Rentekoers: ‘Ekonomie kan nie byhou’Argieffoto bloot ter illustrasie. (Foto: Unsplash) Die repokoers is weer op dieselfde vlak as voor die Covid-19-pandemie, maar Suid-Afrika se ekonomie is allermins nog op daardie vlak. Kenners waarsku ná die jongste rentekoersverhoging dat nog swaar tye voorlê – veral vir diegene met skuld. Die repokoers het vandag (Vrydag) amptelik met 75 basispunte tot 6,25% per jaar verhoog. Dít bring die repokoers op 275 basispunte hoër te staan as kort voor die eerste verhoging van 25 basispunte in November verlede jaar. Die ekonomie is egter nou 0,5% kleiner as voor die pandemie; 821 000 minder mense het werk en die gesamentlike inkomste van werkers was in die tweede kwartaal van 2022 0,8% minder vergeleke met die tweede kwartaal van 2020. “Die hartseer werklikheid is dat die jaarlikse inflasiekoers op 7,6% staan, ver oor die Suid-Afrikaanse Reserwebank se inflasieteiken van tussen 3% en 6%,” sê Abigail Moyo, woordvoerder van Uasa. “Die Reserwebank voorspel nou ekonomiese groei van slegs 1,9% vir vanjaar, laer as die voorheen verwagte 2,0%. Saam met die repokoersverhoging sal beurtkrag en ander faktore tot laer ekonomiese groei en meer swaarkry lei.” Prof. Raymond Parsons, ekonoom by die Noordwes-Universiteit se Sakeskool, beaam dit en sê die jongste repokoersverhoging gaan ŉ negatiewe uitwerking op die uitleenkoste vir verbruikers en sake inhou. “Dít in ŉ tyd waar die ekonomie sukkel om momentum te handhaaf.” Hy glo die Reserwebank is dalk té optimisties oor die toekomstige groeivooruitsigte. “Die kombinasie van die voortdurende Eskom-kragonderbrekings, kumulatief hoër leenkoste en ŉ onsekere wêreldekonomie vereis nou van Suid-Afrika om sy 2023-BBP-groeiverwagtinge tot slegs sowat 1,4% in 2023, in ooreenstemming met die SARB se eie huidige voorspelling, te plaas.” “Die jongste repokoersverhoging van 75 basispunte plaas onhoudbare druk op die ekonomie,” waarsku Greg Dart, direkteur van High Street Auctions, op sy beurt. “Die regering vra van die private sektor om die land se deure oop te hou en die nasionale beleggingsbasis te verbreed, maar kom ons nie halfpad tegemoet nie. “Sakelui en ondernemings verstaan die regering se behoefte om ekonomiese vraag te onderdruk en die geldeenheid te beskerm in die globale konteks van voorspellings van ŉ dreigende wêreldwye resessie, maar ons moet na die besonderhede van ons makro-toestande kyk en daarvolgens aanpas. “Die feit is dat Eskom die ekonomie van miljarde rande per dag laat bloei en verbruikers kan eenvoudig nie in hierdie stadium nog ŉ styging in lewenskoste hanteer nie.” Wie lag en wie huil? Argieffoto Suid-Afrikaners met huislenings, motorfinansiering en ander huishoudelike skuld ondervind ongetwyfeld meer finansiële druk as voorheen. Yael Geffen, uitvoerende hoof van die agentskap Lew Geffen Sotheby’s International Realty, sê nou eienaars van eiendom en verbruikers oor die algemeen is op breekpunt. “Die koersverhoging in Julie was die hoogste enkele verhoging in byna 20 jaar en dit het groot druk op Suid-Afrikaners geplaas, wat toe reeds te doen gehad het met groot stygings in die basiese lewenskoste en die vorige koersverhogings wat vroeër die jaar ingestel is. “Nou, met nog ŉ verhoging van 75 basispunte, beteken dit die koste om ŉ verband van R2 miljoen in stand te hou het sedert November verlede jaar met meer as R3 700 toegeneem. Mense met vaste inkomste gaan hul huise begin verloor.” Geffen sê die eiendomsektor is ŉ beduidende bydraer tot die ekonomie en hoewel die regering teen inflasie moet verskans, moet dit ook huiseienaars beskerm. “My raad aan eienaars is om realisties te wees oor hul begrotings. As terugbetalings onhoudbaar word, is dit die ergs moontlike ding om die situasie te ignoreer in die hoop dat dit magies beter sal word. “Die eerste stap is om met jou verbandinstelling te praat om te sien of ŉ plan gemaak kan word om jou verband te herstruktureer. Indien nie, oorweeg die opsie om op medium termyn af te skaal. “Eiendom is altyd ŉ veiligehawe-belegging, so verkoop eerder ŉ groter eiendom en maak ŉ veilige belegging in ŉ kleiner een om die huidige storm te weerstaan, indien nodig, as om alles te verloor.” Pensioenarisse en diegene wat ŉ neseier kon opbou, het egter iets om oor te glimlag aangesien die jongste repokoersverhoging die opbrengs op hul spaargeld dienooreenkomstig sal verhoog.