PressReader - Volksblad: 2019-01-14 - ‘Mo­na Li­sa’ se oë volg nie haar waar­ne­mers
‘Mo­na Li­sa’ se oë volg nie haar waar­ne­mers
Stu­die aan Duit­se u­ni­ver­si­teit be­lig siel­kun­de van kyk
Volksblad - 2019-01-14 - Kollig -
In die we­ten­skap word ver­wys na die Mo­na Li­sa-ef­fek as die in­druk wat ’n waar­ne­mer kry dat ie­mand se oë hom volg.
T­wee na­vor­sers van die Clus­ter of Ex­cel­len­ce Cog­ni-ti­ve In­te­racti­on Techno­lo­gy (Ci­tec) aan die U­ni­ver­si­teit van Bie­le­feld in Duits­land het eg­ter nou be­wys dat dit, iro­nies ge­noeg, wel nie die ge­val met Le­o­nar­do da Vinci se wêreldbekende kuns­werk is nie.
Die na­vor­sings­re­sul­ta­te is in die we­ten­skap­li­ke vak­tyd­skrif i-Per­cep­ti­on ge­pu­bli­seer.
Hul­le het be­vind dat die Mo­na Li­sa se oë in werk­lik­heid teen ’n hoek van 15,4° na die waar­ne­mer se reg­ter­kant kyk. Dit is goed bui­te die reik­wyd­te waar­in men­se nor­maal­weg er­vaar dat daar na hul­le ge­kyk word.
Dr. Ger­not Hor­st­mann, ’n pro­fes­sor en lid van die neu­ro­kog­ni­tie­we siel­kun­de­na­vor­sings­groep aan die u­ni­ver­si­teit se de­par­te­ment siel­kun­de en van Ci­tec, sê men­se is baie goed om aan te voel wan­neer an­der na hul­le kyk.
“Per­sep­tu­e­le siel­kun­de het dit reeds in die 1960’s be­wys.”
Hor­st­mann, wat ’n ver­kla­ring op die u­ni­ver­si­teit se web­blad ge­pu­bli­seer het, spe­si­a­li­seer in oog­be­we­gings en aan­dag.
Wan­neer die oë op ’n fo­to of in ’n skil­de­ry teen ’n hoek van 0° uit­kyk, er­vaar die waar­ne­mer dat daar na hom ge­kyk word – selfs al be­weeg hy na links of regs.
“Ie­mand wat sy­de­lings na hier­die figuur se oë kyk, sal dus steeds die in­druk kry dat daar na hom ge­kyk word – maar dan moet die oë nie meer as so­wat 5° aan e­ni­ge kant uit­kyk nie.”
Wan­neer dié hoek wy­er is, sal die ky­ker nie dink dat die figuur na hom kyk nie.
Hier­die ef­fek is by­voor­beeld be­lang­rik vir die mens se in­ter­ak­sie met ka­rak­ters op ’n skerm.
“As jy wil hê dat ie­mand wat aan die reg­ter­kant van ’n ver­trek staan, moet dink dat die ka­rak­ter vir hom kyk, dan moet die oë reg­uit kyk – en nie na regs nie. Ver­ras­send ge­noeg, as die oë na regs kyk, sal die per­soon wat regs staan, dink die figuur kyk nie na e­nig­ie­mand in die ver­trek nie.”
In sy na­vor­sing oor kom­mu­ni­ka­sie met ro­bot­te en a­va­tars het Loth ge­reeld af­ge­kom op die Mo­na Li­sa-ef­fek, wat ver­wys na die ses­tien­de-eeu­se skil­de­ry van Da Vinci, wat in die Lou­vre-kuns­mu­seum in Pa­rys hang.
“Die ef­fek is on­be­twis­baar en kan ge­ïl­lus­treer word, maar met die Mo­na Li­sa, van al­le skil­de­rye, kry ons nie die in­druk nie.”
Om hul waar­ne­mings te toets, het Hor­st­mann, Loth en 24 deel­ne­mers aan die stu­die na die Mo­na Li­sa op ’n re­ke­naar­skerm ge­kyk. Die deel­ne­mers het reg voor die mo­ni­tor ge­sit, ’n op­vou­li­ni­aal is op ver­skil­len­de af­stan­de van die skerm tus­sen hul­le en die be­ken­de vrou in die skil­de­ry ge­plaas. Die deel­ne­mers moes aan­dui waar haar blik op die li­ni­aal val.
Om te toets of e­ni­ge ken­mer­ke van haar ge­sig die waar­ne­mers se per­sep­sies be­ïn­vloed, het die na­vor­sers 15 ver­skil­len­de de­le van die skil­de­ry ge­bruik – van haar he­le kop tot haar oë en neus. El­ke beeld is drie keer en in luk­ra­ke volg­or­de ge­toon.
Half­pad deur die on­der­soek het die na­vor­sers ook die af­stand tus­sen die mo­ni­tor en die li­ni­aal ver­an­der.
Da­ta van meer as 2 000 me­tings is in­ge­sa­mel en el­ke me­ting het ge­toon dat die Mo­na Li­sa se blik nie reg­uit op die waar­ne­mer val nie, maar 15,4° na regs is.
“Die term Mo­na Li­sa-ef­fek is dus ’n wan­be­na­ming. Dit il­lus­treer die sterk be­hoef­te om na ge­kyk te word en om die mid­del­punt van ie­mand se aan­dag te wees – om re­le­vant te wees vir ie­mand, al ken jy die per­soon glad nie,” sê Hor­st­mann.
Loth sê die rig­ting van die blik van ka­rak­ters in die ont­werp van vir­tu­e­le ka­rak­ters of a­va­tars vir re­ke­naar- of on­der­steu­nings­pro­gram­me is be­lang­rik, juis om­dat dit die aard van die kom­mu­ni­ka­sie be­paal. “Net soos by men­se.”
Dr. Ger­not Hor­st­mann en dr. Se­bas­ti­an Loth, die na­vor­sers wat be­vind het dat die Mo­na Li­sa nie reg­uit na haar waar­ne­mers kyk nie.
Volg die Mo­na Li­sa se oë haar waar­ne­mers?