Plaasmoorde: Wat kan gedoen word?Foto: Dalene de Vente Die vlaag plaasaanvalle en plaasmoorde wat net in Februarie vanjaar plaasgevind het, het Suid-Afrikaners en die boeregemeenskap tot in hul wese geskok. Talle politieke partye het verlede week, in reaksie op die moord van die vier lede van die Smuts-familie in Balfour, Mpumalanga, geëis dat die regering meer moet doen om die aanvalle op boere stop te sit. Die VF Plus het die speaker van die Nasionale Vergadering, Baleka Mbete, skriftelik gevra om ŉ dringende parlementêre debat oor plaasaanvalle en plaasmoorde toe te laat. “Daar moet op die hoogste vlak kennis geneem word van die noodsaaklikheid om dringende stappe te doen om hierdie groeiende tragedie af te weer,” het dr. Pieter Groenewald, VF Plus-leier, gesê. Die DA het ook sy skok oor die plaasaanval in Mpumalanga uitgespreek en ŉ dringende beroep op president Jacob Zuma gedoen om die landelike veiligheidseenhede aan te stel en gesê die party sal nie rus totdat dit gebeur het nie. Annette Steyn, die DA se skadu-minister vir landbou, het ook gevra dat die komitee vir landbou en polisie saam met die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie moet vergader om ŉ verslag oor plaasmoorde, wat in Oktober 2015 saamgestel is, te bespreek. Die verslag het bevind die polisie en die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) moet meer betrokke raak by die bekamping van misdaad in landelike gemeenskappe. Die polisie moet ook gereeld terugvoer aan die Menseregtekommissie lewer oor misdaad in boeregemeenskappe en die departement van justisie moet dié gemeenskappe by sy program wat die regte van kwesbare groepe bevorder, insluit. Die ACDP het ook gevra dat die plaaskommando’s weer ingestel word. “Daar is ŉ beduidende toename in plaasaanvalle en die polisie sal meer waaksaamheid aan die dag moet lê om boere te beskerm, want hulle is die mense wat ons nasie voed,” het Kenneth Meshoe, leier van die party, gesê. Terwyl politieke partye hulle ten sterkste teen die toename in plaasaanvalle die maand uitgespreek het, het die president van TLU SA, Louis Meintjes, die president daarvan beskuldig dat hy en die regering eenvoudig nie die politieke wil het om na die boeregemeenskap se veiligheid om te sien nie. “Pres. Jacob Zuma verraai die boeregemeenskap deur sy versuim om iets aan hul veiligheid te doen. Die gemeenskap is van strategiese belang en kan die land se stabiliteit verseker deur die voedsel wat hulle op almal se tafels sit,” het Meintjes gesê. ŉ Landelike beveiligingstelsel wat werk In tye waar plaasaanvalle en plaasmoorde toeneem, word dikwels geëis dat die plaaskommando-stelsel weer ingestel moet word. Volgens dr. Johan Burger, ŉ senior navorser by die Instituut vir Sekerheidstudies (ISS), het die kommando’s uitstekend gewerk en was dit die ruggraat van landelike beveiliging, maar hy meen die stelsel sal nie sommer maklik weer ingestel word nie. “ŉ Politieke sentiment het ontstaan dat dit ŉ oorblyfsel was van die apartheidsweermag, wat deur witmense in witmense se belang bestuur is en daarom het oudpresident Thabo Mbeki dit in 2003 afgeskaf.” Burger meen die polisie is heeltemal onverhoeds betrap deur die skielike afskaffing van die stelsel. Hulle het inderhaas ŉ nuwe stelsel aangekondig, wat ŉ kombinasie van polisiereserviste, misdaadbekamping en sektorpolisiëring sou insluit. Dit het egter agt jaar geduur voordat die polisie in staat was om die landelike beveiligingsplan met die landelike veiligheidstrategie te vervang. Intussen het die polisie ook deur ŉ tydperk gegaan waarin die belangrikheid om plaasaanvalle en plaasmoorde te prioritiseer, ontken is. Nathi Mthethwa, die vorige minister van polisie, het in ŉ stadium gesê AfriForum en ander se versoeke vir die prioritisering van plaasmoorde kom neer op ŉ rasse-agenda en dat boere nie “goeie seuns en dogters” is, wat op spesiale behandeling geregtig is nie. Mthethwa het aangevoer die polisie het ŉ omvattende landelike veiligheidsplan en dat dit nie sin maak om plaasmoorde te prioritiseer nie. Lt.genl. Khomotso Phahlane (Foto: eNCA/ Lenyaro Sello) “Dit was ŉ belangrike stap in die regte rigting om die polisie sover te kry om dit weer ŉ prioriteit te maak en dit is jammer daar is nou soveel druk op lt.genl. Khomotso Phahlane, die waarnemende nasionale polisiekommissaris. Nadat hy in Oktober 2015 aangestel is, het hy gesprekke met georganiseerde landbou begin voer en ooreenkomste gesluit om dié soort misdaad te bekamp. Dit het gevolg op ŉ lang tydperk waarin beroepe op die polisie, om dié soort aanvalle en moorde ŉ prioriteit te maak, op dowe ore geval het,” het Burger gesê. Hy het egter gemaan dit gaan tyd neem om die strukture vir landelike veiligheid op die been kry, nadat dit vir so lank lam gelê is. “Die nasionale landelike beveiligingstrategie berus op twee pilare, naamlik sektorpolisiëring en ŉ reservistestelsel. Ek sal die landbougemeenskap aanraai om aan te dring daarop dat reserviste aangestel en opgelei word. Al wat nodig is, is ŉ polisieman by die polisiestasie om die reserviste te koőrdineer en dan kan hulle ŉ moderne soort kommando-stelsel vir plaasbewoners word.” Burger meen sektorpolisiëring is te personeel- en hulpbronintensief as dit kom by landelike gebiede. “Ek dink die polisie besef dit nou dat hulle te min mense en te min voertuie het om hierdie soort polisiëring te laat werk, maar reserviste kan help om dit doeltreffend te maak. Die reserviste kan die leemte vul wat die afskaffing van die kommando’s gelaat het.” Die verantwoordelikheid om jouself te beveilig Burger en Meintjes meen boere kan steeds baie doen om hulself te beveilig. “Plaasbewoners moet verseker dat aanvallers nie maklik toegang tot plase en wonings kry nie. Indien aanvallers wel inkom, moet boere sorg dat hulle nie by hul huise inkom nie. Daar moet ligte, kameras, alarms, sensors en honde wees en boere moet inskakel by ŉ radionetwerk,” het Meintjes gesê. Rudolph Zinn, professor verbonde aan Unisa se departement van polisiepraktyk, sê klein hondjies in die huis kan maklik aanvallers die aftog laat blaas, maar mense maak die fout om alleen te gaan kyk wat aangaan as hulle die hondjies hoor blaf. “ŉ Man staan nie ŉ kans teen agt aanvallers nie. Bly in die huis en stel jou veiligheidsnetwerk in kennis. Daarom is radiokommunikasie met buurplase so belangrik. Laat die netwerk dan toe om sy werk te doen.” Die burgerregte-organisasie AfriForum het vandeesweek opnuut ŉ versoek aan gemeenskappe gerig om by hul plaaslike buurt- of plaaswagte aan te sluit om Suid-Afrikaners te beveilig. “Talle mense vra wat gedoen kan word om ons land veiliger te maak. Ons moet egter begin om onsself te beveilig binne die wettige raamwerk. Buurt- en plaaswagte is ŉ bewese konsep, wat misdaad saam met die polisie en private sekuriteit kan hokslaan. Indien veiligheidsstrukture nie beskikbaar is nie, kan mense AfriForum kontak om hulle by te staan in die vestiging van strukture, of verwys na strukture waarby hulle kan aansluit,” het Ian Cameron, AfriForum se hoof van gemeenskapsveiligheid, gesê. ŉ Strategie vir die toekoms Ian Cameron van AfriForum handig die petisies oor aan die polisie Foto: AfriForum AfriForum het Maandag aangekondig die organisasie gaan ook binnekort ŉ veiligheidsberaad hou in ŉ poging om gemeenskappe te help om hulself beter te beveilig. “Deel van die veiligheidsberaad sal wees om ŉ strategie op te stel om plaasaanvalle en plaasmoorde oor die volgende tien jaar heeltemal stop te sit. Ons het reeds ŉ strategie wat ons tussen April en Augustus vanjaar in Gauteng wil uittoets voordat ons dit na die hele land uitrol,” het Cameron gesê. Die strategie is intelligensie-gedrewe en sal fokus op die proaktiewe bekamping van misdade soos plaasaanvalle. “AfriForum het reeds 90 buurtwagte en die reaktiewe vermoë van die buurtwagte is uitstekend, maar die idee is om aanvalle en misdade te stop voordat dit gebeur. As jy byvoorbeeld weet daar is ŉ dwelmhuis in jou omgewing, moet jy daarop toeslaan voordat die misdadigers hul dwelms daar gaan haal en gebruik om ŉ misdaad te pleeg. “Ons plan is om saam met die tradisionele leiers in gemeenskappe, private sekuriteitsfirmas en die polisie te werk om misdaad te bekamp.” So ŉ strategie is dalk net die soort oplossing wat die komplekse probleem van plaasaanvalle en plaasmoorde nou nodig het. Hoor ŉ mens hoekom die ou kommando-stelsel so goed gewerk het, was dit omdat hierdie stelsel ook reageer het op inligting wat in die gemeenskappe ingesamel is. “Daar was doelgerigte optrede en daadwerklike misdaadvoorkoming met die kommando’s. Inligting is ingesamel en misdadigers is geteiken voordat aanvalle kon plaasvind. Dit is die les wat ons kan leer uit die stelsel. Hulle het geweet hoe laat aanvalle gewoonlik gebeur en watter gebiede is die meeste blootgestel. “Ons het byvoorbeeld geweet plase word geteiken ŉ week na volmaan, omdat die aanvallers die plase kon betree in die donker en saam met die maan se lig kon vlug. Plaaswagte, wat hierdie soort van misdaadvoorkomingsmaatreëls volg, is reeds suksesvol. Jy moet jou gebied beheer, bestuur en domineer en dit is hoe jy ŉ misdadiger uithou. Hy moet weet as hy in jou gebied kom moeilikheid maak gaan hy pak kry,” het Meintjes gesê. ** Nota: Die menings wat in die artikel uitgespreek word, weerspieël nie noodwendig die mening van Maroela Media se redaksie nie. Die artikel is deel van ‘n reeks artikels oor plaasmoorde. Die artikels het ten doel om bewustheid te skep en verskillende opinies weer te gee.