Terreur in Mosambiek: SA moet huis in orde kry(Foto: ISS.org) Die afgelope twee weke se gebeure in die stryd om die kusdorp Palma het die terreur in Mosambiek vir Suid-Afrikaners – en die res van die wêreld – op die voorgrond gedwing toe talle mense vasgevang is in djihadiste se aanslag op die dorp. Een Suid-Afrikaner het gesterf en talle ander moes vir hul lewe vlug. Van heelwat mense kan in hierdie stadium steeds nie rekenskap gegee word nie. Kenners waarsku nou dat dié aanvalle bloot die begin van ŉ terreurkrisis is wat die Mosambiekse regering nie in staat is om alleen te stuit nie, met wydverspreide gevolge vir internasionale beleggings. Suid-Afrika moet boonop ligloop teen dieselfde paadjie, met ontevrede burgerlikes hier wat hulle dalk ook by internasionale terreurgroepe kan skaar. Internasionale krisis ‘n Kind speel in ‘n straatjie in Paquitequete, naby Pemba. Seilbote het tientalle mense uit die Palma-omgewing na die geweld hierheen gebring. (Foto: Alfredo Zuniga/AFP) Woensdag se aanval, ŉ skamele 10 km van Total se enorme gasaanleg in die streek, het die lede van die militante Alsar al-Soenna-groep tot op die voorstoep van die grootste, regstreekse buitelandse beleggingsprojek in Afrika gebring. Plaaslike inwoners verwys na die groep as “al-Shabaab” – “die jeug” in Arabies – maar hulle het nie enige formele bande met die gelyknamige Somaliese groep nie. Ná drie maande van betreklike vrede het gevegte uitgebreek in ŉ goed gekoördineerde aanval – en vir die eerste keer is buitelanders wat in die gebied werk regstreeks geraak. Dit het ŉ groot skuif in die voortgesette krisis tot gevolg gehad. Volgens Adriano Nuvungo, hoof van die Sentrum vir Demokrasie en Ontwikkeling in Maputo, het die afgelope ruk se gebeure gewys die groep kan die tydsraamwerk van die gasontginningsprojek beduidend beïnvloed. En dít het die wêreld laat regop sit. Total, ŉ groot Franse maatskappy, het die afgelope week aangekondig dat hy sy bedrywighede by die aanleg weereens opskort. Die aankondiging is gedoen net enkele dae nadat die maatskappy bouwerk hervat het ná ŉ maandelange vertraging weens ŉ vorige ronde geweld. Total en sy vennote beoog om sowat $20 miljard (R295 miljard) in die projek te belê. Die projek moet teen 2024 operasioneel wees, maar noudat militante beheer van Palma oorgeneem het, is daar onsekerheid oor die spertyd. Die projek is ŉ belangrike een vir Total, maar hy kan steeds wegstap – en die Mosambiekse regering in ŉ moeilike posisie laat omdat hy groot gewaag het met belegging in natuurlike gas om sy ekonomie te verbeter. ExxonMobil het oënskynlik reeds belangstelling verloor in sy eie Mosambiekse gasprojek, terwyl Italië se ENI net voorgaan met ŉ gedeelte van sy projek daar. Die Instituut vir Sekerheidstudies (ISS) sê verdere belegging in gasprojekte en aangrensende binnelandse projekte, waarby die hele Suidelike Afrika kan baat, is weens toenemende onsekerheid op ys. Onder die beste omstandighede sal die gasontginning voortgaan, maar dit sal waarskynlik van die land af geskuif word en weinig werk vir plaaslike inwoners skep. Inwoners voel versaak Mense wat uit Palma en die Afungi-skiereiland gevlug het, kom in by die hawe in Pemba aan. (Foto: Alfredo Zuniga/AFP) Verlede week se aanslag was ŉ voortsetting van gewelddadige botsings tussen Mosambiekse owerhede en plaaslike terreurgroepe wat sedert 2017 in Mosambiek voorkom toe militante begin het met sporadiese aanvalle op polisiestasies. Willem Els, ŉ senior opleidingskoördineerder oor georganiseerde misdaad en terrorisme by die ISS, sê inwoners van Cabo Delgado voel versaak deur die regering. Hulle word tradisioneel afgeskeep en staan agter in die tou vir ontwikkeling, geld, of voordele. “Armoede, die hoogste werkloosheidsyfer in Mosambiek en die laagste geletterdheidsyfer, het mense kwaad gemaak en hulle het opgestaan.” Die plaaslike militante het in 2019 ŉ ooreenkoms met die Islamitiese Staat (IS) aangegaan en dié organisasie het reeds vir verlede week se terreur aanspreeklikheid aanvaar. Ná die destydse ooreenkoms het die plaaslike groep sy aanvalle verskerp, die rebelle was beter bewapen, meer professioneel en beter georganiseerd. In 2009 is groot hoeveelhede robyne ook in die noorde van Mosambiek ontdek. Die gewone inwoners het weereens geen voordeel uit die enorme rykdom getrek nie en sommige van dié ontnugterdes het ook by al-Shabaab aangesluit. Kenners is verdeeld oor die moontlikheid of die insurgensie aangevuur word deur die vooruitsig van gasrykdom. “Plaaslike inwoners het die ontwikkeling van robynmyne en die aanvanklike gasontwikkeling gesien en besef daar is geen werkgeleenthede vir hulle nie. Die gas- en robyngeld het nie by hulle uitgekom nie,” sê Joseph Hanlon, ŉ kenner verbonde aan Engeland se Open University. Michael Cahen, ŉ spesialis verbonde aan Frankryk se nasionale wetenskaplike navorsingsprojek (CNRS), glo egter nie hierdie is ŉ stryd om gashulpbronne te beheer nie. Hy sê indien Total wél aangeval word, dit gaan wees omdat die maatskappy hom by die Mosambiekse regering skaar. Mosambiek nie opgewasse teen terroriste (Foto: Google Maps) Verlede week se fyn beplande aanval het die magteloosheid van die Mosambiekse regering se reeds verswakte veiligheidsmagte om ŉ ongeorganiseerde en skorrieagtige groep te stuit, blootgelê. Els sê weens ŉ amperse verbod op inligting uit die provinsie is dit moeilik om te bepaal wat op voetsoolvlak gebeur. Volgens beskikbare inligting is nagenoeg 2 600 mense al in die streek dood en sowat 700 000 is ontwrig. Hy sê Mosambiek waak jaloers oor sy soewereiniteit, wat dit moeilik maak vir buitestanders om hulp te verleen. Dit is waarskynlik een van die redes waarom die bloedvergieting in Cabo Delgado tot dusver grootliks onder die radar kon plaasvind. Die afgelope ruk se gebeure gaan moontlik meer druk op die Mosambiekse regering plaas om hulp te aanvaar. Els sê Mosambiek is een van die armste lande in die Suidelike Halfrond en het nie self die vermoë om die probleem te takel nie. “[Suid-Afrika] kan nie net troepe instuur om ŉ soewereine land te gaan help nie en Mosambiek is baie huiwerig om vreemde voete op die grond toe te laat; dit was ook die afgelope drie jaar só,” sê hy. Volgens hom het die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) meer druk op Mosambiek begin plaas om in te gryp, maar tot dusver het die land nog geen aanduiding gegee van die sogenaamde padkaart vir hulp nie. Die land het wel al gevra vir hulp met die opleiding van sy veiligheidsmagte, asook geld, maar weens grootskaalse korrupsie in Mosambiek is die internasionale gemeenskap traag om geld te skenk. Lede van die Amerikaanse spesiale magte is wel in Mosambiek en verskaf opleiding, terwyl Portugal ook hiermee help. Waarskuwing vir SA Mense wag angstig om te sien of hul familielede uit Palma aan boord van ‘n humanitêre vlug in Pemba aankom. Meer as 5 000 mense is die afgelope paar dae na veiligheid gebring. Duisende ander is steeds gestrand. (Foto: Alfredo Zuniga/AFP) Els sê verlede week se aanvalle kan as waarskuwing vir Suid-Afrika dien. Hier voel talle gemeenskappe ook ontnugter deur groot ontwikkelings wat reuserykdom vir die uitgesoektes beteken, maar die mense op voetsoolvlak in armoede gedompel hou. “Afrika, ongelukkig, lyk of hy ŉ geskiedenis het waar ons toestande daarstel wat dié soort radikalisering bevorder. Oral in Afrika voel mense te na gekom, hulle voel gemarginaliseerd. As iemand dan agterkom sy stem by die stembus maak nie meer saak nie, kan mense die wapen opneem. “Dit is iets wat voorkom moet word.” Die VF Plus het die afgelope week gevra die regering moet optree teen die “wesenlike bedreiging” van IS in Suid-Afrika. Dr. Corné Mulder, die party se woordvoerder oor internasionale betrekkinge en samewerking, sê alle aanduidings is daar dat IS, en ander ekstremistiese Moslemgroepe, reeds ŉ vastrapplek in Suid-Afrika het. “Dit sou uiters onverantwoordelik van die ANC-regering wees om nie daadwerklike stappe te doen teen die bedreiging nie,” sê Mulder. Mulder sê Naledi Pandor, die minister van internasionale betrekkinge en samewerking, moet Mosambiek versoek om sy huis in orde te kry en op te tree teen die bedreiging voordat die hele Suider-Afrika gedestabiliseer word. Hy waarsku ook dat dit alombekend is hoe poreus Suid-Afrika se eie landsgrense is. Boonop is die land se intelligensiediens erg verswak en is dit tot in die onlangse verlede grootliks aangewend vir ANC-binnegevegte. Els stem saam dat Suid-Afrika se intelligensiegemeenskap disfunksioneel is en bes moontlik nie ŉ idee het wat op die grond aan die gang is nie. “Ek dink nie ons is daar waar jy die hele tyd oor jou skouer moet kyk nie, maar ons moet die volstruissindroom afskud.” Maar het Suid-Afrika die vermoë om terreur te stuit? Die gerespekteerde onafhanklike veiligheid- en verdedigingsontleder Helmoed Römer Heitman skryf die afgelope week in Business Day Suid-Afrika se weermag is onvoldoende gefinansier en kan nie eens die reeds onvoldoende vermoë wat in 1998 in die verdedigingshersiening uitgestippel is, vandag meer handhaaf nie. Hy sê terwyl Suid-Afrikaners in lewensgevaar in Mosambiek was, was daar bitter min wat die weermag sou kon doen om hulle te help, en die rede hiervoor is die regering se jarelange verwaarlosing van verdedigingskapasiteit. Heitman sê die regering sou minstens nie heeltemal níks kon doen nie. Sou die situasie verder eskaleer, kan die vloot ŉ fregat en die SAS Drakensberg met spesiale magte, seesoldate, helikopters en landingstuig ontplooi, hoewel dit vyf of ses dae gaan duur. In daardie tyd kan hulle Pemba-lughawe beveilig, Oryx- en Rooivalk-helikopters ontplooi, troepe en voertuie vir noodlenigingswerk uitstuur en selfs Gripens ontplooi vir verkenningswerk en bykomende lugsteun. “Heelwat kan egter in daardie vyf of ses dae in Palma verkeerd loop,” waarsku Heitman. Hy sê Suid-Afrika moet sy weermag behoorlik begin finansier, want as hy dit nié doen nie en Suid-Afrikaners in die toekoms weer iewers op die vasteland in gevaar verkeer, gaan daar bitter min wees wat die land kan doen om te help – nie eens die bietjie wat Suid-Afrika nou sou kon doen nie. Bykomende bron: AFP