Johannes Bertus de Villiers » Kan ons nog praat van die bonatuurlike?
Agter die Somber Gordyn
Kan ons nog praat van die bonatuurlike?
Submitted by Bertus on September 20, 2012  2:24 pm3 Comments
As mens die oudste tekste in die Hebreeuse Bybel lees, dele van die Pentateug en Rigters, dan sien mens dat die ou Hebreërs nie noodwendig geglo het dat die geestelike in ’n aparte werklikheid bestaan nie. Gode en engele het tussen die mensdom rondbeweeg, by jou tent aangeklop en soms saam met jou onder ’n boom gesit om middagete te eet. Maar vanaf 800 vC, en veral in die tydperk ná die Babiloniese ballingskap, is die invloed van die Perse toenemend elders in die Nabye Ooste gevoel en was daar ’n toenemende neiging tot ’n antikosmiese dualisme onder die Hebreërs. Dit beteken dat die werklikheid toenemend in twee opgedeel is – ’n aarde (wat oorwegend sleg was) en ’n geestelike werklikheid (wat oorwegend goed was).
In teenstelling met die vroeëre werklikheid waar God en die mens vrylik saam gekuier het (vergelyk Abraham se gemaklike interaksie met God), is die goddelike en die magiese na ’n ander werklikheidsfeer verplaas waartoe mense slegs deur uitsonderlike openbaring (deur die Wet, die esoteriese tempelkultus en ongereelde visioene) toegang kon kry.
God en die engele is dus van mense se alledaagse belewenis vervreem. Mense was teleurgesteld in die hier en nou, ’n werklikheid wat swaar en onaangenaam was. Hulle wou ’n tweede werklikheid hê waar dinge beter kon gaan. En omdat God goed is, is daar geglo dat God vreemd aan hul slegte omstandighede moet wees en eerder in die ander wêreld sy tuiste gehad het. ’n Eksistensiële ontnugtering met die wêreld het God uit mense se leefwêreld gedwing en hul alledaagse toenemend gesekulariseer.
Die godsdienskundige John Cumpsty praat van dié tipe verwikkeling as die oorgang vanaf ’n monistiese wêreldbeeld (waar God/gode deel van die een werklikheid is), na ’n dualistiese wêreldbeeld (waar dié wêreld van die sakrale werklikheid gestroop word en God na ’n ander werklikheidsfeer verplaas word). Die mens word gesien as ’n deel van die aardse eerder as die geestelike werklikheid (vergelyk die woordspeling op Adam en adamah in die tweede skeppingsverhaal)
’n Soortgelyke dualisme het onafhanklik by die Grieke posgevat, waar ’n verhewe werklikheid teenoor die stoflike gestel is. Pythagoras en Plato het dit elk op ’n manier probeer verwoord.
Toe die Jode in die Hellenistiese era deel van die Griekse leefwêreld geword het, het dié twee vorme van dualisme uiteindelik ’n manier gevind om hul denkpatrone te integreer. Intellektuele Jode het die geestelike werklikheid (voorheen gelykgestel aan God se sfeer, die bedoeling agter die Torah) al meer aan die Platoniese ideeryk begin gelykstel. In Karen Armstrong se woorde: “This utterly static