Gesegdes in versvorm
Author Topic: Gesegdes in versvorm (Read 5803 times)
« on: December 02, 2012, 06:06:42 AM »
Hier en daar het ek minder bekende uitdrukkings (vir my), gebruik in die gedig wat uit drie gekombineerde strukture bestaan: Oorbruggende-/herhaalde titel en gesegdes in versvorm.
Die man van sesse klaar
met sy mantel na die wind gedraai,
had hy heelwat in sy mars gehad.
Sommiges sê die meetsnoere het vir hom
op lieflike plekke geval, en hy was met
'n silwer lepel in die mond gebore.
So het hulle voet by stuk gehou.
Maar hy - die man van sesse klaar,
moes self die mas opkom en toe hy
met die noorderson verdwyn, was
daar van heinde en vêr bespiegel:
dit was laaste sien van die blikkantien.
Almal was dit eens en het tromp-op stories
loop verkoop: Die tweegatjakkals het hul
donkiejare laas gesien. Hy het soos mis
voor die son verdwyn...
Hy het sweerlik die emmer geskop;
hulle vryf die kneukels blink, en
kiewe trek styf van die suurdruiwe
uit Nabot se wingerd ...
Nog voor hy 'n enkel ysterklou,
aan die grond kon slaan -
is die vlag halfmas laat hang
en daarmee saam, was die
man van sesse klaar -
se naam in eer herstel.
*bron van navorsing: Oorsprong van gesegdes - Afrikaans in Europa
1. ’n Man van sesse klaar ('n bekwame man)
Wanneer die Hollanders van 'n volmaakte perd praat, is die uitdrukking dat hy van sesse klaar is. Dit beteken daar's geen fout met sy ses belangrikste dele nie, dus die vier pote en die twee oë.
2. Jou mantel na die wind draai/hang
3. Heelwat in jou mars hê (kennis van sake hê)
4. Die meetsnoere het vir iemand op lieflike plekke geval (wat iemand gekry of bereik het, is goed of mooi)
5. Met ’n silwerlepel in die mond gebore wees
Eens op 'n tyd was dit die gewoonte vir ryk peetouers om 'n silwer lepel aan hulle peetkind te gee wanneer hy gedoop is. Hoewel sulke kinders gewoonlik in welaf gesinne was en dus nie regtig die waardevolle silwer lepel nodig gehad het nie, was die tradisie sterk gewortel.
6. Voet by stuk
7. Die mas opkom
8. Met die noorderson verdwyn
In sekere lande in die verre noorde van die aarde is daar tye wanneer die son nie ondergaan nie en uit die noorde skyn. In ander, meer suidelike Europese lande is dit dan middernag (vandaar die woord middernagson). Om met die noorderson te vertrek is dus om stilletjies in die nag te verdwyn.
9. Heinde en vêr
10. Laaste sien van die blikkantien
'n Blikkantien is 'n houer (kannetjie, emmertjie) waarin byvoorbeeld water of olie gedra kan word. Dit is nie duidelik waarom dit juis sal verdwyn nie. Miskien het rym hier, soos in baie ander spreekwoorde, 'n rol gespeel.
11. Iemand tromp-op loop
13. Donkiejare laas
14. Die emmer geskop
15. Nabot se wingerd:
Nabot se wingerd (iets wat iemand begeer waarop hy nie reg het nie en op onwettige wyse of met geweld ontneem)
Na aanleiding van I Kon. 21 waar Nabot op 'n onderduimse manier deur Agab se vrou om die lewe laat bring is om sy wingerd vir haar man te bekom
16. Ysterklou in die grond slaan (wegvlug; vastrap)
17. Die vlag halfstok (halfmas) laat hang
« Last Edit: December 02, 2012, 06:08:24 AM by Meraai vannie Baai »
Re: Gesegdes in versvorm
« Reply #1 on: December 03, 2012, 01:15:35 AM »
Piet Magriet: Ek is die hoenders in.
Het die hoenders jou kos afgevat?
Jy lyk so bek-af,
jou ore hang,
ek sal ‘n ogie oor jou hou
en gou vir jou ‘n rympie bou.
Eers al my eie werk ingewin,
m.a.w. ek het in Jerusalem begin,
toe gryp ek die abc
en kry alle idiome voor stok,
tot by Daantjie in die kalwerhok.
Nou lê ek my eiertjie neer en
gooi ‘n stuiwer in die armbeurs,
ek hoop nie daar is ‘n geurtjie aan nie
of dit gee jou hoendervleis nie,
maar hier is pitkos vir jou om aan te kou.
Jy mag dalk dink ek is van lotjie getik,
of dalk sommer in die bol gepik,
dalk is jy heeltemal reg,
ek hét ‘n klap van die windmeul weg,
al my varkies is ook nie op hok nie.
Tog wil ek vir jou ‘n bietjie beduie;
kom ons sit vir jou 'n hoender in die bank,
ek wil nie hê die klok moet agter jou lui nie,
anders gaan jy net jou kop stamp,
jou vasloop, dit sal jou suur bekom.
Al jou eiers onder een hen,
of almal in dieselfde mandjie gepak?
Onthou, tussen die hand en die mond
val die pap op die grond.
Jy sal jou rieme styfloop.
Jy is nie onder 'n kalkoen uitgebroei nie,
Jou grysstof het mos nie opgehou vloei nie?
As jy ‘n ou voël met kaf probeer vang
sal jy die horrelpyp- of die eierdans doen.
Jy sal moet katvoet loop.
Ek wil nou nie vir jou kom voorskryf nie,
want elke hond is baas op sy eie werf
en elke haan kraai op sy eie mishoop,
maar hierdie ou Moeder Hen
kloek-kloek om haar kuikens.
Moenie rondloop soos ‘n hen wat nes soek nie
of een wat ‘n eier wil lê nie.
Wat skrop jy so?
Dit lyk of jy op eiers loop,
of probeer jy die lel oor my oë trek?
Moenie vandag se hoender weier vir more se eier nie,
hier neem die saak nog ‘n wending;
die keersy van die penning is dit;
en, een voël in die hand is beter as tien in die lug.
Klein Jan het weer die elmboog gelig
deur die wingerd geloop
tiermelk gedrink, my magtig
sy kop slaan sweep
hy is lekker hoenderkop.
Hy is sommer nog ‘n kuiken
nog nie droog agter die ore nie
die klein snuiter, hy dink hy’s slim
more is hy weer hoenderswak en
moenie dink geen haan sal ooit daarna kraai nie.
In daardie “chicken coop”
is die waarheid so skaars soos hoendertande.
Hulle verkoop knolle vir sitroene
en bak kluitjies so groot soos pampoene,
hulle kan daai stories maar vir die hoenders gaan vertel.
Hulle gaan slaap saam met die geveerdes,
is met hoenderkraai weer op en uit.
Hulle glo mos fluit-fluit
en dit is die vroeë voëltjie wat die wurmpies vang.
Nou-ja lekker is net ‘n vinger lank.
Ek het heerlik gepronk met ‘n ander man se vere.
Hier gaan ek nou die lier aan die wilger hang
en julle laat in vrede.
Pik-pik, my rympie is getik en hopenlik is al my boetes betaal.
« Reply #2 on: December 03, 2012, 04:39:05 AM »
Ek het weereens die uitleg van die gesegdes baie geniet Raaitjie. Dit is een vorm waarmee 'n mens ongelooflik baie pret kan hê. Dink jy hier lees iemand wat 'n uitdaging ken as hy/sy dit sien?
« Reply #3 on: December 03, 2012, 11:06:01 PM »
Gesegdes is my kos, ek rol dit van kies tot kies. Ek hoop iemand kom en herkou nog so paar van ons geliefde uitdrukkings van toeka tot nou PM! Weereens duisend dankies vir hierdie pragtige verse van jou. Dit is teksboekgehalte werk!!
« Reply #4 on: November 09, 2016, 12:00:12 PM »
En hier is ek vanaand die 4371ste leser
« Reply #5 on: November 10, 2016, 01:35:50 PM »
Ai Raaitjie, ek het so gehoop iemand sien dit as 'n uitdaging en skryf nog. Miskien sal hierdie "oproep" deurkom.