SA ekonomie: Een tree vorentoe, maar pad is lank | Netwerk24
Deur Maarten Ackerman 06 Maart 2019 13:12
Die groeisyfers vir die vierde kwartaal van 2018 is bemoedigend in die lig van die moeilike omgewing waaruit ons pas herrys het.
Gegewe dat ons in 2018 'n tegniese resessie deurgemaak het, is dit verblydend om die ommekeer na positiewe groei in die bruto binnelandse produk (BBP) vir die voljaar te sien. En hoewel die groei (van 0,8% vir die hele jaar) dalk steeds nie vinnig genoeg is om baie van ons strukturele probleme op te los nie, sal die positiewe seine waarskynlik die kredietgradeerders tevrede stel.
Die jaar- en kwartaalgroei is nog heelwat laer as bevolkingsgroei. Selfs erger is dat die groei in indiensneming nie naby bevolkingsgroei (van 1,7%) kom nie. Dit beteken uiteindelik die werkloosheidskoers sal net aanhou styg.
Die goeie nuus uit die nuutste BBP-syfers was die 4,5%-kwartaalgroei in vervaardiging, een van die kernbedrywe in die ekonomie waar ons groei nodig het om produksie te verhoog en meer werkskepping te ondersteun. Dié groei verteenwoordig 'n bydrae van 0,6 van 'n persentasiepunt tot die totale BBP-groei van 1,4% vir die kwartaal.
Lees ook: Só groei SA ekonomie in 2018
Nog 'n puik presteerder was die bedryf vir vervoer, berging en kommunikasie, wat met 7,7% gegroei het en vir die helfte (0,7 van 'n persentasiepunt) van die groei bygedra het. Dis grootliks danksy 'n toename in landvervoer en vervoersteundienste.
Dit toon dat ons steeds nie enige nuwe investering in die ekonomie gesien het nie, ondanks al die positiewe praatjies en beleidshervormings.
Kommer oor landbou
Landbou het weer uitstekend gegroei in die kwartaal (teen 7,9%), hoewel dit net 'n bydrae van 0,2 van 'n persentasiepunt tot die algehele syfer lewer, gegewe die relatief klein grootte in die ekonomie. Dit beloop 1% van die BBP en produksiesyfers is hoogs wisselvallig.
Landbou het in 2016 van 'n lae basis af gegroei en het toe in 2017 'n baie hoë basis gevestig, wat gevolge gehad het vir die eerste paar kwartale van 2018. Dit het bygedra tot die negatiewe groei in die eerste kwartaal (-2,7%) en tweede kwartaal (-0,5%), wat die definisie is van 'n tegniese resessie. Die vierde kwartaal se groei dui op 'n effense herstel.
Lees ook: Grafika: SA ekonomie in beeld
'n Bron van kommer vir 2019 is dat landbou se bydrae waarskynlik weer soortgelyk gaan wees omdat ons weer 'n baie droë seisoen beleef. Die sektor se produksie gaan na verwagting oor die volgende paar maande skerp daal, aangesien net 60% van beskikbare grond vanjaar beplant is (in die somergraanstreke). Die moeilike bedryfstoestande het meegebring dat boere minder geplant het; dis vererger deur die onsekerheid oor grondonteiening.
Hoewel die inkrimping van 0,6% in die staatsdiens die BBP afgerem het, sien ons dit as 'n positiewe faktor, gegewe dat dit 'n daling in
Dis interessant om te sien dat die noordelike deel van die land baie vinniger groei as die suidelike deel. Noordwes, Limpopo en Mpumalanga het albei vinniger as 2% gegroei, terwyl die Oos-Kaap die provinsie is wat werklik sukkel, met groei van 0,6%. (Die provinsiale groeisyfers is vir 2017, nie 2018 nie.)
indiensneming in die staat verteenwoordig. Dit stem ooreen met die laer indiensnemingsyfers in die kwartaallikse arbeidsmagpeiling vir die kwartaal en wys dat die regering terdeë bewus is van die rol wat die staat se salarisrekening speel en dat dit nodig is om die aantal werknemers te verminder.
Mynbou bly 'n bron van kommer. Dit verteenwoordig 9% van die ekonomie en is 'n belangrike werkskepper, maar die produksie het in die kwartaal met 3,8% gedaal. Mynbou was die grootste negatiewe bydraer tot die ekonomie, wat die BBP-groei met 0,3 van 'n persentasiepunt laat daal het.
Handel en konstruksie het effens ingekrimp in die kwartaal. Dis kommerwekkend dat dié groei-enjins van die ekonomie steeds sukkel.
Die ekonomiese groei vir elke bedryf vir die volle 2018.
Die persentasie wat elke bedryf tot die ekonomie bygedra het in die vierde kwartaal van 2018.
'n Blik op die verskillende sektore en hul onderlinge bedrywe in die vierde kwartaal van 2018.
Verbruikers 'leef' nog
Aan die bestedingskant van die BBP was daar 1,6%-kwartaalgroei. Dis baie bemoedigend dat huishoudelike besteding met 3,2% gegroei het – een van die hoogste groeikoerse wat ons in die loop van 2018 gesien het en beslis goed vergeleke met die nogal hoë 2017-syfers.
Dit impliseer die verbruiker is beslis nie dood nie – ondanks die verhoging van belasting op toegevoegde waarde en hoër petrolpryse. (Petrol het die vierde kwartaal op 'n algehele rekord begin toe dit in Gauteng selfs tot meer as R17 per liter gestyg het.)
Dis in pas met die herstel van kleinhandelverkope wat in die laaste kwartaal van 2018 gesien is. Dis goed vir 'n verbruikersgegronde ekonomie om te sien dat verbruikers steeds ruim tot die ekonomie bydra.
Die markte het positief op die syfers gereageer, met die rand wat met 10c tot 12c teenoor die groot geldeenhede versterk het, hoewel dit baie van sy vordering later prysgegee het. Die effektemark het ook positief gereageer, met opbrengskoerse wat effens gedaal het.
Beleggings in masjinerie, geboue
'n Enorme bron van kommer vir Suid-Afrika bly vastekapitaalvorming, wat aanhou daal, in die vierde kwartaal met 2,5%.
Daar was 'n groot daling, van 1,26%, in beleggings in masjinerie en ander toerusting – 'n aanduiding dat nuwe investering in vervaardiging en mynbou steeds onder druk is.
Terselfdertyd het die besteding aan konstruksieprojekte (-1,8%), nie-residensiële geboue (-2,8%) en residensiële geboue (-9,6%) gedaal, wat wys die hele infrastruktuur-ontwikkelingskant van die ekonomie herstel ongelukkig nog nie.
Dalende invoer (-16%) en 'n styging in invoer (11,1%) is uiters positief. Dit wys dat, as die wêreldekonomie nie in duie stort nie, kan Suid-Afrika steeds voordeel trek uit die uitvoer van hulpbronne na die res van die wêreld. Die daling in invoer bring effense verligting vir die tekort op die lopende rekening en potensieel ook die geldeenheid.
Baie moet nog gedoen word, maar 'n begin is gemaak en die trajek is opwaarts.
Suid-Afrika se matige herstel sedert die einde van die resessie middel verlede jaar, en die positiewe momentum in die ekonomie, veral wat verbruikersbesteding betref, is 'n aanduiding dat beter dae voorlê.
Hoewel ons steeds wag dat vastekapitaalvorming verbeter, sal ons weer ná die verkiesing (op 8 Mei) hierna kyk. Dit sal van die uitkoms van die verkiesing afhang of daar meer beleidsekerheid is, veral oor die grondvraagstuk.
As Suid-Afrika egter op die huidige trajek kan voortgaan, sal dit moontlik wees om die groeikoers waarop die tesourie reken (1,5%), te haal.
As dit behaal kan word, kan 'n goeie kringloop in aan die loop gesit word van toenemende beleidsinwerkingstelling wat verdere groei tot gevolg het.
Mettertyd sal ons dan vinniger kan groei as die bevolkingsgroei van 1,7% – en dan sal ons vorder om werkloosheid te verminder en baie van ons strukturele uitdagings op te los.