Systap jou gene - Alzheimer, hartsiekte of kanker | SARIE
Volgens Maritha Kotze van Gknowmix, ’n genoomsentrum in Kaapstad wat op genetiese toetsing fokus, word mense soms gebore met ’n verandering in die struktuur van hul DNS-kode wat dit anders as die “normale” maak. Dis soos om ’n koek te bak, maar een bestanddeel wat jy gebruik, verskil van die resep s’n. Die koek kan dan minder lekker smaak. Sommige van dié veranderinge kan ’n invloed hê op hoe jou liggaam medikasie, voedingstowwe en gifstowwe opneem, verteer of wegwerk. Daar is ’n ingewikkelde wisselwerking tussen sommige van dié geen-veranderinge, jou dieet en leefstyl. Jy kan byvoorbeeld geen-veranderinge hê wat jou meer vatbaar vir sekere siektes maak, maar jy kán jou medikasie en dieet aanpas om daarvoor te help vergoed. Omgewingsfaktore kan dus beïnvloed hoe gene hulself “gedra”. *Sommige genetiese veranderinge kan op hul eie siektes veroorsaak – die omgewing het dan min of geen invloed. Jou risiko is dan baie groot (in sommige gevalle 80% tot 100%) om dié toestand te kry. Jy moet saam met jou spesialis en ’n genetiese raadgewer besluit wat die beste behandeling is. Dit sluit oorerflike borskanker in – minder as 10% van vroue met dié siekte het dit egter oorgeërf. Ook in dié klas is sistiese fibrose, oorerflike hipercholesterolemie en Alzheimer-siekte (AS) waar dit in jou 40’s en vroeë 50’s begin. (Dis minder as 1% van alle AS-gevalle. Dis egter nie áltyd geneties verwant as jy so vroeg AS kry nie.)
Bronne: groen, blaarryke groente, lemoensap, neute en sade. Neem ook ’n B-kompleks-aanvulling – vra jou apteker vir ’n goeie een.
• Nog geen-veranderinge wat algemeen in SA voorkom, verhoog ook jou risiko op hartsiektes – veral as jy rook. Jou risiko om hoë cholesterol te kry is hiermee nóg groter as jy baie versadigde vette, bv. vet rooivleis, eet (teenoor iemand wat sulke vette eet, maar nié die geen-veranderinge het nie).
• Sowat 1 uit 75 wit Afrikaanssprekendes is draers van ’n geen vir oorerflike hipercholesterolemie (FH), wat jou cholesterolvlakke drasties opjaag. Jy moet medikasie hiervoor neem ‒ ’n spesiale dieet alleen help nie.
• ’n Genetiese verandering wat by 30% tot 40% van Suid-Afrikaners voorkom, vergroot jou risiko – veral as jy alkohol drink. Dis tot sewe keer groter as jy verskeie kere per maand drink, en selfs vier keer so groot as jy maar minder as een keer per maand alkohol drink! Mense met hierdie geen-verandering moet alkohol daarom liewer heeltemal uitsny.
• Verlaag jou risiko op kardiovaskulêre siektes – dit kan ook jou kans op AS verlaag. Een studie, wat sowat 27 jaar geduur en 10 000 mense betrek het, wys dat as jy in jou middeljare rook en hoë cholesterol, hoë bloeddruk en diabetes het, neem jou risiko op demensie (soos Alzheimer-siekte) met 20 – 40% toe. As jy oorgewig is, neem dit met sowat 35% toe en as jy vetsugtig (obese) is met sowat 70%.
Dis moeilik om gewig te verloor. En nog moeiliker om dit wat jy verloor het, nie sommer weer aan te sit nie. En nou sê kenners dieselfde dieet werk nie vir almal nie.Geen-veranderinge beïnvloed hoe jou liggaam voedingstowwe verwerk en vervoer. Wat dan as jy ’n dieet volg wat dié veranderinge in ag neem – en dus by jou persoonlike behoeftes aanpas?Daar word tans baie navorsing hieroor gedoen. ’n Klein Griekse studie het bevind jy gaan nie noodwendig meer gewig verloor nie, maar die kans is heelwat skraler dat jy dít wat jy afgeskud het, weer sal aansit. (’n Kontrolegroep het maar weer vet geword.) Meer navorsing is egter nodig voor ’n geentoets gebruik kan word om met gewigsprobleme te help. Bron: Nutrition Journal, 18 Oktober 2007
• Jou ma/pa/broer/suster het skaars oorerflike nie-polyposis kolorektale kanker, ’n tipe kanker wat nie poliepe vorm nie. Jou risiko is 50% om die geen te erf – en jou risiko is 80% om dit te kry indien jy die geen geëerf het. Gaan vir ’n kolonoskopie op 25 en elke 2 tot 3 jaar daarna weer.