Didirišwa tša go ithuta Beibele
Tirelo ya Rena ya Mmušo
Ditaba go ya ka Dinaga
Tša Molao go ya ka Dinaga
Dipotšišo Tšeo di Botšišwago Kudu ka Dihlatse tša Jehofa
Mediro ya Dihlatse tša Jehofa
Lefaseng ka Moka
Sehlogo sa go Latela
Polanete Yeo e Nago le Bophelo
Ke Mang yo a di Hlamilego Pele?
Dihlatse tša Jehofa
Dilo tše di Lego Gona
Dikgatišo tše di Lego Gona
Lega go le bjalo, borathutatlhagelelo ba ruta gore diphetogo tše dinyenyane tšeo di kgobokeditšwego ganyenyane-ganyenyane nywageng e dikete tše dimilione di tšweleditše diphetogo tšeo di nyakegago bakeng sa go fetoša hlapi gore e phele ka meetseng le lefaseng le go fetoša dibopiwa tša legoro la dikgabo gore e be batho. Diphetogo tše tšeo go naganwago gore di bile gona di hlaloswa e le “tlhagelelo ya diphetogo tše dikgolo.”
Ka mohlala, Charles Darwin, o be a ruta gore diphetogo tše dinyenyane tšeo re kgonago go di lemoga di bontšha gore diphetogo tše dikgolokgolo—tšeo go se nago yo a di bonego—le tšona di a kgonega.17 O be a nagana gore nakong e ntši kudu e fetilego, dilo tše dingwe tša kgonthe tšeo go thwego ke mehuta ya tlhago ya diphedi di bile gona ka tsela ya tlhagelelo—ka “diphetogo tše dinyenyane-nyenyane”—tša fetogela mehuteng e dimilione e sa swanego ya diphedi lefaseng.18
Ba bantši ba kwa taba ye e le e kwagalago. Ba ipotšiša gore: ‘Ge e ba diphetogo tše dinyenyane di kgona go direga mohuteng o itšego wa diphedi, gona ke ka baka la’ng tlhagelelo e tšea nako e telele kudu e sa tšweletše diphetogo tše dikgolo?’ * Lega go le bjalo, ge e le gabotse thuto ya tlhagelelo e theilwe dinonwaneng tše tharo. Ela hloko tše di latelago.
Phetogo e ka dira gore mehlare e fetoga—Letšoba le ke mohlala wa seo—eupša se se direga go fihla bokgoleng bjo itšego
Ditherešo. Dibopego tše dintši tša semela goba tša phoofolo di laolwa ke ditaelo tšeo di lego thulaganyong ya tšona ya dikarolwana tša leabela, e lego mananeo ao a phuthetšwego ka gare ga nucleus ya sele e nngwe le e nngwe. * Banyakišiši ba hweditše gore diphetogo dikarolwaneng tša leabela di ka fetola ka tsela e itšego dimela le diphoofolo tšeo di tšwelelago ka morago. Eupša na diphetogo tše tša dikarolwaneng tša leabela ruri di tšweletša mehuta e mefsa ka mo go feletšego ya diphedi? Ke’ng seo se utolotšwego ngwaga-kgolong wa ge go be go ithutwa nyakišišong ya tša dikarolwana tša leabela?
Ka gona, na diphetogo tšeo di dirwago dikarolwaneng tša leabela di ka dira gore sephedi sa mohuta o itšego se fetoge sebopiwa se sefsa ka mo go feletšego? Bohlatse ga bo bontšhe seo! Nyakišišo ya Lönnig e mo dirile gore a fihlelele phetho ya gore “mehuta ya diphedi yeo e sa swanego le e mengwe e na le mellwane ya kgonthe yeo e ka se kego ya senywa goba ya tshelwa ke diphetogo tšeo di felago di direga ka phošo dikarolwaneng tša leabela.”22
Darwin o bontšha gore mehuta e itšego ya dinonyana e kgona go fetoga ka baka la phego yeo e lego gona leratadimeng
Ruri di-finch tša Darwin ga di fetoge seo go thwego ke selo se sefsa. E sa dutše e le di-finch. Le gona taba ya gore di a kopana e dira gore motho a belaele mekgwa yeo borathutatlhagelelo ba e dirišago go hlalosa mohuta o itšego wa diphedi. Go oketša moo, boitsebišo bjo bo lego mabapi le dinonyana tše bo pepentšha taba ya gore gaešita le makgotla a hlomphegago a tša thutamahlale a ka kgetha gore ke bohlatse bofe bjoo a bo begago.
Ditherešo. Seo se boletšwego ke poroutšha ya NAS ka tsela ya go ikholofela se tloga se makatša. Ka baka la’ng? Niles Eldredge, e lego rathutatlhagelelo yo a botegago, o bolela gore pego ya tša mešaletša ya dilo tša kgale ga e bontšhe feela gore go na le diphetogo tšeo di diregago ganyenyane-ganyenyane, eupša e bontšha le gore go tšea nako e telele kudu “go na le phetogo e nyenyane goba go se na phetogo ya tlhagelelo yeo e diregago mehuteng e mentši ya diphedi.” *29
Go ya ka pego ya mešaletša ya dilo tša kgale, dihlopha ka moka tše dikgolo tša diphoofolo di ile tša tšwelela go sa letelwa gomme ge e le gabotse tša dula di sa fetoge
Tabeng ye, setsebi sa tša leago Rodney Stark, se tsopotšwe ka makasineng wa Scientific American se re: “Go tšerwe nywaga e 200 go bolelelwa taba ya gore ge e ba o nyaka go ba rathutamahlale o se ke wa dumela gore o tutuetšwe ke bodumedi.” Se tšwela pele go bolela gore diyunibesithing tšeo go direlwago nyakišišo go tšona, “batho ba bodumedi ga ba bolele ka Mmopi.”31
^ par. 3 Diphetogo tšeo bao ba tswadišago dimpša ba kgonago go di tšweletša gantši di bakwa ke go palelwa ke go šoma ka tsela e itšego ga dikarolwana tša leabela. Ka mohlala, bonyenyane bja mpša yeo e bitšwago dachshund bo bakwa ke go se gole ga lešetla ka tsela ya tlhago, e lego seo se e dirago gore e be kgopana.
^ par. 6 Kgaolo ya pele ya Genesi e bolela gore dimela le diphoofolo di be di tla tšweletša “go ya ka mehuta ya tšona.” (Genesi 1:12, 21, 24, 25) Lega go le bjalo, lentšu la ka Beibeleng la “mehuta” ga le dirišwe e le lentšu la tša thutamahlale e bile ga se la swanela go gakantšhwa le tsela yeo lentšu “mehuta” la tša thutamahlale le hlaloswago ka gona.
^ par. 8 Nyakišišo e bontšha gore cytoplasm ya sele, magapi a yona gotee le dibopego tše dingwe, le tšona di kgatha tema tabeng ya go bopa diphedi tše dinyenyane kudu.
^ par. 9 Lönnig o dumela gore dilo tše di phelago di bopilwe. Dikgopolo tšeo a di tšweletšago kgatišong ye ke tša gagwe gomme ga di emele kgopolo ya bao ba lego Lekgotleng la Max Planck la tša Nyakišišo ya go Tšweletša Mehuta e Mefsa ya Dimela.
Ke ka baka la’ng go le bohlokwa gore pego ya mešaletša ya dilo tša kgale e bontšha gore mehuta e mentši ya diphedi e fetogile ganyenyane kudu nakong e ntši e fetilego?
NA DILO TŠE DI PHELAGO DI BOPILWE?
Ntšha Moneelo wa go Thekga Modiro wa Rena wa Lefase ka Bophara
BOKGOBAPUKU BJA INTHANETENG