93 Moenie my aanraak nie. Joh.20:17 | Bybelverskille
← 92. Die Gees was nog nie. Joh. 7:39
94. Hoe ontstaan 'n harmoniërings verandering? Matteus 20;22-23 →
In hierdie plasing wil ek op twee belangrike stappe in die vertalingsproses wys. Eerstens om te bepaal watter woord in die oorspronklike outografie staan, en tweedens hoe om te bepaal watter betekenis hierdie woord wil oordra. Ons kyk na 'n voorbeeld uit Johannes 20:17.
1. Watter woord? In enige taal vind mens woorde wat min of meer dieselfde betekenis het. In Joh.20:17 gebruik Jesus die woord hapto om te sê dat daar nie fisiese kontak tussen Hom en Maria moes wees nie, want Hy het nog nie opgevaar na die Vader toe nie. Gestel sekere manuskripte het in plaas van hapto, die woord psylafao gebruik, (Heb 12:18: "Want julle het nie gekom by 'n tasbare berg nie…") en ander manuskripte weer tigys (Heb.11:28: "…sodat die verderwer hulle eersgeborenes nie sou aanraak nie.") Dan moes die Bybelvertaler eers bepaal watter een van hierdie drie woorde die grootste moontlikheid het om oorspronklik te wees wat Johannes neergeskryf het. Hiervoor word 'n erkende wetenskaplike proses gebruik wat algemeen aanvaar word. Ek bespreek hierdie proses meer volledig in my blogplasing 26: "beoordeling van variasies."
Hier in Johannes 20:17 is die woord egter beslis hapto.
2. Watter betekenis? Woorde het dikwels meer as een betekenis, of kan meer as een klem dra. Die woord "hapto" kan aanraak, of "aanheg" of ook "vashou" beteken. In so 'n geval moet die vertaler dié woord in die ontvangertaal gebruik wat die betekenis van die oorspronklike teks die beste oordra. Hiervoor moet hy na die konteks kyk en daaruit bepaal wat eintlik oorgedra moet word. Maar dit is nie altyd voor die hand liggend nie. Kyk na ons twee algemene Afrikaanse vertalings:
1933/53 Ou Afrikaanse Vertaling: "Jesus sê vir haar: Raak My nie aan nie, want Ek het nog nie opgevaar na my Vader nie;"
1983 Nuwe Afrikaanse Vertaling: "Jesus sê toe vir haar: 'moet My nie vashou nie want Ek het nog nie na die Vader opgevaar nie.'"
Kom ons kyk na die uitdaging om die regte Afrikaanse woord te kies. Die woord hapto kan "aanraak" wees. Veronderstel dat daar uit die konteks sterk aanduiding was dat Jesus 'n hoëpriesterlike kleed aangehad het om sy ampsvervulling as Hoëpriester (Heb.8:1) te beklemtoon, dan sou "nie aanraak" die logiese keuse wees. Want vanuit die Livietiese wette is dit duidelik dat so iemand nie sondermeer aangeraak mag word nie. Maria sou die straf van God oor haar bring. Daar is 'n groter moontlikheid dat Jesus nog die doodskleed, wat saam met die verbande toegedraai was, aangehad het. Volgens die Reinigingswette sou dit vir Maria weer onrein maak. Maar nou is daar geen aanduiding in die gedeelte watse kleed Jesus aangehad het nie. Nie "aanraak" nie, kan dus 'n moontlikheid wees, maar nie noodwendig nie. Die Ou Afrikaanse vertaling en die Nuwe Lewende Vertaling kies hierdie bewoording, ook die King James Version.
Die woord hapto kan ook "aanheg" beteken. Dit is moontlik dat Jesus wou verhoed dat Maria haarself aan Jesus as mens verbind, want dan wag daar 'n tweede skok op haar wanneer Hy opvaar na die Vader toe. Wou Jesus haar dít eerder spaar? Dit is moontlik, maar ook nie noodwendig nie. Die Good News Bible en die New International Version kies hierdie betekenis. ("Do not hold on to me," Jesus told her, "because I have not yet gone back up to the Father…") Ook die New Living Translation: ("Don't cling onto me…")
Die woord hapto kan ook "vashou" beteken. Jesus kon bedoel het dat Maria Hom nie moes probeer vashou en so verhinder om na die Vader toe op te vaar nie. Dis ook 'n moontlikheid, maar vanuit die konteks is daar ook geen direkte aanduiding hiervoor nie. Die Nuwe Afrikaanse vertaling kies hierdie moontlikheid. Die Bible in Basic English kom naby aan hierdie betekenis. ("Do not put your hand on me…")
Een woord wat drie uiteenlopende vertalingsmoontlikhede bied. Moenie My aanraak nie, of moenie jouself aan My verbind nie, of moenie My probeer vashou nie.
Die bewoording waaraan ek gewoond is, is ek mee gemaklik. Daarom is dit gewoonlik vir my die logiese keuse. Mag hierdie plasing jou vrymaak van jou ingeslote gemaksone sodat jy nie bedreig sal voel oor ander vertalings nie. Mag jy oop en objektief genoeg wees sodat die Heilige Gees nuwe dieptes vir jou kan oopbreek met "nuwe" waarhede.
Vertaling is 'n uiters verantwoordelike taak. Ons kan God net daarvoor dank dat Hy soveel verantwoordelike opregte kinders bemagtig om aan ons die Bybel verstaanbaar in ons eie taal te bied. Hou hulle gedurig in jul gebed.
This entry was posted in Betroubaarheid van Teks, Dinamies Ekwivalente Vertaling, Direkte Vertaling. Bookmark the permalink.