Musiek of rumatiek - B L O O T S
Musiek of rumatiek
As daar een ding is wat ek moet uitsonder as 'n onafskeidbare deel van my lewe, dan is dit sonder enige twyfel musiek. Letterlik van die dag wat ek gebore is - waarskynlik al van voor die dag al - was musiek soos asemhaal in my ouerhuis en in my bestaan. My ma was 'n musiekonderwyseres, het kore afgerig, self klavierkonserte ingeryg op die klavier en my pa kon soos 'n engel sing, trompet en trom speel en selfs die klavier tokkel.Ek het nooit gehunker na musiek nie. Dit was om my en in my, van altyd af. Ek het nie die liedjies wat ons gesing het - in die kerk, by die skool, by die huis of waarookal - ooit bevraagteken nie. Al wat sin en saak gemaak het was dat daar musiek was en dat dit daar was vir almal. Van my ma se Mozart, Bach, Brahms en Wagner tot my pa se Negro spirituals, Elvis Presley, Mario Lanza, Trini Lopez tot Sonja Herholdt oor die radio. Vir baie lank was ek onder die indruk dat dit so vir almal is, soos om drie maaltye per dag te eet, of soos om skool en kerk toe te gaan. Natuurlik het ek my gunstelinge gehad, maar die somtotaal van musiek was nog altyd net vir suiwer genot.
Vir my om uiteindelik toe te tree tot die professionele musiekbedryf was uit die aard van die saak 'n gegewe en niks waaroor enige-een 'n wenkbrou gelig het nie. Skielik het musiek 'n perd van 'n heel ander kleur geword. Anders as die perd waarop jy as kind so maklik en natuurlik kon spring en kaalvoet en bloots kon ry by skool- of kerkbyeenkomste, kooruitvoerings, kampvuur sangsessies en huiskonserte. Dit het oornag 'n gedaanteverwisseling ondergaan. Dit was skielik kompeterend, klassifiseer- en kategoriseerbaar, verkoop- of onverkoopbaar, gewild of bevraagteken. Dit het skielik my loopbaan, my brood en botter geword en dít het vele note in my keel laat stol.
Noudat ek ook - na vele reise - by die halfeeumerk uitgekom het en na 'n dekade se rus uit die bedryf weer die leisels gevat het van my eie musiekmerrie, kyk ek terug en is daar 'n heel klompie vrae wat ek myself afvra rondom die Afrikaanse musiekbedryf. Sedert Oom Chris Blignault se Ou Ryperd tot by die een waarop Dozi vandag ry, is daar baie water onderdeur die brug. Het musieksmaak en –behoeftes dieselfde gebly? Het dit verander en/of aangepas? Wat maak 'n song 'n goeie song? Wat is dit wat die publiek laat besluit hulle koop in 'n produk in of nie? Het die publiek altyd 'n regvedige kans t.o.v die kennis van wat daar alles beskikbaar is en waaruit hulle kan kies? Watter rol speel die media in hierdie keuses?
Het Afrikaanse musiek nou met die tyd uiteindelik ontwikkel van musiek tot knaende, pynlike rumatiek? Soos in 'n geval van eens op 'n tyd kon jy baie whiskey en rooiwyn drink en nou maak dit jou lewenssiek. Of is dit 'n geval van "when we were small, Christmas trees were tall - now we are tall, Christmas trees are small"? Kan Afrikaanse musiek sy plek volstaan in 'n kompeterende wêreldmark? Is Afrikaanssprekendes gelukkig en tevrede met wat daar vir hulle opgedis word deesdae? Voel ons daar is 'n leemte of glo ons daar is groei? Is daar kunstenaars uit die verlede wat vandag nog sterk sal kan staan of wat selfs op 'n hoër standaard as die nuwe kunstenaars is? Is daar groei in musiek of is dit bloot maar 'n geval van tendense, grille, giere en geite met baie tegnologiese moontlikhede? Sal daar ooit weer 'n Kerkorrel of Gé Korsten wees? Of is Steve en Juanita genoeg? En wat van al die ander tussen-in?
Gedurende my jare in en uit die musiekbedryf was en is daar 'n paar verskynsels wat my deurentyd opval. Die grootste een daarvan is die kom en gaan van groot 'musiekbewegings'. Daar was die Voëlvry-beweging met Kerkorrel aan die stuur en toe kom Kurt Darren en sy trawante. Ek is nie so seker wat mens die Kurt-beweging sou noem nie, dalk Doef-doef-beweging. In beide gevalle is daar die een kunstenaar wat met 'n 'nuwigheid' vorendag kom waarby 'n groot groep luisteraars aanklank vind en dan, onvermydelik, spring die musiek-identiteitloses op die soustrein, en deel in die sukses en identiteit van hierdie nuwe beweging. Hierdie is maar twee van die bewegings. Daar was natuurlik ook nog ander, dink maar aan die Luisterliedjie beweging met Jannie du Toit en Laurika Rauch en Annelie van Rooyen se Kerslig, Vers en Melodie. En moet asseblief nie dat ons vergeet van Die Antwoord of Jack Parow nie, l.g. twee natuurlik die nasate van die formidabele Brasse vannie Kaap.
Nog 'n verskynsel wat knaend en kronies - soos volbloed rumatiek - sy nek uitsteek, is die bek- en vuisgevegte wat plaasvind tussen verskillende groepe en hulle gesante en ondersteuners. Die pot bly maar alewig die ketel verwyt. Beledigings en beskuldigings word gereeld van links na regs rondgeslinger.
My vraag is: word appels met appels vergelyk en pere met pere? Kan mens 'n uitvoerende sanger oor dieselfde kam skeer as 'n skeppende kunstenaar? Hoe vergelyk mens Pavarotti met Bob Dylan, Brel en Piaf met M&M of Celine Dion met Janis Joplin? Sekerlik is dit dan darem ook nie baie intelligent om uit persoonlike smaak en voorkeur as verwysing, merietetoekennings uit te deel nie. Duidelik is daar tog werklik 'n sekere standaard waaraan komposisies, uitvoerings en ook opnames behoort te voldoen alvorens dit aan 'n niksvermoedende gehoor opgedis word teen 'n rand en sent wins.
Bloots is besig met die opstel en verspreiding van 'n in-diepte vraelys. Die verskeie katogorieë van hierdie vraelys dek die hele spektrum van die Afrikaanse musiekbedryf. Ons vra van akademici, skrywers, musikante, uitgewers, huisvrouens, musiekliefhebbers asook musiekkenners om hierdie vraelyste te voltooi. Ons doel is om sodoende agter die kap van die byl te kan kom, onpartydig en onbeskaamd.
Ek vermoed dat die waarheid iewers tussen die feite en geite, musiek en rumatiek lê. Ons gaan hierdie waarheid ondersoek in 'n reeks opeenvolgende rubrieke onder die titel ''Musiek of Rumatiek.'' Ons gaan ook 'n paar kunstenaars onder die loep plaas en ondersoek instel na die psige en samestelling van 'n Afrikaanssprekende musiekkunstenaar in hierdie sonnige Afrikastaat van ons.