Een van my gunstelingstories is Jane Eyre (1847) van Charlotte Brönte. Dit vertel die verhaal van ’n dogtertjie wat wees gelaat word en na ’n skool vir meisies gestuur word. Sy word uiteindelik’n onderwyser by die einste skool, wat vir haar ’n deur oopmaak om ’n goewernante te word. Wanneer laas het jy hierdie woord gehoor?
Edward gryp Jane aan die hand en lei haar, die pretbederwer en die predikant na die vleuel waar sy wettige vrou woon. Daar is ooglopend groot fout met haar. Haar hare is deurmekaar, sy is nie ordentlik aangetrek nie, en daar is goed soos matrasse teen die mure vasgemaak. Dit blyk toe dat sy geestesongesteld is. In die tyd waarin die boek afspeel, het hulle nog van “mal” gepraat en die wet het gesê ’n mens kan nie van so iemand skei nie.
Edward vertel ’n hartverskeurende storie oor hoe hy om die bos gelei is om onder valse voorwendsels met haar te trou en hoe ernstig haar geestesongesteldheid is en hoe hy haar nie na ’n hospitaal vir geestesongesteldheid sal stuur nie, omdat hulle die pasiënte daar soos diere behandel.
Jane wil niks weet nie en hardloop in die nag weg; die “mal” vrou steek die herehuis aan die brand en spring van die dak af na haar dood toe; Jane keer terug want sy verlang te veel; en sy en haar geliefde leef vir ewig gelukkig saam. Hy is ’n bietjie blind en mank en iets aan sy lyf is lam, maar die punt is, hulle is gelukkig.
En nou kan ’n mens nie meer dink Jane Eyre is die mees romantiese storie ooit nie, want jy kan nie meer die mishandeling en die onreg wat jy aanvanklik in Jane Eyre misgelees het, ignoreer nie.
Ek wou vir baie lank nie Wide Sargasso Sea lees of kyk nie. Ek was bang dat dit Jane Eyre vir ewig vir my sou ruïneer.
Daar is sulke stories in die Bybel ook. Stories wat bekend en gelief is, waarop ons ons geloof en teologie bou. Stories wat vir ons geruïneer voel wanneer iemand die onreg daarin vir ons uitwys.
Soos die verhaal van die beloofde land. Daar was mense in daardie land. Daar was volke en kulture en godsdienste wat nêrens anders gehad het om heen te gaan nie. En hier marsjeer ’n volk in, wat tot nou die dag nog slawe was, en hulle hou nie op om oorlog te voer tot die hele land hulle sŉ is nie. En wat meer is: Hulle sê dis hulle God wat die land aan hulle belowe het.
Die arm mense wat die land so op ’n manier aan die gang probeer hou het, se stories word nie vertel nie.
Sodat die heilige saad van Israel die grond en die land kan terugkry van die armes wat dit vir die laaste 40-80 jaar bewerk en onderhou het.
Die elite van sy dag het baie reëls gemaak oor wie die storie mag vertel en wie se stemme nie gehoor mag word nie.
Die vrae wat jy voorstel ons moet vra, is net so relevant, maar die antwoorde is net so ontwykend. Want ons het vye nodig vir die ete môre, dis resep in die Sarie sê so en daarom sê my vrou so – maar daar is nie n botteltjie van Palestina af nie, en ook nie van die Kaap af nie, en dis nie nou tyd vir vye nie (ek kan nie eers van die bure se boom af gaps nie).