Waarheen is Suid-Afrika op pad? Dit hang af wie jy vraArgieffoto: Pixabay.com Deur Morné Malan Dit sal verspot maklik wees om nou ŉ stuk te skryf wat baie lesers in ŉ bykans verlammende toestand van negatiwiteit sal laat. Trouens, dit is amper altyd die geval in Suid-Afrika. Dit is ŉ land waarin ŉ unieke sin van doem en pessimisme heers oor die potensiële gevaar wat net om die draai vir ons lê en wag. So ŉ pessimistiese stuk sou ook nie heeltemal oneerlik wees nie. Daar is talle redes wat ŉ mens tot kommer stem en wat tans die gehalte van ons lewens, en dalk selfs ons toekoms, bedreig: ŉ groot meerderheid in die parlement wat ŉ mosie aanvaar het om die grondwet te wysig om só voorsiening te maak vir onteiening sonder vergoeding; gerugte dat die regering die Reserwebank en selfs die land se damme wil nasionaliseer; wetsontwerpe oor haatspraak en internetsensuur wat skynbaar sterk voorsiening maak vir arbitrêre toepassing deur ideologiese amptenare en talle ander soortgelyke voorbeelde. Dit lyk dus of ons sit met ŉ staat wat toenemend outoritêr en totalitêr word. Net om nóg olie op die vuur te gooi, is daar karakters soos Julius Malema en sy bende sikofantiese aanhangers in die EFF wat feitlik op ŉ weeklikse basis verdelende, afbrekende en rassistiese uitlatings opdis – sonder dat dit enige waarneembare negatiewe gevolge vir die EFF inhou. Ek het beslis begrip vir die gevoel van moedeloosheid wat baie mense in Suid-Afrika sekerlik ervaar. Dié kommerwekkende prentjie is egter nie die volle verhaal nie. ŉ Deel van hierdie verhaal is egter ook dat ten spyte van die feit dat die staat al hoe meer verantwoordelikhede aanneem, die werklike invloed van die staat bykans glad nie vergroot nie. Omdat die amptenare wat hierdie beleid voorstel en in werking stel dikwels so baatsugtig en onbevoeg is, is daar heelwat ruimte vir mense in Suid-Afrika om hulself tot ŉ toenemende mate meer staatsbestand en onafhanklik te maak. Baie Suid-Afrikaners antwoord die vraag van ŉ power polisiediens deur van private sekuriteit gebruik te maak, buurtwagte in te stel of deur in ŉ sekerheidskompleks te woon. Die probleem van swak staatshospitale word opgelos deur private gesondheidsorg. Maatskappye begin toenemend die gaping wat deur vervalle openbare skole gelaat is te vul met goeie en al hoe meer bekostigbare alternatiewe, en tuisonderrig word meer populêr. Gemeenskapsorganisasies vervul die rol van die staat om basiese dienste te lewer soos om byvoorbeeld slaggate reg te maak. Kortom, soos wat die staat deur wanbestuur, korrupsie en ŉ onbeholpe ideologie verswak, versterk die burgery hulself deur hul eie alternatiewe te bou. Die staat en die burgery beweeg dus in totaal uiteenlopende rigtings. Albei groei, maar in totaal uiteenlopende rigtings. Dieselfde geld vir die uitlatings van politici soos Malema. Dit wil sê dat ten spyte van die feit dat Malema se uitlatings toenemend populisties en selfs rassisties raak, ervaar die algemene publiek eerder ŉ toename in positiewe rasseverhoudinge. Dit is geensins onredelik om senuweeagtig te raak wanneer ŉ mens hoor hoe Malema en ander politici toenemend van wit mense, oftewel “blankheid,” die sondebok maak nie. Daar moet egter gevra word tot watter mate hulle regtig die gevoel van die inwoners van Suid-Afrika verwoord. Volgens die jongste peilings deur die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge (SAIRV) blyk dit dat hierdie politieke “leiers” eintlik heeltemal op hul eie pad beweeg en eintlik net uiters klein radikale groeperings lei. Op die vraag wat die grootste probleem in Suid-Afrika is, antwoord slegs 4,4% van respondente aan die SAIRV se peiling dat dit rassisme is – onder swart Suid-Afrikaners voel slegs 3,9% dat dit rassisme is. Op die vraag oor wat die belangrikste ding is wat die regering kan doen om die gehalte van lewens te verbeter, sê 78,3% van die respondente dat werkloosheid en opvoeding die grootste probleem is wat hanteer behoort te word, terwyl slegs 2,2% van mening is dat grondhervorming die antwoord is om gehalte van lewens te verbeter. Weer eens stem ŉ weglaatbare minderheid van 2,1% van swart Suid-Afrikaners vir grondhervorming in hierdie opname. Tog, dit kan wees dat hierdie spesifieke vrae slegs bysake is en dat heelwat mense steeds in die retoriek belê, maar net nie oor die oplossings saamstem nie. Die SAIRV vra egter ook in hul opname ŉ vraag wat die retoriek baie meer direk onder die loep neem. Hulle vra mense of “al die sprake van rassisme en kolonialisme net deur politici is wat probeer om verskonings te maak vir hul eie tekortkominge”. Sowat 78% van Suid-Afrikaners stem met hierdie stelling saam. Daar is veel meer uitslae van die opname wat hier genoem kan word, soos onder meer dat nagenoeg 80% van Suid-Afrikaners meen dat rasseverhoudinge sedert 1994 verbeter het. Wat is dus die gevolgtrekking waartoe hierdie stuk kom? Soos ek dit aan die begin gestel het, is baie mense op die oomblik senuweeagtig oor die toekoms van ons land en die angstigheid wat baie Suid-Afrikaners ervaar, is beslis redelik en te verstane. Trouens, ons kan nie maak asof die wetgewing en retoriek van politici ons nie gaan raak nie. Tog is daar ook baie groen lote op voetsoolvlak tussen die burgery waaroor ons optimisties kan wees. Die regering geniet nog geensins die instemming van sy mense om dié totalitêre beleid te kan deurvoer nie en, bygesê, so baie van ons politieke leiers het al so lui, gemaklik en onbevoeg geword dat selfs al was hulle die ware verteenwoordigers van die land se burgers, sou hulle gesukkel het om iets gedoen te kry. Dit voel soms of daar in Suid-Afrika ŉ permanente swaard oor ŉ mens se kop hang, maar dit behoort vir ons almal gerusstellend te wees dat daar steeds ŉ menigte versperrings tussen die swaard en ons koppe is. As die ANC en die EFF hul sin kon kry en die totalitêre beleid kon na wense uitgevoer word dan sou daar inderdaad moeilikheid wees. Maar die ANC kon dit nou al 24 jaar lank nog nie werklik regkry nie en hulle het ŉ verdere probleem in die vorm van die openbare mening op grondvlak. Soos wat die politici al hoe meer na links beweeg het, so het hulle ook die vertroue van die burgers van Suid-Afrika verloor wat al hoe meer onafhanklik van die staat raak. Dit is ook presies die oplossing waarvoor ons kon wens. Dit is die beste van alle moontlike scenario’s. Suid-Afrikaners kort nie ŉ meer doeltreffende of sterk staat nie. Danksy die vakuum wat deur ons alomteenwoordige, tog swak regering geskep is, begin al hoe meer Suid-Afrikaners terugkeer na hul gemeenskappe en vir mekaar sorg. Die natuurlike gevolg hiervan is dat gewone Suid-Afrikaners eintlik baie beter oor die weg kom as wat politici die toedrag van sake sou wou skets. Waarheen is Suid-Afrika dus op pad? Terwyl die staat vasberade is om oor die afgrond te tuimel, is die mense in Suid-Afrika egter besig om ŉ toekoms sonder die staat te bou en hoe meer mense ons kan kry om dit te doen, hoe helderder lyk daardie toekoms. Ons kan dus gerus meer tyd aan ons gemeenskappe en met regte Suid-Afrikaners bestee en kan minder ag slaan op die strooipoppe wat politici oprig. Dit sal duidelik word dat gewone mense – ten spyte van ons “leiers” – steeds in die regte rigting beweeg.