Sonja Loots: Rijneveld moes nie 'sterf' op 'The Hill We Climb' nie | Netwerk24
Deur Sonja Loots 11 April 2021 00:21
Op die skaakborde waarop die spel rondom appropriasie uitgespook word, gaan dit nie meer oor strategiese skuiwe nie. Die spel word oorheers deur spelers wat alle stukke op die bord volgens kleur in óf 'n wit óf 'n swart boksie plaas, alle uitgange blok en dan tevrede agteroor sit asof 'n oorwinning behaal het.
Vra maar vir Adam Habib. Toe studente van die Skool vir Oosterse en Afrikastudies aan die Universiteit van Londen kla dat dosente van dié instelling 'n krenkende woord vir swart mense gebruik, het hy gesê misbruik van die woord (wat hy toe herhaal het), moet aangemeld word.
Pandemonium. Hy het volgens studente nie die reg gehad om dié woord te herhaal nie, selfs al het hulle dit self gedoen.
Die rede is dat hy nie swart is nie.
Omdat sy vel ligter is as hulle s'n, het hy – op sy dag die slagoffer van apartheidsbeleid en die nasaat van inboekelinge – nie die reg op dieselfde woordeskat as hulle nie omdat hul historiese pyn anders of erger sou wees as syne.
Vergelyk die herrie oor die Nederlandse skrywer Marieke Lucas Rijneveld se voorgenome vertaling van Amanda Gorman se gedig "The Hill We Climb", wat Gorman by Joe Biden se inhuldigingseremonie voorgelees het.
Toe Rijneveld se uitgewer, Meulenhoff, vra om dié gedig in Nederlands te vertaal, was daar woeste woke verontwaardiging: Hoe dúrf 'n wit skrywer gevra word om 'n swart skrywer te vertaal? Rijneveld het onttrek as vertaler en Meulenhoff het oor hul voete geval om om verskoning te vra.
"To put our future first, we must first put our differences aside..."
In Rijneveld se gedig "Alles bewoonbaar", wat sy in reaksie op die herrie geskryf het, bring sy in die eerste strofes onder woorde waarom sy aanklank vind by Gorman. As transgender persoon het sy self "nooit het verzet kwijtgeraakt" en was sy "nooit te lui geweest om op te staan, om tegen / alle bullebakken in te gaan en met geheven vuiste de/ hokjesgeest te bevechten".
Al verskil hul agtergrond, kan sy haar in Gorman se skoene plaas: "het gaat erom dat je je kunt / verplaatsen, dat je de verdrietzee achter andermans ogen / ziet liggen".
Dan neem die gedig egter 'n wending en skryf sy dat mens moet insien "wanneer het nie jouw plek is". Sy sal later weer opstaan, maar vir nou moet sy voor 'n gedig kniel.
Een van my vele probleme met die herrie in die algemeen en Rijneveld se reaksie in besonder is dat dit neerkom op 'n baie arm interpretasie en uitlewing van Gorman se gedig.
"To put our future first, we must first put our differences aside," lui van die reëls wat die 23-jarige so pragtig op Capitol Hill voorgedra het. En: "And so we lift our gaze, not to what stands between us, but what stands before us."'
In Nederland het dit strykdeur oor verskille gegaan en die malligheid het uitgekring. Die Katalaanse vertaler is afgedank omdat hy wit en boonop 'n man is. "Dit gaan nie oor my vermoëns nie, maar oor my profiel," het hy gekla. Vergeefs.
Genadiglik was daar wel Europese uitgewershuise met meer verstand. 'n Hongaarse uitgewer het lede van 'n minderheidsgroep, die Roma-gemeenskap, gevra om die vertaling te doen. Dit is 'n vindingryke manier om die oraliteit en gees van Gorman se gedig te respekteer sonder om Amerikaanse rassepolitiek te probeer verplant.
Ek het reeds in 'n ander rubriek geskryf dat Rijneveld 'n grap uit haar roman De avond is ongemak verwyder het omdat dit sogenaamde "sensitiwiteitslesers" ongemaklik gemaak het. Agterna het sy erken dat sy dié besluit berou.
Sy gaan ook nog spyt kry dat sy haar laat keer het om die werk te vertaal van haar Amerikaanse leeftydgenoot, 'n sterk jong vrou met wie sy veel in gemeen het.
Die resultaat van hierdie soort identiteitspolitiek is 'n dooiepunt. Dit laat ons met 'n bord waarop almal vasgekeer is in die vierkant waar hulle op grond van hul kleur geplaas is.