December | 2016 | Loer Toer
COVENTRY KATEDRAAL – gewyde kuns
Engeland December 25, 2016 Leave a comment
Coventry Katedraal, ‘n 14de eeu gotiese kerk, is tydens die Blitz in die Tweede Wêreldoorlog bombardeer. Vir my was dit ‘n besondere ervaring om in die ruïnes, wat hulle behou het, te staan. Ek kan nie mooi sê wat die wemelende gevoelens in my was nie, van woede tot deernis, van bewondering tot besieling. Die moderne katedraal is digby die bouvalle opgerig. Dit het vanaf 1950 gebeur. Onder die ingenieurs was daar ‘n span jong Duitsers wat ingewillig het om hand by te sit.
Ruïnes van Coventry Katedraal
Die moderne katedraal, merkwaardige argitektuur, is ‘n skatkis van gewyde kuns. Alles is fyn deurdag. Die doopvont is ‘n uitgeholde rots gebeitel uit die heuwels om Bethlehem. Een kapel nader mens deur ‘n doringkroon. ‘n Ontroerende gelykenis van Christus is uit die verskeurde metaal van ‘n motorongeluk geskep.
Doopvont teen agtergrond van kleurvensters
Kapel van Christus in Getsemane
Bo die naaf is die tapiserie Christus in Majesteit deur Graham Sutherland, een van die grootste van sy soort ter wêreld. In elke aspek is daar majesteit, maar, vir my, is daar een ding wat ek na jare nog nie oor gemaklik is nie. Dit is die uitdrukking op die Christus-gelaat. Dalk is dit iets in my wat ‘n naderende, alwetende, amper siniese, glimlag daar bespeur, iets wat in teenstelling is met die hoë roeping.
Naaf en Tapiserie
Tussen die kunswerke in die katedraal, is die Christus-beeld geskep deur Jacob Epstein in die ruïnes van die ou katedraal, beeldhouwerk van die 1950s. [Kyk heel regs teen die muur in die ruïnefoto.] Dié werk is ‘n radikale afwyking van die Westerse tradisie om Christus as ‘n uitgeteerde, kwesbare figuur op die kruis uit te beeld.
Die eerste woord wat by my opgekom het, is primitief, met uitsluitlike positiewe konnotasies. Die vorm, lyk dit vir my, word ontleen uit die beeldhouwerk van die oerwoudkulture – die Kongo, die Amasone, Indonesië en selfs Paaseiland. Ek soek woorde om die gevoel van hierdie werk te omvat − winterwolke oor nagberge; die diep stem van ‘n komende vulkaan … Hierdie oermagtige figuur, voel ek, sal sy boeie deurbars en donderend oor die wêreld stryk. Dit is gewyde kunswerk wat my tot diep gevoelens stem en, meen ek, wat kontemporêre geloof vars krag gee.
Katedraalruïne – mapio.net
Altaar met spykerkruis – cathedrallicking.wordpress.com
Doopvont – tripadvisor.co.uk
Kapel met doringkroon – stopprocrastinatingandjustdoit.blogspot.com
Katedraalnaaf – lovelyoldtree.wordpress.com
Detail van tapiserie – blog.arthistoryabroad.com
Epstein Christus figuur – bron verloor
Opgedra aan my niggie Dawn Denton vir al die steun en leiding wat sy my gee
DIE BERLYN MUUR
Duitsland December 25, 2016 Leave a comment
Die jaar was 1972. Ek en my vrou ry van die grens tussen Wes- en Oos-Duitsland op die snelweg wat in Hitler se tyd gebou is. Die oppervlak is gespikkel met slaggate. Om ons lyk die landskap van Oos-Duitsland braak, onbenut, in skrille kontras met Wes-Duitland waar elke hoek besnoei word. Elke nou en dan ry ons ‘n motor uit die 1950s verby.
Vir hulle wat probeer het
Wes-Berlyn self, die enklawe agter die Yster Gordyn, vind ons ‘n skarrelende, vooruitstrewende stad. Ons besluit ook om Oos-Berlyn te besoek en die Muur-museum aan die weskant lig ons in oor die elf jaar se wêrelddrama wat hier afspeel – die triomf en die tragedie van dié wat poog om na die Weste te vlug.
Ons stap die wag by Checkpoint Charlie verby, ‘n man in ‘n Amerikaanse uniform geklee, wat skaars van sy spotprentboekie opkyk.
Dan, die niemandsland … hier waar die wandelweg van Unten den Linden deur die eeue voor die oorlog gepronk het, is nou kaalgestroopte grond met staal kruisversperrings wat die verskiet instrek, reuse bondels doringdraad en die Muur, plek-plek amper ses meter van grys sement. Die woorde van die Oos-Duitse kanselier voor 1961 is ‘n geskal oor die toneel: “Ons het geen bedoeling om ‘n muur op te rig nie.”
Graffiti, kruis en Muur
Ons stap onseker die nou paadjie tussen die bedrading deur, terdeë bewus van die masjiengewere wat op ons vanuit gesiglose wagtorings gerig word. Aan die Oos-Duitse kant staan ‘n falanks van grenswagters nader met haarstyle uit die 1950s en ondersoek deeglik ons paspoorte deur. Onsself loop ook onder die loep.
Oos-Berlyn onthou ek as breë, verlate strate met verkoolde ruïnes uit die oorlog, sewe-en-twintig jaar tevore, hier en daar, en leë winkels, swak beligte museums, ‘n duur restourant en oral ideologiese slagspreuke. Toe ek terug Suid-Afrika toe is, is dit met ‘n erg-vereenvoudigde siening: dit is nie ‘n alternatiewe ekonomiese teorie, dié, nie; dis ‘n masjiengeweer.
Sewentien jaar later val die Muur en kort voor lank versplinter die Sowjet-Unie self. In 2014 vier die Duitsers ‘n kwart eeu sonder die Muur en die hereniging van die land. Die Duitsers wou ook lande elders oor hierdie geskiedenis waarsku en stuur vir hulle stukkies van die Muur. In St George’s Mall in Kaapstad staan daar ‘n herinnering.
Pleidooi aan die mensdom, Kaapstad
Daar was ‘n voorstel dat ons die doodskamp Dachau naby Munchen besoek, maar Oos-Berlyn was vir my genoeg. Die ervaring het my diep geraak en in later jare het ek minder simplisties daaroor gedink. Dit stem my tot erns, egter, hoeveel leiers vandag steeds dreig met die oprig van mure en self mure bou om hulle politiese probleme op te los. “Iets is daar,” sê die digter, “wat nie van ‘n muur hou nie.”
Tekening deur Walter Hanel
Les Semboules, Frankryk
Monument – urbaneukraine.wordpress.com
Niemandsland – gedenkstaette.de
Muur, kruis, graffiti – dreamstime.com
Berlyn Muur-fragment – mashable.com
Tekening deur Walter Hanel – ros.sarosedesign.com
Aanhaling: Robert Frost, Mending Wall. (my vertaling)
Die Ku’Damm vanaf die jare Sestig
Die Ku’damm, soos die Berlyners dit noem, het hierdie week, ses dae voor Kersfees, die toneel van ‘n tragedie geword. Dit raak my want ek het, jare gelede, gestap juis waar die terreuraanval van Maandag die 19de Desember plaasgevind het. Die plek het destyds ‘n groot indruk op my gelaat, een wat ek koester.
Kaiser Wilhelmkerk, 1900
Die Kufűrstendamm is die Champs Elysées van Berlyn, soos een skrywer dit sê. Dit is al eeue so en die fokuspunt was die Kaiser Wilhelmkerk, ‘n laat byvoeging in 1890 tot die herlewing van die gotiese styl in die 19de eeu. In 1943 tref die eerste bomme die kerk en met die slag van Berlyn in 1945 het slegs die twee torings van die kerk bly staan. Die een toring moes ná die oorlog gesloop word.
Die Duitse owerhede van Berlyn het besluit om die oorblywende toring van die kerk net so te behou, verkool en ruïneer. Tipies van die Berlyners se suur humorsin word die bouval “die Hol Tand” genoem. In die voorportaal van die toring onthou ek ‘n plaak wat, namens die Duitse volk, belowe om nie weer oorlog te voer nie.
In die laat-1950s ontwerp die argitek Eiermann ‘n moderne kerk wat vanaf 1959 tot 1963 gebou is. Die kontras tussen die oue en die nuwe kan nie groter wees nie.
Die nuwe toring, digby die oue, is vyfhoekig en, soos die agthoekige ouditorium, gestroop tot die essensie van reguit lyne, ‘n deurdagte toevoeging tot die modernisme. Die Berlyners noem dit die “Die Lipstiffie en Poeierboks”.
Binne die kerk
Binne die moderne kerk was ek omring deur ‘n skouspel van reuse vensters, lig wat deur meer as 21,000 heuningkoekblokkies kleurglas straal. In een deel is daar ‘n gedenkmal aan die Christenleier martelaars wat deur die Nazis vermoor is. In ‘n ander deel, ‘n kruis uit die 13de eeu.
As die bouval van die Kaiser Wilhelmkerktoring vir my die pyn van oorloë verbeeld, is die moderne toring en kerk die genesing. En weereens word dié deel van die Kufűrstendamm die toneel van ‘n tragedie.
Waar dit gebeur het
Maar agt-en-veertig uur na die gruwelike gebeurtenis is die Kersmark weer oopgestel. In die agtergrond van die televisie-omroeper wat die donker besonderhede aan die wêreld kondig, stap die Duitsers verby … minder ondersteuners vir die mark en diep bedroef, ja, maar met bratwurst in die een hand en ‘n glasie glűwein in die ander … genesing as weerstand.
Ku’damm – meros.org
Kaiser Wilhelmkerk 1900 – rucius.org
Die oud en nuut – alarmy.com
Binneruim, moderne kerk – fodors.com
Kleurglasvensters – alarmy.com
Ku’damm vanaf toring – getty images
Silhoeétte – tripadvisor.fr
Tags: terreuraanval, argitektuur, kersmark, Berlyn, oorlog, humorsin
Opgedra aan die slagoffers van dié wat die lewe haat
MAGOKSA – kruldaktempels in die heuwels
Suid-Korea December 21, 2016 Leave a comment
Die Suid-Ooste, Suid-Korea
Tussen die groen beboomde heuwels van die suid-ooste in die Koreaanse skiereiland kom mens op die enklawe van die Magoksa-tempelreeks af. Dit neem ‘n halfuur van die stad van Cheongju, op die gerieflike snelweg, maar, sê ons bestuurder Dr. Kim, dit was 600 jaar gelede ‘n ander storie. Destyds duur dit drie, vier dae vir pelgrims om daar uit te kom. Hy neem vandag van sy praktyk af om vir my en sy vrou wat saam met my in die laerskool klasgee na Magoksa toe te neem. Ons parkeer in ‘n klein dorpie en neem die wandelpad deur die woude.
Portaalhek op wandelpad na tempels
Skilderye by Portaalhek, wandelpad
Vir hom is dit betekenisvol want, as mediese student, was hy destyds hier die voorsitter van die Boeddhiste-vereniging en daar is vir hom ‘n rykheid aan herinneringe. Magoksa is veral belangrik vir nagenoeg sewentig tempels in die streek en onderneem geestlike leiding en geldelike steun.
Bedeklippe in die woud langs wandelpad
Tempels op Taehwa-rivier
Aan die oewer van die Taehwa-rivier is die boom- en plantegroei so ruig dat mens mooi moet kyk om die kruldaktempels raak te sien. Die inligtingsbord is trots op die stelling dat dié tempels in die Yin en Yangkronkels van die rivier gevestig is, en dit vanaf die jaar 643 n. C. , drie honderd jaar nadat Boeddhisme Korea vanaf Indië bereik het.
Poster van monnike wat die brug oorkruis
Die brug oor die Taehwa-rivier
Ons stap oor die brug wat groot simboliese betekenis vir Magoksa inhou. Vir jong monnike is die oorkruising van hierdie brug die finale toewyding wat hulle maak. Onder in die groen water krioel dit van visse wat ook simboliek dra en wat kleurvol uitgebeeld word.
Dr. Kim, met sy vrou as tolk, wys ‘n kleinerige tempel versigtig uit, seker wat ons ‘n kapel sou noem, en agter sy hand fluister hy “Dis die sjamaniste.” Interessant dat, hier by Magoksa, is dit een van die parallel bewegings in die Boeddihisme wat verdra word. Dr. Kim se gebare en uitdrukking dui vir my dat sy verdraagsaamheid hier ietwat getoets word.
Hoof Tempelsaal, Magoksa
Ons kom te staan voor die hoof tempelsaal, ‘n gebou, sê hy, wat uiters ongewoon is. Die struktuur van tempels in Korea is eenvlakkig en hier is daar twee verdiepings. Skoene by die deur en ons gaan binne toe. “Geen foto’s, asseblief,” fluister hy. In die altyd-skemer van die tempel troon daar drie Buddha-beelde, met goue omhulsel. Die middel een, fluister sy vrou, is “Sakyamuni”, die naam vir Gotama, die Indiese leier wat Boeddhisme gestig het.
Boeddha-beeld, elders geneem
In die vier hoeke van die saalruimte is massiewe boombalke, ekspressief krom, die ongelooflike grein met liefde vernis. Hierdie balke is blykbaar wat die struktuur stut. Hier en daar is die toegewydes betrokke met hulle oefening-meditasies − staan, kniel, voorkop-op-die-grond, staan …
Onder die Joseon-koningskap, ses honderd jaar gelede, sê Dr. Kim, het die owerhede wat Confuciaans was, die Boeddhisme vervolg en probeer onderdruk. Vir die rede het die toegewydes hulle van die stede en dorpe onttrek en in dié verafgeleë streek Magoksa gevestig en opgebou. Maar daar was in die verlede ‘n groter vyand, voeg hy by met ‘n skaduwee oor sy gesig. In 1592, soos elke kennisbord op ‘n toerisroete in Suid-Korea vir jou sal inlig, het die Japanese die land van die noorde tot suide in puin gelê. Magoksa, sê hy met gevoel, is eers finaal in 1652 restoureer. Ek sal dit vir ‘n rede van my eie onthou, sê ek.
Geloof en natuur word een
Mev. Kim, Dr. Kim en ek
Met dank aan Dr. Kim
VOLKSLIEDE en die brand in die neus
Frankryk, Suid-Afrika December 5, 2016 Leave a comment
Die nuwe bestel in Suid-Afrika in 1994 het ‘n kombinasie van die volksliede daargestel, ‘n ongewone en bedagsame reëling. Vir die meeste mense was dit voldoende, sover ek weet.
“Die Stem van Suid-Afrika” / “The Voice” is deur C.J. Langenhoven (liriek) en M. de Villiers (musiek) tussen 1919 en 1921 geskryf. Die liriek is ‘n poëtiese beskrywing van die grootse skoonheid van die land en word, in die opvolgende vers, ‘n gesang van toewyding. Die pyn van die Anglo-Boere-oorlog, minder as 20 jaar tevore, was nog vars by hulle.
“Nkosi Sikelel’ Afrika” is in 1897 geskryf deur Enoch Sontonga en is ‘n gebed-gesang wat die ganse vasteland omhels en vra dat die “oorlog en lyding” van Afrika se mense eindig. Dit kom na ‘n bloedige 19de eeu en 500 jaar van slawerny.
“La Marseillaise” is in 1792 tydens die Franse Revolusie deur Rouget de Lisle geskryf. Dit is ‘n marslied vir soldate. Die liriek is kragtig, om dit sagkuns te stel: “Die bloedige vlag is gehys … Hulle (die vyand) sny ons seuns en kamerade keelaf … Laat hulle onreine bloed ons landerye natlei.” En dit teen ‘n naamlose “tirannie”.
As die liriese toonaard van die drie volkslied uiteenloop, maak die musiek my bewoë, ja, brand in my neus. Ek het “Die Stem” vir baie jare eenmaal per week gehoor en gesing in die skool waar ek klasgegee het en dit is verweef in die some van my brein. “Nkosi” het ek eers as skoolseun gehoor toe die hoof die werksvolk bied om dit vir die skool op te voer. Die drie-tot-vierdeligeharmonie het my nog nooit verlaat nie.
Deesdae word die “Marseillaise” meer spontaan, meer dikwels, in die openbaar gesing. Dit was ‘n ontroerend ervaring toe die hele Franse parlement spontaan op die been kom en dit sing. Dit het glo laas tydens die Eerste Wêreldoorlog gebeur. En dit was Januarie, 2015, na die terreuraanvalle in Parys.
Indruk van die Franse vlag
‘n Vreemde lot om deur drie volksliede geraak te word. Dalk moet ek maar klaarkry en my tot “La Internationale” begewe, en ek sal dit maar op Afrikaans sing, behalwe hulle sê my dat die naam vanaf die 1920s het verander na “O Boereplaas” en die liriek is bietjie anders.
Enoch Sontonga – timeslive.co.za
Suid-Afrikaanse vlag – getty images.co.uk
Franse vlag – windows10free.org