‘Slegs Engels’ skend wel Maties se regte(Foto: Universiteit Stellenbosch/Facebook) Matiestudente wat twee jaar gelede verbied is om Afrikaans in hul koshuiskamers, op WhatsApp óf selfs die parkbankies voor hul koshuis te praat, se basiese menseregte is destyds gruwelik geskend. Nie net is dié studente se reg op vryheid van spraak; taal en kultuur; gelykheid én menswaardigheid geskend nie, maar was die omstrede koshuisbeleid in die naam van inklusiwiteit ook in stryd met die US se taalbeleid van 2016. Só het die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (MRK) eindelik beslis nadat die VF Plus en die DA ŉ klag oor die verbod op Afrikaans tydens die Universiteit Stellenbosch (US) se verwelkomingsweek in 2021 ingedien het. Die verbod is in sommige van die universiteit se koshuise toegepas. Die MRK versoek nou dat prof. Wim de Villiers, rektor van US, ŉ skriftelike openbare verskoning aan studente rig en onderneem dat geen student ooit weer verhoed sal word om in ŉ bepaalde taal te kommunikeer nie. Dr. Leon Schreiber, die DA se kiesafdelingshoof op Stellenbosch, het gevolglik ŉ dringende mosie van wantroue in De Villiers ingedien vir sy versuim om aandag te gee aan die vergrype. Volgens Schreiber het De Villiers “persoonlik tydens sy getuienis voor die kommissie probeer ontken dat hierdie menseregtevergrype plaasgevind het”. (Foto: Universiteit Stellenbosch/Facebook) Maroela Media het destyds berig studente van minstens vier universiteitskoshuise is deur seniors gedwing om Engels te praat vir die doel van inklusiwiteit. “Die realiteit is egter dat keuse van taal onlosmaaklik verbind is aan die reg tot vryheid van spraak,” sê Chris Nissen, ŉ kommissaris van die MRK. Nissen het ook daarop gewys dat elkeen ingevolge artikel 30 van die Grondwet die reg daarop het om die taal van sy of haar keuse te praat en betrokke te raak by die kultuur van sy of haar keuse. “In hierdie geval het inklusiwiteit ten alle koste gelei tot uitsluiting op ŉ wyse wat onbillike diskriminasie en ander menseregteskendings tot gevolg gehad het.” “Indien ŉ persoon veral deur ŉ gesagsfiguur of struktuur, gedwing, genoop, of onder druk geplaas word om ŉ ander taal as hul huistaal te praat, kom dit neer op ŉ beperking van die reg op vryheid van uitdrukking.” Nissen sê die reg op vryheid van uitdrukking kan slegs beperk word deur die Wet op Gelykheid se verbod op diskriminasie, haatspraak en teistering. “Daar is egter geen bewyse dat die gebruik van Afrikaans in koshuise dié wet oortree het nie.” Die MRK het gevolglik bevind dat die beleid deur die US se koshuise “nie net onredelike en onuitvoerbare uitkomste tot gevolg gehad het nie, maar in werklikheid absurde en ontstellende uitkomste, insluitend onredelike en onregverdigbare beperkings van ŉ aantal menseregte veroorsaak het.” De Villiers is nou deur die MRK aangesê om in die openbaar verskoning aan studente te vra en te erken dat die universiteit verantwoordelik is vir die gedrag en beleid van sy koshuise. Die US word ook versoek om binne die volgende 14 dae ŉ skrywe aan die leierskap van sy koshuise te rig waarin hulle uitdruklik aangesê word om nooit weer slegs Engels of soortgelyke taalbeleid te implementeer nie. (Foto: Universiteit Stellenbosch/Facebook) ‘Tot hier toe en nie verder’ Schreiber bestempel die uitspraak as ŉ reuse-oorwinning vir taalregte. “Vir die heel eerste keer in ons demokratiese geskiedenis het ŉ grondwetlike instelling nou ŉ streep in die sand getrek teen die ondermyning van Afrikaanse taalregte. Deur hierdie oorwinning stuur die DA ŉ duidelike boodskap nie net aan die US-bestuur nie, maar ook aan Afrikaans-haters soos Panyaza Lesufi: Tot hier toe en nie ŉ sentimeter verder nie.” Heloïse Denner, woordvoerder oor kuns en kultuur van die VF Plus, sê hierdie uitspraak bring Suid-Afrika nader aan die internasionale norm waar die menseregtekultuur gerig word deur die erkenning dat persoonlike identiteit in groepsidentiteit geanker is. Die organisasie StudentePlein het Woensdag gesê hy gaan ernstige stappe doen om die US streng verantwoordbaar te hou vir die vyandiggesindheid jeens Afrikaans, Afrikaanse studente en veeltalige omgewings by die universiteit.