Ramaphosa oor grond: ‘1913-wet se skadelike gevolge steeds te sien’Pres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Elmond Jiyane, GCIS) Die verbreding van toegang tot landbougrond vir kommersiële produksie en bestaansboerdery is ŉ nasionale prioriteit gegewe Suid-Afrika se geskiedenis. “Hoewel die grondhervormingsproses ná 1994 daartoe gelei het dat meer grond aan swart Suid-Afrikaners teruggegee is, is die skadelike gevolge van die Wet op Naturellegrond van 1913 steeds te sien in patrone van eienaarskap van landbougrond,” sê pres. Cyril Ramaphosa in sy weeklikse nuusbrief. Die wet het volgens Ramaphosa veel verder gegaan as om miljoene mense van hul voorvaderlike grond te onteien. “Deur ons mense te ontneem van hul reg om die grond, waarvan hulle afhanklik was vir voedsel en lewensonderhoud, te besit en te bewerk, was hierdie groot onreg wesenlik ‘die ontwerp vir die armoede van swart Suid-Afrikaners’.” Die doel was om sekere mense se vooruitsigte vir selfstandigheid, onafhanklikheid en ekonomiese welvaart te vernietig. “Op die mees fundamentele vlak het dit ons vermoë om onsself te voed vernietig. “Met grondeienaarskap wat steeds net in die hande van ŉ paar mense gekonsentreer is, en die primêre produksie- en waardekettings vir landbou wat hoofsaaklik in wit kommersiële boere se besit is, bly die gevolge van ons verlede vandag nog by ons.” Ramaphosa meen die voortgesette monopolisering van ŉ belangrike produksiemiddel soos grond is nie net ŉ struikelblok om ŉ meer egalitêre samelewing te bevorder nie, maar ook ŉ resep vir maatskaplike onrus. “Die honger vir grond om op te boer neem veral onder landelike armes toe. En om bepaalde redes was die tempo van grondhervorming in hierdie spesifieke sektor stadig en onbevredigend.” Die transformasie van patrone van landbougrondbesit is noodsaaklik om die historiese ongeregtighede van die verlede aan te pak, asook om voedselsekerheid te beskerm, sê Ramaphosa. Die minister van landbou, Thoko Didiza, het verlede week aangekondig dat 700 000 ha staatsgrond vir landboudoeleindes beskikbaar gestel gaan word. Die regering sal binne die volgende twee weke advertensies vir 896 plase, met ŉ oppervlakte van 700 000 ha, wat nie behoorlik gebruik word nie of braak lê, uitreik. Volgens Ramaphosa het die regering tussen 1994 en Maart 2018 meer as 8,4 miljoen ha grond aan voorheen benadeelde mense gelewer met sy grondhervormingsprogram. “Hierdie vordering beloop egter minder as 10% van alle kommersiële landbougrond. “Die uiteindelike doel van die vrystelling van hierdie grond is om die landboulandskap te transformeer deur ŉ nuwe generasie boere daar te stel. Hulle moet die diep verdeeldheid van ons verlede genees. Hulle moet die stereotipe verdryf dat slegs wit boere in Suid-Afrika kommersieel suksesvol is, en dat swart boere voortdurend ‘opkomend’ is.” Ramaphosa het gesê die regering se “herverdelende visie” is daarop gemik om ŉ balans te vind tussen maatskaplike geregtigheid en regstelling, asook om landbouproduksie te verbeter deur meer swart boere in die hoofstroom van die ekonomie te bring. “Ons moet toesien dat grond wat vir boerdery aangewend word wel produktief gebruik word. Om die toegewysde staatsgrond vir boerderydoeleindes te beskerm, is die huur nie oordraagbaar nie. Begunstigdes sal ŉ huurooreenkoms met die staat onderteken en ŉ huurfooi betaal wat ooreenstem met die grondwaarde.” Daar moet volgens Ramaphosa ook verseker word dat boere ondersteun word op die pad na volhoubaarheid en winsgewendheid.