Nersa sê vandag oor Eskom se 32%-verhogingEskom doen aansoek vir ‘n tariefverhoging wat tot 32% kan beloop. (Argieffoto: Du Preez de Villiers/Maroela Media) Suid-Afrikaners moet hulle Donderdag staal vir die aankondiging van die Nasionale Energiereguleerder (Nersa) wat sy besluit oor ŉ verhoging in kragpryse – moontlik ŉ styging van 32% – laatmiddag bekend maak. Die aankondiging word gedoen te midde van die onbepaalde inwerkingstelling van fase 6-beurtkrag wat Suid-Afrikaners daagliks ure lank sonder krag laat. Die tariewe ter sprake is Eskom se tariewe aan regstreekse kliënte en groot ondernemings. Die nuwe tariewe moet reeds in April in werking tree. Die munisipale kragtariewe tree in Julie in werking en word later bepaal. In dieselfde tariefaansoek vra Eskom ook vir ŉ verdere 9,75%-verhoging vir die 2024/’25-boekjaar. Nersa kan ook besluit om net ŉ gedeelte van Eskom se aansoek om ŉ tariefverhoging toe te staan. In sy vyfde veeljarige prysvasstelling (MYPD5) het Eskom gevra vir ŉ 32%-verhoging in kragpryse in die 2023/’24-boekjaar. Die besluit hieroor sou al in Desember bekend gemaak word, maar is ná ŉ suksesvolle hooggeregshofaansoek tot vandag uitgestel. Die uitstel is toegestaan nadat die hof aanvanklik in Julie verlede jaar gelas het dat die nasionale energiereguleerder die tariewe voor óf op 24 Desember bekend moet maak. Eskom se tariefverhogingsaansoek het tydens die openbaredeelnameproses deurlopend die wind van voor gekry. Die SAKP het vandag opnuut teen die aansoek uitgevaar en gesê indien die verhoging toegestaan word, dit ŉ verdere meulsteen om die nek van Suid-Afrika se werkersklas en armes gaan wees op wie al hoe meer druk gelaai word. “Stygende kragpryse, wat toegang tot elektrisiteit buitensporig duur en onbekostigbaar vir werkers, die armes en laer segmente van die middelklas maak, is ŉ belangrike aanduiding van die energie-uitdagings en -krisis wat Suid-Afrikaners te bowe moet kom,” sê dr. Alex Mashilo, woordvoerder van die SAKP se sekretariaat vir beleid en navorsing. “Die nasionale tesourie sluit Eskom in en steun oënskynlik op Eskom se kragverhogings as ŉ bron van inkomste om sy kragopwekking- en skuldkrisis te pak, pleks daarvan om die kragmaatskappy behoorlik te finansier en te herkapitaliseer.” Die politieke ontleder Nicholas Woode-Smith het vroeër al gesê Eskom se fundamentele probleem is die feit dat dit ŉ staatsbeheerde monopolie is. “Hy het nie ŉ mededinger om hom te dwing om behoorlik op te tree nie. Hy kan te min vra vir krag, omdat hy aanhou om reddingsboeie van die regering te kry. “Hy kan te veel vra, omdat hy geen mededinger het waarmee verbruikers hom kan vervang nie.” Woode-Smith meen om hierdie rede moet die elektrisiteitsektor geprivatiseer word. “Sonder verskeie ondernemings wat meeding om krag te produseer en te verkoop, word [krag-] pryse bloot uit die duim gesuig en arbitrêre waardes deur ŉ monopolie – wat nie eens die ligte kan aanhou nie – op verbruikers afgedwing.” Dawie Roodt, hoofekonoom by die Efficient-groep, stem saam. Hy sê dit is tyd om Eskom in sakeredding te plaas terwyl hy terselfdertyd die wanbestuur by Eskom met dié by ander staatsbeheerde ondernemings soos die Poskantoor vergelyk. “Die enigste oplossing is om te erken dat ons ŉ krisis by Eskom het en om dit in sakeredding te plaas. Vergeet van Nersa. Nersa was veronderstel om ŉ prysverhoging onder normale omstandighede te bepaal. “Hierdie is nie normaal nie,” het Roodt aan die radiostasie 702 gesê.