Sakesiening: Geen 20/20-visie vir 2020 | Netwerk24
Deur Dawie Roodt 13 Januarie 2020 05:00
Die uitdrukking 20/20-visie verwys na ’n normale, helder visie op ’n afstand van 20 voet. My visie vir die jaar 2020 is miskien nie so duidelik nie, maar die prentjie wat wel sigbaar word, is nie mooi nie.
Natuurlik kan onverwagte gebeure vooruitskattings heeltemal omverwerp, maar met die inligting tans tot ons beskikking, verwag ek die volgende vir die jaar 2020.
Eers die goeie nuus
Hoewel hy baie gekritiseer word as ’n oordadig konserwatiewe sentrale bankier, is ons almal baie aan Lesetja Kganyago, president van die Reserwebank, te danke. Hy het uitstekend daarin geslaag om die Reserwebank se onafhanklikheid teen politieke inmengery te beskerm en om inflasieverwagtinge dramaties laer te “bestuur”.
Die Reserwebank se amptelike inflasieteikens is steeds om inflasie tussen 3% en 6% te hou, maar onlangs het die Reserwebank dit duidelik gemaak dat 4,5% eintlik sy teiken is.
Maar voordat die mark hulle kon glo, moes ons ’n tydperk van relatief hoë rentekoerse deurmaak om die punt tuis te bring – en ons is nou daar.
Einde verlede jaar het inflasie tot die laagste vlak in baie jare gedaal en dit is nou selfs moontlik dat inflasie binnekort tot onder 3% kan daal. Wat van belang is, is dat die Reserwebank bewys het dat hy onafhanklik is en dat hy sy mandaat ernstig opneem.
Dié streng benadering tot monetêre beleid het onder meer daarvoor gesorg dat die rand die afgelope klompie maande taamlik verstewig het – ’n tendens wat nog langer kan aanhou.
Verder is Suid-Afrika se finansiële markte besonder aantreklik in terme van waardasies. En selfs indien ons ’n verdere afgradering kry, iets wat ek verwag, kan die rand en ons finansiële bates vanjaar goed presteer.
Dit alles beteken dat daar nou ruimte is vir die Reserwebank om rentekoerse te verlaag.
Dus: Verwag ’n sterk rand en ’n lopie op ons (veral finansiëlesektor-) aandele en kapitaalmarkte.
En dit is omtrent waar die goeie nuus ophou . . .
Nou vir die slegte nuus
Die wanbestuur van veral Eskom, en die gevolglike tekort aan elektrisiteit, beteken eenvoudig dat die tempo waarteen die ekonomie kan groei, beperk word.
My raming is dat beurtkrag ekonomiese groei tot sowat 1% beperk. Dus, en slegs vanuit die oogpunt van die beskikbaarheid van elektrisiteit, verwag ekonomiese groei van hoogstens 1%.
Maar daar is nog baie slegte nuus:
Die staat se finansies, die finansies van die meeste ander instellings wat onder beheer van die regering staan, wat ook die plaaslike owerhede insluit, is in ’n absoluut hopelose toestand. Die (sentrale) staat se skuld staan op rekordvlakke, Eskom alleen skuld nagenoeg R500 miljard, die plaaslike owerhede is meestal finansieel disfunksioneel.
Die staat se finansies, die finansies van die meeste ander instellings wat onder beheer van die regering staan, wat ook die plaaslike owerhede insluit, is in ’n absoluut hopelose toestand.
Ek dink ons kan met reg sê dat die “staat” besig is om in duie te stort.
Die enigste manier om die spulletjie te red is om die staat se uitgawes drasties in te kort, of om die staat se inkomstes drasties te verhoog, of ’n kombinasie van die twee. Die probleem is dat enige beperkende fiskale optrede opsigself verder ekonomiese groei, op kort termyn, sal beperk.
Daarom kan ons verwag dat Tito Mboweni, minister van finansies, volgende maand is sy begrotingsrede sal probeer om die staat se uitgawes te beperk sowel as om inkomste (belastings) te verhoog.
Hoewel ek glo Mboweni is die beste man vir die portefeulje finansies, moet ons onthou dat die rede vir die ANC se bestaan vandag is om die staat te gebruik om ’n reusagtige patronaat in stand te hou.
Sonder deurlopend hoë staatsbesteding verloor die ANC sy bestaansrede. Daarom sal ’n noemenswaardige vermindering in staatsbesteding nie kan plaasvind nie en daarom glo ek ook nie Mboweni sal lank hou as minister nie.
Maar dit geld nie vir belastings nie.
Ek twyfel geensins dat ’n aantal belastings verhoog sal word nie. My enigste onsekerheid is of belasting op toegevoegde waarde (BTW) ook verhoog gaan word en met hoeveel persoonlike inkomstebelasting verhoog gaan word.
’n BTW-verhoging, wat die minste skade sal aanrig, is polities amper onmoontlik. Hoër persoonlike inkomstebelasting kan polities baie makliker ingestel word.
Daarom verwag ek dat die fiskale rekenings ook beperkend op ekonomiese groei sal inwerk, wat die 1%-“plafon” wat deur Eskom daargestel is, verder kan verlaag.
Dan is daar nog ’n klompie ander stommiteite wat moontlik is. Verdere stappe om Nasionale Gesondheidsversekering in te stel sal seker aangepak word – wat in elk geval gedoem is om te misluk – voorgeskrewe bates vir pensioenfondse sal ’n stappie nader kom en ’n verskerping van valutabeheermaatreëls is ook moontlik.
Dit alles sal die graderingsagentskappe net meer rede gee om ons verder af te gradeer. Nie dat dit veel van ’n verskil behoort te maak nie – ek dink baie van die slegte nuus is reeds deur die markte verdiskonteer.
Teen dié tyd lyk dit of ons gelukkig sal wees indien ons wel 1%-groei kan haal. En in ’n omgewing van ’n bevolkingsgroei van meer as 1,6%, is dit onvermydelik dat werkloosheid en armoede verder sal toeneem.
Ek vermoed die president gaan geskok en teleurgesteld wees...
Dawie Roodt, hoofekonoom van die Efficient Groep, is ’n voormalige wenner van die Ekonoom van die Jaar-kompetisie.
Meer oor: Eskom | Dawie Roodt | Ekonomiese Groei