Niks en niemand onaangeraakTOE hy met mense in ouetehuise gaan praat het, “was dit soos ’n kurk wat uit ’n bottel getrek is. Die herinneringe het uitgevloei. Baie mense, sommige weeskinders, het nooit voorheen daaroor gepraat nie. Meestal omdat dit te seer was of omdat hulle gedink het die nuwe generasies sal nooit glo hoe vreeslik dit regtig was nie.”
Die Engelse, God, sonde en hekse blameerDie eerste golf van die griep was van Maart tot Mei 1918 in die Noordelike Halfrond. Dit was matig, maar hoogs aansteeklik en die virus het die vermoë ontwikkel om vinnig van een mens na die volgende oorgedra te word. Die griep het nie in Spanje ontstaan nie, maar is só genoem omdat dié land tydens die Eerste Wêreldoorlog neutraal was. Spanje se koerante kon dus sonder sensuur verslag doen en die eerste berigte van die griep is van daar ontvang.Die tweede golf van September tot Oktober 1918 was ’n verskrikking omdat die virus in dié kort tyd gemuteer en dodelik geraak het. Dit het Suid-Afrika se hawens binnegekom saam met troepe wat van die oorlog teruggekeer het.
As die ‘lyke’ skreeAngela Gilhan (18 in 1918) kon onthou hoe sy op ’n dag die wa met die lyke op in Hoofweg, Kaapstad, gesien het. Daar was houtkiste op waarin goedere vermoedelik verpak was. Die wa het deur ’n knik gery en ’n “lyk” het uit ’n kis gerol. Skielik het hy begin skree.Die man was net bewusteloos, nie dood nie. Verskeie mense vertel verhale soos dié waar die “dooies” op die waens of elders wakker geword het, meestal in komberse, want die kiste het gou opgeraak.
Die weeskindersLyke is by die honderde op Woodstock se strand buite Kaapstad uitgepak en het soms dae daar gelê terwyl massagrafte in Maitland gegrawe is. Kimberley met sy derduisende mynwerkers wat in swak behuising gebly het, is net so swaar getref.
Die lied, “Influenza (1918)”, is deur Reuben Tholakele Caluza (1895 – 1969) geskryf en getoonset en in 1930 opgeneem (Caluza's Double Quartet 1930) en in 1992 heruitgereik. Luister na ’n gedeelte van dié lied (derde liedjie van bo) – hy het dié koor in 1930 self begelei.
Op die derde dag is jy klaar ...
HOOFFOTO: Mediese personeel en pasiënte by 'n tydelike tenthospitaal buite Ladysmith in die ou Natal tydens die Groot Griep. Met vergunning van HOWARD PHILLIPS