Oliver Cromwell (1599–1658) was ’n Engelse militêre en politieke leier wat ten tyde van die Engelse Burgeroorlog die parlementêre weermag teen koning Karel I van Engeland gelei het. Nadat die koning verslaan is, het Cromwell ’n republiek uitgeroep en tot sy dood aan die hoof daarvan gestaan.
Oliver Cromwell is op 25 April 1599 in Huntingdon in die Koninkryk van Engeland gebore. Hy studeer eers aan die Huntingdon Grammar School en daarna aan die Sidney Sussex Kollege van die Universiteit van Cambridge. Dit was 'n nuwe, klein kollege waar hy oor sy Puriteinse idees kon praat. Sy pa sterf egter in 1617 en hy kon gevolglik nie afstudeer nie.
In 1628 word Cromwell 'n LP en 'n Puritein. Hy het die parlement in hul twis teen die koning ondersteun. Met die uitbreek van die Engelse Burgeroorlog was die koning se weermag sterker en beter voorbereid as die parlement se weermag. Cromwell het die parlementêre soldate help oplei en hulle het kort daarna gevegte begin wen. Die parlement het uiteindelik geseëvier, wat Cromwell in 'n posisie van mag gelaat het.
Ná die koning se teregstelling is 'n republiek, bekend as die Gemenebes van Engeland, uitgeroep. 'n Staatsraad is aangestel om sake te bestuur, met Cromwell as 'n lid daarvan. Sy ware magsbasis was egter in die weermag gesetel.
Cromwell het vermoedelik malaria gehad, wat hy waarskynlik tydens sy eerste veldtog teen Ierland opgedoen het. Hy is op 3 September 1658 in Whitehall (op die herdenking van sy oorwinnings by Dunbar en Worcester) oorlede.
Cromwell is deur sy seun Richard as Lord Protector opgevolg. Richard het egter nie die ondersteuning van die parlement of die weermag gehad nie en moes in 1659 bedank, wat die protektoraat tot 'n einde gebring het. 'n Jaar later het die parlement Karel II van Engeland (Karel I se seun) as koning aangestel.