Oorleef die ontnugtering - Johan Steyn
Oorleef die ontnugtering
Deur Johan Steyn op 1 Oktober 2010
Om ontnugter te word is deel van die lewe. Ons word groot met sekere vooropgestelde idees oor hoe dinge werk, en oor hoe mense is, en in tyd ervaar ons die teenoorgestelde van dit wat ons verwag het.
Dit gebeur byvoorbeeld vir 'n kind wat in verwondering na die akteurs in die teater kyk en vas glo dat daardie fantasie wêreld bestaan. Maar eendag loop sy per ongeluk agter die gordyn in en met afsku en skok besef sy haar fantasie bestaan nie werklik nie. Dit kan ook gebeur as 'n kind eendag uit nuuskierigheid in ma se kaste grawe en op Kersvader se rooi pak afkom.
Laurika Rauch verwoord dit mooi in haar lied
Kyk Hoe Glinster Die Maan:
ek en boetie kry 'n rooi jas in die laai
want die fantasie het soos 'n droom verdwyn
Dit is egter nie net kinders wat ontnugterende ervarings meemaak nie. Dit gebeur met grootmense ook. So ken ek byvoorbeeld iemand wat uit Europa na Suid-Afrika immigreer het, en toe hy sy geboortesertifikaat moes aanvra kom hy tot die besef dat hy as klein kindjie aangeneem is en nooit vertel is nie.
Ek dink egter die moeilikste tipe ontnugtering om deur te gaan is wanneer dit met jou geloofslewe en godsbeskouing te doen het. Hierdie het te doen met die bron van 'n mens se paradigma en denke oor die lewe. Dit het te doen met dit waarin jy hoop en troos vind. Dit het ook te doen met dit op grond waarvan jy besluite neem en met jou waardestelsel. En as hierdie mat onder jou uitgeruk word val alles inmekaar.
Die oorsprong van hierdie godsdienstige ontnugtering in mense is so uiteenlopend soos wat mense uniek is. Party mense sal byvoorbeeld as gevolg van 'n intellektuele of akademiese krisis in hul geloof ontnuger word. Ander sal weer op 'n manier deur seer en verwerping gaan in hul godsdiens-ervaring.
Die meeste mense wie ek ken en daagliks mee te doen het, bevind hulself as ontnugterde mense. Veral die jong of sogenaamde post-moderne generasie. Ons generasie is soos 'n klomp swerwers wie mekaar van tyd tot tyd raakloop en probeer help maar tog nooit 'n tuiste vind nie.
Ek het onlangs 'n stuk raakgelees in een van Prof. Kobus Krüger se boeke* wat my aan hierdie "tuistelose" generasie laat dink het. Dit handel oor die sosiale omstandighede in Indië in die sesde eeu voor die huidige jaartelling:
"Political events profoundly influenced the religion of the time. On the one hand religion would have acted as an ideological prop, legitimising power of those who had or sought dominance. On the other hand the times gave rise to a new movement which was to have a deep and lasting effect on Indian spirituality: the movement of religious wanderers who sought to escape from a society torn by conflict. Early Buddhism was one form of this broad trend of social withdrawal."
Hierdie woorde kon net sowel baie goed gebruik word om omstandighede in vandag se tyd te beskryf: Aan die een kant is daar sommiges wat deur godsdiens hul mag en dominasie probeer handhaaf; aan die ander kant is daar dié wat soos swerwers rondwandel uit reaksie teen die dominasie en misbruik van die vorige groep.
Ek wil nie sê dat almal wie "swerwe" dit vir die regte redes doen nie, en net so kan ek nie sê dat almal wie in georganiseerde godsdiens wandel net dominasie soek nie. Maar ek is seker jy kan met my saamstem dat die meerderheid jongmense vandag hulself buite die strukture van die kerk bevind. So waar vind ons waterstrome in hierdie woestyn?
In my soeke as swerwer het ek al by 'n hele aantal skrywers se boeke 'n draai gemaak. Daar is mense soos Richard Dawkins (The God Delusion) en Christopher Hitchens (God Is Not Great: How Religion Poisons Everything) – die sogenaamde "New Atheist Crusaders." Ek dink elke mens wat ernstig soek moet hierdie tipe boeke lees. Dawkins en Hitchens is baie intelligente mense en hul argumente is waardig om oorweeg te word.
Maar wat my pla van hierdie skrywers is dat hulle in my opinie nie altyd waarlik neutraal en objektief na godsdiens kyk nie. Ja, daar is deur die eeue in alle godsdienste die mees afskuwelike gru-dade in die naam van God gedoen. Maar beteken dit dat alle mense van alle godsdienste 'n klomp ellendige mamparras is? Ek wonder soms wat hierdie skrywers so kwaad (en seer?) gemaak het.
In die midde van al die kwaai ouens wat skryf, is daar ook baie slim maar gebalanseerde kenners. En die een wie se werk my nog die meeste tot hulp was in my soeke, is Marcus Borg. Selfs deur vinnig te loer na die titels van sommige van sy boeke kry jy 'n goeie idee waarmee hierdie man hom bemoei: Jesus: A New Vision; Meeting Jesus Again for the First Time; Jesus and Buddha: The Parallel Sayings; Will the Real Jesus Please Stand Up?; The Meaning of Jesus: Two Visions; Reading the Bible Again for the First Time: Taking the Bible Seriously but Not Literally; Living the Heart of Christianity: A Guide to Putting Your Faith into Action.
Borg se een boek wat konstant op my bedkassie lê, en wat al geonderstreep en betraan is, is The God We Never Knew: Beyond Dogmatic Religion To A More Authentic Contemporary Faith.**
Borg praat van sy eie geestelike reis as een wat van 'n plek van aanvanklike geloof tot 'n plek van twyfel en ongeloof en dan later tot 'n plek van herontdekking en herformulering gegroei het.
Hierdie is 'n moeilike pad. Die twyfel en ongeloof deel is ongelukkig 'n plek waar jy maklik deur ander misverstaan word. Daar is nie altyd plek in kerke of met vriende om eerlik te twyfel nie. Ek wil nie in die kerk gesien maar nie gehoor word nie, maar my ervaring is dat jy stilgemaak word.
Kan ons dus asseblief mense die ruimte gee om deur hul ontnugtering te werk? En mag ons mekaar help dat soos met Marcus Borg ons ook uiteindelik op 'n plek van herontdekking en herformulering kom waar ons met 'n groter passie en intelligensie ons spirituele reis wandel.
* Krüger, J S 1991. Buddhism from the Buddha to Asoka: Circumstances, Events, Practices, Teaching. Pretoria: University of South Africa. p. 40
** Borg, M J 1998. The God We Never Knew: Beyond Dogmatic Religion To A More Authentic Contemporary Faith. New York: HarperOne.