PressReader - Weg! Ry & Sleep: 2017-04-01 - MAGOEBASKLOOF
Er­vaar die kam­pe, kroeë, ag­ter­paaie en ’n re­ën­ko­nin­gin
Weg! Ry & Sleep - 2017-04-01 - FRONT PAGE - FO­TO’S: E­van Naudé
In die hart van Lim­po­po, net bui­te die be­dry­wi­ge dorp T­za­neen, is daar ’n vallei ge­naamd Magoebaskloof. As jy na ’n sa­tel­liet­kaart van die ge­bied kyk, is dit as­of Moe­der Na­tuur ’n em­mer groen verf hier om­ge­stamp het en nie veel oor­ge­had het om die res van die pro­vin­sie kleur te gee nie. We­ten­skap­lik ge­spro­ke is dit die ge­o­gra­fie wat hier­die streek so ’n groen uit­son­de­ring maak in ’n pro­vin­sie wat an­der­sins in bruin ska­ke­rings van ti­pie­se bos­veld be­dek is. Die ber­ge hier, die hoog­ste in die pro­vin­sie, vat die wol­ke vas en druk hul­le kos­ba­re vrag uit op die han­ge en da­le be­ne­de. Die re­sul­taat hier­van is die naas­groot­ste in­heem­se woud in die land en ’n wel­va­ren­de bos­bou­be­dryf. ’n Ver­sa­me­ling ri­vie­re, wa­ter­val­le en dam­me lê weg­ge­steek tus­sen die berg­han­ge. En na­tuur­lik is daar ook ’n net­werk van grond­paaie, wat nooit rê­rig kans kry om or­dent­lik uit te droog nie, wat dit al­les aan me­kaar ver­bind. Daar­om be­sef ek dat ek nie net kan deur­ry nie. Ek sal my vier dae gun om rus­tig deur te ry.
’n Dag vol a­von­tu­re
Daar­die vier dae kom na­dat ek ’n na­week in Magoebaskloof deur­ge­bring het met ’n groep me­di­a­men­se op die be­kend­stel­ling van die nuwe C­hev­ro­let Trai­l­bla­zer. Ons span­deer ’n og­gend saam met die ou­ens van The Hub, die plaas­li­ke 4x4-klub. Eers ry ons een van hul­le roetes deur die wou­de en plan­ta­sies en la­ter glip en gly ons deur ’n mod­de­ri­ge hin­der­nis­baan. Die klub­huis is in Ge­or­ge’s Val­ley, ’n prag­ti­ge vallei wat deur die Groot Le­ta­ba­ri­vier in die ber­ge uit­ge­kerf is so­wat 7 km oos van Magoebaskloof. In die na­mid­dag ver­ken ek dié ein­ste vallei in ’n gecko tu­be (’n rug­by­bal­vor­mi­ge op­blaas­band) waar­mee ek by kran­se moet af­spring en oor wa­ter­val­le tui­mel ter­wyl die gid­se van Magoebaskloof Ad­ven­tu­res pro­beer keer dat ek ver­drink. As jy a­von­tuur­lus­tig voel, is dit ’n u­nie­ke ma­nier om hier­die a­sem­ro­wen­de vallei te ver­ken. Of as wa­ter­sports nie jou ding is nie, pro­beer die gly­ka­bel-toer ( zi­pli­ne) of ’n rus­ti­ge stap­roe­te in die vallei af.
Oe­r­oue bo­me en re­ën­ko­nin­gin­ne
Dit vat ’n he­le dag om net daar­die twee ak­ti­wi­tei­te te doen en ons het nie eers uit­ge­kom by al die an­der din­ge wat ek graag in Magoebaskloof wou sien nie. Ter­wyl die res van die groep die vol­gen­de og­gend na Johannesburg te­rug­ry, bly ek ag­ter om aan my Magoebaskloof doen­ly­sie te be­gin werk.
Dit re­ën op die berg, daar­om be­sluit ek dat dit ’n goeie dag is om pas-af te ry na Mod­jad­jis­kloof, noord van T­za­neen. In hier­die ge­bied is daar drie be­son­der­se din­ge: die wê­reld se groot­ste kre­me­tart­boom, die wê­reld se groot­ste in­heem­se brood­boom­woud en ’n stam met ’n re­ën­ko­nin­gin. Ek hou eer­ste stil by die reu­se­kre­me­tart­boom op die Sun­land-man­go­p­laas. Ek is die e­nig­ste be­soe­ker en daar is nie­mand om vir my ’n bier te be­dien in die kroeg bin­ne-in die 1100 jaar oue boom nie. Wel, om eer­lik te wees, is dit in elk ge­val se­ker nog te vroeg in die dag daar­voor, daar­om kies ek koers na die brood­boom­woud.
In die Mod­ja­dji-brood­boom­re­ser­vaat is ek ook die e­nig­ste be­soe­ker. Ek gaan stap ’n draai tus­sen die reus­ag­ti­ge bo­me – som­mi­ges staan meer as 10 me­ter hoog. En daar is let­ter­lik dui­sen­de van hul­le oor die berg ver­sprei. Daar is ook ’n piek­niek­plek hier, maar dit is ver­val­le en ek sal nie aan­be­veel dat ’n mens die toi­let­te pro­beer ge­bruik nie.
Na­by die re­ser­vaat is die ko­nink­li­ke tuis­te van Mod­ja­dji, die Re­ën­ko­nin­gin en re­geer­der van die Ba­lo­be­du-na­sie. Ses ge­ne­ra­sies van re­ën­ko­nin­gin­ne, wat glo spe­si­a­le krag­te het om re­ën te roep, re­geer se­dert die be­gin van die 19de eeu in hier­die vallei. Dit is die e­nig­ste ma­tri­li­ne­ê­re di­nas­tie in Suid-A­fri­ka – met an­der woor­de, net die oud­ste dog­ter van die ko­nin­gin mag die kroon oor­neem. ’n Mens kan die ko­nink­li­ke tuis­te be­soek, maar jy moet ’n af­spraak met ’n toer­gids, ’n man ge­naamd Bal­l­pen Mo­lo­kwa­ne, maak. Ná ve­le on­suk­ses­vol­le po­gings om mnr. Bal­l­pen in die han­de te kry, be­sluit ek maar om na Magoebaskloof te­rug te keer. As jy die ko­nink­li­ke wo­ning wil be­soek, kan jy vir Mo­lo­kwa­ne bel by 084 768 5003. (Sterk­te daar­mee! – Jaco)
Wa­ter­val­le, dam­me en skug­ter vo­ëls
Ek sit die vol­gen­de dag op­sy om die Wood­brush Fo­rest Re­ser­ve te ver­ken. Aan die on­der­kant van die Magoebaskloof-pas, na­by die dam, is daar ’n af­draai wat jou in die woud in vat. ’n Pad­te­ken waar­sku dat dié paad­jie net vir 4x4’s is en ek kan sien dat dit ver­al op
’n nat dag van toe­pas­sing sal wees. Ek gooi ’n vin­ni­ge draai by die prent­jie­mooi De­ben­ge­ni-wa­ter­val en ry dan ver­der na die Dap Naudé-dam. Die rit on­der­deur die bla­re­dak van die woud is skou­spel­ag­tig en met tye kan ek nie glo ek is in Lim­po­po nie. En dan, wan­neer ek die gras­vel­de en ei­ke­bo­me rond­om die dam be­reik, vol­tooi dit die by­na Eu­ro­pe­se land­skap­ge­voel van die plek.
Van die dam kan ’n mens aan­hou tot in Hout­bos­dorp en dan na Ku­ri­sa Moya Na­tu­re Lod­ge, ’n top-vo­ël­kyk­be­stem­ming. Hoof­saak­lik om­dat jy twee van die land se bes­te gid­se, David Let­so­a­lo en Paul Nk­hu­ma­ne, hier sal ont­moet, maar ook om­dat dit een van die min plek­ke is om die skaars Swart­oog­bos­laks­man te sien. “Hul­le noem hom ’n bo­gey- vo­ël,
daar­die een wat jy suk­kel om in jou leef­tyd te sien, ver­tel Paul my ter­wyl hy my op Ku­ri­sa Moya rond­wys. Jy sien da­de­lik dat hy ’n groot pas­sie vir die ge­veer­de in­wo­ners van die woud het. Sy skerp oë en ore let vo­ëls op waar­van ek nie eens be­wus is nie en hy kan hul­le nog­al knap na­boots ook. Ek vra hom wat sy bo­gey-vo­ël is. Pel se visuil, ant­woord hy en ek voel half skul­dig dat ek al hier­die vo­ël op die C­ho­be­ri­vier in Botswa­na ge­sien het, maar nie eers kan ver­staan hoe merk­waar­dig dit is om in Swart­oog- bos­laks­man hier te sien nie. Ten min­ste kon ek vir Paul ver­tel pre­sies waar in Botswa­na hy moet soek.
Aan die bo­kant van die Ma­goe­bas­kloof­pas lê die klein dor­pie van Ha­e­nerts­burg. Dis ’n ou­li­ke plek­ke met net ’n hand­jie­vol stra­te, maar dit lyk my dié is die kloof se by­me­kaar­kom­plek. Die dorp het sy oor­sprong uit die goud­myn­be­dryf van toe­ka en is ver­noem na die man wat die waar­de­vol­le ge­steen­te hier ont­dek het, Carl Fer­di­nand Ha­e­nert. Die vol­gen­de og­gend leer ek oor die dorp en die streek se ge­skie­de­nis by die mu­seum in die Pen­ne­fat­her-kom­pleks waar ses hui­sies en drie han­dels­pos­te ’n straat­to­neel uit die laat 1880’s na­boots. Ek span­deer die og­gend gro­ten­deels in die ge­sel­skap van pro­fes­sor Lou­is C­han­gi­ui­on, af­ge­tre­de ge­skie­de­nis­fa­kul­teits­hoof aan die U­ni­ver­si­teit van Lim­po­po, skry­wer van 25 boe­ke, y­we­ri­ge stap­per (die dorp se stap­roe­te is ook na hom ver­noem), wê­reld­rei­si­ger en die ei­e­naar van ’n in­druk­wek­ken­de,
per­soon­li­ke bi­bli­o­teek in sy huis. As jy ’n be­lang­stel­ling in die ge­skie­de­nis het, moet jy die kans soek om met dié ou te gesels.
Dit voel of my laas­te dag ver­ba­send gou aan­breek en al het ek daar­in ge­slaag om nog ’n paar uit­stap­pies in te druk – soos om na die I­ron Cro­wn (die hoog­ste punt in Lim­po­po) te ry, die hoog­ste ge­plan­te bo­me in A­fri­ka (S23.84645 E29.98583) te be­soek en ’n draai by die E­be­ne­zer-dam te maak – voel dit s­teeds as­of ek heel­wat din­ge mis­ge­loop het. Die per­soon wat dit vir my die bes­te op­ge­som het, was Lu­ca Too­l­ey, wat ek ont­moet het ter­wyl hy ’n vat van Z­wa­ka­la-bier in die I­ron Cro­wn Pub om­ruil. La­ter slaap ek oor by Lu­ca se plek, Z­wa­ka­la Ri­ver Retre­at, want wie wil dan nou nie by ’n plek bly waar jy op die ri­vier­oe­wer kan kam­peer en boon­op ’n brou­e­ry ook op die per­seel het nie?
“Hier­die is ’n on­ge­loof­li­ke plek en daar is so baie om te doen,” ver­tel hy my. “Hier maak jy jou eie avontuur!” Selfs die naam Z­wa­ka­la be­te­ken “kom na­der”, ’n ge­pas­te be­skry­wing van die hou­ding wat jy moet hê om ag­ter die kap van die byl te kom met al­les wat Magoebaskloof jou kan bied. Wan­neer ek die berg vaar­wel roep, be­lo­we ek my­self om te­rug te keer. Mis­kien sal ek vol­gen­de keer vlieghengel pro­beer, ’n oor­nag-stap­roe­te doen of die klo­we op ’n berg­fiets ver­ken. Nou­dat ek daar­aan dink, sal ek dalk meer as een keer moet te­rug­kom om by al­les uit te kom.
GRASGROEN. Magoebaskloof het die naas­groot­ste in­heem­se woud in die land en dit is op sy mooi­ste in die Wood­brush Fo­rest Re­ser­ve.
DIE OU MAN. Hier­die kre­me­tart op die Sun­land­man­go­p­laas is ge­meet as oor die 1 100 jaar oud en boon­op die groot­ste ter wê­reld.
DIE BROODBOOM-KONINKRYK. Die Mod­jad­ji­brood­boom­re­ser­vaat huis­ves die groot­ste ver­sa­me­ling en­kel­spe­sie-brood­bo­me ter wê­reld.
TUS­SEN DIE BLARE. Die boom­huis-kot­hui­se by Ku­ri­sa Moya (links en regs bo) sit knus tus­sen die boom­tak­ke in die woud. BRULLENDE WA­TERS. Daar is ver­skeie wa­ter­val­le in Magoebaskloof waar­van die De­ben­ge­ni­wa­ter­val (in­set­sel) die be­kend­ste is.
VER­KEN DIE WOUD (hoof­fo­to). In Magoebaskloof staan die wê­reld se hoog­ste aan­ge­plan­te den­neen bloe­kom­bo­me.
ONT­MOET DIE MEN­SE. In die mees­te plaas­li­ke re­stau­ran­te sal jy die plaas­li­ke bier, Z­wa­ka­la, te­ë­kom, en as jy die brou­e­ry be­soek, kan jy die mees­ter brou­er, Lu­ca Too­l­ey, daar ont­moet. By die mu­seum in Ha­e­nerts­burg (heel regs) is prof. Lou­is C­han­gui­on die bes­te man om jou oor die streek se ge­skie­de­nis wys te maak. As jy ’n vo­ël­ky­ker is, gaan toer saam met Paul Nk­hu­ma­ne (in­voeg­fo­to).
SLAAN TENT OP (bo). Magoebaskloof het ’n aan­tal won­der­li­ke kam­peer­plek­ke en ’n paar van hul­le, soos hier­die een by Z­wa­ka­la Ri­ver Retre­at, is vir jou pri­va­te ge­bruik as jy hier bly.