Badplaas se ballerammeDie ding het meer as 30 jaar gelede gebeur toe ons nog lekker jonk was en vir baie kans gesien het. Dis iets om te onthou, maar ter wille van iemand wat dit dalk al vergeet het, wil ek maar ou koeie uit die sloot grawe. Of dalk gevierde balleramme in hulle herinneringe op die verhoog laat dans … Ek maak maar op my onthou staat en as ek dalk ietsie bylieg, bly dit steeds die reine waarheid. Ek was die pas aangestelde hoof van Laerskool Badplaas – ŉ man wat nog sy make moes maak. ŉ Geleentheid om dit te doen, het onverwags opgeduik toe ŉ vriendelike, ondernemende balletjuffrou, liewe tannie Boots, soos ons haar leer ken het, kom vra het of sy nie dalk balletlesse by die skool kon aanbied nie. Haar entoesiastiese geesdrif was aansteeklik en ek kon nie anders as om vir haar die groenlig te gee nie. Vrydagmiddae het die liewe mammies hulle pragtige dogters, van speenoud tot so 12, 13 jaar oud skool toe gebring en tannie Boots (soos in stewels, maar daai fynetjies met effense hakkies, skerp puntjies en ritssluiters teen die enkel op) het hulle in al die fynere kunsies van ballet ingelei. Opgewonde, trotse mammies het dopgehou hoe hulle spruite die balletkunsies stadig maar seker bemeester het. En tannie Boots het geweet hoe. Dit het van meet af goed gegaan, maar dit was eers hier teen die middel van die tweede jaar dat die poppe regtig begin dans het. Tannie Boots het gebel en gesê sy wou voor die Vrydag se oefening ŉ saak met my bespreek. ŉ Nare beklemming het op my toegesak, want ek was bang sy kom sê vir my dat sy nie meer kans sien vir die balletstorie nie. Allermins, het dit duidelik geblyk te wees. Sy het opgewonde vertel hoe tevrede en bly sy was oor die vordering van ons pragtige meisietjies – darem meisies ook, want van hulle was al in (die destydse) standerd vier en vyf! Al die goed het mooi en sag op die oor geval en ŉ stuk trots het op my neergesak. Ek was innig dankbaar dat die prestasie onse skooltjie te beurt geval het. Sy het opgewonde vertel van haar voorneme om ŉ behoorlike balletkonsert op die planke te bring. Ek wou weet of ons saaltjie se verhoog groot genoeg sou wees. Sy het half onthuts reageer en my ingelig dat die Oord se groot saal net reg sal wees vir die moeder van alle balletkonserte in Badplaas se geskiedenis. “Wat sê jy, meneer?” wou sy met ŉ vonkel in die oog weet. “Laat waai, Meraai!” het ek gesê en my voorgevoelentheid het my laat gewaarsku dat daar ŉ bielie van ŉ ding aan’t kom was. Ek kon sien dat sy nog nie klaar gepraat het nie en toe ek haar kans gee, vertel sy dat sy iets in gedagte had wat die hoogtepunt van die konsert sou wees. “Hm, seker Margot Fonteyn?” het ek so effens uit die hoogte gevra. Eintlik net om te wys dat ek ook balletname in die hogere kringe ken. Sy het laggend, ontkennend geantwoord. Toe het sy met ŉ duidelik sigbare ondeundheid haar plan ter tafel gelê en ek kon met ‘n veertjie omgetik word. “Jy wil hê ek moet tien fiefierige manne op Badplaas uitsnuffel en ek weet nie eens van een enkele nie!” Sy het ŉ stuk uitgewerk met tien MANNE as die balletdansters (ons woord vir mansdanser). Ek het nog in die lug gehap toe sy met amperse sadisme gesê het, nee, opdrag gegee het, dat ek die manne bymekaarmaak moes maak. “Jy wil hê ek moet tien fiefierige manne op Badplaas uitsnuffel en ek weet nie eens van een enkele nie!” het ek onthuts geprotesteer. Met haar oë op skrefies getrek, was sy duidelik uitdagend: “Nee, meneer!” het sy voortgegaan. “Jy is een en nou moet jy net nog nege sterk, bruingebrande manne bymekaarmaak. Helemaal ontredderd het ek haar gevra of sy ernstig was. “Ja, natuurlik!” het sy vasbeslote gesê. “Die kortste, die langste, die lywigste, die harigste, die koddigste, die skaamste, die stilste, die seningrigste, die lompste en wat nog en jy kan besluit watter een van die klomp jy is! Wat sê jy, hopelik die dapperste een, meneer?” Totaal uit die veld geslaan, het ek geduldig, gedienstig en gedwee ingewillig om die uitdaging te aanvaar. Ek wou my nog uit die ding praat, maar tannie Boots het haastig koers gekry na die saal toe waar huppelende, dansende meisies haar vrolik ingewag het. Daar agter die lessenaar het ek my kop weer in rat gekry en dit was asof ek opgewonde begin raak het oor die vooruitsig. Ek het nogal binnepret beleef toe ek begin dink het aan moontlike kandidate en het met groot lekkerte ŉ lysie van manne wat aan die vereistes sou voldoen, begin neerskryf. Onse rondelyf-dominee was eerste op my lys. Toe’t ek ŉ klompie boere begin lys. Adri van Niekerk was die kleinste. Ingelsman Pat Homer met die rooi hare was ook die harigste. Willie, my kollega, het die mooiste bles gehad. Jan Basson was jonk, lank, frisgebou en hubaar. Mike van Breda was die ou met ŉ pens en ŉ bles. Piet van Heerden was die stoutste. Volgende op my lys was die Badplaas Oordmanne. Coen Aveling was die swaarste. Hennie Scott was die kortgebakerde, niks-nonsens-ou. Klippies Stone was die skaam, ordentlike ou. Ek, die keurder, het die mooiste snor gehad. Adri van Niekerk was die kleinste. Ingelsman Pat Homer met die rooi hare was ook die harigste. Willie, my kollega, het die mooiste bles gehad. Jan Basson was jonk, lank, frisgebou en hubaar Ek het die dominee eerste genader, maar hy het half driftig walgegooi en hom vinnig uit die ding gepraat. Hy’t seker maar ŉ voorgevoel gehad en kon hom seker nie indink hoe hy Sondag van die preekstoel af, met amper al die dansters op die kerkraadsbanke, die gemeente in die oë sou kon kyk nie. Wat die ander manne betref, het ek hulle lag-lag in die ding ingepraat en heel gou was dit duidelik dat die manne gees gevang het. Met fyn aanvoeling het hulle ŉ ding sien kom en hulle wou deel van die ding wees. Die oefenry was nogal ŉ prettige spulletjie, maar ons was begeesterd om te wys wat in ons steek. Tannie Boots het die musiek mooi uitgewerk. Iewers tussen die Swanemeer, die Neutkraker Suite, oom Jim Muller se keurspel en oom Mynie Reyes se kwadriele het sy die regte musiek opgetoor. Sy’t musiek wat by elke lyf pas en ander musiek wat by al die lywe pas, uitgesnuffel. Toe’t sy al die danspassies bymekaargemaak wat by ons en die musiek pas. Dit was nou regtig iets moois en die dansters se entoesiasme het dit nog mooier gemaak. Die vroue het intussen die toetoes, balletskoene en die Alice bands met die strikke gemaak. Al die balleramme het vrede gemaak met die pienk en wit en al die blinkers en sterretjies. Wat saak gemaak het, was ons vaste voorneme om naam te maak vir skool, volk en vaderland. Ja, ook vir die mammas en die kindertjies. En tannie Boots. Die groot aand het aangebreek en dit was ŉ onvergeetlike petalje. Vroeg-vroeg het dit begin met die grimering. Kyk, hulle het ons mooi opgedollie. Ons het met getuite lippe geduldig gewag tot die goed behoorlik rooi gesmeer was. Die snorre was as’t ware met dik rooi onderstreep! Toe’t hulle met sagte pastelkleure op die wange en om die oë gewerskaf tot ons almal mooi ingekleur was. Wat ons vir mekaar te sê gehad het, is liefs nie hier ter sprake nie! Hardebaard-manne praat anders as blinkoog-meisietjies … Die aantrekkery was so iets tussen ŉ fiasko en ŉ fantasie. Sonder ŉ enkele vrou se hulp het ons in ons toetoes en skoentjies ingeseil en ingeklim. Die manne wie se borskaste al hangkaste geword het, moes inworstel, maar as ŉ man wou, kon hy. Toe ons eers behoorlik geklee was, het die vroue die fynere afrondingswerk kom doen en seker gemaak dat niks skeef is nie. Ek weet nou nog nie of hulle gehuil of gelag het nie, maar die trane het geloop. Seker omdat hulle so trots op hulle manne was. Ek dink ons was vir hulle besonder mooi. Behalwe vir ou Coen, wat heeldag ampshalwe ŉ kantoormens was, se wit lyf wat mooi by die pienk en wit gepas het, het die res van ons anders gelyk: Bleek bolywe met bruin arms van die mou af tot by die vingerpunte. Bleek voete tot by die enkels, bruin bene tot bokant die knieë en wasbleek boontoe. Noudat ek weer daaraan dink, weet ek die vroue se trane was lagtrane. Dit was langnaweek en al wat vakansiehouer en Badplaser is, het die Oordsaal volgepak, jy kan maar sê daar was ŉ geesdriftige afwagtende skare. Daar was kort-kort luide applous wat ons daarvan verseker het dat dit ook ŉ waarderende skare was. Daar sit ons toe nou en wag vir die groot oomblik as ons oproepdansmusiek sou begin. Man, maar toe gebeur daar ŉ onverwagse ding. Een van die balleramme het in sy versiendheid, perfekte aanvoeling en tydsberekening ŉ ekstra koffer saamgebring. In dominee Ronnie, seker maar as gevolg van sy fyn aanvoeling, se afwesigheid, word die koffer toe oopgemaak. Al winkende het daar ŉ hele paar kruike met ou Bruine se sjerrie vir ons verleidend gelê en uitlok. Met die skrapse ou kleertjies aan ons lywe, was ons dit eens dat ons voorsorg moes tref dat ons darem net so ŉ warmtetjie in ons lywe moes kry. Die eerste ronde was vir die warmte, die tweede vir soepelheid, die derde vir selfvertroue, die vierde vir gemoedelikheid en nog so ŉ paar vir die wis en die onwis. Dit was nie lank voordat daar ŉ daadkragtigheid, ŉ soort dringendheid om te presteer, by ons posgevat het nie. Ons was so besig met ons spanpraatjie dat ons nie eens die oproepmusiek gehoor het nie. Toe iemand benoud vir ons kom roep het, moes ons blitsvinnig tot verhaal kom. Coen, die grootste heel voor, gevolg deur Adri die kleinste en dan die res. Man, en toe gebeur daar ŉ ding. Adri, die preutste van ons almal, trek toe so ŉ rooi wille-gewillige-vrouepruik oor sy kop … sommer so met die indans. Adri, die preutste van ons almal, trek toe so ŉ rooi wille-gewillige-vrouepruik oor sy kop … sommer so met die indans Toe groot Coen fyntjies en ligvoets, al dansend sy verskyning maak, het dit geklink soos toe oorle lewende Thys Lourens op Loftus sy span op die veld gelei het. Toe Adri agter hom die veld indans, was die applous nog luider! Haai foeitog, en toe reusagtige ou Coen ligvoets, op sy tone, sy draai moes maak, sien hy vir Adri. Met dié kry hy toe nie sy draai nie en daar slaat hy neer soos ŉ dooie os! Arme Adri, wat nie sy brieke kon kry nie, tuimelrol toe met flitsende rooi puik bo-oor hom. Man, maar toe klink dit soos die dag toe Frik du Preez gedrop, gescore en geplace het. Hoe tannie Boots dit reggekry het, weet ek tot vandag toe nie, maar sy het die spul weer aan die gang gekry en een vir een het die balleramme onder luide applous en uitroepe die verhoog ingedans – elkeen op sy eie goedgeoefende en goedgeoliede manier. Die selfvertroue was daar. Die wil was daar om bo ons vermoë te presteer – net vir tannie Boots wat soveel vertroue in ons gehad het! Ag, dit was mooi! Daar was nuutverworwe soepelheid en grasie. Al trippelend, fyntjies en op die tone is elke beweging sorgvuldig vervolmaak. Met vonkelende oë en engelglimlaggies is die koppe vorentoe laat sak, dan weer agteroor gegooi en met wysvingers op die duime het die hande soepel om die polse gedraai. Soos wat ons bymekaar verbygedans het, het ons goedkeurend vir mekaar geknipoog. En bo-oor ons het daar so ŉ afkoelende OBS-wolkie gehang wat ons teen algehele uitbranding beskerm het. Ons was so halfpad met die groepdans, toe ŉ dame, meegevoer met wat sy beleef het, verhoog se kant toe beweeg het. Sy het haar oormekaargevoude arms op die verhoog laat rus en ons toe met besonderse oorgawe toegejuig. Dit was so ŉ jillende, amper gillende gelag met uitroepe soos “so iets het ek in my lewe nog nie gesien nie”, “ek kan dit nie glo nie”, “oeeee, dis so mooi” en nog baie meer. Dit het naderhand gevoel of ons net vir haar dans – o ja, en vir ons vroue en ons kinders en ons vrinne! Ons vir jou, Suid-Afrika … Ná die laaste dansie is ons weer kleedkamer toe van waar ons huppelend en trippelend teruggekom het vir die laaste buiging. Ons het ons plekke langs mekaar ingeneem. Hande gevou voor die mae, koppe wat diekant en daaikant toe knik en die fraaiste glimlaggies vir al wat bewonderaar was. Van die skare se kant af was daar luide en waarderende applous. Hier vlak by ons was onse besonderse bewonderares met bewondering wat uit haar laggende oë uitgestraal het en toe die applous begin afneem, het sy haar versoek gerig: “Ag, julle moet deur die hele land toer! Ek sal alles vir julle reël! Julle moet net gaan toer!” Die gordyn is toegetrek en alles was verby. Ons het nooit gaan toer nie en wat van ons organiserende toerleidster geword het, weet ek tot vandag toe nie. En nou, 35 jaar later, wens ek ons kon dit weer doen En nou, 35 jaar later, wens ek ons kon dit weer doen. Ongelukkig is omtrent die helfte van die balleramme nie meer met ons nie en ek weet nie of tannie Boots nog leef en sou kans sien nie, maar as ons nog almal geleef het en sou KON, dan MOES ons dit weer doen! Dalk sonder die ondersteuning van ou Bruine se sjerrie, maar met kieries, pakke hoëbloeddruk-, rumatiek- en anti-inflammatoriese pille, ŉ groot fles Voltaren en ŉ bottel mampoer vir die wis en die onwis. En ou Adri met ŉ grys pruik! Dalk sou ons liewe bewonderares haar wens om met ons te gaan toer kon bewaarheid. Ek wonder of sy onthou. Sy moet nog onthou, want sy het dan beloof sy sal ons nooit vergeet nie. Net soos oorle Bles hartroerend gesing het: “Ek sal jul nooit, nooit, NOOIT, NOOIT vergeet nie! Ek sal jul altyd, ALTYD onthou!” Ons vreugde in die verre verlede is ‘n vashouplek, koele rusplek, lagplek vir