PressReader - Weg! Platteland: 2017-09-01 - Vlug na Fie­la se val­lei
Vlug na Fie­la se val­lei
Al lê De Vlugt net 55 km noord van Knys­na, gaan ’n rus­ti­ge rit deur ’n won­der­sko­ne woud- en berg­land­skap jou in ’n ge­wo­ne mo­tor on­ge­veer ’n uur en half neem.
Die plaas De Vlugt is reeds in 1771 ge­pro­kla­meer, maar die dor­pie, wat aan­vank­lik Ed­mon­ton ge­noem is, het eers ont­staan na­dat T­ho­mas Bain en sy ge­sin van 1863 tot 1867 daar ge­bly het om die deel van die pas van De Vlugt tot op A­von­tuur te vol­tooi.
Een van die wer­kers in Bain se span was Sel­ling Ko­moe­tie, we­der­helf van Fie­la Ko­mo­tie, wie se ver­haal ver­tel word in Da­le­ne Mat­thee se ro­man
Fie­la se kind. In die ro­man stap Fie­la van A­von­tuur af paslangs tot by die ma­gi­straats­kan­toor op Knys­na om haar seun se i­den­ti­teit te be­ves­tig. (Twee bou­val­le van hui­se waar van Fie­la se an­der seuns na be­we­ring ge­bly het, is nog te sien, en van die Ko­moe­tie-af­stam­me­lin­ge se grond op De Vlugt is tans in die mark.)
So­wat 12 boe­re het hul­le met­ter­tyd in die val­lei ge­ves­tig, en teen 1900 het De Vlugt ge­spog met ’n skool, her­berg, win­kel en slag­ter. ’n Pos­kan­toor het ge­volg, en met die koms van mo­tors ’n de­ka­de of twee la­ter het die dor­pie ook ’n pe­trol­pomp ge­kry.
Om­dat die Poort-, Jag­ga­kam­ma- en K­waai­ri­vier al­mal by De Vlugt by die Keur­booms­ri­vier aan­sluit, het ver­skeie vloe­de, ver­naam in die ja­re der­tig, die vrug­baar­ste bo­grond in die om­ge­wing weg­ge­spoel en boer­de­ry on­e­ko­no­mies ge­maak. Die dorp het sta­dig­aan ge­kwyn en in die vroeë ja­re ses­tig het die skool sy deu­re ge­sluit.
Ry die pas
T­ho­mas Bain en so­wat 250 krygs­ge­van­ge­nes het in 1860 met bou­werk aan die Prins Alf­red­pas be­gin en die pro­jek in Mei 1867 vol­tooi. Die pas, wat 70 km lank is en tot 1 040 m bo see­spie­ël klim, volg ’n ou voet­paad­jie wat deur vroeë in­wo­ners en die o­li­fan­te van die Knys­na­woud ge­bruik is om hul­le klein­tjies na die son­ni­ge Lang­kloof te neem wan­neer die woud te nat was.
Die pas is ge­noem na die twee­de seun van ko­nin­gin Vic­to­ria wat in 1867 die bou­pro­jek kom in­spek­teer het op ’n be­soek aan Knys­na om o­li­fan­te te jag. Van­dag, 150 jaar na­dat die pas vol­tooi is, het min verander. Swaar re­ën het ’n paar keer her­stel­werk ge­nood­saak en in 1930 is die stink­hout­bal­ke van die brûe in die Poort­ge­deel­te met be­ton ver­vang en ’n laag­wa­ter­brug by De Vlugt ge­bou. • Lees meer P­rin­ce Alf­red’s Pass – S­pec­ta­cu­lar and Di­ver­se, self uit­ge­gee deur Il­se Mey­er, vrou van Ka­tot Mey­er van die Pie­ters­ri­vier-na­tuur­re­ser­vaat, waar jy met ’n 4x4 in die bo­ta­nis Wil­li­am Bur­chell se os­se­wa­spoor kan ry.
pna­tu­re­re­ser­ve.co.za 044 272 0014
S­top by die pad­stal
Die Plaas­kind-pad­stal is ’n ga­we be­ne­rek­plek as jy die Prins Alf­red­pas ry. Loer in die ys­kas vir Wit­te­berg se be­son­der­se heu­ning­bos-ys­tee (die ap­pel­geur is uit die boe­ke) as­ook fles­sies heer­li­ke bok­melk-labne­hbol­le­tjies wat op ’n pla­sie ’n klip­gooi van die pad­stal af ge­maak word. Die an­der rak­ke kreun on­der pak­ke be­skuit en koe­kies, fles­se heu­ning, kon­fyt en an­der in­ge­maak­te pro­duk­te, hand­werk en twee­de­hand­se snuis­te­rye soos >
ou ska­le, lan­terns en S­pring­bok- en an­der lang­speel­pla­te.
Jy kan bui­te on­der die stam­vrug­boom aan­sit en ’n plaas­ont­byt, koek of tert, ’n toe­brood­jie, koe­doe-, hoen­der-, skaap- of pe­per­s­te­ak­pas­tei, ham­bur­ger, hot­dog, la­sa­gne, slaai, ste­ak-en-tjips of piz­za (slegs in die hoog­sei­soen) be­stel.
diep­laas­kind­pad­stal@gmail.com 044 752 3025 (los ’n bood­skap)
Bly oor int­ho­mas Bain se huis
Die huis op De Vlugt waar T­ho­mas Bain, sy vrou, Jo­han­na, en hul­le ge­sin van 1863 tot 1867 ge­woon het, staan op 26 ha grond wat Da­nie en Lin­da van Rooy­en, ou­ers van A­dri van die pad­stal, ’n paar jaar te­rug ge­koop het.
Ge­ge­we sy ou­der­dom (en die spot­goed­koop ta­rie­we) bied die huis ver­ba­send skaf­li­ke oor­nag­ver­blyf. D­rin­gen­de re­stou­ra­sie­werk is eg­ter no­dig, en daar­om het die Van Rooy­ens ’n klom­pie maan­de ge­le­de aan­soek ge­doen om pro­vin­si­a­le er­fe­nis­sta­tus met die hoop om fond­se vir dié groot taak te be­kom.
Plat­te­land het twee nag­te in Bain’s Cot­ta­ge oor­ge­bly (op­si­o­ne­le ont­byt by Die Plaas­kind-pad­stal net ’n ha­ne­tree­tjie weg in­ge­sluit) en meen die huis gee be­soe­kers ’n goeie i­dee van hoe die le­we was in Bain se tyd. Dit is ’n ou­tyd­se, een­vou­di­ge dog baie huis­li­ke en at­mos­feer­ry­ke oor­nag­plek waar jy jou ver­won­der aan die oor­ver­do­wen­de stil­te (af­ge­wis­sel met die ge­kraak van die geel­hout­vloe­re), dik mu­re, kerse, pa­raf­fien- en gas­lam­pe, ’n lief­li­ke kool- en gas­stoof in die kom­buis en ou­tyd­se ge­he­kel­de kleed­jies op die bed­kas­sies. Daar is slaap­plek vir ’n klein le­ër­ska­re, maar net een bad­ka­mer bui­te op die voor­stoep met ’n toi­let, was­bak en ’n (ef­fens on­van­pas­te) ver­son­ke bad.
In die be­soe­kers­boek sing die mees­te be­soe­kers lof­lie­de­re, maar vir ’n paar op­reg­te stads­ja­pies was die sel­foon­lo­se stil­te, don­ker­te en “ou­ten­tie­ke spo­ke­ri­ge at­mos­feer” ’n aks te veel... (Wat die “ge­spook” be­tref: A­li­ce Ma­ry Bain, een van die pas­bou­er se kin­ders, het op 24 Mei 1865 bui­te die huis ge­sterf na­dat sy voor ’n kwaai kal­koen ge­vlug en by die hoë trap­pies van die voor­stoep af­ge­val het. Ver­skeie bron­ne be­weer sy is in die tuin be­gra­we, maar A­dri-hul­le het ’n paar jaar ge­le­de haar graf op die plaas Hor­ses­hoe ’n ent bui­te die dorp ont­dek – in ’n klein be­graaf­pla­sie wat de­ka­des lank on­der veld­bos­se ver­berg was.) • Die Van Rooy­ens re­stou­reer tans nog ’n mooi hui­sie reg langs die pad­stal wat ho­pe­lik teen De­sem­ber 2017 be­skik­baar sal wees om te huur.
Besprekings diep­laas­kind­pad­stal@gmail. com 044 752 3025 (los ’n bood­skap)
076 023 1933 (s­tuur ’n W­hat­sapp)
HEEL BO Die hui­se in die val­lei lê ver uit me­kaar. INLAS Dié bou­val het glo aan een van die af­stam­me­lin­ge van Fie­la Ko­moe­tie be­hoort. ON­DER Die Plaas­kind­pad­stal is die twee­de laas­te ge­bou aan die lin­ker­kant as jy op pad is na A­von­tuur. Regs is nog ’n self­sor­ghuis wat die Van Rooy­ens tans re­stou­reer.
BO Huur dié huis waar­in T­ho­mas Bain van 1863 tot 1867 ge­bly het. INLAS Die eet­ka­mer het die­self­de ou­wê­reld­se ge­voel as die res van die huis.