Rampbestuurwet moet hersien word – Covid-19-verslag  Foto bloot ter illustrasie. (Foto: Mika Baumeister / Unsplash) Die Wet op Rampbestuur moet hersien word op grond van die ervarings tydens die Covid-19-pandemie om ’n meer omvattende raamwerk vir die bestuur van enige toekomstige rampe te verseker. Dit is een van die aanbevelings in ŉ omvattende verslag oor die maatreëls wat deur die Suid-Afrikaanse regering geïmplementeer is om die impak van die Covid-19-pandemie in Suid-Afrika te bestry. Die verslag is gekonseptualiseer deur die senior bestuurspan van die departement van beplanning, monitering en evaluering, en is saamgestel in samewerking met die staat se tegniese adviessentrum (GTAC), die Nasionale Navorsingstigting (NRF) en meer as 80 kundiges. Dit fokus op die regering se reaksie tydens die eerste en tweede vlae van die pandemie van Maart 2020 tot Maart 2021. Ramptoestand Die maatreëls wat die regering ingevolge die Wet op Rampbestuur geneem het om die verspreiding van die Covid-19-pandemie te versag, het lewens gered en tyd gekoop vir mediese fasiliteite om voor te berei om mense met die virus te behandel, word daar in die verslag aangevoer. Daar het egter verskeie regs- en bestuurskwessies in die regering se rampbestuurpogings na vore gekom met sommige besluite en regulasies wat deur die howe as irrasioneel en nie regverdigbaar bevind is nie terwyl daar ook sake oor die grondwetlikheid van die regulasies was. Daar word aanbeveel dat die duur van ŉ ramptoestand beperk moet word om te verseker dat die verskillende afdelings van die regering terugkeer na hul normale funksies sodra die onmiddellike bedreiging aandag gekry het. Die profiel en belang van rampbestuur moet ook op alle regeringsvlakke verhoog word. Alle staatsdepartemente, munisipaliteite en entiteite behoort sentrale rampbestuurseenhede te vestig, en ŉ toegewyde “pandemie”-eenheid moet in die departement van gesondheid gevestig word, tesame met toepaslike regulasies en protokolle om nasionale rampe te bestuur en toegang tot inligting te stroomlyn. ‘Verwarrende en teenstrydige boodskappe’ Die verslag voer aan dat dit die regering se plan was om ŉ gekoördineerde, naatlose en geïntegreerde reaksie daar te stel en duplisering en teenstrydighede te vermy in die stryd teen die Covid-19-pandemie. Die behoefte aan ŉ vinnige reaksie tydens die nasionale ramptoestand het egter beteken dat ŉ aantal kennisgewings op baie kort kennisgewing in die Staatskoerant gepubliseer is, waarvan sommige tot verwarrende en teenstrydige boodskappe gelei het. Die vinnige vestiging van ŉ plan vir die hantering van die ramp het verskeie tekortkominge uitgelig, insluitend opvallende leierskapsmislukkings en -tekortkominge op nasionale, provinsiale en munisipale vlak, en onvoldoende kapasiteit en hulpbronne om die Covid-19-krisis te hanteer. Daar was ook ŉ oplewing in korrupte praktyke en samespanning tussen die staatsdiens en private sektor, wat vertroue ondermyn en wydverspreide openbare woede tot gevolg gehad het. Hoewel die strukture wat gevestig is om die pandemie te bestuur met hoë vlakke van institusionele toewyding gedurende die krisis gefunksioneer het, is kommer oor die legitimiteit, funksionaliteit en aanspreeklikheid daarvan geopper. Daar was ŉ gevoel dat politieke toesig en aanspreeklikheid gekompromitteer is ten gunste van vinnige uitvoerende optrede. Daar is ook aangevoer dat die land ŉ “van bo na onder”-benadering aanvaar het, wat daartoe gelei het dat sommige besluite nie deursigtig was nie en demokratiese praktyke ondermyn het.