PressReader - SA Jagter Hunter: 2018-02-01 - Dooi­e­rus – Koe­rant­sto­ries
Dooi­e­rus – Koe­rant­sto­ries
SA Jagter Hunter - 2018-02-01 - INHOUD - Deur HER­MAN JON­KER
Vroeg­og­gend. Die be­lof­te van ’n nu­we dag glim al ag­ter die kam van die Rog­ge­veld­ber­ge, maar hier op die kaal­tes van die Tank­wa lê die Ka­roo nog in diep ske­mer. Dis stil. ’n Jak­kals het gis­ter­aand sui­de­kant toe ge­roep, maar nou is dit net die fluis­ter van ’n en­ke­le vo­ël­tjie se vler­ke wat af en toe die stil­te kreu­kel. Rond­om strek ’n leë gruis­vlak­te met ka­ri­ge bos­sies, by­kans woes­tyn. Kan hier hoe­ge­naamd iets leef in hier­die dor­heid?
Wel, daar’s net een ma­nier om uit te vind: Raad­pleeg die koe­rant.
Wan­neer die son se eer­ste stra­le oor die ho­ri­son loer, ver­an­der die land­skap. Die bos­sies kry kleur en die skit­te­ring van die klip­pies­vloer raak ’n doek wat die ta­fel dek vir nog ’n bran­den­de dag. Ek trek my ste­wel­ve­ters vas, sit my lees­bril­le­tjie in my hemp­sak en buk by my tent uit om die Son­dag­koe­rant te loop soek.
In ’n sand­lo­pie skaars twee­hon­derd treë van my tent af kry ek die eer­ste nuus. S­pring­bok, so ’n dag of t­wee ge­le­de hier­langs deur. Ek loop ’n ent op die spoor en kry sy stryk en koers oor die gruis, maar dan ver­lei ’n an­der be­rig­gie my. Smal, fyn­tjies ge­trap, dren­tel-dren­tel in ’n lo­pie op, van een bos­sie na ’n an­der. S­teen­bok­kie het tyd ge­had toe hy gis­ter­aand hier ge­loop het, lees ek.
En dan, net ’n ent­jie ver­der – ai tog­gie, ’n mens kom ook nie daar­van weg nie – ’n mis­daad­be­rig. In­braak by miers­hoop, staan daar in vet let­ters. Erd­vark steeds op vrye voet.
Tree vir tree word al­mal se doen en la­te bloot­ge­lê. En na­tuur­lik ook hul­le skan­des. By die wind­pomp lê dit in diep­druk uit­ge­spel: T­wee voor­aan­staan­de gems­bok­bul­le in kroeg­ge­veg.
O, hoe heer­lik om so te loop en dwaal in die groot ka­te­draal van die na­tuur op ’n Son­dag­og­gend! En hoe boei­end die koe­rant!
I­den­ti­fi­ka­sie is eer­ste op die a­gen­da wan­neer jy op ’n nuus­brok­kie af­kom. Wat was dit? Dier, vo­ël, in­sek, rep­tiel of twee­been­mens? Jy kyk vir vorm, pa­troon, groot­te en rit­me. Dan kor­re­leer jy met spe­sies wat jy weet in die om­ge­wing voor­kom, en na­tuur­lik hul­le ge­drag. Rib- bok? Hier op die vlak­te? Nie som­mer nie.
Jy pro­beer die ou­der­dom van die spoor skat en die ge­beu­re re­kon­stru­eer soos wat ’n speur­der dit sou doen. Wie? Wan­neer? Hoe­kom? Wat pre­sies?
Die ant­woor­de is al­mal daar in die koe­rant, maar dik­wels is dit in vreem­de skrif. Jy kyk van al­le kan­te om te pro­beer ont­sy­fer; teen die son, saam met die son, van na­by en van ver. Jy her­kou aan ’n paar te­o­rieë, waag mis­kien ’n raai­skoot, en dan skie­lik: Eu­re­ka! Jy het dit! Daar en daar en daar is die be­wy­se, mooi­tjies uit­ge­spel nou­dat jy weet waar­voor om te kyk.
Soms word jy met ge­hei­me ge­kon­fron­teer. Te­kens wat jy net nie kan ver­klaar nie. Dan kos dit kre­a­tief spe­ku­leer. Was dit nie mis­kien ’n tak of ’n halm wat in die wind ge­waai het wat die ‘spoor’ ge­laat het nie? ’n Ga­lop­pen­de rol­bos dalk? ’n Vo­ël wat iets laat val het?
Dis pret, so ’n ge­snuf­fel in die og­gend­koe­rant, maar dit is ook be­lang­ri­ke oe­fe­ning vir wat se­ker die sui­wer­ste vorm van jag is. Om op spo­re te jag is heel­te­mal ’n an­der saak as loop (of ry) en soek tot jy ’n bok ge­waar. Jy jag ’n on­ge­sie­ne dier en al wat jy het om op te gaan is die te­kens wat hy ag­ter­ge­laat het. Daar­vol­gens moet jy hom tak­seer en dan pro­beer op­spoor. Dit raak ’n boei­en­de spel van ver­tol­king, voor­spel­ling, af­wag­ting, deur­set­ting en ver­ras­sing.
S­poor­loop is eg­ter hoogs af­hank­lik van die aard van die ter­rein. In har­de veld kan dit ’n ge­suk­kel en ’n ge­soek af­gee, maar in sand­wê­reld raak dit lou­ter sin­tuig­li­ke a­von­tuur.
Ek het al die voor­reg ge­had om saam met ’n span­ne­tjie Ju/’ho­an­si San in die san­de­ri­ge wil­der­nis van Na­mi­bië se Boes­man­land spoor te loop. Wat ’n be­le­we­nis is dit nie om saam met sul­ke mees­ters deur die koe­rant te blaai nie!
Vol­gens li­te­rê­re stan­daar­de is hul­le waar­skyn­lik teg­nies on­ge- let­terd. Hul­le woor­de­skat, ver­al wat vreem­de i­tems be­tref, is ook be­perk ver­ge­le­ke met ons s’n. Hul­le praat by­voor­beeld van ’n huis se deur as sy mond en van die ven­sters as oë. Maar wan­neer dit by die veld­koe­rant kom is hul­le be­kwa­me le­sers. Hul­le ver­tolk ’n spoor so se­ker en vlot soos wat jy hier­die ge­druk­te let­ters in­ter­pre­teer. Dit is on­ge­loof­lik wat hul­le al­les uit ’n en­ke­le be­rig wys raak.
Die o­li­fant wat hier ge­loop het is nie reg nie, sal hul­le by­voor­beeld lees. Hy’s oud – kyk hoe dik is die eel­te on­der sy so­le – en hy’s groot, maar sy tan­de is klein. Kyk hoe het hy ge­trap hier waar hy tus­sen die bo­me deur is. Hul­le hurk by sy mis, krap dit oop, voel die tem­pe­ra­tuur en be­oor­deel die groot­te en teks­tuur. Sul­ke lei­dra­de is maar en­ke­les van tal­le let­ters in hul­le al­fa­bet. (Tem­pe­ra­tuur gee ’n aan­dui­ding van die ou­der­dom van die spoor. Baie grow­we ve­sels wys dis ’n ou dier met ver­sle­te tan­de. Vo­gin­houd en die graad van kom­pak­sie kan sê of die bul rus­tig of ge­stres was.)
Selfs die klein­ste nuus­brok­kies in fyn­skrif is vir hul­le lees­baar. Sò lyk tok­tok­kie se spoor­tjies, wys hul­le uit, en sò lyk sker­pi­oen s’n. Maar hier­die ry stip­pel­tjies in die droë sand is nie een van die t­wee nie. Dit was ’n bo­s­kriek wat hier ge­loop het. En daar­die sleep­sel daar: Dis ’n se­braslang s’n, nie mam­ba nie. Mam­ba loop an­ders, hy gooi wy­er draaie.
Dis dán wan­neer ’n mens skaam kry voor die lees­krin­ge­tjie wat daar in die sand hurk: Wan­neer jy be­sef die on­ge­let­ter­de een is eer­der jyself.
En daar­die sleep­sel daar: Dis ’n se­braslang s’n, nie mam­ba nie. Mam­ba loop an­ders, hy gooi wy­er draaie.