PressReader - Weg! Platteland: 2015-12-01 - Koi-ken­nis
Weg! Platteland - 2015-12-01 - Troetelvisse -
’N BIE­TJIE VO­LU­ME Koi-ei­e­naars stel voor ’n koi­dam moet niks min­der as 5 000 li­ter wa­ter (of 5m3) be­vat nie. Die al­ge­me­ne re­ël, sê Han­nes, is een klein vis per 500 li­ter – wan­neer hul­le ’n groot­te van 50 cm be­reik, word daar­die ver­hou­ding een vis per 1 000 li­ter. “Moe­nie te veel vis­se aan­hou nie,” waar­sku hy.
HOE­VEEL? ’n Breë rig­lyn as dit kom by die bou­kos­te van ’n se­ment­koi­dam is on­ge­veer R4 000 per ku­bie­ke me­ter wa­ter (1 000 li­ter), en dit sluit fil­ters en pom­pe in, sê Chris. Dit be­te­ken min of meer R20 000 vir die mi­ni­mum­groot­te dam, af­han­gen­de van wie dit bou en die toe­rus­ting wat jy in­stal­leer. Dam­me word van ver­skil­len­de ma­te­ri­a­le ge­bou – van be­ton tot plas­tiek tot ve­sel­glas.
A­SEM IN… Net soos men­se het vis­se ook baie suur­stof no­dig. Hul­le kry dit wan­neer hul­le de­li­ka­te kieue deur die wa­ter be­weeg. Suur­stof kan slegs in die wa­ter ge­ab­sor­beer word wan­neer dit met die at­mos­feer in aan­ra­king kom, en daar­om het baie dam­me­tjies ’n kuns­ma­ti­ge wa­ter­val of an­der toe­stel­le om die wa­ter suur­stof­ryk te maak.
DAG EN NAG Vir ’n ge­son­de dam wat skoon en hel­der is, moet jy ’n be­hoor­li­ke fil­tra­sie­stel­sel in­stal­leer en die pomp dag en nag laat loop. Jy pro­beer ’n na­tuur­li­ke stel­sel soos ’n stroom­pie na­boots. Die wa­ter kan van die on­der- na die bo­kant ge­sir­ku­leer word óf an­ders­om – die be­lang­rik­ste is dat dit be­weeg. As ’n mens die kos­te van e­lek­tri­si­teit in ag neem, is dit be­ter om pro­fes­si­o­ne­le raad te kry oor die groot­te van die pomp wat jy moet kry om die dam­me­tjie met die mi­ni­mum­kos­te op sy ge­sond­ste te hou.
’N BE­HOOR­LI­KE SPOEL Par­ty koi­ei­e­naars glo in ’n bo­dem­drei­ne­rings-
punt. Die hoof­doel daar­van is om wa­ter uit die deel van die dam­me­tjie te ver­wy­der met die min­ste suur­stof en die mees­te se­di­ment. Dan kan die res uit­ge­pomp of ge­fil­treer word. ’n S­kep­net kan ook help om bla­re en an­der ge­mors te be­heer. Vir dié doel is daar ’n groot ver­skei­den­heid fil­ters en pom­pe te koop.
NUWEDAMSINDROOM Wan­neer vis­se in ’n nu­we dam­me­tjie los­ge­laat word, skei hul­le ammoniak af, wat baie vin­nig die wa­ter kan ver­gif­tig. Se­ke­re bak­te­rieë ver­an­der die ammoniak che­mies in min­der gif­ti­ge stow­we. Baie nu­we koi-ei­e­naars gaan koop da­de­lik nu­we vis­se en moet dan toe­kyk hoe hul­le vrek om­dat die e­ko­lo­gie­se ba­lans in die dam nie reg is nie. Dit kan tot ses we­ke neem voor die reg­te bak­te­rieë in die dam ge­ves­tig is.
DIE GOUE LOK­KIES-EF­FEK Koivisse vaar die bes­te in wa­ter met ’n tem­pe­ra­tuur van tus­sen 10 ºc en 28 ºc. Die i­de­a­le ph is 7,5, maar dit kan wis­sel van 7 tot 8,6. Die be­lang­rik­ste is eg­ter dat die ph sta­biel bly om te keer dat die vis­se on­der stres ver­keer.
DOK­TER, DOK­TER! Om­dat die mees­te vee­art­se nie vis­ken­ners is nie, leer koi­ei­e­naars so­veel as wat hul­le kan oor vis­ge­sond­heid. Die vis­se is vat­baar vir pa­ra­sie­te en bak­te­ri­ë­le in­fek­sies, en daar­om moet ’n mens wak­ker wees en raak­sien as die vis­se vreemd op­tree. Een voor­beeld, sê Han­nes, is wat die koi­ge­meen­skap “flicking” noem – as hul­le van pa­ra­sie­te pro­beer ont­slae raak. Soos e­ni­ge erns­ti­ge koi-ei­e­naar het hy al­tyd ’n mi­kro­skoop by­der­hand in­ge­val hy ’n slym­mon­ster moet neem.
KWA­RAN­TYN Koop jou vis­se by ’n han­de­laar met ’n goeie re­pu­ta­sie – men­se wat die vis­se in kwa­ran­tyn plaas om se­ker te maak jy dom­pel nie ’n spul pro­ble­me in jou dam nie. Hou jou eie vis ook vir ’n paar we­ke in kwa­ran­tyn om te keer dat siek­tes ver­sprei. Selfs blom­me­klubs het dié re­ëls en voor­skrif­te, sê Chris.
PA­S­OP VIR GIF Hou in­sek­do­der ver weg van die plan­te rond­om jou dam­me­tjie, en sorg dat kuns­mis nie weg­spoel en in die wa­ter be­land nie.
PA­S­OP VIR DIE ROOF­DIE­RE Gro­ter koivisse word ge­woon­lik nie be­dreig deur hon­de en kat­te of selfs vo­ëls nie – trou­ens, die mees­te tuin­koi­vis­se is vei­lig. Maar klei­ner vis­se word soms die prooi van vis­vre­ten­de vo­ëls soos dui­kers, vis­van­gers en rei­ers. Ook groot­ot­ters kan ’n koi­dam stroop – in 2014 is ’n ben­de van se­we van hul­le op he­ter­daad be­trap toe hul­le in die bo­ta­nie­se tuin van die U­ni­ver­si­teit van S­tel­len­bosch skoon­skip ge­maak het en al­les op ka­me­ra vas­ge­lê is. Par­ty men­se be­skerm hul­le dam met draad bo-oor, ter­wyl an­der sê jy moet klip­pe en plan­te ge­bruik om weg­kruip­plek­ke vir die vis­se te skep. Jy kan selfs ’n le­wens­groot na­ge­maak­te rei­er by die dam sit om an­der vo­ëls die skrik op die lyf te jaag.
WAT­TER EEN? ’n Mens kry 13 ba­sie­se soor­te koivisse, maar met so­veel per­mu­ta­sies voel jy dalk jy het ’n graad in Ja­pan­nees no­dig om kop te hou. Ko­ha­ku (’n so­lie­de wit ba­sis met spat­sels rooi) is die be­kend­ste én ge­wild­ste soort. Een ge­sog­te weer­ga­we van ko­ha­ku is tan­cho, ’n wit vis met ’n rooi kol op die kop – dit stel glo die Ja­pan­ne­se vlag voor. ( Blyk­baar het s­pring­bok­ke ’n hei­li­ge ont­sag vir dié vis. – Reds.) Uit­ein­de­lik gaan dit oor waar­van jy hou.
VIR AL­TYD Koivisse leef baie lank. Die oud­ste vis op rekord was ’n vis met die naam Ha­na­ko (“blom­me­mei­sie”) van die Ja­pan­ne­se pro­vin­sie Mi­no. We­ten­skap­li­kes wat die groei­pa­tro­ne op haar skub­be ont­leed het – am­per soos die jaar­rin­ge van ’n boom – het tot die slot­som ge­kom sy was 226 jaar oud toe sy in 1977 die ty­de­li­ke met die e­wi­ge ver­wis­sel het. Koivisse is die groot­ste vars­wa­ter­vis­se wat as troe­tel­die­re aan­ge­hou word, en leef ge­mid­deld 20-30 jaar in aan­hou­ding.
LINKS And­re le Roux se hi­per­mo­der­ne koi­dam by sy huis in Oos-lon­den. REGS Die dam wat Chris Ne­a­ves, ’n stig­ters­lid van die Suid-a­fri­kaan­se Koi-ei­e­naars­ver­e­ni­ging, in sy tuin ge­bou het, is die ene rus­tig­heid.