Rassekwotas ‘ongrondwetlik en irrasioneel’Argieffoto In een van die sterkste uitsprake nóg oor rassekwotas, het die appèlhof bevind dat rassekwotas ongrondwetlik en irrasioneel is. Die saak is gevoer tussen die minister van justisie en grondwetlike ontwikkeling, die meester van die hooggeregshof, Solidariteit, verteenwoordigers van insolvensiepraktisyns en die Vereniging van Regslui vir Afrikaans. Die saak handel oor ŉ beleid rakende die aanstelling van insolvensiepraktisyns wat deur Michael Masutha, die minister van justisie en grondwetlike ontwikkeling, gepubliseer is. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, het Saterdag aan Maroela Media gesê die saak is een van die belangrikste rigtinggewers in Suid-Afrika oor die grense van transformasie en gelykheid. “Die staat se rassebeleid het weer bloedneus gekry. Wat ons egter verstom is dat die staat skynbaar glo dat hul rasobsessie bo die Grondwet verhef is. Die hof het die staat skuldig bevind aan onbillike rassediskriminasie. Dis ŉ baie ernstige aanklag vir ŉ regering wat rassisme deur wetgewing wil kriminaliseer,” het Hermann gesê. In die opsomming van die saak skryf regters Mathopo, Mpati, Swain en Van der Merwe ook dat die saak handel oor die bestek van die toets vir gelykheid wat dui op die feit dat die hof ook die uitspraak sien as rigtinggewend. “Volgens die beleid moet insolvensiepraktisyns volgens ŉ streng rassekwotastelsel aangestel word,” het Hermann verduidelik. “Vier kategorieë is geïdentifiseer naamlik (a) swart, Indiër, bruin en Chinese vroue (b) swart, Indiër, bruin en Chinese mans, (c) wit vroue en (d) swart, Indiër, bruin, Chinese mans en vroue en wit vroue wat ná 27 April 1994 Suid-Afrikaanse burgers geword het en wit mans. Die Meester van die hof moet dan vier praktisyns uit kategorie a, drie uit kategorie b, twee uit kategorie c en een uit kategorie d aanstel.” Die hof het bevind dat hierdie stelsel ongrondwetlik en irrasioneel is en het dit onwettig en ongeldig verklaar. ŉ Kostebevel is teen die minister van justisie en grondwetlike ontwikkeling en die meester van die hooggeregshof gegee. In die uitspraak skryf die regters dat regstellende maatsreëls op ŉ progressiewe wyse toegepas moet word om mense te ondersteun wat in die verlede van geleenthede ontneem is. “Sulke maatreëls mag egter nie op ŉ onregverdige manier inbreuk maak op die menswaardigheid van diegene wat daardeur geraak word nie,” het Hermann bygevoeg. “Volgens die hof mag so stelsel nie naakte voorkeure openbaar nie. Een so voorbeeld van naakte voorkeure is volgens die hof ŉ rassekwotastelsel. Die stelsel wat die insolvensiepraktisyns moet reguleer, het geen buigbaarheid nie en al die rigiditeit wat reeds deur die Grondwetlike hof verbied is. Die hof het onder andere bevind dat die stelsel tot gevolg kan hê dat ŉ ongekwalifiseerde persoon aangestel kan word op grond van die rassekwotastelsel.” Volgens Hermann bring die beleid die absurditeit van die regering se rasseklassifikasiestelsel na vore. “Daar word nie ag geslaan op vaardighede nie, maar slegs op ras. Die doel is ras en nie meer insolvensiekwessies nie. Vir ŉ vakbond wat die beste belang van sy lede in insolvensiedispute in ag wil neem, is dit ŉ reusedilemma as ras die oorwegende faktor is. Mense se lewens word geraak deur ŉ staat se rasobsessie.” Die hof verwys ook na die absurditeit om wit mans saam met almal wat ná 1994 burgerskap gekry het, in een kategorie te gooi. “Dit lei in praktyk tot benadeling van jongmense uit alle rassegroepe, wat ná 1994 gebore is. Die staat se beleid ontras nie Suid-Afrika nie, maar versterk ŉ beleid van rasseklassifikasie op ŉ rigiede wyse,” het Hermann gesê.