Regering ‘kies’ om SA in duisternis te dompelSuid-Afrikaners maak planne om self tydens beurtkrag oor die weg te kom, maar Solidariteit sê langtermynoplossings wat volhoubaar is, moet nou ingestel word. (Foto: Maroela Media) Die regering het bloot nie die wil om Suid-Afrika se enorme kragkrisis op te los nie want as hy dit gehad het, sou die land lankal nie meer aan die gewraakte beurtkragstelsel onderwerp gewees het nie. Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI), het Donderdag by die bekendstelling van ŉ navorsingsverslag met oplossings vir die land se kragprobleme gesê daar is geen aanduiding dat sake op die huidige trant gaan verbeter nie. Dit gaan inteendeel veel erger word en Mulder sê die oplossing kan nie meer aan die regering oorgelaat word nie. “Ons het beurtkrag omdat ons [die regering] kies om dit te hê. Die politieke wil bestaan nie om dit op te los nie.” Hy sê die regering kan ook nie meer toegelaat word om in die pad van ŉ oplossing te staan nie. “Ons sal deur die regering of rondom hulle gaan. Ons wil in massas aansoek doen [vir permitte om krag op te wek],” sê hy. “Ons het 15 jaar vir die regering gewag om iets te doen. Ons kan net so lank die gat gegrawe, nou moet ons die leer daaruit begin bou.” Oplossing lê op huise se dakke Beurtkrag kos die ekonomie tussen R500 miljoen en R700 miljoen per fase per dag; anders gestel, vir elke uur van beurtkrag verloor 125 mense hul werk. Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, sê die kragkrisis is die enkele, grootste krisis vir vakbonde die afgelope paar jaar en die werksgeleenthede en inkomste van Solidariteit-lede word op groot skaal verwoes. Solidariteit meen die oplossing vir die kragkrisis lê op die dak van elke huis, winkelsentrum of skool en dat die burgery self moet begin krag opwek om aan die netwerk te lewer. Dit is reeds moontlik vir gewone burgers om krag aan die netwerk te verkoop nadat pres. Cyril Ramaphosa vroeër aangekondig het dat tot 100 MW krag voortaan sonder ŉ lisensie, maar met ŉ permit, opgewek en verkoop mag word. “Solidariteit moedig kleinskaalse kragopwekking op groot skaal aan,” sê Hermann. Hy het ŉ beroep op enigiemand wat in die posisie is, gedoen om aansoek te doen om ŉ permit om krag op te wek en in die netwerk in te voer. Solidariteit het ook verskeie stappe aangekondig om mense in hierdie proses te help. Dit sluit in ŉ seminaar oor die permitproses en ŉ hulplyn waar belangstellendes leiding oor die proses kan kry. Solidariteit gaan deur Kanton, die ontwikkelingsmaatskappy waarvan hy die grootste aandeelhouer is, self ook aansoek doen om krag op te wek. Indien daar gevind word dat daar irrasionele bottelnekke of administratiewe rompslomp is, sal die organisasie hom tot die hof wend om dit uit die weg te ruim. “Die pad wat Solidariteit voorstel – grootskaalse kleinskaalse opwekking – is ŉ lang en moeilike pad maar dit is die enigste pad. Die krag van die gemeenskap in die private sektor kan groter wees as die krag van die staat en in hierdie gedagte is daar tog ŉ stuk vryheid wat ŉ mens hoop gee vir die krisis waarin ons is,” sê Hermann. In antwoord op ŉ vraag waarom die regering nou al 15 jaar lank sloer om ŉ werkbare oplossing vir die kragkrisis te vind, sê Mulder daar is min begrip vir diegene op voetsoolvlak wat dit moeilik het – en dieselfde houding is tydens die Covid-19-pandemie gesien. Hermann bestempel dit as “nutteloosheid” en sê die ANC kan eenvoudig nie wegkom van sy ideologie van sentralisme en gedagte dat die staat alles moet beheer nie. Volgens hom is dit ŉ groot struikelblok wat die regering sal moet oorkom. Hy sê daar is ook ŉ groep elite mense wat voordeel uit swart bemagtiging trek. Eskom betaal byvoorbeeld ŉ premie van 27% op swartbemagtigingstransaksies wat die kragvoorsiener tussen R12 miljard en R14 miljard kos. “Die mense wat die prys betaal, wat moet instaan vir die 27%, is miljoene Suid-Afrikaners, ook swart Suid-Afrikaners, wat veronderstel is om bevoordeel te word. Hulle betaal die grootste prys vir ŉ klein groepie wat 27% te veel uit die waardeketting neem. Indien net daardie premie uitgehaal word, sal dit beteken dat Eskom nie meer bakhand hoef te staan by ons as belastingbetalers nie.” Finansiering Dit verg in hierdie stadium reusebedrae geld om byvoorbeeld ŉ omvattende sonkragstelsel tuis te installeer. Mulder sê die antwoord hiervoor kan lê in die vasteken van ŉ toevoer-tarief. Dit beteken ŉ verskaffer se krag word teen ŉ bepaalde tarief teruggekoop en dít gee weer sekerheid aan die bank, wat ŉ lening vir die oprigting kan toestaan. “Daar is nie meer mooi en goedkoop opsies uit beurtkrag uit nie. Al wat duurder gaan wees om beurtkrag op te los, is om dit nie op te los nie,” waarsku Mulder. Hy meen indien al die voorstelle, soos vervat in die plan, in werking gestel word, kan die beurtkragprobleem binne ŉ jaar uit die weg geruim word. Dit sal egter vereis dat die regering sy wurggreep op die sektor verslap en nie langer soos ŉ haas in die hoofligte vasgevries in die krisis sit nie. Mulder sê die kapasiteit en kapitaal van die private sektor moet geleentheid gegun word om te presteer omdat dit die enigste manier is om die krisis te bowe te kom. “Ons is nie in die probleembedryf nie. Ons is in die oplossingsbedryf.”