Moedertaalonderwys – meer as net 'n gepraat - Solidariteit Blog
Algemeen - 09 Maart 2020
Moedertaalonderwys – meer as net 'n gepraat
Die besluit oor die beste skool vir jou kind, is beslis een van die belangrikste besluite enige ouer moet neem. Baie ouers in Suid-Afrika staan nou weer voor hierdie belangrike keuse. In die Wes-Kaap het skoolinskrywings vir 2021 reeds op 17 Februarie geopen en in Gauteng is skole se opedae vir 2021 se graad eens en graad agts op dreef. Die regte besluit kan jou kind 'n lewenslange voordeel gee, maar as jy verkeerd kies, kan dit jou kind se potensiaal ernstig kortwiek.
Taal is 'n bepalende faktor in die keuse van 'n skool. Afrikaanse ouers wat hul kinders doelbewus in Engelse skole sit, omdat "Engels 'n wêreldtaal is", of omdat hulle "in elk geval eendag in Engels gaan werk of studeer", se gemaklike, maar wetenskaplik-verkeerd-bewysde-besluit, maak hulle verantwoordelik vir hul kind se akademiese agterstand en sosiale uitdagings.
'n Gesaghebbende studie oor taal in onderrig, wat tegelyk in Suid-Afrika en Tanzanië gedoen is, het laerskoolleerders gevra om 'n storie te skryf; eers in Engels (die taal waarin hulle onderrig ontvang) en dan in hulle moedertaal. Die Engelse stories was onsamehangend en op 'n baie lae standaard. In teenstelling hiermee, het die moedertaalstories 'n hoë vlak van insig en kwaliteit getoon, en in baie gevalle emosie en kostelike humor weerspieël.
Hierdie ervaring geld nie net vir inheemse tale of plattelandse leerders wat selde aan ander tale blootgestel word nie. 'n Professor aan 'n bekende universiteit vertel hoe sy haar hele laerskoolloopbaan – as Afrikaanse kind in 'n Engelse skool – geglo het sy is onintelligent en 'n introvert van geaardheid. Toe sy in die hoërskool in 'n Afrikaanse skool beland, het sy akademies en sosiaal geblom.
Intelligensie word – verkeerdelik – gemeet aan taalvermoë, en taalprobleme word dikwels vir leerprobleme aangesien.
Meeste Suid-Afrikaanse ouers het ongelukkig nie 'n keuse tussen moedertaal- of Engelse onderwys nie. Die Department van Basiese Onderwys (DBO) het in 2010 'n verslag gepubliseer waarin bevind is dat 65 persent van leerders in Suid-Afrika van graad 4 af in Engels onderrig word – minder as 8 persent van hierdie leerders se huistaal is Engels. Tien jaar later lyk hierdie prentjie veel meer koloniaal, met baie leerders wat sommer met die intrapslag in graad R wegval in Engels. Die waarskynlikheid dat Engels boonop ook die onderwyser se tweede of derde taal is, is groot. Die twaalf persent leerders wat ná graad 4 in Afrikaans onderrig word, is hoofsaaklik moedertaalsprekers.
Afrikaanse skole vaar die beste
Afrikaanse skole se matriekuitslae is 'n inspirerende voorbeeld van die positiewe rol wat moedertaalonderrig in leerders se prestasie speel. Afrikaanse leerders se slaagsyfer van 87,1% is aansienlik hoër as die nasionale slaagsyfer van 81.3%. Afrikaanse skole lewer boonop 13% meer graad-toelatings as die nasionale gemiddeld op. Hoewel Afrikaanse leerders slegs 10% van die totale getal matrikulante uitmaak wat Wiskunde as vak neem, dra dié groep by tot 32% van die onderskeidings in Wiskunde.
Wiskunde uitslae in 2019 se Matriek-eindeksamen
Moedertaal gee 'n voorsprong
Die Wêreld Ekonomiese Forum (WEF) het bevind dat 80% van leerders wat die matriekeindeksamen in hulle moedertaal aflê, oor voldoende hulpmiddels beskik, met klasgroottes van minder as 30, kan verwag om te slaag. Indien al die omstandighede dieselfde bly, maar die eindeksamen word in 'n tweede taal afgelê, halveer die verwagte slaagsyfer. Volgens die WEF is 'n enkeltalige onderwysstelsel 8% goedkoper as 'n meertalige stelsel, maar die totale koste van 'n 6-jaar siklus sonder moedertaalonderrig kos 27% meer, as gevolg van herhaling en hoë uitvalsyfers.
Unesco se Global education monitoring report (2016) bevestig dat leerders se toetsuitslae, sonder uitsondering, nadelig beïnvloed word wanneer hul huistaal en onderrigtaal verskil. Moedertaalonderrig het deur die bank 'n positiewe impak op leer. Daar is ook 'n beduidende verband tussen die aantal jare wat leerders moedertaalonderrig ontvang en hul akademiese prestasie. Om agterstande as gevolg van onderrigtaal te beperk, skryf Unesco deesdae 'n minimum van nege jaar moedertaalonderrig voor, voordat daar enigsins oorweeg kan word om na tweedetaal onderrig oor te skakel. Wanneer 'n leerder konsepte in sy/haar moedertaal bemeester het, kan dit geredelik na 'n tweede en selfs derde taal oorgedra word.
Taal vorm identiteit
Ouers moet in ag neem dat taal meer is as net 'n voertuig om kennis oor te dra. Identiteit word fundamenteel deur taal gevorm en waardes word deur taal oorgedra. Moedertaalonderrig sluit nie meertaligheid uit nie, maar dra juis daartoe by. Leerders wat voel dat hul identiteit erken en geag word, ervaar 'n geborgenheid, wat lei tot beter verhoudinge met mense van ander tale en kulture. Unesco se internasionale verslag wys daarop dat die afdwing van 'n dominante taal in skole in multi-etniese gemeenskappe, lei tot konflik. Geen wonder dat Unesco moedertaalonderwys as basiese mensereg verklaar het nie.
'n Reg wat beskerm moet word
Die bekende Amerikaanse ekonoom, Milton Friedman, het gesê: "Goeie onderwys is die beste belegging wat 'n mens kan maak – dit lewer 'n lewenslange opbrengs." Moedertaalonderrig behoort daadwerklik bevorder te word in meer skole en gemeenskappe in Suid-Afrika. Gelukkig maak nuwe tegnologie oplossings moontlik wat nie in die verlede moontlik was nie. Ten spyte van baie uitdagings, is Afrikaanse skole steeds eilande van uitnemendheid wat aan leerders die kosbare voordeel van moedertaalonderrig tot matriek bied. Moedertaalonderrig is 'n grondwetlike reg wat die Afrikaanse gemeenskap moet koester en nie gering moet ag of as vanselfsprekend aanvaar nie.
Melanie Buys is Hoof van Ontwikkeling by die Skoleondersteuningsentrum (SOS).
Die SOS werk om die toekoms van christelike, Afrikaanse onderwys te help verseker deur gehalte onderrig wat reeds bestaan in stand te help hou, en waar nodig nuut te bou.