Dag 79: Ons begin groet, maar daar is 'n verrassing | kaiserbirddotcom
Dag 79: Ons begin groet, maar daar is 'n verrassing
May 6, 2016 ~ Koos Marais
Die Kameel ry noord. Hierdie bakkie van my sou voor die einde van die dag vir 'n verstommende wending sorg, een waarvan ek sedert 2007 gedroom het.
Ons is stadig maar seker op pad Windhoek toe om Sondag huistoe te vlieg. Agter ons lê die hart van Namaland, Keetmanshoop, Aus en Lüderitz, waar my gedagtes die afgelope nege jaar gedraal het, maar in die noorde is 'n paar plekke waar ek nog wil uitkom, onder andere Gibeon, tuiste van Hendrik Witbooi en ook die toneel van die laaste groot veldslag van generaal Louis Botha se Unie-magte teen die vlugtende Duitse Schutztruppe. Hier het die Duitsers moedig en nodeloos geveg teen 'n groot oormag.
Ons draai links in by Gibeon en ry deur die arm dorpie. Een advertensiebord trek my oog: "Mencia's Oms." Aha, Mencia se huis, lei ek af. Ek het mos die Namataal bestudeer en gebruik die woord //haru oms, matjieshuis, dikwels in "Die Keiservoël Oor Namaland." Stadig kruie die Kameel deur die ou dorpie. Dit is Hemelvaart en stil. Die mense gaap ons bietjie aan, maar wuif beleefd. In die begraafplaas is daar vele Witboois, maar natuurlik nie die groot man s'n nie. Hy wat vandag op Namibië se banknote pryk is iewers op die gebied Vaalgras begrawe in Oktober 1905 na 'n skermutseling waarin hy gewond is, Bybel op sy bors. Sy seuns het alle tekens van sy rusplek gekamoefleer sodat die Duitse agtervolgers dit nie sou vind nie. Tot vandag toe weet niemand waar nie.
Ons draai terug en hou stil by die stasie langs die hoofpad waar die gedenknaald langs die klomp grafte opgerig is. Die Slag van Gibeon op 27 April 1915. Dit tref my skielik dat hier soveel mense op een dag dood is, eintlik onnodig, die resultaat van hardkoppige politici en gierigheid.
Net voor Mariental draai ons links, rigting Maltahöhe. Ek verlang al klaar na die verre Suide, sy mense, sy geskiedenis en sy tonele wat so deel van my geword het, maar dit is tyd vir nuwe avonture en een dag van vakansie hou. Ons bestemming is Tsauchab-kamp in die Naukluft. Eers hou ons stil by Maltahöhe om die Kameel se dors te les.
'n Jong, donker man staan nader. Beleefd groet hy en begin dadelik Toyota bakkies gesels. Die Kameel het daardie effek op mense. Hard, betroubaar en sterk staan bo-oor hierdie geslag Toyotas geskryf. Ek merk iets anders aan die man. Hy praat daardie mooi, suiwer Afrikaans wat mens al minder in Pretoria hoor.
Ek kyk hom reguit in die oë en vra: "Is jy 'n Nama?"
"Ja, wel half Nama. My pa was 'n Herero. Maar my aard is Nama." antwoord hy.
"Soos Jakob Morenga," sê ek.
Sy gesig verhelder. Dit lui die noodwendige gesprek in.
Basie Swartbooi het grootgeword in tannie Hellie van Rensburg se huis hier op Maltahöhe waar sy ma as bediende gewerk het. Hy het saam met tannie Hellie se dogter Sonja na die Afrikaanse skool gegaan en as tannie Hellie vir Sonja twee worsies ingepak het vir middagete, dan het hy ook presies twee sulke worsies in sy kosblik gekry, ewe lank. Hy is haar ewig dank verskuldig. Vandag is hy 'n sakeman in Walvisbaai met 'n plaas aan die buitewyke van Mariental. Sy een seun is 'n geoktrooieerde rekenmeester en sy ander kinders op skool in Walvisbaai.
Ek staan verstom en luister na sy bekommernis oor die maatskaplike en sosiale probleme van sy mense, die Namas. Hy is desperaat om iets daaraan te doen. Vier-en-twintig uur tevore het ek dieselfde sentimente by Dorette Vos op Bethanië gehoor.
Basie vra of ek nie een van die boeke het om vir hom te wys nie. Hy blaai deur die boek en draai in sy spore om geld te gaan trek by die "tiekieboks" (ATM in Pretoria) en betaal vir die boek. Hy vra of ek nie wil terugkom Namibië toe om sy mense te kom vertel van "Die Keiservoël Oor Namaland" nie. Hy wil hê sy mense moet iets hê om op trots te wees, hulle moet eerder boeke lees as om in die strate rond te drentel. Lees is die antwoord, reken hy. Die groot euwels is drank en ledigheid.
Terwyl Basie praat dink ek aan al die dae en nagte wat ek met presies dieselfde vrae gesukkel het. Ek kan nie glo dat hierdie man wat hier voor my staan my eie gevoelens met sulke mooi Afrikaans verwoord nie. Dit is my droom dat die boek op een of ander manier 'n klein vuurtjie in Namaland sal aansteek.
Ek dink aan Jakob Morenga, ook half-Nama, half-Herero, een van die groot karakters in my boek. Hy is opgevoed deur die Roomse priesters, moontlik vader Malinowski tydens sy vroeër verblyf by Pella en hy kon goed skryf. Daar is geskiedkundiges wat beweer dat Morenga ook tyd in Duitsland deurgebring het. Hy was 'n groot held onder sy mense en 'n doring in die Schutztruppe se vlees, maar het net soos Hendrik Witbooi in die veld gesterf. Vandag weet min mense van hom. In "Die Keiservoël" lees ons baie oor sy optrede.
Terwyl ons verder ry Tsauchab toe glimlag ek en Ingrid kort-kort vir mekaar. Hierdie reis het op verrassende wyse eindeloos meer voortgebring as waarop ons gehoop het. Ek dink aan Liesbet van Kiriis Wes, aan Nadia, ontvangsdame van die Schützenhaus en aan Basie, almal Namas wat die boek in hulle hande het en nou rede het om anders te dink.
Waarom die beheptheid met die Namas, wonder baie mense. Is dit dan 'n boek net vir hulle? Hoekom word die boek aan hulle opgedra?
Dit gaan alles oor Afrikaans. Die boek is geskryf vir die ernstige leser met 'n belangstelling in geskiedenis. Daar is wel dieper temas, maar dit is veronderstel om terselfdertyd 'n lekkerlees storie ook te wees. Die "beheptheid" met die Namas is die bewondering vir hulle manier van Afrikaans praat, vir hulle suiwer Afrikaans en vir die feit dat hulle in die buiteland, Namibië, woon. In Suid Afrika word Afrikaans op verskeie fronte bedreig, maar in Namibië is pas teruggekeer na Afrikaans as onderrigmedium. Ons as Afrikaners is verplig om hierdie Namas te ondersteun, letterlik met woord en daad. Deur die taal onder hulle te bevorder, beskerm ons ons eie grootste kleinnood. Daar is 'n hemelsbreë verskil tussen Kaaps oftewel Kaapse Afrikaans en die Namas se Afrikaans. Die Namas se Afrikaans bring 'n broodnodige balans.