PressReader - Beeld: 2017-07-28 - Ná Groot T­rek suid­waarts wink die Karoo
Ná Groot T­rek suid­waarts wink die Karoo
Beeld - 2017-07-28 - Kommentaar - Jo­han van Wyk
Ná ’n uit­stap­pie van 2 600 km weet ek nou fi­naal waar­om daar ’n volks­ver­hui­sing, wat in die ge­skie­de­nis­boe­ke nog as ’n “der­de Groot T­rek” be­skryf sal word, suid­waarts aan die gang is. Ten spy­te daar­van dat die Wes-Kaap as “o­ver­pri­ced, o­ver­ra­ted and o­ver­po­pu­la­ted” be­skou word.
Vir men­se wat nie meer die ge­skie­de­nis van Suid-A­fri­ka ken of daar­voor om­gee nie: Die eer­ste Groot T­rek was die Voor­trek­kers se his­to­rie­se t­rek in 1838 noord­waarts om van die En­gel­se juk en die voort­du­ren­de bot­sings met swart stam­me aan die Oos­grens weg te kom, min we­ten­de dat dit in die vreem­de ook hul lot sou wees.
Toe ver­arm­de wit men­se in die 1930’s op groot skaal van die plat­te­land na die ste­de be­gin ver­huis het, het dr. DF Ma­lan dit die A­fri­ka­ner se “twee­de Groot T­rek” ge­noem.
Nou be­leef ons die der­de Groot T­rek, die vol­ge­houe, se­dert 1994 toe­ne­men­de ver­hui­sing van die noor­de en oos­te suid­waarts na die WesKaap. In so ’n ma­te dat sy be­vol­king se­dert 1994 met 30% en die leer­ling­tal in sy oor­vol sko­le met
40% ge­styg het.
He­len Zil­le het dit pas weer in Bloem­fon­tein uit­ge­stip­pel.
Die re­des? Goeie be­stuur en ’n leef­wy­se wat op baie plek­ke in ander pro­vin­sies nie meer be­staan nie.
Op my eie reis noord­waarts was ek ge­skok om te sien hoe klein plat­te­land­se dor­pe ver­val het waar die ANC in die Vry­staat en Noor­dKaap se­dert 1994 aan die be­wind is.
Soos E­den­burg in die Suid-Vry­staat. Die “E­den” in sy naam is ’n i­ro­nie­se be­spot­ting van wat hy eens was en nooit weer sal wees nie. Laat dit vir die Wes-Kaap ’n waar­sku­wing wees om kat­voet te loop vir die ANC se plan­ne om die Oos-Kaap en Wes-Kaap te laat saam­smelt, na­tuur­lik om die Wes-Kaap fi­naal on­der sy hiel te kry.
Oor waar­heen ons dán sal moet t­rek, het ek op pad te­rug Kaap toe op die ab­sur­de lor­rie­ver­skrik­king wat die N1 ge­word het tot die slot­som ge­kom dat die “ver ver­la­te vlak­tes met die kreun van os­se­wa” – as ek die hei­li­ge woor­de nog durf mag ui­ter – ons e­nig­ste heil en laas­te loop­graaf is. Ek voor­sien dus in my leef­tyd nog ’n der­de Groot T­rek – na die Groot­Ka­roo toe.
Die ou Ka­roo­boe­re het dit al toe­ka voor­sien met die ge­seg­de: “Waar ’n mof­skaap loop, kan ’n mens leef.”
Ek staan dus voet in die stie­beu­el, my saal­sak­ke ge­pak met bil­tong en be­skuit. Ek is reg om die Kaap se teer­stof op my eie der­de Groot T­rek fi­naal van my vel­skoe­ne af te skud. Nee, nie na pre­ten­si­eu­se Prins Al­bert nie (nou glad “P­rin­ce”, ver­beel jou!). Te veel En­gel­se. Ook nie Ora­nia nie. Te ver van die Mall af. Ver­der sê ek niks. Waar lief­de is, is ge­heim.
Tot tyd en wyl sal ek lieg as ek ont­ken dat ek, toe Ta­fel­berg in sig kom, soos ou Do­zi ge­sing het: “Tus­sen jou (die res van Suid-A­fri­ka) en my lê daar ’n berg, Ta­fel­berg!”
‘‘ Op my eie reis noord­waarts was ek ge­skok om te sien hoe klein plat­te­land­se dor­pe ver­val het . . .