Marinda - 'n Ou, eksentrieke dame met 'n groot strooihoed vol plastiekrose. Haar stem klink soos die geskree van 'n kraai. Daar is 'n frons tussen haar oë en sy is kwaad oor haar boek wat Karel Kleintoor in sy besit het. Sy loop in 'n sirkel en wys met 'n krom vinger voor haar op die grond. Haar rok is vuil by die soom en 'n toon met 'n lang vuil nael steek nou en dan uit.
Boomkoning - 'n Groot boom met 'n rooi gesig in die stam en twee takarms. Sy stem is stadig en vibreer soos 'n saag. Hy is baie ernstig en dwing gesag af.
Bosgeluide, voëltjies wat sing en water wat loop. Die voëltjies hou op sing wanneer die boomkoning verskyn. Daar is 'n plofgeluid en 'n rookwolk wat opstyg wanneer Karel probeer toor.
MARINDA: (Loop in 'n sirkel met haar vinger wat wys en mompel onderlangs.) Ek sal daai Kleintoon wys. Daai hoed is hier iewers. Ek is die slimste en die sterkste towenaar nog. As ek daai boek kry beter hy hol!
(Karel en 'n kaboutermaatjie verskyn tussen die bome. Die maatjie is bang om te beweeg al wys Karel hy moet kom.)
MAATJIE: Ek weet nie, Karel. Sy is die kwaaiste towenaar in die woud. Ek bly eerder weg van haar af. Kyk wat het sy met jou hoed gedoen. (Vat benoud aan hoed.) Wat van as sy my hoed ook vermorsel?
KAREL: (Frons erg kwaai.) My naam is Karel Kleintoor, nie Kleintoon nie. Toor soos 'n towenaar. En eendag gaan almal my Karel Groottoor noem. Ek gaan die beste towenaar in die woud word. (Lag skielik.) Nou, Marinda Hoogag, waar is my hoed? As jy my nie my hoed gee nie, gee ek nie jou boek nie. Dis wat die boomkoning gesê het.
KAREL: (Lag weer en hou sy maag vas.) Is jy seker jy het dit hier gelos Marinda Hoogag? Jy het seker vergeet waar jy dit gesit het.
(Karel lag vir Marinda. Die kabouters loop weg, maar skielik roep Karel se maatjie uit. Hy wys na 'n groen hoed wat agter 'n groot rots staan.)
KAREL: (Trek sy maatjie vinnig weg. Marinda het niks agtergekom nie. Sy loop nog in die rondte.) Sien jy, daar is my hoed. Ek het dit self daar weggesteek.
KAREL: (Gryp sy maatjie se arm.) Nee! As Marinda sien ek het my hoed moet ek die boek teruggee. Sy dink mos sy is nooit verkeerd nie. Nou gaan sy verewig in 'n sirkel loop en soek na my hoed. En ek gaan die boek hou.
(Karel bly agter en kyk verlangend na sy hoed. Hy gee 'n tree in die hoed se rigting, maar stop dan, skud sy kop en loop vinnig weg. Voor Karel tree 'n boom skielik in en Karel skrik hom flou. Hy roep uit en hou sy bors vas waar sy hartjie onstuimig klop. Marinda sien die boomkoning en buig haar lyf en skerm met haar hande asof sy bang is vir hom.)
KAREL: O, Boomkoning, dit is U boombaarheid. Ek het so groot geskrik. (Loop agteruit en probeer die hoed met sy lifie wegsteek.) Ek het net kom kyk of Marinda my hoed gekry het.
KAREL: (Vou sy armpies astrant en vergeet amper om die hoed weg te steek.) En wat het u boomagtigheid nogal gehoor? Ek weet van niks nie.
KAREL: (Kyk van die boomkoning na Marina en gee nog 'n tree terug. Sy ogies vernou kwaai.) Ek gaan nie die boek teruggee nie. Dis myne. Ek sal julle wys. Ek is 'n groot towenaar. (Lig sy handjies op en waai hulle heen en weer. Skielik ontplof 'n wit stofwolkie by die boomkoning se worters. Die boomkoning lag lekker.)
BOOMKONING: Is dit die beste wat jy kan doen Kleintoor? Dit skrik my nie af nie. Gee nou Marinda se boek terug.
KAREL: (Lyk verslae en kyk na die punte van sy vingers.) Maar ek kan toor, ek kan. Ek het dan die boek.
BOOMKONING: (Draai na Marinda toe en lag.) En jy loop die heeltyd in sirkels en al die tyd is die hoed twee tree van jou af.
MARINDA: (Draai haar kop trots op en begin weer in die rondte stap) Is nie. Ek stap in die rondte want ek wil. Niemand kan my keer nie.
Wel, ek het nog altyd belang gestel in kinderboeke. Dis danksy kinderboeke dat ek beter leer lees en skryf het op laerskool. Die prentjies het my nog altyd ingelok en as kind wou ek altyd my eie cool karakters ontwerp soos dié in my kinderboeke. Dit was eers in my tweede jaar van my studies dat ek begin dink het daaraan as 'n moontlike beroep. Die bekroonde illustreerder Piet Grobler is destyds aangestel as ons nuwe illustrasielektor. Deur sy invloed is ek blootgestel aan die kinderboekbedryf. Hy het my 'n bietjie onder sy vlerk geneem en so het ek by hom als geleer wat ek kon. Dit was eers toe ek vir 'n kort tydjie in sy galerytjie op Stellenbosch ge-job-shadow het dat ek besef het dis wat ek vir 'n lewe wil doen. Ek het totaal en al verlief geraak op die bedryf.
Ag, daar's niks wat regtig uitstaan vir my nie. Ek was verslaaf aan enige prentjies in boeke, so ek het van enige boek gehou. Ek onthou toe ek in graad 7 was, het ek nog jong kinderboekies uitgeneem by die biblioteek net om na die prentjies te kyk. Ek weet ek was baie lief vir my Kinderbybel en sy kleurvolle prente. Ek het elke aand voor slapenstyd 'n paar Bybelstories deurgelees omdat die prente so mooi was. In graad 5 het ek my eerste leesboeke begin deurlees omdat ek van die omslae gehou het. Ek was veral mal oor Janie Oosthuysen se Ouma Hester-reeks. Heel toevallig was dit geïllustreer deur Piet Grobler.
Ek was nog altyd baie lief vir sprokies, soos die Grimm-verhale. Stories soos Rooikappie, Jan en die boontjierank, Gouelokkies en Die drie varkies was altyd lekker om te lees en ek het dikwels gekyk na die verskillende maniere waarop mense dit geïllustreer het. Een van my gunsteling-kinderboekies van kleintyd af is Mirabella Muis en die duisend-en-een huise. Ek wens daar was in my kleintyd so 'n groot verskeidenheid kinderboekies rondom my soos daar vandag is. En natuurlik Where the wild things are.
Dit hang natuurlik af van die tipe boek, maar dís min of meer my proses: Eers laat ek die teks 'n bietjie in my kop rondfladder vir 'n dag of twee (of langer). Ek sal dan beplanning doen met betrekking tot die hoeveelheid prentjies wat nodig is en waar als geplaas sal word regdeur die teks. Dan begin ek teken aan klein, vinnige thumbnail-sketsies en dan sal ek dit vergroot en kleur gee.
Dis definitief 'n manier om die teks te versier, net soos 'n fisiese liggaam daar is om 'n siel te huisves, maar terselfdertyd is dit soveel meer.
Tydens my B.Tech-studies het ek 'n tesis geskryf oor die kognitiewe groei van kinders en hoe dit verband kan hou met kinderboeke. Ek dink die belangrikste ding wat ek uitgevind het, is dat twee tools nodig is om kinders mee te leer: taal en fiksie/fantasie. Waar die woorde in 'n kinderboek natuurlik 'n kind se spraak-, lees-, dink- en skryfvermoëns kan verbeter, kan die illustrasies net so direk verband hou met kinders se abstrakte gedagtes (verbeelding). Geen kind wil sommer net 'n klomp woorde op 'n bladsy lees nie. Ek onthou as kind het my brein heeltemal toegeslaan wanneer ek 'n groot paragraaf moes lees of leer.
Prentjies is natuurlik daar om kinders in te lok. Piet Grobler het my altyd geleer dat die prentjie 'n storie van sy eie moet vertel parallel aan die teks. Wanneer die kind die prentjies lees (of probeer ontsyfer), sal hy iewers die teks begin raaksien en self begin lees.
Verder is prentjies daar om die gevoel, ritme, persoonlikheid, bui, geslag, ens. van die boek vas te vang. Elke liewe kinderboek het sy eie vingerafdruk danksy die prentjies en ek behandel elke kinderboek as 'n kunswerk. Daarom versamel ek tans kinderboeke as 'n stokperdjie. Prente is baie meer as net versiering. Definitief!
Ek dink omdat daar 'n groter klem is op die ontwikkeling van opvoedkundige skoolboeke vir kinders in Suid-Afrika, ly die ontwikkeling of "evolusie" van die ander Suid-Afrikaanse kinderboeke daaronder. Daar is soms 'n bietjie minder "durf" in die plaaslike kinderboekmark. Ek dink Suid-Afrika is nog baie konserwatief oor wat sy kinders mag en nie mag lees nie. Dis vir my 'n bietjie hartseer. Ons illustreerders kan hulself nie altyd ten volle uitleef in styl soos oorsese illustreerders nie, want ons moet dikwels in gedagte hou waarvoor ons kinder reg is en waarvoor nie.
Ek dink partymaal dat oorsese kinderboeke beter hier verkoop as ons eie boeke, maar ek weet nie regtig of dit waar is nie. Persoonlik dink ek ons is nog 'n klein bietjie agter die klip, maar ons sal definitief eendag inhaal. Ten spyte van al die beperkings lewer skrywers en illustreerders in Suid-Afrika steeds 'n uitstekende diens in terme van gehalte. Ek bedoel glad nie om negatief te klink oor als nie, maar ek glo daar is nog baie ruimte om te groei en ek wil graag deel wees daarvan.
Probeer 'n styl ontwikkel wat vir jou uniek maak en wat pas by die tekste wat jy illustreer. Wees bedagsaam en volg jou uitgewer se raad, want hulle weet meer as jy. Versamel jou gunstelling-kinderboeke en doen konstante navorsing om uit te vind waarvan kinders hou. Kindersielkunde sal jou definitief help in jou projekte, so doen 'n bietjie navorsing daaroor. Ek dink bo als is dit belangrik om jouself aanhoudend te druk om te weet wat jou vermoëns is en wat jy kan en nie kan hanteer nie. Bemeester verskillende mediatipes en eksperimenteer daarmee. Eksperimenteer met ander style soveel as wat jy kan, sodat jou kreatiewe denke en vermoëns vergroot kan word. Laastens, leer jouself ken en leer hoe lank jy vat met projekte. Niks is belangriker as goeie tydsberekening nie. Wanneer jy spertye mis, gaan dit teen jou tel. Altyd. Moet ook nie te veel projekte gelyk aanpak nie. Wees realisties. (Dis moeiliker vir kunstenaars om realisties te wees, maar dis definitief doenbaar!)
Eerlikwaar, nie regtig nie. Ek voel dat skrywers en illustreerders ewe belangrik is. Die oorspronklike gedagte vir 'n storie begin met 'n skrywer, maar dit eindig met die oorspronklike skeppingsvermoëns van die illustreerder - saam maak hulle een volledige kinderboek. Die teks maak die boek interessant en dit vertel 'n storie, maar die prentjies verkoop die boek meeste van die tyd en dit kan ook 'n storie saam met die teks vertel. Dis daar om die leemtes in te vul. Maar dit hang natuurlik af van watter soort projek ons praat. Ek dink eerlikwaar dat as 'n illustreerder regtig goeie werk gedoen het, hy erkenning moet kry daarvoor. Maar ek voel dat die skrywer altyd die stem sal wees van die teks en niemand anders sal daardie plek kan inneem nie.