Munisipaliteite: Gemeenskappe moet herbou wat ANC verwoesOuditeur-generaal Kimi Makwetu (Foto: Elmond Jiyane, GCIS) Die verkiesing is nou al amper vergete, maar die droewige nuus bly instroom soos die ANC se skandes en swak beleide bloot straffeloos voortgesit word. Eers hoor ons die bruto binnelandse produk (BBP) het in die eerste kwartaal met 3,2% op ’n jaargrondslag gekrimp. Die regerende party wil steeds die Suid-Afrikaanse Reserwebank (SARB) laat nasionaliseer en nasionale gesondheidsversekering (NGV) instel. Die jongste treurmare is dat slegs 18 munisipaliteite (8%) van die 257 munisipaliteite wat deur Kimi Makwetu, die ouditeur-generaal (OG), vir die 2017/18-boekjaar geoudit is, skoon oudits ontvang het. In die 2016/17-boekjaar was dit nog 14% en dus is dit vanaf ’n reeds skokkende lae basis bykans ’n halvering van die skoon oudits tussen die twee boekjare. Slegs 22 munisipaliteite het in 2017/18 hul ouditmening verbeter terwyl ’n enorme 63 se resultate versleg het. Munisipaliteite, in veral die Vrystaat, Noordwes, Noord-Kaap, Limpopo en die Oos-Kaap is in ’n haglike, kwesbare en erbarmlike toestand. Die Vrystaat is deur die ANC se sekrataris-generaal van die ANC en vername Gupta-proseliet, Ace Magashule, deur die jare geplunder en verniel. Munisipaliteite in dié provinsie sukkel tans om salarisse te betaal en daar dreig ’n staking deur die Suid-Afrikaanse Munisipale Werkersunie (SAMWU). Trouens, SAMWU dreig om by 30 munisipaliteite landwyd te staak omdat salarisse nie betaal is nie. Makwetu het voorts aangevoer dat die provinsie ’n totale ineenstorting van interne kontroles beleef. Is hierdie maar net nog slegte nuus wat kom en gaan of moet ons werklik bekommerd en woedend wees? Sulke gedrag en uitkomste moet nooit gelate deur ons aanvaar word nie. Plaaslike regering is die vlak van regering wat die naaste aan ons is. Toenemend is plaaslike ekonomieë en omstandighede (soos die skep en instandhouding van infrastruktuur) ook belangriker as nasionale beleid en politiek – veral wanneer dit by metropolitaanse munisipaliteite en hul stede kom. Dus, plaaslike regering en toestande behels in baie gevalle dit wat regtig vir gemeenskappe en individue saakmaak. Die swak oudituitkomste kan gesien word in hoe plekke lyk en ervaar word. Die munisipaliteite met die swakste resultate is ook die vuilste, armste en mees mislukte plekke om in te woon. Hul paaie is vol slaggate, die straatligte werk nie, die krag en water is vir ure of selfs dae en weke aaneen af en die munisipaliteit se amptenare verryk hulself deur korrupsie en blote diefstal – met ons belastinggeld – terwyl hulle heeltemal afsydig staan jeens die probleme om hulle. In baie gevalle bly hulle nie eens in die munisipaliteite wat hulle verwoes nie want hulle wil nie tussen die verval woon nie. In baie munisipaliteite kry die inwoners wel waarde vir hul geld, maar in meeste munisipaliteite is dit helaas nie die geval nie. Die probleem is tewens dat die armoede so hoog is en die betalende inwoners so min, dat die swak munisipaliteite op die platteland en ook sommige metro’s nie kop bo water kan hou nie. Weens Cosatu se verhouding met en houvas op die ANC het baie munisipaliteite te veel personeel en ook die verkeerde soort personeel. Lojale, maar onbevoegde kaders is oral aangestel en trek groot salarisse sonder dat hulle gelykmatige prestasie en werk lewer. SAMWU kan dus nie nou kla oor die gemors wat hulle en die ANC help skep het nie. As hulle munisipaliteite vernietig, verwoes hulle ook lewens en hoop. En dit maak munisipaliteite onstabiel en vatbaar vir betogings en misdaad. Belasting kan ook verder op ons as middelklas gehef word of van ander prioriteite binne die staat herlei word om bloot hierdie mislukte munisipaliteite aan die gang te hou sonder enige moeilike besluite oor hoe om hulle te hervorm en optimaliseer. Die probleem met pres. Cyril Ramaphosa se bewind sover is dat hy kosmetiese wysigings aan groot kwessies maak om sodoende die opskrifte beter te laat lyk. Selfs dít draai nie die beleggingsentiment of sakevertroue nie en terselfdertyd word belangrike grondvlakprioriteite, soos plaaslike regering, afgeskeep. Gebeure die afgelope tyd bewys ook dat hy geensins in volle beheer is van sy eie party nie. Sy aanstelling van die ewig onderpresterende dr. Nkosazana Dlamini-Zuma as minister van samewerkende regering en tradisionele sake wys hy slaan nie regtig ag op munisipale krisisse nie. En moenie ’n fout maak nie: Dit maak saak waar jy bly en deur wie jy regeer word in jou munisipaliteit. Dertien uit die 18 munisipaliteite wat skoon oudits ontvang het, is onder DA-beheer. Hulle is oorwegend in die Wes-Kaap geleë. Munisipale regering is so belangrik dat die DA nou een van sy strydrosse, James Selfe, in die nuwe pos as hoof van regeringwese aangestel het. Dit is omdat hulle hul werk verder wil verbeter voor die plaaslike verkiesing wat slegs twee jaar in die verskiet is. Die probleem is egter dat baie Afrikaners en meeste van die bevolking nie daar woon nie. Hulle woon om verskeie redes in ANC-beheerde munisipaliteite. Afrikaners (sowel as ander mense) is wel besig om teen ’n redelike tempo na sekere streeksdorpe en stede vanaf kleiner dorpe en die platteland toe te trek – juis vanweë swak dienslewering, algehele verval in munisipaliteite en die vooruitsig van beter en volop werk. Maar selfs op baie van hierdie streeksdorpe en stede is daar menigte uitdagings. Om as individue ’n verskil te probeer maak aan munisipale wanbesteding, korrupsie en swak dienslewering, is te duur en die kans op sukses is skraal. Daarom moet ons daarop fokus om as georganiseerde gemeenskappe strategies te beplan om ons demografiese en ekonomiese gewig in te gooi daar waar ons die grootste verskil kan maak. AfriForum-takke is landwyd besig om self, onder meer, duisende slaggate en straatligte reg te maak, bome te plant, buurtwagpatrollies te ry en die water en krag aan te hou. Hulle vul dit aan met allerlei aktivistiese aksies. Ons werk saam met die owerhede as ons kan, maar baie keer is dit bloot futiel. Selfdoen, tesame met slim aktivisme, is daarom die antwoord hoe ons hierdie gety gedraai kan kry.