As gewone gesin sou hulle hul bestaan in afsondering gesluit het as dit nie was vir die ingrypende gevolge wat die oorlog ook vir hulle sou inhou nie.
Freek was byna 35 jaar oud toe die oorlog op 11 Oktober 1899 uitbreek. Sonder huiwering het hy hom by die Boeremagte aangesluit nadat hy die kindertjies onder Hessie se sorg op Omgooidrift agtergelaat het. Maar vir hom was aktiewe deelname aan die oorlog kort.
Freek het te perd saam met die Boere teruggeval toe 'n kanonskoot naby hom ontplof. Sy perd word onder hom dodelik getref. Sy twee bene is ernstig verwond en minstens een was gebreek. Toe hy met sy perd neerslaan, merk hy met ontsteltenis dat die voortvlugtende kommando hom agterlaat. Waarskynlik het sy mede-burgers gemeen hy was dodelik getref, of hulle kon hom in die lang gras nie vind nie.
Ná drie dae, op 27 November 1899, kom 'n sekere P.J. Joubert op hom af. Hy skryf op die agterkant van die stukkie koerantpapier: ``Word gefonden door m&ygrave;. P.J. Joubert.''
Joubert neem Freek na 'n Engelse veldhospitaal vir versorging. Hier in die hospitaaltent, waar 19 gewondes versorg is, begin Freek om elke dag 'n brief aan sy vrou in 'n klein sakdagboekie te skryf.
Die briewe is in die Hollands van daardie tyd geskryf. En weens die eie konstruksie wat die Boere aan Hollandse grammatika gegee het, die ongemaklike lê-posisie waarin die briewe geskryf is, en die verswakking van die siervole handskrif wanneer Freek Pretorius se gesondheid versleg het, is die briewe nie oral heeltemal leesbaar en verstaanbaar nie.
Op 3 Desember skryf hy : ``O my liefdste, met trane in my oë skryf ek aan u die brief. Dink tog altyd aan my as ek u nie weer op aarde sien nie.''
Hy gebruik woorde soos ``groot'', ``erg'' ``bitter'' en ``smartlik'' om die pyn te beskryf. Op 14 Desember skryf hy dat die dokter oorweeg om die been af te sit. En op 15 Desember skryf hy die been sweer baie erg.
Maar tussenin vind hy die krag om van sy liefde en verlange melding te maak. ``Ja my vrou, of u my sal vergeet of nie, maar ek sal nooit. Ag as ek u tog net kan sien. Ek verlang tog so daarna om u te sien dat ek dit nie kan beskryf nie. Nou sluit ek af met die pen, maar nooit met my verlangende hart.''
Hoe bewus word 'n mens nie van klein genadetjies wanneer jy lees van hul kosrantsoene nie. ``Suur brood en blou koffie is ons brekfis - vars vleis, vleissop en 2 aartappels is ons middagete - en in die aand tee en suurbrood.''
En so breek Nuwejaarsdag 1900 ook in die veldhospitaal aan. Getrou gaan Freek voort om aan sy ``liewe vrou'' te skryf. Op 3 Januarie eindig hy sy brief met: ``Nou sal ek eindig. Dag Hessi. Dag my vrou.''
Van 5 Januarie af kry Freek melk met brandewyn om hom op te bou. Maar dit is meer 'n troos as 'n werklike hulp. Hy bly uiters swak en die been bly geswel en pynlik.
Omgooidrift, waar Hessie Pretorius en die kinders die boerdery probeer behartig het, was met die aanvanklike bombardement tussen die twee vyandelike magte. Ure lank het die geloei van bomme oor die huis, waarin hulle geskuil het, weerklink.
Freek, wat bevredigend herstel het, is as Britse krygsgevangene van die een na die ander plek gestuur - totdat hy vrygelaat en hy en Hessie herenig is. Hulle probeer hul verskeurde lewens op 'n verwoeste Omgooidrift herstel.
Later sou hulle gaan woon op 'n plaas met die simboolryke naam Vrede - en toe, tot die einde van hul lewe, op die plaas Uitkyk.
Die swaarkry het vir hom te veel geword. Uit liefde vir Hessie sou hy nooit toelaat dat sy ook betrek word nie. Naby Uitkyk se huis het hy agter die jong boompies gaan hurk. Wat 'n oorlog nie kon doen nie, het borgstanery gedoen. Toe die lang loop van die 303 in posisie was, was Freek in volle beheer.