[In diepte] ‘Nie alle Afrikaanse studente kom uit bevoorregte huise’Graffiti op ‘n muur by die Universiteit van Pretoria. Foto: Twitter via @_Dakie Nou word die gevoelens oor #AfrikaansMustFall weer eens opgejaag met kennisgewings aan studente aan die Universiteit van die Vrystaat wat dissiplinêr aangekla word oor die geweld in Februarie vanjaar op Shimlapark in Bloemfontein. Die algemene persepsie, wat deels ook in die media geskep word, is dat Afrikaanssprekende kinders se ouers ryk is en dat dit daarom lekker gaan met dié bevoorregte studente. In skrille kontras met die lot van talle Afrikaansprekende jong mense en hul oorlewingstryd om hulself akademies op te hef, is die voorbeeld van skatryk anderstaliges se bevoorregte kinders. Voorbeelde hiervan is die seun van Eskom se uitvoerende hoof, Brian Molefe, en die openbare beskermer, Thuli Madonsela, se dogter wat albei met die gewelddadige onrus verbind is. Tydens die onrus is talle kampusse landwyd geplunder en klasse totaal ontwrig. Midde-in die bekgeveg tussen dr. Piet Croucamp en die bekroonde digter/skrywer/dramaturg Breyten Breytenbach, oor dié se onwrikbare geloof in sy moedertaal, vrees hordes arm en minder bevoorregte Afrikaanssprekende studente dat die kampusgeweld hul laaste en enigste hoop om te studeer vir altyd kan verwoes. “Dis ŉ oorlogsone! Ek is bang om terug te gaan klas toe,” was die bevreesde en ontnugterde wekroep van ŉ jong Afrikaanssprekende student nadat alle hel op die Mafikeng-kampus van die Noordwes-Universiteit losgebars het. Miljoene rande se skade is in Januarie vanjaar aangerig toe verskeie geboue tydens die studente-oproer in brande verwoes is. “Ons is met sambokke en gebreekte bottels uit die klaskamers gejaag. Ek is te bang om terug te gaan,” het hy sy lot desperaat op sosiale media bekla. Volgens die student se pa was daar geen veiligheidsbeamptes op die kampus in sig toe die geweld losgebars het nie. Iets wat vir hom vreemd is aangesien daar die paar keer wat hy op die kampus was, ŉ sterk veiligheidteenwoordigheid was. Selfs by die hoofingang was daar op die dag van die opstande glo geen veiligheidspersoneel nie. “Die stakers het die uitgang beset en die hekke toegemaak. My seun het agter ŉ ander student in ŉ groot bakkie gery en die het basies vir hulle ŉ pad oopgery uit die kampus uit. Hy sê hy weet sy lewe was in gevaar en dat dit ondenkbaar is wat sou gebeur indien hulle moes stop. Wel, hy wil nie teruggaan nie. Ek as ouer wil hom ook nie weer in so ŉ situasie laat beland nie,” het die besorgde pa aan Maroela Media verduidelik. Die Helpende Hand en Rapport Onderwysfonds (ROF) het sedertdien gehelp met die reëlings dat die student sy studies op die Potchefstroom-kampus kan voortsit. In Pretoria vertel studente ook verhale van vrees en wantroue wat daar nou heers op die Tukkie-kampus sedert geweld vroeër vanjaar ook daar uitgebreek het. Almal met wie Maroela Media gesels het, is minder bevoorregte Afrikaanssprekende studente uit behoeftige huise wat afhanklik is van beurse en lenings om te kan studeer. “Dis nogal stresvol om te sit en luister na ŉ lesing, en die volgende oomblik storm hulle die klas binne. Ons leef nou konstant in vrees en bejeen ons mede-studente met agterdog. As hulle groepe begin maak, word ons bang,” het ŉ derdejaar B Com-student aan Tukkies vertel. Hy het gevra dat sy naam nie genoem word nie uit vrees vir vergelding op die kampus. Lanette Nel van die NWU sê sy is ŉ trotse Afrikaanssprekende wat hard moet werk om ’n sukses van haar studies te maak. “Dit is net baie jammer dat ‘my alles’ so maklik van my af weggeneem kan word of skade aangerig kan word,” het sy die toestande beskryf. Haar ma is ŉ weduwee met geen inkomste nie. Lanette is tans met haar tweedejaar honneurs in onderwysreg en bestuurstelsels op die Vaal-kampus besig. “Net omdat ek wit is beteken nie dat ek maklik gekom het waar ek vandag is nie,” sê sy. Sy het bygevoeg sy sidder om te dink wat sou gebeur het as die betogings haar navorsing ontwrig het sodat sy ŉ module sou moes sleep. Sy sou nie verder kon studeer het nie, en haar toekoms en drome sou net daar kort geknip gewees het. “Ek probeer verstaan hoe mense in ander lande smag na die geleenthede en fasiliteite wat ons hier tot ons beskikking het (of gehad het), maar hier word dit as vanselfsprekend aanvaar en alle studente se lewens en pad na sukses word tot stilstand geruk, want – #Afrikaansmustfall…” Dawynne Lekai wat aan die Kaapse Skiereiland-Universiteit van Tegnologie (KSUT) studeer het aan die begin van die jaar met ŉ skok uitgevind hy kan nie registreer nie omdat hy nog R15 000 agterstallig op sy vorige akademiese jaar was. Sy punte het goed gelyk, maar die toekoms was donker vir hom. Dawynne het aan Maroela Media gesê hy is toe maar terug na sy tuisdorp, Prins Albert, waar twee weldoeners, “oom Karel en tannie Heleen de Haas”, hulle oor hom ontferm en vir hom “uit die goedheid van hul harte met ŉ gedeelte van die geld gehelp het”. Dinge het toe vir Dawynne beter begin lyk en hy het onder meer 100% vir wiskunde en 80% vir fisieke wetenskappe behaal. Toe tref die #FeesMustFall ook sy kampus. “Die vierde kwartaal sou nog veel beter gegaan het as die studente nie begin staak en die eksamens afgestel is nie,” vertel hy. “Dink daardie ouens nou regtig almal wat Afrikaans praat se ouers is ryk? Vir ons met beurse en borge is daar nie ŉ tweede kans nie.” Lynne Smith is ŉ enkelouer wat as ŉ tweedejaar-onderwysstudent aan die Wellington-kampus van die KSUT swanger geraak het, maar deurgedruk het met haar studies. Sy bly in Ceres en moet elke dag douvoordag met ŉ saamrygeleentheid Wellington toe ry vir haar klasse. Sy kom laataand by die huis omdat sy moet wag vir die ander saamryers wat op die dorp werk. “Niemand sal verstaan hoe moeg ek is nie. Om ’n ma te wees, in en uit te ry, en boonop saans en snags my seun te versorg, is nie vir sissies nie,” beskryf sy haar studentlewe. Ondanks haar moeilike lewensomstandighede het sy verlede jaar met twee onderskeidings geslaag. Sy is nou besig met haar finalejaar en kan nie wag om te begin skoolhou nie. “Ek wil deur niemand bejammer word oor my persoonlike omstandighede nie, maar is bereid om daaroor te praat sodat die mense daarbuite kan besef alle Afrikaanssprekende studente het nie skatryk pappies en mammies nie,” het sy bygevoeg. Sy en haar broer, Dylan Jansen, studeer met ROF-beurse.