Sondag, 27 Oktober 2013 08:00
Koolstof-14 word gebruik om organiese materiaal se ouderdom te bepaal. Dit is seker die bekendste metode om ouderdom te bepaal.
Om te verduidelik wat koolstof-14 is, net eers 'n agtergrond oor atome:
Alle materie bestaan uit atome. Atome het 'n kern in die middel waarom elektrone (negatief-gelaaide deeltjies) draai. 'n Atoom se kern bestaan uit protone (positiefgelaaide deeltjies) en neutrone (neutraal gelaai). Die atoomgetal van 'n atoom dui op die aantal protone van 'n atoom. Protone en neutrone word nukleone genoem. 'n Atoom met 'n neutrale lading het ewe veel protone(+) en elektrone(-). Verskillende elemente bevat verskillende hoeveelhede protone (en elektrone), bv: Waterstof het 1 proton, koolstof het 6 protone, suurstof het 8, goud het 79 (kyk Periodieke tabel). Vir meer inligting oor atome, kyk die definisies hieronder:
Atoomgetal: Die aantal protone (en daarom elektrone) van 'n atoom.
Protone: Die positief-gelaaide deeltjies in 'n atoom. Dit kom in die middel van die atoom voor, in die atoomkern of atoomnukleus. Die aantal protone in die kern bepaal die chemiese eienskappe van 'n atoom asook watter chemiese element dit is: bv Waterstof het 1 proton, koolstof het 6 protone, suurstof het 8, yster het 26 en goud het 79 (kyk Periodieke tabel)
Elektrone: Die negatief-gelaaide deeltjies wat om die kern van die atoom beweeg. 'n Atoom met 'n neutrale lading het dieselfde hoeveelheid protone en elektrone.
Neutrone: Is saam met die protone in die middel van die atoom. Neutrone het nie 'n positiewe of negatiewe lading nie en hulle doel is om te verseker dat die positiefgelaaide protone mekaar nie wegstoot nie en daarom in die middel van die atoom bly. Gewoonlik is daar ongeveer dieselfde hoeveelheid protone as neutrone. Waterstof (H), met atoomgetal een (het slegs een proton), bevat gewoonlik nie neutrone nie. Dit is omdat daar nie verskillende protone is wat mekaar kan afstoot nie.
Isotoop: Isotope is atome van dieselfde atoomgetal (aantal protone), maar met verskillende aantal neutrone. Bv koolstof, met 6 protone, kan 6, 7 of 8 neutrone bevat. Die isotoop word aangedui met 'n boskrif, bv die koolstofisotoop wat die mees algemeenste voorkom is koolstof-12. Dit bevat 12 nukleune (6 protone + 6 neutrone) en word aangedui deur 12C. Indien koolstof 7 neutrone bevat, word dit 13C aangedui. Die aantal protone word soms aangedui as 'n voetskrif. Die volgende is voorbeelde:
Terug by koolstof-14: Koolstof het 6 protone en daar is drie isotope van koolstof wat natuurlik op aarde voorkom: 99% van die koolstof op aarde is koolstof-12 (6 neutrone), 1% is koolstof-13 (7 neutrone), en koolstof-14 (6 neutrone) wat in spoorhoeveelhede (baie klein hoeveelhede) voorkom.
Koolstof-14 word gevorm wanneer kosmiese strale in the boonste atmosfeer, neutrone uit die nukleus van 'n atoom uitslaan. Hierdie uitgeslaande neutrone beweeg teen 'n baie vinnige spoed en bots teen gewone stikstof (14N) wat op 'n laer hoogte in die atmosfeer voorkom. Wanneer hierdie neutrone van die protone van die stikstof uitslaan, lei dit tot die vorming van koolstof-14:
147N + 10n --> 146C + 11p ('n neutron verplaas 'n proton)
In teenstelling met gewone koolstof-12 (12C), is koolstof-14 (14C) onstabiel (radio-aktief) en daarom begin dit stadig met die proses van radioaktiewe verval. Hierdeur verander dit weer stadig terug na stikstof (14N) en stel energie vry in die proses. Die halfleeftyd van 14C is ~5730 jaar. Dus die hoeveelheid 14C halveer elke 5730 jaar. Die volgende formule word gebruik vir halfleeftyd:
Dus, as t = HL, dan is X = X0/2, die helfte van die oorspronklike konsentrasie.
Dus, na 10 halfleeftye (in koolstof-14 se geval is dit 57300 jaar), is die konsentrasie minder as 'n duisendste van die oorspronklike konsentrasie.
Die hoeveelheid koolstof-14 in lewende dinge word bepaal deur die hoeveelheid koolstof-14 in die atmosfeer. Dit is een van die probleme met radiometriese dateringsmetodes, want niemand weet presies wat die aanvangs konsentrasie van koolstof-14 in die atmosfeer was toe die lewende organisme gesterf het nie.
'n Ander baie interessante ding oor koolstof-14 is dat omdat sy halfleeftyd relatief kort is, verminder die koolstof-14 relatief vinnig tot baie klein konsentrasies wat 'n mens nie kan meet nie. Met vandag se beste meetinstrumente kan ons met die koolstof-14-metode slegs onderdomme jonger as 250 000 bepaal. Daar word egter vandag koolstof-14 in diamante en dinosourusbene gevind (kyk Diamonds: a creationist's best friend en Radiocarbon in dino bones). Volgens die koolstof-14 metode, is die hele geologiese kolom minder as 250 000 jaar oud.
 Om die ouderdom van iets te bepaal, moet die hoeveelheid koolstof-14 bekend wees en die aanvangs hoeveelheid koolstof-14 (by tyd t=0) aangeneem word en moet die boonste forumule soos volg herrangskik word: