Eugène N. Marais – Roekeloos
Gepubliseer deurRoekeloos	 04/11/2012 15/11/2012 Los kommentaar op Eugène N. Marais
Eugène Nielen Marais is op 9 Januarie 1871 naby Pretoria gebore. Marais bekwaam hom aanvanklik as joernalis, maar word later advokaat in Engeland waar hy ook medies studeer het. In Egipte het hy in diepte kennis opgedoen oor hiërogliewe en antieke studies.
As joernalis was hy uiters uitgesproke en gekant teen Paul Kruger wie hy as ‘n dom kortsigtige oorlogstoker gesien het. Die negentienjarige Marais was redakteur van die koerant Land en Volk in die Transvaal wat, in Marais se woorde, “… fel, bitter en genadeloos teen ‘n korrupte regering te velde trek”. Gevolglik was Marais en Kruger in verskeie lastersake betrokke. Toe die Anglo-Boereoorlog wel uitbreek het Marais probeer om, sonder sukses, medisyne en springstof na die Boeremagte te smokkel uit Europa.
Polities is Marais deur talle gesien as deel van die Tweede Afrikaanse Taalbeweging. Hy was gekant teen Engelse invloede op taalkundige gebied sowel as Suid-Afrika se politiek. Nie dat hy ‘n konserwatiewe nasionalis was nie. Hy het nie langs dieselfde vuur gesit as die Nasionale Party nie. Marais het gevoel dat mense nie stemreg geweier kan word op grond van hul kleur nie.
Sy skoolonderrig was aanvanklik in Engels en so ook sy eerste gedigte wat in die Paarl District Advertiser verskyn. Gedigte, met ‘n inleiding deur Gustav Preller verskyn in 1925 vir die eerste keer en Versamelde gedigte in 1933. Onder sy bekendste gedigte was “Winternag” (1905), “Skoppensboer” (1921) en “Mabalêl” (1923). “Winternag” was oorspronklik bedoel as die inleiding van wat ‘n langer gedig moes wees.
Marais het ‘n besondere liefde vir die dierewêreld gehad. Sy Die siel van die mier (1934) en Burgers van die Berge (1938) word vandag nog beskou as baanbrekerswerk – nie noodwendig vir die wetenskaplike waarde daarvan nie, maar vir die poëtiese beskrywing. Burgers van die berge het ontstaan as ‘n reeks artikels in Die Huisgenoot. Nog ‘n werk van Marais wat in ‘n versameling tuishoort is sy Dwaalstories (1927). Daar word beskou as van die belangrikste Afrikaanse literatuur uit die dertigs.
Volgens oorvertelling was Eugène Marais ‘n sjarmante hoflike en sjarmante man. ‘n Man wat aanvanklik die lewe met ope arms tegemoetgegaan het en sinies gelaat is. Hy was getroud met Lettie Beyers in 1894, maar sy is 11 maande later oorlede na die geboorte van hul seun. Waarskynlik weens werksdruk, het hy in 1892 begin morfien gebruik, ‘n verslawing waarmee hy die res van sy lewe sou sukkel. Hy verloor uiteindelik alles en spandeer sy laaste jare as ‘n kluisenaar op die grond van sy vriend Gustav Preller. In 1936, na dae sonder morfien, leen hy ‘n geweer en skiet homself in die bors. Die wond was nie noodlottig nie, toe druk hy die geweer in sy mond en trek die sneller.
“Gewis is alles net ‘n grap?
geblinddoek met ‘n lanfer-lap
wat selfs die son ‘n skadu gee.”
O treurig die wysie
In elk grashalm se vou
en vinnig verbleik dit
Dans van die reën
en sy lag saggies,
saggies roep sy,
en sy nooi hulle uit, want die werf is wyd
en die bruilof is groot.
en hulle buk, om haar fyn spore in die sand te sien.
Die kleinvolk diep onder die grond
hoor die sleep van haar voete,
en hulle kruip nader en sing saggies;
Wanneer dit reën op Rietfontein
en deur die stof ‘n straal van groen verskyn …
dan sit oom Gysbert op die stoep alleen
Hy adem sag die geur
gemeng van stof en reën …
Van agter uit die groot kombuis
Kom daar aanhoudend die gesuis
Van kole op die vuurherd aangeblaas
Van pot en pan die klinkende geraas –
Dis net so seker as die boek,
Tant Malie bak nou pannekoek!
Dekker G. 1933. Eugene N. Marais: Gedigte & Versamelde Gedigte. Die Nuwe Brandwag, Tydskrif vir Kuns en Lettere. Pretoria:J.H. De Bussy
Deloof, J. 1978. Literaire dissidentie in Zuid-Afrika. Ons Erfdeel 21. Rekkem/Raamsdonksveer:Stichting Ons Erfdeel.
Kannemeyer, JC. 1984. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1. Pretoria/Kaapstad:Academica.
Schoonees, PC. 1939. Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging. Pretoria/Kaapstad:J.H. de Bussy/Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co.
Ter Laan, K. 1952. Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid. Den Haag/Djakarta:G.B. van Goor Zonen’s Uitgeversmaatschappij.
Gepubliseer deurRoekeloos 04/11/2012 15/11/2012 Gepubliseer inBoeke, GedigteSleutelwoorde: Anglo-Boereoorlog, Die Huisgenoot, Eugène Marais, Gustav Preller, Land en Volk, Nasionale Party, Paarl District Advertiser, Paul Kruger, Tweede Afrikaanse Taalbeweging
Gedigte van Ané Neethling