Elke post kry sy deksel – Christo Lombaard | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
Elke post kry sy deksel – Christo Lombaard
In breë kultuur-analises van hoe die Christendom in verskillende ‘fases’ van die (kerk- en) samelewingsgeskiedenis inpas, word soms te veel gemaak van sulke ‘fases’. Die punt is al dikwels gemaak dat elke fase wat as dominant geïdentifiseer is, eintlik al vroeër teenwoordig was, en eintlik in latere ‘fases’ opgaan en voortbestaan. Laasgenoemde kan, as ‘n growwe voorbeeld, in Suid-Afrika met sy kultuur- en geloofsverskeidenheid maklik aangedui word: binne ‘n klein geografiese area kan ‘n mens terselfdertyd mense aantref wat op pre-moderne, modernistiese en post-moderne maniere glo; anders gesê: die pre-kritiese, die kritiese en die post-kritiese is in ons konteks soos spaghetti-stringe ineengevelg.
Ook in histories-sosiologiese analises van sulke verskillende kultuurfases, is dit al amper ‘n cliché dat byvoorbeeld die sekularisme nie verstaan kan word sonder dat ‘n mens eers die Christendom verstaan nie. Dít, nie net omdat die een histories verstaan word as dat dit op die ander volg, as ‘n tipe uitvloeisel-in-reaksie nie. Ook omdat die een ‘fase’ eintlik maar die ander baar, inherent en fenomenologies, moet die genetiese vervlegtheid van elk altyd aanvaar en raakgesien word.
Natuurlik is dit waar dat al sulke beskrywings eintlik maar kopwerk is. Ons histories-sosiologiese analises is konsepte waarmee ons die onordelikheid van die geskiedenis op ‘n manier probeer netjies maak: ons soek en vind dan oorsaak, gevolg, plan en verloop. Intussen weet ons beter: die chaos van die geskiedenis ondermyn alle te strenge sistematisering.
Maar is dié kopwerk dan nutteloos? Is analises dalk maar net, nihilisties, alles-is-niks?
Miskien sou ‘n meer produktiewe vraag wees: waar lê die waarde en waar die limiete van ons analises van ons geloofsgeskiedenis? Dit is tog duidelik dat mense in die Middeleeue redelik dramaties anders geleef-en-geglo het as ná die Verligting. Aan die ander kant weer, is dit eweneens waar dat die ‘modernisme’ en die ‘sekulêre’ en die ‘post-Christendom’ leë fases en konsepte sou wees, dalk onmoontlikes, was dit nie vir die voor-moderne Christendom nie. Dieselfde geld vir die ‘post-modernisme’, as deel van ‘n sekulêre wêreld; en weer, die ‘post-sekularisme’, wat nou nuut as geloofs- en kultuurwêreld stadig uitdrukking vind.
Geen van dié fases is absoluut nie; geen is oneindig nie; geen het outonoom ontstaan nie. Elke post kry sy deksel. Elke isme is ook maar net daar vir ‘n wyle; dan is die isme weer nie. Die dinamika van menswees, die verloop van tyd, vanuit geloofsperspektief gesien: die hand van God laat ook niks met rus nie. Panta rei – alles verander. Lui analises sal hulleself altyd daarteen vasloop. Deksels.
Habermas, J 2008. Secularism’s crisis of faith: notes on post-secular society. New Perspectives Quarterly 25, 17-29.
Kruger, J 2014. A Catholic-Protestant Future? The Confessions of a ‘Lapsed’ Protestant. Openbare lesing gelewer te St Augustine College of South Africa, 19 November 2014.
Lombaard, C 2014. Mysticism and / in the Old Testament: methodological orientation and a textual example. Referaat voorberei vir die SPIRASA (Spirituality Association of South Africa) Annual General Meeting, Unisa, 11 Augustus 2014; die ‘Religion and Citizenship international lecture series’, European Humanities University, Vilnius, 13 Oktober 2014; en die Afro-Byzantina & Greco-Africana conference, Department Griekse en Latynse Studies, Universiteit of Johannesburg, 27 Oktober – 1 November 2014.
Taylor, C 2007. A secular age. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Van Peursen, K 1987. Cultuur in stroomversnelling (3e uitgawe). Amsterdam: Elsevier.