Die werklike redes vir die aftakeling van Westerse standbeeldeDie perdegedenkbeeld in Port Elizabeth voordat dit beskadig is. Foto: Twitter Die feit dat dit nie net Afrikaner-standbeelde uit die apartheidsera is wat onder skoot is nie, maar selfs Engelse standbeelde uit die koloniale era, wys dat hierdie afbreekaksies eerder anti-Westers as anti-Afrikaner is. In die koppe van hierdie kulturele vandale beweeg die land waarskynlik van ’n post-apartheidsera na ’n post-koloniale era. Omdat hulle hierdie standbeelde as oorblywende simbole van die era van Westerse oorheersing sien, is hulle strewe om dit om te gooi terselfdertyd tekenend van die strewe om die Westerse stelsels in die land omver te werp. Die vraag is dus of die eintlike dryfveer agter die vernieling van die standbeelde nie eerder ’n opstand teen verwestering is as net ’n drang om te vernietig nie? Oorsprong van verwestering Westerse state het sowat 500 jaar gelede stadig maar seker deur ’n stel unieke vernuwings ’n voorsprong op ander beskawings begin kry. Hierdie vernuwings het die Weste in staat gestel om die wêreld die afgelope vyf eeue polities, ekonomies, militêr, godsdienstig en kultureel te oorheers. Die belangrikste van hierdie vernuwings was Westerse ontwikkelings soos die wetenskap en tegnologie, die vrye mark, die regsorde, die burgerlike samelewing en later die demokrasie. Hierdie stel Westerse “hardeware” is aangevul deur ’n “sagteware”-pakket van protestantse waardes soos roeping, werketiek, selfverantwoordelikheid, spaarsin en entrepreneurskap. Hierdie omwenteling is grootliks moontlik gemaak deur die Protestantse hervorming wat die Rooms-Katolieke Kerk se versmorende houvas op die samelewing verbreek het. Dit het Westerlinge se energie vrygestel en gelei na talle wetenskaplike, ekonomiese en militêre uitvindings en deurbrake wat die Weste mettertyd laat uitstyg het. Die resultaat van hierdie Westerse kultuurerfenis was die sterkste en voorspoedigste beskawing in die wêreldgeskiedenis, wat die Weste in staat gestel het om die wêreld die afgelope vyf eeue te oorheers. Meerderwaardigheid Westerlinge het mettertyd so gewoond geraak aan die voorsprong wat hierdie stelsels aan hulle gee, dat dit aanleiding tot ’n gevoel van meerderwaardigheid gegee het. Westerlinge het begin voel dat hulle innerlike meerderwaardig is, gekoppel aan die innerlike minderwaardigheid van die ander beskawings op die aarde. Westerse lande het dit as doodnormaal begin beskou om ander lande te onderwerp en te koloniseer, en om daarmee saam ook hierdie lande te probeer verwesters en hul kulture te misken. Die verwaande aanname is gemaak dat verwestering sou lei tot die modernisering van hierdie “agterlike” groepe, en dat modernisering weer sou lei tot verwestering. “Ons is die maatstaf van beskawing, en hulle sal soos ons word as hulle maak soos ons maak”, was die etnosentriese aanname. Westerse stelsels soos demokrasie en kapitalisme is selfs op lande afgedruk waar dit nie ’n kans gehad het om te slaag nie, soms selfs met geweld soos op Irak. Die dawerende mislukkings waartoe hierdie eksperimente om die Ooste en Suide te verwesters soms gelei het, is toegeskryf aan swak leierskap en Moslem-ekstremisme eerder as aan die ontoepaslikheid van die Westerse stelsels. Japanse modernisering Die suksesvolle Japanse blitsmodernisering van 1860 tot 1900 was die eerste bewys dat modernisering nie noodwendig verwestering beteken nie. Die Japannese het wel selektief Westerse stelsels oorgeneem soos wetenskap en tegnologie, maar het nie die Westerse tale en kultuur oorgeneem nie. Die onvergelykbare sukses van die Weste en die Japanse bewys dat ander beskawings ook kan moderniseer, het gelei tot talle pogings om hierdie Westerse suksesresepte na te volg, met wisselende sukses. ’n Bekendste voorbeeld hiervan is die gedeeltelike sukses waarmee Kemal Attaturk Turkye ná die Eerste Wêreldoorlog moderniseer het. Daarna het geen ander beskawing suksesvol gemoderniseer nie totdat die Asiatiese Tiere soos Singapoer, Taiwan, Suid-Korea en Hongkong sedert die 1970’s op die Japanse manier met behulp van die “Westerse resep” ontwikkel het. Die Kommunisme het vir ’n paar dekades geglo dat hulle ’n alternatiewe antwoord vir die Westerse modernisering gehad het, maar die dawerende inploffing van die voormalige Oosblok het ’n bloedstreep deur hulle projek getrek. Opkoms van die res Die afgelope twee dekades het verskeie ander kulture hierdie Westerse suksesverhale suksesvol maar selektief begin naboots. Daarteenoor het die Weste sy eie kultuurwaardes begin afwater en daardeur in ’n ekonomiese krisis beland terwyl die res met die hulp van Westerse stelsels begin opkom het. China het die Westerse wetenskap, tegnologie en ’n ruim mate van kapitalisme oorgeneem, maar nie die Westerse demokrasie en regsorde nie. Indië het die Westerse demokrasie oorgeneem, maar het baie lank gevat om die Westerse ekonomie na te boots. Die Russe het die wetenskap en tegnologie baasgeraak, maar sukkel ook met die Westerse vryemarkstelsel en demokrasie. Brasilië het die demokrasie aanvaar, maar sukkel nog met die vryemarkstelsel en skoon regering. Maar selfs die gedeeltelike nabootsing van die Westerse stelsels het al baie gehelp. Die gevolg was die opkoms van lande soos China, Brasilië en Indië, en die heropkoms van Rusland. China het meer as 500 miljoen mense daarmee uit die uiterste armoede opgehef, en Indië 250 miljoen mense. Daarteenoor het die ANC-regering se uitgediende linkse resepte Suid-Afrika op ’n glybaan na demodernisering geplaas. Hierdie probleem strek natuurlik wyer as Suid-Afrika, omdat Afrika die een beskawing is wat ten spyte van gedeeltelike suksesse nog nie ’n unieke suksesvolle moderniseringsmodel ontwikkel het nie. Afrika-foute Die antwoord op die “Afrika-vraagstuk” is moontlik reeds ontdek deur die Keniaanse intellektueel Ali Mazrui. Hy het al in die 1960’s die teenstelling tussen die suksesvolle Japanse modernisering en die onsuksesvolle Afrika-pogings om te ontwikkel, duidelik uitgelig. Mazrui het korrek uitgewys dat Japan se sukses te danke was aan hulle strategie om Westerse wetenskap en tegnologie oor te neem, maar nie die Westerse tale en kultuur nie. Al die ander sukseslande het later hierdie suksesresep gevolg. Daarteenoor het Afrika net die teenoorgestelde gedoen, sê Mazrui. Hulle het die Westerse tale en kultuur aangeneem, maar nie hul wetenskap en tegnologie nie. Soos Mazrui dit gestel het: “Afrika in sy geheel het die verkeerde dinge van die Weste oorgeneem – selfs die verkeerde dele van kapitalisme. Ons het die winsmotief oorgeneem, maar nie die ondernemingsgees nie. Ons het kapitalisme se materialisme geleen, maar nie die skeppende waagmoed nie.” Die gevolg hiervan is dat, benewens ’n klein elite van verwesterde Anglo-Afrikane, die massa nie ontwikkel het nie. Hulle kón nie ontwikkel nie, omdat die Westerse tale prakties ’n onoorkomelike versperring tot die Westerse wetenskap en tegnologie was. Suid-Afrikaanse uitdaging Die ANC het die knaende ontwikkelingsprobleme wat die hele Afrika teister heeltemal misgekyk en blameer bloot Afrikaners en apartheid vir die knellende armoede van miljoene swart mense. Maar omdat hulle die probleem oorvereenvoudig het, oorvereenvoudig hulle die oplossing ook, en daarom lei die verkeerde diagnose van die probleem tot die verkeerde antwoord, naamlik transformasie. Maar noudat “transformasie” nie werk nie, blameer hulle leiers weer die Weste en Westerlinge soos Jan van Riebeeck en Paul Kruger. Maar dis ’n selektiewe verwerping van die Weste. Westerse simbole en standbeelde word afgebreek, maar ander Westerse stelsels soos Engels en die verbruikerskultuur met blink karre en mooi selfone word innig omhels. Daarmee saam word erkende Westerse stelsels soos skoon staatsadministrasie, meriete, produktiwiteit, ekonomiese vryheid en die regsorde deurlopend deur die regerende elite afgewater en soms selfs verwerp. Dit plaas Afrikaners voor ’n unieke uitdaging om ons Westerse kultuurerfenis en lewenswyse te beskerm omdat die staat gaandeweg al meer Afrikaniseer. Die kern van Afrikaners se Westerse erfenis is ons bewese vermoë om ’n eerstewêreldse Westerse beskawing in Afrika te ontwikkel. Die enigste manier om dit te doen is om Westerse ruimtes met sterk gemeenskapsinstellings te skep. Hierdie instellings moet hierdie ruimtes so vinnig as moontlik sodanig verbreed en verdiep dat dit die lewensruimte kan skep waarin die Afrikaner blywend vry, veilig en voorspoedig in Afrika kan voortbestaan. Ons standbeelde word nie geteiken waarvoor hulle gestaan het nie, maar wie hulle was en wie ons is.