Esterhuizen het verduidelik dat Hiervandaan se “toon, die kýk en die sterk melancholiese onderbou” die rede is vir hierdie verskynsel. Dana se styl, sy stém, is vergelykbaar met dié van gewilde romanskrywers, en die “kyk” waarvan Esterhuyse praat, is die fenomenale talent om ráák te beskryf wat sinoniem aan Snyman is. Hoewel hy nie as ’n nostalgiesmous bekend wil wees nie – hy benadruk die feit dat hy nie dink die verlede is nét wonderlik nie – is hierdie treffende beskrywings van halfvergete maar alombekende plekke, mense en situasies sy handelmerk.
Snyman meen hy sou nie sy stories in die ou Suid-Afrika kon skryf nie. Dalk nie, en hoe jammer sou dit nie wees nie. Maar tog; dis nóú wat ons Dana Snyman kan waardeer. Ja, op die huidige kolletjie op die historiese tydlyn wat ons tans beset, is daar tog veel om na terug te verlang, afhangende waarvandaan jy kom. Maar Snyman wil nou kommentaar lewer op waar ons is en waarheen ons gaan. Ironies, het Churchill gesê: om verder vorentoe te sien, moet jy verder terug kyk. Meer ironies vir ’n reisverhaalskrywer – geografiese bewegings, soms vorentoe, maar steeds op ou spore terug. En in tyd; ’n abstrakte teruggaan, maar in werklikheid onmoontlik.
Bowenal skryf Snyman nie net vermaaklike anekdotes nie; hy lewer sosiale kommentaar en hy dra by tot ons kultuurhistoriese skat. Dalk wil hy ook meer in ’n gesamentlike databank deponeer as voorheen. Daarom sê hy dat hy nie wil teruggaan na die Dana wat oor ou omies en ou Valiants langs die pad, soos in sy Weg-dae, wil vertel nie. Dit gaan nie meer net oor die Glory Days à la Bruce Springsteen nie.
You can never go back. Nogtans doen hy dit, vergelyk hy sy eie backtracking met die Australiese Aborigines – en “ons” Boesmans – se hunkering om op die oerpaaie van die voorgeslagte te gaan loop. Die walkabouts waarvan hulle Down Under praat. Die Aborigines het geglo die aarde is geskape terwyl hulle voorsate geloop en sing het. En die, ja, Boesmans van ons eie Down Under, die suidpunt van Moeder Afrika, het soortgelyke mites, sê Snyman terwyl hy nogmaals ’n traan van onder sy bril uit pink. Hy krap aan sy oor, en sy asem kom hard, hortend, oor die mikrofoon.
Hy is emosioneel oor hierdie boek, benadruk hy telkens; hy praat moeilik daaroor. Hy hink tussen humoristiese sketse van kroeg-ervarings, altyd met ’n laggie, maar met simpatie (dis wat humor impliseer teenoor suiwer snydende satire), en dan weer tragiese gevalle, soos die Lindley-moord, en hoe hy gehuil het met die gesin se beangste hondjie in sy arms. Daar was toe ’n veiling, sê hy, en ’n hele lewenswyse is onder die afslaer se hamer deur. En daar was ’n boer, daar by die veiling, wat gesê het hy wil nie die ou Suid-Afrika terughê nie. En niemand daar het gebrom “Kom ons gaan skiet k****ers” nie. Én die ANC Youth League se vroue het selfs die boere ondersteun. Dis hierdie menslikheid wat ons aan mekaar koppel (ons DNA-stringe ook?) wat Snyman wil “predik”, met ’n skalkse glimlaggie en ’n treffende beskrywing, soos: “Bloukolle op kroegmeisies is soos ’n taal wat net hartseerwoorde het.”
Ná die Protea-belewenis het ek en ’n vriendin gaan koffie drink en ek sê toe ek en my vrou gaan môreaand weer vir Dana luister. Met die komplimente van Bolander se gawe redakteur ... en toe die dag aanbreek, is ek en vroutjie inderdaad so windverwaaid soos die wit maanhaarkuiwe bokant die berge agter Wellington daarheen: Slanghoek en Hex is twee name wat ek skaars uitmaak en toe skuif ons reeds in ’n stofwolk tot op die werf van Arauna. Net betyds om deur Anna-Rita, die flukse, vietse, blonde boervrou selwers – ons ken mekaar rakelings sedert ons studentejare – tussen die bome deur na die lokaal begelei te word waar Dana en Klopjag gaan optree. Die vertoning is hierheen verskuif weens ’n kragonderbreking in die Paarl. Een se dood, ander se brood ...
Die tweede storie begin met Dana wat wakker gekraai word langs die pad naby Hanover, en daar was ’n gebed vir ’n amper-dooie donkie. Dana moes uit die Bybel vir hom lees (Biliam se esel het weer die dag gered) en daar was ook iets oor ’n vanity-kassie met een haarkruller in. Dana reken dit kon handig wees as jy iets soek om jou mee te krap. Ek, weer, het aan Bill Haley en sy kuif gedink. Maar, dis nie my storie nie. Ewenwel, Dana skat sedertdien geloof is “om te onthou wat jy op Sondagskool geleer het”, soos oor Biliam. Met ’n haan se derde kraai, uit ’n kuip op die donkiekarretjie, is hy daar weg.
Die band donder los in die kleinerige ruimte met ’n Engelse lied – hier word die T-opsie nie gevolg nie. Afrikaans het immers ’n klipgooi van hier af sy babaskoene laat verbrons, soos Dana s’n is (uitgestal in sy wall unit, langs sy ouma se teelepelversameling en sy blindederm in ’n botteltjie). Die song is Leonard Cohen se “Hallelujah”, en dit gly nie uit ’n toring af nie, maar styg van diep uit die harte van die band. Dêm goed gedoen, dink ek, wat ’n geharde Cohen-aanhanger is.
Dana sluit toe af met ’n opsomming oor wat “kommin” is, al hou ons rockspaaiders (haai nee, wag; dis nou ook ’n band se naam) nie van die woord óf die implikasie nie. Tog is sy beskrywing oudergewoonte so in die kol dat die gehoor spontaan nog voorbeelde uit hulle verlede aanbied, teruggevoer na kombuise, en elmboë op gespikkelde tafelblaaie. My ma s’n was geel, my vrou se ma s’n groen. Dana se herinneringe oor Fonnie du Plooy en ’n Raps voor middernag oor sy radio met die gekleurde liggies laat ons vir oulaas kraai soos daai hoender langs die arme donkie.