As die Rooi Draak vir Mickey Muis blaas | Netwerk24
Deur Carla Lewis 19 September 2020 05:00
Disney se nuwe weergawe van die animasiefliek Mulan was veronderstel om 'n kulturele en feministiese sege vir die vermaaklikheidsreus te wees. Pleks daarvan word die fliek geteister deur allerlei boikotte, berig Carla Lewis.
'n Toneel uit die nuwe weergawe van Disney se Mulan, wat veronderstel was om 'n sege te wees, maar nou in politieke omstredenheid gehul word. Foto: Disney
Min dinge skep soveel opwinding in die vermaakbedryf as 'n nuwe weergawe van 'n Disney-animasiefliek. Ons bespiegel oor watter akteurs ons gunstelingkarakters van ons kinderjare gaan vertolk. Dan is daar die afwagting om te sien of die nuwe weergawe die Disney-betowering van ons oorspronklike gunstelinge gaan hê.
Dis 'n geleentheid vir die maatskappy om 'n nuwe gehoor te bereik, maar ook om munt te slaan uit die nostalgie van mense soos ek, wat grootgeword het met klassieke animasieflieks soos Cinderella, Sleeping Beauty en Dumbo.
Disney se nuutste weergawe van een van my kindergunstelinge, Mulan, lyk ook met die eerste opslag soos 'n pronkstuk van 'n nuwe generasie Disney-rolprent.
Die rolverdelingsagente het duidelik met groot ontsag omgegaan om enige aantygings van yellow face – wanneer Westerse akteurs Oosterse karakters vertolk – te vermy. Die akteurs is almal van Chinese of Asiatiese herkoms. Mulan, die heldin, is 'n halsstarrige rabbedoe wat haar nie laat wysmaak dat vroue se rolle daartoe beperk is om elegant groentee te skink, te trou en 'n goeie huisvrou te wees nie. Sy kan ook 'n kryger wees, wat vir volk en vaderland baklei.
Die fliek slaag die sogenaamde Bechdel-toets, 'n maatstaf oor hoe vroue in flieks uitgebeeld word – met vlieënde vaandels.
Is die regisseur 'n vrou? Regmerkie, tiek. Die regisseur is die Nieu-Seelander Niki Caro, wat spog met flieks soos Whale Rider en North Country op haar kerfstok. Die heldin en skurk is albei sterk vrouekarakters wat met diepte en deernis uitgebeeld word. Daar is 'n liefdesstorielyn, maar dit staan nie sentraal tot die ontwikkeling van die hoofkarakter nie.
Laastens, is daar minstens een swart of nie-wit vrou in die fliek, vra die toets? Tiek. Die hele rolverdeling – mans en vroue – is akteurs van Asiatiese herkoms.
As jy dit alles in ag neem, lyk Mulan soos die woke klaskaptein vir 'n nuwe generasie fliekgangers wat vrouebemagtiging bo Disney-prinsesse se gelukkige eindes verkies. In 'n neutedop kan dit opgesom word as Yentl-ontmoet-vir-Star-Wars, The Last Jedi.
Maar wanneer China betrokke raak, is die land geneig om 'n lang bamboesstok in die wiel van die beste bedoelings te steek.
Mulan, wat veronderstel was om 'n sege vir Disney te wees, gaan gebuk onder omstredenheid en word gekenmerk deur hutsmerke soos #BoycottMulan.
Die rolprent se openingsweek was maar traag: dit het slegs $23 miljoen by die loket ingebring. Met Covid-19 is mense nog lugtig vir fliekteaters, maar Mulan se swak prestasie word grootliks toegeskryf aan 'n boikot.
Dele van die fliek is in die Xinjiang-streek van China verfilm, waar daar na raming meer as 'n miljoen Uigurs, 'n Moslem-minderheidsgroep, onder onmenslike omstandighede in interneringskampe aangehou word. Menseregtegroepe berig ook van seksuele geweld en verpligte sterilisering waaraan Uigur-vroue onderwerp word.
Aan die einde van die fliek gee Disney spesiale erkenning en bedank agt Chinese staatsinstansies in Xinjiang, insluitende die openbare veiligheidsburo van die stad Turpan, die einste owerheid wat ook tientalle interneringskampe bedryf.
Die publisiteitsafdeling van die Kommunistiese Party se Xinjiang Uigur-outonome-streekskomitee, 'n owerheid wat verantwoordelik is vir staatspropaganda, kry ook 'n kopknik.
Dis nie net die kykers wat vies is nie, Mulan is besig om in 'n internasionale diplomatieke voorval en ietwat van 'n politieke warm patat te ontaard. The Washington Post noem dit 'n "geopolitieke gebeurtenis.'
Josh Hawley, 'n lid van die Amerikaanse senaat, het verlede week 'n brief aan Bob Chapek, die uitvoerende hoof van Disney, gestuur.
Dis Amerikaanse propaganda wat ploeg met Chinese kalwers. Dis 'n Amerikaanse boodskap dat jy enigiets kan oorkom, as jy net in jouself glo en getrou aan jouself bly.
In die brief beskuldig hy Disney as 'n "medepligtige in die goedpraat van die menseregtevergrype waaraan die Uigurs en ander Moslem-minderheidsgroepe onderwerp word.
Die Amerikaanse kongres het verlede week ook 'n brief aan Disney gestuur, waarin hulle navraag doen oor die vermaaklikheidsreus se verhouding met China se veiligheids- en propaganda-owerhede wat verantwoordelik is vir die menseregteskendings van die Uigurs.
"Disney se skynbare samewerking met amptenare van die Volksrepubliek van China wat vir die wandade verantwoordelik is – of wie dit toegesmeer het – is uiters ontstellend," lui die brief.
"Die besluit om gedeeltes van Mulan in die Xinjiang-streek te verfilm, in samewerking met die veiligheids- en propaganda-owerhede, dui daarop dat Disney hul goedkeuring oor die wandade en die plegers daarvan uitspreek."
Die fliek het ook nie juis aanklank gevind by Chinese fliekgangers nie, ten spyte daarvan dat die regisseur dit as " 'n huldeblyk en liefdesbrief" aan China beskryf het.
Een Chinese resensent het dit as die fliekweergawe van General Tso's Chicken beskryf, 'n bekende Amerikaans-Chinese kitskos­gunsteling. "Dit word in 'n wok voorberei en met eetstokkies be­dien, maar dit beteken nie dis Chinees nie.
"Dis Amerikaanse propaganda wat ploeg met Chinese kalwers. Dis 'n Amerikaanse boodskap dat jy enigiets kan oorkom, as jy net in jouself glo en getrou aan jouself bly."
In 'n land waar daar ag op waardes soos blinde patriotisme geslaan word en die samelewing meer klem op die kollektiewe gemeenskap as individualisme plaas, vind die vrouekryger Mulan se boodskap nie juis aanklank nie.
Die omstredenheid oor die fliek is ook die jongste weergawe van 'n ou polemiek waarmee Hollywood die afgelope paar jaar goed derms oor moes uitryg.
Kan jy die werk van sy sondaarskepper skei? En kuns van politiek?
Dis 'n dilemma wat ons moet trotseer wanneer ons na die briljante, beeldskone werke van die fliekregisseur Roman Polanski, veroordeelde seksmisdadiger kyk, maar in ons agterkoppe weet hy het 'n 13-jarige meisie verkrag.
Hoe skei 'n mens die private monster van sy geniale werke? Dieselfde geld vir Mulan. Word die eindproduk bederf omdat 'n klein gedeelte in gebiede verfilm is waar menseregteskendings plaasvind – waarvan Disney waarskynlik bewus was?
Om Mulan met 'n seksmisdadiger te verbind klink dalk vergesog, totdat jy in ag neem dat die Uigur-vroue in die Xinjiang-streek ook aan seksuele mishandeling blootgestel word. En dat Mulan veronderstel is om 'n huldeblyk aan vroue en diversiteit te wees, voor en agter die kameras.
Die grootsheid van die fliek en die gees waarin dit gemaak is, word alles ongedaan gemaak omdat Mickey Muis bereid is om 'n voetval te doen voor 'n Groot Rooi Draak.
Disney het groot sakebelange in China. Die maatskappy het in 1997 reeds sy rieme styfgeloop met Kundun, 'n fliek oor die Dalai Lama wat China se Tibet-beleid kritiseer. China het Kundun verbied, Martin Scorsese, die regisseur, toegang tot die land verbied en gedreig om Disney se ekonomiese geleenthede in China af te sny.
Disney het in 1998 'n verskoning uitgereik. Michael Eisner, destyds die uitvoerende hoof, het die fliek 'n "dwase fout" genoem.
Vandag is daar twee Disney-temaparke in China, een in Hongkong en een in Shanghai.
Die Chinese is ook ywerige fliekvlooie. Voor Covid-19 was die Chinese loket goed onderweg om die Amerikaanse loket verby te steek as die grootste rolprentmark in die wêreld. Die Chinese regering besluit watter flieks in die land vertoon mag word en Westerse rolprent-ateljees soek almal toegang tot dié winsgewende mark.
Dit is daarom verstaanbaar dat Mickey Muis katvoet loop om die draak. Maar dit wys ook die waardes en ideale wat Disney in sy flieks voorhou is bloot papiertiere wat in 'n oogwink in as opgaan as die Rooi Draak dreig om te blaas.