Skool in die eerste eeu - Wikipedia
Skool in die eerste eeu
Die Romeine het veral van vroeg af hul seuns skool toe gestuur (die skool van die 'Ludi Magister'), meestal sodat hulle kon leer om hulself soos Romeine burgers te gedra.
1 Die skool van die Ludi Magister
2 Die skool van die Grammaticus
3 Die skool van die Retor
4 Privaat onderrig
Die skool van die Ludi Magister
Teen hul sewende jaar het Romeinse kinders vir die eerste keer met 'n regte skoolmeester kennis gemaak. Met uitsondering van die wat privaat by die huis les ontvang het, het die seuns begin om gereeld skool te gaan by 'n ludi magister (skoolmeester). Ons kan dit vergelyk met die laerskool van ons tyd. Maar dit het glad nie gelyk soos die skole van ons tyd nie: daar was geen groot geboue wat spesiaal vir die doel opgerig was nie, geen klaskamers of skoolbanke nie. Die onderwysers van antieke Rome het hul werk in een of ander armsalige vertrek gedoen, of anders eenvoudig in die beskutting van 'n suilegang. Die hele meublement het bestaan uit 'n stoel vir, die meester en 'n aantal eenvoudige bankies vir die leerlinge.
Ses uur van die dag is by die skool deurgebring: die lesse het vroeg smorens begin, en net oor die middag was daar 'n pouse. Elke negende dag was 'n vakansiedag, en natuurlik ook al die openbare feesdae - waarvan daar destyds in Rome nogal heelwat was. Maar so iets soos 'n lang somervakansie het hulle blykbaar nie geken nie: die skool het die hele jaar deur aan­ gehou, selfs wanneer baie leerlinge oor die warmste maande met vakansie saam met hul ouers gegaan het. Die begin van die skooljaar was in Maart, onmiddellik na 'n fees gewy aan Minerva, godin van die wysheid en derhalwe ook skutgodin van alle studente.
In hierdie skool het die Romeinse seuns leer lees en skryf en reken - niks anders nie. Die metodes waarmee hierdie eenvoudige onderrig meegedeel is, was egter uiters vervelig. Ure lank moes die arme leerlinge die alfabet opsê, nog voordat hulle eens gesien het hoe die letters gemaak word. Ure lank het hulle in 'n koor hardop op hul vingers getel, of op die calculus (telbordjie), wat hulle in hul boeksak gehad het. En vir die onhebbelikes was daar geen gebrek aan kwaai strawwe nie. Die lat en die riem was destyds alledaagse dinge.
Die skool van die Grammaticus
Van hul twaalfde tot sewentiende jaar het Romeinse seuns skoolgegaan by 'n grammaticus. Hierdie onderwysers was gewoonlik buitelanders uit Griekeland, Asië of Egipte. Hulle was almal manne wat die Griekse taal volmaak bemeester het, en was dus goed in staat om onderrig te gee in hierdie taal, die taal wat elke Romein graag korrek wou leer praat. Gedurende hierdie vyf jaar in die "hoërskool" (soos ons vandag sou sê) het die werke van die Latynse en Griekse digters die vernaamste bestanddeel van die leer­ plan gevorm. As daar ook 'n bietjie geskiedenis en aardrykskunde bygekom het, was dit eintlik net sodat die digters beter verstaan kon word. Hieruit kan 'n mens al maklik aflei hoeveel be­langstelling die Romeine oor die algemeen vir die wetenskap gehad het. Die groot ambisie van die uitblinker in die klas was om eerste te kom in 'n voordragkompe­tisie in Griekse poësie; dink net hoe groot die vreugde van Quintus Sulpicius Maximus was toe hy, 'n seun van elf jaar, die eerste prys verower het teen 52 mededingers. Dit was in 94 n.C.; 'n marmerbeeldjie van hierdie seun, met 'n lang inskripsie wat die verhaal van sy prestasie vertel, is vandag nog in die Kapitolynse Museum in Rome te sien.
Die skool van die Retor
Hierdie skool het slegs een doel gedien, en dit was om te leer hoe om goed en met gemak en met 'n groot verskeidenheid van uitdrukkings en sinswendinge te praat. Vir ons lyk dit alles miskien nutteloos; maar vir 'n Romeinse burger wat deel wou hê aan die openbare bestuur van sake, was dit noodsaaklik dat hy geweet het hoe om sy woord te doen, sodat hy sy eie gedagtes duidelik kon vertolk en verdedig.
Dit is waarom die jong manne, na die eerste oefeninge waarvan ons 'n voorbeeld gegee het, verder geoefen is in denkbeeldige debatte of in die ver­dediging van denkbeeldige sake. Hulle is voorberei op die toesprake en debatte wat in hul latere lewe in die Senaat of in die Forum op hulle sou wag.
Natuurlik was dit alleen die seuns van patrisiese huise wat na sulke skole gegaan het. As een van hulle sy studies dan nog verder wou voortsit, moes hy 'n reis na die buiteland onderneem: na Athene, Rhodos, Pergamum of Alexandrië, waar hy makliker as in Rome professore in wysbegeerte, aardrykskunde, sterrekunde en fisika kon vind.
Die ryker families het nie hul seuns na die skool van die Ludi Magister of die Grammaticus gestuur nie: hulle kon hul die luukse van private onderwys­ers veroorloof, en die het hulle dan ook gekoop . Die private onderwysers was feitlik deur die bank slawe, in die meeste gevalle hooggeleerde Grieke. Hul onderrig was seker soms minder vervelig as die in die openbare skole, al was dit net omdat hulle soveel meer middele tot hul beskikking gehad het. Een van hulle het byvoorbeeld, om sy leerling te leer hoe om die woorde van 'n sin netjies agtermekaar te sit, 'n klomp slawe in die tuin laat rondstaan, elkeen met 'n karton om die nek, en op elke karton 'n letter. 'n Ander leermeester het weer eenvoudig 'n groot klomp koekies laat bak, in die vorms van die letters van die alfabet: voorwaar 'n metode wat enige leerling 'n belangstelling in die skryfkuns sou gee.