Groot Australiese Walrif en ander wonderlike riwwe in die see
Wonderlike formasies in die see—soos dié van die Groot Australiese Walrif
("Great Barrier Reef")
Riwwe van glorie
Oor die millenniums heen het dit in die see ontstaan... die Australiese Groot Walrif, wat selfs van die maan af sigbaar is, die grootste bouwerk wat nog ooit deur lewende wesens geskep is. Die bouers was klein koraaldiertjies met hul kalk-skelette. En met dié prestasie het hulle selfs die mens met al sy verstand en vernuf oorskadu...
BO: 'n Deel van die Groot Australiese Walrif ("Great Barrier Reef") vanuit die ruimte gesien. Die kaart LINKS ONDER toon die rif in sy volle lengte van sowat 2300 km. Op die kaart van Australië REGS ONDER kan die presiese ligging van die rif gesien word.
Ruimtefoto bo: NASA / GSFC / LaRC / JPL, MISR Team
Kaart links onder van die webwerf Demis, waar dit tot openbare besit verklaar is ("released to the public domain")
Kaart regs onder gegrond op kaart verskaf deur World Factbook van die Amerikaanse CIA
Grootste aaneenlopende koraalmassa ter wêreld
IE groot ontdekkingsreisiger staar gefassineer na sy kompas. Hy vaar naby die noordooskus van Australië, en sy kompas toon vreemde afwykings. Oplaas kom hy die rede daarvoor agter: 'n pragtige koraaleiland verrys uit die blou see.
Magneeteiland, besluit die ondernemende Brit om dit te noem. Op stuk van sake is hy en sy makkers asof deur 'n magneet soontoe aangetrek.
Dis die jaar 1770 en die ontdekker, James Cook, verken die wêreld hier verder. Hy kom agter dat die eiland net een van baie is. Kort daarna tref sy skip, die Endeavour, 'n rif. Angs en vertwyfeling heers. Maar Cook kry dit reg om sy skip te herstel en sy epiese reis te hervat.
Wat Cook in der waarheid destyds ontdek het, is die beroemde Groot Australiese Walrif ("Great Barrier Reef")—die grootste aaneenlopende koraalmassa ter wêreld, sowat 2300 km lank. Dit bestaan uit banke, eilande en koraalriwwe van 15 tot 150 km wyd. (Lees ook oor Cook en sy Oos-Australiese avontuur in die Mieliestronk-artikel oor Australië.)
REGS: Skouspelagtige koraal van die Groot Australiese Walrif.
• Die kort artikel oor koraal in Mieliestronk se Laslappie-afdeling
• Die afdeling oor koraal in die Mieliestronk-artikel oor Die 7 wonders van die see
Korale oortref alle ander seediere wat kleur- en vormrykheid aanbetref. Hulle roem egter ook op 'n ander prestasie waarmee hulle nie alleen alle ander diere nie, maar ook die mens oortref. Met al ons verstand en vernuf het ons nog nie daarin gestaag om 'n eiland in die oseaan te bou nie. Dis egter niks vir die koraaldiertjies nie—soos bewys word deur die Groot Koraalrif en hoeveel ander riwwe wat hulle met ontelbare kalk-skelette opgebou het.
Tussen hierdie korale beweeg 'n duisternis seediere. Meer soorte visse lewe in en tussen die riwwe as op enige ander plek ter see. Dit wemel van krappe, garnale, sponse, stervisse, anemone en barrakudas in hierdie magiese wêreld.
Daar is ook ander kreature, soos die skerpioenvis, waarvan die aantreklike doppe en stekels dodelik vir die niksvermoedende onderwater-verkenner kan wees. Of reusagtige gapermossels soos die een op die foto hieronder.
REGS: 'n Duiker by die Groot Australiese Walrif word deur 'n reuse-gapermossel begroet.
Foto: Jan Derk,
wat dit by Wikimedia Commons op die wêreldwye web tot openbare besit verklaar het ("released to the public domain")
IN 1842 het Charles Darwin drie hoofsoorte riwwe omskryf: kusriwwe, walriwwe en atolle. Seebioloë gebruik vandag nog hierdie indeling, hoewel daar natuurlik 'n paar variasies hiervan is.
• 'n Kusrif is die eenvoudigste soort. Dit ontwikkel aanvanklik as 'n smal strook koraal naby die kus en ewewydig daarmee. Mettertyd verbreed die strook om 'n platform onder die water te vorm wat na die kus toe uitstrek.
Party kusriwwe is kilometers lank, en 'n strandmeer vorm dikwels tussen die rif en die kuslyn. Kusriwwe is baie toeganklik vir mense en is baiemaal so naby die kus en in sulke vlak waters dat hulle sonder 'n boot bereik kan word.
• Walriwwe volg ook die kuslyn, maar word deur 'n breë kanaal water van die land geskei. Hulle kan uit lang reekse riwwe bestaan.
Seebioloë is nie doodseker hoe walriwwe gevorm word nie, maar dit hou skynbaar verband met wisselende seevlakke.
• Om atolle word drome en legendes geweef.
'n Atol is 'n naastenby ronde (maar soms ook andersvormige) koraaleiland wat 'n kalm lagune daarbinne heeltemal of gedeeltelik omring. Atolle kom algemeen in die Stille Suidsee en Indiese Oseaan voor.
Hulle word, soos gereken word, deur die opbou van koraal ál om die rand van uitgewerkte vulkaaneilande gevorm.
BO: 'n Ruimtefoto van Prataseiland in die Suid-Chinese See met sy lagune en hoefvormige koraalrif.
BO: 'n Ruimtefoto van 'n vyfkantige atol in die Stille Oseaan, ook met die kenmerkende lagune daarbinne, wat egter ten volle deur koraal omring word.
Riwwe in gevaar
SEKERE van die wêreld se grootste koraalriwwe dateer na alle waarskynlikheid uit die jong dae van die aarde. Jammer genoeg is die mens hoeka besig om hulle te vernietig.
Koraalpoliepe en diere wat in die riwwe woon, lei 'n baie stabiele lewe. Selfs die geringste verandering in hul omgewing kan hulle laat doodgaan.
Baie tropiese seë, veral dié by vakansieoorde, word erg besoedel. Dit maak nie slegs die wêreld lelik nie, maar bakterieë wat organiese vullis opbreek, stel nitrate vry wat, selfs in die geringste hoeveelhede, dodelik is vir koraal.
Tot oormaat van ramp word sekere koraalriwwe as stortterreine vir giftige afval gebruik.
Ook oliebore dra tot die vernietiging van die riwwe by. In die sestiger- en sewentigjare van die vorige eeu is aansoek gedoen om by die Groot Australiese Walrif vir olie te boor. Daar was soveel openbare verset dat die plan gekelder is, maar ander riwwe kon nie dié soort verwoesting vryspring nie.
Selfs die stokperdjie om visse in akwariums aan te hou, kan nadelig vir die ekologie van koraalriwwe wees. Baie van die fraai tropiese visse wat al ons vistenks versier het—word vertel—is wild gevang en nie op visplase geteel om verkoop te word nie. Die handel in tropiese visse het tot 'n enorme uitwissing gelei, te meer omdat talle visse gevrek het voordat hulle hul bestemming bereik het.
Baie rifbewoners, veral visse, krewe en oesters, word deur die mens geëet. Ander word weer as versiersels of aandenkings versamel. Koraal word ook as boumateriaal ontgin.
Baie skade is al deur duikers veroorsaak wat op koraal trap en dit per ongeluk breek—of met opset 'n stuk afbreek om huis toe te vat.
Buiten die mens, is daar nog 'n aaklige rifverwoester: 'n groot, lelike seester wat die doringkroon genoem word. Hierdie dierasie besmet die riwwe van die Indiese en die Stille Oseaan. Hy leef van koraalpoliepe en laat net leë koraalgeraamtes agter.
Ons koraalriwwe, een van die groot sierade van ons wonderlike planeet aarde, is kennelik baie kwesbaar.
BO: Groot seesterre soos hierdie doringkroon (Acanthaster planci) kruip stadig oor koraalriwwe en verteer al die lewende koraalweefsels waarmee hulle in aanraking kom.