Ag foeitog - Stormfront
God gee terug wat mense vat
'Al kom julle Here vandag hier kaalvoet oor die berge aan, trek sál julle trek."
Die bejaarde Namas van Riemvasmaak begin almal met dié aanhaling wanneer hulle vertel van die gedwonge verskuiwing van die gemeenskap in 1974.
Dit het daardie dag gereën en die mense van Riemvasmaak, daar in die dorre suidpunt van die Kalahari naby Kakamas in die Noord-Kaap, het gedink die reën wys hul gebede is verhoor; dis 'n "teken" hulle sou kon bly.
Maar die "wit man van die munisipaliteit" was onverbiddelik: trek sou hulle moes trek.
Sy woorde destyds was kwetsend vir dié diepgelowige Rooms-Katolieke gemeenskap - mense wat 'n dekade nadat hulle uiteindelik hul grond teruggekry het, steeds elke dag twaalfuur die kerkklok lui.
"Dit is omtrent die tyd wat die engel Gabriel aan Maria die boodskap gegee het dat sy 'n seuntjie sal baar," verduidelik mnr. John Cloete terwyl hy 'n lendelam stoel onder die klok intrek om die tou by te kom.
Die tekens is daar dat Riemvasmaak stadig weer sy kop optel ná daardie dag meer as 30 jaar gelede toe die gemeenskap uitmekaargeruk is om plek te maak vir 'n weermagopleidingsentrum.
Die owerhede het destyds op advies van 'n volkekundige besluit Riemvasmaak se Namas moes Namibië toe terwyl die Xhosas hulle in die destydse Ciskei moes gaan tuismaak.
Nou is die mense terug, maar die wonde van destyds is steeds vlak in die geheue. "Ons het vreeslik gehuil. Dit was so hartseerlik. Ons is uitmekaargeskeur," onthou mev. Vytjie Adams (81). Haar man, Jan (79), en ander boere moes hul vee bymekaarmaak en te voet sowat 60 km aanjaag tot by die treinstasie in Kakamas - die vragmotors het nie lewende hawe opgelaai nie.
"Hier het omtrent trane geloop. Ons het gesê dit reënt, ons kan nie trek nie.
"Die ou mense het flou geraak van die hartseer, maar hulle wou nie luister nie," vertel die bejaarde mnr. Niklas Adams.
"Ons het gekyk hoe hulle ons huise platslaan en die (vuur)houtjies in die biesiehuise druk."
Maar die reën het daardie dag die treinspoor by Kakamas verspoel. Toe die Riemvasmakers te voet en op weermagvragmotors in die dorp aankom, is hulle vir eers teruggestuur huis toe.
Baie het gehoop dis 'n teken hulle sou tog kon bly, maar sowat twee weke later is hulle finaal na die vreemde verskuif.
"Dit het gevoel soos 'n kat wat jy in 'n sak sit en dan iewers loop uitskud.
"Hulle het ons tussen die leeuens en olifante loop los," vertel Niklas Adams oor die aankoms in Namibië.
"Ek het vir Suid-Afrika geken, nie vir Namibië nie," onthou mev. Mina Vries (85).
"Dit was nie lekker nie, 'n mens verstaan nie die mense se taal nie en hulle was nie vriendelik nie."
Ook die boerdery was 'n beproewing. "Die leeuens het ons vee gevang.
"Ons het nie die roofdiere geken nie en ons was baie bang," sê Vytjie Adams.
"Jy kon sien hoe die donkies val (wanneer die leeus aanval), maar jy kon nie daar naby kom nie," sug Niklas Adams.
Riemvasmaak was een van die nuwe regering se eerste grondrestitusie-projekte en in 1995 is 74 000 ha aan 2 340 lede van die gemeenskap teruggegee.
Die Namas en die Xhosas het teruggetrek en hulle onderskeidelik by die ou Sendingstasie en in Vredesvallei, sowat 16 km verder op 'n bykans onbegaanbare grondpad, langs die Garieprivier (voorheen die Oranje) gevestig.
"Die dag toe ons weer hier kom, het ons op ons mae gelê en die grond gesoen. Ons het die grond uitgespu, sonop se kant toe," roep Niklas Adams helder die herinneringe op. "Daai dag het die trane weer geloop," beaam Vytjie Adams. Maar die terugkeer was allermins maklik.
Hulle het die eerste vyf jaar in tente gebly en volgens Cloete het die weermagammunisie nog oral rondgelê.
Mnr. Patrick Booysen (30) het sy regteronderbeen en -arm verloor toe hy op 'n landmyn getrap het.
"Ek het saam met onse bokke geloop. Dit was 23 Junie 1996, my broer se verjaardag," onthou hy.
Patrick se pa, Hendrick, gaan haal 'n notaboek met 'n lys name van almal by wie hy al om hulp vir sy seun aangeklop het.
Hy sê die weermag het hulle nie vergoed nie en die pensioengeld is te skraps om 'n nuwe kunsbeen te koop.
Die gemeenskap is arm en werk is skaars.
"Ons het nie 'n inkomste nie; ons kyk maar na oupa en ouma (vir hul pensioengeld)," som mnr. Lennox Silver (23) die jong inwoners se dilemma op.
Die vroue kry seisoenwerk by boere in die omgewing en die mans het 'n sporadiese inkomste as skenkersgeld ontwikkelingsprojekte soos padonderhoud bring.
Tog is Silver en sy vriende nie moedeloos nie. Die gemeenskap het groot planne en as die brug oor die Garieprivier tussen Vredesvallei en Blouputz eers klaar is, sal almal kan baat vind by Riemvasmaak se boerdery.
Vir jare was die enigste toegang tot Vredesvallei die lang grondpad uit Kakamas tot by die sendingstasie en dan nog etlike kilometer verder op 'n uiters slegte pad tot langs die Garieprivier. Die alternatief is 'n klein bootjie oor die rivier tot by Blouputz.
Die 230 m lange enkellaanbrug sal middel volgende jaar voltooi klaar wees. "Dit sal die ekonomiese moontlikhede van Riemvasmaak ontsluit," sê mnr. Ferdie van Staden, projekbestuurder van die Noord-Kaapse regering.
Die boere in Blouputz produseer druiwe van sowat R30 miljoen per jaar, maar die Riemvasmakers se produksie was tot dusver beperk omdat hulle nie hul produkte by die mark kon kry nie. Die stamperige grondpad kneus die vrugte en dit word vol stof.
Die Riemvasmakers het al 10 ha digby die Garieprivier vol druiwe en groente geplant, sê mnr. Mongile Gubula, bestuurder van die landbouprojekte.
Van die eerste druiwe-oes einde vanjaar moet hulle rosyntjies maak, maar wanneer die brug klaar is, sal hulle vars druiwe oor die rivier met die teerpad tot by die markte kry.
Volgens mnr. Richard Roman, hoof van die raad van trustees, het die gemeenskap tot 800 ha grond wat geskik is vir landbou.
Voorts het die departement van omgewingsake en toerisme onlangs sowat R3,5 miljoen bewillig vir toerisme- ontwikkelings in Riemvasmaak en Melkbosrand, 'n gebied van sowat 4 000 ha wat eers deur Sanparke as deel van die Augrabies- nasionale park bestuur is.
Die Riemvasmakers het verlede jaar die reg gekry om Melkbosrand as bewaringsgebied te bestuur.
Die oornaghutte by Riemvasmaak se warmwaterbronne en 4x4-roetes lok reeds talle avontuurlustige vakansiegangers. Die verblyf en kommunikasiedienste vir toeriste gaan opgeknap en uitgebrei word, sê Roman.
Talle jong Riemvasmakers, onder wie Silver, is as bewaarders opgelei en hulle wag dat die blinknuwe 4x4-voertuie vol toeriste wat nou drupsgewys aankom, 'n stewige stroom word.
"Met die Here se wil het ons teruggetrek na ons geboortegrond," sê Niklas Adams trots terwyl hy hom behaaglik tuismaak op die mankolieke bankie voor sy huis.