Brandvlei, ŉ Boere-Portugees en ’n joolbladRui Narciso van Brandvlei saam met sy opregte Kanadese woudwolf, Diego. Rui is ’n gebore Mosambieker wat op HJS in die Paarl op skool was. Foto: Verskaf. Brandvlei, 9 September… Vir ŉ joernalis om ŉ goeie storie te skryf, geld daar twee goue reëls: bemeestering van jou onderwerp en ŉ nuussin. Jy moet jouself ontvanklik maak vir materiaal wat jy kan gebruik. Dit help ook as jy op die regte oomblik op die regte plek is, soos die fotograaf wat Churchill as krygsgevangene van die Boere afgeneem het. Hierdie man lyk soos ŉ Bybelse figuur met sy volbaard en lang hare. Sy naam is Rui Narciso. Korrek, hy is ŉ Portugees. Rui praat aksentlose Afrikaans. Ek het eenkeer geskryf dat daar ŉ storie in elkeen van ons is. Rui het ook ŉ storie. In 1976 vlug hy, sy ouma, sy ma en suster vir hul lewe uit die oorloggeteisterde Mosambiek. Hulle beland met net die spreekwoordelike klere aan die lyf in Suid-Afrika. Rui se pa, Jorgio, was ŉ kolonel in die Portugese weermag. “Papa Jorgio was ŉ beroepsoldaat. Hy was heilig oortuig van die rol wat hy en sy medevegters in Mosambiek moes speel en dit was om te sorg dat daar vrede en stabiliteit heers.” Papa Jorgio het tot die bitter einde teen Frelimo geveg. “Ons het ŉ goeie lewe in Mosambiek gehad. Ons het in die ou Lourenco Marques gewoon en het eiendom besit waarvoor my ouers hard gewerk het nadat hulle Portugal verlaat het. Om eerlik te wees, Mosambiek was idillies. Ons mense het net tot tweeuur gewerk, dan het ons gaan swem in die heerlike Indiese Oseaan. Vrydae was daar glad nie gewerk nie. Mosambiek in daardie dae was die naaste wat jy jou aan ŉ aardse paradys kon voorstel. Jy het al van LM-garnale gehoor, nè? Wel, ek kan jou nou sê daar is niks lekkerder nie.” Rui is besig om gemsbok voor te berei by sy gastehuis op Brandvlei. “Môre kom ŉ televisiespan van National Georgraphic hiernatoe. Hulle gaan vir die eerste keer proe hoe smaak gemsbok. “Kom hulle ŉ dokumentêre program skiet oor skulpneerslae in die woestyn?” “Skulpneerslae hier in hierdie horingdroë wêreld van julle, in die middel van nêrens?” Brandvlei is op hierdie oomblik bitter droog. “Ja. Jy sien, miljoene jare gelede was daar hier waar ons nou staan, seewater. Namate die see teruggetrek het, het skulpfossiele agtergebly wat vasgevang is in die Karooagtige sandsteen onder die grondoppervlakte. Dis waaragter die rolprentspan van New York is.” En sal hy wat Rui is, ooit na Mosambiek terugkeer? “Nee, nooit nie. Maar ek het steeds die titelaktes van die gesogte eiendomme wat ons daar teen die see besit het. Ek is nou 47. Maar teruggaan soontoe sal ek nooit weer nie. Ook nie Portugal toe nie.” “Wat het jy teen Portugal?” “Papa Jorgio en sy makkers moes ŉ alleenstryd teen Frelimo veg. Portugal het ons hand en mond belowe hulle sou versterkings stuur, maar hulle was meer bek as binnegoed. Hulle het ons skandaliglik in die steek gelaat. My pa en sy kamerade was ’n handjievol soldate wat teen ŉ oormag moes baklei. Hulle het tot die einde alles gegee. Ek is tot vandag toe baie verbitterd oor hoe Portugal ons verloën het .” En die Afrikaanse verbintenis? “Ek was van my eerste skooljaar tot in matriek aan die Hoër Jongenskool in die Paarl!” En nou is dit Rui en die liefde van sy lewe, Jaci Farrel (“My opregte Boeremeisie wat ek op Paternoster raakgeloop het”) wat saam met hul vier honde en ŉ volbloed- Kanadese wolf op Brandvlei in hul gastehuis bly. Die spranklende Zachie Schwim van Huis Madelief op die Kovsiekampus was in 1973 die Ritsim, joolblad van die UOVS, se voorbladnooi. Madelief was ook die tuiste van Karen Scholtz, ster van ‘Die Winter van 14 Julie’. Foto: Verskaf. Terug by die Rui se gastehuis in die voorhuis lê ŉ goed bewaarde tydskrif met ŉ stralende nooientjie op die voorblad. Dis ŉ Ritsim, gedateer 1973. Dieselfde jaar toe ek en my mede-uitverkorenes – ja, ons was uitverkore en onbeskryflik bevoorreg – ons as eerstejaars aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat ingeskryf het. En ons moes Ritsim’s verkoop…. Ja, die Ritsim was die joolblad. Dit was ŉ tyd toe ons tot in die vroeë oggendure sierwaens gebou het en groen boekies moes dra en die strate met blikkies ingevaar het om geld vir liefdadigheid in te samel… ’n tyd toe jy die seniors as “oom” moes aanspreek en moes ligloop vir “Prof. Parker” en sy parkeerkaartjies en geleer het dat die Shimlas die konings van die kampus was – en die Irawas die tweede span en die Ritsims die derde span. Ek vou die Ritsim oop. Binne-in pryk die mooiste rose van Bloemfontein… Sandra Lategan, Joan Rodgers, Irma Kruger, Marietjie du Toit, Mariane Mostert, Esdé Olivier, Kiewiet Klopper, Marieta Pretorius… En die teerste bloeiseltjie van hulle almal verfraai die voorblad: Zachie Schwimm. Ons het gerasie, ge-intervarsity en ons vergaap aan die joolkatte, trompoppies en ons beeldskone joolkoninginne. Ek sal tot my laaste lewensuur volhou dat daar in die sewentigerjare nie ŉ beter plek op aarde as ons geliefde UOVS was vir enige student nie. Tussen rugby, jool, sokkiejollie en die skone geslag was daar beswaarlik enige tyd oor vir studeer. Ja, as jy jou ore en jou oë oophou, vind jy altyd storiemateriaal. Rui en Jaci se gastehuis heet Casablanca. Dis die tema van ŉ klassieke rolprent met dieselfde naam. Op die moment critique trek die hoofrolspelers Ingrid Bergman en Humphrey Bogart in Rick’s Café los met “La Marseillaise” – die epiese, aangrypende Franse volkslied. Is dit toevallig dat my selfoon se luitoon La Marseillaise is? Is dit toevallig dat ek en Tish moes tuisgaan in ŉ herberg met die naam Casablanca? En dat my pad kruis met dié van ŉ verafrikaansde Portugees? En dat ek in Casablanca ŉ Ritsim van 1973 optel wat my gemoed laat volskiet het?  Die joolkatte was goed afgerigte troupé-eerstejaars vermom in Pink Panther-kostuums wat op die maat van Henri Manzini se temalied vir die fliek met dieselfde naam die skares in Bloemfontein se strate met hul passies getrakteer het.  Sien Maroela Media, “Van Skoonheidskoninginne tot TV-nuusverslaggewer” (11 Februarie 2019). Karin Scholz was ŉ tydgenoot van die skrywer en ster van Die Winter van 14 Julie. Pierre Massyn en latere rugbybaas Herold Verster was stigtersredaksielede van Kovsieland in 1977 toe Massyn met haar ŉ onderhoud gevoer het.  Sien Maroela Media: “Glo jy in Toeval?” (1 Februarie 2019).