TIMOTHY EN DIE LOSIESHUIS (TONEELSTUK) – breinsuiker
TEATER IN DIE STYL VAN STORIE VERTELLING
Losieshuis in Tweeling, Tiemie straat.
Eetkamer tafel: Gedek en gereed vir ete. Kerse wat brand. Aan die kop van die tafel se stoel hang 'n bruin blazer.
NEEF: Verteller van die storie. Laat begin 60 jaar oud.
Die storie speel af in 1972. Timothy en Neef altwee in Matriek en maak gereed vir die eindeksamen.
TANNIE HESSIE BENSON: Eienaares van Losieshuis. Nou 82 jaar en leef nog
OOM CHARELS: Tannie Hessie se man Oorlede 1972
TIMOTHY: Tannie Hessie en Oom Charles se dogter. Dieselfde ouderdom as Neef.
Soos Neef die storie op die verhoog vertel, is hy besig om die tafel af te dek. Hy begin by die messe, vurke en dan laaste, voordat die storie klaar is, blaas hy die kers dood, haal die bruin Blazer van die stoel af, gooi dit oor sy arm en stap af.
Dis 'n groot huis met oopskuif vensters, rooihoutvloere en hoë plaffonne. Daar is 'n stoep reg rondom die huis met die mooiste stoepmuurtjie wat bloedrooi gepollitoer is en die mooiste pilare. Die huis is spierwit geverf met 'n beige deur en die sifdeur om die vliee uit te hou is 'n mooi diep-donker-rrooi geverf. Die sif is dan netjies daarom gespan sodat vliee, muskiete en naggoggas nie inkom nie.
Die slaapkamers is so groot dat daar 'n dubbelbed, twee enkelbeddens en nog 'n donkerhout wardrobe kan inpas. Aan die een dant van die kamer sal 'n dressingtable staan en sommige kamers het nog 'n kaggel in ook nog.
Hier woon my Tante, Oom en niggie Timothy.
Tant Hessie Benson is wel bekend in die dorp asook in die distrik. Sy is my tante van ma se kant af. Die mense sê dat sy 'n eksentrieke vrou is. Sy sê dan altyd: "Ag nee man, eksentriek is maar net 'n mooi woord om te sê iemand is bedonnerd in sy kop. Ek is lank nog nie bedonnerd nie"
Elke keer as sy so gesê het, dan moes ek lag en later het ek ook maar die woord gebruik. Sy het afterall vir my die 'bedonnerd' woord geleer. My ma wou stuipe kry, maar toe daardie woord in my kop sit, toe sit hy vas. Ek het baie tyd by tannie Hessie se huis spandeer. Ek en my niggie, timothy het saam huiswerk gedoen want ons was in dieselfde standerd.
Tant Hessie se man, Oom Charles Benson is tydens Timothy se matriekjaar oorlede. Siestog, dit was 'n slegte terugslag vir Tante. Oom Charles was 'n gesiene man en het vir die NP gestaan. Hy het uit sy plek gegaan om stemme te werf. Dit was soms 'n narigheid hoe die mense na die huis toe gestroom het om in die onderstge sitkamer te sit en vergadering hou. Tante was nie baie lief daarvoor nie, maar sy het hom bygestaan.
Oom Charles was 'n baie deftige man. Hy het altyd so n donker bruin pak gedra, mét 'n onderbaadjie.. Hy het sy skoene mooi blink gepoets. Hy het nogal so vol bos rooibruin hare gehad wat hy in 'n middelpaadjie gekamam het. Plat en blink. Hy het homself glad geskeer, behalwe vir 'n parmantige snor wat op sy bo-lip gepronk het. Hy was tog altyd so besorgd oor die snor gewees. Die ding met olie besmeer, gekam, gedraai en gestreel. Hy het vir ure voor die spieel gestaan om die snor perfek te kry.
Hy het 'n hoed gedra met so 'n cheeky pouveertjie in die kant. Hy het dan altyd die hoed so met sy duim, vysvinger en middelvinger opgelig as hy mens gegroet het. Net so 'n entjie van sy kop af, nie heeltemal af nie. Dan het hy die hoed weer teruggesit en uitgevra oor die familie ens.
As hy by 'n vertrek sou instap, het hy die hoed netjies afgehaal en onder sy linkerarm gesit, sodat sy regterhand vry was om mense met die hand te groet. "n regte sjarmante man.
Tannie Hessie was maar ietwat vreemd. Sy het gesukkel om 'n wag voor haar mond te hou.
Haar hare, altyd, netjies in 'n bolla vasgemaak wat stewig in haar nek gesit het. Vandag nogsteeds. Die mense het altyd gesê dat dit soos 'n vinknes in haar nek sit, vandag nie meer soos vroeer jare nie, maar sy steur haar min.
"As jy jou aan mense gaan steur, sal die voeëls jou in hullle bekke optel en op 'n ander plek waar jy ontuis voel, gaan neersit" het sy altyd gesê.
Tante dra nog al die jare daai krimpilene agtige one piece rokkies wat so twee vingers bo die knieg sit. Altyd met 'n bypassende truitjie. Sykouse en plat skoentjies. Ek sê altyd:
"Ag Tante, raak bietjie waaghalsig met Tante se klere"
Sy het haarself dan opgeruk en gesê "Ek sal waaghalsig word wanneer die perde horings kry"
Timmothy is Tante en Oom Charles se dogter. Enigste kind. My niggie as mens nou tegnies wil raak. Sy was nooit regtig tuis hier nie. "Ek wil bo my omstandighede uitsyg" het sy altyd gesê.
"Jou omstandighede gaan van jou 'n vrou maak wat haar man kan dien en liefhê"
"Diens" het ek dan altyd so in haar oor gefluister, dan het ons gelag.
Timmothy en ek het goed klaar gekom. Ek het nie juis vreeslik met karretjies, soos die ander nefies, gespeel nie. Timmothy het my geleer van mooi sit, reg stap, goed praat en netjies kyk.
"Kom, dan maak ons of jy die leerling is en ek die onderwyseres" het sy gesê
"Watse klas is dit hierdie?" het ek gevra.
:"Dis 'n sjarmeskool" het sy gesê en haar mond getrek en haar skouers so bietjie opgelig. Baie aansitterig as ek nou daaraan dink.
Sjarmeskool. Bid jou aan. Wat sal ek wat 'n Boerseun uit die vrystaat is wil doen met 'n sjarmeskool. Dis belaglik.
Maar hoe meer Timothy die kamma-kamma sjarmeklasse vir my gee, het ek tog begin belangstelling toon en gedink dat sy tog maar 'n punt beet het. Ek het al in boeke gesien dat die Queen van Engeland so vol sjarme is….of altans, ek dink so
Toe dit finansieel nie te goed gegaan het nie, het Tante vir die Oom gesê dat hulle tog maar moet dink aan 'n losieshuis. Hier kom baie mense na die dorp toe om vir 'n maand of twee by die prokureers te kom werk, of selfs van die polisiemense stuur speurders hierheen om sake te ondersoek. Inspekteurs kom ook hierheen. Ons kan 'n goeie inkomste maak en dit wegsit vir Timmothy se geleerdheid.
Oom Charles wou niks van die Losieshuis besigheid weet nie. Elke keer wanneer Tannie Hessie die saak aangeroer het, het hy net gesê: "'n Losieshuis is onnodig moeilikheid soek. Nee"
Na 'n paar dae se aanhou karring aan die ding het hy ingegee.
"Nou, Hessie, sê vir my, wat gaan jy losieshuis noem?" en hy trek aan sy pyp
"Ag Charles ek het maar gedink iets soos 'HESSIE SE NESSIE""
Ek onthou nog so goed hoe oom Charles aan sy pyp verstik het, die ding in sy baadjiesak gedruk het en vooroor geleun soos hy hoes.
"Jy is mal" het hy gesê, "Hessie se Nessie klink na 'n plek van sonde."
"Ag, moenie dat die ding jou so aantrek nie
"Die ding my aantrek? Hessie, jy het jou harsings verloor. Mens kan tog nie 'n Losieshuis 'n "Nessie" noem nie. Wat sal die mense dink. Wat sal die Nationale Party dink. Nee Wragtag." en hy het sy kop heftig heen en weer geskud.
"Charles, ek ruik 'n lap brand" het Tante Hessie uit die bloute gesê. Nie om die gesprek te verander nie, nee, sy het regtig 'n lap geruik wat aan die smeul is.
Tant Hessie sien toe dat Oom Charles die pyp so brand-brand in sy baadjiesak gedruk het en die ding smeul toe al te lekker so op oom Charles se bors binne in die sak. Sy geliefde donker bruin pak se sakkie op die bors het 'n gat ingebrand, en dit alles oor die verdomde Losieshuis idee.
Tante Hessie gryp die faas met die blomme en gooi die stomme Oom Charles sopnat met die Clivia's se water.
'n Papnat Oom Charles storm die huis uit met 'n bekommerde Tannie Hessie agterna.
Tannie Hessie het haar oor min dinge bekommer, maar een ding wat haar wel omgekrap het, was as oom Charles moeilik raak.
Ek onthou nog so goed die dag toe ek en Timothy onder die peer boom gesit het, en sy vertel my die storie van die pyp en die brandende sak.
Maar laat ek nou nie afdwaal nie. Ek wou nog vertel van die losieshuis.
Tannie Hessie het toe 'n bordjie gemaak, sommer so met die vry hand op 'n plank geverf met wit verf. Hessie se Losieshuis. Sy het toe nou maar van die Hessie se Nessie, idee vergeet, maar op die ou end het almal maar van Hessie se Nessie gepraat. Net op die boeke was dit Hessie se Losieshuis.
Die heel heerste klient was 'n prokureer van Bloemfontein af.
Die prokureer het vir een maand gebly. Stil en netjiese man. Hy het nie veel gepraat nie. As hy in die middae van die werk af kom, het hy kamer toe gegaan en dan net vir aandete uitgekom net om weer te verdwyn. Hy het 'n ligbruin pak gedra. Amper so 'n sand kleur. Netjiese hemp en das wat by die eerste knoop van die baadjie met 'n dasspeld vasgemaak is. Sy broek is in 'n netjiese plooi gestryk, van bo by die heup tot onder by sy skoene wat blink. en op sy skoene het die broek se soom netjies gerus met 'n parmantige 'turn up' in die pype.
Timothy is in matriek.
"Ag, ek sal maar hier in Tweeling bly. Die vrystaat is in my bloed. Dalk 'n algemene handelaars winkel oopmaak. of so iets. My pa wil hê ek moet in die koperasie saam met hom werk. My ma wil he ek moet onderwys gaan studeer. Wat is 'n mannekyn?" het ek daardie dag in hulle 'groot' sitkmaaer gevra.
Sy het gelag, opgestaan en meubels weggeskuif. sy het toe op en af gestap, hande in die sye, heupe wat swaai en kop wat links en regs swaai, grasuheus. Sy het haar skoolromp so effens opgetrek en die stukke by haar panty ingedruk om 'n minnie skirt voor te stel.
Ek onthou nog baie goed dit was so laatmidag toe Tannie Hessie bietjie op die bed gaan lê het en oom Charles 'bn draai in die dorp gemaak het.
Ons was so in vervoering met die musiek en Timothy se natuurlike vermoee om 'n mannekyn te word dat ons glad nie agtergkom het dat daar 'n ekstra paar oë is wat ons dophou nie. Toe hy ook hande klap vir die voldraai wat timothy doen sonder om haar balans te verloor, skrik ons. Dit was die prokureer wt in die deur gestaan het.
"Maak nog 'n draai op die vloer" het hy vir timothy gesê.
"Vir wat staan jy met so kyk in jou oê?" het oom Charlers geskreeu.
Jy kyk my dogter aan asof sy 'n advertensie is. Ek het geweet hierdie ding gaan nie deug nie. Julle mannejties van die stad is net agter een ding aan. Vandag is daar moord hier in Tiemie straat. Ek sweer voor God dat ek jou nek sal breek. Trap. Trap…Vat jou goed en Trap" het oom Charles op die arme prokuerr geskreeu.
"Daar is niks fout met Tweeling nie en niks fout met hierdie huis nie. Hier sal jy bly. Jy gaan met 'n boer trou, kinders kry, my kleinkinders, en Sondae gaan ons saam eet. Elke kersfees gaan ons as femily bymekaar kom, boekevat en geskenke gee. Dis klaar. Finish" het oom charles sommer daai engelse woord, wat hy tog so haat, bygevoeg.
Daardie dag toe sy die penvriend advertensie vir my onder daardie boom lees, gaan daar 'n hele wêreld van letters, briewe, posseels, koeverte en skryfblokke vir my oop.
"Ek hou van die buitelewe, dans, musiek en visvang. Ek versamle seels as 'n stokperdjie Ek is 'n lidmaat van die NG kerk. Vriende met sober gewoontes en nie rokers kan skryf. Ek is 21 Jaar oud. Bulletjie van Buffelsfontein"
Dit het nou elke week se ding geword om onder die peerboom te sit en briewe lees, EN skryf. Dan het Tannie Hessie van die voordeur af geroep soedat Timothy moet help met die kosmaak vir die Loseerders.
Die skaapvleis in die slaghuis was duur. Mens sou dink dat die slagter dit dalk aspris duurder gemaak het, vir die losieshuis, want die losieshuis het elke week klomp vleis gekoop. Ek het al gehoor die slagter sê dat Ou Hessie nou so grootste klieent is. Dis toe op 'n dag wat ek vir my pa gevra het of hy nie weet van 'n boer hier in die distrik by wie ons direk 'n skaap kan koop nie.
Hy het soet tee gedrink, seker drie lepels suiker. Hy het nie baie daarvan gehou dat ek vi rhom met 'n skikbord bedien nie.
Haar kop was nou wel die heeltyd besig met die sjarme skool en mannekyn besigheid, maar dit het handig te pas gekom as sy met die loseerders kommunkeer het. Ek was nogal knap met die tafel se dek, kamers mooi maak en ek het selfs 'n hand met die kos gehad.. Maar die belangrikste ding is dat ek en Tannie Hessie 'n goeie verhouding begin het. Oom Charles was ook heel tevrede dat ek in die losieshuis kom help het, want dan moes ek 'n ogie oor Timothy hou. Hy het darm so ietsie onder die tafel deur vir my gegee vir daardie moeite. Niemand het ooit daarvan geweet nie.
Hoekom dit so belangrik vir haar was om die nuwe gaste te verwerlkom, kon ek nooit verstaan nie, maar vdandag verstaan ek dit baie goed. Sy het met elke loseerder wat daar aangekom het geoefen om mooi te praat, reg te loop, regop te staan en beleefd te wees. Sy het tot se ver gegaan om die regte handdruk tydens 'n groet te doen. Op 'n dag het sy haar een been so agter die ander been ingeskuif en gebuig.
"Dis sjarmant" het sy toe gesê.
Ek het nie mooi geweet wat die woord Sjarmant beteken nie, maar al wat ek weet is dat Timothy behep daarmee was.
Die man was so, dalk, in sy 20's gewees. Vroeg twintig sou ek skat. Lang man wat stewig in sy stewils staan. Pikswart hare wat hy in 'n baie netjiese middelpaadjie gekam het. Sy kopvel was spierwit in die paadjie teen die swart van sy hare. Blinkswart, kan ek nog onthou.
Moenie dom wees nie, Timothy, jy kan mos nie hierdie man laat gaan nie. Sê vir die man hier is nog een kamer beskikbaar. Ons maak jou kamer leeg en rig dit vir hom in. Jy kan nie hierdie man met oorsee geld laat wegkom nie. Kyk na die man. Hy blink eitnlik van die geld. Ons kan later jou pa se knorrigheid stil kry en jou ma sal nie omgee vir die ekstra inkomste nie. Onthou, daardie blik moet vol geld kom vir jou geleerdheid.
Laatmiddag toe Timothy die tafel moes dek vir aandete, het sy spisiale moeite gedoen.
Sy het lank na die tafel gestaan en kyk, borde geskuif, dan weer teruggestaan en die spul bekyk. Dan die messe en vurke geskuif, teruggestaan en kyk. Die glase eenkant toe geskuif, dan weer die adner kant toe. Terggestaan en kyk. So asof sy vir 'n kompetiese moes dek.
Sy het 'n paar clivia's in die tuin gaan pluk, bloedrooi rose wat langs die voetpaadjie groei en fyn blommetjies vir onderlangs. Sy het kerse uit die kas gaan haal, hulle in blakers gedruk en al om die blaker het sy Ivy gesit vir groenigheid.
Timothy het my die volgend dag vertel dat elke keer as sy eetkamer toe was om te hoor of alles in orde is, die O'Connor man haar aangekyk en geglimlag.
"Wanneer laas het jy 'n brief van 'n penvriend gekry?" het ek haar aandag probeer afkry van O Connor af.
Tannie Hessie was iet
'n Week voor die eindeksamet sou begin, kom Oom Charle tot sterwe. Tannie Hessie was in die badkamer besig om. Dit moes seker so 7 uur in die oggend gewees het. Oom Charles het op die kant van die bed gesit, besig om sy skoene aan te trek. Toe hy die linkervoet se skoen wat aantrek, val hy agteroor. Morsdood. Tannie Hessie het hom so op die naat van sy rug gekry toe sy in die kamer kom. Sy het eers gedink hy lê net bietjie, maar toe sy nader stap en sy in sy gesig kyk, het sy geweet dis verby. Die dr het gesê dat dit 'n hartaanval was. Blykbaar was daar te veel bekommernis wat op sy hart gerus het.
Timothy was regtig baie hartseer.
Niemand het meer saans Huisgodsdiens gehou nie. Hulle het slefs opgehou om die seen te vra voor etes. Die Bybel lê nog al die tyd op die sideboard, soos Oom Charles hom laas daaar neergesit het. Die laaste wat hy gelees het was Psalm 23. So asof hy geweet het dat sy tyd aangebreek het. Hy het die Bybel toe op Psalm 23 oopgelos.
Ek het die Losieshuis binne gestap, ek wou hardloop, maar dan sou Timothy iets agter kom en my plan sou nie werk nie. Net toe ek by die voordeur wou instap, loer ek oor my skouer en sien dat sy met die pak briewe op haar skoot sit en met stywe oê straataf kyk. Ek wou vir haar skreeu: "KNIP JOU OË, HULLE GAAN DROOG TREK EN NOG TRANE MAAK" maar ek het nie.
Ek het eers by die kombuis gaan inloer of Tannie Hessie nie dalk daar is nie, toe in die boonste sitkamer en toe die groot sitkamer. ek het by die kombuis venster uitgekyk wat op die agtertuin uitkyk en gesien dat sy besig is in die hoenderhok. Dis my kans.
Hy het by die lessenaar gesit wat op die tuin uitkyk. Dit was vreeslik mooi vir my. Daardie pikswart hare wat blink en die spierwit paadjie wat deur sy kop loop. Sy hande rus, netjies gevou, op die tafeltjie. Mooi hande. groot hande. Hy het opgestaan en na my toe gestap. hy is 'n goeie kop langer as ek. Hy het sy hand na my uitgesteek om te groet. Toe ek sy stewige greep voel, was dit soos om na 'n engel uit die hemel te kyk. Hy was werklik mooi.
Toe ek by die boom aankom waar ek vir timothy gelos het voordat ek na O Connor toe was, het ek gesê:
Dit was die laaste wat ons huisgodsdiens gehou het en sy het die Bybel toe gemaak en in oorlede Oom Charles se bedkassie gaan bere. Finish en klaar.
Ek gaan slaap. Lekker slaap, Kind en voor jy toesluit gaan kyk of die oenders ok is. Die muskeljaatkat is weer listig vanaand. Ek wil nie more 'n lëe honderhok he nie.
Ek het gesorg dat ek agter die groot peerboom waar ek en sy gewoonlik sit, wegkruip sodat hulle my nie moet sien nie.
My gewete wou eers aan my knaag omdat ek hierdie intieme gesprek afluister.
O Connor het met sy regterhand op sy knieg gedruk en opgestaan. Hy het toe vir Timothy van die stoep af opgehelp en daar staan hulle in mekaar se arms op dei groot stoep van Tiemie laan in Tweeling. Toe hy haar soen het ek maar weggekyk. Ek het stadig nader gestap, en gesorg dat hulle my nie sien nie.
Ons sou nie nooit weer saam na plate luister en wals op die blue denube nie.
Ek gaan weg Neef. My seisoen is nou hier, het sy gesê
O Connor wil mt 'n gesin begin, maar ek het gesê ons moet eers wag daarmee. Ons is nog jonk en daar is nog soveel dinge om te doen. Ek wil nog gaan reis en plekke sien.
Toe die plaat klaar is en dit maak net sulke sleep geluide oor die luidspreker het sy gesê dat ons maar kan gaan aansit vir aandete. net ons twee.