Theo Venter: Dít kan dalk op 8 Mei by stembusse gebeurTheo Venter is ŉ politieke en beleidspesialis en dosent aan die Besigheidskool van die Noordwes-Universiteit (NWU). Foto: Mariné Lourens/Maroela Media. Die verkiesing is presies vyf weke weg en daar is talle politieke brandpunte waaruit mededingende partye munt slaan om stemme te werf. Kiesers moet egter pasop om té meegesleur te word deur die politieke lawaai – die grootste deel van die ysberg is onder die water. Só sê Theo Venter, ŉ politieke en beleidspesialis en dosent aan die Besigheidskool van die Noordwes-Universiteit (NWU). Venter was een van die sprekers tydens die tweede aanbieding van Laeveld Agrochem se Seil-Safari, ŉ landbouskou op water. Duisende boere, landboukundiges, verteenwoordigers van landboumaatskappye en ander rolspelers in die bedryf het vandeesweek by die Durbanse hawe op ŉ skip geklim om op die water te luister na kenners se insette oor die Suid-Afrikaanse landboubedryf en boere se pad vorentoe. Venter het skougangers toegespreek oor die stand van die politiek en kwessies wat veral die landbousektor raak, soos onteiening sonder vergoeding. Venter meen kiesers moet versigtig wees om te dink dat die verkiesing vanselfsprekend ŉ ommeswaai in die land sal bring of dat dinge drasties anders gaan wees as Suid-Afrika op 9 Mei vanjaar wakker word. Daadwerklike verandering gebeur stadig, sê hy. Venter het die politieke situasie in die land met ŉ ysberg vergelyk waarvan slegs ŉ baie klein gedeelte sigbaar is. “Ons is nou in politieke ‘kalkoentyd’ – ŉ term om die crazy tyd van die verkiesing te beskryf – en elke politieke party gaan nou elke ander politieke partye se foute uitwys en uitbuit en dit gebruik om hul eie veldtog te dryf. So, die politieke lawaai raak al hoe groter en daarom is dit al hoe onduideliker waar ons staan,” sê hy. Hy sê die komende verkiesing is noemenswaardig omdat dit die vyfde verkiesing is sedert die eerste demokratiese verkiesing in 1994. Dit is dus 25 jaar, en een hele nuwe generasie, later. “Daar is ŉ nuwe groep mense wat anders lyk en anders dink wat nou die politiek betree. Dis mense wat anders dink as die eerste ANC van 1994 wat die verkiesing gewen het,” sê hy. “Die leiers wat die nuwe Suid-Afrika ingelei het, het laas jaar die einde van hul lewensduur bereik. [Jacob] Zuma is uit, Winnie is dood – die ouens wat nou oorneem, is die ouens wat destyds binnelands gebly het en hulle het ŉ ander siening oor goed. Die ou tradisies het verander.” Venter sê daar is baie aspekte wat daartoe bydra dat dit moeilik is om ŉ akkurate voorspelling te maak oor wat op 8 Mei by die stembusse gaan gebeur. Dit sluit in die baie wisselvalligheid in Suid-Afrika, die kompleksiteit van die land se politieke situasie, baie beleidsonsekerheid en dubbelsinnige politieke uitsprake en selfs blatante fopnuus wat versprei word. Hy het onder meer gewys op die probleem van faksies binne die ANC wat ŉ verlammende effek op die regering het en veroorsaak dat daar weinig besluite geneem word. “Die faksies maak dat almal vir almal dophou en almal is te bang om ŉ besluit te neem. Almal wag vir die verkiesing.” Hy meen as gevolg van dié faksies en pres. Cyril Ramaphosa se marginale oorwinning by Nasrec 2017, is die president nie in staat om ŉ kabinet aan te wys soos wat hy wil om korrupsie uit te sorteer nie. Venter verwag dat daar ná die verkiesing niks sal verander in Ramaphosa se ontwerp van sy nuwe kabinet nie. Venter sê hoewel die radikale linkse en regse partye dikwels die meeste geraas maak, is dit nie waar die ware politiek lê nie. “Die werklike politiek kry jy in die middel, daar waar daar pragmatisme is, waar politieke partye met mekaar kan praat. Daar is eenvoudig nie genoeg gesprek van die ouens aan die buitekant [die radikale partye] om sinvolle koalisies te kan vorm, en so meer nie.” Ondanks die onsekerheid het Venter wel gewaag om ŉ voorspelling te maak oor die verkiesing. Hy sê hy glo die DA sal in die Wes-Kaap aan bewind bly, terwyl ŉ DA-koalisie moontlik die Noord-Kaap kan oorneem. Gauteng is te moeilik om te voorspel, sê hy. “Die vraag gaan wees wie gaan koalisies aangaan om die provinsie te bestuur.” Die res van die provinsies sal na verwagting onder ANC-beheer bly. Venter verwag dat die ANC op nasionale vlak tussen 54% en 58% van die stemme gaan verower, terwyl die DA tussen 18% en 20% steun sal kry. Hy voorspel dat die EFF tussen 8% en 10% steun sal kry en die IVP tussen 3% en 5%. Verder verwag hy dat die Grondwet wel gewysig sal word, maar dat daar meer simboliese as praktiese wysigings sal wees. Die druk sal steeds op stedelike grond wees en ekonomiese werklikhede sal soos altyd ŉ demper plaas op politieke verwagtinge. Venter meen ook dat belangegroepe se stemme meer hoorbaar gaan word.