16 Pieler J J Bolha die afloop van sy reis na Klein-Asie verduidelik (na die gewone ophemeling van sy eie regering ensovoorts), hoeveel sukses hy behaal het met die verdediging van Joodse regte, asook 'n 25% afslag vir die jaar se belasting (Ai ). Dit is nodeloos om te herhaal dat Josefus meld dat die koning geloof is deur die blymoedige skare (vgl ). Herodes het streng opgetree teen die verskynsel van 'people's courts'. Sodanige verskynsels het meesal ontaard in lynching mobs en Herodes het telkens ingegryp met die opdrag dat 'n verhoor moet plaasvind. Ook met betrekking tot die moeilikhede met sy gesin het Herodes telkens 'n verhoor laat p,laasvind. Uiteraard het die koning 'n uitgebreide burokrasie gehad om hom by te staan, en in Judea/Jerusalem ook nog die Sanhedrin l7. Maar onthou, die instansies het net gesag vir sover as wat die koning dit ondersteun. Dit beteken dat hy persoonlik verantwoordelik was vir alle besluite en aktiwiteit op 'n wyse wat vandag ongelooflik lyk. Dink net aan die eindelose stroom prosedeerders en verweerders, versoeke, delegasies, aansoeke ensomeer. 'n Wetgewing wat Josefus wei geinteresseer het, was Herodes se aksie teen diewe (Ai ). In 'n 'emstige' strewe om ongeregtigheid (aotklctt;) in die stede en op die platteland te bekamp, het Herodes 'n wet gemaak dat diewe wat gevang word as slawe buite Palestina verkoop moes word l8. Die Joodse gebruik het natuurlik die rykes gepas ('n goedkoop bron van slawe) en het duidelik nie goed gewerk as afskrikmiddel nie. Josefus sien in Herodes se streng wette sy minagting vir die 'ou gebruike' en lei daaruit sy gebrek aan vroomheid af. Die probleme van beoordeling is duidelik. Josefus beskou Herodes se wet as "n oortreding teen godsdiens eerder as 'n straf vir die wat gevang word (ap.ctptlct 7rPOt; rt,v fjpt/ukelctv ~v, ou KOA.CtULt; TWV aa.lukop.bvwv)' (Ai 16.2). En let op, slawemyas sulks is vir almal aanvaarbaar, solank 'n Jood net nie aan 'n heiden verkoop word nie. Ons moet in gedagte hou dat die koning destyds letterlik 'die redder van die mense' was (dit is die kulturele waarde wat tot uitdrukking kom in die titel b euep-ybtt/t;). Hy was die appelregter wat moes toesien dat die 'swakke' se reg beskerm word. Daar was geen onafhanklike polisiemag of regstelsel nie. As jou buurman jou moeilikheid gegee het, en jy oorleef dit, kon jy net na die koning toe hardloop en hoop dat hy bereid sou wees om jou probleme oor te neem. Verder moes jy sorg dat jy 'n uitgebreide netwerk van onderdane (clients) en minstens een sterk beskermheer (patron) het, want sou jy dit nie maak wanneer jy moeilikheid optel nie, was hulle jou enigste hoop om jou belange, familie en erfenis te beskerm. Wat die detail van Herodes se regering betref, weet ons bitter min. Ons weet dat hy populer by die 'mense' was (selfs, teesinnig, volgens die Joodse Oudheidkunde), en dat hy lank geregeer het. Bokant die vasalkoning het die keiser gestaan, en die was daar (teoreties minstens) vir elke burger, en selfs enige onderdaan kon 'n petisie aan ISSN = HTS 51./4 (1995) 1011
20 Pieter J J Botha teater genooi en die 'beelde' vir hulle gewys (~ei~a~ Ta TpOTata). Onmiddellik was daar 'n gelag, want dit was net houtstukke (Ai ). 'n Groep van tien mans was egter nie gerus nie en oortuig dat dit net die begin van groot euwels was en dat Herodes die vyand van die volk was. HuBe besluit toe om Herodes te vermoor, of dan minstens baie van sy mense (Ai ). Die komplot is egter deur een van Herodes se speurders ontdek en die manne is verhoor en tereggestel (Ai ). Hulle verweer was dat alle mense die plig het om hulle ou gebruike te beskerm of om daarvoor te sterf. 4.2 Die ongelowige heiden Hoe sal ons kan weet? Herodes is besny en het groot geword as 'n 'Judeer'. Hy het 'n groot aandeel gehad in die heropbou van die Tweede Tempel 22. Daar is baie getuienis dat hy homself as 'n Judeer beskou het: Sy muntstukke het geen menslike afbeeldinge nie (Meshorer 1967: ; Schiirer, Vermes & Millar 1973:296 n 24) en daar is ook geen spoor van menslike figure in die argeologiese oorblyfsels van Herodes se geboue nie. Trouens, sy bouwerke 'show a complex form of piety - but a piety which goes beyond what is acceptable in Judaism - and a concern for Torah that attempts to work within its limitations as he understood them' (Richardson 1986:347). Vir iemand wat by sy familie wou introu het hy besnydenis as voorwaarde gestel (Ai ). Hy het ook goeie betrekkinge met die 'Fariseers' gehandhaaf, en sy bewondering vir die Esseners (Ai ) is welbekend. Hy het ook ongetwyfeld Griekse en Romeinse kulturele waardes bevorder. Ek kry die indruk dat hy nie bygelowig was nie. Tydens die lente van 31 v C het 'n geweldige aardbewing Palestina getref. Josefus vertel (BJ 1.370) dat ontelbare beeste en mense gesterf het. Die Arabiere, aangehits deur 'n gerug dat Judea oop Ie, reg vir oorname, het die Judese afvaardiging by hulle vermoor en opgeruk. Alles het verlore gelyk vir die 'mense'. Herodes spreek hulle toe: Niemand kan daarop reken dat toeval of geluk vir altyd sal aanhou nie; almal weet hoe lukraak die noodlot is... Verder, julle hoef nie 'n oog te knip oor die opskuddings in die wereld nie, of julle te verbeel dat die aardbewing 'n waarskuwing is van nog rampe wat kom nie. Hoekom sou hy nie ernstig en toegewyd gewees het aan sy oortuigings nie? Herodes self (vir sover ons Josefus kan vertrou) se dat hy deur die wi! van God (rfi TOU (Jeou (:JOVA~U8L) aan die Joodse mense (8(J"O~) voorspoed en rykdom gebring het soos nog ISSN = H1'S 51/4 (1995) lois