My wêreld, wat nog!
Boeiende studies en verbasende ontwikkelings op mediese, wetenskaplike en tegnologiese gebied
Die dokter wat al die windstreke ken
En 'n termo-foto wat alles verklap van wat Oupa op die stoep gedoen het! →
REGS: Mensig, wat 'n sigbaar woelige wind is dit nie op hierdie termografiese foto wat van 'n menslike windmakery geneem is! Gas uit die ingewande (links onder in rooi aangedui) word daadwerklik uit die liggaam gewerp. Die gas vertoon rooi omdat dit so pas nog by liggaamstemperatuur verkeer het en steeds warmer as die ander gasse in die lug is. Die kleure op die termogram ('n fotografiese diagram van die temperatuurwisseling) varieer van pers en blou, vir die koudste, en dan groen en geel, tot by rooi en wit, vir die warmste. Die meting van 'n windlawaai se warrelende gewoeps verleen ook 'n ander betekenis aan woorde soos gasdruk en selfs windkaart.
Foto: THIERRY BERROD, MONA LISA PRODUCTION / © SCIENCE PHOTO LIBRARY
WAT Oupa langs Ouma op die stoep gedoen het, was natuurlik glad nie so snaaks nie. Die deursnee-volwassene in die Westerse wêreld laat waai daagliks net so gasvry soos Oupa, en sy totale produksie is genoeg om 'n partytjie-ballon te vul. Die ontlading geskied— volgens een opname onder 'n klompie vrywillige gas-here en gas-vroue—gemiddeld dertien, veertien keer per dag.
En, al sê wie ook wat, daar is geen verskil in die frekwensie by die twee geslagte nie. Vroue is nietemin geneig is om 'n mindere hoeveelheid te produseer omdat hulle van nature kleiner is.
Die goeie nuus is dat meer as 99 persent van hierdie vrystellings uit vyf reuklose gasse bestaan. Presies wat die poega in die poe sit, was 'n lank ope vraag. Maar een man sê hy het die antwoord.
Michael Levitt, 'n gastroënteroloog (maagdermspesialis) van die Minnesota Veterans Administration Medical Center in Minneapolis in Amerika, het al dekades lank sy neus in 'n saak gesteek waarvoor die meeste mense onverwyld die neus sal optrek.
LINKS: Dr. Michael Levitt.
'n Mens kan maar sê hy is 'n besonder toegewyde kenner van alle wind-streke wat reeds talle gissings omtrent die maag en sy gistings beëindig het.
Hy's ook die eerste navorser wat die gasse korrek geïdentifiseer het wat buikwinde onwelriekend maak. Nie dat dit maklik was nie.
Voorheen het navorsers vermoed dat die skuldige partye sekere verbindings soos die sogenaamde indool en skatool was, veroorsaak deur die afbreking van aminosure in die dermkanaal. Maar niemand wou ooit die moeite doen om seker te maak nie.
Levitt het egter nie teruggediens nie. Om 'n reuk te evalueer is 'n moeilike taak, met die gevolg dat hy die hulp ingeroep het van twee mense met 'n bra ongewone vermoë. Altwee van hulle kon gasse uitken wat swawel bevat bloot deur dit te ruik.
Hulle is gevra om die voortbrengsels van sestien gesonde mans en vroue te besnuffel wat die vorige aand 'n stewige porsie boontjies geëet het, genoeg om 'n ryke opgeblasenheid te verseker. Volgens Levitt het die resultate die gas waterstofsulfied ('n verbinding van waterstof en swawel) as die groot booswig uitgewys, met ander swawel-gebaseerde gasse as die mindere skuldiges. Maar indool en skatool was nêrens in die prentjie nie.
Die verslag het ook ander interessanthede bevat, soos dat daar geen bewyse gevind is dat mans die atmosfeer onwelriekender maak as vroue nie. Wat meer sê, daar is gevind dat die vroue in die proefneming beduidend hoër konsentrasies waterstofsulfied vrygestel het, en altwee beoordelaars het saamgestem oor hul groter bydrae tot die ongewenste dampkring.
Navorsing soos dié is lank nie nutteloos nie. Dit het al lewens gered. Waterstof en metaan, twee van die vernaamste gasse wat in die ingewande vorm, is brandbaar. In die jare tagtig het hulle 'n aantal noodlottige ontploffings veroorsaak tydens andersins doodgewone operasies aan die ingewande.
Op die een of ander manier het die purgasies wat gebruik is om die ingewande skoon te kry, die produksie van waterstof en metaan verhoog, en 'n toevallige vonkie tydens die operasie het die ontploffing veroorsaak.
Levitt en andere het sedertdien purgeermiddels ontwikkel wat die ingewande met weinig gasvorming skoonskraap. Dodelike knalle in die kolon is nou seldsaam.
Die ene duime... vandag se jeug
VANDAG se jong mense wat met selfone grootgeword het, is geneig om hul duime te gebruik waar ander mense hul ander vingers gebruik. Die twintigers en dertig-ietsies het so bedrewe geraak met SMS-boodskappe op hul selfone uittik, dat hulle nou hul duime aanwend vir take soos die lui van 'n deurklokkie, die druk van knoppies en vingerwysings na iets of iemand toe.
Sadie Plant van die Warwick-universiteit het hierdie betreklik nuwe gedragspatrone ontdek toe sy die uitwerking van selfone op die menslike gedrag bestudeer het. Sy het oor 'n tydperk van ses maande inligting versamel van honderde selfoongebruikers in nege stede regoor die wêreld, waaronder Bejing, Chicago, Londen en Tokio.
Die duimgebruikers het met selfone grootgeword. "Dit lyk of hierdie generasie die duim as die vaardigste vinger aanvaar het.'' het Plant gesê.
In 'n proefbuis: twéé van jou
eie Charlize Theronne!
CHARLIZE THERON en ander beroemdes, pas op! Jul baie aanhangers is dalk gretig om julle te kloon. Só reken 'n Kaliforniese maatskappy wat al met 'n baie vreemde konsep vorendag gekom het. Hulle het naamlik beroemdes die kans gebied om kopiereg op hul DNS uit te neem om ongewenste duplikasie te verhinder. Dit is nie seker hoe suksesvol die firma reeds was nie, maar alles is darem nie heeltemal so belaglik as wat dit klink nie.
Die mens is natuurlik self geen enkelvoudige wese is nie, maar 'n versameling van miljoene der miljoene piepklein selletjies. Elkeen is in staat om te verdeel en presiese weergawes van homself te maak, en in elk van hulle is die hele oorgeërfde samestelling van die volledige mens uitgestippel. Die genetiese materiaal is 'n lang string van die molekule DNS, wat soos 'n opgedraaide touleer lyk. Elkeen van ons se DNS (Engels: DNA) verskil ewe veel van dié van andere as ons vingerafdrukke.
En, ten minste in teorie, is al wat iemand nodig het om 'n presiese weergawe van hul held of heldin te maak, 'n paar lewende selle van daardie persoon. Dié selle kan selfs op 'n drinkglas agtergelaat word -- of op 'n ander persoon se hand ná 'n bladskuddery.
"Baie mense gaan mense wil kloon wat hulle bewonder,'' het Andre Crump, voorsitter van die DNA Copyright Institute van San Francisco, gesê.
Alle regsgeleerdes is egter nie so seker of dit regtens moontlik is om kopiereg op DNS uit te neem nie. Maar een ding is seker, die blote gedagte dui op 'n nuwe wêreld waarin dinge net ál vreemder en meer bisar raak...
Identiese hoenders by die biljoene
EN van kloning gepraat: Staan opsy, kolonel uit Kentucky, en alle ander fundi's van hoendervleis. Hier kom die hoender van alle hoenders, vars geskep in die laboratorium!
Amerikaanse maatskappye is glo reeds besig om die tegnologie te ontwikkel wat nodig is om eenderse hoenders by die massas te kloon.
Sodra 'n hoender van die regte stoffasie geteel of deur genetiese manupulasie gegenereer is, kan tienduisende eiers, waaruit identiese kopieë sal ontwikkel, elke uur van die produksiebane rol.
Biljoene klone kan jaarliks geproduseer word om hoenderplase te voorsien van voëls wat almal ewe vinnig groei, dieselfde hoeveelheid vleis het en presies dieselfde smaak.
Dis ten minste die visie van die Amerikaanse National Institute of Science and Technology, wat 'n firma in Kalifornië en 'n ander in Noord-Carolina 'n stewige som geld gegee het om vir die navorsing te help betaal.
Die plan behels om stamselle van die ''volmaakte'' hoender in die embrio's van bevrugte eiers in te plant, wat dan almal die eienskappe van die ''volmaakte'' een sal hê.
En wat sê die bewaringsbewustes hiervan, hulle wat reeds diep bekommerd is oor die manier waarop die mens besig is om in die natuur in te gryp? Soos een van hulle dit lakoniek gestel het: ''Sê maar net daai hoender-kloners moet hulle nie kom haantjie hou met die skepping nie..."
LINKS: Dit kos 'n slim kat om só 'n plan te maak as hy dors is -- maar navorsers reken water kan jou juis dom maak as jy dit op die verkeerde tyd drink! (Lees hieronder.)
Pas op, water maak jou dom!
DINK jy jy's briljant genoeg om daardie motor te wen in die TV se ``Flink Dink"-program?'' Goed, miskien is jy. Maar dan moet jy nie kort-kort senuweeagtig slukkies water vir jou droë keel neem terwyl jy die aanbieder Riaan se vrae beantwoord nie.
Bloot deur water op die verkeerde tyd te drink, kan 'n mens jou verstandelike vermoëns belemmer, sê Britse navorsers.
Peter Rogers, sielkundige, en van sy kollegas aan die Universiteit van Bristol het sestig vrywilligers gevra om aan te dui hoe dors hulle voel. Hy het toe hul reaksies getoets wanneer hulle knoppies moes druk sodra hulle op 'n skerm aangesê is om dit te doen.
Die vrywilligers het óf niks voor die toets gedrink nie óf 'n koppie water weggeslaan wat tot 10 grade C verkil is.
Mense wat in die begin van die toets dors was en toe water gedrink het, het tien persent beter gevaar as dié wat niks gedrink het nie. Maar die knoppiedruk-tempo van dié wat van meet af aan nie dors was nie, het ná 'n koppie water met vyftien persent afgeneem.
Die drink van te veel water kan 'n mens se vermoë aantas om te bestuur of intellektueel veeleisende take te verrig, sê Rogers.
Asj die hele wêreld vol water isj, wie wil dan brandewyn hê?
Lentekinders . . . met anorexia
MEER vroue wat anoreksies word, is blykbaar in die lente of vroeë somer gebore as in die ander seisoene, berig 'n navorser in Skotland. Dié bevinding versterk die moontlikheid dat 'n doodgewone wintertydse infeksie, soos griep, 'n ongebore baba vatbaar kan maak vir anorexia nervosa later in haar lewe.
''Dis nie die volledige antwoord nie,'' sê John Eagles van die Royal Cornhill-hospitaal in Aberdeen. Maar dit kan 'n tot dusver onherkende oorsaak van die gevreesde dieetsiekte wees.
Anorexia word meestal beskou as 'n sielkundige afwyking wat aan die gang gesit word deur stres in 'n gesin of deur 'n kultuur wat met slankheid behep is. Maar nuwe getuienis dui daarop dat dit 'n biologiese oorsprong kan hê.
Eagles se span het die gevalle bestudeer van 446 Skotse vroue wat tussen 1965 en 1997 óf met die dieetsiekte gediagnoseer is óf aan simptome van die afwyking gely het. Hulle is vergelyk met 'n groep van 5766 vroue wat in sekere jare tussen 1950 en 1982 in dieselfde deel van Skotland gebore is.
Volgens Eagles dui hul navorsing daarop dat die voorkoms van anorexia met die geboorteseisoene wissel -- dat meer vroue wat in die lente of vroeë somer gebore is, anorexia ontwikkel as die res.
Dié bevinding sluit aan by wat reeds oor skisofrene vasgestel is. Meer skisofrene, in die Noordelike Halfrond in elk geval, vier hul verjaardae in die eerste vier maande van die jaar as in die res van die jaar.
Verskeie studies het skisofrenie verbind met griep- of polio-virusse by die pasiënte se ma's in die derde kwartaal van die swangerskap -- die tyd wanneer die brein van die fetus op sy sensitiefste is.
Dit alles versterk boonop die argument dat die eenderse geaardhede van mense wat onder dieselfde ``sterretekens'' gebore sou wees hoegenaamd niks met die sterre uit te waai het nie, maar eerder met die pad van die aarde om die son. Siektes, temperatuurverskille en selfs wisselende ultravioletvlakke in die onderskeie seisoene het dalk 'n groter invloed op fetusse as wat ooit moontlik geag is...
Sweisdampe verhaas Parkinson se siekte
DAMPE wat ontstaan wanneer 'n mens sweis, kan die begin van Parkinson se siekte verhaas. Parkinson se siekte is 'n chroniese senuweesiekte wat meestal op 'n gevorderde leeftyd voorkom, maar dit kan ook jonger mense tref. Dit word onder meer gekenmerk deur bewerasie, verlies aan spierbeheer en traer bewegings.
Brad Racette van die Washington-universiteit in St. Louis en sy span het in hul kliniek vyftien sweisers met Parkinson se siekte met vyftien ander gevalle van die siekte vergelyk.
Die enigste verskil tussen die twee groepe was die gemiddelde ouderdom toe die siekte toegeslaan het -- vyftien jaar vroeër vir sweisers.
Die boosdoener kan die metaal mangaan wees. ''Ons weet dit kan skade in die regter-area van die brein aanrig,'' sê Racette.
LINKS: Die jellievis-apie.
Aap, wat ben je
'n mooie drilvis!
G'N GEWONE sterfling sou so iets van die resus-apie op die foto hierby vermoed nie, maar 'n deel van hom is 'n jellievis.
Hy is 'n tyd gelede gebore as die wêreld se eerste geneties veranderde primaat.
Wetenskaplikes by die Oregon Health Sciences University in Portland het hom geskep deur die geen van 'n jellievis in die genetiese samestelling, of DNS, van 'n aap se kiem-sel in te las.
Hulle het die jellievis-geen gekies omdat dit onder blou lig heldergroen gloei, wat dit makliker maak om dit in die apie se liggaam op te merk.
Navorsers hoop dat geneties veranderde primate hulle kan help om ook meer van menslike siektes te wete te kom en om te weet hoe dit te behandel.
'n Swak hart vir Klein Duimpie
DIE sleutelfaktor sover dit hartsiekte aangaan, is nie hoeveel jy op die oomblik weeg nie, maar hoe jy gegroei het toe jy klein was. Trae groei in die eerste jaar van 'n seun se lewe verhoog die risiko van hartsiekte as 'n volwassene, volgens navorsing wat met Finse kinders gedoen is.
Dit is lankal bekend dat babas met 'n lae geboortegewig as volwassenes nagenoeg twee maal meer vatbaar vir hartsiekte is as swaarder babas. Maar dit was onduidelik of 'n kind se groeitempo in die eerste jaar ook 'n faktor is.
Om vas te stel, het David Barker van die Universiteit van Southampton en 'n span van die Nasionale Instituut vir Openbare Gesondheid in Helsinki na die aantekeninge gekyk oor 4 630 seuns, wat tussen 1934 en 1944 in 'n Finse hospitaal gebore is en van wie 357 as volwassenes hartsiekte ontwikkel het.
Dit lyk of swak groei in die eerste jaar 'n seun se risiko van hartsiekte later in sy lewe verhoog, ongeag of hy by geboorte 'n bielie of 'n graatjie was.