Verlede jaar, toe die #FeesMustFall-beweging vaart begin kry het, het een betoger op ’n internasionale TV-netwerk gereken dat hoër belasting en gratis onderwys ’n “no‑brainer” is. Interessante woordkeuse. “No-brainer” is dalk nie so ’n vergesogte beskrywing nie. Die afgelope week is verskeie studente in die media aangehaal dat die geweld van die #FeesMustFall-betogers vir hulle aanstootlik is, maar dat hulle saamstem met die motief daaragter.
Dit is ongelukkig nie so eenvoudig nie. Ek gaan nie probeer om die eis vir gratis onderwys belaglik te maak nie, maar as jy ook reken dat dit ’n goeie idee is, wil ek tog vir jou ’n bietjie stof tot nadenke gee wat jou sal help om te besin of gratis tersiêre onderwys enigsins ’n oplossing is. AfriForum is, vir die rekord, ook van mening dat klasgelde te hoog is, veral as dit gemeet word aan die diens wat spesifiek Afrikaanse studente by universiteite kry. Afrikaanse studente word gelok onder die vaandel van Afrikaanse onderwys, maar wanneer hul klasgelde betaal is, ontdek hulle dat universiteite nie so gretig is om die beloftes wat hulle aan voornemende studente maak, na te kom nie. Daar is talle voorbeelde hiervan, maar dit is ’n debat vir ’n ander dag.
As ek byvoorbeeld sou eis dat die prys van alle Suid-Afrikaanse wyn met 50% gesny moet word, sal baie mense sekerlik sê dat hulle “in beginsel” van die idee hou. Dit kan selfs geregtigheid bring vir arm mense wat nog nooit goeie wyn kon proe nie. Maar wat sou die ekonomiese gevolge hiervan wees? Kortliks: Duisende werkverliese en die vernietiging van die wynbedryf. Geregtigheid?
Die punt is nie dat jy ’n graad in ekonomie benodig nie, maar wel dat, as jy jou oor ekonomiese aangeleenthede wil uitspreek, jy ten minste die basiese beginsels van ekonomie moet verstaan.
Die probleem met dwaasheid is egter dat die dwaas gewoonlik die laaste persoon is wat sy eie dwaasheid insien. Dit laat die dwaas nog meer belaglik lyk, wat die dwaas selfs meer woedend maak. Flip Buys het by geleentheid gesê ’n mens se politieke ideologie is soos jou asem: As jou asem stink gaan almal in die vertrek dit ruik, behalwe jyself.
Ek het akademici selfs hoor aanvoer dat hierdie opstande goed vir Suid-Afrika is, aangesien dit moontlik tot ’n Arabiese Lente (met verwysing na die revolusies in die Moslemwêreld) hier in ons eie land sal lei. Zuma is ’n swak president en hierdie mense baklei teen Zuma. My vyand se vyand is mos my vriend, nie waar nie? Die aanvoerders van hierdie argument doen egter nie die moeite om te kyk wat in daardie lande gebeur het nie. Gewelddadige revolusies en die gewelddadige omverwerping van regerings lei bykans sonder uitsondering tot voortgesette geweld en plundering.
As jy dus reken dat gratis onderwys die land na groter hoogtes sal bring, maak ten minste seker dat jy die volledige prentjie – en die ekonomiese implikasies hiervan – begryp. Jy kan begin deur jouself af te vra of jy die basiese ekonomiese beginsels van skaarsheid, vraag en aanbod, die wet van onvoorsiene gevolge en die beginsel van aansporing verstaan.