Pluralisme is die antwoord anderkant modernismeIn my eerste blog sal ek graag ŉ paar notas wil maak oor hoe ek Suid-Afrika se toekoms sien. Ek doen dit in telegramstyl en ek hoop hierdie styl word nie sommer as didakties gelees nie. Uiteraard gaan ek baie gedeeltelik en oorvereenvoudig oor my onderwerp skryf. Voetnotas dus, blog-styl. Ek glo dat die toekoms van Suid-Afrika in ŉ pluralistiese benadering lê. Wat beteken hierdie woord, en wat is die konteks wat dit relevant en lewensvatbaar sou kon maak? Die Bekragtiging van die Verdrag van Münster (Gerhard Ter Borch, 1648) – ‘n baken in die ontwikkeling van die nasiestaat-idee Die konteks wat pluralisme vir Suid-Afrika – en trouens vir die hele Afrika – die enigste opsie maak is eerstens die feit dat die konteks van die Modernisme, wat begrippe soos die nasiestaat, patriotisme (soos ons dit ken) ensovoorts opgelewer het, verbygegaan het. En daarmee saam is daardie begrippe se relevansie radikaal ingeperk. Die lande op die Afrika-kontinent – soos ook sommige Midde-Oosterse lande – het nooit ŉ fase van modernistiese ontwikkeling meegemaak nie. Hierdie lande se ervaring van die Moderniteit (wat eintlik die noordelike kontinente se ontwikkelingsfase was) was deurgaans as slagoffer – om uitgebuit en onderdruk te word vir die gewin van ŉ oorheerser. Hierdie proses word kolonialisme genoem en sy en sy kunsarm, as’t ware, is die neo-kolonialisme. Suid-Afrika as land is ’n mengsel van die premoderne (tradisionele samelewings) en die postmoderne (omdat ons bepaalde ekonomiese en kulturele begrippe uit die Europese Moderniteit oorgeërf het). En tussen daardie twee pole – die eerste een wat volstrek verby is en nooit weer dieselfde kan wees nie, en die ander een wat hopeloos te vroeg vir ons daag – moet ons ons lang uitgestelde fase van modernisme op Afrikabodem konstrueer. Hoe goed ons as kontinent dit doen, sal afhang van die begrippe waaraan ons as geheel fisiese beliggaming gee. As dit die verkeerde begrippe is, sal ons daaronder ly. Die Afrikaner (en ook in ŉ mindere mate die breër groepering waarbinne hy val, naamlik die Afrikaanssprekende) is ŉ vreemde vis in die water: deels premoderne Afrikaan, en (by verstek) deels postmoderne Europeaan. Dieselfde mengsel van eienskappe karakteriseer daardie swart Afrikane wat hulself nou al vir etlike generasies in diaspora bevind weens die ontwrigtings van die postkolonialisme. Ons moet die enigste gawe wat hierdie onbenydenswaardige situasie aan ons as Afrikane uithou, met albei hande aangryp. Dis die gawe van agternakennis. Ons kan die modernistiese ontwikkelingsfase van ’n ander kontinent in terugskoue ervaar, en al die foute wat gemaak is, ontleed. Meestal is die foute wat gemaak is – soos twee wereldoorloë – nie eintlik bona fide foute gewees nie, maar onvermydelike uitvloeisels van die modernistiese begrippe waarmee gewerk is daar. Die skadelikste van hierdie begrippe was die begrip “nasiestaat”. In Suid-Afrika het ons die geleentheid om omsigtiger met hierdie plofbare – en erg verslawende en onderdrukkende begrip – om te gaan. As daar ’n begrip is wat ek persoonlik aan die Duiwel gelyk sal stel, dan is dit die nasiestaat en sy gepaardgaande uniformpie, die nasie-patriotisme. Pluralisme, daarenteen, is die volledige oorgawe aan die organiese ontwikkeling van identiteit, ekonomie, kultuur en die res – op plaaslike vlak. (Dis nie soseer ‘n afwenteling nie, want daar is niks histories noodwendig om van af te wentel in Suid-Afrika nie behalwe ’n sintetiese, selfgenoegsame en selfaangestelde sentrum, naamlik die sentrale regering.) Dit gaan eerder daaroor om raak te sien van waar ons in der waarheid is. Pluralisme veronderstel die teenoorgestelde van sentralisme, die teenoorgestelde van klemdraende oorkoepelende identiteitsvorming. En die interessante is dat die postmoderne ontwikkeling van die noorderkontinente nou groot plek maak vir die beginsels en gedagte-inhoude wat neerkom op plurale ontwikkeling. Neem byvoorbeeld ’n volhoubare ekonomie ten opsigte van die natuur. Alles in daardie benadering stem ooreen met die implikasies van ekonomiese en kulturele pluralisme. Ná alles, ná die voltrekking van hul modernistiese fase, kom Europa myns insiens uit by ’n soortgelyke punt as wat op Afrika-bodem deur pluraliste in die vooruitsig gestel word as ’n lewensvatbare modernisme. Die laatkapitalisme van Europa kan ’n uitstekende wêreldatmosfeer bied om ’n plurale modernistiese ontplooiing vir Afrika in te prakseer. Om die foute van die verlede – boonop ander kontinente se verledes – nie weer in ons eie konteks te herhaal nie… dis ’n uitdaging. Maar daarmee saam moet mens die nasiestaat in Suid-Afrika beperk. Overgesetsynde: Die vlag kan bly, maar die res is wolhaarstories. En ons kamerade in hierdie besef, glo ek, gaan toenemend ons mede-Afrika-genoet wees. Ons as Afrikaansprekendes kan dit nie sonder hulle doen nie. Hulle is nie ons vyande nie, maar ons vriende – nee, ons broeders en susters – in hierdie onderneming. Daar is niks soos ’n plurale benadering – van desentralisering, van horisontale masgverhoudings pleks van die oorgelewerde horisontale variasie – om respek vir die “ander” te kweek en te laat gedy nie. Want in geen ander benadering is die self so gelyk aan die ander. Ons is trouens spieëlbeelde van mekaar. Sal ’n pluralisme meer regverdig wees as dit wat ons ken? Antwoord vir jouself aan die hand van die volgende vraag: Spieëltjie, spieëltjie aan die wand… wie is die gelykste in die land?