Helen Zille: Bepaal liefs sélf eie lot | Netwerk24
Deur Helen Zille 09 Junie 2019 00:22
Waarom kom Afrika nie op die been nie, ten spyte van al die internasionale ontwikkelingshulp wat die kontinent ontvang, vra Helen Zille.
“Amerika help Europa herbou,” staan op die plakkaat by die seremoniële ontvangs van 75 voertuie wat deur 1948 se Marshallplan vir Wes-Duitsland gekoop is.
Nadat ek en prof. Thuli Madonsela onlangs saam tee gedrink het (’n geleentheid waaroor sy verlede week op hierdie blad geskryf het) het ons albei onderneem om iets oor dié geleentheid te skryf.
Tydens ons ontmoeting het Madonsela vir my ’n gids gegee wat al die wette sedert 1856 opsom wat die “argitektuur van voorreg en benadeling” in Suid-Afrika gevestig het. Ek stem saam dat ons die kumulatiewe impak van hierdie nalatenskap moet erken en aanspreek.
Madonsela se dokument kulmineer in ’n oproep vir ’n soort Marshallplan wat daarop gemik is om die bevordering van sosiale geregtigheid te versnel, wat op die uitwissing van armoede fokus en teen 2030 gelyke toegang tot geleenthede verseker.
Verlede week skryf sy dat sy in Augustus ’n konferensie oor sosiale geregtigheid aan die Universiteit Stellenbosch hou, wat die ideale plek is waar so ’n nasionale ooreenkoms oor haar voorgestelde “M-plan” bereik kan word.
As ek genooi word, sal ek dit beslis bywoon. Om die waarheid te sê het ek reeds begin voorberei en deur die lêer gewerk wat Madonsela vir my oor tee gegee het.
Afrika het al tientalle Marshall-planne ontvang.
Eerstens wou ek meer weet oor die oorspronklike Marshallplan van 1948. Dit was ’n strategie gelei deur die destydse Amerikaanse minister van buitelandse sake, George Marshall, om 18 Europese lande te help om hul verwoeste ekonomieë ná die Tweede Wêreldoorlog te herbou.
Volgens die plan het die VSA $12 miljard (bykans $100 miljard of R1 507 miljard in vandag se geld) geskenk wat oor drie jaar tussen die 18 lande verdeel is om ’n omgewing vir volhoubare ekonomiese groei te skep. Die geld is gebruik om die afbreek van handelsgrense te ondersteun, nywerhede te moderniseer en ’n volhoubare markekonomie te vestig om die verspreiding van kommunisme te voorkom.
Die Marshallplan het ook die vermindering van rompslomp ten doel gehad – asook die verbetering van die beleggingsklimaat, verhoging van produktiwiteit en die vestiging van moderne sakepraktyke binne die oppergesag van die reg. Die geld is nie eweredig verdeel tussen die 18 state nie. Brittanje het die meeste ($26 miljard in vandag se geld) gekry, terwyl $11 miljard na Wes-Duitsland gegaan het.
Die historiese konsensus is dat die Marshallplan ’n sukses was en sy doelwitte bereik het.
Hoekom? Omdat dit goed deurdink en doeltreffend geïmplementeer is om lewensvatbare en volhoubare Europese ekonomieë te bou, eerder as om afhanklikheid te bevorder. En die institusionele meganismes (wat van nuuts af herstel of herbou is) het ’n verantwoordbare uitbetaling van fondsgeld verseker, wat enige moontlikheid verhoed dat ’n klein invloedryke elite met politieke bande verryk sou word.
Kan ons dieselfde doen? Ongelukkig het die resep ons tot dusver ontwyk.
Mense wat vra vir ’n Marshallplan vir Afrika bereken nooit hoeveel internasionale hulp die kontinent reeds ontvang het nie (en steeds ontvang) – sonder om die beloning van volgehoue ??ekonomiese groei en werkskepping te maai.
As die konferensie oor sosiale geregtigheid werklike waarde wil hê, is dit noodsaaklik om die redes vir hierdie mislukking te ontleed.
Die jongste syfers wat ek kon opspoor, toon dat die top-tien lande wat amptelik ontwikkelingshulp aan Afrikalande verskaf in 2016 $50 miljard aan hulle oorbetaal het. Oor drie jaar gemeet (dieselfde tydraamwerk as die Marshallplan) sal dit $150 miljard, die ekwivalent van een en ’n half keer die Marshallplan, beloop.
In teenstelling met die Marshallplan is hulp en skuldverligting aan Afrika ’n volgehoue ??en herhalende patroon – nie ’n eenmalige oordrag nie. Die totale hoeveelheid ontwikkelingshulp aan Afrika oor die afgelope drie dekades sou baie gekombineerde Marshallplanne beloop.
Kom ons kyk nou na die statistieke vir Suid-Afrika. Sedert 1994 het ons $54 miljard van 21 lidlande van die Organisasie van Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling ontvang – meer as dubbeld die bedrag wat die Marshallplan aan Brittanje (die grootste enkele begunstigde) gegee het en amper vyf keer meer as wat Wes-Duitsland gekry het.
Per capita bereken, is die bedrag wat Suid-Afrika ontvang het selfs meer vrygewig in vergelyking met Europese lande. En dit neem nie eens Suid-Afrika se minerale rykdom in berekening nie – wat as ’n drywer van industrialisasie moes dien tydens die bloeitydperk vir kommoditeite. Dit het nie gebeur nie, hoofsaaklik as gevolg van swak beleidskeuses.
Die kernvraag is: Waarom is dit, met al hierdie hulp oor soveel jare, dat ons ekonomie stagneer en werkloosheid van 3,7 miljoen in 1994 tot 9,9 miljoen vandag gestyg het?
En hoe is dit moontlik dat ongelykheid binne ons swart bevolking nou net so groot is as tussen die rykste wit mense en armste swart mense?
Hoekom het al hierdie miljarde ons nie gehelp om ’n inklusiewe ekonomie te bou nie, beleggings te lok en volhoubare groei te verseker nie?
Ons ken die antwoord: Beleidsonsekerheid, ’n onbevoegde gekaapte staat, die amperse ineenstorting van ons strafregtelike regstelsel, ’n swak openbare onderwysstelsel en die omvang van korrupsie en misdaad. Hierdie faktore, in kombinasie, vernietig die beleggersvertroue wat nodig is vir volgehoue ??ekonomiese groei.
Die politieke wetenskaplike Francis Fu-­ku­yama was reg toe hy gesê het volgehoue ??demokratiese vordering vereis drie pilare: ’n bekwame staat, die oppergesag van die reg en ’n kultuur van aanspreeklikheid.
Die meeste literatuur oor Afrika fokus op die wydverspreide onvermoë om ’n bekwame staat te bou en die feit dat die oppergesag van die reg nie eerbiedig word nie.
My ervaring is dat ’n kultuur van aanspreeklikheid ’n ewe belangrike komponent is en veel verder as die regering strek. Vir ’n land om te slaag vereis dit ook ’n kultuur van individuele aanspreeklikheid en persoonlike verantwoordelikheid.
Ontledings van Suid-Afrika is geneig om hierdie belangrike kwessie te ignoreer.
Die meerderheid Suid-Afrikaners word toenemend (en neerbuigend) beskou as permanente slagoffers van die verlede, sonder dat die persoonlike tussenkoms om hul eie vooruitsigte te beïnvloed, laat staan nog verbeter, in ag geneem word.
Laat ek dit illustreer aan die hand van miskien die sensitiefste onderwerp van almal – ons MIV/vigs-krisis. Dit is algemeen bekend dat Suid-Afrika die grootste MIV-epidemie in die wêreld het. Meer as 7 miljoen mense leef met vigs en die voorkoms onder die algemene bevolking is 18,9%. Miljarde in internasionale hulp het ons gehelp om die grootste MIV-behandelings- en voorkomingsprogram in die wêreld te ontwikkel.
Die oordragkoers van die virus groei egter steeds, hoofsaaklik onder jong vroue in hul tienerjare en twintigs. Opnames toon dat byna almal weet dat vigs hoofsaaklik deur onbeskermde seks oorgedra word. Ten spyte hiervan het ons versuim om die praktyk van onbeskermde seks – veral tussen ouer mans en jong meisies en met verskeie seksmaats – beduidend te verander. Baie redes word hiervoor aangevoer. Tog wil ek steeds weet: Hoe het ander lande wêreldwyd dit reggekry om gedrag te verander en die oordrag van MIV aansienlik te verminder?
Selfs Thailand (’n internasionale bestemming vir sekstoerisme met die hoogste MIV-koers in die streek) het dit reggekry deurdat sekswerkers persoonlik verantwoordelikheid moet aanvaar om die verspreiding van MIV te voorkom. Gevolglik was daar in 2016 net 6 400 nuwe MIV-infeksies in Thailand – in ’n bevolking van 70 miljoen. Vergelyk dit met Suid-Afrika se 270 000 nuwe infeksies in ’n bevolking van 55 miljoen.
In byna elke beleidsarena weier ons om die moeilike waarheid – persoonlike verantwoordelikheid – in die oë te kyk: van vigs tot by ouers (gewoonlik vaders) wat hul lewensmaats verlaat en versuim om hul kinders se onderhoud te betaal of versuim om hul kinders skool toe te stuur.
Elke keer as ek hierdie kwessies opper, is daar nasionale oproer. Maar tensy ons hierdie olifant in die kamer aanpak, sal ons nie die nodige voorwaardes vir die suksesvolle aanwending van internasionale skenkergeld bereik nie.
Ten einde te vorder het Suid-Afrika desperaat internasionale finansiering nodig. Maar die Marshallplan het ons geleer dat dit aangewend moet word om ’n omgewing te skep wat beleggings lok en volhoubare ekonomiese groei bewerkstellig.
Ek hoop Madonsela se konferensie in Augustus fokus op hierdie voorwaardes. As dit versuim om dit te doen sal ons weer eens net om die onsigbare olifant dans.
Helen Zille is ’n voormalige premier van die Wes-Kaap. ’n Tweede rubriek oor haar ontmoeting met Madonsela is te lees by www.news24.com/columnists/helenzille
Meer oor: Helen Zille | Thuli Madon­Sela | Kolonialisme | Afrika
Zille meen haar tyd is nog nie verby (ai tog)