Kritiek is die literatuurdissipline wat in ons tyd die drukste beoefen word. Dit is 'n baie ou dissipline, wat sedert die Renais­sance al meer na vore kom. Veral in die huidige tyd, waarin nie net die baie literêre tydskrifte nie maar ook dag- en weekblaaie en selfs die radio kritiese besprekings van literêre werke opneem, is die literêre kritiek hoog aan die orde.
Die studie-objek van die literatuurkritiek is die enkelwerk, en dan meestal die kontemporêre enkelwerk, wat pas van die pers verskyn het. Daarom dat Maatje die kritiek as 'n aktuele dissipline sien. Wellek & Warren praat van die kritiek as 'n dissipline gerig op wat hy noem "concrete works" (1963: 36). Shipley verwys na "the examination of particular works" (1964: 82) deur die kritikus. Waar die literatuurgeskiedskrywing nie die plek is vir die bespreking van die enkelwerk sui generis nie, is die kri­tiek met name die dissipline wat hom met die enkelwerk bemoei. Die kritiek is by voorkeur gerig op die afsonderlike werke van 'n enkele outeur (digbundel, roman, drama), maar meer as een werk van 'n outeur of selfs sy hele oeuvre kan by die kritiek betrek word, selfs ook die werk van ander skrywers, t.w.v. die bespre­king van die afsonderlike werk onder oë.
Die kritiek is vir die literatuurgeskiedskrywing en die RESEPSIE-ESTETIKA een van die vernaamste bronne waaruit vasgestel kan word hoe daar in 'n bepaalde tyd oor 'n sekere werk geoordeel is, wat die norme en kriteria van beoordeling in 'n bepaalde tyd was, ens. Die kritiek van 'n bepaalde tyd is een van die hoofbronne vir die vasstelling van die literêre norme van daardie tyd (Vodička, 1964: 74):
Die besondere taak van die kritiek lê in die eerste plek daarin dat dit die boek aan die man bring. Dit is 'n diens aan die leser, dit het as spesifieke taak "to know and to make known" (Shipley, 1964: 83). Die kritiek het dus 'n baie pragmatiese en aktuele oogmerk, deurdat dit meestal met betrekking tot die literatuur van die dag leiding aan die lesende publiek gee.
As dit vir die kritikus sélf geld dat hy eers moet verstaan voordat hy kan waardeer, is dit vanselfsprekend dat hy, as bemiddelende figuur tussen die werk en die leser (meestal die ongeskoolde leser wat hom op die kritikus moet verlaat), die werk wat hy bespreek moet verduidelik voordat of met dat hy dit evalueer.
Van die normatiewe kritiek (judicial criticism), wat 'n waardeoor­deel uitspreek, gegrond op literêre beoordelingskriteria en wat 'n representatiewe vorm probeer aanneem, word ook die sg. im­pressionistiese kritiek onderskei, waarin die kritikus hom nie baie steur aan algemene kriteria en 'n representatiewe oordeel nie. Die impressionistiese kritikus laat sy eie, persoonlike smaak geld en sê sonder duidelike motivering waarvan hy/sy "hou". Die im­pressionistiese kritiek dra 'n baie duidelike persoonlike stempel. Voorbeelde van die impressionistiese kritiek is te vind by Lodewijk van Deyssel in Nederland, Hazlitt in Engeland en Anatole France in Frankryk. Die impressionistiese kritikus probeer gewoonlik om van sy kritiek sélf 'n literêre kunswerk te maak. Van Deyssel het openlik erken dat die literêre werk wat deur hom gekritiseer word, vir hom blote aanleiding is tot estetiese ontboeseming.
Die onderskeid tussen die normatiewe en impressionistiese kri­tiek val min of meer saam met die onderskeiding tussen die sg. objektiewe en subjektiewe kritiek. 'n Element van subjektivisme kan nooit uitgeskakel word nie, ook nie in die normatiewe of objektiewe kritiek nie, maar lg. probeer nietemin om 'n algemeen geldige uitspraak te gee, gegrond op algemeen aanvaarde krite­ria, m.a.w. 'n representatiewe oordeel. Die impressionistiese kri­tiek is 'n meer emotiewe of affektiewe en die normatiewe kritiek 'n meer beredeneerde en analitiese kritiek.