Zuma – die verskillende scenario’sFoto: Pixabay.com Die land is tans in ŉ toestand van hoogspanning ná die afdanking van die minister van finansies, Pravin Gordhan, netjies verbloem as kabinetskommeling. In die ander gevalle is leë blikke met ander leë blikke vervang en nog ander rondgeskuif, maar feitlik die enigste vaardige minister, Gordhan, met die allerbelangrikste portefeulje van finansies, is in die pad gesteek, asook sy adjunk wat blykbaar ook redelik bekwaam was. Anders as met die afdanking van min. Nhlanhla Nene en die vervanging met die onbeholpe David van Rooyen het die ANC-topstruktuur dié keer nie Zuma agter geslote deure oortuig of gedwing om sy besluit ongedaan te maak nie. Daar was aanvanklik heelwat ontevredenheid en selfs teenkanting ten opsigte van Zuma binne die ANC se Nasionale Werkskomitee, maar intussen het Zuma se kritici op die ou bekende manier teruggeroei en hulle retoriek afgeskaal, selfs verskoning gemaak dat hulle die leier gekritiseer het. Dit beteken dat Zuma dié keer nog stewiger in die saal sit as in 2015, en geen noemenswaardige teenstand uit sy eie party meer verwag kan word nie. Talle stem nie met hom saam nie, maar is te bang om dit openlik te sê uit vrees vir hulle posisie. Nou het die stryd verskuif na die strate toe, waar die opposisie – bestaande uit ŉ reeks partye en burgerlike organisasies oor die politieke spektrum heen, van Cosatu en ander vakbonde en ver-linkse partye tot meer burgerlike en liberale organisasies asook kerke – teen Zuma betoog. Zuma het weer sy ou troefkaart “rassisme” uitgehaal en ŉ absurde poging aangewend om wit betogers as rassiste te brandmerk, maar blykbaar sonder veel sukses. Selfs ŉ Zuma kan nie al die mense vir altyd vir die gek hou nie. Gelyktydig met die betogings en stakings is daar pogings van die opposisiepartye om ŉ mosie van wantroue in Zuma te laat slaag. In die verlede het dit nie geslaag nie omdat die ANC eerder ŉ korrupte leier sal beskerm as om saam met die gehate opposisie te stem. Die hoop by die opposisie is dat dit dié keer anders is omdat Zuma nou te ver gegaan het. As net ŉ minderheid van die ANC saam met die opposisie stem, kan hy ontsetel word. Die hoop is ook dat ŉ geheime stem bewerkstellig kan word, sodat ANC-lede nie hoef te wys dat hulle teen Zuma gekant is nie en geen sanksies hoef te vrees nie. Die vraag is egter hoekom ŉ party wat al talle skandale van Zuma en ander lede verdedig het en ooglopend geen morele kompas meer het nie, nou skielik die lig sien en teen hulle leier sal stem. Die ANC is lankal ŉ party van kaderontplooiing en gehoorsaamheid eerder as van individuele gewetensbesluite, ten spyte daarvan dat sekere “stalwarts” nou die morele tamboer slaan. Net soos die idealistiese en roepingsgerigte Nasionale Party van die 1950’s veral in die 1980’s ŉ voertuig vir ŉ loopbaan was en allerhande beroepspolitici met baie buigsame oortuigings getrek het, het die ANC ook lankal in ŉ voertuig vir mags- en geldbelange verander. Ek plaas min hoop op ŉ opstand van selfs net ŉ minderheid ANC-parlementslede teen Zuma. Maar veronderstel die mosie van wantroue in die parlement slaag. Sal Zuma sommer net so bedank en homself en sy trawante blootstel aan die wraak van die oorwinnaars? Sal die Zoeloes dit aanvaar dat hulle leier uitgestem is? Sal die sogenaamde oorlogsveterane amok maak? Wie sal hom opvolg? Cyril Ramaphosa met die steun van ŉ groep ANC-lede asook die hele opposisie? Seker nie ondenkbaar nie, maar dit lyk te veel na wensdenkery. Selfs al sou dit die geval wees en die land moed skep, hoe lank sou so ŉ koalisie uit ŉ verskeidenheid partye en met ŉ sterk aandeel van die onvoorspelbare EFF hou? Die meer waarskynlike uitkoms is dat Zuma die mosie van wantroue oorleef. Enkele ANC-lede sal teen hom stem, maar ŉ duur prys betaal. Sal die burgerlike verset dan die enigste uitkoms wees en in felheid toeneem? Dit is moontlik, en daar word al gepraat van ŉ nuwe UDF, daardie breë anti-apartheidsbeweging van die 1980’s wat meer doeltreffend was as die ANC en wat moeiliker ideologies vasgepen kon word. Mosiuoa Lekota, een van die anti-Zuma-dryfkragte, was immers ŉ leiersfiguur van die UDF. As die opstande en betogings die land so verlam dat die ANC besef hy sal van Zuma ontslae moet raak om sy eie bas te red, dan kan ŉ kompromiskandidaat gevind word, moontlik weer Ramaphosa, as laasgenoemde tot dan polities oorleef. ŉ Ander scenario is egter dat daar op kort termyn niks verander nie en die land verder afwaarts tuimel met Zuma en sy korrupte kliek aan die spits. As hy die mosie van wantroue oorleef, sal hy waarskynlik die dislojale ANC-parlementslede druk om te bedank, of hulle sal dit vanself doen en ŉ breë opposisie versterk. Dan kan ŉ mens net wag tot die volgende verkiesing. Mits die opposisie dit regkry om te verenig, kan daar ŉ werklike alternatief tot die ANC ontstaan. Dit sal egter beteken dat die DA nog verder links moet beweeg en sy aanspraak om die enigste opposisie te wil wees, moet laat vaar. Dit is egter ook moontlik dat Zuma en sy groep ŉ deel van die opposisie omkoop om hom aan die mag te hou. ŉ Versoening tussen hom en Malema en die vorming van ŉ ekstreem-linkse swart nasionalistiese party, ŉ soort ZANU-PF, wie se hoofbelang staatskaping en uitdrywing van die wit mense is, is ook denkbaar. RW Johnson het in sy uiters lesenswaardige boek, How long will South Africa survive?, op die moontlikheid van ŉ skeuring van die ANC in links en gematigd en die vorming van twee blokke, middel-links en uiters links, gewys. Indien die gematigd-linkse party in die verkiesing wen, wat nog nie ŉ uitgemaakte saak is nie, sal dinge op kort termyn verbeter en ŉ meer besigheidsvriendelike beleid verwag kan word (die ander scenario, in die woorde van John Vorster, is “too ghastly to contemplate”). Ook so ŉ party sal egter swart belange eerste stel en die staat sal primêr ŉ welsynstaat met hoë belasting en veel inmenging wees. Afrikaners en ander wittes moet besef dat hulle geen hoop op die politiek en ŉ verwydering van Zuma moet vestig nie, maar eerder op groter kollektiewe selfstandigheid.