Tel jou woorde – Het jy mudita, of moet jy manja vir jou merak? | Maroela Media
Argieffoto (Foto: humusak, Pixabay)
Die navraag het my wel aan die wonder gesit oor sulke "onvertaalbare" woorde. Daar is al sulke ondersoeke gedoen na moeilike vertaalekwivalente, maar dan is ons gewoonlik aan die soek na Afrikaanse woorde wat moeilik in ander tale vertaal. Die verstekantwoord op so 'n ondersoek is gewoonlik kosterme (ons is afgesien van leedvermakerig ook lief vir eet) en ons spring dadelik weg met 'n hele rits spyskaartitems wat ons meen eg Afrikaans is: melktert, boerewors, biltong, koeksisters. En dan die immergroen "sommer" en "mos" wat al in amper elke Suid-Afrikaanse taal vastrapplek gekry het, juis omdat dit so lekker sê en nie wil vertaal nie: "I'll mos sommer klap you, hey!"
Ek het self onlangs in 'n manuskrip met so 'n woord te doen gehad: saudade, uit Portugees. Dit verwys na 'n baie diep verlange, 'n soort melancholiese nostalgie na 'n tyd wat nie weer sal wees nie of 'n persoon wat nie meer deel is van 'n mens se lewe nie. "Die liefde wat agterbly" word dit soms genoem. Dis meer as hartseer of 'n gemis, want dit sluit ook die blydskap in dat 'n mens dit wel kon ervaar, en 'n behoefte om die vreugde weer te kan beleef. Die naaste wat 'n mens seker in Suid-Afrika daaraan sal kom om dit te verklaar, is die gevoel wat ouers het vir kinders en kleinkinders wat in die buiteland woon: Dis 'n gemis, 'n vreugde, 'n trots, 'n berusting, 'n opgewondenheid oor 'n weersiens, en 'n aaklige, hartverskeurende leegheid, alles ineen.
Backpfeifengesicht (Duits) – 'n gesig wat 'n vuis daarin nodig het (daarvoor het ons darem in Afrikaans 'n kom-moer-my-gesig)
goya (Urdu) – wanneer die sogenaamde "suspension of disbelief" wat 'n leser by 'n goeie storie ervaar so sterk word dat die fantasie 'n werklikheid word
ya'aburnee (Arabies) – letterlik "jy begrawe my"; iets wat jy sê vir iemand wat vir jou so kosbaar is dat dit ondenkbaar is om die lewe sonder die persoon voort te sit
házisárkány (Hongaars) – letterlik "binnenshuise draak"; 'n ongedurige, neulende verhoudingsgenoot
Dalk maar goed dat ons nie woorde vir die belewenisse het nie, anders sou menige Afrikaanse digter se pogings om dit te verwoord, onnodig gewees het, en ons, soveel armer.
Boerenooi · 9 maande gelede
Hiraeth (Wallis) is ook baie mooi (means 'nostalgia', or, more commonly, 'homesickness'. Many Welsh people claim 'hiraeth' is a word which cannot be translated, meaning more than solely "missing something" or "missing home" – Wikipidea). Dit blyk dat 'hiraeth' die ekwivalent is van die Portugese 'saudade'.
Partykeer bly ons Afrikaners net stil wanneer sulke emosies ervaar word. En die stiltes gaan net meer en meer word in 'n land wat verwondering in groot maat produseer.
André Kruger · 9 maande gelede
Probeer in enige taal sê: "Ag dis mos sommer baie lekker nè?"…
Pragtige artikel. Laaste paragraaf so mooi saam gesit. Die Nederlandse taal het vir my baie mooi woorde wat dinge beskryf.
Dis absoluut pragtig!
Ek spit steeds rond na 'n beter Afrikaanse woord vir "meme" as meem wat tans in gebruik is. Vir meeste mense beteken meem 'n grappie wat op die Internet versprei maar daar is ook die betekenis aan "meme" in Engels waar dit 'n kultuurverskynsel is wat oombliklik regoor die wêreld voorkom soos byvoorbeeld 'n modegier wat vandag in Moskou ontstaan maar letterlik die volgende dag wêreldwyd voorkom. In daardie geval gebruik ek my eie skepping nl. kultuurgreep maar daardie woord is ook nog effe krapperig op my tong alhoewel dit minder krap as meem wat veronderstel is om dieselfde verskynsel te beskryf maar waar meem nou amper altyd na ligsinnighede op sosiale media verwys. Die woord kultuurverskynsel beskryf 'n verskynsel in 'n spesifieke kultuur en nie 'n wêreldwye kultuurgreep nie en is ook nie gepas nie.