Onteiening: Organisasies reageer oor groen lig vir grondwetwysigingFoto: Magda Ehlers/Pexels.com Die ANC het Donderdag bewerings deur opposisiepartye verwerp dat die proses, wat daartoe gelei is dat ŉ voorlopige verslag Donderdag deur LP’s goedgekeur is om die Grondwet te wysig om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak, net kunsmatig was. Die grondwetlike hersieningskomitee het aanbevelings aanvaar dat artikel 25 van die Grondwet gewysig moet word en die ANC, EFF en National Freedom Party het die wysiging ondersteun. Die DA, VF Plus, Cope en ACDP het die wysiging teengestaan. Thandeka Mbabama, DA-LP, het gesê alhoewel die grondkwessie ŉ “delikate en sensitiewe kwessie” is, word dit nou deur die ANC en EFF gebruik as ŉ “politieke speelbal” voor aanstaande jaar se algemene verkiesing. “Die ANC en EFF het hierdie verslag gestoomroller ondanks foute in die prosedure.” Sy beweer daar was talle foute in die proses, gegewe die feit dat die meerderheid van persone wat geskrewe kommentare ingedien het, teen ŉ grondwetlike wysiging gekant was. “Honderde duisende geskrewe kommentare is verwerp en daar was boonop grootskaalse intimidasie en ŉ geboelie met voorvalle van rassistiese voorvalle tydens die openbare verhore.” Die EFF, die party wat die mosie eerste in die nasionale vergadering ingedien het, het die besluit verwelkom. “Die land het al lankal vir ŉ beslissende generasie gewag wat die dekolonisasieproses wat grond betref, sal konsolideer. Met die EFF is dit binne vyf jaar vermag,” het die party in ŉ verklaring gesê. Corné Mulder, hoofsweep van die VF Plus, het gesê die geveg om grond en onteiening sonder vergoeding begin nou eers. “Die VF Plus was deurlopend aan die voorpunt van die stryd teen onteiening sonder vergoeding en sal voortgaan om die ANC en die EFF hierin te opponeer. Die party sal voortgaan met onder meer internasionale bewusmaking van dié aangeleentheid en sal op 27 November vanjaar, wanneer die verslag van die grondwetlike hersieningskomitee in die parlement gedebatteer word, weer aan die voorpunt staan van hierdie stryd om eiendomsreg in Suid-Afrika,” het Mulder gesê. Die moontlikheid van ŉ regsproses om die besluit van die komitee ter syde te laat stel, is ook ŉ opsie aangesien die proses wat die komitee gevolg het, gebrekkig was, en deurspek van foute. “Hierdie optrede van die ANC-regering wys opnuut dat die publiek nou moet opstaan, betrokke moet raak en saam met die VF Plus terugslaan teen die ANC wat Suid-Afrika op ŉ pad van totale vernietiging lei.” Die vakbond Solidariteit het die beslissing van die grondwetlike hersieningskomitee ten sterkste veroordeel en stel dat die besluit dreig om Suid-Afrika na ŉ mislukte staat te voer. Werner Human, adjunkbestuurshoof van Solidariteit, verduidelik dat die besluit ŉ bespotting van die administratiewe proses maak wat duidelik net skyn was. “Hierdie besluit kan daartoe lei dat eiendomsreg tot niet gaan en daar bestaan wesenlike twyfel oor die voortbestaan van die oppergesag van die reg in Suid-Afrika.” Solidariteit is van mening dat hierdie besluit drastiese gevolge kan inhou vir die redelike toepassing van die reg in Suid-Afrika. “Wanneer die Grondwet geen werklike perke op die mag van die owerheid plaas nie en die wil van die mense – soos geïllustreer word deur die 64% van die geskrewe kommentare wat teen die wysiging gekant is – sowel as internasionale erkenning van die belang van eiendomsreg nie so ŉ proses kan halt nie, watter wigte en teenwigte bestaan dan werklik om te verhoed dat die staat burgers se regte skend?” wou Human weet. Solidariteit ondersoek tans alle moontlike regstappe en sal hul strategie oor hoe hulle van plan is om die besluit te beveg, later bekendmaak. Human voer aan dat die inhoud van die wysiging bepalend sal wees, maar het beklemtoon dat feitlik enige voorstel afbrekend sal wees vir die regstelsel en gevolglik ook vir die welvaart van Suid-Afrikaners. “Daar is ontelbare maniere waarop hierdie wysiging Suid-Afrika in die afgrond in kan stuur, en uiters beperkte – indien enige – moontlikhede vir verbetering. Wat belowe word, is welvaart, trots en menswaardigheid, maar wat geskied is eerder ŉ sentralisering van geweldige mag in die staat om ongekende beheer oor burgers uit te oefen,” het Human verduidelik. Ten slotte veroordeel Solidariteit die onvanpaste gedrag van president Cyril Ramaphosa tydens die openbare deelnameproses. “Ons het gesien hoe Ramaphosa ŉ aankondiging gemaak het voordat die proses voltooi is; ons het gehoor hoe die president onrusbarende ras-retoriek gebruik en wit mense daarvan beskuldig dat hulle diewe is en hulself skuldig gemaak het aan die erfsonde. “Thabo Mbeki, in sy gelekte skrywe, was oënskynlik reg gewees om reusekommer uit te spreek oor die ANC se gewilligheid om ŉ party vir alle Suid-Afrikaners te wees. Solank as wat politieke partye nie alle Suid-Afrikaners wil verteenwoordig nie en slegs vir Afrikane oor die algemeen en swart mense in die besonder werk, sal alle Suid-Afrikaners hieronder ly, want herverdeling werk nie – dit het nog nooit in ŉ klassestelsel gewerk nie, en dit is geensins beter wanneer die regering dit op ras baseer nie. “Soos die wêreld reeds met afsku verneem het, sonder eiendomsreg sal alle Suid-Afrikaners ook, soos diegene in Venezuela en in die destydse Sowjet-Unie en ander lande, ly onder geweldige armoede en hongersnood – buiten, natuurlik, die politieke elite wat hulself van onteiening, genasionaliseerde gesondheidsorg deur die NGV en tientalle ander drakoniese beleidsrigtings kan vryskeld,” het Human gesê. “Die grondwetlike hersieningskomitee se aanbeveling dat die Grondwet gewysig word om onteiening sonder vergoeding toe te laat, ondermyn Suid-Afrika se konstitusionele legitimiteit. Die rede is dat konfiskasie, in die sin wat die parlement in gedagte het, ŉ aantasting is van die dieper idee van konstitusionalisme self.” Só sê Piet le Roux, uitvoerende hoof van die sakeorganisasie Sakeliga, na aanleiding van die aankondiging van die komitee se aanbevelings. Le Roux sê Sakeliga sal voortgaan om hierdie wysiging van die Grondwet teë te staan, aangesien die voorgestelde wysigings fundamenteel onaanvaarbaar bly. Vir ŉ opsomming van Sakeliga se argument oor die gevaar van onteiening sonder vergoeding vir konstitusionalisme, internasionale reg en die ekonomie, lees hier.