Boekevat: Lofsanger, kannibaal? Lank lewe die lykdigter! | Netwerk24
Deur Daniel Hugo 06 Julie 2020 05:00
Tydens een van die onvolprese Tuin van Digters-feeste op Wellington praat Breyten Breytenbach oor sy troetel-onderwerp: die dood. In sy liriese Bolands maak hy toe 'n onsterflike uitspraak: " 'n Mens kan natuurlik eers seker wees dat jy regtig dood is wanneer Joan Hambidge 'n lykdig oor jou geskryf het."
Vir 'n Afrikaanse digter is Hambidge se gedig dus die enigste geldige doodsertifikaat.
In 2000 het sy inderdaad 'n bundel met die titel Lykdigte die lig laat sien. Sy gaan steeds voort met haar literêre lykbesorging. Onlangs het sy op haar internetblog, Woorde wat weeg, 'n treffende sonnet oor die onlangs oorlede Jeanne Goosen geskryf.
In die gedig bevind Jeanne haar nou saam met haar pa, Bibberende Piet, en haar "bossies" ma in die hiernamaals. In my bundel Hane-kraai (2012) het ek liggies die spot gedryf met Hambidge as lykdigter:
van 'n laning sipresse oor die blad
hoor jy dit, is jy na 'n graf op pad.
Ons maak maar almal 'n geraamte groot.
Op my boekrak staan 'n boek met fotoportrette van lesende Nederlandse skrywers (Lezen & schrijvers, Penguin Books Netherlands, Amsterdam, 1992).
Die voorwoord is geskryf deur W.F. Hermans. Op sy tipies uitdagende manier beweer hy daarin dat 'n lesende skrywer iets soos 'n digter is wat oor 'n ander digter dig en dat hulle eintlik maar net kannibale is. Die skrywer teer op sy soortgenote ter wille van sy eie kuns. Daar bestaan in die wêreldliteratuur manjifieke in memoriam-verse vir digters.
Ek dink byvoorbeeld aan W.H. Auden se lykdig vir W.B. Yeats wat in Januarie 1939 oorlede is. Dié gedig open met dié onvergeetlike reël: "He disappeared in the dead of winter".
Dit is natuurlik maklik vir 'n digter om die lof van 'n mededigter nadoods te besing, sou 'n mens sinies kon beweer.
Een van die treffendste kort lykdigte in Afrikaans is dié van D.J. Opperman vir Totius:
Totius is in 1953 oorlede en hierdie gedig van Opperman het in 1956 in sy bundel Blom en baaierd verskyn. 'n Mens sou Opperman darem nie van professionele jaloesie kon beskuldig nie. Hy is toe al met die Hertzogprys bekroon. Sy lofsang aan Totius was sekerlik eg bedoel. Dit was reeds duidelik uit sy gedig "Ballade van die grysland" waarin hy reëls uit Totius se Trekkerswee aanhaal.
Toe dié gedig in Negester oor Ninevé (1947) gepubliseer is, het Totius nog geleef. Hoe geldig is Hermans se opvatting van die digter as kannibaal? Wanneer 'n kannibaal klaar is met 'n lyk, bly daar net 'n geraamte oor – die kaal raamwerk van 'n liggaam. En dit is presies wat 'n goeie gedig oor die dood van 'n digter verrig: Dit lê die essensie van sy digkuns bloot. Opperman het mos reeds in Joernaal van Jorik by monde van die gemoedelike Dabor met sy galgehumor gesê: "Ons maak maar almal 'n geraamte groot."