PressReader - Sarie: 2018-04-01 - Dus: Nutri-ge­no­mi­ka
Sarie - 2018-04-01 - Gesond - Bron: Ma­ri­za van Zyl se (Na­le­di, 2015)
El­ke nou en dan lees jy in die me­dia die so­ge­naam­de “vetsug-geen” is ge­vind. Is daar so iets en wat be­te­ken dit vir jou ge­wig?
Stu­dies met twee­lin­ge help om die ver­band tus­sen ge­ne en ge­wig be­ter te ver­staan. I­den­tie­se twee­lin­ge (deel die­self­de ge­ne en voor­ge­boor­te­li­ke om­ge­wing) is ge­neig om min of meer die­self­de te weeg. Nie so met niei­den­tie­se twee­lin­ge nie (deel die­self­de voor­ge­boor­te­li­ke om­ge­wing maar nie ge­ne nie).
Jou ge­ne het ’n sterk in­vloed op jou ge­wig. Na­vor­sers het be­vind 55% tot 85% van die va­ri­a­sie in lig­gaams­ge­wig tus­sen men­se kan as ge­volg van ge­ne­tie­se fak­to­re wees, vol­gens dr. Jof­fe.
Maar een “va­bond”-geen wat jou vet maak? Nee. Dis meer kom­pleks met let­ter­lik hon­der­de ge­ne wat ’n rol speel. Som­mi­ge van dié ge­ne is baie krag­tig en jou di­eet en om­ge­wing se ef­fek is ge­ring (ho­ë­pe­ne­tra­sie-ge­ne). La­e­pe­ne­tra­sie-ge­ne kan jou weer vet maak in wis­sel­wer­king met jou di­eet en om­ge­wing, maar nie op hul eie nie. By so­wat 98% van vetsug is la­e­pe­ne­tra­sie­ge­ne be­trok­ke – en by dus net so­wat 2% ho­ë­pe­ne­tra­sie-ge­ne. Goeie nuus, want jy kan dus meest­al iets daar­aan doen.
Het jy by­voor­beeld ’n va­ri­ant van die Fto-geen (die so­ge­naam­de fat­so- geen!), is jou kans 20% tot 30% meer om vet­sug­tig te wees. Want jy is net mooi al­tyd hon­ger (as ge­volg van ver­hoog­de vlak­ke van die “hon­ger”hor­moon ghre­lien). Jy kan dan aan­me­kaar eet en ook na ki­lo­jou­le­ry­ke kos smag. Dus is jy oor­ge­wig. Maar hoor hier: ’n Di­eet ryk aan ve­sel en pro­te­ïen kan jou meer ver­sa­dig laat voel. Oe­fe­ning soos draf en fiets­ry ver­min­der ook ghre­lien­vlak­ke. En ver­min­der in­der­daad die Fto-geen­va­ri­an­te se ef­fek op vetsug met so­wat 80%, vol­gens www.he­alth.har­vard.edu, web­tuis­te van die Har­vard-u­ni­ver­si­teit se me­die­se skool.
IS VETSUG DUS IN JOU LEWENSBOEK GE­SKRYF?
Dr. Jof­fe on­der­skei vier “geen”-ti­pes.
’n Ge­ne­tie­se ver­an­de­ring so krag­tig jy gaan oor­ge­wig wees, al eet jy wat. Dis eg­ter seld­saam en kom by min­der as 5% van die sa­me­le­wing voor.
Sterk ge­neigd­heid tot vetsug: Jou ge­ne is só “gelaai” dat, ten­sy jy streng let op jou leef­styl en di­eet, jy vet­sug­tig gaan wees. Al leef en eet jy ge­sond, is jy dalk steeds oor­ge­wig, hoe­wel nie vet­sug­tig nie. Die per­sen­ta­sie van men­se by wie dit voor­kom, is nie be­kend nie.
Effense ge­neigd­heid tot vetsug:
As jy die reg­te kos eet, oe­fen, goed slaap, jou stres­vlak­ke reg han­teer, en­so­voorts, is jou ge­wig waar­skyn­lik nor­maal. Doen jy dit nie, kan jy oor­ge­wig wees, maar nie vet­sug­tig nie. Dis weer eens nie be­kend hoe­veel men­se in dié ka­te­go­rie val nie.
Ge­ne­ties weer­stan­dig teen vetsug: Jy eet wat jy wil, oe­fen nooit – en bly ma­er. Jy kan maar net nie ge­wig aan­sit nie! Dis ’n klein groe­pie, hoe­wel die pre­sie­se per­sen­ta­sie nie be­kend is nie.
Ma­ri­za sê: “Ek het al kli­ën­te ge­had wat, ge­ge­we hul ge­ne­tie­se pro­fiel, baie vet moes ge­wees het. Maar hul­le is nie, hul­le eet en oe­fen reg.”
’N TRAE ME­TA­BO­LIS­ME?
Dik­wels hoor jy ie­mand sug: “My me­ta­bo­lis­me [hoe vin­nig jou lig­gaam e­ner­gie ver­brand] is sta­dig, daar­om is ek oor­ge­wig.” Weer eens, dis meer in­ge­wik­keld. Dis maar een rat­jie in
Ma­ri­za van Zyl: ma­ri­za@bet­te­re­at.net, www.bet­te­re­at.net
Laat toets jou ge­ne: Im­pact C­li­ni­cs An­ne­lie Smith, be­stuur­der: voe­ding, 021 300 1915, an­ne­lie@im­pact­cli­ni­cs.com, www.im­pact­cli­ni­cs.com