Lekwalo leno ga le a rulaganngwa ka maitlhomo a gore e nne lekwalo le le feletseng le le le laolang, mme tota maitlhomo e ne e le gore e nne kaedi ya ba ba dirang ka manyalo le tatelano.
Ka ntlha ya melao ya paka ya tlhaolele, manyalo mangwe a MaAforika Borwa a tshimologo a ne a sa lemogwe gongwe a nyelediwa ka boitiriso ka ntlha ya mabaka mangwe. Melao e mentšhwa e e tlhalosiwang mo lekwalong leno e tlisitse diphetogo tse di boitshegang mo ditlwaelong, fela jaaka go tla lemogwa mo.
Fela jalo le mokgwa o go neng go tsamaisiwa dithoto tsa Bantsho ba ba neng ba tlhokafala ba sa dira lekwalo la kabo ya boswa (will) ka gona, o ne o se ka fa molaotheong mme molao o ne wa pateletsa Lefapha la Bosiamisi go fetola melao ya lona go e lepalepanya le Molaotheo.
Go ka fitlhelwa gore molao o montšhwa o o tlhalosiwang mo lekwalong leno ga o a ikamanya le meetlo ya batho ba tshimologo ba Aforika Borwa, fela seno ga se maitlhomo a tlhaloso eno. O ka atlhola mo ntlheng eo.
Pele ga go samaganwa le tlhaloso e e tseneletseng ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso (yo o bidiwang fano gotwe "Molao") go botlhokwa gore go tlamelwe ka tlhaloso ka boripana malebana le seemo sa semolao malebana le manyalo a selegae le "dikgolagano tsa setso" tse di konoseditsweng pele ga 15 Ngwanatsele 2000, (go tewa letlha le Molao o simolotseng go dira ka lona).
Go ya ka karolo ya 22 e e phimotsweng ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, manyalo a selegae a bantsho a ne a dirwa go nna a e seng a tlhakanelo ya dithoto go sa akarediwe lotseno le tatlhegelo le ka gore monna o ne a nna le dithata tsa lenyalo (lebelela Ex parte Minister of Native Affairs: Mo re Molefe v Molefe 1946 AD 315 le Bopape v Moloto 2000 1 SA 383 T). Gore go tsenngwe tlhakanelo ya dithoto le lotseno le tatlhegelo fa go ne go sa dirwa le go kwadisiwa konteraka e e reng dithoto ga di tlhakanelwe, bantsho ba ne ba patelesega go tlhomamisa seno fa pele ga motlhankedi yo o nyadisang, kgwedi pele ga ba keteka lenyalo.
Le gale, tlhakanelo eno ya dithoto, jalo le jalo, e ne e kgonagala fa fela monna a ne a se na "kgolagano epe ya setso" le molekane wa lenyalo yo mongwe kwa ntle ga mosadi yo a neng a ikaelela go mo nyala.
Ka 1 Ngwanatsele 1984, Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa bo88 wa 1984 o ne wa tsenngwa mo tirisong mme gareng ga tse dingwe, o ne o phimola dithata tsa lenyalo tse monna a neng a na le tsona mo mosading mo lenyalong la selegae, gongwe go ya ka molao wa boagisanyi. Bokao jwa seno e ne e le gore, go tloga ka la 1 Ngwanaatsele 1984, dithata tsa lenyalo tse monna a neng a na natso mo mosading wa gagwe go ya ka lenyalo le le diragetseng go ya ka karolo 22 e e fedisitsweng di fedisitswe go ya kwa morago.
Ka ntlha ya fa go ne go sa tsewe gore balekane ba lenyalo ba ba mo "kgolaganong" ya setso ba nyalane semolao, mongwe wa balekane o ne a ka kgona gore ka nako nngwe le nngwe fela mo tsamaong ya lenyalo la mofuta oo, a tsene mo kgolaganong ya lenyalo la boammaaruri la selegae le motho yo mongwe. Bokao jwa lenyalo leo la selegae mo "kgolaganong ya setso" e ne e le gore kgolagano eo e ne e tlhatlhamologa ka boitiriso lebelela Nkambula v Linda 1951 1 SA 377 A le Malaza v Mndaweni 1975 BAC C 45. Mosadi yo o mo kgolaganong e e jalo ya setso o ne a itsege jaaka "molekane wa lenayalo yo o latlhilweng". Mosadi yo o mo kgolaganong eo ya setso le ene o ne a ka kgona go tsena mo nyalong ya selegae le motho yo mongwe mme fela jalo kgolagano e e neng e ntse e le gona e ne e tlhatlhamologa ka boitiriso. Gore a "dikgolagano" tseno di tla tsosolosiwa ke Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa bo 120 wa 1998 karolo 2, seo ke tshwetso e e tla tsewang ke dikgotlatshekelo.
Le gale, karolo ya 22 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, wa bo38 wa 1927, e ne e tlamela ka mokgwa mongwe wa tshireletso ya lelapa le le latlhilweng fa monna a tlhokafala. Mo mabakeng a tatelano, maemo a motlholagadi le bana ba ba mo lenyalong la selegae a ne a tsewa a lekalekana fela le a beng ka bona ba molao wa setso. Seno se tlhalosa gore maemo a go ratwa a a neng a newa mosadi yo o nyetsweng le bana ba gagwe go ya ka molao wa selegae, a a nyelela mme ba bewa mo maemo a a lekanang le mosadi (gongwe basadi) ba ba neng ba latlhilwe mmogo le bana ba bona.
Go ya ka Molao o o Tlhabolotsweng wa Lenyalo le Dithoto tsa Lenyalo, Molao wa bo3 wa 1988, o o simolotseng go dira ka 2 Sedimonthole 1988, Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa 1927 o tlhabolotswe.
Bokao jwa seno e ne e le gore manyalo otlhe mo Aforika Borwa a ne a bewa mo seemong se se lekalekanang mme Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa bo88 wa 1984 o ne wa simolola go dira mo manyalong a bantsho a a diragetseng morago ga 2 Sedimonthole 1988. Ka jalo, manyalo a a diragetseng morago ga 2 Sedimonthole 1988 a ne a nna a tlhakanelo ya dithoto ka boitiriso ntle le fa fela go ne go saenilwe konteraka ya go se tlhakanele dithoto mme e kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo mo mo bokwadisetsong jwa dikano.
Sengwe gape sa botlhokwa se se tlhamilweng e nnile gore "kgolagano ya setso" ga e sa tlhole e tlhatlhamololwa ka boitiriso ke lenyalo la molao wa selegae. Karolo 22 1 e ne e thibela monna yo o mo lenyalong la setso go ka tsena mo lenyalong la molao wa selegae le mosadi yo mongwe mo tsamaong ya lenyalo leo la setso lebelela Thembisile v Thembisile 2002 2 SA 209 T le Kwitshane v Magalela 1999 4 SA 610 TK.
Ka go tlhoka Lesego go ne go se na katlholo epe e e rebotsweng malebana le mo mabakeng a mo go ona lenyalo leo la molao wa selegae le diragalang morago ga lenyalo la setso. Le gale, go tsewa gore lenyalo leo la molao wa selegae le ka phimolega.
Karolo 3 ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa bo120 wa 1998, e kganela molekane wa lenyalo yo e leng karolo ya lenyalo la setso go tsena mo nyalong ya molao wa selegae go ya ka Molao wa Lenyalo wa bo25 wa 1961. Ke tlamelo e e tshwanang le e e tlhalositsweng mo temaneng ya 2.3.2 supra, fela ga gona katlholo e e rebotsweng malebana le fa ditlamelo tsa Molao di tlodilwe.
Molao wa Lenyalo wa Transkei wa 1978, wa bo21 wa 1978 o ne o letlelela monna yo o mo lenyalong le le tsweletseng la molao wa selegae go tsena mo manyalong a mangwe a setso, fa fela e le gore lenyalo la molao wa selegae le ne le se na tlhakanelo ya dithoto. Fela jalo, monna yo o mo kgolaganong ya setso, o ne a ka kgona gore mo tsamaong ya kgolagano eo ya setso, a tsene mo konterakeng ya lenyalo la molao wa selegae le motho yo mongwe, fa fela e le gore lenyalo la molao wa selegae le ne le sena tlhakanelo ya dithoto.
Molao ono o simolotse go dira ka 15 Ngwanatsele 2000 mme wa lere kgato e e bogatlhamelamasisi ya go lemoga manyalo otlhe a setso a e leng a boammaaruri. Molao o dirisiwa go simolola kwa morago mme jaanong go tla samaganwa nao karolo ka karolo.
Molao ono o dirisiwa mo manyalong otlhe a setso a a diragaditsweng go ya ka molao wa setso, go tewa, meetlo le setso se se dirisiwang ke maAforika a tlholego mo Aforika Borwa mme e le karolo ya setso sa batho bao.
Ka jalo, go a bonala gore Molao ono ke Molao o o sa lebeng mmala, mme o dirisediwa fela batho ba tlholego ba Aforika Borwa, fa fela e le gore lenyalo le ketekwa gongwe le ketekilwe go ya ka meetlo le setso sa MaAforika a tlholego.
Manyalo a batho ba le babedi le Manyalo a Lefufa (basadi ba ba fetang bongwe) a a nnileng gona pele ga 15 Ngwanatsele 2000.
Manyalo a a nnileng pele ga 15 Ngwanatsele 2000 a a lemogwa fela fa e le a boammaaruri go ya ka molao wa setso mme a sa ntse a le gona ka nako ya fa Molao o simolola go dira. Ditlhokego tse di tshwanetseng go fitlhelelwa ke manyalo ano ke tse di thadisitsweng ke molao o o sa rulaganngwang wa setso o o dirang kwa ntle ga KwaZulu-Natal le molao o o rulagantsweng wa setso o o dirang kwa KwaZulu-Natal.
Manyalo a a nileng morago ga 15 Ngwanatsele a tshwanetse go obamela ditlhokego tsa Molao. Ditlhokego tse di nang le tlamelo mo Molaong ke ditaelo mme go tlhoka go di obamela go ka nna le ditlamorago tsa gore lenyalo le tlhatlhamololwe.
Balekane ba ba ikaelelang go tsena mo nyalong ka bobedi ba tshwanetse go bo ba le bogolo jwa dingwaga di le 18 gongwe ba tsewa jaaka bagolo.
Balekane ba ba ikaelelang go tsena mo nyalong ka bobedi ba tshwanetse go dumela go nyalana go ya ka molao wa setso.
Ga go a tshwanela gore ope wa balekane ba lenyalo a bo a na le kgolagano epe e nngwe ya lenyalo la setso.
Lenyalo le tshwanetse go buisanelwa le go diragadiwa gongwe go ketekwa go ya ka molao wa setso.
Gore lenyalo la lefufa (la basadi ba ba fetang bongwe) le nne la boammaaruri, mo godimo ga ditlhokego tse di kailweng fa godimo, go tshwanetse ga nna le konteraka go ya jaaka go na le tlamelo mo karolo ya 7 (go na le tlhaloso e e feletseng ka ga seno, leba temana ya 5.2.2).
Karolo 4 ya Molao e rwesa balekane ba lenyalo maikarabelo a go kwadisa lenyalo, fela go retelewa ke go kwadisa lenyalo ga go ame go nna boammaaruri ga lenyalo la go nna jalo.
Kwadiso e dirwa ke motlhankedi yo o kwadisang (Lefapha la Merero ya Selegae), fa fela e le gore go tlametswe ka tshedimosetso e e maleba mme go duetswe tefo. Mongwe le mongwe fela, e seng fela balekane ba lenyalo, a ka dira kopo ya go kwadisa lenyalo, fa fela e le gore a ka bontsha kgatlhego e e lekaneng mo morerong oo.
Ditlhokego tsa go kwadisa lenyalo mmogo le dikwalo tse di tshwanetseng go tladiwa le bosupi jo bo tshwanetseng go neelwa motlhankedi yo o kwadisang di mo melawaneng ya Molao mme di ka seke tsa tlhalosiwa ka botlalo mo lekwalong leno.
Karolo 4 ya Molao e dira tlamelo ya gore fa go dirwa kopo go latelwe kgotlatshekelo malebana le go kwadisa lenyalo la setso. Karolwana eno e ka gogelwa morago mo mabakeng a mo go ona go nang le kgotlhang malebana le boammaaruri jwa lenyalo mme e seng mo mabakeng a mo go ona motlhankedi yo o kwadisang a se nang boammaaruri jwa meetlo le tiriso e e maleba.
Pele ga go tlhomiwa ga Molao, mosadi yo o mo lenyalong la setso o ne a tsewa jaaka ngwana go ya bosakhutleng mme monna a tsewa jaaka motsamaisi wa boswa. Jaanong Karolo 6 e tlametse banyalani mmogo ka dithata tse di lekalekanang, go ya fela ka mmuso wa dithoto tsa lenyalo o o busang lenyalo.
Ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo le le jalo di sala go nna di laolwa ke molao wa setso, go ya ka ditlamelo tsa karolo ya 6, e e tlhalositsweng supra. Ditlamorago tseo gantsi di tlhalosega botoka jaaka tlhakanelo ya dithoto ntle le tsamaiso ya go kgobokanya mmogo.
Le gale, karolo 7 ya Molao, e dira tlamelo ya gore balekane ba lenyalo le le nnileng pele ga Molao o simolola go dira, ba ka dira kopo mmogo kwa kgotlatshekelo go fetola tsamaiso ya dithoto tsa bona tsa lenyalo, fa fela e le gore go na le mabaka a a lekaneng a go dira phetogo, go dirilwe kitsiso e e lekaneng go batseisamolato mme e bile go se ope yo o tla gobelelwang ke phetogo eo. Kgotlatshekelo e tla laolela maphata ka bobedi go nna le konteraka mme morago ga moo lenyalo le tla laolwa ke konteraka eo.
Fa go sena ope wa balekane ba lenyalo yo o nang le kgolagano epe ya lenyalo le lengwe la setso, lenyalo e nna la tlhakanelo ya dithoto, ntle le fa banyalani ba ka nna le Konteraka ya go se Tlhakanele Dithoto mme ba dira gore konteraka eo e kwadisiwe kwa mokwadising wa dikano. Mo ntlheng e ya bofelo, ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo di tla laolwa ke konteraka.
go fedisa tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo le le ntseng le le gona; le go aroganya boswa le go netefatsa gore go nna le phasalatso e e lekalekanang ya dithoto.
Kgotlatshekelo e tla ganela kopo e e jalo fa e le gore e gopola gore konteraka ga e a sireletsa mongwe wa maphata a a amegang mo go lekaneng.
Go ya ka mogopolo wa fa gautshwane wa Bagakolodi ba Molao o o bonweng ke Lefapha la Merero ya Selegae, tshwetso ya konteraka ke taelo mme go e ikgatolosa go ka baka go nyelediwa ga lenyalo.
Karolo 8 e lerile gape phetogo mo seemong sa pele, moo e leng gore lenyalo la setso le ne le ka tlhatlhamololwa fela kwa ntle ga taelo ya kgotlatshekelo.
Manyalo otlhe a setso, a ka ne a kwadisitswe gongwe a sa kwadisiwa, a tshwanetse go nyelediwa ke kgotlatshekelo, (Kgotlatshekelokgolo, Kgotlatshekelo ya Malapa gongwe Kgotlatshekelo ya Tlhalo go ya ka Molao wa bo9 wa 1929). Ditlamelo tsa Molao wa Tlhalo wa bo24 wa 1987 di dira mo manyalong a setso mme lenyalo le le jalo le ka tlhatlhamololwa fela ka ntlha ya mabaka a kgotlhang e e ka sekeng ya rarabololwa mo lenyalong.
Go busiwa ga tuelo ya "bogadi" ke ntlha e e bakang dikganetsano ga jaana mme motshodi wa bona o tshwanetse go nna karolo ya ditsamaiso fa go ka tlhokega gore go busiwe "bogadi".
Karolo 10 e letlelela maphata a a mo lenyalong la setso la batho ba le babedi fela go dira lenyalo la bona go ya ka Molao wa Lenyalo wa bo25 wa 1961.
Le gale, Molao ga o letlelele gore motho yo o leng mo lenyalong la molao wa selegae a tsene mo lenyalong la setso le monyalani yo o jalo lebelela karolo 104.
Go dira tlamelo ya temogo ya manyalo a setso; go totobatsa ditlhokego tsa lenyalo la boammaaruri la setso; go laola kwadiso ya manyalo a setso; go dira tlamelo ya maemo a a lekanang a balekane ba lenyalo ba ba mo manyalong a setso; go laola ditlamorago tsa dithoto tsa manyalo a setso le maemo a balekane ba lenyalo ba ba mo manyalong a a jalo; go laola go nyelediwa ga manyalo a setso; go dira tlamelo ya go dirwa ga melawana; go fedisa ditlamelo dingwe tsa melao mengwe; le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseno.
Lenyalo le e leng la boammaaruri ka molao wa setso mme le le gona ka nako ya go simolola go dira ga Molao ono, le lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka lenyalo.
Lenyalo la setso le le nnileng morago ga go simolola go dira ga Molao ono, mme le obamela ditlhokego tsa Molao ono, le lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka lenyalo.
Fa motho e le molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a setso, manyalo otlhe a boammaaruri a setso a a nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira a lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka manyalo.
Fa motho e le molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a setso, manyalo otlhe a a nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira, mme a obamela ditlamelo tsa Molao ono, a lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka manyalo.
i ba tshwanetse gore botlhe ba bo ba na le dingwaga tse 18; mme ii ba tshwanetse gore botlhe ba dumele go nyalana mo molaong wa setso; mme b go tshwanetse ga buisanelwa lenyalo mme le dirwe gongwe le ketekwe go ya ka molao wa setso.
Ntle le jaaka fa go dirilwe tlamelo mo karolo 10 1, ga gona molekane ope wa lenyalo yo o mo lenyalong la setso yo o tla nnang le tshiamelo ya go tsena mo lenyalong ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo wa 1961 Molao wa bo25 wa 1961, mo tsamaong ya lenyalo leo la setso.
a Fa mongwe wa balekane ba ba batlang go nyalana e sa le ngwana, batsadi ba gagwe ka bobedi, gongwe fa a sena batsadi, motlhokomedi wa gagwe wa semolao, o tshwanetse go rebola tumelelo ya lenyalo.
b Fa go sa kgone go fitlhelelwa tumelelo ya motsadi gongwe motlhokomedi wa semolao, go dirisiwa karolo 25 ya Molao wa Lenyalo wa 1961.
a Le fa go ntse go na le karolwana 1 a i, Tona gongwe motlhankedi mongwe fela mo tirelong ya setšhaba yo o nang le taolelo ya gagwe e e kwadilweng, a ka rebolela motho yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 18 tetla ya go tsena mo lenyalong la setso fa Tona gongwe motlhankedi yo o kailweng a bona lenyalo leo le amogelesega mme le le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang.
b Tetla eo e tla bo e sa golole maphata ao a lenyalo le le tshitshinngwang mo maikarabelong a go obamela ditlhokego tse dingwe tse di laotsweng ke molao.
c Fa motho yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 18 a tsene mo lenyalong la setso kwa ntle ga tetla e e kwadilweng ya Tona gongwe motlhankedi yo o maleba, Tona gongwe motlhankedi, fa a bona e le gore lenyalo leo le a amogelesega mme e bile le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang, mme lenyalo le ikamantse le Molao ono mo dintlheng tse dingwe tsotlhe, a ka tlhomamisa ka go kwala gore lenyalo leo ke lenyalo la boamaaruri la setso.
Go ntse go lebeletswe karolwana 4, karolo 24A ya Molao wa Lenyalo wa 1961, e dira mo lenyalong la setso la ngwana le le nnileng kwa ntle ga tumelelo ya motsadi, motlhokomedi, mokomišinara wa katlaatleloloago wa bana gongwe moatlhodi, fela jaaka go tla bo go le maleba.
Go thibelwa ga lenyalo la setso magareng ga batho ka ntlha ya go amana ka madi gongwe botsalano go laolwa ke molao wa setso.
Balekane ba lenyalo ba ba mo lenyalong la setso ba na le maikarabelo a go netefatsa gore lenyalo la bona le kwadisitswe.
Mongwe fela wa balekane ba lenyalo a ka dira kopo go motlhankedi yo o kwadisang mo foromong e e rebotsweng go kwadisa lenyalo la gagwe la setso mme o tshwanetse go tlamela motlhankedi yo o kwadisang ka tshedimosetso e e tlhokegang le tshedimosetso nngwe fela ya tlaleletso e motlhankedi yo o kwadisang a ka e tlhokang go ikgotsofatsa ka ga go nna teng ga lenyalo.
a le le nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira, mme le sa kwadisiwa go ya ka molao mongwe fela, le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi tse 12 morago ga go simolola go dira goo, gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng; gongwe b le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo morago ga lenyalo leo gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng.
a Fa motlhankedi yo o kwadisang a kgotsofetse gore banyalani ba tsene mo lenyalong la boammaaruri la setso, o tshwanetse go kwadisa lenyalo ka go kwala boitshupo jwa banyalani, letlha la lenyalo, bogadi bope fela jo go dumelanweng ka jona le dintlha dingwe fela tse di rebotsweng.
b Motlhankedi yo o kwadisang o tshwanetse go neela banyalani setifikeiti sa kwadiso, se se nang le dintlha tse di rebotsweng.
a Fa ka ntlha ya lebaka lengwe fela, lenyalo la setso le sa kwadisiwa, motho mongwe fela yo o kgotsofatsang motlhankedi yo o kwadisang gore o na le kgatlhego e e lekaneng mo morerong oo a ka dira kopo kwa motlhankeding yo o kwadisang ka tsela e e rebotsweng go botsisa ka go nna teng ga lenyalo.
b Fa motlhankedi yo o kwadisang a kgotsofetse gore go na le, gongwe go kile ga nna le lenyalo la boammaaruri la setso magareng ga banyalani, o tshwanetse go kwadisa lenyalo mme a rebole setifikeiti sa kwadiso jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 4.
Fa motlhankedi yo o kwadisang a sa kgotsofala gore go ne go na le lenyalo la boammaaruri la setso magareng ga balekane ba lenyalo, o tshwanetse go gana go kwadisa lenyalo.
a kwadiso ya lenyalo la setso; gongwe b go phimolwa gongwe go baakanngwa ga kwadiso nngwe fela ya lenyalo la setso e e dirilweng ke motlhankedi yo o kwadisang.
Setifikeiti sa kwadiso ya lenyalo la setso se se rebotsweng ka fa tlase ga karolo eno gongwe molao mongwe fela o o nang le tlamelo ya kwadiso ya manyalo a setso ke bosupi jwa ntlha jo bo lekaneng jwa go nna gona ga lenyalo la setso le jwa dintlha tse di fitlhelwang mo setifikeiting.
Go retelelwa ke go kwadisa lenyalo la setso ga go ame go nna boammaaruri ga lenyalo leo.
Malebana le motho yo go tweng ke ngwana, motlhankedi yo o kwadisang a ka amogela setifikeiti sa botsalo, lekwaloitshupo, polelo e e ikanetsweng ya motsadi gongwe mongwe wa losika la ngwana gongwe bosupi bongwe fela jo motlhakedi yo o kwadisang a ka bo tsayang bo le maleba go netefatsa bogolo jwa motho yoo.
Fa go sena bonnete jwa bogolo jwa motho yo go tweng ke ngwana gongwe go na le kganetsano, mme bogolo jwa motho yoo bo le maleba mo mabakeng a Molao ono, motlhankedi yo o kwadisang a ka latela tsela e e rebotsweng go isa morero kwa kgotlatshekelong ya magiseterata go ya ka Molao wa Kgotlatshekelo ya Bomagiseterata, wa 1944 Molao wa bo32 wa 1944, mme yona e tshwanetse go swetsa ka bogolo jwa motho mme e rebole setifikeiti se se rebotsweng malebana le seo, mme seo e nne bosupi jwa bogolo jwa motho.
Mosadi yo o mo lenyalong la setso, ka ntlha ya tekatekano le monna wa gagwe le go ya ka tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e laolang lenyalo, o na le maemo a a tletseng le bokgoni, go akarediwa bokgoni jwa go iponela dithoto le go di tsamaisa, go tsena mo dikonterakeng le go tsaya dikgato tsa semolao, go tlaleletsa mo ditshwanelong le dithata dingwe fela tse a ka neng a na natso mo molaong wa setso.
Ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo la setso le le nnileng pele ga Molao ono o simolola go dira di tswelela go laolwa ke molao wa setso.
Lenyalo la setso le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, leo mo go lona molekane wa lenyalo e seng karolo ya lenyalo lepe le le ntseng le le gona la setso, ke lenyalo la tlhakanelo ya dithoto le lotseno le tatlhegelo magareng ga banyalani, ntle le fa ditlamorago tseo di tlogetswe ntle ka totobalo ke banyalani mo konterakeng e e seng ya tlhakanelo ya dithoto e e laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo la bona.
Kgaolo III le dikarolo tsa 18, 19, 20 le 24 ya Kgaolo IV ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo, wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, o dira malebana le lenyalo lengwe le lengwe fela la setso le e leng la tlhakanelo ya dithoto jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 2.
go rebotswe kitsiso e e kwadilweng e e lekaneng ya phetogo e e tshitshinngwang go banayamolato ba banyalani ba melato e e fetang R500 gongwe melato e Tona ya Bosiamisi e ka swetsang ka yona ka kitsiso mo Kaseteng; mme iii go se motho ope yo o tla gobelelwang ke phetogo e e tshitshinngwang, e ka, laela gore tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong gongwe manyalo ao, ga e sa tlhole e dira mme ya laolela maphata a lenyalo gongwe manyalo ao go tsena mo konterakeng e e kwadilweng e e leng gore e tla laola tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo tsa lenyalo gongwe manyalo a bona mo isagong go ya ka dipeelo tse di tla bong di beilwe ke kgotlatshekelo.
b Mo kgetseng e e amang monna yo e leng molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a setso, batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba ba gona ba lenyalo, ba tshwanetse go nna gona mo ditsamaisong.
Karolo ya 21 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984 o dira mo manyalong a setso a a nnileng gona morago ga go simolola go dira ga Molao ono, moo e leng gore monna ga a na balekane ba ba fetang bongwe ba lenyalo.
Monna yo o mo lenyalong la setso mme a eletsa go tsena mo lenyalong le lengwe la setso le mosadi yo mongwe morago ga go simolola go dira ga Molao ono o tshwanetse go dira kopo kwa kgotlatshekelo gore e rebole konteraka e e kwadilweng e e tla laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo ya manyalo a gagwe mo isagong.
rebola taelo go ya ka seemo se e se bonang se siame; gongwe iii gana kopo fa e le gore go ya ka yona, dikgatlhego tsa lengwe la maphata a a amegang di ka seke tsa sirelediwa ka tshwanelo ka konteraka e e tshitsinngwang.
Batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba lenyalo ba ba gona ba modirakopo gammogo le molekane yo o tshwanetseng go nyalwa, ba tshwanetse go nna mmogo mo ditsamaisong tse di dirwang go ya ka karolwana ya 6.
Fa kgotlatshekelo e letlelela kopo e e kailweng mo karolwaneng ya 4 gongwe 6, mokwadisi gongwe tlelereke ya kgotlatshekelo, fela jaaka go tla bo go le maleba, o tshwanetse go neela molekane mongwe le mongwe wa lenyalo taelo ya kgotlatshekelo e e karetsang dikhopi tse di tlhomamisitsweng tsa konteraka eo mme o tshwanetse go dira gore taelo eo le khopi e e tlhomamisitsweng ya konteraka eo di robmelwe kwa mokwadising mongwe le mongwe wa dikano mo lefelong le kgotlatshekelo e leng mo go lona.
Lenyalo la setso le ka tlhatlhamololwa fela ke kgotlatshekelo ka taelo ya tlhalo ka ntlha ya go senyega go go ka sekeng ga tlhola go baakanngwa ga lenyalo.
Kgotlatshekelo e ka rebola taelo ya tlhalo ka ntlha ya go senyega go go ka sekeng ga tlhola go baakanngwa ga lenyalo fa e kgotsofetse gore botsalano jwa lenyalo magareng ga maphata a a mo lenyalong bo fitlhile mo seemong sa go tlhatlhamologa mo e leng gore ga gona kgonagalo epe ya gore go ka tlhola go busediwa botsalano jo bo tlwaelegileng jwa lenyalo magareng ga bona.
Molao wa Tsereganyo mo Mererong Mengwe ya Tlhalo, wa 1987 Molao wa bo24 wa 1987 le karolo 6 ya Molao wa Tlhalo, wa 1979, Molao wa bo70 wa 1979, o dira mo go nyelediweng ga lenyalo la setso.
d e ka dira taelo malebana le tlhokomelo ya ngwana mongwe mo lenyalong; mme e fa e dira taelo malebana le tuelo ya madi a tlhokomelo, e ka ela tlhoko ditlamelo dipe fela gongwe dithulaganyo tse di dirilweng go ya ka molao wa setso.
Go se nne le sepe mo karolong eno se se ka tsewang se lekanyetsa seabe se se lemogwang mo molaong wa setso, sa motho mongwe fela, go akarediwa moeteledipele wa setso, mo go tsereganyeng, go ya ka molao wa setso, fa go na le kgotlhang gongwe morero ope fela o o ka tlhagelelang pele ga go nyelediwa ga lenyalo la setso kwa kgotlatshekelo.
Le fa go na le melawana ya molao wa setso, dingwaga tsa go nna mogolo tsa motho mongwe le mongwe fela di laolwa go ya ka Molao wa Dingwaga tsa go nna Mogolo wa 1972 (Molao wa bo57 wa 1972).
Monna le mosadi ba ba leng mo lenyalong la setso ba na le bokgoni jwa go ka tsena mo konterakeng ya lenyalo mmogo ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo wa 1961 Molao wa bo25 wa 1961, fa go sena ope wa bona yo e leng molekane wa lenyalo mo lenyalong le le gona la setso le motho mongwe fela.
Fa go tsenwe mo lenyalong jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 1, lenyalo ke la tlhakanelo ya dithoto le lotseno le tatlhegelo ntle le fa ditlamorago tseo di beetswe thoko ka totobalo mo konterakeng ya go se tlhakanele dithoto e e laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo ya lenyalo la bona.
Kgaolo III le dikarolo tsa 18, 19, 20 le 24 ya Kgaolo IV ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo, wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, o dira malebana le lenyalo lengwe le lengwe fela la setso le e leng la tlhakanelo ya dithoto jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 2.
Le fa go na le karolwana ya 1, ga gona molekane ope wa lenyalo le le nnileng ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo wa 1961, yo o nang le bokgoni jwa go tsena mo lenyalong le lengwe fela mo tsamaong ya lenyalo leo.
morero mongwe le mongwe fela o o tlhokegang gongwe o letleletswe go ka rebolwa go ya ka Molao ono; le vii morero mongwe le mongwe fela o o tlhokegang gongwe o o maleba go dira tlamelo ya kwadiso e e siameng ya manyalo a setso gongwe tsamaiso e e siameng ya Molao ono; le b go rebola ditefiso tse di duelwang malebana le kwadiso ya lenyalo la setso le go rebolwa ga setifikeiti malebana le seo.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o tshwanetse gore pele ga o ka phasaladiwa mo Kaseteng, o fetisiwe kwa Palamenteng.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o o ka feleletsang o baketse Mmuso ditshenyegelo tsa ditšhelete gongwe melawana e e dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 b e tshwanetse go dirwa go ntse go dirisanwa mmoro le Tona ya Ditšhelete.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o ka dira tlamelo ya gore motho mongwe le mongwe o o tlola tlamelo eo gongwe yo o retelelwang ke go e obamela o tla nna molato wa tlolomolao mme e tla re morago ga go atlholwa, a tshwanelwe ke go duela tefiso gongwe go golegwa sebaka se se sa feteng ngwaga.
b moo lenyalo le le amegang le laolwang ke molao o o dirang mo Rephaboliking gongwe karolo nngwe fela ya ona, tlhalosa gore a lenyalo le dirilwe ka tlhakanelo ya dithoto gongwe kwa ntle ga tlhakanelo ya dithoto gongwe gore a tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e laolwa ke molao wa setso go ya ka Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998;'.
b ke karolo gongwe e ne e le karolo ya dithoto mo dithotong tse di tlhakanetsweng, mme kgotlatshekelo e dirile taelo, gongwe e dirile taelo le go rebola taolelo, ka fa tlase ga karolo ya 20 gongwe 21 1 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, gongwe ka fa tlase ga karolo ya 7 ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998, go ya fela jaaka go le maleba, e go ya ka yona thoto, khiro gongwe bonto e rebolelwa balekane ba lenyalo mmogo ka dikabo tse di sa aroganngwang.'.
Molao o bidiwa Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998 mme o simolola go dira mo letlheng le le tsepamisitsweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng, go tewa, 15 Ngwanatsele 2000.
Mo nakong e e fetileng, Aforika Borwa o ne a lemoga bonnye, ditsamaiso tse pedi tse di farologaneng tsa tatelano: molao wa boagisanyi (gammogo le melao e e o baakanyang) le melao ya setso. Bontsi jwa melawana ya setso e e neng e dirisiwa e ne e sa thulane fela le ntlhatheo ya go tsholwa ka tekatekano, mme e bile e ne e se ka fa tsamaisong ya molaotheo.
Kganetsano e e malebana le kgotlhang e e magareng ga setso le tekatekano (lebelela karolo 9 le 30 ya Molaotheo) e ntse e kuketse, bogolo segolo mo dingwageng di le mmalwa tse di sa tswang go feta.
Sekai se se popota sa kgotlhang se tlhageletse mo kgetseng ya ntlha ya ga Mthembu (Mthembu v Letsela 1997) SA 9 36 T gammogo le kgetse ya bobedi ya ga Mthembu (Mthembu v Letsela 1998 SA 675 T) e e neng ya ya kwa boikuelong. Ka ntlha ya fa seno e le dikgang tsa maloba, mo lekwalong leno re ya go itebaganya fela le seemo jaaka se ntse gompieno.
Karolo 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927 o ne o dirile tlamelo ya gore foo montsho a tlhokafalang a dirile lekwalo la kabo ya boswa will, boswa joo bo neb o tshwanetse go tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo karolo 23 9.
Le gale, fa montsho a ne a ka tlhokafala a sa tlogela lekwalo la boammaaruri la kabo ya boswa, boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa bo ne bo tshwanetse go tsamaisiwa ke Magiseterata wa lefelo le montsho yoo a neng a nna kwa go lona karolo 23 7. Molawana wa R200 wa letlha la 6 Tlhakole 1987, o o tlhomamisitsweng ka fa tlase ga karolo ya 23 10 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, o ne o dirisiwa go thusa mo tsamaisong ya boswa jwa bantsho jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa.
Dipholo tsa tshwetso ya Moseneke e nnile gore boswa jwa montsho yo o senang lekwalo la kabo ya boswa bo ka begwa kwa go Molaodi gore bo tle bo tsamaisiwe go ya ka molao wa boagisanyi gongwe kwa Kantorong ya Magiseterata gore bo tsamaisiwe ke magiseterata go ya ka molao wa setso. Seno e ne e le boitlhophelo jwa motho yo o begang boswa. Fa boswa bo ne bo tsamaisiwa ke magiseterata, go ne go latelwa tsamaiso e e seng fomale ya R200 ya 1987 jaaka e kailwe fa godimo. Fa boswa bo ne bo begilwe kwa go Molaodi, go ne go dirisiwa molao wa boagisanyi go tsamaisa Boswa.
Tiragatso e e fa godimo e ne e letleletswe fela sebaka sa dingwaga di le pedi go tloga ka nako e tshwetso e neng e tsewa la ntlha mo kgetseng ya Moseneke. Lefapha la Bosiamisi le ne la tshwanelwa ke go dira gore go nne le molao o o laolang tsamaiso ya boswa jotlhe mo Rephaboliking ya Aforika Borwa. Fela go ne go sena le fa e le molao o o laolang o o bonalang. Go ne ga baakanngwa fela molao o o ntseng o le gona wa "tlhaolele".
Fela jaaka go tlhalositswe, go ya ka tshwetso ya Moseneke, ditlamelo tsa karolo 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho o ne o letleletswe go dirisiwa sebaka sa dingwaga di le pedi fela. Paka ya dingwaga di le pedi e khutlile ka la 5 Sedimonthole 2002. Go tloga ka 6 Sedimonthole, Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo o ne a na le maatla a go samagana le boswa jotlhe jo bo laolwang ke molao wa boagisanyi. Fa motho a ne a ka tlhokafala mme boleng jwa boswa bo le kwa tlase ga R125 000,00, boswa joo bo neb o lebelelwa kwa Dintlheng tsa Ditirelo kwa Dikantorong tsa Magiseterata mo boemong jwa, le ka fa tlase ga kaelo ya Molaodi (ntlha eno ga e a lebelela fela boswa jwa bantsho).
Boswa jotlhe jo bo nang le lekwalo la kabo ya boswa mme bo feta R125 000,00 bo ne bo sa ntse bo tshwanetse go begwa kwa Molaoding wa Kgotlatshekelo Kgolo go tsamaisiwa gona.
Boswa jwa montsho yo e rileng fa a sa ntse a tshela, a dira kopo ya go gololwa mo tirisong ya Molao wa MaZulu.
Boswa jwa montsho yo e seng moagi wa Aforika Borwa (motswakwa).
Boswa jwa montsho yo e rileng ka letlha le a tlhokafetseng ka lona ya bo e le molekane mo lenyalong la selegae.
Moswi yo e rileng ka letlha la go tlhokafala ga gagwe, ya bo e le moswagadi, motlholagadi gongwe motho yo o tlhadilweng mo lenyalong la selegae mme go sa sala molekane ope wa lenyalo la setso le le nnileng go latela go nyelediwa ga lenyalo.
Fa Tona ya Bosiamisi e laela gore boswa bo tshwanetse go tsamaisiwa go ya ka molao wa boagisanyi.
Pele ga Molaodi a ne a ka tsamaisa boswa jo bo kailweng fa godimo, go ne go tshwanetse gore go tlhagisiwe bosupi jo bo kwadilweng jwa gore boswa ke bongwe jwa jo bo tlhagisitsweng fa pejana.
Boswa jo bo fa godimo bo ne bo sa ntse bo phasaladiwa ka fa tlase ga molao wa setso jaaka go dirilwe tlamelo ya seo ka fa tlase ga Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le melawana e e tlhomamisitsweng ka fa tlase ga ona.
Kgetse eo ke kopo ya tlhomamiso ya taelo ya bo seng boammaaruri jwa semolaotheo e e dirilweng ke Kgotlatshekelo Kgolo ya Kapa. Kgotlatshekelo e fitlhetse gore karolo ya 23 (a), (c) le (e) ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le molawana wa 2(e) wa Melawana ya Tsamaiso le Phasalatso ya Boswa jwa Bantsho ba ba Tlhokafetseng ga e mo molaotheong mme ga se ya boammaaruri. Karolo ya 1 (b) ya Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa le yona e ne ya tlhomamisiwa e se mo molaotheong malebana le fa e sa akaretse tiragatso ya karolo ya 1 ya Molao malebana le boswa bongwe le bongwe fela gongwe karolo ya boswa bongwe le bongwe fela e e leng gore karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho e dira mo go yona.
Langa DCJ, fa a ne a kwalela bontsi jwa Kgotlatshekelo, o atlhotse ka gore, fa karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho e lebelelwa go ya ka hisetori le bokao jwa yona, ke molao wa bogologolo o o neng o thatafatsa molao wa setso "wa semmuso" mme o baka dikgatako tse di bosula tsa ditshwanelo tsa bantsho ba MaAforika. Karolo e ne e dirile tsamaiso e e bapileng ya tatelano ya bantsho ba MaAforika ntle le go lebelela dikeletso le maemo a bona. Karolo ya 23 le melawana ya yona di tlhaola mo go mo pepeneneng mme di gataka ditshwanelo tsa tekatekano tse di mo karolong ya 9 le seriti mo karolong ya 10 ya Molaotheo wa rona, mme ka jalo di tshwanetse go tlosiwa. Bokao jwa taelo eno ga se fela gore melawana e e laolang boswa e e tlametsweng mo karolong e tsewa e sa ikamanye le Molaotheo, mme gape le ditsamaiso tse mo go tsona boswa jwa bantsho bo tsewang ka tsela e e farologaneng go na le boswa jwa basweu, le tsona di tsewa di sa ikamanye le Molaotheo.
Gape Langa DCJ o lebelela gape molawana wa molao wa setso wa SeAforika wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane ka mokgwa o o dirisiwang ka ona malebana le go amogela boswa. O swetsa ka gore o tlhaola le go gobelela basadi le bana ba ba tsholetsweng kwa ntle ga lenyalo. Ka jalo o tlhomamisa fa o sa ikamanye le molaotheo mme e se wa boammaaruri.
O swetsa ka gore le fa go ka eletsega gore dikgotlatshekelo di dire melawana e mentšhwa ya molao wa setso wa SeAforika go bontsha molao wa setso o o dirang le go dira gore molao wa setso o lepalepanngwe le molaotheo, paakanyo eo e ka seke ya dira mo morerong ono, ka ntlha ya fa molawana wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane ke motheo wa molao wa setso mme o ka seke wa emisediwa mo kgetseng nngwe le nngwe. Le gale, o swetsa ka gore go botlhokwa gore go nne le tsamaiso ya nakwana e e tla laolang tatelano ya boswa jwa bantsho fa go sena lekwalo la kabo ya boswa go fitlhelela kokoanopeomolao e kgona go tlamela ka tharabololo ya leruri. Ka jalo, Kgotlatshekelo e laela gore boswa jo e leng gore mo nakong e e fetileng bo ne bo tla abiwa go ya ka melawana ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le molawana wa molao wa setso o o reng mojaboswa e nne leitibolo la mosimane o bo tshwanetse go abiwa go ya ka melawana e e tlametsweng mo Molaong wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la kabo ya boswa. Go dirilwe tlamelo e e kgethegileng malebana le tatelano mo go nang le dikgolagano tsa lefufa (basadi ba ba fetang bongwe).
Taelo ya Kgotlatshekelo eno malebana le melawana ya kamogelo ya boswa e dirwa e busediwa morago go tloga ka di27 Moranang 1994, fela e ka seke ya dira mo diphetisong tsa bong tse di setseng di konoseditswe, ntle le fa mojaboswa a ne a na le kitsiso ya kgwetlho ya boammaaruri jwa semolao jwa ditlamelo tsa molao le molawana wa molao wa setso wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane.
Malebana le tsamaiso ya boswa, Kgotlatshekelo e laela gore mo isagong, boswa jwa baswi jo bo ka bong, mo nakong e e fetileng, bo ne bo ka tsamaisiwa ke bomagiseterata go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, jaanong bo tshwanetse go tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Boswa wa bo66 wa 1965. Le gale, taelo ya kgotlatshekelo malebana le tsamaiso ya boswa ga e dirwe go simolola kwa morago, ka jalo, boswa jo ga jaana bo tsamaisiwang ke bomagiseterata go ya ka karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, bo tla tswelela bo tsamaisiwa ke bomagiseterata bao. Go tloga ka letlha la katlholo eno, boswa jo bontšhwa bo tla tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Boswa.
Karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927 e a phimolwa mme seno se busediwa morago go ya go di27 Moranang 1994.
Bomagiseterata ba ka seke ba tlhola ba nna le dithata tsa go tsamaisa boswa jwa bantsho fa go sena lekwalo la kabo ya boswa.
Boswa jotlhe, go sa kgathalesege gore ke jwa motho wa lotso gongwe mmala ofe, bo tla tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Boswa wa bo66 wa 1965.
Taelo ya kgotlatshekelo malebana le tsamaiso ya boswa ga e dirwe go simolola kwa morago, ka jalo, boswa jo ga jaana bo tsamaisiwang ke magiseterata go ya ka karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, bo tla tswelela go tsamaisiwa ke bomagiseterata bao. Le gale, melawana ya setso ya tatelano fa go sena lekwalo la kabo ya boswa e ka seke ya obamelwa mme magiseterata o tla tshwanela go dirisa ditlamelo tsa Molao wa Tatelano fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa bo81 wa 1987.
Le fa ditlamelo tsa karolo ya 23 di phimotswe go tloga kwa morago, di ka seke tsa dira mo go setseng go konoseditswe diphetiso tsa bong, ntle le fa mojaboswa a ne a na le kitsiso ya kgwetlho ya boammaaruri jwa semolao jwa ditlamelo tsa molao le molawana wa molao wa setso wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane. Gore kgwetlho e tla dirisiwa jang e tla nna tshwetso e e tla tsewang ke dikgotlatshekelo mme re tla nama re letile go bona gore go diragala eng mo isagong.
Mo lenyalong la lefufa (basadi ba ba fetang bongwe) , molekane mongwe le mongwe wa lenyalo o tla nna le tshiamelo ya R125 000 gongwe karolo ya ngwana.
Tsamaiso ya boswa yotlhe e e dirilweng mme e konoseditswe pele ga 15 Diphalane 2004, e sa ntse e ka lebelela molawana wa 4 - taolelo ya Magiseterata, ntle le fa boammaaruri jwa ona jwa semolao bo ka bona kgwetlho. Fa fela e le gore manyalo ao a ne a tsamaisitswe ke Magiseterata go ya ka Kgoeletso ya R200 ya 1987.
Boswa jotlhe jo baswi ba jona ba tlhokafetseng morago ga 15 Diphalane 2004, gongwe fa tsamaiso ya boswa e ne e ntse e tsweletse fela e ise e konosediwe ka letlha leo, bo tshwanetse go tsamaisiwa go ya ka Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa bo81 wa 1987. Lebaka la phetiso ya boswa le tshwanetse go nopola karolo e e maleba, karolo 1 (a) go ya go 1 (e) ya Molao oo.
Gore bakwadisi ba dikano ba tla lemoga jang gore a boswa bo ne bo setse bo konoseditswe gongwe bo sa ntse bo le mo tsamaisong, ke se se sa itsiweng. Le gale, go laelwa gore Bakwadisi ba tshwanetse go ikaega ka seriti sa bomagiseterata mo lebakeng leno le go latela molawana wa 4 -taolelo.
Ga jaana Khomišene ya Molao ya Aforika Borwa e batlisisa le go kwala molao o montšhwa o o tla tsamaisang boswa jotlhe jwa baswi, kwa ntle ga go farologanya go ya ka lotso, bong gongwe moetlo.
Tsweetswee lemoga gore molao o o tshitshinngwang o o kaiwang fa godimo ke tshitshinyo fela mme ga o ise o rebolwe ke Palamente.
Mo Molaong ono, ntle le fa bokao bo supa ka tsela e nngwe.
moeteledipele wa setso' o kaya motho mongwe le mongwe fela yo e leng gore go ya ka molao wa setso gongwe molao mongwe fela o na le maemo mo tatelanong ya go busa.
Le fa go ntse go na le molao mongwe fela o o ganetsang seno, boswa jwa motho bo tshwanetse gore morago ga loso lwa gagwe bo abiwe go ya ka lekwalo la motho yoo la kabo ya boswa gongwe, fa go sa abiwe boswa go ya ka lekwalo la boammaaruri la kabo ya boswa, e ka nna ka botlalo gongwe bontlhabongwe, go ya ka molao wa tatelano ya boswa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa jaaka o rebotswe ke Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa 1987 (Molao wa bo81 wa 1987).
Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa 1987 Molao wa b081 wa 1987 o dira ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao jwa boswa jwa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa jwa motho yo e rileng pele ga Molao ono o simolola go dira, a tsena mo lenyalong la boammaaruri le le neng le ntse le le gona ka nako ya fa motho yoo a tlhokafala.
a Le fa go na le molao mongwe o o ganetsang, mme go tswe tlhoko temana ya b fa tlase, molekane wa lenyalo o amogela boswa jwa moswi jwa ntlo le dilwana tsa sebele.
b Fa moswi a ne a na le matlo a a fetang bongwe, molekane wa lenyalo yo o setseng a ka amogela boswa jwa ntlo e le nngwe fela, fa fela e le gore molekane yo o setseng o tla nna le tshiamelo ya go itlhophela gore o tsaya ntlo efe.
Fa wa losika la moswi, go sa akarediwe ngwana gongwe wa losika yo o nang le bolwetsi jwa tlhaloganyo, yo e leng gore, ena mmogo le molekane wa lenyalo wa moswi, ba na le tshiamelo ya go amogela sengwe mo bosweng jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa, a gana go dirisa tshwanelo ya gagwe ya go amogela tshiamelo eo, tshiamelo eo e tla rolelwa mo molekaneng wa lenyalo yo e leng motsadi wa motho yoo wa losika.
Karolo 1 ya Molao wa Tlhokomelo ya Balekane ba ba Setseng ba Lenyalo, wa 1990 (wa bo27 wa 1990), e baakanngwa ka go tsenya mafoko a a latelang mo tlhalosong ya 'yo o setseng' - mmogo le ngwana mongwe le mongwe fela gongwe motho mongwe fela yo e leng wa losika la moswi yo e leng gore o ne a tlhokomelwa ke moswi pele ga moswi a ka tlhokafala
Melao ya Mazulu kwa KwaZulu/Natala, Molao wa bo16 wa 1985 le Kgoeletso ya R151 ya 1987, e phimolwa ka ntlha ya fa e sa lepalepane le Molao ono le Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa, wa 1987 (Molao wa bo81 wa 1987).
Ka go riana go phimolwa karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, wa 1927 Molao wa bo38 wa 1927.
c Melao yotlhe ya setso e e pateletsang mojaboswa go tlhokomela ba ba neng ba tlhokomelwa ke moswi le go duela melato ya moswi e a phimolwa.
Molao ono o bidiwa Paakanyo ya Molao wa Setso wa Tatelano, wa 2000, mme o tla simolola go dira ka letlha le le tla rebolwang ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng.
Go tloga bogologolo tala, molao wa boagisanyi o ne o sa lemoge manyalo a a nnileng go ya ka molao wa Islamo. Fa pele ga molao, banyalani ba ba neng ba le mo dikgolaganong tseo ba ne ba tsewa ba sa nyalana (lebelela Ismail v Ismail 1983 SA 1006 AD).
Le gale, sešweng jaana dikgotlatshekelo tsa rona di fetotse ka moo di lebang dilo ka gona. Mo kgetseng ya Amod v Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund 1994 SA 1319 (SCA), Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo e lemogile manyalo a SeMoseleme a balekane ba le babedi fela malebana le mabaka a tlhokomelo fela. Go tshwana fela le mo, mo kgetsing e e sa begwang ya Daniels v Campbell NO 2004 SA 331 CC, Kgotlatshekelo ya Molaotheo e lemogile lenyalo la SeMoseleme la balekane ba le babedi fela malebana le tatelano ya boswa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa le tlhokomelo, fela.
Ka ntlha ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, o o lemogang ditso le meetlo ya MaAforika Borwa otlhe, kokoanopeomolao e ne ya tshwanela go tlamela ka molao wa temogo ya manyalo a boammaaruri a SeMoseleme, le go tlamela ka ditlamorago tsa manyalo a a jalo.
Go fetisitswe Molaotlhomo malebana le go lemoga Manyalo a Islamo.
Mo lekwalong leno, maikaelelo ga se go tlhalosa Molaotlhomo ka botlalo, mme tota ke go lebelela fela dikarolo tsa Molaotlhomo tse di maleba mo babueleding le mo porofešeneng ya molao.
Go tla tlhalosiwa fela ditlhaloso tse di leng maleba mo lekwalong leno.
Kgotlatshekelo ya Tlhalo e e tlhamilweng ka fa tlase ga karolo ya 10 ya Molao wa bo9 wa 1929.
Tlhaloso eno e botlhokwa mo mabakeng a tlhalo, go fetolwa ga tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo le taelo ya kgotlatshekelo malebana le manyalo a lefufa (basadi ba ba fetang bongwe).
Seno ke lenyalo la Semoseleme le gape le kwadisitsweng le go tlhomamisiwa mme le kwadisitswe go ya ka Molao wa Lenyalo wa 1961, pele ga Molao o simolola go dira. Ka mantswe a mangwe, lenyalo le le diragaditsweng go ya ka Molao wa Islamo le Molao wa Boagisanyi.
Motho mongwe le mongwe yo o thapilweng jalo ke Tona.
Balekane ba lenyalo ba ba tsenang mo lenyalong la Semoseleme morago ga Molao o sena go simolola go dira, ba tshwanetse go tlhopha go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao karolo 2 1.
Go ya ka karolo ya 6 (b) ya Molao, moo maphata a itlhophetseng go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao, lenyalo leo la Semoseleme le tshwanetse go kwadisiwa fa go sena go wediwa tiro ya lenyalo, gongwe mo pakeng e telejana e e tlametsweng.
Le gale, go tlhoka go kwadisa lenyalo ga go ame go nna boammaaruri ga lenyalo (lebelela karolo ya 6 infra).
Manyalo otlhe a a nnileng gona pele ga Molao o simolola go dira, a tla laolwa ke ditlamelo tsa Molao, ntle le fa maphata ao, a ka tlhopha gore kgolagano ya ona e seke ya tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao karolo 22, fela seo se tshwanetse go dirwa mo pakeng ya dikgwedi di le somepedi gongwe paka e e telejana go ya jaaka go tla swediwa.
Moo maphata a tlhophang gore a seke a tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao, go tla dira molao jaaka o ne o ntse o ntse pele ga Molao o simolola go dira karolo 23. Seno se tla raya gore manyalo ao ga a lemogwe mme go tla dira seemo sa molao wa boagisanyi jaaka o kailwe kwa matsenong.
Ditlamelo tsa Molao di tla dira mo lenyalong lengwe le lengwe la Semoseleme le le nnileng gona go ya ka molao wa Islamo mme le tlhomamisitswe le go kwadisiwa go ya ka Molao wa Lenyalo wa 1961 karolo 2 4, fa fela e le gore balekane ba lenyalo ba tlhopha gore ditlamelo tsa Molao di dire mo lenyalong leo. Le gale Molao o ka nna wa seke wa ama ditlamorago tsa boswa jo bo amogetsweng go tswa kwa go rraagwe mongwe mo lenyalong le le ntseng le le gona, mme ka ntlha ya mabaka a a itsiweng, dikarolo tsa 5, 6, 7 le 10 tsa Molao di ka seke tsa dira mo lenyalong.
Molao ga o dire momanyalong a selegae gongwe manyalo a setso, a a laolwang ke Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso, wa bo120 wa 1998.
Lebelela Mametlelelo B go bona Tšhate ya Tatelano.
Ke fela manyalo a Semoseleme a Molao o dirang mo go ona le a a obamelang ditlhokego tsotlhe tsa Molao a a tla tsewang jaaka manyalo a boammaaruri karolo 2 5.
Balekane ba lenyalo ba ba mo lenyalong la Semoseleme ban a le bokgoni jo bo tletseng jwa go tsenela dikonteraka, go tsaya dikgato tsa semolao, jalo le jalo.
Balekane ba lenyalo botlhe ba tshwanetse go rebola tumelelo.
Ga gona molekane ope wa lenyalo la Semoseleme yo o ka tsenang mo lenyalong le lengwe ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo gongwe molao mongwe fela, mo tsamaong ya go nna teng ga lenyalo leo karolo ya 52. Lenyalo le lengwe le le lengwe fela le le tla diragalang le tla bo e tla bo e le tshenyo ya nako fela karolo ya 5 3. Ntlha e e ganetsanang le eno le yona e a dira fano. Balekane ba lenyalo ba ba mo Lenyalong la Semoseleme le e leng gore ditlamelo tsa Molao di dira mo go lona, le bona ga ba a tshwanela go tsena mo lenyalong la ditshwanelo tsa selegae.
Lenyalo le le jalo le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dingwaga di le pedi morago ga Molao o sena go simolola go dira, gongwe paka e telejana jaaka go tla bo go letleletswe karolo ya 61a. Le fa karolo eno e le ya makgaolakgang, go retelelwa ke go kwadisa lenyalo ga go ame boammaaruri jwa lenyalo.
Moo maphata a tlhophileng go tlamiwa ke Molao, lenyalo le tshwanetse go kwadisiwa morago ga go konosediwa gongwe mo pakeng e telejana jaaka go tla bo go letleletswe karolo ya 61b. Lebelela tlhaloso e e fa godimo malebana le fa lenyalo le sa kwadisiwa.
Go ya kakarolo ya 6 (d), motlhankedi yo o nyadisang ot shwanetse a rebolela balekane ba lenyalo setifikeiti sa kwadiso, se e tla nnang bosupi jwa ka gangwe fela (prima facie) jwa gore go na le lenyalo la Semoseleme.
Motlhankedi yo o nyadisang a ka gana go kwadisa lenyalo, mme kgotlatshekelo yona, e kare morago ga go amogela kopo, ya kwadisa lenyalo leo karolo 65 le 66.
Go tlhoka go kwadisa lenyalo la Semoseleme ga go ame boammaaruri jwa lenyalo karolo 610.
Lenyalo leo ke le e seng la tlhakanelo ya dithoto, go sa akarediwe tsamaiso ya koketsego, ntle le fa maphata a ka kwadisa tumelano e e seng ya tlhakanelo ya dithoto kwa bokwadisetsong jwa dikano mo sebakeng sa dikgwedi di le 12 morago ga letlha le Molao o simolotseng go dira ka lona karolo ya 81a.
Lenyalo leo e tla nna le e seng la tlhakanelo ya dithoto, go sa akarediwe tsamaiso ya koketsego, ntle le fa maphata a ka kwadisa tumelano e e seng ya tlhakanelo ya dithoto mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo morago ga letlha la lenyalo karolo ya 81b.
Balekane ba ba mo lenyalong la Semoseleme, le Molao o dirang mo go lona, ba ka dira kopo mmogo kwa kgotlatshekelo gore ba nne le tshono ya go fetola tsamaiso ya dithoto tsa bona tsa lenyalo karolo ya 83. Ga go a rebolwa nako epe e e beetsweng gore phetogo eo e dirwe mo go yona.
Themolo ya konteraka e e laolang tsamaiso ya isago ya dithoto tsa lenyalo tsa manyalo karolo ya 86.
Fa kgotlatshekelo e rebola kopo eo, khopi e e tlhomamisitsweng ya konteraka e tshwanetse go rekotiwa kwa go mokwadisi wa dikano karolo ya 89.
Ga gona motlhankedi ope yo o nyadisang yo o tshwanetseng go kwadisa lenyalo la lefufa ntle le fela fa a tlametswe ka khopi ya taelo ya kgotlatshekelo karolo ya 810.
Karolo ya bo9 e dira tlamelo ya gore kgotlatshekelo ya molao e ka khutlisa manyalo a Semoseleme ka ntlha ya mabaka a a letlelelwang ke melao ya Islamo (lebelela Mametlelelo C go bona thulaganyo e e tshwanetseng go latelwa go tlhatlhamolola lenyalo).
Mo mabakeng a mo go ona, molekane wa lenyalo le le ntseng le le gona la selegae a tsayang kgato yay tlhalo go ya ka Molao wa Tlhalo, Kgotlatshekelo e ka seke ya nyeletsa lenyalo la selegae go fitlhelela kgotlatshekelo e kgotsofala gore lenyalo la Semoseleme le setse le tlhatlhamolotswe (karolo 10).
Ke kgotlatshekelo ya molao fela e e ka lemogang lenyalo le le jalo mo mabakeng a kgotlhang magareng ga maphata gongwe motlhankedi yo o nyadisang.
Dikarolo tsa 13, 14 le 15 tsa Molao di dira tlamelo ya thulaganyo e e tshwanetseng go latelwa mo mabakeng a kgotlhang malebana le go tlhatlhamololwa ga manyalo (lebelela Mametlelelo ya D go bona thadiso ya dithulaganyo tse di tshwanetseng go latelwa).
Go dira tlamelo ya go lemogwa ga manyalo a Semoseleme; go tlhalosa ditlhokego tsa lenyalo la boammaaruri la Semoseleme; go laola kwadiso ya manyalo a Semoseleme; go lemoga seemo le bokgoni jwa balekane ba lenyalo mo manyalong a Semoseleme; go laola ditlamorago tsa dithoto tsa manyalo a Semoseleme; go laola go khutlisiwa ga manyalo a Semoseleme le ditlamorago tsa seo; go dira tlamelo ya go dirwa ga melawana; le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
"Iddah" e kaya paka e e laoletsweng ya go leta, morago ga go sena go tlhatlhamololwa lenyalo ka Talaq, Faskh gongwe loso mo pakeng e mo go yona a ka sekeng a nyalwa gape.
c imileng, e atologa go fitlha ka nako ya go belega.
b fa a imile, e atologa go fitlha ka nako ya go belega.
"Molao ono" o akaretsa melawana.
xxii "'Tafwid al- Talaq'" e kaya fa monna a rolela dithata tsa gagwe tsa Talaq mo mosading wa gagwe gongwe go mongwe fela, e ka nna ka nako ya go konosediwa ga lenyalo gongwe mo tsamaong ya lenyalo, gore mosadi gongwe motho yo o roletsweng dithata a kgone go fedisa lenyalo ka go goeletsa Talaq go ya ka dipeelo tsa dithata tseo fela; mme xxiii "Tona" e kaya Tona ya Merero ya Selegae.
Ditlamelo tsa Molao ono di tla dirisiwa mo lenyalong la Semoseleme le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, moo maphata a lona a tlhophang go ya ka tsela e e rebotsweng, go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono.
Ditlamelo tsa Molao ono di tla dirisiwa mo lenyalong la Semoseleme le le nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira: Fa fela e le gore maphata a tla nna le tshiamelo, mo sebakeng sa dikgwedi di le 12 gongwe paka e telejana jaaka go tla bo go rebotswe, go tloga ka letlha la tshimologo eo, go tlhopha mmogo go ya ka tsela e e rebotsweng, gore ba seke ba tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono, mme mo lebakeng le le jalo, ditlamelo tsa Molao ono ga di kitla di dira mo lenyalong le le jalo.
Molao o o dirang mo lenyalong la Semoseleme le maphata a lona a tlhophileng gore a seke a tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono, e tla nna molao fela jaaka o sa bolo go nna pele ga Molao ono o simolola go dira.
b ga di dire mo lenyalong la selegae le le tlhomamisitsweng ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo morago ga go simolola go dira ga Molao ono; mme c ga di dire mo lenyalong la setso le le kwadisitsweng ka fa tlase ga Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998 Molao wa bo120 wa 1998.
Lenyalo la Semoseleme le Molao ono o dirang mo go lona mme le obametse ditlhokego tsotlhe tsa Molao ono, le tla lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka lenyalo la boammaaruri.
Monna le mosadi ba ba mo lenyalong la Semoseleme ba lekalekana ka seriti sa setho mme botlhe, go ya ka tekatekano, ba na le maemo a a tletseng, bokgoni le go ikemela ka tsa madi, go akarediwa bokgoni jwa go bona le go nna le dithoto le go di tsamaisa, go tsenela dikonteraka le go tsaya dikgato tsa semolao.
Kgotlhang nngwe le nngwe e e tlhagelelang mo lenyalong la Semoseleme le le nnileng gona mme la khutla pele ga Molao ono o simolola go dira, e tla lebelelwa go ya ka ditlamelo tsa Molao ono: Fa fela e le gore maphata a ka dumelana ka tsela e e rebotsweng go tlhopha gore kgotlhang e lebelelwe kwa ntle ga ditlamelo tsa Molao ono.
a Moo e leng gore kgotlhang e tlhagelela magareng ga monna yo o mo lenyalong la lefufa, le mongwe gongwe bangwe ba balekane ba gagwe ba lenyalo, mme kgotlhang ya teng e sa ntse e sekasekwa kwa kgotlatshekelo e e nang le bokgoni mo tikologong eo, mme e bile go sa kgathalesege gore a kgotlhang e amana le lenyalo le le laolwang ke ditlamelo tsa Molao ono kgotsa nnyaa, balekane botlhe ba lenyalo ba monna a nyalaneng nabo ba tshwanetse go newa kitsiso ya kgotlhang eo.
b Fa e dira taelo go latela ditlamelo tsa temana ya a, kgotlatshekelo e tshwanetse go ela tlhoko ditshwanelo tsa maphata otlhe a a amegang.
d monyadi le monyadiwa ba ba ikaelelang go tsena mo lenyalong ba tshwanetse ba bo ba le bogolo jwa dingwaga di le 18; mme e go tshwanetse ga obamelwa ditlamelo tsa karolo eno le dikarolo tsa 6 le 7.
Ga gona molekane ope yo o mo lenyalong la Semoseleme le Molao ono o dirang mo go lona yo o tla reng morago a tsene mo lenyalong ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo gongwe molao mongwe fela mo tsamaong ya lenyalo leo la Semoseleme.
Mo lebakeng le mo go lona go tsenweng mo lenyalong go tlola ditlamelo tsa karolwana 2, lenyalo leo le tla tsewa e se la boammaaruri.
Fa mongwe wa banyalani ba ba ikaelelang go tsena mo lenyalong e sa le ngwana, o tshwanetse go bona tumelelo ya batsadi ba gagwe botlhe, gongwe fa a sena batsadi, ya motlhokomedi wa gagwe.
Fa tumelelo ya motsadi gongwe motlhokomedi jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 4 e sa kgone go bonwa, go tla dira ditlamelo tsa karolo ya 25 ya Molao wa Lenyalo.
Le fa go ntse go na le ditlhokego tsa karolwana ya 1 d, Tona gongwe mongwe fela wa Momoseleme gongwe bothati jwa Semoseleme jo bo laoletsweng jalo ke ena ka lekwalo, ba ka rebolela motho yo o bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga tse di beilweng, tetla e e kwadilweng go tsena mo lenyalong la Semoseleme fa Tona gongwe motho yo o kailweng gongwe bothati bo bona lenyalo leo le eletsega mme e bile le le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang.
Tetla e e tla bong e rebotswe go ya ka karolwana ya 6 ga e kitla e golola maphata a lenyalo leo le le lebeletsweng mo maikarabelong a go obamela ditlhokego tse dingwe le dingwe gape tse di rebotsweng ke molao.
Fa motho yo o bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga tse di beilweng a tsene mo lenyalong la Semoseleme kwa ntle ga tetla e e kwadilweng ya Tona gongwe mongwe gongwe bothati jo bo laoletsweng jalo ke ena, Tona gongwe motho yoo gongwe bothati, fa ba bona lenyalo leo le eletsega mme e bile le le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang, mme e le gore mo dintlheng tse dingwe tsotlhe lenyalo le nnile go ya ka Molao ono, ba ka tlhomamisa lenyalo leo ka go kwala, go nna lenyalo la boammaaruri la Semoseleme mo mabakeng otlhe.
Go lebeletswe ditlamelo tsa dikarolwana 6 le 7, karolo ya 24A ya Molao wa Lenyalo e dira mo lenyalong la Semoseleme la ngwana le le nnileng gona kwa ntle ga tumelelo ya motsadi, motlhokomedi, mokomisinara wa katlaatlelo wa bana gongwe moatlhodi, go ya fela jaaka go tla bo go le maleba.
Thibelo ya lenyalo la Semoseleme magareng ga batho ka ntlha ya kamano ya bona ya madi gongwe losika gongwe tlhokomelo, gongwe lebaka lengwe le lengwe fela, e laolwa go ya ka molao wa Islamo.
a le le nnileng gona pele ga go simolola go dira ga Molao ono, kwa ntle ga fa maphata a tlhophile gore a seke a tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono jaaka go kailwe mo karolong ya 22, le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi tse 12 morago ga go simolola go dira goo, gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng; gongwe b le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, moo maphata a tlhophileng go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono jaaka go kailwe mo karolong ya 21, le tshwanetse go kwadisiwa jaaka go rebotswe ka nako ya go konotelelwa ga lenyalo gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng.
a mongwe le mongwe wa maphata a a amegang a neela motlhankedi yo o nyadisang lekwaloitshupo la gagwe le le rebotsweng ka fa tlase ga ditlamelo tsa Molao wa Boitshupo wa 1986 Molao wa bo71 wa 1986; gongwe b fa go sena lekwaloitshupo, lephata le le maleba le tlamela motlhankedi yo o nyadisang ka lekwalo la maikano le le rebotsweng; gongwe c mongwe wa maphata ao a neela motlhankedi yo o nyadisang lekwaloitshupo la gagwe le le kailweng mo temaneng ya a mme yo mongwe a neela motlhankedi yo o nyadisang lekwalo la maikano le le kailweng mo temaneng ya b.
d rebolela balekane ba lenyalo setifikeiti sa kwadiso, se se nang le dintlha tse di rebotsweng; le e fetisetsa direkoto tse di maleba kwa moemeding wa kgaolo gongwe kgaolopotlana yo o thapilweng jalo ka fa tlase ga karolo ya 211 ya Molao wa Boitshupo wa 1986.
Fa motlhankedi yo o kwadisang a sa kgotsofala gore go ne go na le lenyalo la boammaaruri la Semoseleme magareng ga banyalani, o tshwanetse go gana go kwadisa lenyalo.
a kwadiso ya lenyalo la Semoseleme; gongwe b go phimolwa gongwe go baakanngwa ga kwadiso nngwe fela ya lenyalo la Semoseleme e e dirilweng ke motlhankedi yo o nyadisang.
Setifikeiti sa kwadiso ya lenyalo la Semoseleme se se rebotsweng ka fa tlase ga karolo eno gongwe molao mongwe fela o o nang le tlamelo ya kwadiso ya manyalo a Semoseleme ke bosupi jwa ntlha jo bo lekaneng prima facie proof jwa go nna gona ga lenyalo la Semoseleme le jwa dintlha tse di fitlhelwang mo setifikeiting.
Motlhankedi mongwe le mongwe yo o nyadisang yo o kwadisang ka kitso, lenyalo le le sa obameleng ditlamelo tsa Molao ono, o tla bonwa molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R5 000.
a Motho mongwe le mongwe yo o tsamaisang lenyalo la Semoseleme, go sa kgathalesege gore a motho yoo ke motlhankedi yo o nyadisang, o tshwanetse go itsise balekane ba ba ikaelelang go tsena mo lenyalong gore ba ka itlhophela gore a ba batla go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono kgotsa nnyaa.
b Fa maphata a lenyalo le go ikaelelwang go tsenwa mo go lona a tlhopha go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono jaaka di kailwe mo karolong ya 21, motho yo o tsamaisang lenyalo le le kailweng mo temaneng ya a o tshwanetse go fetisetsa maphata ao kwa motlhankeding yo o nyadisang gore go kwadisiwe lenyalo leo la Semoseleme le a le tsamaisitseng.
c Motho yo o tsamaisang lenyalo le le kailweng mo temaneng ya a, yo o sa obameleng ditlamelo tsa temana ya b, o nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R5 000.
Fa maphata a tlhagelela fa pele ga motlhankedi yo o nyadisang gore ba tsweletse lenyalo la Semoseleme mme motlhankedi yoo yo o nyadisang a na le pelaelo ya gore mongwe wa bona o ka ne a le bogolo jo bo mo iletsang go tsena mo lenyalong la boammaaruri la Semoseleme kwa ntle ga tumelelo gongwe tetla ya motho mongwe fela, motlhankedi yo o nyadisang a ka gana go kwadisa lenyalo magareng ga bona ntle le fa a ka newa tumelelo eo gongwe tetla e e kwadilweng, gongwe bosupi jo bo kgotsofatsang jwa gore lephata le le amegang le na le tshiamelo ya go ka tsena mo lenyalong kwa ntle ga tumelelo gongwe tetla eo.
a malebana le lenyalo le le nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira, mme le fa e le gore ka nako ya go konosediwa ga lona, go ne go na le tumelano e e kwadilweng magareng ga balekane ba lenyalo, e e laolang ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo, mo sebakeng sa dikgwedi di le somepedi go tloga ka letlha le Molao o simolotseng go dira ka lona; le b malebana le lenyalo le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo go tloga ka letlha le konteraka e simolotseng go dira ka lona gongwe paka e e atolositsweng go ya fela jaaka kgotlatshekelo e ka letla fa go sena go dirwa kopo.
Go sa ikgatholosiwe ditlamelo dingwe le dingwe fela tse di ganetsanang le seno tse di ka fitlhelwang mo molaong mongwe fela, konteraka e e seng ya tlhakanelo ya dithoto e e kaiwang mo karolwaneng ya 1 ga e tlhoke go tlhomamisiwa ke ramolao.
v go rebotswe kitsiso e e kwadilweng e e lekaneng ya phetogo e e tshitshinngwang go banayamolato ba balekane ba lenyalo ba melato e e fetang R500 gongwe melato e Tona ya Bosiamisi e ka swetsang ka yona ka kitsiso mo Kaseteng; mme vi go se motho ope yo o tla gobelelwang ke phetogo e e tshitshinngwang, e ka, laela gore tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong gongwe manyalo ao, ga e sa tlhole e dira mme ya laolela maphata a lenyalo gongwe manyalo ao go tsena mo konterakeng e e kwadilweng e e leng gore e tla laola tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo gongwe manyalo a bona mo isagong go ya ka dipeelo tse di tla bong di beilwe ke kgotlatshekelo.
Mo kgetseng e e amang monna yo e leng molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a Semoseleme, batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba ba gona ba lenyalo, ba tshwanetse go nna gona mo ditsamaisong.
Moo monna e leng molekane wa lenyalo mo lenyalong le le gona la selegae, le mo lenyalong la Semoseleme, balekane ba gagwe ba lenyalo botlhe ba tshwanetse go nna gona mo ditsamaisong tseo.
Monna yo o mo lenyalong la Semoseleme, le Molao ono o dirang mo go lona, mme a eletsa go tsena mo lenyalong le lengwe la Semoseleme le mosadi yo mongwe morago ga go simolola go dira ga Molao on, o o tshwanetse go dira kopo kwa kgotlatshekelo gore e rebole konteraka e e kwadilweng e e tla laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo tsa manyalo a gagwe mo isagong.
c ntsha taelo eo malebana le dithoto tse di ka nnang gona tsa balekane ba lenyalo ba ba amegang go ya jaaka go dumelanwe, gongwe, fa go sena tumelano, lenyalo le tla tsewa e le le e seng la tlhakanelo ya dithoto, ntle le fa kgotlatshekelo e ka swetsa ka tsela e nngwe ka ntlha ya mabaka a a pateletsang.
Batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba lenyalo ba ba gona ba modirakopo gammogo le molekane yo o tshwanetseng go nyalwa, ba tshwanetse go nna mmogo mo ditsamaisong tse di dirwang go ya ka karolwana ya 6.
Fa kgotlatshekelo e letlelela kopo e e kailweng mo karolwaneng ya 3 gongwe 6, mokwadisi gongwe tlelereke ya kgotlatshekelo, fela jaaka go tla bo go le maleba, o tshwanetse go neela molekane mongwe le mongwe wa lenyalo taelo ya kgotlatshekelo e e akaretsang dikhopi tse di tlhomamisitsweng tsa konteraka eo mme o tshwanetse go dira gore taelo eo le khopi e e tlhomamisitsweng ya konteraka eo di romelwe kwa mokwadising mongwe le mongwe wa dikano mo lefelong le kgotlatshekelo e leng mo go lona gore go kwadisiwe.
Ga gona motlhankedi ope yo o nyadisang yo o tla kwadisang lenyalo la bobedi gongwe le le latelang la Semoseleme, ntle le fa fela monna a tlamela motlhankedi yo o nyadisang ka taelo ya kgotlatshekelo e e nayang tetla e e tlhokegang go ya ka karolwana ya 7.
Monna yo o tsenang mo lenyalong le lengwe la Semoseleme, fa a sa ntse a nyetse, kwa ntle ga tetla ya kgotlatshekelo, e le go tlola karolwana ya 6, o tla nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R20 000.
Motho mongwe le mongwe yo o thibelang yo mongwe ka bomo gore a seke a diragatsa ditshwanelo tse di rebotsweng ka fa tlase ga Molao ono, o tla nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso gongwe go latlhelwa kwa kgolegelong sebaka se se sa feteng ngwaga.
Ditlamelo tsa karolo ya 2 ya Molao wa Tlhalo di tla dira, ka diphetogo tse di tla tlhokegang go ya ka bokao, malebana le tikologo e kgotlatshekelo e dirang mo go yona malebana le Molao ono.
Go sa ikgatholosiwe ditlamelo tsa karolo ya 3a ya Molao wa Tlhalo gongwe sengwe fela se se ganetsanang le seo se se fitlhelwang mo molaong mongwe fela gongwe molao wa boagisanyi, lenyalo la Semoseleme le ka tlhatlhamolowla ke kgotlatshekelo ka ntlha ya mabaka a a letlelelwang ke molao wa Islamo. Ditlamelo tsa karolo eno di tla dira gape, ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao, mo lenyalong le le ntseng le le gona la selegae mo e leng gore maphata a lona a tlhophile ka tsela e e rebotsweng, go dira gore ditlamelo tsa Molao ono di dire mo ditlamoragong tsa lenyalo la bona.
a Monna o tla patelesega go dira gore Talaq e e sa gogelegeng morago e kwadisiwe ka gangwe fela, mme mo lebakeng lengwe le lengwe fela, mo sebakeng se se sa feteng malatsi a le 30 morago ga kgoeletso, le motlhankedi yo o nyadisang kwa kgaolong ya magiseterata e e gaufi le bonno jwa mosadi, mosadi yoo a le gona gongwe moemedi yo o laoletsweng jalo ke mosadi gammogo le basupi ba le babedi ba ba nang le bokgoni.
b Fa e le gore ga go kgonagale gore mosadi gongwe moemedi yo o laoletsweng ke mosadi a nne gona ka ntlha ya lebaka lengwe fela, motlhankedi yo o nyadisang o tla kwadisa Talaq e e sa gogelegeng morago fela mo mabakeng a mo go ona monna a kgotsofatsang motlhankedi yo o nyadisang kitsiso e e maleba e e ka ga keletso ya kwadiso e e mo foromong e e rebotsweng e neilwe mosadi ke morongwa wa kgotlatshekelo gongwe tirelo e e emetseng seo.
c Ditlamelo tsa ditemana tsa a le b di tla dira ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao, moo monna a neileng mosadi dithata tsa go dira kgoeletso ya Talaq, mme mosadi a dirile kgoeletso ya Talaq e e sa gogelegeng morago Tafwid al- Talaq.
d Monna mongwe le mongwe fela yo e leng gore a ntse a itse e bile a dira ka bomo, ga a kwadise Talaq e e sa gogelegeng morago go ya ka karolwana eno o tla nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R5 000.
e Fa molekane wa lenyalo a ganetsa boammaaruri jwa Talaq e e sa gogelegeng morago, go ya ka Molao wa Islamo, motlhankedi yo o nyadisang a ka seke a e kwadisa go fitlhelela kgotlhang eo e rarabololwa ka tsereganyo go ya ka karolo ya 14 gongwe kgotlatshekelo go latela tumelano e e kwadilweng magareng ga balekane ba lenyalo.
f E tla re mo sebakeng sa malatsi a le 14 morago ga letlha la go kwadisiwa ga Talaq e e sa gogelegeng morago, molekane wa lenyalo o tla simolola dikgato tsa semolao kwa kgotlatshekelong e e nang le bokgoni go bona taelo e e tlhomamisang go tlhatlhamololwa ga lenyalo ka tsela ya Talaq. Kgato e e tla tsewang jalo e tla ikamanya le ditsamaiso tse di rebolwang nako le nako ke melawana e e dirang ya kgotlatshekelo. Khopi ya setifikeiti sa kwadiso ya Talaq e e sa gogelegeng morago e tla mametlelelwa mo tagafareng e e simololang kgato eo.
kopo ya kabelo go thusa mo ditshenyegelong tsa kgato eo gongwe go tsaya dikgato tseo, gongwe go dira kopo eo, ka kopo ya boitshodi, gongwe ya tirelo ya tsamaiso e e emiseditsweng, gongwe nopolo ya taelo ya mongwe yo e leng lephata la kgato eo gongwe kopo e eo; gongwe iii kopo ya tlhokomelo mo pakeng ya iddah.
Kgotlatshekelo e tshwanetse go rebola taelo ya tlhalo ka mokgwa wa Faskh ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe fela le le lemogwang jaaka la boammaaruri la go tlhatlhamolola manyalo ka fa tlase ga molao wa Islamo, go akarediwa mabaka a a tlhalositsweng mo tlhalosong ya Faskh mo karolong ya 1. Mosadi o tla tsaya dikgato tsa taelo ya tlhalo ka mokgwa wa Faskh mo kgotlatshekelo e e nang le bokgoni, mme tsamaiso e e dirang moo e tla nna tsamaiso e e bewang nako le nako ke melawana ya kgotlatshekelo, go akarediwa tlhokomelo ya nakwana e e maleba, e e kailweng mo karolwaneng ya 3f. Go rebolwa ga Faskh ke kgotlatshekelo, go akarediwa Faskh e e rebotsweng morago ga kopo e e dirilweng ke monna, e tla fedisa lenyalo.
Balekane ba lenyalo ba ba diragaditseng Khula ba tla tlhagelela ka sebele fa pele ga motlhankedi yo o nyadisang mme ba dira gore e kwadisiwe fa pele ga basupi ba ba nang le bokgoni ba le babedi. Motlhankedi yo o nyadisang o tla kwadisa Khula jaaka Talaq e le nngwe fela e e sa gogelegeng morago, mme mo lebakeng leo ditlamelo tsa karolwana 3f di tla dira ka diphetogo tse di tla bong di tlhokega go ya ka bokao.
Molao wa Tsereganyo mo Mererong Mengwe ya Tlhalo wa 1987 Molao wa bo24 wa 1987 le dikarolo tsa 61 le 2 tsa Molao wa Tlhalo tse di amanang le tshireletso ya katlaatlelo ya ngwana gongwe ngwana yo o sa leng mmotlana wa lenyalo le le amegang, di dira mo go tlhatlhamololweng ga lenyalo la Semoseleme ka fa tlase ga Molao ono.
i lephata le tota le thusitse, gongwe le dirile ditirelo, mo tirong gongwe mo tsamaisong ya kgwebo gongwe dikgwebo tsa lelapa mo tsamaong ya lenyalo; gongwe ii maphata a nnile le seabe, mo tsamaong ya lenyalo, mo tlhokomelong gongwe koketso ya thoto ya ona, gongwe ya mongwe fela wa ona, mo e leng gore tota ga go kgonagale gore go ka lekanyediwa ka nepo gore lephata lengwe le lengwe le nnile le seabe gongwe le abetse go le kana kang.
c e tshwanetse gore, mo ntlheng ya monna yo e leng molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a Semoseleme, e ele tlhoko dintlha tsotlhe tse di maleba, go akarediwa tatelano ya manyalo, konteraka nngwe le nngwe fela, tumelano gongwe taelo e e dirilweng go ya ka karolo ya 83 le 7.
f e tshwanetse gore, fa e dira taelo ya tuelo ya tlhokomelo, go akarediwa tlhokomelo e e fetileng, e ele tlhoko dintlha tsotlhe tse di maleba; mme g e ka dira taelo ya mpho ya kagisanyo mut'ah al- Talaq mo mabakeng a a tlhalositsweng a a letlelelwang ke molao wa Islamo.
Go tsweletsa Molao ono, dingwaga tsa go nna mogolo tsa motho mongwe le mongwe di lebelelwa go ya ka Molao wa Dingwaga tsa Bogolo wa 1972 (Molao wa bo57 wa 1972).
Fa e dira taelo ya yo o tla nnang le, gongwe phitlhelelo ya ngwana yo o sa leng mmotlana, gongwe fa e dira tshwetso malebana le yo o tshwanetseng go tlhokomela bana, kgotlatshekelo, e ntse e etse tlhoko molao wa Islamo, le pegelo le dikatlenegiso tsa Mmueledi wa Lelapa, e tla ela tlhoko katlaatlelo le dikgatlhego tsa ngwana.
Go lebeletswe karolwana 1, motsadi yo o sa nneng le ngwana o tla nna le phitlhelelo e e amogelesegang ya ngwana.
Fa batsadi botlhe ba se gona, gongwe, fa ba retelelwa, ka ntlha ya mabaka mangwe fela, fela go ntse go lebeletswe karolwana 1, kgotlatshekelo, e ntse e letse tlhoko molao wa Islamo, fa e rebola taelo ya yo o tla nnang le al-hadanah gongwe yo o tla tlhokomelang al-walayah ngwana yo o sa leng mmotlana, e tla rebola taelo ya go nna le, gongwe go tlhokomela ngwana go motho yo kgotlatshekelo e mo tsayang a le maleba, mo mabakeng otlhe.
Taelo malebana le go nna le, gongwe go tlhokomela gongwe go nna le phitlhelelo ya ngwana, e e dirwang go ya ka Molao ono, e ka nna ya phimolwa gongwe ya fetolwa ka nako nngwe le nngwe, gongwe, malebana le phitlhelelo ya ngwana, ya beelwa thoko ke kgotlatshekelo fa kgotlatshekelo e fitlhela e le gore go na le mabaka a a lekaneng gore go ka dirwa jalo: Fa fela e le gore Mmueledi wa Lelapa o tsaya dikgato tsa patlisiso malebana le katlaatlelo ya bana ba ba sa leng babotlana, pele ga go dira taelo e e maleba ya phetolo, phimolo gongwe go beelwa thoko, fela jaaka go tla bo go le maleba.
Go tla dira ditlamelo tsa Molao wa Tlhokomelo wa 1998 (Molao wa bo99 wa 1988), ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao, malebana le maikarabelo a motho mongwe le mongwe fela a go tlhokomela motho yo mongwe. Kwa ntle ga go ikgatholosa ditlamelo tsa Molao oo, ditlamelo tsa dikarolwana tsa go ya go di tla dira.
maikarabelo a monna a go tlhokomela ngwana yo o tsetsweng mo lenyalong leo a akaretsa go tlamela ka dijo, diaparo, bonno jo bo farologaneng, tlhokomelo ya kalafi le thuto.
Madi a tlhokomelo a go tla swediwang ka ona e tla nna madi a kgotlatshekelo ya tlhokomelo e tla a bonang a sa gobelele mme a siame mo mabakeng otlhe a kgetse.
Taelo ya tlhokomelo e e dirilweng go ya ka Molao ono e ka nna ya phimolwa gongwe ya fetolwa gongwe ya beelwa thoko ke kgotlatshekelo ka nako nngwe le nngwe fa kgotlatshekelo e fitlhela e le gore go na le mabaka a a lekaneng gore go ka dirwa jalo.
Madi a a saletseng kwa morago a a sa duelwang a tlhokomelo a a tshwanetseng go duelwa mme a duelwa mosadi a ka seke a phimolwa ka taolelo, go sa ikgatholosiwe ditlamelo tsa Molao wa Taolelo wa 1969 Molao wa bo68 wa 1969 gongwe molao mongwe fela.
Mo mabakeng a go na leng kgotlhang e e tlhagelelang mo tsamaong ya lenyalo la Semoseleme gongwe e e tlhagelelang ka mokgwa mongwe mo lenyalong leo, mongwe le mongwe wa maphata a lenyalo leo a ka fetisetsa kgotlhang eo, ka nako nngwe le nngwe, e ka nna pele gongwe morago ga go tsaya dikgato tsa semolao tse di kailweng mo karolong ya 9 (f) fela e le pele ga kgotlatshekelo e ka ntsha katlholo, kwa Lekgotleng la Tsereganyo le le tlhomamisitsweng jaaka go rebotswe.
Lekgotla la Tsereganyo le tla leka go rarabolola kgotlhang ka tsereganyo mo sebakeng sa malatsi a le 30 go tloga ka letlha la go fetisiwa ga morero oo. Maphata a ka nna a nna le kemedi ya moemedi yo ba mo itlhophetseng kwa tsereganyong eo.
E tla re morago ga go rarabolola kgotlhang, Lekgotla la Tsereganyo le ise tumelano ya tsereganyo kwa kgotlatshekelo mo sebakeng sa malatsi a le sup morago ga tharabololo eo mme kgotlatshekelo, fa e kgotsofetse gore dikgatlhego tsa bana ba ba ka neng ba sa le babotlana di sireleditswe ka tshwanelo, e tla tlhomamisa tumelano ya tsereganyo.
Fa Lekgotla la Tsereganyo le tlhomamisitse gore kgotlhang e sa ntse e ise e rarabologe gongwe fa kgotlhang e ntse e sa rarabologa morago ga gore malatsi a le 30 morago ga letlha la go fetisiwa ga yona a khutle, kgotlhang eo e ka atlholwa ke kgotlatshekelo go ya ka karolo ya 15.
Go ntse go na le sengwe fela se se ka neng se ganetsa se se mo Molaong wa Thuanyo wa 1965 (Molao wa bo42 wa 1965), gongwe molao mongwe fela, maphaa a a mo lenyalong la Semoseleme a ka dumelana go fetisetsa kgotlhang e e tlhagelelang mo tsamaong ya lenyalo leo gongwe e e tlhagelelang ka mokgwa mongwe mo lenyalong leo go ya kwa moruanying gore e rarabololwe ka thuanyo.
Go ntse go lebeletswe karolwana ya 4, ditlamelo tsa Molao wa Thuanyo wa 1965, di tla dira mo thuanyong e e dirilweng go ya ka karolo eno.
a tumelelo ya maphata a a mo lenyalong la Semoseleme ya go letla gore kgotlhang e rarabololwe ka thuanyo e tsewa e le tumelelo ka kitso; mme b maphata a mangwe fela a a nang le kgatlhego mo dipoelong tsa thuanyo a itsisiwe ka ga thuanyo eo.
Ga gona taelo ya thuanyo e e amang katlaatlelo ya bana ba ba sa leng babotlana gongwe maemo a motho mongwe fela e e tla dirang kwa ntle ga fa e tlhomamisitswe ke Kgotlatshekelo Kgolo morago ga kopo kwa kgotlatshekelong eo le morago ga kitsiso go maphata otlhe a a nang le dikgatlhego mo dipoelong tsa thuanyo.
d fetola taelo go ya jaaka go le maleba; gongwe e busetsa morero kwa Moruanying ka dikaelo tse di maleba.
Ga gona sepe se se mo karolwaneng ya 5 se se tla tseewang se lekanyetsa tikologo ya kgotlatshekelo ya go sekaseka taelo ya thuanyo ka fa tlase ga molao ope fela, malebana le dikgotlhang tsa dithoto tse di sa ameng ditshwanelo gongwe dikgatlhego tsa bana ba ba sa leng ba botlana.
d motho mongwe le mongwe yo o thapilweng jalo o tla nna le tshiamelo ya go ka thapiwa gape sebaka se se oketsegileng go ya fela jaaka Tona a ka bona go le matshwanedi.
Balekanyetsi ba ba thapilweng go ya ka karolo eno ba tla dira jaaka bagakolodi. Mo lebakeng le mo go lona moatlhodi wa sebaka a sa lateleng kgakololo ya molekanyetsi, molekanyetsi yoo o tla tlhagisa megopolo ya gagwe ka go e kwala, mme fa go ka nna le boikuelo, e tla neelwa Mokwadisi wa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo e le karolo ya rekoto e e tshwanetseng go lebelelwa ke kgotlatshekelo eo.
Tshwetso nngwe le nngwe ya kgotlatshekelo e ka nna ya nna le boikuelo kwa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo go ya ka Melawana e e dirang ya Kgotlatshekelo, le fa e le gore yo o dirang boikuelo a ka seke a patelesega go tlhagisa tuelo ya netefaletso ya ditshenyegelo tsa boikuelo.
Mo lebakeng le mo go lona go nang le boikuelo kwa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo, tshwetso eo e tla isiwa kwa ditheong di le pedi tsa Semoseleme, tse di tlhomamisitsweng mme e bile di rebotswe, gore di neele tshwaelo e e kwadilweng malebana le dintlha tsa molao gore di tle di isiwe kwa Mokwadising wa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo mo sebakeng sa malatsi a le somamarataro go tloga ka letlha le kitsiso ya boikuelo e isitsweng ka lona.
Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo, fa e lebelela boikuelo jo bo kailweng mo karolwaneng ya 4, e tla ela tlhoko tshwaelo e e kwadilweng e e kailweng mo karolwaneng eo.
Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, morago ga go batla maikutlo a Boto ya Thuso ya Molao Legal Aid Board e e tlhamilweng go ya ka karolo 2 ya Molao wa Thuso ya Molao wa 1969 Molao wa bo22 wa 1969, o tla dira tlamelo e e maleba ya gore batho ba ba humanegileng ba newe thuso ya molao.
Mo lebakeng le mo go lona molekane wa lenyalo le le ntseng le le gona la selegae a tsayang kgato ya tlhalo go ya ka Molao wa Tlhalo morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, kgotlatshekelo ga e kitla e tlhatlhamolola lenyalo la selegae ka go rebola taelo ya tlhalo go fitlhelela kgotlatshekelo e kgotsofala gore lenyalo le le tsamayang le leo la Semoseleme le tlhatlhamolotswe.
Mo lebakeng le mo go lona monna a ganang, ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe fela, go goeletsa Talaq e e sa gogelegeng morago, mosadi yo o mo lenyalong leo la Semoseleme o tla nna le tshiamelo ya go dira kopo ya taelo ya Faskh go ya ka Molao ono go tsweletsa lebaka leo fela, mme mo lebakeng leo, ditlamelo tsa Molao ono di tla dira, ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao.
Mo mabakeng a a kailweng mo karolwaneng ya 2, morero o ka busediwa kwa kgotlatshekelo gore e swetse ka ditlamorago tsa dithoto gongwe tse dingwe fela tsa lenyalo go ya ka Molao wa Tlhalo le melao mengwe e e amanang le eo ya lenyalo.
Mo mabakeng a e leng gore, mo go dimo ga lenyalo le la selegae, monna o ne a tsene mo lenyalong gongwe manyalo a mangwe a Semoseleme a a tshwanetseng go kwadisiwa ka fa tlase ga Molao ono, molekane gongwe balekane ba lenyalo ba monna ba tshwanetse go nna mmogo mo kgatong ya tlhalo e e kaiwang mo karolwaneng ya 1.
Ditlamelo tsa karolwana ya 1 di tla dira, ka diphetogo tse di ka tlhokegang go ya ka bokao, mo balekaneng ba lenyalo le le ntseng le le gona ba ba tlhophileng go amogela ditlamelo tsa Molao ono jaaka di kailwe mo karolong ya 2.
Mo lebakeng le mo go lona go tsewang dikgato ka fa tlase ga Molao ono tsa tlhomamiso gongwe thebolo ya taolo ya go tlhatlhamololwa ga lenyalo la Semoseleme gongwe namolo ya mofuta mongwe fela, mme dikgato tseo di sa ganediwe, gongwe mo lebakeng le mo go lona maphata a konoseditseng tumelano, morero o tla reediwa ke moatlhodi wa Momoseleme yo o nnang a sena balekanyetsi.
Taelo ya go tlhatlhamololwa ga lenyalo la Semoseleme e ka seke ya rebolwa gongwe go tlhomamisiwa ka fa tlase ga Molao ono kwa ntle ga fa moatlhodi wa sebaka a kgotsofetse gore go etswe tlhoko dikgatlhego tsa bana ba ba sa leng babotlana ba ba tsetsweng mo lenyalong leo.
viii morero mongwe fela o o botlhokwa gongwe o le maleba go dira tlamelo ya kwadiso e e bokgoni ya manyalo a Semoseleme gongwe tsamaiso e e bokgoni ya Molao ono; le b e e rebolang ditefo tse di duelwang malebana le kwadiso ya lenyalo la Semoseleme le go rebolwa ga setifikeiti sengwe le sengwe malebana le seo.
Molawana mongwe le mongwe o o dirilweng ka fa tlase ga karolwana ya 1 o o ka bakelang Mmuso go nna le ditshenyegelo tsa madi o tshwanetse go dirwa go batlwa maikutlo a Tona ya Ditšhelete.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o ka dira tlamelo ya gore motho mongwe le mongwe yo o tlolang ditlamelo tsa ona gongwe a retelelwa ke go o obamela, a ka nna molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso gongwe go latlhelwa kwa kgolegelong sebaka se se sa feteng ngwaga.
Kgotlatshekelo e ka seke ya tlamega go dira taelo ya ditshenyegelo go lephata le le atlegileng mo kgatong ya tlhalo, fela kgotlatshekelo, e lebeletse bokgoni jwa maphata le maitsholo a ona a a maleba, e ka dira taelo e e bonang e siame, mme kgotlatshekelo e ka laela gore ditshenyegelo tsa dikgato di aroganngwe magareng ga maphata.
Mo lebakeng le mo go lona go nang le kgotlhang e e malebana le gore a lenyalo la Semoseleme le le keteketsweng kwa nageng e sele le lemogwa e le lenyalo la boammaaruri la Semoseleme kgotsa nnyaa ka fa tlase ga Molao ono, kgotlhang eo e ka swediwa ke kgotlatshekeloe lebeletse dintlha tsotlhe tse di maleba, go akarediwa dintlhatheo tsa kgotlhang ya melao.
Ka go riana melao e e totobaditsweng mo Sejuleng e baakanngwa go ya jaaka go tlhalositswe mo kholomong ya boraro ya Sejule.
Molao ono o bidiwa Molao wa manyalo a Semoseleme wa 20.., mme o simolola go dira ka letlha le le tlhomilweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng.