Terwyl die beelde van daardie noodlottige sonskynoggend in 2001 steeds nie vervaag het nie, is dit die laaste oproepe van die slagoffer wat jou tot in jou siel sal ruk.
'n Alledaagse nuusberig van CNN het begin om die afgryslike oomblikke van absolute terreur en vernietiging met die wêreld te deel.
Soos dié van Frank de Martini (49), 'n argitek op die 88ste verdieping van die World Trade Center, kort nadat hy 23 vasgekeerdes se lewe gered het deur 'n muur tussen hulle en die brandtrap met 'n koevoet oop te breek: "Konstruksiebestuurder aan die basis: Sê vir die brandweermanne die hys­bakke gaan ineenstort . . ."
Dit was De Martini se laaste woorde op 'n opname van noodoproepe op 11 September 2001 — die swart dag toe New York sy beroemde tweeling­torings en 2 792 mense hul lewe verloor het in 'n terreurdaad wat Amerika en die wêreld geruk het.
Soos ene Racko, 'n brandweerman, wat op sy roepradio gesê het hy is vasgekeer op die dak. Tog wil hy nie hê enigeen moet hul lewe waag om hom te kom help nie.
Van die 131ste verdieping het nog 'n noodoproep gekom: "Mense is vas­gekeer op die trap. Maak die verdomde deure oop!
Van buite die gebou het 'n geskokte man gebel om te sê: "Ek het tientalle lyke hier – mense spring bo uit die gebou aan die voorkant van World Trade One."
Hartverskeurende aanhalings soos dié op 'n transkripsie van sowat 2 000 blaaie vertel die skreiende ver­haal van 'n wêreldstad plotseling vas­gevang in skok, onsekerheid, doods­vrees en vretende kommer oor geliefdes.
Die opnames is drie weke ná die ramp in die puin van die gebou gevind. So pynlik is die herinnerings dat die opnames tot nou toe van die media weggehou is.
Die New York Times is met die saak hof toe. Die inligting kan waardevolle insigte bied in die ge­beure van die dag en die manier waarop die reddingspoging hanteer is, het hulle aangevoer.
Die teenargu­ment was dat dit inbreuk kon maak op die privaatheid van die slagoffers en hul naasbestaandes. Van die familielede het egter die regter se uitspraak verwelkom dat die opnames wel openbaar gemaak moet word.
Sy was by hom toe die eerste vlieg­tuig die noordelike toring tussen die 94ste en 99ste verdiepings tref. Die volgende oomblik het 'n brand by hulle op die 88ste verdieping uitgebreek.
Te midde van die chaos het Frank dadelik na 'n manier begin soek om die veertigtal mense op die verdieping veilig na buite te lei. Ná ’n kwartier het hy met roet besmeer teruggekom om te sê hy het 'n trap gekry wat nog toeganklik was.
Die laaste keer dat Nicole haar man gesien het, was toe sy saam met sy kollegas na onder begin klim. Frank het agtergebly om seker te maak almal is veilig.
Op die 89ste verdieping het vas­gekeerdes paniekerig teen deure ge­hamer toe hulle 'n stem hoor: "Staan weg van die deur!"
Die volgende oomblik het hulle 'n koevoet deur die muur sien kom, het Nathan Goldwasser, werknemer by 'n versekeringsmaatskappy, later vertel.
Tien minute nadat die 23 mense op die 89ste verdieping ondertoe begin klim het, word Frank se stem vir die eerste — en laaste — keer op die bandopname gehoor. Hy noem nie sy naam nie, net sy posbenaming: kon­struksiebestuurder.
“’n Vliegtuig het ons nou net getref,” het sy uitgeroep. “Hier is ’n noodtoestand. ’n Brand het uitgebreek.”
'n Ander vrou het uit nuuskierigheid na die polisie op die grondverdieping van die World Trade Center gebel. “Was dit ’n groot vliegtuig of ’n kleintjie?” wou sy weet.
Terwyl die besef stadig ingesink het dat dit nie ’n fratsongeluk is nie, maar ’n deeglik beplande terreuraanval, het kosbare tyd verlore gegaan.
Uit die bandopnames blyk 'n bevel om die gebou te ontruim is eers om drie minute oor nege gegee — sewentien minute nadat die eerste vliegtuig dit getref en toe die tweede al daarop afgepyl het.
Toe Patrick Hoey (53) die polisie bel om te vra wat hulle op die 64ste verdieping te doen staan, het 'n sersant geantwoord: "Bly naby die trap en wag vir die polisie om op te kom."
“Die rook raak nou nogal erg," het hy gesê . "Ons oorweeg dit om met die trap af te klim. Maak dit sin?"
Op die 103de verdieping het Christine Olender (39), assistent-bestuurder van die Windows on the World-restaurant kalm na 'n uitweg vir haar en sowat 170 vasgekeerdes gesoek.