Woelige waterweg in die Ooste
Die Irawadi van die Ooste, ietwat korter as ons eie Oranje, is een van die wêreld se minder bekende, maar tog besigste bevaarbare riviere...
REGS: 'n Litografiese afdruk van 'n ou kunstenaarsvoor-
stelling van die enorme Shwe Dagon—een van Asië se beroemdste Boeddhistetempels in die Irawadi-delta.
REGS ONDER: 'n Moderne foto van die pagode.
Litigrafiese afdruk: Kopiereg verstreke vanweë ouderdom
Foto: Detail van foto wat deur fotograaf kopieregvry verklaar is by die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web (openbare domein)
SOWAT 2500 jaar gelede, lui die legende, het twee Birmaanse broers, ene Boo en Tapau, deur Indië se Benareswoud beweeg. Dit is waar Gautama Boeddha, die grondlegger van die Boeddhisme, toe juis in oorpeinsing gewoon het.
Die welwillende broers het vir hom heuning geskenk en in ruil daarvoor gevra dat hy vir hulle 'n heilige aandenking gee om saam met hulle huis toe te neem. Boeddha sou toe agt hare uit sy kop getrek het.
Die doodgelukkige Boo en Tapau is terug na hul tuisland, vasbeslote om 'n pagode (tempel) op te rig waarin die hare bewaar kon word. En só het dit gebeur dat die enorme Shwe Dagon—een van Asië se beroemdste Boeddhistetempels—op 'n destyds eenvoudige dorpie van kleihuise in die Irawadi-delta verrys het.
Die ligging is goed gekies, want die Irawadi is 'n florerende lewensaar wat sowat 2010 km ver vloei—van sy oorsprong in 'n hoë, rotsagtige gebied, deur die hartland van Birma (deur die militêre bewind Myanmar genoem) na die Andamanse See.
LINKS: Birma en die Irawadi.
Kaart van Amerikaanse CIA (gewysig) in die openbare domein
Gevorm deur die samevloeiing van die Mali en Nmai—twee bergstrome wat vanuit gletsers in die hoë berge naby Birma se grens met Tibet, 'n provinsie van China, biggel—vloei die Irawadi min of meer suidwaarts deur digte oerwoud verby die plekke Myitkyina (wat ''naby groot waters'' beteken) en Bhamo, waarna hy eers weswaarts en dan suidwaarts swenk na die besig handelsentrum Mandalay. Stoombote vaar die hele jaar deur tussen Bhamo en Mandalay, met drie verraderlike engtes onderweg.
Onderkant Mandalay kronkel die Irawadi deur 'n dig bevolkte spoelvlakte, met landerye van koring, katoen en oliesaad, totdat die rivier se vernaamste sytak, die Chindwin, 130 km stroom af by hom aansluit.
Die Irawadi vloei eers suidweswaarts en dan suidwaarts voort deur honderde markdorpies en rivierhawens, waaronder Pagan, Kama, Prome en Henzada, totdat hy in 'n doolhof van waterweë vertak en 'n uitgebreide delta vorm. Hierdie vrugbare delta is een van die wêreld se grootste rysproduserende gebiede.
Die stuk kus waar die Irawadi uiteindelik in die Andamanse See vloei, is rotsagtig en gevaarlik, en daar is duisende klein eilandjies.
Die Irawadi en sy sytak die Chindwin dreineer 'n gebied van sowat 411. 000 vk. km—die spreekwoordelike druppel aan die emmer in vergelyking met, sê, die Amasone se 7 000 000 vk. km. Maar vir die Birmane is die Irawadi hul lewensbloed. Byna driekwart van die bevolking is van die rivier afhanklik vir hul water en die besproeiing van hul gewasse. Hy is oor 1450 km van die totale 2010 km bevaarbaar en is die vernaamste verbindingsaar tussen die binneland en die suidelike hawens, veral Yangon.
Die hele dag deur wemel dit op die rivier van bamboesvlotte, seil-en-roeibote en stoombote wat katoen, rys, lensies, grondboontjies, erdewerk, petroleum, kiaathout en passasiers vervoer. Yangon, die hoofstad, lê aan die oewers van die Rangoenrivier, in die oostelike deel van die delta. Dit word deur middel van die Twante-kanaal met die Irawadi verbind. Shwe Dagon, wat dadelik sigbaar is vanuit vaartuie wat in die kanaal opvaar in die rigting van die hoofstad, sorg vir 'n dramatiese einde van 'n boeiende vaart op die Irawadi.