Omnibus 7 | Sarah du Pisanie [Pisanie, Sarah du] | download
اصلی Omnibus 7
Sarah du Pisanie [Pisanie, Sarah du]
کاپی کول (epub, 422 KB)
Liefde in die Ou Kaap Omnibus
My hartjie, my liefie • Die voorskootbataljon • Fort van die kappiedraers
Die geskommel van die trein het ure gelede al opgehou. Alet draai vir die soveelste keer om om 'n gemakliker lêplekkie te probeer kry. Vyf dae in versengende hitte op die trein het haar vuil, moeg en moedeloos hier laat aankom.
Later staan sy stram op en skuif die venster oop. 'n Sout, nat reuk slaan teen haar vas. Ná die ondraaglike hitte die afgelope dae is dit onverwags koud en nat. Sy ril, soek in die donkerte na haar kamerjas en trek dit bo-oor haar dun nagklere aan.
Sy loer by die venster uit; iewers daar voor maak 'n paar ligte skewe, spookagtige kolle in die digte mis.
Moedeloos sak sy op die treinbank terug. Die kondukteur het haar gelukkig gisteraand al gewaarsku dat hulle vroegnag op Walvisbaai aankom. Sy sien hom nou nog daar in die deur staan. Hy het sy lang, maer lyf gemaklik teen die kosyn van die kompartement gedrapeer. Sy snor het belangrik gebewe.
"Jy moet maar slaap totdat dit lig is, juffroutjie. Niemand kom daardie tyd van die nag stasie toe nie. Die trein staan op die stasie tot omtrent so . . . agtuur, of partykeer 'n bietjie later."
Die slaap het heeltemal van haar gewyk. Stil staar sy deur die oop venster. Geleidelik word meer buitelyne van voorwerpe buite sigbaar, want die son probeer sukkelend om die misgordyn oop te skuif. Die besef dring stadig tot haar deur dat dit al later moet wees as wat sy aanvanklik gedink het. Die mis is verwarrend en laat haar alle besef van tyd verloor.
Sy wens die grys mistigheid weg, sodat sy kan sien hoe lyk haar nuwe tuiste. Wat gaan hierdie uithoek van die land vir haar inhou? Gaan sy hier weer rus en vrede in haar gemoed kry, of gaan die seer en verlange, waarvan sy probeer wegvlug, hier ook nog 'n houvas op haar hê?
Sy byt haar kieste vas. Sy moet net nie vanoggend weer al die ou geraamtes uit die kas haal nie. Hierdie dorpie met sy vaal misgordyn is triesti; g genoeg.
Vinnig was sy haar gesig in die wasbakkie. Sy trek 'n somerrokkie aan wat sy gisteraand al uitgehang het. Dan soek sy eers in haar tas vir 'n truitjie voordat sy dit toeknip en netjies eenkant neersit.
Sy gaan staan in die nou gangetjie van die trein sodat sy die perron kan sien. Die venster is stram van die klammigheid en sy sukkel om dit oop te kry. Haar oë fynkam die verlate perron.
Meneer Erlank, die hoof van hierdie tweemanskooltjie, is die enigste mens op hierdie moedverlore dorpie wat weet dat sy vandag aankom. Die Departement van Onderwys het haar laat weet dat meneer Erlank alle verdere reëlings in verband met haar verblyf sou tref.
Die stasie is egter stil en verlate. Die moedeloosheid sak, soos die mis buite, om haar toe. Hierdie pos was vir haar 'n ware uitkoms. Sy het geprobeer om soveel kilometers moontlik tussen haar en Pieter te kry. Sy sug. Maar . . . op hierdie oomblik voel dit vir haar of sy dit darem té goed reggekry het.
Die mis verloor stadigaan sy stryd teen die son, want die vuil houtgeboutjie op die stasie is nou duidelik sigbaar. 'n Man in 'n swart uniform kom gaap-gaap om die hoek – 'n groot bos sleutels al swaaiend in sy hand.
Angstig tuur sy in die rigting skuins agter die stasiegebou toe sy die gerammel van 'n voertuig hoor. 'n Ou vragmotor met 'n ruwe houtbak kom hou omtrent bo-op die perron stil.
Alet knip haar oë . . . alles lyk so vreemd, so . . . asof iemand die horlosie vier of vyf dekades teruggeskuif het. Die vragmotor het geen dak nie en die voorste sitplekke is ook, soos die bak, net 'n ruwe houtkonstruksie. Die oorspronklike toebehore het blykbaar lankal plek gemaak vir minder gerieflike plaasvervangers.
'n Kort, dikkerige oubasie spring rats van die saamgeflanste vragmotor af en drafstap na die stasiegeboutjie. 'n Fris werker rek hom lui uit en klim traag en stram van die vragmotor af.
Alet voel asof sy die misgordyn kan oopskuif. Sy hoop regtig nie meneer Erlank laat haar te lank wag nie. Sy is moeg en honger en vuil.
Die swart roet klou aan alles vas en daar is fyn stukkies steenkool in haar klere en hare.
Sy pak haar bagasie in die gang, knyp haar handsak onder haar arm vas en spring dan op die lae perron uit.
Die stasiemeester beskou haar nuuskierig deur sy vuil venstertjie. Hy beduie iets aan die oubaas van die vragmotor en stap dan uit na haar toe.
"Goeiemôre, juffrou!" Hy steek 'n slap hand na haar uit.
"Goeiemôre, meneer!" Alet glimlag hom dankbaar toe.
"U is seker die nuwe skooljuffrou?"
"Ja, ek is. Meneer Erlank . . . hy sou my hier kom kry . . .ek weet nie waarheen om te gaan nie."
"Meneer Erlank!" Die stasiemeester beskou haar skepties. "Dit is vandag Vrydag, juffrou, en die skole begin eers Maandag."
Alet staar hom onnosel aan, sy kan glad nie die kloutjie by die oor bring nie.
"Maar . . . ek verstaan nie . . . dit is die enigste trein waarmee ek kon kom . . . die volgende trein kom eers Dinsdag en . . . aarde, ek sal darem graag eers my dinge agtermekaar wil kry voordat die skole begin!"
'n Stadige glimlag van begrip trek oor die stasiemeester se gesig.
"Ag, ekskuus tog, juffrou! Hoe sal jy ook nou weet . . . meneer Erlank is nie vakansietye in Walvisbaai nie . . . hy . . . hy boer naby Usakos se wêreld." Die stasiemeester raak baie belangrik, hy weet mos darem nou dinge wat hierdie nuwe juffroutjie nie weet nie.
"Nou sien . . . vakansies en naweke, dan gaan hy gewoonlik na sy plaas toe. Hy sal beslis nie hier wees voor Sondagaand nie."
Alet staar hom verslae aan.
"Meneer . . . u weet nie dalk wie my dan sal kan help nie . . . as ek net weet waarheen om te gaan of waar om my huisie se sleutel te kry . . . hier is blykbaar 'n huisie vir my beskikbaar."
Die verontwaardiging maak haar stram. Meneer Erlank kon darem maar net die ordentlikheid gehad het om iemand te vra om haar hier te kom ontmoet, of darem net vroeër iets met haar gereël het.
Alet loer om haar rond. Alles is vuil en nat sand kleef aan alles denkbaar. Nêrens is 'n groenigheidjie te bespeur nie. Die stasie is so besig soos wat 'n stasie maar kan wees waar net een passasier afklim. Daar is darem die oubasie wat die vrag wat van die trein afgelaai word met die hulp van sy werker behendig op die vragmotor laai.
"Hm . . . meneer?" Alet keer vinnig dat die stasiemeester nie moet terugstap na sy kantoortjie nie. "Hier is nie dalk so iets soos 'n taxi nie?"
Die stasiemeester gaap haar eers aan voordat hy sy kop agteroor gooi en bulderend lag.
"Nee, juffrou, al is dit 1940 . . . ou Walvisbaai . . ." Hy lag weer lekker. "Ou Walvisbaai is so vyftig jaar ná die tyd . . . ek is jammer, maar wag so 'n bietjie, miskien kan hulle jou help."
Hy draai vinnig om en stap in die rigting van die oubasie. Sy stem klink hard en skril oor die verlate stasietjie.
"Frau Wolf! Kan julle die juffrou saamvat? Jy kan haar sommer by Grieta Visser aflaai. Sy sal weet wat om met haar te maak."
Alet staar verbaas na die oubaas van die vragmotor wat vinnig nader kom en sy hand na haar uitsteek.
"Guten Morgen! Ek is Frau Wolf . . . jy kan met die grootste graagte saamry . . . as jy nie omgee om op die ou oop vragmotor te ry nie."
Stomme ongeloof maak dat Alet die histeriese giggel met moeite onderdruk. Die kort, dikkerige oubasie is toe 'n kort, dikkerige Duitse tannie.
Alet knik net; sy vertrou haar stem glad nie. Haar humorsin verdryf al haar gebelgdheid teenoor die onbekende meneer Erlank. Vinnig draai sy om en klim terug in die trein. As die ou tannie die vrag van die trein op haar vragmotor kan oorlaai, kan sy wat Alet is seker haar eie bagasie aangee en dra.
Behendig, asof sy dit al jare self doen, gee sy haar bagasie aan en spring weer van die trein af.
Frau Wolf het reeds die tasse op die vragmotor gelaai voordat Alet nog kan help.
"Is hier nog van jou goed in die pakwa?"
"Ja, daar is drie kiste. My boeke, breekgoed en linne."
Alet draai onseker rond terwyl die vragmotor gelaai word. Sy sal glad nie verbaas wees as sy dalk nog agterop die vragmotor moet ry nie.
Dit word haar darem gespaar. Haar nousluitende rokkie besorg haar egter baie meer verleentheid. Die trap is hoog en sy probeer twee, drie keer. Met 'n vinnige blik oor haar skouer trek sy vererg die rokkie tot bo haar knieë en met 'n trap, wat die reus met die sewemylstewels sy oë sou laat knip, beland sy bo-op die vragmotor.
'n Dowwe, rooi gloed styg stadig na haar wange toe sy die geamuseerde blik van die stasiemeester onderskep.
Frau Wolf praat nie veel nie en Alet kan ook nie eintlik 'n geselsie aanknoop nie. Sy het al haar krag nodig om vas te hou en bo te bly. Frau Wolf vat die stuurwiel vas, trap die brandstofpedaal onder in die hoek vas en die vragmotortjie kletter en kraak soos dit sukkel om by te hou.
Die mis lig skielik en die sonnetjie skyn vrolik en vriendelik. Maar selfs nie eens die sonnetjie kan die barheid van die snaakse, ouwêreldse dorpie verbloem nie.
Die geboue wat sy tot dusver gesien het, is van hout en op pale gebou, seker goed 'n meter van die grond af. Nêrens is 'n enkele boom of grassprietjie te sien nie . . . net sand . . . vaal, bruin sand wat plek-plek duine in die dorpie vorm en die hele natuurtoneel oorheers.
Die meeste van die huisies lyk eenders, party is 'n bietjie groter as ander. Hulle het egter almal een ding gemeen . . . almal is aan die buitekant oordek met vaal sand. Selfs die huise se vensters is vuil en wek 'n onbewoonde indruk. Hier en daar blink 'n venster in die oggendson en dit verander die hele voorkoms van die huisie.
Frau Wolf ry deur die hoofstraat om 'n paar artikels by verskillende winkels af te lewer.
Die dorpie bestaan uit 'n hotel, twee algemene handelaars en 'n verskepingsmaatskappy. 'n Groot steengebou staan omtrent in die middel van die dorpie. Frau Wolf verduidelik bo die geraas van die vragmotor dat dit die ontspanningsklub is, en dié, sou sy later agterkom, is die hartklop van die gemeenskap.
Nuuskierig staar die mense haar aan sover hulle ry. Haar rug is egter styf en regop en sy maak asof sy glad nie bewus is van die nuuskierige blikke nie.
Voor 'n blinkvenster-huisie hou Frau Wolf stil.
"Wel, hier moet jy afklim, Fräulein!"
Sy wip van die vragmotor af en sonder om te klop, draai sy die voordeur oop en roep met haar vrolike, harde stem na binne: "Grieta! Ek het die nuwe juffrou vir jou saamgebring!"
'n Vriendelike, gesette vroutjie van so ongeveer vyf-en-vyftig of sestig jaar skarrel vinnig by die deur uit.
Sy steek albei haar hande na Alet uit en hou hare styf vas.
"Haai! Kindjie, en jy kom so onverwags hier aan sonder om vir iemand te laat weet . . ."
"Meneer Erlank het geweet ek kom vandag, mevrou . . . eh . . . ek het gedink hy sou my op die stasie kom ontmoet."
"Gmpf! Daardie Louis! Eendag gaan ek my nog bloedig vir hom vererg!"
Sy druk Alet voor haar uit, die huisie in.
"Kom, kindjie, kom ek gaan maak vir jou 'n lekker koppie koffie."
Sy praat-beduie vir Frau Wolf sommerso oor haar skouer om die bagasie eers net op haar stoepie neer te sit.
Die huisie is blinkskoon binne. Alles lyk so vrolik en huislik. Die Duitse atmosfeer het hier baie diep ingekruip. Die kombuisie spog met vrolike, rooi geruite gordyntjies en kussinkies van dieselfde materiaal op die stoele. In die vensterbank pryk die eerste groenigheidjie wat Alet nog gesien het vandat sy hier afgeklim het – 'n langwerpige bak waarin Usambara-viooltjies welig groei.
Die heerlike geur van varsgemaakte koffie verhoog die huislikheid van die skatlike sprokieshuisie. Die gryskopvroutjie gesels aanmekaar, asof hulle mekaar al jare ken.
Alet drink twee koppies koffie en eet van die heerlike varsgebakte brood. Sy voel weer mens toe sy klaar is en sien sommer weer kans vir die lewe.
"As mevrou tog net vir my kan verduidelik waar ek my woonplekkie se sleutel kan kry, dan kan ek solank my goedjies begin uitpak."
Die onvergenoegdheid van die oggend kom sit weer dwars op haar bors.
"Ek was onder die indruk dat meneer Erlank al hierdie dinge sou reël, anders sou ek sommer self die mense by die Departement gebel het . . . om die waarheid te sê, ek het dit as vanselfsprekend aanvaar dat hy my darem op die stasie sou kom ontmoet."
"My kindjie, met Louis Erlank weet 'n mens nooit nie." Sy sug effens. "Ek is vir hom so jammer, maar party dae het ek lus en skud hom . . . Hy . . . hy kan party dae vreeslik moedswillig wees."
Alet se moed sak stadig tot in haar skoene. Dit is al wat sy nou nodig het . . . 'n moedswillige skoolhoof, wat geskud moet word! Net asof sy nie probeer om sover moontlik van probleme af weg te kom nie, wil dit mos nou al vir haar lyk of sy kop eerste in 'n ander turksvybos beland het.
"Ons sal moet spring as ons nog jou huisie 'n bietjie wil skoonmaak en jou goedjies uitpak. Die wind gaan vanmiddag waai en dan is dit baie onsmaaklik."
Alet sluk swaar en staan gelate op. Sy kan haar goed voorstel hoe hierdie dorpie lyk as die wind in stofvlae uit die woestyn aankom.
Tannie Grieta kry die sleutel van Alet se huisie op die een of ander manier in die hande en al Alet se teenkanting dat sy self kan gaan skoonmaak, maak geen indruk op tannie Grieta nie.
Die huisie verskil nie veel van tannie Grieta s'n nie. Dit is net twee huise daarvandaan en direk langs die skool.
Die skool is net 'n langer weergawe van die bestaande vorm van al die huise. Dit is ook van hout. Twee lang vertrekke en 'n kantoortjie maak die hele opset uit.
Soos die res van die geboue staan haar huisie en die skoolgebou ook kersregop op pale en bespied die wêreld uit die hoogte. Daar is geen omheinings om die verskillende geboue nie. Blykbaar stel niemand belang om sy eie erf afgebaken te hê nie, want oral is in elk geval net sand. Of dit nou my sand of jou sand of die wind se sand is, daarin stel niemand belang nie.
Die sand lê sentimeters dik op haar stoep. Dit is darem te verstane, want daar het maande lank niemand in hierdie huisie gewoon nie.
Tannie Grieta neem egter baie gou beheer oor. Sy laat kom die man wat in haar huis werk, en keer nog twee aan wat daar verbyslenter. In 'n ommesientjie is die plek omskep tot 'n slagveld van bedrywighede.
Die vensters en mure word gewas. Die meubels word uitgedra en buite skoon geskrop en daar gelaat sodat hulle 'n bietjie lug kan kry. Teen middagete is alles silwerskoon en netjies.
Die ou huisie is maar baie klein en bestaan net uit 'n slaapkamer, sitkamer, kombuisie en badkamer. Alles lyk maar kaal en oninteressant in vergelyking met tannie Grieta se pophuisie. Alet het haar voorgeneem om die volgende dag 'n paar matjies en ander mooi goed te gaan koop om die ou plekkie 'n bietjie op te vrolik.
Tannie Grieta nooi haar vir middagete. Sy eet heerlik en stilweg wonder sy hoe sy sake kan reël sodat sy darem smiddae 'n gesonde bord kos kan kry. In die huisie is 'n koolstofie wat maar tydrowend is en op die primus kan sy tog nie 'n hele ete kook nie.
Tannie Grieta is baie tegemoetkomend toe sy hierdie sakie met haar bespreek en teen 'n baie billike tarief is sy bereid om smiddae genoeg kos te kook sodat sy ook daar kan eet.
Die middag is lank en vervelig. Tannie Grieta gaan 'n bietjie rus en Alet is opgeskeep met haarself.
Die huisie is aan die kant en al die goedjies wat sy saamgebring het, is uitgepak en op hul plekke reggesit. Buite waai die wind met reëlmatige eentonigheid al om die huis se hoeke. Die hele wêreld is vaal van die stof. Sy kry weer eens daardie beklemmende gevoel soos vanoggend in die mis. 'n Mens kry die gevoel dat Walvisbaai altyd in die een of ander sluier gehul is, want as die missluiers weg is, dan kom neem die stof oor.
Tannie Grieta het meneer Erlank se huisie aan haar uitgewys; dit is net aan die ander kant van die skool. Die huisie is effens groter as hare. Alles is egter ook toe onder die stof en sand, die onmiskenbare teken van onbewoonheid, al is dit net ses weke lank.
Skielik is sy nuuskierig omtrent meneer Erlank. Hy moet seker al naby aftree-ouderdom wees. Soos wat sy verstaan, is onderwysers geweldig skaars in hierdie deel van die land. Dit is ook blykbaar die rede hoekom meneer Erlank, wat dus eintlik 'n boer is, nog sy gewig hier ingooi. Sy wonder of sy vrou nog leef en of sy dalk op die plaas bly gedurende die kwartaal. Niemand het nog iets van haar gepraat nie. Sy twyfel darem of 'n man sy vrou alleen op die plaas sal laat agterbly terwyl hy skoolhou . . . maar met hierdie Suidwesters weet 'n mens ook nooit nie . . . hulle doen die snaaksste dinge.
Alet durf die volgende oggend die sanderige paadjie na die winkels aan. Die sand kruip in haar skoene en kouse en is skurf tussen haar tone. Sy is vies en iesegrimmig toe sy terugkom.
Die huisie lyk darem heelwat beter met die paar goedjies wat sy gekoop het.
Sy maak haar koskaste vol en bestel steenkool vir die ou swart stofie wat blink en pronkerig in die popkombuisie staan.
Sy besluit ook om naweke vir haarself te kook. Die winkel kom alles aflewer en bied ook aan om soggens hul afleweringsbode te stuur met 'n boekie waarin sy haar bestelling kan plaas vir enigiets wat sy nodig het. Hulle sal sommer soggens die bestelling by die skool kom neem en dan kan hulle dit in die namiddag aflewer. Alet is baie dankbaar oor hierdie behulpsaamheid, want die ent se stap in die sagte sand is nie baie aangenaam nie.
Sy is bedruk en hartseer en wens die res van die naweek om. As dit tog net Maandag wil word sodat sy iets konstruktiefs kan doen.
Tannie Grieta kom haal haar vir etes en tee en so hier en daar ontmoet sy iemand, maar dit is meestal mense van tannie Grieta se ouderdom.
Hier naby die skool is net 'n paar huise, die res lê verder op in 'n kol. Sy wens sy kan met die kinders en hul ouers kennis maak. Dit is vir haar vreemd dat niemand uit hul eie kom kennis maak nie. Die hele dorpie weet tog al dat sy hier is.
Sy sien omtrent geen kinders nie. Toe sy tannie Grieta hieromtrent uitvra, lag sy net en sê sy sal maar moet wag totdat die skool begin. Hier is darem sewe-en-dertig kinders in die skool.
"Hier is die heerlikste speelplek vir die kinders, juffrou . . . jy moet darem weet hier is 'n see . . . en daar onder by die see is nog ou ammunisieforte van vroeër jare. Die kinders speel so lekker dat 'n mens hulle moet gaan soek."
Alet dink met hartseer verlange terug aan haar eie kinderdae. Hoe kon hulle nie ook speel tot lank ná sononder nie . . . Soms moes hulle lelik bontstaan om by haar ma verby te kom as hulle hul tyd so verspeel het.
Die wind waai Saterdag- en Sondagmiddag. Soggens is dit nogal lekker buite, maar van ongeveer twaalfuur af waai die wind met 'n woeste felheid. Die inwoners skuil maar stil-stil agter toe deure en deur Alet se sitkamervenstertjie lyk die dorpie vaal en verlate.
Die verlatenheid kom diep binne-in haar skuil. Sy probeer hard om al die verlangens en deurmekaar gedagtes op die agtergrond te druk. Moedswillig kry hulle egter kort-kort 'n deurkruipplek. Die trane kom sommerso vanself; as sy weer sien, is hulle maar daar.
Snikkend gee sy haar oor aan die diep seer hier binne-in haar.
Ure later fluister sy verlore vir die houtmure: "Pieter Combrinck, daar is baie dinge wat ek jou moet vergewe, maar vir hierdie eensaamheid op hierdie verlate spookagtige sanddorpie . . . Ek weet nie . . . ou matie . . . daar sal eers baie water in die see moet loop, baie meer as die trane wat ek al gestort het, voordat ek jou hiervoor sal vergewe."
Die son skyn helder en vrolik op hierdie eerste dag van die eerste kwartaal van 'n splinternuwe jaar.
Alet is vroeg op. Sy sal graag die hoof wil ontmoet en eers 'n bietjie vertroud raak met haar klaskamer en die skooltjie voordat die kinders opdaag.
Sy sluit haar voordeur oop en met 'n ligte hart, opgewonde en vol energie vir die taak wat vir haar voorlê, stap sy na die skooltjie. Vergete is die naweek se eensaamheid en verlange. Dié het sy diep in die donkerste kamertjie onder in haar hart gebêre.
"Tant Grieta, moenie vir my kom preek nie! Ek het niks met die ou fossiel te doen nie . . . Moes ek nou hier sit en wag sodat ek haar op die stasie kon gaan haal? Gmpf . . . Seker nog die rooi tapyt vir haar ooprol en haar huis ook skoonmaak!"
Die verergde manstem trek deur die oop venster en skok Alet tot stilstand. Sy besef dadelik dat dit van haar is wat daar so kwaai gepraat word.
"Nee, Louis, maar jy kon darem net die ordentlikheid gehad het om vir my te vra om dit te doen, en buitendien . . ."
Die besef dring stadig tot Alet deur dat sy onbeskaamd onder die venster staan en afluister.
"Ag! Tant Grieta! Ek het nou regtig nie lus vir hierdie ou storie nie. Ek het destyds vir die Departement gesê ek wil nie weer 'n vroumens in my personeel hê nie. Die jong goedjies . . . hulle trou in elk geval met die eerste beste mansmens wat verbykom, en die oues . . . ag! Hulle is so verstok dat hulle nie eens met hulself kan klaarkom nie, wat nog te sê met die kinders . . . Hulle is versuur en hulle dink almal skuld hulle iets."
"Louis . . . eendag . . . eendag gaan ek my liederlik vir jou vererg en daardie dag . . ."
'n Helder skaterlag bring Alet tot die werklikheid terug. Die rooi gloed wat stadig van haar nek af opstyg, kom skop nes hier hoog bo-op haar wangbene.
Wel! Geagte meneer Erlank . . . ek is nie oud of verstok nie en ek het baie beslis nie trouplanne nie . . . nie nou nie en beslis ook nie binne die eerste kwartaal nie. Haar gedagtes vorm 'n verwoede warboel – alles kook binne-in haar.
Soos 'n Nemesis staan sy in die kantoortjie se deur. Die netjiese rokkie met die fyn blou blompatroon hang sag en vroulik om die skraal figuurtjie. Haar digte blonde hare is in 'n netjiese rol agter haar kop vasgemaak. Sy lyk netjies en heeltemal bekwaam vir haar taak as opvoeder van die jeug.
Sonder om op 'n uitnodiging te wag, stap sy binne. Haar hande omklem die boektassie sodat haar kneukels wit deurskyn.
"Goeiemôre, meneer Erlank, ek is Alet Fourie."
Louis Erlank kom stadig orent. Hy is lank, baie langer as sy, breedgeskouer en onmiskenbaar baie blootgestel aan die son. Sy vel is sonbruin en sy donker hare streep-streep verbleik deur die son. 'n Mens kry die indruk dat die son nog steeds daarin vasgevang is en kort-kort ligstraaltjies uitstuur.
Alet kyk hom waterpas in die oë. Haar ingehoue woede maak haar waarnemingsvermoë stadig. Dit duur etlike sekondes voordat sy besef dat meneer Erlank allesbehalwe 'n ou man naby aftree-ouderdom is. Hy is nog jonk, seker nie ouer as dertig nie, maar sy gesig is soos sy oë, hard en sinies.
Tant Grieta staan stil geskok. Haar ogies beweeg vinnig van die een na die ander. Sy besef dat Alet hul gesprek moes gehoor het. Sy sien die onderdrukte woede in haar oë en sonder om in Louis se rigting te kyk, skuifel sy vinnig by Alet verby en drafstap na haar huisie.
Louis Erlank stap om die lessenaar en steek sy hand na haar uit.
"Goeiemôre, juffrou!" Sy stem is styf en onvriendelik.
Die stilte rek tussen hulle. Koppig weier Alet om enigiets verder te sê. Van mans en veral ongeskikte mans het sy nou net mooi genoeg gehad.
Louis beskou haar op en af. Dit het hy darem nie verwag nie; hy was werklik onder die indruk dat sy 'n oujongnooi moet wees. Wie anders sal bereid wees om van die Kaap af hier, aan die uithoek van die land, te kom skoolhou?
"Hmm . . ." Hy maak ongemaklik keel skoon.
"Kom ek wys jou waar jou klaskamer is . . ." Hy haak 'n sleutel agter die deur af, staan effens opsy sodat sy kan verbykom en stap dan met lang treë voor haar uit na haar klaskamer.
Dit is die vertrek verste van die kantoor af. Die kantoor is met 'n middeldeur aan die ander vertrek verbind, waar 'n skoonmaker besig is om uit te vee en af te stof.
Louis sluit die klaskamer oop en stap na die venster om dit vir haar op te maak.
"Die skool begin eers om agtuur, juffrou, die skoonmaker sal nou-nou hier kom uitvee en afstof."
"Baie dankie . . ." Alet klink styf en onvriendelik. "Ek weet ek is vroeg, maar ek wou net graag met die omgewing bekend raak voordat die ouers en kinders opdaag."
Louis draai ongemaklik rond. Hy besef dat sy hulle gehoor het. Hy wil graag 'n bietjie vriendeliker wees en haar laat tuis voel, maar die ongemak maak hom stug.
"Hm . . . ek . . . ek gaan maar eers terug kantoor toe, daar is 'n paar dingetjies wat dringende aandag nodig het . . . Indien jy iets nodig het . . . kom spreek my maar . . ."
Alet kners op haar tande. Onbeskofte buffel! Sy verwerdig haar nie eers om hom te antwoord nie. Hy mag nou wel die hoof wees, maar dit gee hom nog geen reg om te veroordeel en etikette op mense te plak nog voordat hy hulle ontmoet het nie. Sy sal haar werk doen, en hy sal haar nooit oor enigiets hoef aan te spreek nie, maar dit is ook al . . . sy sal nie een tree beweeg om in sy guns te probeer kom nie.
Driftig stap sy na die klaskamer langsaan, kry 'n stoflap by die skoonmaker en begin self haar klaskamer skoonmaak. Sy keer die laaie om en stof dit uit voordat sy haar persoonlike goedjies daarin pak.
Die kinders kom streep-streep aan. Hulle lag en gesels en speel buite op die oop vlakte asof dit die heerlikste speelterrein is. Drie ma's met nuwelingetjies wat vanjaar hul skoolloopbaan gaan begin, kom geselsend agter die kinders aangestap.
Die nuwelinge bestaan uit twee meisietjies en 'n ernstige donkerkopseuntjie wat sommer dadelik diep in Alet se hart kruip.
Ansie en Johani is die twee meisietjies. Ansie is 'n stil, skaam kind, maar Johani, 'n pragtige kind met lang blonde haartjies en diepblou ogies, is 'n regte klein kekkelbekkie. Alet kan haar lag nie hou vir al die oumensstorietjies waarmee die kleinding so spontaan vorendag kom nie. Haar ma is nie meer jonk nie, seker al een of twee jaar aan die verkeerde kant van veertig, maar Johani het beslis haar vrolike geaardheid geërf.
"Juffrou, dit is my laatlam . . . my ander twee kinders is al groot, my oudste dogter is verlede jaar al getroud . . . Sy gaan vir jou grys hare gee . . . hierdie witte!" Sy lag terwyl sy liefdevol oor die witblonde haartjies vryf. "Jy sal haar moet kortvat . . ." Sy buk oor na Alet se kant toe en fluister saggies agter haar hand sodat net Alet kan hoor: "Net nie te erg nie . . . hoor! Sy is darem nog my baba . . ." Met 'n vrolike knipoog laat sy die klein laatlam, wat al klaar heerlik aan die stry is met Ansie, in haar sorg.
Alet se spannetjie bestaan uit twintig van die sewe-en-dertig kinders. Sy het al die kinders van sub A tot standerd twee. Die res is in meneer Erlank se klas.
Vir die opening van die nuwe kwartaal kom al die kinders in een klaskamer bymekaar. Die kleintjies sit sommer op die vloer. Behalwe die drie ma's wat die nuwelinge gebring het, is daar geen ander ouers nie.
Alet is dankbaar toe die opening verby is.
Sy is maar taamlik senuweeagtig, want dit is die eerste keer dat sy so 'n verskeidenheid klasse het; dit gaan 'n geweldige aanpassing vir haar wees, en met 'n ongeskikte, onvriendelike skoolhoof, by wie sy beslis nie sal gaan aanklop om hulp nie, gaan dit glad nie kinderspeletjies wees nie.
Die kinders is nog vol vakansiegees en dit gaan bitter moeilik om hulle stil te hou. Hulle is propvol gesels oor die heerlikhede wat die vakansie gebeur het en dit borrel sommer oor.
Alet lees hul name uit die register voor en doen haar bes om elkeen dadelik te onthou. Die kleingoed voel egter met hul fyn waarnemingsvermoë dadelik haar vreemdheid aan en buit dit ook terdeë uit.
"Juffrou, Johani slaan vir Ansie!" Dit is ook al wat Ansie nodig het en sy huil dat jy haar kleintongetjie kan sien.
Alet probeer vinnig troos. Die dun plankmure is nie juis 'n beskerming teen so 'n basuingeskal nie.
Dirkie, die ander nuweling, het ook nie aanmoediging nodig nie en sit 'n duet saam met Ansie in.
Johani verdedig haar standpunt luidkeels.
"Ansie het my potlood gevat . . . en dit is my nuwe potlood, Ma het dit net gister vir my gekoop . . . en . . ."
Alet raak verbouereerd. Sy druk Dirkie se koppie teen haar vas terwyl sy vir Ansie met die ander hand vashou. Die res van die klas kies kant en dit is 'n Babelse lawaai.
"Wat gaan hier aan?" Alet skrik groter as die kinders.
Louis staan in die deur met 'n gesig soos 'n donderwolk.
"Stil! Almal van julle! Elkeen op sy plek." Jy kan 'n speld hoor val, selfs Ansie en Dirkie vergeet om te snik.
Louis maak die twee kleintjies, wat nog steeds aan Alet vasklou, beslis los.
"Julle twee ook." Sy stem is nie meer so streng nie, maar dit dra genoeg gesag om hulle stil op hulle plekke te kry.
"Juffrou, ek sal jou graag vir 'n oomblik in my kantoor wil spreek." Hy draai na die klas. "Julle sit doodstil . . . nie 'n woord van julle nie. Verstaan?"
"Maar, oom Louis . . . Ansie het my potlood . . . my nuwe potlood . . ."
Alet voel die histerie in haar opstoot. Die klein Johani het geen respek vir die gelaaide atmosfeer nie. Die groter kinders staar haar verskrik aan. Alet stap voor Louis uit, te bang om om te kyk.
"Johani!" Alet kan sweer dat sy stem vol lag is, maar sy sal nou nie haar maand se salaris daarop verwed nie.
"Jy moet net soet wees . . . jy is nou groot, en as 'n mens eers in die skool is en juffrou of ek sê vir jou iets, dan luister jy en jy praat nie teë nie."
"Ja, oom Louis, maar . . ."
"Dit is nou genoeg, almal doodstil totdat ek terugkom."
Alet staan stil en regop in die kantoor vir hom en wag.
"Juffrou!" Louis se stem is kil en onvriendelik. "Hoe lank gee jy al onderwys . . ."
"Dit is my tweede jaar, meneer Erlank; ek het verlede jaar 'n standerd twee-klas gehad."
"Jy het dus nog geen ondervinding van kindertuinklasse nie?"
"Juffrou!" Louis se stem drup van sarkasme. "Mag ek jou vra hoekom jy hiernatoe gekom het?"
Alet se hele houding raak geslote, sy kyk hom vas in die oë sonder om 'n woord te sê.
"Dit is nie so 'n onbillike vraag as wat jy dink nie, juffrou! Geen regdenkende jong meisie sal haar sonder rede hier op die uithoek van die aarde onder die stof en sand kom begrawe nie." Louis skuif 'n paar papiere op die lessenaar netjies reg. "Ek het verwag dat jy al met pensioen moes gewees het, en dus nêrens anders 'n pos kon kry nie . . . daarom dat jy hiernatoe gekom het . . . Ek was blykbaar verkeerd."
"Blykbaar, meneer Erlank." Alet klink heel onskuldig.
"Wel! Daar moet 'n rede voor wees . . ." Louis slaan driftig op die lessenaar. "Ek laat my nie vertel dat 'n mens so iets onbesonne sal aanvang sonder 'n baie goeie rede nie."
Alet antwoord nie . . . staar net stil voor haar uit, en dit maak hom woedend.
"As jy wil teruggaan, juffrou . . . as jy besef jy het 'n fout begaan, dan moet jy my nou sê sodat ek vandag nog met die Departement in verbinding kan tree en hulle dadelik iemand anders kan stuur. Ons kan nie wag tot die middel van die jaar en dan die kinders in die steek laat nie."
Sy lig haar kop beslis op, maar vou ongemerk haar arms om haar maag om die bewing te probeer keer.
"Ek is nie van plan om die kinders in die steek te laat nie, meneer Erlank."
"Juffrou!" Louis se stem is sarkasties geduldig. "Ek hoop jy verstaan my reg . . . dit is nie dat ek dink jy sal dit doen omdat jy van swak inbors is nie, maar Walvisbaai is nie 'n plek vir 'n jongmeisie nie. Hier is feitlik geen ongetroude jong mense nie . . . Hier . . . hier is niks wat 'n mens kan doen om die tyd vir jouself interessant te maak nie . . ." Louis buk oor die lessenaar, sy stem sissend sag. "Hier is geen . . . wel, omtrent geen hubare mans nie . . ."
"Ek verstaan, meneer Erlank . . . Ek is egter steeds nie van plan om halfpad tou op te gooi nie."
"Goed . . . juffrou! Jy is baie slim en baie koppig . . . Jy wil hier bly . . . mooi! Maar . . . jy gaan jou kant bring, dit belowe ek jou . . . moenie dink ek gaan jou verskoon omdat jy 'n vrou is nie."
Alet sê nie 'n woord nie, maar wat sy in haar hart dink, is onheilspellend bitter en swart.
"Dit is al, juffrou, en gaan probéér asseblief om jou klas te beheer! Ek kan nie werk met so 'n chaos langs my nie."
Alet sluk swaar aan die krapperigheid in haar keel. Sy haal 'n paar keer diep asem voordat sy weer by haar klaskamer ingaan. Die kinders is stil en beskou haar ondersoekend. Hulle is vir haar jammer, want dit is seker nie eens vir 'n juffrou lekker om kantoor toe te gaan nie.
"Nou ja, ek dink ons het nou almal kennis gemaak. En weet julle wat dink ek nog . . . ek dink nie ons gaan vandag op hierdie eerste dag van die kwartaal al met lesse begin nie . . . ek gaan vir julle een van die mooiste stories lees."
Haar soet stem hou die kinders asemloos gevange en hulle sug van genoegdoening toe Aspoestertjie met die prins wegry en die stiefsusters die gelukkige paartjie jaloers agterna moes staan en kyk.
Onseker draai Alet in haar klas rond toe die kinders uit is vir pouse. Sy weet nie of sy veronderstel is om iewers te gaan tee drink nie. Sy sal in elk geval liewer sterf van die dors as om self te gaan ondersoek instel.
"Juffrou . . . meneer sê juffrou moet kom tee drink in die kantoor."
"Dankie, Elias, ek kom." Sy draai onnodig in die klaskamer rond sodat die teedrinktyd tot die minimum beperk is.
Die tee is onsmaaklik en die gebarste koppies en nerfaf pierings doen niks om dit aangenamer te maak nie. In doodse stilte drink sy haar tee. Louis is besig om vorms in te vul en sy sit styf en regop aan die ander kant van die lessenaar.
Stilweg neem Alet haar voor om van môre af self die tee te maak. As sy dan die tee in so 'n gelaaide atmosfeer moet inwurg, dan kan dit darem 'n aantrekliker en smaakliker koppie tee wees.
"Dankie, meneer Erlank . . . As jy my sal verskoon, ek het nog 'n paar dingetjies wat ek in my klaskamer moet gaan doen."
Louis kyk half gesteurd op.
"Dit is reg, juffrou. Ek sal bly wees as ek jou ná skool 'n paar oomblikke kan spreek. Daar is 'n paar dingetjies wat ons moet bespreek."
Die dag verloop sonder verdere voorvalle. Alet laat die kinders verf en dit hou hulle die res van die dag stil en gelukkig. Sy gebruik die tyd om die kinders onderlangs dop te hou en op te som.
Die grootste gedeelte van die klas is doodnormale, gesonde, lewenslustige kinders wat sy, as sy 'n opsomming moet maak, beslis sal klassifiseer onder kinders wat uit goeie, gemiddelde huise kom. Daar is 'n paar wat armoedig lyk, hul kleertjies is dun gewas maar skoon en netjies. Hierdie kinders is bleek en maer. Ongemerk gaan Alet hul name weer in die register na en merk verbaas op dat al vier dieselfde van het.
Alleen in 'n bank sit 'n mooi donkerkoppie. Sy is netjies en haar klere is van 'n goeie gehalte en baie smaakvol. Welvarendheid staan in hoofletters oor die meisietjie geskryf. Marinda Steenkamp. Alet wonder wie haar ouers is. Sy is blykbaar nie juis gewoond om met die ander kinders te meng nie. Die kinders behandel haar met baie respek, maar min warmte.
Diep in haar hart verwens sy die ongeskikte Louis Erlank. Sy sou so graag die kinders met hom wou bespreek sodat sy elkeen se agtergrond kan leer ken. Sy neem haar egter voor om vanmiddag vir tant Grieta uit te vra oor die kinders.
Louis is 'n bietjie minder stug toe sy hom die middag ná skool gaan spreek. Hy verduidelik haar verpligtinge, bespreek die werk kort en saaklik met haar en stel voor dat sy haar probleme asseblief met hom sal kom bespreek.
Gmpf! Alet snork innerlik. Sy háár probleme met hóm bespreek . . . sy bespreek dit liewer met Elias, die skoonmaker!
Tannie Grieta is baie meer behulpsaam.
"Marinda Steenkamp? Foei tog! Dit is eintlik 'n tragiese geval. Haar ma is so twee jaar gelede dood in 'n ongeluk. Haar ouma bly nou hier by hulle . . . Hulle is skatryk mense, hoor! Gerhard het die skeepsredery hier . . . maar die arme kind . . . sy is eensaam."
Tannie Grieta gooi eers nog koffie in voordat sy haar gesprek hervat.
"Hulle bly so half buite die dorp . . . Hulle besit die enigste steenhuis in die dorp, met die gevolg dat die kind nooit juis ander maats het nie . . . en die ergste van alles . . . die ou ouma! Ag, nou ja, ek skinder nou nie . . . dit is net . . . Sy is so half . . . jy weet, so . . . dink ons is te agterlik vir haar!"
"En die Venters, tannie Grieta? Daar is vier in my klas. Een in sub B, een in standerd een en 'n tweeling in standerd twee . . . Is hulle almal broers en susters?"
"Ja, hartjie, en dit is nog nie al nie; in Louis se klas is nog twee en daar is 'n kleintjie by die huis ook."
"Hulle . . ." Alet weet amper nie hoe om dit te stel nie. "Hulle lyk so armoedig, tannie . . . so anders as die ander kinders . . . Is . . . is hulle maar net arm of is daar ander probleme ook . . .? Die kinders is so sku, kan 'n mens nie juis in die oë kyk nie . . . Ag, tannie weet mos wat ek bedoel . . .so . . . so asof hulle baie blootgestel kan wees aan die een of ander skande . . ."
Tannie Grieta beskou haar skewekop.
"Jy weet, kind, jy is baie wyser en meer volwasse as wat 'n mens van 'n jong mens van jou jare verwag . . . om te dink dat jy in een oggend soveel kon raaksien." Sy stryk ingedagte die lappie op die tafeltjie gelyk.
"Ja . . . hartjie . . . daardie arme vrou en kinders ly vreeslik swaar. Hul ou pa . . . hy is sommer 'n swakkeling . . . verdien 'n karige salarissie as spoorwegwerker en dié drink hy omtrent alles uit. Die arme vrou leef altyd in 'n doodse vrees as sy weet hy het geld. Hy het haar en die kinders al so geslaan dat die bure moes gaan help."
Alet sug. Sy voel die magtelose woede in haar kriewel. Sy kan dit nie verdra om kinders te sien ly onder ouers wat nie die naam ouer werd is nie. Sy het self in 'n goeie huis vol vreugde en vrede grootgeword, met 'n oorvloed liefde en aardse skatte. Haar ouers het egter hul nederigheid behou en soos hul aardse rykdom toegeneem het, het hul lof teenoor hul Skepper net meer en meer geword.
Alet durf die middag maar weer die sanderige paadjie na die winkels aan. Sy koop koppies, 'n teepotjie en al die ander benodigdhede om van die volgende dag af 'n aantreklike koppie tee by die skool te geniet. 'n Skinkbordjie en 'n netjiese lappie voltooi die aankope.
Met die intrapslag die volgende oggend, gee sy vir Elias opdrag om net die primus aan te steek en water te kook, sy sal self die tee kom maak.
Louis sê niks daaroor nie. Daar is net 'n blink liggie van waardering in sy oë toe sy die netjiese skinkbordjie tussen hulle op die lessenaar neersit.
Hy skuif sy papiere opsy en drink rustig saam met haar tee. Hy probeer selfs om 'n gesprekkie met haar aan te knoop. "Is jy oorspronklik van die Paarl, juffrou?"
"Boer jou ouers daar . . . of . . ."
"Ja, my ouers boer daar, meneer Erlank."
Alet beantwoord sy beleefde vrae styf en kortaf. Die gesprek droog sommerso saam met die laaste bietjie tee op.
Alet som die kinders vinnig op en laat sit die "probleempies" maar voor in die klas sodat sy 'n ogie oor hulle kan hou en sy nie 'n herhaling van die eerste oggend sal hê nie. Klein Johani moet eintlik op Alet se skoot sit, as dit 'n maatstaf is.
Sy kan egter nooit regtig vir die blondekop-duiweltjie kwaad word nie. Sy is so spontaan en kan die koddigste stories op haar oumensmaniertjies opdis. Sy is voor op die wa en kan vreeslik koppig raak, maar net so vinnig van front verander, opspring en haar arms om Alet se nek slaan en haar met 'n taai druksoentjie beloon . . . party dae sommer net "omdat dit die mooiste storie is wat ek nog ooit gehoor het".
Alet maak 'n punt daarvan om die Ventertjies nooit te laat voel dat hulle anders is as die ander kinders nie. Hulle ontdooi stadig maar seker. Dit is vir haar 'n groot geskenk elke keer wanneer een van hulle die hand spontaan opsteek om 'n vraag te beantwoord. Sy moedig hulle aan om ook spontaan te gesels. Sy voel dat sy stadig besig is om hul eie identiteit aan hulle terug te gee.
Marinda Steenkamp draai graag in die klas rond wanneer die ander kinders al huis toe is. Sodra sy en Alet alleen is, kan die pragtige kind spontaan en lekker gesels. Alet voel die kind se eensaamheid aan en nooi haar om smiddae vir haar te kom kuier en van haar pragtige prenteboeke te kom deurkyk.
Groot is haar verbasing toe Marinda omtrent twee weke later een middag aan haar deur klop. Sy het nie gedink dat die kind se ouma dit sou toelaat nie.
Marinda kuier die hele middag. Sy kwetter soos 'n voëltjie en Alet kan nie glo dat dit dieselfde ingetoë kind is wat bedags so stil soos 'n muis alleen in haar bank sit nie.
"Juffrou weet . . . my ouma sê ek moet tog nie naby die Venters sit nie . . . Sy sê hulle het dalk goggas op hul koppe en dan klim dit op my ook."
Alet gooi eers vir hulle koeldrank in en gaan dan weer langs haar sit.
" 'n Mens kan nie sulke dinge sê nie, Marinda. Die Venters is net arm, maar hul kleertjies is baie skoon en hul haartjies altyd skoon gewas."
Marinda kyk met groot bruin oë na Alet, vasgevang in die erns van haar stem.
"Liewe Jesus het al die mense gemaak en Hy is vir hulle net so lief soos vir jou . . . en as 'n mens van iemand anders iets sê wat nie mooi is nie, maak jy Liewe Jesus se hartjie baie, baie seer."
"My ouma vertel ook vir my van Liewe Jesus, maar sy het nog nie gesê dat sy hartjie sal seer word oor die Venters nie."
"Vra vanaand vir jou ouma, sy sal vir jou vertel . . . alle mense is eenders in Liewe Jesus, vir Hom maak dit nie saak of ons arm of ryk is nie."
Marinda blaai deur die pragtige prenteboeke, maar kom kort-kort Alet se geselskap opsoek. Alet kan sien dat die arme kind geweldig behoefte het aan geselskap. 'n Diep jammerte vir die pragtige meisietjie wat so sonder 'n ma moet grootword, wel in haar op.
Dit is knap ná vyfuur toe Marinda se pa aan die deur klop. Hy is nog jonk, seker nie veel ouer as Louis Erlank nie. 'n Netjiese, baie aantreklike jong wewenaar.
"Goeiemiddag, ek is Gerhard Steenkamp." Hy steek sy hand na haar uit en kyk diep in haar oë.
"Aangename kennis, ek is Alet Fourie . . ." Alet probeer skaam haar hand uit syne trek, maar hy is baie onwillig om dit te los.
Alet het nie die moed om Gerhard Steenkamp te nooi vir koffie nie, al is sy omtrent negentig persent seker dat hy so 'n uitnodiging sou aanvaar het. Hier in die vreemde dorp, met 'n baie onsimpatieke skoolhoof, is sy te bang om enigiets te waag . . .
Sy sien hulle op die stoepie weg. Gerhard help sy dogter in die motor en wuif liggies vir haar tot siens. Ingedagte kyk sy hulle agterna. Gerhard se motor is die modernste en weelderigste een wat sy nog hier op Walvisbaai gesien het. Louis het 'n ou bakkie waarmee hy seker baie op die plaas rondry, want dit is vol krapmerke en het so hier en daar 'n duik.
Met 'n diep frons op sy voorkop het Louis Gerhard se motor voor Alet se huisie sien stilhou. Sonder enige gewetenswroeging gaan hy voor sy venster staan om die afskeid dop te hou. Hy sien hoe Alet met 'n vriendelike glimlag die aantreklike Gerhard toewuif. Sy gesig trek in 'n siniese plooi terwyl hy sag met homself praat.
"Ja, juffroutjie . . . as dit nie binne die eerste kwartaal is nie, dan beslis nog voor die einde van die jaar."
Alet beskou haarself in die spieël. Haar hare glim sag in die lamplig. Sy skud die wye, liggroen rokkie effens sodat dit sag en vol om haar skraal figuurtjie vou.
'n Fyn kantsakdoekie word saam met 'n kam in haar handsakkie gedruk voordat sy die lamp doodblaas en na die sitkamertjie stap om daar op Gerhard te wag. Hierdie afgelope twee weke wat sy elke aand op haar eie geselskap aangewys was, het haar uitgehonger vir die geselskap van ander jong mense. Sy het al vroeg begin bad en haar aangetrek, gretig dat die tyd tog moet omgaan.
Daar is vanaand 'n rolprentvertoning by die ontspanningsklub en soos wat sy van tannie Grieta verstaan, is dit maar op 'n Vrydag- en Saterdagaand die algemene bymekaarkomplek van 'n ieder en 'n elk.
Verlede Saterdagaand het sy maar stoksielalleen hier in haar huisie die tyd probeer omkry. Sy het gemerk dat Louis se sitkamerlig ook heelaand gebrand het en dit het haar vreemd gerusgestel dat sy nie die enigste een is wat alleen en eensaam is nie.
Gerhard se enkele tikkie aan die deur laat haar vinnig opstaan om dit vir hom oop te maak.
"Mensig, maar die meisiekind lyk eetbaar!"
Alet is dankbaar vir die halfskemerte van die lamplig sodat hy nie die verraderlike rooi blos op haar wange kan sien nie.
"Goeienaand, meneer Steenkamp. Kom binne."
Gerhard hou nog steeds haar hand vas, en sy oë gaan goedkeurend oor haar netjiese figuurtjie.
"Nie meneer nie . . . sommer net Gerhard. En ek weet al teen hierdie tyd dat jou naam Alet is . . . en ek hoop nie jy gee om nie, maar ek gaan jou so noem."
"Nou goed, kom dan maar binne, Gerhard, of is jy haastig?"
"Ja, ek dink ons moet maar gaan."
Gerhard blaas die lamp dood en sluit die deur agter hulle. Hy steek die huisie se sleutel in sy sak en hierdie eenvoudige eiegeregtige gebaar krap die fyn lagie oor Alet se hartseer en verlange met een haal oop.
Sy voel die branderigheid van trane agter haar oë en proe die sout smaak daarvan in haar mond.
Vasberade dwing sy die onwelkome gedagtes terug in die donker hoekie waar hulle hoort. Sy lig haar gesiggie op na Gerhard en glimlag vriendelik en spontaan na hom, baie toegeefliker as wat sy onder normale omstandighede met 'n eerste afspraak sou gewees het.
Gerhard sit sy hand onder haar elmboog, kyk verras af in die glimlaggende gesiggie. Die donker steek die seer en hartseer in haar oë egter goed weg. Besitlik druk Gerhard haar arm.
Die ontspanningsklub is groter en geriefliker as wat Alet aanvanklik gedink het. Die groot saal wat diens doen vir enige funksie waar 'n klomp mense bymekaar moet wees, is aan die linkerkant van die gebou. 'n Klein biblioteek is aan die regterkant, met kleedkamers en 'n lang gang wat agter twee swaaideure verdwyn. Te oordeel na die geraas en growwe manstemme wat uit daardie rigting kom, het Alet 'n goeie idee watter vertrek agter die twee swaaideure is.
Aan die voorkant van die ontspanningsklub is die algemene bymekaarkomplek. Dis 'n heerlike groot, toegeboude stoep met heelwat tafeltjies en stoele waar 'n mens rustig kan ontspan.
Gerhard sorg dat sy gemaklik sit voordat hy verskoning vra om vir haar 'n koeldrank te gaan haal. Alet ken nie veel van die mense nie en die flouerige liggies teen die mure vergemaklik ook nie juis haar taak om hulle te sien nie.
Die ontspanningsklub spog met sy eie kragopwekker, daarom dat daar 'n rolprent vertoon kan word.
Niemand skyn haastig te wees nie. Rustig drink hulle eers koeldrank en stap dan in saal toe om die vertoning te gaan geniet.
Die stoele in die saal is hard en ongemaklik, maar Alet is uitgehonger vir geselskap, al is dit net vir die geraas en gepraat van die ander mense om haar.
'n Middeljarige vrou met netjiese donkerbruin hare, wat sy in 'n groot bolla agter haar nek vasgebind het, speel die klavier in die hoek van die verhoog, terwyl die rolprentvertoning aan die gang is. Die mense gil en skree hul pret uit, terwyl Charlie Chaplin met sy skewe voetjies allerhande manewales op die doek uithaal.
Alet geniet die mense om haar meer as die vertoning, wat vir haar maar taamlik verspot is. In Kaapstad kon sy na die pragtigste opvoerings en toneelstukke gaan kyk . . . en . . . wel, hierdie komediantjie met sy groot broek is nie juis haar nommer-een-held nie.
Sy lag egter vrolik saam en Gerhard kan sy oë nie van haar afhou nie. Sy is sag en vroulik en die blou oë glim vriendelik in die dowwe lig.
Gerhard se hand druk saggies agter haar rug toe hy haar pousetyd tussen die mense deur vergesel na die stoep, sodat hulle nog 'n koeldrank kan gaan drink.
Alet kyk skielik op, vas in Louis Erlank se oë waar hy by die punt van 'n ry banke wag sodat sy kan verbykom. Sy wenkbroue is sinies gelig terwyl hy na Gerhard agter haar kyk en dan weer terug na haar. Hy knik styf en formeel in haar rigting voordat hy 'n pragtige meisie met vlasblonde hare voor hom laat verbykom. Die lang meisie glimlag besitlik op na hom en haar hand soek agter haar rug totdat sy syne raakvat.
Alet neem alles in een oogopslag waar. Sy wonder wie die meisie kan wees; sy het haar nog nie hier rond gesien nie.
Gerhard groet joviaal toe hy vir Louis en sy metgesel opmerk.
"Kom sit by ons. Ek gaan kry net gou vir ons koeldrank . . . of . . . wil jy liewer 'n bier drink, Louis?"
"Ja, dankie. Ek sal 'n bier drink." Louis klink styf en onvriendelik.
Dit is Gerhard wat eerste daaraan dink dat sy nog nie die blonde meisie ontmoet het nie.
Die luggie is heerlik vars en koel op die stoep ná die bedompige saal.
"Alet, jy ken seker nie vir Ilze Friedelingsdorf nie?" Gerhard staan effens opsy sodat sy kan verbykom.
"Alet Fourie en Ilze," stel Gerhard hulle gemaklik aan mekaar voor.
Alet hou van die vriendelike, spontane Ilze, maar sy kan tog aanvoel dat Ilze nie so ingenome is met die gedagte dat sy en Louis heeldag in mekaar se geselskap is nie.
Uit die gesprek kan Alet aflei dat Ilze se ouers Louis se bure op die plaas is en dat Ilze blykbaar kort-kort hier by haar oom op Walvisbaai kom kuier. In haar enigheid wonder Alet of dit nie maar is om naby Louis te wees nie.
Dit krap aan Alet dat Louis nooit direk met haar praat nie. Hulle was die afgelope twee weke nooit juis haaks nie, maar hulle is nou ook nie juis groot vriende nie. Alet voel darem dat hy in die openbaar nie so ooglopend sy afkeer moet wys nie.
Ilze vra verskoning om na die kleedkamer te gaan en Gerhard is in 'n druk gesprek met 'n Duitse oubaas met 'n weglê-snor.
Alet en Louis is alleen by die tafeltjie. Die stilte rek tussen hulle. Alet voel hoe die ongemak in rooi kolle op haar uitslaan. Sy sit haar koeldrank vinnig neer, neem haar handsakkie en met 'n gemompelde verskoning staan sy vinnig op – net om haar 'n tree verder trompop te loop teen 'n skraal, slordige man wat taamlik onvas op sy voete is.
Hy gryp na haar, sy hande omklem haar skouers. Alet probeer vinnig loskom, maar sy greep verslap nie. Sy rooi, wellustige oë gaan soekend oor haar.
"Wel! Wel! Dit is mos die nuwe skoolmies!"
Alet is baie na aan trane. Die walglike mansmens is dronk en sy warm asem is hier naby haar gesig.
Sy rem agtertoe, vas teen 'n breë bors. Twee groot hande met netjiese, kortgeknipte naels kom van agter af en maak die maer, seningrige vingers om haar skouers beslis los.
"Dit is genoeg, Venter!" Louis se stem klap soos 'n sweep hier by Alet se oor. "Ek dink jy moet liewer gaan!"
Alet ril. Louis se hande druk 'n oomblik lank gerusstellend op haar skouers voordat hy sy hand tussen haar blaaie druk en haar liggies in die rigting van die kleedkamer stoot.
Alet was haar gesig met die koel water. Sy druk die fyn kantsakdoekie teen haar wange en voorkop om dit af te droog. Sy draai onnodig lank om vir Louis en Ilze kans te gee om reeds in die saal te wees voordat sy uitkom.
Gerhard is duidelik verlig toe sy haar by hom aansluit.
"Skort daar iets?" Hy klink opreg bekommerd.
"Nee . . . ek . . . ek was net 'n bietjie duiselig . . . Ek dink dit is maar 'n bietjie bedompig in die saal."
Die tweede deel van die vertoning verskil nie veel van die eerste nie en Alet is half bly toe dit verby is.
Sy nooi Gerhard vir koffie. Sy speel 'n paar mooi plate op haar grammofoon en geleidelik verlaat die onstuimigheid en skrik van vroeër die aand haar. Sy wil hom graag uitvra oor die nare mansmens, maar sy sien nie kans om die hele episode aan hom te vertel nie.
Dit is al ná middernag toe Gerhard traag opstaan om huis toe te gaan.
Lank lê en kyk Alet nog na die flou skynsel van die maan. Sy wonder wat maak Pieter vanaand. Sou hy soms na haar ook verlang . . . of dink hy nooit meer aan haar nie? Is hy te besig met sy eie dinge? Sou Marie hom gelukkig maak . . . of was dit maar net 'n obsessie om hom te besit wat gemaak het dat sy hom in 'n oomblik van swakheid oorrompel het?
Die warm trane loop stadig oor haar wange. 'n Mens kan nie iemand se ring ses maande lank dra en dan ongeskonde uit so 'n verkleinerende situasie tree nie.
As hulle tog maar net eerste vir haar kom sê het! Maar sy was die heel laaste wat daarvan gehoor het . . . eers toe hulle al klaar getroud is . . . en sy . . . arme gek! Sy het nog steeds sy ring aangehad toe hy met die skoknuus daar aangekom het.
Die pyn in sy oë . . . die selfveragting . . . Alet druk haar hande voor haar oë om die beeld te probeer uitwis. As sy net nie daardie oë onthou nie . . . dan sou sy hom kon haat en dit sou die pyn en vernedering draagliker maak. Maar daardie groot, bruin kalfie-oë het baie meer gesê as sy woorde. Dit het haar hart gekneus en saggemaak, baie meer as sy wurgende: "Alet . . . Lettatjie . . . ag, my liefling . . . ek was 'n swakkeling. . . Ag, Let, ek moes met haar trou, ek kon nie anders nie . . . die baba . . ." Sy droë, harde snik klink nog helder in haar ore. Sy het haar ore toegedruk en gehardloop, net gehardloop. Sy wou tot verby die einde van die aarde hardloop.
Die volgende dag het sy die skoolhoof laat weet dat sy siek is. Die dierbare, verstandige ou man wat vir hulle almal soos 'n pa was, het gekom sodat sy die hele storie, wat hy reeds geken het, teen sy skouer kon uitsnik. Hy het gereël dat sy nie die laaste paar dae van die kwartaal hoef terug te kom skool toe nie. Dit was ook hy wat gereël het dat sy dié pos kry; hierdie pionierspos aan die uithoek van hierdie barre land met sy sandgolwe.
Die son skyn vrolik toe Alet wakker word. Die ou spinnerakke is weg . . . vir eers weer diep gebêre.
Sy haal 'n netjiese ligroos rokkie met 'n bypassende hoedjie uit die kas en sprei dit op die bed oop. Sy bad en trek die pragtige rokkie, wit skoene en fyn kouse aan voordat sy die hoedjie versigtig op haar blonde hare sit.
Die kerk begin om negeuur en Alet sal nog die entjie na die ontspanningsklub, wat ook as kerk dien, moet stap. Hier is nie gereeld 'n predikant nie. Vanoggend sal daar egter een wees wat van Omaruru af kom. Verder hou die ouderlinge maar kerk.
Sy maak gou klaar, want sy wil stadig stap. Sy wil die rustigheid van die Sondag in haar siel opvang en bêre, bêre vir die dae wanneer sy voel dat alles weer vir haar te veel word . . . sodat sy dan reserwekrag kan hê om op te teer.
Stadig stap sy aan kerk toe, half skeef trappend teen die sand sodat dit nie in haar skoene moet kom nie.
Die saaltjie is nie naastenby so vol soos gisteraand tydens die rolprentvertoning nie. Die mense sit naby mekaar in die voorste paar rye banke. Op die verhoog is 'n tafel en 'n stoel reggesit en aan albei kante van die verhogie is vier stoele in 'n ry. Alet veronderstel dat dit vir die diakens en ouderlinge bedoel is.
Dieselfde vrou wat gisteraand die klavier tydens die vertoning gespeel het, het weer haar plek ingeneem.
Verbaas kyk Alet op toe Louis langs haar inskuif. Hy is styf en gespanne en Alet verbaas haar dat 'n mens met soveel bitterheid en opstandigheid soos wat sy in Louis kan aanvoel, nog na die huis van die Here kom. Nuuskierig wonder sy of hy altyd so was en of daar iets in sy lewe gebeur het wat sy vertroue in die mensdom 'n knou gegee het.
Alet se mooi, soet stem klink helder bo dié van die ander gemeentelede uit. Sy sing met volle oorgawe en al haar dankbaarheid teenoor haar Skepper laat haar stem lewe van emosie.
Verras loer Louis na haar kant toe hy die helder stem hoor. Sy interesseer hom. Hoekom sou sy uit die pragtige Boland hierheen gevlug het? Iets moet haar gedwing het . . . Maar 'n mens wat so ontspanne en met oorgawe kan luister na die Woord en met soveel oorgawe kan sing, het niks waaroor hy of sy God kan verwyt nie. Hy gee die stryd gewonne. Hy kan nie glo dat dit is omdat sy self seergekry het nie . . . of sy moet 'n groot huigelaar wees, want geen mens kan iets soos wat met hom gebeur het, sommer net aanvaar nie . . . Die opstandigheid vroetel en woel in hom en maak hom kriewelrig. Die rooi duiweltjie fluister hard hier by sy oor. Of . . . was dit dalk . . . is sy nie dalk die party wat die pyn uitdeel, soos wat Elsa was nie . . .?
Die Sabbatsvrede omvou Alet se hele wese. Stadig stap sy terug huis toe, diep ingedagte, die mooi boodskap wat die predikant met soveel oortuiging gebring het, nog vasgevang in haar gedagtes.
"Juffrou Fourie!" Louis se stem klink hier kort agter haar. So ingedagte is sy dat sy hom glad nie hoor aankom het nie.
"Mag ek maar saamstap?"
"Seker." Alet is effens senuweeagtig. Sy moet nog eers hierdie sy van sy geaardheid probeer verstaan. Gisteraand het hy haar so onverwags te hulp gekom en vanoggend is hy in die kerk . . . teësinnig miskien . . . meer uit gewoonte dalk, maar dit is en bly 'n goeie gewoonte. Sy het dit in elk geval nie van die siniese Louis Erlank verwag nie.
"Dit lyk vir my ons ergste wind is darem nou eers verby." Louis is beslis van plan om geselliger te wees.
"Hoe weet julle dit?" Alet is opreg nuuskierig. "Tannie Grieta voorspel ook altyd wanneer die wind gaan waai en wanneer nie, en sy is omtrent altyd reg."
"Dit is maar iets wat 'n mens by die ou Walvisbaaiers leer." Hy krimp sy treë om by hare aan te pas. "Hulle sê gewoonlik as die son in die oggend skyn, dan waai die wind in die middag en as dit soggens mistig is, dan waai hy nie . . . maar dit werk nie altyd so nie, hoor! Soms is dit in die oggend mistig en namiddae waai die wind die duiwel uit sy nes uit. Maar ons windmaande is darem eintlik hier van Julie tot November. Verder het ons lekker weer; dit word nooit juis vreeslik warm nie, behalwe as die oostewind waai."
Die stilte is rustig tussen hulle terwyl hulle aanstap.
Alet probeer die geselskap weer aan die gang kry.
"Die preek was mooi vanoggend . . ."
"Hmm . . ." Louis lewer geen kommentaar daarop nie.
"Wil jy nie 'n koppie tee kom drink nie . . .?" Alet klink half onseker.
"Ja, dankie. Ek het gehoop jy sal my nooi. Ek kan tog nie tee maak nie en Elias is ook vandag kerk toe."
Alet sluit die huisie oop. Louis gaan sit in die sitkamer terwyl sy water op die stofie kook.
Sy haal haar hoed af en skud eers haar hare los voordat sy dit handig in 'n rol agter haar kop draai en vassteek.
Louis sit rustig agteroor in die diep gemakstoel toe sy inkom met die tee. Die digbundel wat Pieter vir haar met haar laaste verjaardag gegee het, lê oop op sy skoot. Stilweg wonder Alet of hy die woorde voor in die boekie gelees het. Die ironie daarvan draai soos 'n fisieke seer binne-in haar.
Pieter het sy onsterflike liefde in 'n paar sinne voor in hierdie digbundel aan haar verklaar, 'n liefde wat hy self in daardie stadium geglo het alle aanslae van buite sou weerstaan. Dit het net ses maande gehou . . . en nou sit hierdie siniese man daarmee in sy hande.
Louis staan vinnig op en neem die skinkbord by haar. Met waardering kyk hy na die netjiese skinkbord. Die teekoppies is van fyn porselein en die silwerteegerei dateer seker van 'n vorige geslag. Selfs die bakkie waarin 'n paar fyn teekoekies pronkerig lê, pas by die silwerstel.
Met meer respek beskou hy haar onderlangs. Sy pas by haar huisie. Alles is netjies en smaakvol en die eenvoudige ou houthuisie met sy gewone Administrasie-meubels vertoon anders met netjies gehekelde lappies, kleurvolle kussings, nuwe gordyne en los matte. 'n Paar pragtige beeldjies en ou koperlampe voltooi die smaakvolle prentjie en hang 'n rustige etiket aan die binnekant van hierdie vertrek.
Sy behoort uit 'n gegoede huis te kom, alles getuig daarvan. Hy wonder wie die Pieter is wat met soveel liefde voor in die bundeltjie geskryf het.
"Jy sê jou ouers boer naby die Paarl? Is dit 'n groot plaas?"
Louis klink gesellig en belangstellend.
"Ja, dit is nogal, gemeet aan die ander plase daar in die omgewing en . . . dit is eintlik 'n erfplaas, dit dateer nog van die negentiende eeu."
"Is jy die enigste kind of het jy nog broers en susters?"
"Ek het nog 'n broer. Hy is ouer as ek. Hy is eintlik die boer. My pa se gesondheid laat maar veel te wense oor . . ."
"Nou hoekom . . .?" Louis bly ongemaklik stil. Hy wil nie graag die goeie verhouding wat daar vanoggend tussen hulle heers weer bederf nie, maar hy sal darem graag wil weet wat haar laat besluit het om daar weg te gaan, veral as haar pa nog siek is ook . . . Sy is ooglopend lief vir hulle; trots en eerbied straal uit elke word wat sy van hulle sê.
Alet wag gespanne vir die res van die vraag. Hy moet nou net nie weer kom torring aan haar nie . . .
Hy merk die stywe trek van die skouers en met verbasing sien hy die hartseer liggie dof agter in haar oë. 'n Vreemde jammerte neem van hom besit. Dit moet darem iets groots wees wat 'n mooi jong meisie so ver van haar geliefdes af sal laat weggaan.
Hy verander behendig die gesprek.
"Ek sien jy is ook 'n liefhebber van Beethoven!"
"Hou jy ook van sy musiek?"
Die gesprek raak algemeen. Louis aanvaar 'n tweede koppie tee en maak kort daarna verskoning.
Alet is rusteloos nadat Louis weg is. Sy het nie lus om vir haarself te kook nie en is maar te dankbaar toe tannie Grieta haar kom nooi vir ete.
Die middag is lank en vol verlange. Sy skryf briewe aan haar ouers en vriende, lang geselsbriewe oor al die snaakse en vreemde dinge, maar die eensaamheid en verlange laat sy glad nie deurskemer nie.
Sy neem haar voor om van Maandag af elke middag een of twee van haar skoolkroos se ouers by hul huise te gaan besoek. Sy sal briefies uitstuur sodat die ouers haar te wagte kan wees. So sal sy dan met die mense kennis maak en kan sy die lang, vervelige Sondagmiddae vir hulle gaan kuier.
Die wind waai baie liggies en net ná vieruur bind Alet 'n doekie om haar hare en gaan stap in die rigting van die see.
Die water is spieëlglad en groot swerms flaminke kleur die lug ligroos. Lomp pelikane hobbel in die vlak water rond op soek na kossies wat hulle met een gulsige sluk in hul sakbakke laat verdwyn.
Moeg maar meer tevrede met haarself, die ou deurmekaar gedagtes meer georden en rustiger, stap sy later terug huis toe.
Sy bad en trek 'n skoon rokkie aan. Met 'n koppie tee en 'n toebroodjie maak sy haar heel gemaklik in die sitkamer. Sy is net besig om die eerste plaat om te draai, toe sy Gerhard se ligte tikkie aan die voordeur hoor. Dankbaar vir die afleiding nooi sy hom glimlaggend en verwelkomend in.
"Johani, wat is dit met jou en Dirkie vandag?"
"Maar, juffrou . . ." Johani se stemmetjie tril van erns. "Dis Martie . . . sy huil! En ek weet nie hoekom sy so huil nie . . . sy huil al die hele dag . . . en . . . en sy wil nie eens my appel hê nie . . . sy wil net huil . . . en . . . en ons het haar nie eens seergemaak nie . . . ek het haar nie geklap nie . . . ook nie eens haar hare . . ."
Alet knip die oumensbetoog kort.
"Wat is dit, Martie?"
Klein Martie Venter antwoord nie, druk net haar koppie dieper in haar arms en huil geluidloos. Die rukkende skouertjies is al wat van haar diep hartseer getuig.
Alet stap nader en lig die kleinding van haar arms af op. Die trane het vuil spoortjies op die bleek gesiggie gelaat. Die kinders drom nuuskierig saam.
"Gaan sit julle almal nou op jul plekke en gaan aan met jul werk."
Sy trek vir Martie aan haar arms op en lei haar na die tafel. Sy tel die kleinding op haar skoot en druk die skraal, rukkende lyfie styf teen haar vas.
Geleidelik bedaar die snikke en lê sy net moeg teen juffrou se sagte skouer wat so lekker ruik. Sy vryf ongemerk die skurwe wangetjie teen die sagte materiaal wat koel en glad teen haar vel voel.
"Susan, wanneer die klok vir pouse lui, moet jy asseblief net so 'n oomblikkie agterbly."
Susan Venter, die oudste van die vier Venter-kinders in haar klas, kom kop onderstebo nader toe al die kinders uit die klaskamer is.
"Waaroor huil Martie so?"
"Dit is . . . dit is my ma . . . juffrou."
"Jou ma?" Alet voel die kommer in haar binneste. "Wat makeer jou ma, Susan?"
Susan snuif en vee met die agterkant van haar hand die nattigheid in haar oë.
"Sy is siek . . . juffrou . . . baie siek . . . Sy . . . sy lê net so . . . juffrou . . ."
Alet byt haar lip ingedagte vas.
"Luister, Susan . . . jy weet mos waar tannie Grieta Visser bly . . ."
"Vat gou-gou vir juffrou hierdie briefie na haar toe en dan kom jy terug."
Alet skryf vinnig 'n paar reëls op 'n stukkie papier wat sy sommer uit 'n skryfboek skeur.
Susan draf haastig by die deur uit, dankbaar om iets te doen en weg te kom van die snikkende Martie.
Alet vra die Ventertjies om vir haar te wag ná skool. Sy sit net haar tas by haar huisie neer en gaan toe saam met die kinders eers by tannie Grieta aan om die heerlike emmertjie sop en dik snye vars brood te kry, voordat hulle aanstap na die Venters se huis.
Die huisie is netjies en baie skoon, maar erg armoedig. Die groter kinders wat by Louis in die klas is, staan verleë rond toe sy daar aankom. Die kleintjie, 'n pragtige ou meisietjie van so ongeveer drie jaar oud, klou-hang aan Truia, die oudste een.
Skynbaar is daar geen kos in die huis nie, want die kinders hou die sop en brood hongerig dop.
"Eet julle solank, Truia. Wys net vir my waar jul mammie se kamer is, dan gaan kyk ek solank na haar."
Alet staar geskok na die siek vrou. Martha Venter is nog jonk, seker so vyf-en-dertig. Sy is afgesloof en baie, baie siek. Sy is maer en uitgeteer. Die mens onder die dungewaste kombers maak skaars 'n hobbeltjie op die bed.
"Mevrou Venter . . . ek is Alet Fourie . . . die kleintjies se . . . se juffrou."
Die siek vrou maak haar oë moeisaam oop.
Alet stap nader en neem die maer hand in hare.
"Is daar nie iets wat ek vir jou kan doen voordat ek die dokter laat kom nie?"
Die vrou probeer verskrik regop sit.
"Nee! Juffrou . . . dit kan jy nie doen nie . . . dit . . . dit is maar net my bors . . . dis sommer bronkaaitjies . . . ek kry dit elke jaar . . . dit sal een van die dae beter wees."
"Maar . . . mevrou, die dokter sal vir jou baie goeie medisyne gee, dan word jy soveel gouer gesond . . ."
"Ons . . . ons het nie geld nie . . . juffrou . . . Die kinders . . . hulle moet nog eet . . . Hulle . . ."
"Ek het vir hulle lekker sop en brood gebring, mevrou . . . en vanaand sal ek weer kos bring. Moenie bekommerd wees nie, ek sal na hulle omsien totdat jy gesond is."
Alet stap terug na die kombuis. Die kinders eet gulsig aan die heerlike sop. Eenkant het Truia egter 'n bordjie sop uitgeskep en 'n snytjie brood gehou, sodat daar vir Mamma ook iets oorbly, want die seuns se eetlus kan baie ver strek.
Alet neem die sop en brood na Martha Venter. Sy help haar regop en voer haar soos 'n kind.
"Juffrou . . . die kinders . . . hulle het nie gisteraand of vanoggend kos gehad nie . . . hulle is seker dood van die honger . . . laat hulle maar hierdie ook neem . . ." Twee blink trane loop oor die maer wange.
"Hulle het almal genoeg geëet, mevrou, daar is baie kos. Rus nou, môre voel jy sommer baie beter."
Alet knip haar oë vinnig om die trane te keer. Die maer, afgesloofde vrou wat nog bereid is om haar bietjie ook vir die kinders te gee, en die pragtige klompie kinders wat eers Mamma se kos uitskep voordat hulle eet . . . Liefde is nie iets wat 'n mens kan koop of dwing nie . . . dit is sommer net daar.
Saggies verlaat sy die vertrek toe Martha onrustig insluimer. Alet maan die kinders om nie te raas nie en help eers om die kombuisie weer netjies te kry voordat sy terugstap.
Tannie Grieta is hewig ontsteld omdat sy nog niks te ete gehad het nie. Sy haal al kloekende haar kos uit die lou-oond en sien toe dat sy elke krieseltjie opeet voordat sy luister na Alet se storie.
"Tannie Grieta, ek wil asseblief vir jou betaal vir die sop en die brood."
Die verontwaardiging slaan rooi kolle op tannie Grieta se wangbene uit.
"Oor my dooie liggaam!"
"Maar, ta' Grieta, ek het jou dan gevra om dit vir my te kook. Ek kan mos nie nou dat tannie dit self . . . ek bedoel dat tannie die bestanddele self koop nie."
"Ek het net nie geweet van die siekte nie . . . anders sou ek nie gewag het totdat iemand my gevra het nie . . ." Alet sug gelate.
"Nou goed. Maar tannie moet asseblief vir my help om vir hulle 'n ordentlike bord kos te kook vir vanaand . . . maar ek gaan alles self koop en kook . . . Tannie moet net asseblief vir my sê hoeveel van alles."
"Nou goed . . ." Tannie Grieta is baie onwillig met hierdie reëling. "Maar ons kook hier by my huis . . . verstaan?"
"Goed, tannie . . ." Alet gee haar 'n stywe drukkie en 'n soentjie op haar grys kop.
"Kan tannie net vir my sê waar kan ek 'n dokter in die hande kry om haar te gaan ondersoek?"
"Ons stuur sommer die huishulp met 'n briefie."
Alet het vir Truia en Willem gevra om so omstreeks sesuur te kom sodat hulle haar kan help dra aan die kos.
Hulle het ook skaars gegroet of hulle vertel met baie gebare dat die dokter by hul ma was. Ou dokter Voges het met sy swart motor reg voor hul deur kom stilhou . . .
"En weet juffrou wat? Hy het vir Mamma 'n hele hand vol pille gegee . . . en toe sê Mamma maar sy wil nie die pille hê nie . . . want ons het nie geld om daarvoor te betaal nie . . ."
Willem haal 'n slag asem en voordat hy die storie kan hervat, steel Truia sy storie uit sy mond.
"En weet juffrou wat sê oom dokter toe? Hy sê hy het haar nie gevra vir geld nie . . . Dink juffrou sy sal nou heeltemal gesond word van al daardie pille . . . en nie weer so siek word soos altyd nie?"
Alet vryf teer oor Truia se lang bruin hare.
"Ek dink sy sal . . . veral as sy nou nog al haar kos ook eet, en as julle vir haar so 'n bietjie in die huis help, sodat sy nie so hard moet werk nie."
Martha Venter is heeltemal bewoë toe Alet daar inkom met die kos.
"Ag! Juffrou . . . jy doen so baie vir ons . . . en wat kan ek tog doen om jou terug te betaal vir al jou moeite?"
Sy hou Alet se hande styf vas met haar maer, vereelte vingers. "Die Here sal jou seën, juffrou . . . jy sal sien."
Alet maak haar hande glimlaggend los.
"Dit is juis omdat die Here my so seën, mevrou, dat ek graag vir Hom of vir sy kinders iets uit dankbaarheid wil doen."
Alet was die siek vrou en maak die bed netjies terwyl die kinders eet. Sy gee vir haar kos en maak daarna 'n lekker koppie tee, met melk en suiker wat sy saamgebring het.
Die winkel kom lewer 'n klompie kruideniersware daar af, goedjies wat Alet sommer met 'n briefie bestel het. Dié pak sy in die kassies weg en help gou die kinders om alles weer skoon en netjies te kry.
Angstig wonder sy wanneer die pa huis toe kom. Die kinders noem nooit sy naam of sê iets van hom nie.
"Truia, is jou pa ook by die huis . . . ek bedoel, is hy op die dorp . . . moet ons nie vir hom ook kos bêre nie?"
Onmiddellik raak die kinders gespanne en aan die geslote gesigte besef Alet dadelik dat dit nie juis 'n onderwerp is wat aangeroer moet word nie.
"Juffrou kan . . . as juffrou wil . . . maar . . . dit was gister die end van die maand . . ."
Alet snap dadelik wat dit beteken. Die einde van die maand beteken betaaldag . . . en as hy geld het, dan kom hy blykbaar nie vroeg huis toe nie.
Angstig bekommerd loer sy na Martha se kamer toe. Wat sal van haar word . . . sy is so siek?
"Truia . . . ek dink . . . ek dink jy moet vir jou pappie by Willem-hulle bed opmaak, dan slaap jy vannag by jou mammie op die dubbelbed . . . miskien kry sy jou vannag nodig."
"Goed, juffrou." Die uitdrukking op die mooi, jong gesiggie spreek van intense verligting, want nou kan sy mos vir haar pa sê dat die juffrou en die dokter dit aanbeveel het.
Dit is donker voordat Alet kan huis toe gaan. Willem bied aan om saam te stap, maar buite waai 'n geniepsige windjie en Alet sien nie kans dat hy met sy dun truitjie nou moet uitgaan nie.
"Ag, nee dankie, Willem. Julle moet nog huiswerk doen en dit is mos net hier anderkant . . . ek stap sommer vinnig . . . Die spoke sal my nie vang nie . . . een ou spook vang nie 'n ander een nie."
Alet stap vinnig, haar kop gebuig teen die wind wat van voor af waai. Sy is haastig, want sy het nog 'n klomp nasienwerk. Haar en Louis se verhouding is meer ontspanne, maar sy sal geen kanse waag nie.
Sy kom verskrik tot stilstand. 'n Donker figuur kom van voor af . . . skaars vier tree van haar af.
"My . . . my . . . dis dan die skoolmies!" Daan Venter swaai soos 'n riet in die wind. "As jy my soek . . . poppie, dan het jy my gekry."
Alet staan vasgenael. Die skok klop benoud in haar bors. Gehipnotiseer staar sy na die wiegende figuur van die maer, walglike mansmens wat al nader kom.
"Ek is lus vir jou, my poppie . . . ek het nog nooit so 'n mooi vrou in my hele lewe gesien nie."
Alet besef dat hy net genoeg gedrink het om gevaarlik te kan wees. Sy sal hom nie kan uitoorlê of vir hom weghardloop nie, daarvoor is hy nie besope genoeg nie.
Sy beweeg stadig agteruit. Daan Venter is bedag op so iets en hy spring skielik vorentoe. Sy hande gryp na haar skouers. Sy gil, maar besef terselfdertyd dat die wind haar stem heeltemal wegwaai. Niemand sal haar hoor nie. Sy ruk en probeer uit sy hande wegkom. Die klouende vingers skeur haar rok en die mou val slap op haar arm. Sy gil, slaan, skop en spartel, maar die besef dring geleidelik tot haar deur dat die benewelde man te sterk is vir haar.
Met 'n desperate poging sak haar tande weg in die sagte vleis van sy boarm. Hy vloek en gryp na die seerplek. Alet spring vinnig om en hardloop.
Die sand is sag en sy struikel en val. 'n Drankasem sak soos 'n roofdier van agter op haar neer en sy gil lank en deurdringend. Sy druk haar kop teen haar arms en bid hardop.
Sy voel die drukking skielik van haar bene af verlig word. Sy krul haar in 'n bondel op terwyl die warm trane oor haar wange stroom en sy gespanne wag.
'n Gevloek en geskree van meer as een stem dring stadig tot haar deur. Sy neem haar arms stadig van haar ore af weg om te kan hoor wat aangaan, maar dan word sy hardhandig orent geruk.
Sy kyk vas in Louis se woedende oë.
"Is jy . . . is jy nou heeltemal van jou sinne berowe . . .?" Sy stem is gelaai van woede terwyl hy die woorde uitsis. "Wat soek jy hier alleen in die nag . . . het jy dan geen verstand nie . . . of . . .?"
Hy gryp haar aan haar skouers en skud haar heen en weer. Sy hande is koud op haar vel waar die rok geskeur het. "Of . . . soek jy dit dalk?"
Die woede maak hom onredelik en hy sien nie haar bewende, verskrikte mond of die trane wat weer vinnig oor haar wange vloei nie.
"Antwoord my . . . wat wil jy hê? As jy aan geklou en gedruk wil word . . . my magtag, vroumens! Dan kan jy mos darem beter kry . . ."
Alet ruk haar skouers uit sy wrede greep los. Sy probeer die afgeskeurde mou weer optrek tot bo. Haar trui het sy iewers langs die pad verloor en die wind waai koud teen haar gloeiende vel.
Snikkend storm sy voor hom uit huis toe. 'n Woedende Louis is met twee treë weer langs haar.
Sy vingers omklem haar boarms soos staal toe hy haar tot stilstand ruk.
"Julle is almal eenders . . . enige man is goed genoeg . . ."
Hy voel die bewing van haar skraal liggaam daar waar sy hande met haar kontak maak. Sy staan met geboë hoof voor hom terwyl harde, droë snikke haar hele liggaam ruk.
Stadig trek hy sy baadjie uit en hang dit om die rukkende skouertjies. Sy arm gaan stewig om haar skouers en sonder om 'n woord verder te sê, stap hy met haar aan huis toe.
Sy probeer buk om die sleutel onder die matjie uit te haal, maar hy hou haar teë met sy arm wat nog om haar skouers is. Hy buk, haal die sleutel uit en sluit die deur oop.
Hy stoot haar voor hom by die deur in en sonder om op 'n uitnodiging te wag, stap hy agter haar aan om vir haar die lamp aan te steek.
Sy haal stil sy baadjie van haar skouers af en hou dit na hom uit. Haar oë ontwyk syne.
"Baie dankie . . ." 'n Verlate snik ontsnap onverwags diep uit haar binneste.
Louis draai ongemaklik rond. Hy besef dat hier êrens groot fout is. Maar in sy ontsteltenis het hy dinge gesê . . . vreeslike dinge wat hy nie maklik vergewe gaan word nie.
"Is jy seker jy sal nou regkom . . .? Kan ek nie vir jou iets gee vir die skok nie . . . 'n bietjie tee maak dalk . . .?"
Alet antwoord nie, skud net haar kop stadig, terwyl sy die fyn kantsakdoekie in 'n bondeltjie draai.
"Wil . . . wil jy nie maar by tannie Grieta gaan slaap nie?" Alet skud net haar kop.
Louis kom 'n tree nader, maar Alet deins verskrik agteruit.
"Ek . . . ek . . . dan sê ek maar eers goeienag . . ."
Alet staar stil na die vloer. Louis draai ongemaklik rond; hy wil haar nie graag in hierdie geskokte toestand alleen laat nie, maar hy weet nie wat om te doen nie.
Hy draai om en stap vinnig by die deur uit. Alet sluit die deur agter hom toe.
Dan druk sy haar kop teen die skurwe houtdeur. Rou snikke skeur uit haar binneste.
Louis stap kop onderstebo na sy huis. Op die stoep staan hy 'n paar oomblikke stil voordat hy omdraai en weer met die trappie afklim en na tannie Grieta se huisie toe stap.
"My aarde, Louis, as jy nou vanaand kom kuier? Jy is mos nie 'n mens wat in die middel van die week rondloop nie."
"Ek kom soek sommer 'n bietjie koffie, tannie Grieta."
"Kom in, kind. Verskoon tog dat die kombuis nog nie heeltemal aan die kant is nie, maar ek en Aletjie het heelmiddag gestaan en kook vir die Venters. Ek het toe sommer nadat sy weg is met die kos nog 'n pot sop opgesit vir môremiddag vir die arme Venters."
Sy krap in die stoof voordat sy die ketel op die oop plaat trek.
"Daai Alet-kind! Sy sal haar hele maand se salaris op die arm mense uitgee as ek nie oppas nie. Sowaar vanmiddag 'n yslike klomp kruideniersware ook nog gaan koop, die dokter betaal, kos gekoop om te kook . . . en dan moet jy weet sy is vol geite omdat ek nie wil hê sy moet vir die sop ook betaal nie . . ."
"Tant Grieta . . ." Louis knip haar gesels kort. "Hoekom maak julle vir die Venters kos . . . skort daar iets?"
"Nou kan jy meer!" Tant Grieta beskou hom skewekop met haar hande stewig op haar ronde heupe. "Dan is jy 'n mannetjie wat nie 'n vroumens op jou personeel wou hê nie . . . Maar sy het darem al vanoggend nog voor pouse uitgevind wat by daardie huis aangaan . . . en . . .sy het net die kleintjies in haar klas . . ."
"Ja, Louis. Die ma, Martha Venter, is baie siek. Alet het vanoggend die kinders hiernatoe gestuur met 'n briefie en gevra ek moet vir hulle 'n pot sop kook. Dit het sy vanmiddag daar gaan afgee, en toe ook sommer die dokter gevra om na die siek vrou te gaan kyk. Sy is so omstreeks sesuur weer hier weg met aandkos vir die mense . . . Ek is juis al half bekommerd . . . ek het nog nie gesien dat sy terug is nie . . ."
"Sy is, tant Grieta, ek het nou net gesien daar brand lig in haar huis."
"Dis snaaks . . ." Tant Grieta frons. "Sy kon mos maar net hier aangekom het en vir my kom sê het hoe gaan dit met die arme mens."
Louis sit diep ingedagte. Tant Grieta het al 'n paar keer onderlangs na hom geloer, maar toe daar geen reaksie van sy kant af is nie, hervat sy weer haar alleenspraak.
"Nog 'n koppie koffie, Louis?"
"Nee dankie, tant Grieta, ek moet nou gaan."
Alet is bleek maar uiterlik kalm toe sy die volgende oggend by die skool aankom. Die koel blou rokkie en die blonde haartjies, wat agter haar kop vasgebind is, laat haar netjies en minder bleek lyk.
Sy stap direk na haar klaskamer toe. Sy het nie vanoggend die moed of krag vir 'n konfrontasie met Louis nie. Die diep kommer oor die Venter-kinders en hul ma verdryf alle ander onaangename gedagtes.
Gespanne wonder sy hoe dit gisteraand daar gegaan het, want sy weet teen hierdie tyd al dat die walglike mansmens wat haar gisteraand wou molesteer Daan Venter is.
Die Ventertjies is egter vrolik en opgewek. Daar is selfs 'n kleurtjie in klein Martie se wange. Alet hou hulle onderlangs dop, maar hulle reageer doodnormaal en stadig ontknoop die stywe kol op haar maag.
Om nie onnodig aandag te trek nie, stap sy pouse na die kantoor om te gaan tee maak. As sy soos 'n moedswillige kind in haar klaskamer bly, sal sy net vir Louis die genoegdoening laat smaak dat hy haar wel seergemaak het. Sy trek gelate haar skouers op. Hy moet maar van haar dink wat hy wil, dit kan haar tog nie skeel nie.
Met haar rug na die deur, staar sy diep ingedagte. Die water val in 'n blink, stomende straaltjie in die teepot en Alet verwonder haar dat daar in 'n straal water nog soveel helderheid kan wees, terwyl alles binne-in haar so dof en leweloos is.
Louis kom stil by die kantoor in en kom staan direk agter haar. Hy is bang dat sy gaan omdraai. Hy wil nie haar oë vanoggend sien nie . . . bang vir wat hy dalk daarin sal lees. Miskien veragting . . . omdat hy hom soos 'n buffel gedra het . . . woede, omdat hy sy seer op haar wou uithaal . . . Waarvoor hy egter die bangste is, is daardie seergemaakte mistigheid wat hy al tevore in onbewaakte oomblikke in haar oë gesien het.
"Alet . . ." Louis se stem is baie sag.
Alet voel 'n ligte rilling deur haar gaan toe sy haar naam vir die eerste keer uit sy mond hoor, en dit nog op só 'n manier.
Alles in haar verstil – die teepot bewegingloos in haar hand. Louis sien net die stywe trek van haar skouers.
"Ek . . . ek is jammer, Alet . . . Tannie Grieta . . . sy het . . .sy het my vertel dat jy vir die Venters kos geneem het . . . Ek . . . ek het nie die reg gehad om vir jou sulke seer dinge te sê nie . . . Ek . . ."
Alet draai stadig om. 'n Lam gevoel kom skop stadig 'n lêplekkie oop op die krop van haar maag toe sy in die verleë bruin oë kyk.
"Dit . . ." Sy laat sak haar oë vinnig en kyk voor haar op die tafel. "As 'n mens skrik . . . dan sê mens gewoonlik wat jy dink . . ."
Die seer in haar hart maak dat sy nie weer die moed het om op te kyk nie, anders sou sy baie verbaas gewees het oor die sagte lig wat skielik in die bruin oë weerkaats.
"Sal jy my vergewe?"
Sy draai vinnig om en skink die koppies vol. "Ag! Kom ons vergeet dit."
In stilte drink hulle hul tee.
Alet sit haar koppie neer en staan vinnig op.
"Sal jy my asseblief verskoon, meneer Erlank . . .? Ek het nog 'n paar dingetjies om te doen."
"Alet, my naam is Louis."
Sy knik net en draai vinnig om sodat Louis nie die trane wat besig is om op te dam, kan sien nie.
Louis kyk die skraal figuurtjie agterna terwyl hy ingedagte met die teelepel roer en roer.
Die volgende middag daag Louis onverwags by die Venters se huis op.
Alet is besig om vir Martha Venter gerieflik te maak toe sy die kinders se vrolike, opgewonde groet hoor.
'n Botheid het in haar kom vasslaan. Wat kom soek hy hier? Kom hy kyk of sy nie dalk regtig agter die walglike, dronk Daan Venter aanloop nie? Sy ril liggies. Haar jammerte vir die arme oorwerkte, siek vrou is egter groter as haar vrees vir haar man.
"Kan meneer maar inkom, juffrou? Hy wil net gou vir Mamma kom dagsê."
Martha is baie verleë oor die vername man wat haar in haar armoedige huisie besoek. Louis kom sit ewe tuis op die voetenent van die bed. Alet draai onseker rond en weet nie wat om te sê nie.
Louis maak egter of hy nie een van die twee se ongemak raaksien nie en gesels rustig, bedel selfs 'n koppie koffie by Truia.
Alet het kos saamgebring wat die kinders self vir aandete kan voorberei. Nadat sy verduidelik het wat hulle alles moet doen, groet sy gou vir Martha en belowe om weer die volgende dag te kom inloer.
"Jy kan sommer saam met my ry, Alet, ek moet ook nou gaan."
Hy steek sy hand na Martha uit.
"Mevrou, belowe nou dat jy ons sal laat weet as jy hulp nodig het."
Martha trek verleë haar hand uit syne.
"Dankie, meneer . . . Juffrou is so goed vir ons . . ." Die trane stroom vinnig oor die maer wange.
Louis maak 'n punt daarvan om te kom inloer wanneer hy weet Alet is daar. Daar kom nog kruideniersware en vleis aan en Alet vermoed maar dat hy daarvoor betaal.
Martha Venter sterk stadig maar seker aan. Alet neem vroegaand die kos oor of sien toe dat die groter kinders iets regmaak vir ete, maar sy sorg dat sy nie weer ná donker die sanderige paadjie tussen die duine deur aandurf na haar huisie toe nie.
Vir Daan Venter loop sy ook nie een keer by die huis raak nie. Sy vra nooit uit na hom nie en niemand praat ooit van hom nie.
Die eerste kwartaal snel vinnig ten einde. Alet weet nie wat om die kort vakansietjie met haarself aan te vang nie. Sy het darem al 'n hele paar van die ouers en selfs 'n paar van die ander jong mense op die dorp ontmoet, danksy Gerhard Steenkamp wat haar gereeld oor naweke kom uitneem.
Sy het die mooi Ilze Friedelingsdorf nog net die een keer saam met Louis by die ontspanningsklub gesien en toe ook nie weer nie. Sy vermoed maar dat sy terug is plaas toe.
Sy voel nog seer oor die lelike aantygings wat Louis gemaak het die nag toe Daan Venter haar langs die pad gekry het. Dit is net ondenkbaar dat hy ooit aan so 'n onregverdige aantyging plek in sy gedagtes kon gee. Dit krap aan haar. Selfs sy vriendelikheid van die afgelope tyd kan nie die seerplek heeltemal genees nie.
Wat dink hy regtig van haar? Sou hy glo sy is 'n meisie met losse sedes wat wegvlug van 'n verlede af . . . 'n onaangename verlede . . . of wat?
Vandag is 'n heerlike dag. Alet beleef haar eerste dag van oosteweer.
In die vroeë oggendure het sy wakker geword van die geloei van die wind om die huisie se hoeke. Verbaas het sy gelê en luister; dit was die eerste keer dat die wind in die nag begin waai het. Sy het later opgestaan om die venster toe te maak, want die wind het die gordyne gegryp en wild heen en weer gepluk.
Verbaas het sy 'n paar oomblikke by die oop venster gestaan. Die wind wat daar ingewaai het, was warm en nie koud soos wat sy gewoond is nie. Dit moet die oostewind wees waarvan tannie Grieta haar vertel het . . . die wind wat direk vanaf die woestyn waai.
Toe sy skool toe gaan, waai die wind nog met woeste geweld en alles is vuil en vol sand. Die klaskamer is drukkend warm en sy kan dit nie waag om 'n venster oop te maak nie. Die fyn stof wat deur elke gleufie en krakie sypel, vererger net die bedompigheid in die vertrek.
Twaalfuur gaan die wind skielik lê asof 'n reusehand dit meteens tot stilstand dwing.
Die kinders is vrolik en opgewek en skoene en kouse verdwyn baie vinnig in hul tasse.
Alet maak al die vensters oop en met verbasing besef sy dat daar nie eens 'n briesie oorgebly het van die kwaai windstorm van die oggend nie. Dit is stil en heerlik warm.
Die ou inwoners straal. Matte en kussings word buite uitgeskud en 'n bietjie in die son gelaat sodat hulle weer 'n slag kan droog word en lug kry.
Hulle vertel haar dat die wind weer vannag sal begin waai tot môremiddag twaalfuur toe. Dit hinder egter niemand nie. Die twaalf uur stilte en hitte is blykbaar vir hulle meer werd as die ongerief van die wind en die sand.
Alet luister elke dag met skaamte en verbasing na hierdie mense se lewensfilosofie. Hulle is met so min tevrede, so dankbaar vir klein dingetjies . . . dingetjies wat ander mense as hul reg beskou, en nie eens agterkom dat dit 'n gawe is nie.
In 'n koel somerrokkie, die goudblonde hare skoon gewas, gaan sy met 'n heerlike koue koeldrank op haar stoepie sit.
Die kort vakansie breek aan. Dit is Vrydag en die skole sluit vandag vroeër. Gerhard stuur vroegoggend 'n briefie skool toe. Hulle moet die heerlike dag benut en sy moet haar reghou – hulle gaan vanaand vleis braai in die duine. Hy sal haar ongeveer sesuur kom haal.
Louis gaan weer plaas toe. Hy het nog nie kom groet nie. Sy wonder of hy sal; sy het hom darem so omstreeks vieruur nog by sy huis gesien.
Gerhard kan sy oë nie van Alet afhou toe hy haar kom haal nie. Die wit rokkie met die fyn pienk rosiepatroon klok sag en vroulik om haar uit. Sy het wit sandale aangetrek, want as die vleisbraaiery in die duine is, sal kouse baie onprakties wees. 'n Pienk doekie, wat sy soos 'n band gevou het, is om haar hare gebind sodat die fyn haartjies om haar gesig, wat sag en krullerig is ná die was, in bedwang gehou kan word. Haar blonde hare glim soos goud in die laat middagson en hang soos 'n waterval agter haar rug tot ver onder haar skouers.
Gerhard se motor is vol laggende en skertsende jong mense toe hy haar kom oplaai. Rita en De Wet, 'n verloofde paartjie, en Ella en Flip wat al 'n jaar of twee getroud is, sit soos sardientjies agterin die groot motor ingedruk.
Gerhard hou galant vir haar die voorste deur oop sodat sy kan inklim. Sy kyk verbaas na die laggende klomp jong mense – wat sy al vroeër ontmoet het – wat so styf teen mekaar sit.
"Een van julle kan mos voor kom sit." Die vier agter loer na mekaar en lag.
"Nou wie dink jy nou sal voor kom sit . . . Jy sien, as een voor sit, moet daar twee voor sit."
Alet staar hulle eers onbegrypend aan. Toe sy egter hul tergende blikke na mekaar raaksien, raak sy aan die lag.
"Natuurlik, dat ek nou so dom kan wees."
"Slim kind!" Flip sit sy arm beskermend om Ella se skouers.
"Ja, as 'n mens eers 'n paar is, dan druk al twee maar in waar voorheen net een kon ingaan."
Gerhard skakel die motor aan.
"Ons moet net hoor of Louis met sy eie motor kom en of hy sommer saam met ons wil ry. Hier kan mos nog een voor inkom."
Alles binne-in Alet word stil. Sy het nie verwag dat hy sou saamkom nie. Sy het gedink hy is haastig plaas toe.
Gerhard tik liggies aan Louis se deur en sonder om op 'n antwoord te wag, draai hy oop en stap in.
'n Paar minute later kom hulle geselsend by die deur uit. Louis het 'n ligblou oopnekhemp aan en 'n trui in dieselfde kleur swaai liggies in sy hand. Hy sluit sy deur toe en kom klim voor langs Alet in.
Alet is dankbaar vir die raserige klomp hier agter in die motor, sodat niemand haar ongemak sien nie. Die twee mans is groot en sy sit styf tussen hulle ingedruk. Louis se arm druk warm en intiem teen haar. Wanneer hy hom effens draai om die ander agterin die motor beter te kan sien, kan sy sy gespierde been teen hare voel.
Alet staar ademloos na die pragtige, bruin-pienk duine, die grootsheid daarvan roer diep in haar. Alles is so abstrak en eindeloos dat sy net in stille bewondering daarna kan staar.
Die pad is sleg en vol los sand. Twee keer moet die mans uitklim en die motor deur die los sand stoot. Die stotery is blykbaar deel van die pret, want dit word onder luide gelag en geraas gedoen. Sodra die motor deur die sand is, spring hulle soos veterane in en is baie trots op hul prestasie.
Nog vier ander jong mense is reeds by die vleisbraaiplek in die droë loop van die Kuisebrivier. 'n Paar soutbosse verbreek die kaalheid van die woestyn deur in 'n lang, vaal, groen ry al met die loop van die rivier langs te groei.
Die sand is heerlik sag en koel en Alet is dankbaar dat sy nie kouse aangetrek het nie. Almal se skoene en kouse word dadelik uitgetrek en uitgelate jaag hulle mekaar.
Hulle klouter teen die groot duine uit, net om uitgeput bo te lê en rus en dan met 'n paar lang treë teen die duine af te hardloop.
Die vuur is vroeg al opgemaak en heerlike gemmerbier, wat Gerhard se ma ingepak het, word baie vinnig verslind deur die vroue. Die mans drink bier en die heerlike hopsreuk gee aan hierdie woestyn-vleisbraaiery sy eie bekoring.
Gerhard gryp Alet se hand en klim met haar teen die duin uit. Halfpad teen die duin op gaan sy uitgeput lê. Die los sand maak dat sy omtrent niks vorder nie, en vir elke tree wat sy gee, gly sy twee terug.
"Kom, ou groot sleg!" Gerhard sleepdra haar teen die duin op. "Jy is al drie maande op Walvisbaai en jy kan nog nie eens duinklim nie . . . Swak, juffrou!"
"Sjoe! Ek dink nie duine is gemaak om uit te klim nie," kerm sy.
"Nou waarvoor is die woestyn dan gemaak . . . hm . . . ou juffrou slim?"
"Seker net vir kamele . . . maar baie beslis nie vir my nie."
Bo-op die duin trek Alet haar asem diep in. Die wye panorama van die Namibwoestyn in die laaste strale van die son laat haar 'n paar oomblikke absoluut sprakeloos. So ver as wat die oog kan sien, vou die een duin in die ander en wissel die kleure nie veel nie . . . nie veel meer as twee skakerings nie.
"O, Gerhard! Maar dit is mooi! Hiervoor sal ek weer en weer hierdie marteltog teen die duin uit verduur."
Gerhard sit sy arm besitlik om haar dun middeltjie en druk haar teen hom vas.
Waar Louis onder lui teen die omgevalle houtstomp leun, sien hy die intieme gebaar.
Die ondergaande son blink op haar lang hare, sy beduie met 'n skraal arm iets . . . hy sien die wit van haar bene en voete toe sy en Gerhard vinnig teen die duin af hardloop. Hy hoor haar vrolike lag en toe hulle nader kom, sien hy die besitlike lig in Gerhard se oë.
Hy kom vinnig orent en hou hom doenig by die vuur. 'n Vreemde, verlate gevoel neem skielik van hom besit en hy kan dit met die beste wil ter wêreld nie nou ontleed nie.
Dit is al ses jaar dat Elsa dood is. Elsa, sy blonde meisietjie, wat so baie na Alet gelyk het. Hulle was nog bloedjonk. Hy het al twee jaar onderwys gegee toe sy op Usakos kom skoolhou het. Van die eerste dag af het hy niemand anders meer raakgesien nie. Hulle was so gelukkig . . . ongeduldig dat die jaar moes omgaan sodat hulle kon trou. Die lewe is in ure gemeet . . . hulle kon beplan, stry, liefhê . . . alles in die bestek van minute.
Louis stap weg van die laggende, geselsende mense om hom.
Soveel jare al bêre hy sy hartseer en verlange. En net deur haar daar bo op die duin te sien staan . . . iets in haar houding, die blink lig op haar hare . . . het meteens al die skanse afgebreek.
Die stokkie knak tussen sy vingers. Dit was ook so teen die laat skemerte wat hulle hom kom sê het . . . dat sy dood is.
Sy was op pad . . . weg van hom af, saam met Dawid Brand . . . Dawid Brand van alle mense. Louis skud sy kop asof hy dit nou, ná ses jaar, nog nie kan glo nie.
Hul goed was ingepak. Die tasse klere en selfs van haar bruidsuitset . . . het gestrooi oor die stowwerige sandpad gelê.
Louis gaan sit teen die skuinste van 'n duin en laat die sand ingedagte deur sy vingers gly.
Die brief wat hy eers die volgende dag in die posbus gekry het, het verduidelik van hul onsterflike liefde . . . hare en Dawid s'n.
As dit iemand anders was, kon hy dit nog verwerk het . . . maar Dawid, Dawid het meestal nie 'n vaste werk gehad nie, net rugby gespeel en gedrink . . . Sjarmant, 'n regte losbol, maar . . . elke meisie kon tog darem seker deur hom sien: 'n swakkeling, niks anders nie.
Louis staar verlate voor hom uit. Hy roep weer die ou hartseer en verlange op. Hy probeer haar gesig voor hom sien, haar groot, blou oë met die lang wimpers, die fyn sproetjies oor die brug van haar neus . . . maar dit is twee hartseer blou oë en lang hare wat soos goud in die sonlig blink wat voor sy eie, bekende prentjie inskuif.
Hy staan stadig op. Hy probeer weer die verlatenheid ervaar wat hy nog al die jare voel wanneer hy aan Elsa dink, maar dit bly hom ontwyk. Dit is soos 'n dowwe foto waarna jy kyk en kyk en dit eers naby en dan ver hou, maar niks wil die beeld duideliker maak nie.
Met 'n skok besef hy dat die verlange lankal verdwyn het en net 'n wantroue oorgebly het, 'n wantroue in veral jong meisies met blou oë en goudblonde hare.
Diep ingedagte stap hy terug na die vuurtjie. Die son is heeltemal onder en die skemerte daal vinnig oor die stil woestyn.
Die klomp om die vuur lag vrolik en opgewek. Gerhard het sy ghitaar waarop hy allerhande lawwe liedjies tokkel terwyl die mans met oorgawe saamsing.
"Kom, Louis, jy is 'n bier agter." 'n Botteltjie bier word in sy hand gedruk.
Louis skud die bedruktheid van hom af en lag vrolik saam met die ander.
Alet hou hom onderlangs dop. Hy lyk so anders, soveel jonger wanneer hy so sorgloos en gelukkig is. Sy wonder of hy sy laste afgeskud het vir hierdie aand . . . dalk daar agter die duin gaan begrawe het. Miskien is dit die feit dat hy vir die vakansie weer plaas toe gaan wat hom so vrolik maak, want dan sien hy mos weer vir Ilze.
Die skaapribbetjie lê sissend op die kole. Lang stukke wors krul gesellig op en bak goudbruin met sissende geluidjies wat almal watertand daarna laat staar.
Piet Lategan en Theo Burger het hulself amptelik aangestel as die vleisbraaiers. Met 'n gespog en grootpratery word die ander van die roosters af weggekeer.
"Julle kan solank gaan ellierous speel sodat ons die vleis in vrede kan braai." Piet kap wild met sy vurk na Gerhard wat vir die soveelste keer probeer om 'n stukkie wors in die hande te kry.
"Ai, man! Ons is honger; geen mens kan op so 'n honger maag rondhardloop nie."
"Nou wil jy altemit op 'n vol maag rondhardloop? Moenie stuitig wees nie. Jy weet baie goed, ou Gerhard, as jou maag vol is, dan is jy net soos 'n luislang, dan wil jy net slaap."
Gerhard lag en trek vir Alet aan haar hand op.
"Nou toe, kom ons gaan speel soos soet seuntjies en meisietjies."
Alet ken nie eintlik die speletjie nie. Sy word egter gou ingelig. Almal verduidelik tegelyk sodat sy in elk geval nie juis veel kan verstaan nie. Al wat vir haar duidelik is, is dat sy in die een of ander stadium moet weghardloop en dan sal die man wat voor staan haar probeer vang.
Die speletjie ontaard tot 'n lawwe spul en Alet weet nie wanneer laas sy iets so intens geniet het nie.
Die mans het hul broekspype opgerol sodat hulle vinniger kan beweeg.
Dit is donker en niemand kan sien as die vroue dalk hul rokke 'n bietjie hoër lig om vinniger weg te kom as wat kuisheid voorskrywe nie. Kort-kort flits 'n wit knie in die maanskyn, maar daar is nie tyd vir loer nie, want die mans se eer is op die spel en die meisie moet so gou moontlik aangekeer word.
Alet is gereed vir hulle. Sy was van kleindag af so rats en so vinnig soos 'n vlakhaas. Toe sy besef sy moet hardloop, toe hardloop sy . . .
Haar rug trek hol toe sy die vinnige voetval agter haar hoor, maar sy bly voor. Die vroue gil en juig en die mans skreeu dreigemente en moedig hul geslagsgenoot aan. Om die duin se punt en al teen die voet van die buurduin langs bly sy voor.
Twee sterk hande kry haar eindelik om haar middel beet en hulle rol oor die sand.
Sy lag en hyg na asem. Om en om rol hulle teen die voet van die duin af. Die twee sterk hande bly egter stewig om haar middel, te bang sy kom los en dan begin die stryd weer van voor af.
Uitasem kom hulle tot stilstand. Louis se laggende gesig is omtrent 'n handbreedte van haar af. Sy lag op in sy gesig, vol pret en terglus.
"Jy het nie geweet . . . ek kan . . . kan vir jou weghardloop nie, nè?" Haar asem kom hortend tussen die lagbuie deur. Sy staar op na hom waar sy op haar rug lê, sy arms nog steeds om haar.
Louis kyk af in haar laggende gesiggie so naby aan syne. Hy sê niks . . . om die eenvoudige rede dat hy aan niks kan dink om te sê nie. Hy sien net die blink oë in die maanskyn, die vol mond, en hy voel die sagte, warm liggaampie onder sy arm.
Die glimlag verdwyn stadig van haar gesig af. Sy kyk hom met groot oë aan en probeer deur die donkerte die uitdrukking in sy oë peil. Sy probeer die stil, geslote gesig wat hier oor haar buig, in haar gedagtes vaslê. Sy wil weet wat hy dink . . . wat hy voel . . . of sy hart ook so wild klop soos hare.
Sy kop sak laer af totdat sy lippe sag en warm op hare rus.
"Waar is julle?" Die ander klomp kom laggend om die duin gehardloop om die res van die wedloop dop te hou.
Louis staan stadig op en trek haar aan haar hand op. Hy hou haar hand vas terwyl hulle stadig in die rigting van die ander begin stap.
Sy stem klink heeltemal normaal toe hy die ander vrolik toeroep: "Sy het nie ver gekom nie. Ek is net 'n bietjie oud, anders het ek haar gouer in die hande gekry."
Alet wens sy kan aan iets dink om te sê, maar soos 'n moedswillige kind ontwyk alle spitsvondige antwoorde haar.
Die vroue is in elk geval baie trots op haar, omdat sy so ver kon wegkom, en hulle juig haar luidkeels toe. Die vleisbraaiers roep hard na hulle en beveel hul kos onbeskeie aan.
Nog steeds met haar hand styf in syne toegevou, stap hulle aan vuur toe. Stadig en tydsaam los hy haar hand toe hulle in die ligkring van die vuur kom.
"Ek voel . . . en dit is my eerlike mening . . ." begin Louis belangrik 'n toespraak lewer, ". . . dat dit die juffrou se plig is om vir my kos aan te gee en my te bedien, soos wat dit 'n verloorder betaam. En in elk geval het ons die braaiwerk gedoen – ons verdien dit om agteroor te sit!"
'n Luide protes van die vroue word gou oorheers deur die mans se toejuiging. Volgens hulle het hulle almal as wenners uit die stryd getree.
Die mans soek vir hulle gemaklike plekke uit, en die vroue het geen ander keuse nie as om vir hulle kos in te skep en aan te dra.
Aangesien daar meer mans as vroue is, moet Alet vir Gerhard én Louis bedien.
Met groot vertoon dra sy vir hulle borde vleis en toebroodjies aan. Sy gaan staan gemaak beskeie en wag om te hoor of haar here en meesters nie nog iets benodig nie.
Die twee groot lummels skaam hulle nie in die minste nie en bestel nog vleis met meer vet en selfs nog toebroodjies.
Alet neem haar bord kos en gaan sit tussen Louis en Gerhard waar hulle vir haar plek gemaak het.
Die vleis is heerlik en die braaiers straal toe Alet hulle met die heuningkwas bykom.
Almal is lui en versadig nadat hulle die ete afgesluit het met heerlike koffie wat hulle op die vuurtjie gemaak het.