Soos hierbo opgemerk, beskryf Lukas die eerste Christene as ’n gemeenskap gevul met “diep ontsag” (Hand 2:43) wat God se teenwoordigheid vier (Hand 2:28b) en getrou en vreugdevol gereeld bymekaar kom (Hand 2:37-47). Hy eindig sy evangelie met ’n verwysing na die dissipels se aanbidding na die opstanding: “Hulle het Hom aanbid en met groot blydskap na Jerusalem toe teruggegaan. Daar het hulle die hele tyd by die tempel gebly en God geprys” (Luk 24:52). Hierdie voorbeelde verwys na die vreugdevolle aanbidding van en ontsag vir Jesus as goddelike figuur.
Bybelse spiritualiteit, met sy aandag vir die interaksie tussen die goddelike en menslike, vir die transformasie en die prosesmatige, help ons om op hierdie manier aspekte van die Bybelse tekste op ’n vars manier uit te lig, en sal hopelik verder in dialoog met ons kontemporêre opvattings van aanbidding ontwikkel word. Die eksegetiese insigte wat in die artikel uitgespel is, verdien in hierdie opsigte verdere gesprek en ondersoek.
1 Die Latynse woord adoratio het as tegniese begrip vir die aanbidding van God deur die eeue ’n groot rol in die kerklike lewe gespeel. Dit funksioneer dan in die sin van die Griekse woord . In Engels word behalwe adoration ook veneration en revere gebruik.
2 Kyk hiervoor die boeiende analise van Volff 1993: 205-207. Die kritiek op ’n teïstiese Godsbeeld, asook die verpolitisering van teologie, speel ’n belangrike rol in die kritiek op aanbidding as kerklike praktyk.
3 So word aanbidding veral die sing van meesleurende liedere wat in godsdienstige byeenkomste op ’n stadium tot ’n einde kom en dan oorgaan tot ’n deel van die erediens waarin “gepreek” word. Hiervoor en vir ander voorbeelde van die maniere waarop aanbidding in hedendaagse kontekste verskraal of verwring word, kyk Carson 1993:14-18. Hy wys bv. hoe die erediens vroeër gereduseer is tot die vraag hoe mense die preek beleef het, terwyl dit tans verskraal word tot die vraag hoe mense die aanbidding (“worship”, as die nie-preek gedeelte van ’n erediens) geniet het.
6 Cf. Foerster 1985:168-169 vir die spesiale gebruik van die woord en vir die meer algemene ander gebruike.
7 Kyk die sekulêre gebruik van die woord in Hd.28:10 en in 1 Pet.2:17, waar die eerbied () teenoor almal en die keiser naas die vrees vir God gestel word.
11 Kyk vir ’n indrukwekkende beskrywing en voorbeelde van die aanbiddende viering van God in die Psalms veral Waaijman 2004:144-145.
13 Kyk veral Bauckham 1993:118-149 vir ’n insiggewende bespreking van die aanbidding van Jesus. Hy wys tereg daarop dat Openbaring fokus op die konflik tussen egte en valse aanbidding.
25 Dit kom bv. in gereformeerde spiritualiteit na vore in die kniel van ’n gesin tydens boekevat in gebed.
27 Die antifoniese liedere kenmerk die aanbidding van die vroeë kerk, soos uit die bekende opmerking van die jongere Plinius, die Romeinse skrywer in sy verslag (c.112 n.C.) aan keiser Trajanus oor Christene se byeenkomste. Vir ’n bespreking van Plinius en die implikasies van sy teks vir die verstaan van aanbidding, kyk Martin 1964. Hy wys daarop dat hierdie gedeelte tekens toon van ’n praktyk waarin Christus in die kultus as God aanbid is. Hy is in die sentrum van hul aanbidding vereer, ook deur antifonale liedere, op ’n manier wat later ’n vaste deel van die Christelike aanbidding sou word, soos blyk uit werke van Tertullianus, Clemens van Alexandrië en Eusebius.
28 Let op die veelseggende twee titels van Jesus in Op 1:5, maar ook sy universele koningskap wat as klimaktiese derde titel bygevoeg word. In ’n konteks waarin die Romeinse keiser graag gevlei is deur ’n populêre kultus met ’n kleurryke optog en erediens waarin hy as god en here vereer is, was dit `’n waagstuk om Jesus eerder die koning van die konings te noem. Hoe sterk die fokus op die aanbidding van Jesus val, blyk uit die feit dat verse 5-6 waarskynlik die enigste doksologie aan Christus in die Nuwe Testament bevat (kyk verder Aune 1997:45).
30 Openbaring 10-11 vorm ’n oorgangsgedeelte ná die troonvisioen met sy boekrol, die sewe seëls en die sewe trompette (Op.5-9). Dit lui die tweede gedeelte van die boek met sy bose triade (die draak en twee diere) en die prostituut in (Op.12-18), voor die laaste deel (Op.19-21). Dit vertel van die openbaring van die boekrol wat die siener moet eet en dan die daaropvolgende profesie.
32 Vir die vele eksegetiese probleme in die gedeelte, soos bv. die identiteit van die groep en die wisseling in tye, kyk Beale 1999:424-445.