. Tog geniet haar werk groot erkenning en met goeie rede.
Mense by 'n optog
In die swakbeligte vertrekke het ek die tekeninge bekyk – soms triomfantlik en soms beelde uit nagmerries, altyd oor die mens en sy lyding.
Die dood omhels
Ek kan nie onthou dat ek enige skilderye van haar gesien het nie; sy was meer tuis met houtskool om die donker gevoelens uiting te gee. Een van haar skilderye Vrou met gestorwe kind (1903) het vir haar 'n herhaalde motief geword. Sy het ook etswerk, litografie, houtsnitte en beeldhouwerk gedoen.
Die omhelsing van die dood
Haar vader was 'n politikus wat die opkoms van die kommunisme in die laat-19de eeu in Europa gehuldig het. Hiermee het sy groot geword. Haar man was 'n dokter wat veral vir die armes in Berlyn gesorg het. En ek meen dat daar 'n knyp depressie in Kollwitz se gestel ook was, afgelei van die aantal self-portrette wat onbeskaamd droefgeestig is. Soms laat sy my aan Goya se nagmerrietekeninge dink.
"Geen oorlog weer', 1922
Sy is in 1945 op die ouderdom van 78 oorlede, haar werk nou die trotse besit van die hele Duitsland. Na 'n dosis van Kollwitz, egter, moet mens vinnig 'n draai by Kandinsky en Delauney loop gooi.
Käthe Kollwitz: Renate Hinz (red.) (Random House 1981)
My foto van die 1927 werk
Kollwitz, 1927, in die Rupert Museum, Stellenbosch
Sagrada Familia – uit 'n ander wêreld
Spanje August 18, 2017 1 Comment
Die eerste keer wat ek in 'n kar gebid het, was toe die mal Persiër (oftewel Iraniër) die vier van ons reisigers agter in sy ruim Mercedes ge-sardien het en in dolle vaart deur die druk verkeer van Barcelona na die katedraal Sagrada Familia gejaag het. Ek was nog besig, ná ons aankoms, om Amen te sê toe die mal Persiër ons, weer in dolle vaart, een van die siertorings van die reuse katedraal in aanbou opjaag. Ek het nie die trappe getel nie, maar ek skat dit was so drie honderd. Die uitsig oor die stad was wasig en manjefiek.
Die aanvang van die konstruksie van die katedraal is in 1882, toe Antoni Gaudi, die Katalaanse argitek, dertig is. Vir 'n aantal redes is daar met die bouery gesloer. Toe Gaudi in 1926 oorlede is, is dit nog glad nie voltooi nie. Die storie is dat van die bouplanne verlore geraak het en dat Gaudi se konsep vir die katedraal nie uitvoerbaar is nie. Dit is hoe ek dit meer as veertig jaar daarna gesien het, 'n katedraal sonder 'n dak. Inteenstelling hiermee was die voorportale en die torings vir my fassinerend.
Onvoltooid, uit 'n ander wereld
Die Basilika van die Sagrada Familia is soos niks wat ek al gesien het nie. Die kunskritikus Rainer Zerbst sê, "Dit is seker onmoontlik om 'n soortgelyke kerk in die hele kunsgeskiedenis te vind."
Die gotiese toevoeging
Die voorportale het in die afgelope jare 'n byvoeging gekry in die vorm van ekspressiewe gotiese rame voor die oorspronklike portale.
Kunsbeelde in die kerk
En die laasgenoemde het my oorstelp – hulle kom voor as die ingange van stalagtiet-grotte, met die sement wat nog van hulle boë afdrup. Die kleurtekstuur van die hele fasade van die kerk laat mens voel dat hierdie gebou uit die grond uit opgestaan het. Tog kom die treffende geronde torings amper speels en kunsmatig voor.
Ek het spyt dat ek nie van Gaudi se ander argitektuur in Barcelona en Madrid gesien het nie. Van foto's kan ek sê dat die organiese inslag, wat vreemd en selfs droomagtig is, is getrou aan die eksentrieke gees van Katalonië wat van die wêreld se mees oorsponlike kunswerk gelewer het.