PressReader - Huisgenoot: 2018-01-25 - Keer so do­de­li­ke lis­te­ri­o­se
Keer so do­de­li­ke lis­te­ri­o­se
Suid-A­fri­ka be­leef die erg­ste uit­braak van lis­te­ri­o­se, ’n do­de­li­ke siek­te wat deur kos oor­ge­dra word – en boon­op is die oor­sprong van die hui­di­ge be­smet­ting haas on­be­paal­baar. Hoe kan jy keer dat dit jou tref?
Huisgenoot - 2018-01-25 - Inhoud - Deur KHATIJA NXEDLANA
DIT kan in e­nig­ie­mand se ys­kas skuil en het so­ver be­kend al 748 SuidA­fri­ka­ners die af­ge­lo­pe jaar siek ge­maak, waar­van min­stens 67 daar­van ge­sterf het. Dié moordenaar heet lis­te­ri­o­se en vol­gens die Wê­reld­ge­sond­heids­or­ga­ni­sa­sie be­leef ons land tans die do­de­lik­ste uit­braak van dié bak­te­rie­se siek­te in die wê­reld­ge­skie­de­nis. En die erg­ste is dalk nog nie ver­by nie.
Die bak­te­rie wat lis­te­ri­o­se ver­oor­saak, word deur ’n ver­skei­den­heid vars én ver­werk­te voed­sel­soor­te oor­ge­dra, maar die oor­sprong van die hui­di­ge be­smet­ting is nog on­be­kend. Die siek­te is ge­nees­lik, maar dit kan 70 dae duur vir simp­to­me om te ont­wik­kel en dis boon­op soort­ge­lyk aan griep.
Ta­nya Clark van Dur­ban suk­kel om die dood van haar dog­ter So­net­te (34) te ver­werk. So­net­te, ’n ma van twee kin­ders, is in De­sem­ber in die S­te­ve Bi­ko-hos­pi­taal in Pretoria op­ge­neem. Eers is ver­moed sy het me­nin­gi­tis. Maar se­we dae la­ter, ter­wyl sy be­wus­te­loos was, het toet­se ein­de­lik ge­toon dis lis­te­ri­o­se.
Ta­nya was aan­vank­lik ver­lig om­dat dok­ters op­laas ge­weet het wat skort en dit kon be­han­del. En sy was ver­heug toe haar dog­ter ’n dag la­ter haar oë oop- maak. Maar bin­ne oom­blik­ke het haar vreug­de in af­gry­se ver­an­der.
“Sy het haar be­wus­syn her­win en die vol­gen­de oom­blik was sy dood,” sê Ta­nya, wat So­net­te se twee kin­ders (10 en 16) ver­sorg.
Tus­sen 20 en 30% van men­se met lis­te­ri­o­se sterf, het dr. Ju­no T­ho­mas, hoof van die na­si­o­na­le in­s­ti­tuut vir oor­draag­ba­re siek­tes (NIOS), aan ons ge­sê. Dis le­wens­ge­vaar­lik vir ver­al ba­bas, be­jaar­des en men­se met ver­swak­te im­muun­stel­sels weens chro­nie­se siek­te­toe­stan­de.
Op ’n pers­kon­fe­ren­sie vroe­ër van­dees­maand het ons ge­sond­heids­mi­nis­ter, Aa­ron Mot­so­a­le­di, geen doe­kies om­ge­draai oor die om­vang van die lis­te­ria- kri­sis nie. Vol­gens hom is die soek­tog na die oor­sprong van die be­smet­ting veel er­ger as die spreek­woor­de­li­ke naald in ’n hooi­mied. “Die pro­bleem is dat ons nog nie eens die hooi­mied kon op­spoor waar­in ons na die naald moet soek nie,” het hy ver­dui­de­lik. “Dis hoe moei­lik die ding is.”
Maar wat doen die re­ge­ring om dit on­der be­heer te pro­beer kry? En wat kan ons doen om ons en ons ge­lief­des daar­teen te be­skerm? Hier is al­les wat jy moet weet.
WAT IS LIS­TE­RI­O­SE?
Die bak­te­rie Lis­te­ria mo­no­cy­to­ge­nes kan in die grond, wa­ter of plan­te­groei voor-
kom en voed­sel­pro­duk­te op by­voor­beeld pla­se en in voed­sel­fa­brie­ke be­smet, ver­dui­de­lik dr. Lu­cia A­ne­lich, ’n mi­kro­bi­o­loog en ken­ner oor voed­sel­vei­lig­heid.
Kos wat die al­ge­meen­ste be­smet word, sluit in ver­werk­te vleis­pro­duk­te soos wor­sies, ver­koel­de pa­tees of vleis­sme­re; on­ge­pas­teu­ri­seer­de melk en sui­wel­pro­duk­te; ge­rook­te see­kos; klaar­be­rei­de maal­tye; vars of be­vro­re vrug­te en groen­te; en voor­af ver­pak­te slaaie.
Die eer­ste aan­ge­te­ken­de uit­braak van lis­te­ri­o­se in Suid-A­fri­ka was in 1977 in Jo­han­nes­burg en se­dert­dien was daar spo­ra­die­se uit­bra­ke, maar nog nooit op dié skaal nie.
WAN­NEER HET DIE HUI­DI­GE KRI­SIS BE­GIN?
Die eer­ste ge­val­le is in Ja­nu­a­rie 2017 aan­ge­te­ken. In Ju­lie het dok­ters by die S­te­ve Bi­ko-hos­pi­taal in Pretoria en Chris Ha­ni Bara­gwa­nath-hos­pi­taal in Jo­han­nes­burg ’n bui­ten­ge­wo­ne toe­na­me in die ge­tal ge­val­le on­der ba­bas be­speur. Se­dert­dien hou die NIOS die si­tu­a­sie fyn dop, ver­tel Ju­no.
“Die mees­te ge­val­le kom in Gau­teng voor, daar­na die Wes-Kaap en K­waZu­luNa­tal, ge­volg d deur al die an­der pro­vin­sies,” sê Ju­no.
Fo­ren­sie­se to toet­se op die bloed van pa­si­ën­te het be­wy be­wys al­mal is met die­self­de stam van lis­te­ria lis­te be­smet – die so­ge­naam­de ST6-stam. ST6-st Dit het ver­moe­dens help be­ves­tig dat d die uit­braak met een be­smet­te voed­sel­bron voeds ver­band hou wat wyd ver­sprei en deur men­se in al­le so­si­aal-e­ko­no­mie si­aal-e­ko­no­mie­se groe­pe, ryk en arm, oud en jonk, in­ge­neem ing word.
Aan­ge­sien Gau­teng Ga die mees­te ge­val­le aan­meld, besta be­staan ’n moont­lik­heid dat die be­smet­te pro­duk dalk van daar kom, of dit kan bloot ’n ge­val wees dat meer men­se van daar­die pro­vin­sie me­die­se hulp soek, sê Lu­cia.
’n Hoen­der­slag­plaas in Tshwa­ne is ge­sluit na­dat mon­sters spo­re van lis­te­ria ge­toon het, maar ver­de­re toet­se het ge­toon dit was nie die ST6-stam nie. Die slag­plaas is se­dert­dien her­o­pen na­dat dit vol­doen het aan voor­waar­des van die de­par­te­ment van gesondheid om te voor­kom dat die stam wat wel daar voor­ge­kom het ver­der ver­sprei.
Daar­na het die soek­tog na die reg­te “hooi­mied” van voor af be­gin. En ter­wyl die soek­tog na die bron van be­smet­ting voort­gaan, sal nog men­se na ver­wag­ting lis­te­ri­o­se op­doen.
“Ons ver­wag die ge­tal sterf­tes sal toe­neem,” het Ju­no be­ves­tig.
Met by­na 750 aan­ge­mel­de ge­val­le en meer as 60 sterf­tes, sê die ge­sond­heids­mi­nis­ter, Aa­ron Mot­so­a­le­di (BO), die de­par­te­ment doen sy bes om die son­daar te vind wat die uit­breek van die siek­te ver­oor­saak.