Rian Malan se boek
Vandeesmaand se miniseminaar gaan oor Rian Malan se boek Resident Alian. Die eerste bydrae is deur die mediakenner Gawie Botma. Hy stel 'n hele paar kritiese vrae. Nog reaksies op die boek sal later volg. Lees dit en kom gesels hier verder!
Die volledige miniseminaar kan nou in die Seminaarkamer gelees word.
Om transformasie te transformeer
Wanneer ons die evangelie onder woorde bring, het ons geen keuse as om gewone taal te gebruik nie – die einste taal wat as 't ware besmet is met die verwronge aannames en waardeoordele van sondige mense soos ons. Dit geld reeds die taal van die Bybel waardeur ons telkens weer die evangelie hoor: Die apostoliese getuienis is deurspek met begrippe wat aan die Joodse en Romeins-imperiale kultuur ontleen is. Woorde soos "Here", "koninkryk", "offer".
Maar hoe revolusionêr word hierdie woorde nie gebruik nie! Hulle word op hul kop gekeer, 'n teenoorgestelde betekenis gegee, oop gebreek soos ou sakke waarin nuwe wyn gegiet word. Die Heer word dan die een wat dien, die koninkryk regeer deur 'n opstandeling, offers lewegewend.
Wat van die begrippe wat óns openbare diskoers domineer? "Transformasie", "regstellende aksie", "bemagtiging". Kom ons in die kerk ons roeping na as ons die betekenis van hierdie woorde op gesigwaarde as vanselfsprekend aanvaar en dan bloot 'n standpunt (instemmend of afwysend) daaroor formuleer? Of moet ons nuwe wyn in daardie woorde giet? Durf ons sulke woorde gebruik op 'n manier wat aanstoot gee? Is 'n kerk wat nié met haar taal (en haar manier van doen!) aanstoot gee nie dalk soos daardie profete wat "vrede" sê as daar geen vrede is nie?
Dis so aanloklik om aan die profetiese hervorming, die "reformering", van taal, waartoe ons geroep is, te ontsnap (soos die klaende Jeremia so graag sou wou doen!). Enersyds deur ons nie met die openbare diskoers te bemoei nie, maar in 'n individuele, vergeestelikte godsdiens op te gaan. Andersyds deur met groot entoesiasme aan die nasionale projek deel te neem en die taal van dié projek net so te gebruik om 'n plekkie, 'n "bydrae", vir die kerk as "faith based organisation" binne die groter projek af te baken.
Watter een van hierdie twee vorme van ontrouheid ons verkies, sal dan afhang van hoe ons polities teenoor die ou en nuwe bedeling onderskeidelik voel. Maar het ons dan nog die evangelie nodig?
Die Bybel praat ook van transformasie – van die "nuwe skepping" wat ons word wanneer die Gees van Christus ons eers beetkry. Nie net individueel nie, maar ook – eintlik primêr – in die gemeenskap van gelowiges. Ons kan Breyten Breytenbach se frase "saam mekaar anders maak" (op sy beurt aan Jan Rabie se Die groot andersmaak ontleen) hiervoor gebruik en dit sodoende 'n nuwe betekenis gee. Maar Bybelse transformasie is nog radikaler, want dit gaan nie net oor ons mense nie, maar oor "'n nuwe hemel en 'n nuwe aarde".
Wat ons dikwels as transformasie beskryf, is nie té radikaal nie. Dis eerder nie naastenby radikaal genoeg nie. Het transformasie plaasgevind as die buit herverdeel, die sitplekke gereorganiseer, ou scores ge-settle is? Is transformasie 'n saak van strategie, van siniese politieke maneuvrering, of behels dit bekering, metanoia, omkering (in albei betekenisse)? Kan ons transformasie van die staat verwag, of van die korporatiewe wêreld? Is ons geloof in hulle dan só sterk?
Transformasie gebeur juis wanneer ons die "owerhede en magte" op hul plek sit, hulle "de-sakraliseer" (Kwame Bediako), hulle hul beskeie taak – om orde te handhaaf en die swakke teen die sterke te beskerm – laat verrig, hokaai roep wanneer hulle hul grense oorskry deur heil te wil bring. So hou transformasie ook oordeel, en daardeur genade, in. Dit gaan – soos die Kwakers dit dikwels stel – oor "die waarheid praat teenoor mag".
So lank as wat ons ingenome met ons nasionale projek is, of met ons private projekkies wat niks aan die wêreld rondom ons verander nie – solank ons hierdie banale luidendesimbaaltaal besig – moet ons nie transformasie, kollektief óf individueel, verwag nie.
Johann Roussouw skryf oor Afrikaners
In die jongste maandelikse LitNet-essay skryf Johann Roussouw oor "Afrikaners se plek en toekoms?". Dis natuurlik 'n vraag wat nie ontwyk kan word nie, maar wat terselfdertyd ook self vrae oproep: Wat is 'n Afrikaner? Hoe staan die begrippe "Afrikaner" en "Afrikaanssprekende" teenoor mekaar? Kan die Afrikaneridentiteit wyd genoeg oopgerek word om vir alle Afrikaanssprekendes bruikbaar te word? Indien nie, kan dit sommer so afgeskud word? Skuil daar nie 'n goedkoop ontsnapping uit 'n onder meer problematiese geskiedenis in laasgenoemde nie?
Maar wag! Moenie op my vrae reageer nie. Lees Johann se essay en gesels daaroor.
'n Nuwe Vrye Universiteit
Die Kaapse onderwyskenner en taalaktivis Christo van der Rheede het onlangs wat hy self 'n 'mal idee' noem op die gesprekstafel geplaas: die oprigting van 'n gratis Afrikaanse universiteit …
Klik op die skakel hierbo om my jongste Brandpunte-rubriek in die Nederlandse Maandblad Zuid-Afrika te lees.
Zuma, seks en dit wat smeulend is
Hoekom is almal so op hol oor Zuma se sekskapades? Ek keur sy seksuele gedrag ook nie goed nie, maar ek ken hom nie persoonlik nie en dit het dus weinig, indien enigiets, met my uit te waai.
Wat baie met my, en met elke landsburger, uit te waai het, is dat Zuma, gesien die wolk wat myns insiens nog steeds rondom die wapentransaksie oor sy kop hang (hy het hom nooit in 'n hof teen die klagtes verdedig nie), hoegenaamd president is, dat die gesag van die regbank weens die gebeure wat daartoe gelei het ernstige skade berokken is, dat Zuma ooglopend mense wat deur die korrupsieklagtes heen onvoorwaardelik lojaal teenoor hom was en hom onkrities bly steun het met sleutelposte beloon, en dat hy en sy party totalitêre magsaansprake maak deur te beweer dat God aan hul kant, en Zuma die een of ander soort messiasfiguur, is.
Zuma se presidensie bedreig Grondwetlike demokrasie in Suid-Afrika. Daarteen gemeet, weeg selfs die ondoeltreffendheid van sy regering en Zuma se swak leierskap taamlik lig. Party regerings kry meer reg as ander, party maak meer foute as ander, maar hier gaan dit nie net oor suksesse en mislukkings nie, maar om iets baie meer fundamenteels: 'n gebrek aan respek vir die demokratiese spel as sodanig. Deur op Zuma se sekslewe te konsentreer – wat op voorspelbare wyse weer tot "onthullings" oor die sekslewe van opposisielewe gelei het – trek net die aandag af van dit wat regtig polities belangrik is.
Interessant ook dat die kritiese reaksie deur die kerke veel skerper is wanneer dit by Zuma se buite-egtelike verhoudings kom as wanneer dit oor sy en sy party se magsmisbruik en totalitêre aansprake gaan. Selfs daardie skokkende uitsprake oor die ANC se "mission from God" (om die Blues Brothers aan te haal) het maar ligte reaksie van die kerke uitgelok, en baie kerke het selfs daardie aansprake entoesiasties beaam. Hier gaan dit nie oor enkele oortredings nie, maar oor 'n soort afgodery. Tog reageer die kerke skerper op eersgenoemde as op laasgenoemde.
Ons Suid-Afrikaners se preutsheid gaan ons nog duur te staan kom. Terwyl ons die spreekwoordelike viool speel (dis nou om ons in Zuma, Steve of Joost se sekslewe te verlustig), is Rome al goed aan die smeul.
Die taal wat God self praat
(Hieronder volg die jongste aflewering van my tweeweeklikste rubriek in die Kerkbode)
Die God van die Bybel is 'n God wat praat, skryf N.T. Wright in The Last Word. Maar watter taal praat God dan?
Umberto Eco vertel in sy La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea (in Nederlands: Europa en de volmaakte taal) oor die lang soeke na die "volmaakte taal", wat in die moderne era die vorm aanneem van 'n versugting dat één taal, byvoorbeeld Engels, die enigste wêreldtaal moet wees, dikwels omdat dié taal as inherent superieur beskou word. Andere wil 'n nuut geskepte taal vir internasionale kommunikasie, soos Esperanto, bevorder om sodoende taaloorheersing uit te skakel.
In die premoderne tyd is die volmaakte taal volgens Eco as die taal van God, die hemelse taal, voorgestel. Dit sou Latyn kan wees (die Latynse Bybelvertaling is as die kerklik gesanksioneerde weergawe gesien), of Hebreeus (die taal wat Adam en Eva vermoedelik sou gepraat het), dalk 'n taal wat weens die sondeval (dink aan die verhaal van die Babelse verwarring) verlore geraak het, of selfs 'n natuurlike taal waarmee mense as 't ware gebore word, maar wat hulle dan mettertyd afleer. Om laasgenoemde te ontdek, het een vors selfs gereël dat die vroedvroue onder sy beheer 'n aantal pas geborenes isoleer en glad nie met hulle praat nie – om dan te kyk watter taal hulle spontaan sou besig. Die eksperiment het misluk, want die baba's het gesterf …
Eco self meen die inheemse taal van Europa is eintlik vertaling: Wanneer kommunikasie tússen tale plaasvind, kom die wesenlike identiteit van Europa tot uitdrukking. Hiermee kies hy teen die romantiese nasionalisme, waarvolgens volk, taal en grondgebied as identiteitsbepalers móét saamval.
Is vertaling dalk ook God se taal?
Lamin Sanneh lyk dit in sy Translating the Message te suggereer. Navorsing het getoon dat die Christendom in Afrika die vinnigste gegroei het in gebiede waar die Bybel in die plaaslike taal beskikbaar was, en dat inheemse Afrika-kerke soos die ZCC ook juis in daardie gebiede ontstaan het. Dit dui daarop dat verinheemsing van die geloof deur vertaling van die boodskap aangewakker word – dikwels teen die bedoeling van die sendelinge in!
Daar is Christene, veral in behoudende evangelikale kringe, wat die inspirasie, gesag en onfeilbaarheid van die Bybel streng gesproke slegs aan die sogenaamde "oorspronklike manuskripte" toeskryf. Hiermee stem Sanneh nie saam nie. Hoor ons dan nie die Woord van God wanneer ons die Bybel in ons moedertaal lees nie? Volgens Sanneh is 'n wesenlike onderskeidende kenmerk van die Christelike geloof dat sy heilige skrif ook in vertaling Woord van God bly. Hierin verskil die Christelike geloof van onder meer die Islam, waarin slegs die Koran in Arabies as Gods openbaring beskou word.
Sanneh wys daarop dat die Nuwe Testament, as Christelike basisteks, reeds 'n Griekse vertaling is van 'n evangelie wat die eerste keer in Hebreeus of Aramees verkondig is. Deur die eeue het die evangelie telkens by wyse van vertaling – talig én kultureer – deur die wêreld versprei. Reeds in God se selfopenbaring aan Israel word die ewige Goddelike Woord in mensetaal vertaal, en – nog tasbaarder – in Christus word God self in 'n mens "vertaal". G'n wonder nie dat, toe die Gees op die apostels uitgestort is, hulle in al die tale van hul toehoorders begin praat het (Handelinge 2).
Net soos "heidene" nie besny hoef te word om tot die liggaam van Christus te mag behoort nie, hoef hulle ook nie 'n nuwe taal te leer om God se Woord te kan hoor nie. Voor God maak geen taal jou meer mens as 'n ander nie.