Qazaqstan Respublïkası (Kasaks)
Republiek van Kasakstan
17 948 816 (62ste)
5,94 / km2 (227ste)
15,39 / myl2
$264,894 miljard (52ste)
$15 219 (68ste)
$216,802 miljard (50ste)
$12 456 (59ste)
0,754 (69ste) – hoog
28,8 – laag
(UTC+5 en +6)
Die Republiek van Kasakstan is ’n staat in Sentraal-Asië, met ’n klein deel wes van die Oeral-rivier wat in Oos-Europa val. Dit word in Afrikaans ook Kazakstan of Kazachstan gespel (Kasaks: Қазақстан, Kazakstan; Russies: Казахстан, Kazachstan; Engels: Kazakhstan). Dit grens aan die Russiese Federasie, Sjina, Kirgisië, Oesbekistan, Turkmenistan en die Kaspiese See. Die hoofstad is Astana; tot in 1997 was dit Almati (voorheen Alma-Ata genoem).
Kasakstan is die wêreld se negende grootste staat en die grootste wat deur land omring is. Sy oppervlakte van 2 727 300 km2 is groter as dié van Wes-Europa. Die gebied sluit in vlaktes, steppe, taiga, canyons, heuwels, deltas, sneeubedekte bergpieke en woestyne. Sy bevolkingsdigtheid is minder as ses mense per vierkante kilometer.
Die land is etnies en kultureel uiteenlopend, deels vanweë die gedwonge migrasie van ander volke na dié republiek tydens die bewind van Josef Stalin. Kasakstan het ’n bevolking van 16,6 miljoen wat uit 131 etnisiteite bestaan, onder andere Kasakke (sowat 63%), Russe, Oekraïners, Duitsers, Tatare en Oeigoere.
Die woord "Kasak" word in Kasakstan gewoonlik gebruik om na die etniese groep te verwys, ook die lede wat in Sjina, Rusland, Turkye, Oesbekistan en ander lande woon, terwyl die woord "Kasakstanner" (Kasaks: қазақстандық, kazakstandik; Russies: казахстанец, kazachstanets) geskep is vir die inwoners van die land, insluitende nie-Kasakke. "Kasak" of "Kazak" kom van ’n Ou Turkse woord wat "onafhanklik" en ’n "vrye gees" beteken; dit verwys na die Kasakke se kultuur as ’n nomadiese volk wat op perde rondgetrek het. Die Persiese agtervoegsel "-stan" beteken "land" of "plek", en Kasakstan beteken dus "land van die Kasakke".
Kasakse Khanaat[wysig | wysig bron]
’n Kunstenaarsvoorstelling van die Middeleeuse stad Taraz aan die Syroete.
Die Russiese Ryk[wysig | wysig bron]
Die Sowjetunie[wysig | wysig bron]
Syr Darya, een van die groot riviere van Sentraal-Asië wat deur Kasakstan vloei.
Kasakstan lê aan weerskante van die Oeral-rivier en is een van net twee lande wat deur land omring word wat op twee kontinente geleë is. Met sy oppervlakte van 2 700 000 km2 is Kasakstan die negende grootste land in die wêreld (groter as Wes-Europa) en die grootste land sonder ’n seehawe. Terwyl dit deel van die Sowjetunie was, het dit ’n deel van sy grondgebied aan Sjina en ’n deel aan Oesbekistan afgestaan. Dit deel ’n grens met die Russiese Federasie, Sjina, Kirgisië, Oesbekistan en Turkmenistan. Groot stede sluit in Astana, Almati, Karagandi, Sjimkent, Atiraoe en Oskemen. Dit lê tussen die breedtegrade 40° en 56° N, en tussen die lengtegrade 46° en 88° O. Hoewel die grootste deel in Asië lê, val ’n klein deel wes van die Oeral in Oos-Europa.
Die terrein wissel van die Kaspiese See in die weste tot die Altai-gebergte in die ooste, en die vlaktes van Wes-Siberië in die noorde tot die woestyne en oases van Sentraal-Asië. Die Kasakse steppe, met sy oppervlakte van sowat 804 500 km2, beslaan ’n derde van die land en is die wêreld se grootste droë steppestreek. Dit word gekenmerk deur groot gebiede grasveld en sand. Belangrike riviere en mere sluit in die Aral-meer, Ili-, Irtisj-, Isjim-, Syr Darya- en Oeral-rivier, die Tsjarin-rivier en -ravyn, en die Balchasj- en Zaisan-meer.
Etniese Kasakke maak sowat 63,1% van die bevolking uit en etniese Russe 23,7%. Ander etniese groepe sluit in Tatare (1,3%), Oekraïners (2,1%), Oesbeke (2,8%), Belarusse, Oeigoere, Aserbeidjanners, Pole en Litauers. Groepe wat sowat 1% of minder van die bevolking uitmaak, is Duitsers, Koreane en Tsjetsjniërs. In Kasakstan is baie Russe wat in die 1930's en 1940's deur Stalin na die Goelag gestuur is; van die grootste Sowjet-arbeidskampe was in Kasakstan.
Baie Russe was ook by die Sowjet-ruimteprogram betrokke tydens Chroesjtsjof se bewind. Voor 1991 was daar ’n miljoen Duitsers in Kasakstan, maar die meeste het na Duitsland geëmigreer ná die verbrokkeling van die Sowjetunie. Ook die grootste deel van die kleiner Griekse bevolking het na Griekeland geëmigreer. Sedert die 1970's het talle Russe ook Kasakstan verlaat. Die gevolg van dié migrasie was dat Kasakke nou die grootste deel van die bevolking uitmaak. Verdere faktore wat hiertoe bydra, is n hoër geboortesyfer onder Kasakke en die immigrasie van Kasakke uit lande soos Sjina, Mongolië en Rusland.
Kasakstan is amptelik ’n tweetalige land: Kasaks, ’n Turkse taal wat sowat 64,4% van die inwoners se moedertaal is, is die "staatstaal". Russies, wat deur die meeste inwoners gepraat word, is die "amptelike taal" wat gebruik word in sake, die regering en interetniese kommunikasie; dit word egter al hoe meer deur Kasaks vervang. Minderheidstale sluit in Oekraïns, Oeigoers, Kirgisies, Tataars, Oesbekies en Mongools. Engels word al hoe gewilder onder jong mense sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie. Opvoeding regdeur Kasakstan vind in óf Kasaks óf Russies óf albei plaas.
Die Noer-Astana-moskee in Astana. Islam is die hoofgodsdiens.
Die tradisionele kultuur van Kaskastan stam uit die tyd toe hulle ’n nomadiese volk was. Hoewel Islam in die 15de eeu in die land ingevoer is, het dit lank saam met vroeëre godsdienselemente van Tengriïsme voortbestaan.
Die sokkerspeler Nikolai Antropov.
Die land het ’n reputasie opgebou as ’n sportland op internasionale gebied, onder meer in boks, skaak, skopboks, ski, gimnastiek, waterpolo, fietsry, perdry, sambo, stoei en biljart. Die Asiatiese Winterspele van 2010 is in Kasakstan gehou.
Ook verskeie boksers het al internasionale medaljes gewen en vaar goed by Olimpiese Speles. Drie boksers, Bakhtiyar Artayev, Vassiliy Jirov en Serik Sapiyev, het die Val Barker-trofee gewen, die meeste naas die VSA. Die swaargewigkampioen Vladimir Klitschko en middelgewigkampioen Gennady Golovkin is in Kasakstan gebore.
Kasakstan is amptelik ’n eenheidstaat. Die eerste en enigste president tot dusver is Noersoeltan Nazarbajef. Die president is ook die hoofbevelvoerder van die weermag en kan wetgewing veto wat deur die parlement deurgevoer is. Die premier lei die kabinet van ministers en is die regeringshoof. In die kabinet is drie onderpremiers en 16 ministers. Serik Achmetof is sedert 24 September 2012 die premier.
Kernsperverdrag[wysig | wysig bron]
Op 2 Desember 2009 het die sekretaris-generaal van die VN, Ban Ki-moon, en die Republiek van Kasakstan 29 Augustus aangewys as Internasionale Dag teen Kerntoetse – dit was op dié dag in 1991 dat die Semipalatinsk-toetsterrein gesluit is.
Op 4 Desember 2005 het Nazarbajef weer ’n groot oorwinning by die stembus behaal met meer as 90% van die stemme. Die Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa (OVSE) het gesê die verkiesing voldoen nie aan internasionale standaarde nie, hoewel sekere verbeterings aan die administrasie daarvan aangebring sedert die vorige verkiesing. Waarnemers van Sjina het egter gemeen die verkiesing by die 25 stembusse in Astana, waaroor hulle toesig gehou het, was "deursigtig en regverdig".
Kasakstan is ook lid van die Gemenebes van Onafhanklike State, Ekonomiese Samewerkingsorganisasie en Sjanghai-samewerkingsorganisasie. Saam met Rusland, Belarus, Kirgisië en Tadjikistan het dit die Eurasiese Ekonomiese Gemeenskap in 2000 gestig om handelsverkeer in ooreenstemming te bring en ’n vryehandelsone te skep.
Sedert onafhanklikwording in 1991 volg Kasakstan ’n beleid om gelyke betrekkinge met sy bure Rusland en Sjina te handhaaf, asook met die VSA en die Weste in die algemeen.
Rusland huur tans ’n gebied van sowat 6 000 km2 van Kasakstan wat die Baikonoer-lanseringsterrein insluit van waar die eerste ruimtetuig, Spoetnik 1, die eerste mens in die ruimte, Joeri Gagarin, asook die internasionale ruimtestasie Mir gelanseer is.
Energie is die grootste ekonomiese sektor. Die vervaardiging van ru-olie en natuurlike gas beloop tot 79,2 miljoen ton in 2012 (op van 51,2 miljoen ton in 2003). Volgens nywerheidsontleders kan die verhoging van olievervaardiging en die ontwikkeling van nuwe olievelde die land se produksie opstoot tot 480 000 m3 per dag teen 2015, en Kasakstan sal dan een van die tien grootste olievervaardigende lande in die wêreld wees. Groot olievelde en -reserwes is by Tengiz, Karatsjaganak en Kasjagan.
↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 (en) Kasakstan. CIA World Factbook.
↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 (en) “Kasakstan”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 26 Julie 2014.
↑ (en) “Human Development Report 2011”. Verenigde Nasies: 2011. URL besoek op 26 Julie 2014.
↑ (en) CIA World Factbook: Field listing, Distribution of family income – Gini index
↑ “Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators”. Stat.kz. URL besoek op 2010-06-01.
↑ Zarakhovich, Yuri (2006-09-27). "Kazakhstan Comes on Strong", Time
↑ 7,0 7,1 “Перепись населения Республики Казахстан 2009 года. Краткие итоги. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary) (in Russian)”. Republic of Kazakhstan Statistical Agency. URL besoek op 10 December 2010.
↑ "Scythian". The New Encyclopædia Britannica, Micropædia (15de) Volume 10. ↑ “Kazakhstan to c. AD 1700”. Britannica.com. URL besoek op 2010-06-01.
↑ "Country Briefings: Kazakhstan", Economist.com. URL besoek op 2010-06-01.
↑ “Kazakhstan”. Britannica.com: 1991-12-16. URL besoek op 2013-09-09.
↑ Simon Ertz (Lente 2005). “The Kazakh Catastrophe and Stalin’s Order of Priorities, 1929–1933: Evidence from the Soviet Secret Archives” (PDF). Stanford's Student Journal of Russian, East European, and Eurasian Studies 1: 1–12. Besoek op 2010-06-01.
↑ "Kazakhstan – MSN Encarta".. ↑ “Итоги переписи населения Республики Казахстан 2009 года”. Stat.kz: 2010-02-04. URL besoek op 2010-06-01.
↑ Collins, Cheryl (2003-01-02). “Kazakhstan's `forgotten Poles' long to return”. Cdi.org. URL besoek op 2010-06-01.
↑ Remembering Stalin's deportations, BBC News, February 23, 2004
↑ Clarey, Christopher. “Politics, economics and time bury memories of the Kazakh gulag”. International Herald Tribune. URL besoek op 2013-09-09.
↑ Greenall, Robert (2005-11-23). “Russians left behind in Central Asia”. BBC News. URL besoek op 2013-09-09.
↑ 30,0 30,1 Religious Situation Review in Kazakhstan Congress of World Religions. Besoek op 2009-09-07.
↑ “Kazakhstan”. United States Commission on International Religious Freedom. United States Department of State: 2009-10-26. URL besoek op 2010-06-03.
↑ Kazakhstan – International Religious Freedom Report 2008 U.S. Department of State. Besoek op 2009-09-07.
↑ “Official site of the President of the Republic of Kazakhstan – Kazakhstan”. Akorda.kz. URL besoek op 2013-03-26.
↑ “International Day against Nuclear Tests (29 August)”. Un.org. URL besoek op 2013-09-09.
↑ “UN calls for global efforts to ban n-tests”. Yahoo! News Maktoob. 2013-08-30. URL besoek op 2013-09-09.
↑ “Kazakhstan's Nazarbayev Wins Re-election With 91% of Vote”. Bloomberg.com: 2005-12-05. URL besoek op 2010-06-01.
↑ "Kazakh poll fairness questioned", BBC News, 2007-08-19. URL besoek op 2010-06-01.
↑ "Kazakhstan parliamentary election Kazakh poll fairness questioned", BBC News, 2007-08-17. URL besoek op 2010-06-01.
↑ Will Stewart (2011-04-04). “Election monitors slam Kazakh vote which returned president to power with 95% of ballot as 'sham' | Mail Online”. Dailymail.co.uk. URL besoek op 2013-05-31.
↑ “Daniel Witt: Kazakhstan's Presidential Election Shows Progress”. Huffingtonpost.com: 2011-11-04. URL besoek op 2012-08-04.
↑ Joint Statement on the meeting between President Obama and Kazakhstan President Nazarbayev | The White House. Whitehouse.gov (2010-04-11). Besoek op 2013-01-14.
↑ Blank, Stephen, "Kazakhstan's Foreign Policy in a Time of Turmoil", EurasiaNet, April 27, 2005.
↑ Cohen, Ariel, "Kazakh foreign minister insists balanced foreign policy remains intact", Business News Europe, 7 Oktober 2008.
↑ “GDP growth (annual %)”. The World Bank. Datafinder.worldbank.org. URL besoek op 2010-06-01.
↑ “№ 1 in the world”. The Atomic Company Kazatomprom, Kazatomprom.kz. 2009-12-30. URL besoek op 2010-06-01.
↑ “Uranium and Nuclear Power in Kazakhstan”. world-nuclear.org: 2011-02-17. URL besoek op 2011-03-05.
↑ “The Global Competitiveness Report 2010–2011”. (PDF) URL besoek op 2011-07-24.
↑ “Kazakh TV – Kazakhstan enters top 50 most competitive countries”. Kazakh-tv.kz. URL besoek op 2013-09-09.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasakstan&oldid=1415921"	Kategorie: KasakstanVersteekte kategorie: Voorbladartikels	Navigasie-keuseskerm
АҧсшәаAcèhAlemannischአማርኛAragonésÆngliscالعربيةܐܪܡܝܐمصرىঅসমীয়াAsturianuАварAzərbaycancaتۆرکجهБашҡортсаBoarischŽemaitėškaBikol CentralБеларускаяБеларуская (тарашкевіца)‎БългарскиभोजपुरीBislamaBahasa Banjarবাংলাབོད་ཡིགবিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরীBrezhonegBosanskiᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗБуряадCatalàMìng-dĕ̤ng-ngṳ̄НохчийнCebuanoᏣᎳᎩکوردیی ناوەندیQırımtatarcaČeštinaKaszëbscziСловѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟЧӑвашлаCymraegDanskDeutschZazakiDolnoserbskiދިވެހިބަސްEʋegbeΕλληνικάEnglishEsperantoEspañolEestiEuskaraEstremeñuفارسیSuomiVõroFøroysktFrançaisArpetanNordfriiskFryskGaeilgeGagauzGàidhligGalegoAvañe'ẽगोवा कोंकणी / Gova KonknniગુજરાતીGaelgHausa客家語/Hak-kâ-ngîHawai`iעבריתहिन्दीFiji HindiHrvatskiHornjoserbsceKreyòl ayisyenMagyarՀայերենInterlinguaBahasa IndonesiaInterlingueIlokanoIdoÍslenskaItalianoᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut日本語La .lojban.Basa JawaქართულიQaraqalpaqshaАдыгэбзэKongoҚазақшаKalaallisutភាសាខ្មែរಕನ್ನಡ한국어Перем КомиКъарачай-малкъарKurdîКомиKernowekКыргызчаLatinaLadinoLëtzebuergeschЛезгиLimburgsLigureLumbaartLingálaLietuviųLatgaļuLatviešuМокшеньMalagasyОлык марийMāoriBaso MinangkabauМакедонскиമലയാളംМонголМолдовеняскэमराठीBahasa MelayuMaltiမြန်မာဘာသာЭрзяньمازِرونیDorerin NaoeroNāhuatlPlattdüütschNedersaksiesनेपालीनेपाल भाषाNederlandsNorsk nynorskNorsk bokmålNovialDiné bizaadOccitanOromooଓଡ଼ିଆИронਪੰਜਾਬੀPangasinanKapampanganPapiamentuपालिNorfuk / PitkernPolskiPiemontèisپنجابیپښتوPortuguêsRuna SimiRumantschRomânăArmãneashtiTarandíneРусскийРусиньскыйKinyarwandaसंस्कृतम्Саха тылаSarduSicilianuScotsSámegiellaSrpskohrvatski / српскохрватскиසිංහලSimple EnglishSlovenčinaSlovenščinaChiShonaSoomaaligaShqipСрпски / srpskiSranantongoSiSwatiSeelterskBasa SundaSvenskaKiswahiliŚlůnskiதமிழ்తెలుగుTetunТоҷикӣไทยTürkmençeTagalogTürkçeXitsongaТатарча/tatarçaChiTumbukaТыва дылУдмуртئۇيغۇرچە / UyghurcheУкраїнськаاردوOʻzbekcha/ўзбекчаVènetoVepsän kel’Tiếng ViệtWest-VlamsVolapükWinarayWolof吴语ХальмгმარგალურიייִדישYorùbáVahcuenghZeêuws中文文言Bân-lâm-gú粵語	Wysig skakels	Die bladsy is laas op 24 Januarie 2016 om 23:28 bygewerk.