Oor die jare was ek bevoorreg om ’n stuk of sewe akademiese lesings by te woon wat ’n buitengewone indruk op my gemaak het. Elkeen van die sprekers het oor ’n onderwerp gepraat en dit so boeiend gedoen dat ek my daardie geleenthede nog helder in die herinnering roep. Hierdie lesings is deur ’n kunstenaar, ’n argeoloog, ’n paleoantropoloog, twee letterkundiges en twee filosowe aangebied. Oor elkeen van hierdie geleenthede sal ek hopelik nog ’n een en ander vertel wanneer die geleentheid daar is, maar ek hou voorlopig die name geheim. Ek begin egter my gesprek deur kortliks na een van hierdie lesings te verwys.
In die eerste strofe is die see “’n foto en anderkant/ die berg” soos ek dit inderdaad as kind ervaar het. Die strand waarop die skulpe uitspoel, is nie iets waarmee die verteller self al kennis gemaak het nie. Ek was inderwaarheid sewentien jaar oud toe ek die see die eerste keer vanaf Kusweg in Seepunt gesien het. In die gang van ons plaashuis het daar darem ’n geraamde kleurfoto van Tafelberg gehang wat vanaf Bloubergstrand geneem en in Die Huisgenoot gepubliseer is. Dit is die “foto” waarna ek in die gedig verwys en wat lank my enigste visuele beeld van die see was.
My eerste konkrete kennismaking met die see was die skulpgruis wat ons elke maand op Harrismith by die groothandelaar Louis Rosing gekoop het om vir die henne te voer sodat die doppe van hulle eiers sterker kon wees. Hierna word in sowel die tweede as die derde strofe in die gedig verwys.
Ek is oortuig daarvan dat die belangrikste temas, onderwerpe en/of obsessies reeds in ’n digter se eerste werk voorkom. Min digters slaag daarin om later as ’t ware met ’n volledige nuwe literêre DNA te spog. Selfs N.P. van Wyk Louw, wat homself tot drie keer kon vernuwe, kon dit nie doen nie.
Die lees van hierdie gedigte sal vir die leser weliswaar ’n wending (of “Kehre”?) tussen die gedigte in Palimpses en dié sedert Verweerde aardbol laat vermoed. Een van die ooglopende verskille is dat hierdie digter nou by die see uitgekom het en ten minste as vakansieganger heelparty ervarings opgedoen het, soos “Aankoms” en “Middagete” getuig. Natuurlik was die digter nog ’n sekere afstand van die see en was daar moontlik selfs (onvermydelik) ’n sekere oppervlakkigheid in hierdie ervaring.
By die skryf van “Aankoms” is ek deur een van my skerpsinnige literêre raadgewers daarop gewys dat die “grysmeeu” wat ek aanvanklik in die gedig genoem het in werklikheid nie bestaan nie. Ja, daar was wel ’n “gryskopmeeu” en haar vinger het na ’n tekening in Kenneth Newman se Voëls van Suider-Afrika gewys. Maar die meeu waaroor ek geskryf het, was bloot “grys”; dit was nie ’n soort of ’n spesifieke spesie meeu nie. My klein soektog na die korrekte woord en inligting het iets in my wakker gemaak wat tot ’n betekenisvolle verandering in my werk gelei het.
Toe ek Verweerde aardbol begin skryf het, het ek al baie in wetenskaplike boeke rondgeblaai en gelees. Eintlik het ek ’n belangstelling in die natuurwetenskappe begin uitleef wat van my kinderjare gekom het. Weer eens was die hunkering na die werklike ervaring selfs belangriker, maar die wetenskaplike boeke het ook in die skryfwerk saamgepraat. ’n Voorbeeld hiervan is die gedig “Haaie” wat ek geskryf het na aanleiding van ’n besoek aan die Nasionale Haaieraad in Durban waar ek aanskou het hoe ’n skeurtandhaai vir die kykers oopgesny word. Ek het die heeltyd aantekeninge gemaak van wat ek voor my gesien en wat die gids te vertelle gehad het, maar ek moes tog ook iets meer oor haaie lees.
Die bundel seegedigte waaraan ek tans werk, kan dalk finaal bewys dat die see ’n sekere obsessie in my skryfwerk geword het en ook dat ek by voorkeur eenheidsbundels probeer skryf. Vanaf die binneland het ek bowendien nou tot by die see gevorder en verken ek soos Ronél Nel (nee, hierdie keer nie die digter nie, die mariene bioloog!) met verwondering die sandstrandekologie waar allerlei interessante (lewende) dinge voorkom. Dit is ’n uitdaging om hierdie eiesoortige werklikheid tot spreke te bring, dit te gedenk en my dankbaarheid te betoon vir die geleentheid om in hierdie lewe sy menslike metgesel te wees.