Bela Bartok - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
Béla Viktor János Bartók (25 Maart 1881 - 26 September 1945) was 'n Hongaarse komponis, pianis en versamelaar van Oos-Europese en Midde-Oosterse volksmusiek. Bartók word beskou as een van die grootste komponiste van die twintigste eeu. Hy was een van die pioniers op die gebied van etnomusikologie, die antropologie of etnografie van musiek.
Sy baanbrekerswerk op die gebied van etnomusikologie saam met sy kollega, die komponis Zoltan Kodaly, het bygedra tot die belangstelling in die versameling, bestudering en dokumentasie van volksmusiek van inheemse kulture. Hierdie aspek van sy musieklewe was net so belangrik soos sy komposisie, want dit was deur sy pogings op die gebied van etnomusikologie dat 'n groter waardering van musiek van ander kulture onvermydelik sou lei tot die afbreek van kulturele hindernisse en sodoende 'n groter begrip van "die ander."
Bartók is gebore in die Transylvaniese stad Nagyszentmiklós (nou Sânnicolau Mare, Roemenië), in die Koninkryk Groot-Hongarye, deel van die Oostenryk-Hongaarse Ryk wat na die Eerste Wêreldoorlog deur die Verdrag van Trianon verdeel is.
Hy het vroeg geleer klavier speel; Op die ouderdom van vier kon hy 40 liedjies speel, en sy ma het hom op vyfjarige ouderdom begin onderrig.
Nadat sy vader, die direkteur van 'n landbouskool, in 1888 oorlede is, het Béla se ma, Paula, haar gesin in Nagyszőlős (vandag Vinogradiv, Oekraïne), en daarna na Pozsony (vandag Bratislava, Slowakye) gaan woon. Toe Tsjeggo-Slowakye in 1918 tot stand gekom het, bevind Béla en sy moeder hulself aan oorkantste grense van die grens.
Vroeë musikale loopbaan
Bartók aan sy hoërskooleksamen
Later studeer hy die klavier onder István Thoman en komposisie onder János Koessler aan die Royal Academy of Music in Boedapest van 1899 tot 1903. Daar ontmoet hy Zoltán Kodály en saam versamel hulle volksmusiek uit die streek. Dit sou 'n groot invloed op sy styl hê. Voorheen was Bartók se idee van Hongaarse volksmusiek afgelei van die sigeunermelodieë wat in die werke van Franz Liszt gevind kan word. In 1903 skryf Bartók 'n groot orkeswerk, Kossuth, wat Lajos Kossuth, held van die Hongaarse rewolusie van 1848, vereer en sigeunermelodieë opgeneem het.
Opkoms en invloede op Bartók se musiek
Nadat hy 'n volkslied van Magyar ontdek het (wat hy as ware Hongaarse volksmusiek beskou het, in teenstelling met die sigeunermusiek wat deur Liszt gebruik is), het Bartók begin om volksliedjies in sy eie komposisies op te neem en oorspronklike volksagtige liedjies te skryf, maar ook gereeld met folks ritmiese figure.
Die invloed van volksmusiek sou egter baie meer elementêr word in die kompositiese sintaksis van Bartók as om net die werklike volksmusiek in sy komposisies op te neem. Die tematiese, harmoniese en ritmiese eienskappe van Hongaarse volksmusiek sou die basis vorm van sy oorspronklike werke. Hierdie sintese van volkselemente en Westerse "kunsmusiek" het die basis geword van 'n lewendige en hoogs individualistiese styl waarin beide tradisies vernuftig geïntegreer is.
Dit was die musiek van Richard Strauss, wat hy ontmoet het tydens die première van Boedapest van Strauss Ook sprag Zarathustra in 1902 het dit die grootste invloed gehad. Hierdie nuwe styl het in die volgende paar jaar ontstaan. Bartók het 'n loopbaan vir homself as pianis opgebou toe hy in 1907 'n pos as klavierprofessor aan die Royal Academy beklee het. Dit het hom toegelaat om in Hongarye te bly eerder as om 'n pianis in Europa te besoek, en het hom ook meer volksliedjies versamel, veral in Transsylvanië.
Intussen het sy musiek begin beïnvloed deur hierdie aktiwiteit en deur die musiek van Claude Debussy wat Kodály uit Parys teruggebring het. Sy grootskaalse orkeswerke was nog soos Johannes Brahms of Strauss, maar hy het 'n aantal klein klavierstukke geskryf wat sy groeiende belangstelling in volksmusiek toon. Waarskynlik is die eerste stuk wat duidelike tekens van hierdie nuwe belangstelling toon, die Strykkwartet nr. 1 (1908), wat verskeie volksmusiekagtige elemente bevat.
Middeljare en loopbaan
In 1909 trou Bartók met Márta Ziegler. Hul seun, Béla jr., Is in 1910 gebore.
In 1911 skryf Bartók wat sy enigste opera sou wees, Bluebeard's Castle, opgedra aan sy vrou, Márta. Hy het dit ingeskryf vir 'n prys wat deur die Hongaarse Kommissie vir Beeldende Kunste toegeken is, maar hulle het gesê dit is onspelbaar en het dit buite die hand gewys. Die opera het tot 1918, toe Bartók deur die regering onder druk geplaas is om die naam van die librettist, Béla Balázs, te verwyder uit die program weens sy politieke sienings. Bartók het geweier en die werk uiteindelik onttrek. Vir die res van sy lewe voel Bartók nie baie geheg aan die regering of instellings van Hongarye nie, hoewel sy liefdesverhouding met sy volksmusiek voortduur.
Na sy teleurstelling oor die Beeldende Kunskommissie-prys, het Bartók vir twee of drie jaar baie min geskryf, en verkies om op volksmusiek te versamel en te reël (in Sentraal-Europa, die Balkan, Algerië en Turkye). Die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog het hom egter gedwing om hierdie ekspedisies te stop, en hy het teruggekeer na die samestelling van die ballet Die Houten Prins in 1914-1916 en die Strykkwartet nr. 2 in 1915-1917. Dit was Die Houten Prins wat hom 'n mate van internasionale bekendheid verleen het.
Hy het daarna aan 'n ander ballet gewerk, The Miraculous Mandarin, beïnvloed deur Igor Stravinsky, Arnold Schoenberg, sowel as Richard Strauss, en dit opgevolg met sy twee vioolsonates wat harmonies en struktureel van die mees komplekse stukke is wat hy geskryf het. Hy skryf sy derde en vierde strykkwartet in 1927-1928, waarna hy sy harmoniese taal geleidelik vereenvoudig. Die Strykkwartet nr. 5 (1934) is vanuit hierdie oogpunt ietwat meer tradisioneel. Bartók het sy sesde en laaste strykkwartet in 1939 geskryf.
The Miraculous Mandarin is in 1918 begin, maar eers in 1926 opgevoer weens die seksuele inhoud, 'n moderne moderne verhaal van prostitusie, roof en moord.
Bartók is in 1923 van Márta geskei en trou met 'n klavierstudent, Ditta Pásztory. Sy tweede seun, Péter, is in 1924 gebore. Vir die musieklesse van Péter het Bartók begin met die samestelling van 'n sesvolume versameling gegradeerde klavierstukke, Mikrokosmos, wat deesdae gewild onder klavierstudente bly.
Die Tweede Wêreldoorlog en later loopbaan
In 1940, na die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog, met 'n verswakte politieke situasie in Europa, word Bartók toenemend versoek om Hongarye te vlug.
Bartók was sterk gekant teen die Nazi's. Nadat hulle in Duitsland aan bewind gekom het, het hy geweier om daar saam te speel en het hy van sy Duitse uitgewer weggestap. Sy liberale sienings (soos blyk uit die opera Bluebeard's Castle en die ballet The Miraculous Mandarin) het hom groot probleme van regse in Hongarye veroorsaak.
Nadat hy eers sy manuskripte uit die land gestuur het, het Bartók onwillig saam met Ditta Pásztory na die Verenigde State getrek. Péter Bartók het in 1942 by hulle aangesluit en later in die Amerikaanse vloot ingetrek. Béla Bartók, Jr., het in Hongarye gebly.
Bartók voel nie gemaklik in die Verenigde State nie en vind dit baie moeilik om te skryf. Hy was ook nie baie bekend in Amerika nie en daar was min belangstelling in sy musiek. Hy en sy vrou Ditta sou konserte gee; en 'n tyd lank het hulle 'n navorsingstoekenning gehad om aan 'n versameling Joego-Slawiese volksliedere te werk, maar hul finansies was ook gevaarlik, net soos Bartók se gesondheid.
Sy laaste werk was miskien Strykkwartet nr. 6 was dit nie vir Serge Koussevitsky wat hom opdrag gegee het om die Konsert vir orkes na aanleiding van die violiste Joseph Szigeti en die dirigent Fritz Reiner (wat sedert sy dae as Bartók se student aan die Koninklike Akademie Bartok se vriend en kampioen was). Dit het vinnig die gewildste werk van Bartók geword en het sy finansiële laste verlig. Hy is ook deur Yehudi Menuhin opdrag gegee om te skryf Sonate vir solo viool. Dit het gelyk of hy sy belangstelling in die komposisie wek, en hy het verder geskryf Klavierkonsert nr. 3, 'n lugtige en byna neo-klassieke werk, en begin met sy werk Altviool konsert.
Bartók is in September 1945 in New York oorlede aan leukemie. Hy het die altvioolconcerto na sy dood onvoltooid gelaat; dit is later deur sy leerling, Tibor Serly, voltooi.
Hy is in die Ferncliff-begraafplaas in Hartsdale, New York, begrawe, maar na die val van die Hongaarse kommunisme in 1988 is sy oorskot na 'n staatsbegrafnis op 7 Julie 1988 na Boedapest, Hongarye, oorgeplaas met inmenging in die Farkasreti-begraafplaas in Boedapest.
Daar is 'n standbeeld van Bartók in Brussel, België, naby die sentrale treinstasie in 'n openbare plein, Place d'Espagne, en nog een in Londen, oorkant die South Kensington-metrostasie.
Béla Bartók-gedenkplaat in Baja
Paul Wilson noem as die belangrikste kenmerke van die musiek van Bartók die invloed van die volksmusiek van landelike Hongarye en Oos-Europa en die kunsmusiek van Sentraal- en Wes-Europa, en sy veranderende houding teenoor (en die gebruik van) tonaliteit, maar sonder die gebruik van die tradisionele diatoniese en harmoniese funksies wat verband hou met hoof- en mineurskale (Wilson 1992, 2-4).
Bartók is 'n invloedryke modernis, en sy musiek het verskillende modernistiese tegnieke gebruik, soos atonaliteit, bitonaliteit, verswakte harmoniese funksie, polimodale chromatisme, geprojekteerde stelle, bevoorregte patrone en groot versamelingstipes wat gebruik word as bronstelle soos die gelyke getemperde twaalf toon aggregaat, octatoniese skaal (en alfa-akkoord), die diatoniese en heptatonia seconda sewe-nootskale, en minder gereeld die hele toonskaal en die primêre pentatoniese versameling (ibid, 24-29).
Hy het selde die aggregaat aktief gebruik om musikale struktuur te vorm, hoewel daar noemenswaardige voorbeelde soos die tweede tema uit die eerste beweging van sy Tweede Vioolkonsert, met die opmerking dat hy "aan Schoenberg wou wys dat 'n mens al twaalf toon kan gebruik en steeds tonaal kan bly." Meer deeglik, in die eerste agt maatreëls van die laaste beweging van hom Tweede kwartet, word alle note geleidelik versamel met die twaalfde (G ♭) wat vir die eerste keer op die laaste maat van maat 8 klink, met die einde van die eerste afdeling. Die totale is in die opening van die Derde strykkwartet met C♯-DD♯-E in die begeleiding (snare), terwyl die oorblywende toonhoogteklasse in die melodie (viool 1) en meer gereeld as 7-35 (diatoniese of 'wittoets' -versameling) en 5-35 ( pentatoniese of 'swart sleutel' versameling) soos in no. 6 van die Agt improvisasies. Daar is die primêre tema op die swart sleutels in die linkerhand, terwyl die regterkant gepaard gaan met drieklanke van die wit sleutels. In maatreëls 50-51 in die derde beweging van die Vierde kwartet, die eerste viool en 'tjello' speel 'n swart-sleutel akkoorde, terwyl die tweede viool en altviool stapdiatoniese lyne speel (ibid, 25).
Ernő Lendvai (1971) ontleed die werke van Bartók as gebaseer op twee opponerende stelsels, naamlik die goue snit en die akoestiese skaal, en ook op die asstelsel (ibid, 7).
Werke word gekatalogiseer met die benaming Sz (Szöllösy).
Die Houten Prins, ballet
Musiek vir snare, slagwerk en Celesta (1937)
Konsert vir orkes (1942-43, hersien 1945)
Klavierkonsert nr. 1 (1926)
Klavierkonsert nr. 2 (1932)
Klavierkonsert nr. 3 (1945)
Vioolkonsert nr. 1 (1907-1908, 1ste kroeg 1956)
Vioolkonsert nr. 2 (1937-38)
Rhapsody nr. 1 vir Viool en Orkes (1928-29)
Rhapsody nr. 2 vir Viool en Orkes (1928, rev. 1935)
Van Olden Times (1935)
Sonate vir twee klaviere en slagwerk
Strykkwartette nr. 1-6
Kontraste vir klarinet, viool en klavier (1938)
Vioolsonate nr. 1-3
Vioolduette (44 Duos)
Twee Roemeense volksdanse (1910)
elegie Op. 8a, 8b (191?)
Roemeense volksdanse (1915); Dit is ook gereël vir klavier en viool sowel as 'n orkesweergawe
Suite vir klavier, Op. 14 (1916)
improvisasies Op. 20 (1920)
Mikrokosmos; dit sluit die 6 danse in Bulgaarse ritmes op wat aan mej. Harriet Cohen gewy is (1926, 1932-1939)
Antokoletz, Elliott (1984). Die musiek van Béla Bartók: 'n studie van tonaliteit en progressie in die twintigste-eeuse musiek. Berkeley en Los Angeles: University of California Press.
Gillies, Malcolm. 'Béla Bartók.' Grove Music Online. Geredigeer deur L. Macy. Aanlyn beskikbaar (inskrywing benodig). 11 Januarie 2008 herwin.
Kárpáti, János (1975). Bartók se strykkwartette. Vertaal deur Fred MacNicol. Boedapest: Corvina Press.
Lendvai, Ernő (1971). Béla Bartók: 'n ontleding van sy musiek. Londen: Kahn en Averill.
Maus, Fred (2004). "Seksuele en musikale kategorieë," The Pleasure of Modernist Music. Rochester, NY: Universiteit van Rochester Press. ISBN 1580461433
Wilson, Paul (1992). Die musiek van Béla Bartók. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 0300051115