Die manewales van Mike | Netwerk24
Deur Chris Hoare 17 Maart 2019 00:01
Een van die bekendste huursoldate van die 20ste eeu, ‘Mad Mike’ Hoare, word vandag 100.
Mike Hoare, regs, help met die evakuasie van vlugtelinge tydens die Simba-rebellie. Foto: Priay Ramrakha | Getty
Op 15 Maart 1965 het ongeveer 250 manskappe van 5 Kommando van Bunia in die noordooste van die Kongo noordwaarts begin beweeg.
Hul tweeledige teikens was die dorp Aru, sowat 150 km noord aan die Ugandese grens, en die nabygeleë Esebi-sendingstasie, wat nou ’n opleidingsbasis van die rebelle was.
Hans Germani, ’n Duitse dokter wat by Hoare se “Wild Geese” aangesluit het, onthou hoe hulle daardie nag te voet uitbeweeg het.
Vuurwapens versteek in ’n tas met ’n vals bodem.
“Hoare was in die beste van buie ‘want niks is so lekker soos ’n goeie mars nie’. Toe het die hemelsluise geopen. ’n Muur van water het op ons geval. In gietende reën het ons in ’n dorpie vasgeloop, maar die rebelle het reeds gevlug. Ons het in ’n verlate huis skuiling gesoek. Alles was papnat. Hoare het ons drie uur se rus toegelaat. Sy vriesende manskappe het vir dood neergesak en was onmiddellik vas aan die slaap.
“ ’n Paar het ’n vuur aan die gang gekry en gou het ons ’n groot pot warm tee gehad. ‘ ’n Mens kan altyd ’n goeie Engelse soldaat herken’, het die luitenant-kolonel verklaar, “aan die spoed waarmee hy onder die moeilikste omstandighede kan slaag om warm tee te maak’.
“Ons het langs mekaar gelê. Die heeltemal deurweekte bevelvoerder het gebewe van die koue. Hy was immers nie meer vandag se kind nie. Sommige soldate het hom oorreed om ten minste sy skoene, broeke en sokkies by die vuur te laat droog word.
‘Die Here het Mike Hoare gestuur om ons te kom red.’
“In die flikkerende lig van die vuur het ek sy slapende gesig langs my gesien. Daar was iets onskuldigs en wys in hom, soos ’n bejaarde kind. Waarom hierdie geleerde man, wat ’n gemaklike lewe in die paradysstad Durban kon lei met sy mooi blonde vrou en gewaardeerde vriende, hierheen gekom om deur ’n stormnag te kom marsjeer, was onbegryplik. Hy kon, soos die senior Belgiese offisiere, die operasie maklik vanuit ’n hoofkwartier ver agter die voorste linies gelei het – of ten minste vanaf ’n gemaklike bevelsvoertuig of goed toegeruste kwartiere in een van die verlate villas.
“Maar hy het dit nie gedoen nie. Hy was altyd in die voorste linie en het homself minder gespaar as sy troepe. Dit is miskien waarom hierdie groepie wilde avonturiers en harde drinkers hom so gerespekteer het, ten spyte van die feit dat hy hulle dikwels soos honde behandel het. Vir die Belge was hy ’n misterie en roemryk.”
By ’n ander geleentheid, vertel Germani, het Mike politiek en letterkunde met hom bespreek en Engelse digkuns begin aanhaal.
Mike Hoare, middel, en sy tweede-in-bevel, Alistair Wicks, links, saam met priesters by die sendingstasie Kalima in die Kongo in 1964.
“Eers toe het ek hierdie vreemde man begin ken. Hy was ’n ware Britse offisier in sy houding en gedrag, maar ook ’n regte Ier in sy ewige sentimentaliteit en veggees.”
Daarna het 52 Kommando in die rigting van Aba (sowat 120 km noordwes van Aru) aan die Soedannese grens begin beweeg.
Die vrywilliger Rob Griffin onthou dat hulle in ’n lang konvooi vragmotors gery het. Hul taktiek was om te ry totdat hulle in ’n lokval gelei is en dan uit te spring en in die slote langs die pad dekking te soek, vanwaar hulle die rebelle bestook het.
“Ek was aan die begin taamlik senuweeagtig, eintlik die meeste van die tyd. Tydens een lokval was die skietery nog aan die gang toe Mike skreeu: ‘Sersant, kry my kaarttafel!’. Hy het by die tafel in die middel van die pad gesit, sy bril op sy neus terwyl hy taamlik oordrewe deur sy kaarte gaan – en ons almal effe skaapagtig uit ons loopgrawe kom. Ek dink dit was beslis ’n bietjie toneelspel, maar steeds indrukwekkend. Hy het probeer om ons te wys om koelkop te bly – hy het dinge in perspektief gestel.”
Intussen het die “kragdadige en aggressiewe” Mike alles voor hom uit die pad geloop. Die Britse ambassade in die hoofstad Leopoldville (vandag se Kinshasa) het gedink Mike sou nadat hy Aru ingeneem het “waarskynlik ná ’n ruskans in die rigting van Aba beweeg en sowat ’n maand of twee nodig hê om dit te doen”.
Maar ’n dokument gedateer 29 Maart 1965 lui: “Vordering van Hoare se kolomme dui nou op ’n militêre ineenstorting in die ooste van (die voormalige provinsie) Orientale. Hoare het op 28 Maart Faradje (60 km wes van Aba) beset en beweeg nou (suid) na Watsa. Hy tree nou op buite sy oorspronklike instruksies en ons weet nie van wie hy sy opdragte ontvang nie. Al wat die Kongolese weermaghoofkwartier in Leopoldville kan doen, is om senuweeagtig die faits accomplis te endosseer. Die waarnemende hoofbevelvoerder (Bobozo) en (kolonel) het volgens berigte probeer om Hoare per helikopter te bereik.”
“Mad Mike” soos hy deesdae lyk.
Die werklike rede vir die senuweeagtigheid was dat daar ’n aansienlike goudmyn by Watsa was en die owerhede wou nie hê dat die huursoldate hul hande op die goud moet lê nie.
Watsa het egter op 30 Maart in 5 Kommando se hande geval. Die storie loop dat sommige van die Suid-Afrikaners in die groep wat ervaring van goudmyne gehad het, die myn gou weer aan die gang gekry het en ses 11 kg-goudstawe gegiet het. Een is aan Mike gegee, sonder twyfel om sy samewerking te verseker. Hy het die warm patat onder sy bed gebêre waar dit, tot sy verligting, gesteel is.
5 Kommando het daarna hul missie by Niangara, nog 200 km noordwes van Wasa, voltooi. Dit het hulle slegs sewe weke geneem om die hele noordooste van die Kongo af te seël.
Mike Hoare as ’n jong kaptein gedurende die Tweede Wêreldoorlog in Indië.
Nou was dit tyd vir ’n verdere 600 km-naelrit, agter vyandelike linies – wat nogal romanties geklink het. Gou het hulle in Bili, in die verre noorde van die Kongo, aangekom, waar die Noorweegse sendeling Johannes Holte en sy vrou, Greta, gewerk het. Op 28 Mei 1965 het die Simba-rebelle die Holtes die oerwoud in gemarsjeer met die plan om hulle met pangas te onthoof. Nadat die rebelle die Holtes laat kniel het en met pangas omhoog het hul moed hul begeef. Die Holtes het daarin geslaag om te vlug en teruggekeer na die sendingstasie.
Johannes Holte het later aan The Natal Witness gesê: “Wat ’n vreugde. Ons redders het uiteindelik gearriveer. Ons het dr. Fleming van Johannesburg, mnr. Paterson en bevelvoerder Maiden van Durban by die deur van ons huis ontmoet. Maar die oomblik wat ek nooit sal vergeet nie, was toe hul leier, kolonel Mike Hoare, in ons huis gekom het en ons verwelkom het. Dit was so goed om ’n leier met so ’n rustige stem te hoor. Die Here het Mike Hoare gestuur om ons te kom red, hy was ons wonderwerk.”
Mike was beslis ’n meester in die kuns van die “kalm teenwoordigheid” en het dit altyd met groot effek gebruik, of dit een van sy kinders was met ’n bloeiende voet of, soos ons gesien het, om gyselaars kalm te hou terwyl hy hulle ook blitsvinnig uit die gevaar kry.
Ye Ancient Order of Frothblowers (met Hoare in die middel) tydens ’n reünie.
Verder, verby Bondo aan die Uele-rivier (’n sytak van die Kongo), het Mike self die wiel van ’n veerboot geneem vir ’n gevaarlike rivieroorgang. ’n Vrywilliger in 5 Kommando, Eddie “Scribe” McCabe, beskryf wat volgende gebeur het: “Ons het so ’n honderd jaart of so stroomaf gevaar toe alle hel losbreek. Die rebelle het op die wal stelling ingeneem en toe die veerboot die naaste punt van hul posisies bereik, het hulle op ons losgebrand met alles wat hulle gehad het. Ek het dekking geslaan agter ’n paar dromme diesel en begin skiet. In die middel van dit alles het dit skielik tot my deurgedring dat as die persoon wat die boot stuur, getref word, gaan ons rêrig in die moeilikheid wees. Ek het uitbeweeg sodat ek kon sien wie dit was. Dit was Mike Hoare. Hy was werklik blootgestel, baie hoër as enigiemand anders, sonder enige dekking. Hy was gebukkend en het teruggeskiet met sy .45- outomatiese pistool. Gemeet aan die aantal skote wat hy geskiet het terwyl ek na hom gekyk het, sou ek skat dat hy net soveel, indien nie meer, skote geskiet het as die meeste van ons.”
By Buta, 300 km noord van Kisangani, was hulle te laat om 38 priesters van ’n bloedbad en ander van gruweldade te red. Teen hierdie tyd het Mike egter genoeg gehad en dit vir Mobutu (destyds die bevelvoerder van die Kongolese magte) gesê. Maar Mobutu het hom ’n huis met wagte in Albertville aangebied en bevel van ’n eenheid om die Fizi-Baraka-gebied in die ooste van rebelle skoon te maak. Mike het ’n maand se verlof geneem en suid gevlieg Durban toe.
In hierdie tyd is Mike deur die rektor van Michaelhouse genooi vir ’n praatjie met die skoolseuns.
My vernaamste herinnering van die praatjie was “wees vasberade, want met vasberadenheid sal jy uiteindelik in jou doel slaag”.
Een van my skoolvriende, Chris James, onthou dit egter ’n bietjie anders: “Vir meer as twee uur het kolonel Mike Hoare die hele skool van 450 seuns en 40 personeellede uit sy hand laat eet terwyl hy op en af ??oor die verhoog loop en sonder ’n nota praat. Soos ’n dapper kruisvaarder wat van die Heilige Land teruggekeer het, het hy ons betower met stories van afgryse en heldhaftigheid, teenspoed en avontuur, barbaarsheid en durf.
“In vraetyd het ’n oerwoud van arms opgeskiet, vingers klappend vir aandag. Daar was ’n sug van wanhoop onder die personeel wat agter in die saal gesit het terwyl hulle besef dat jare se belegging in liberaal/Christelike onderwys onder bedreiging was. Toe dit uiteindelik verby was, kon die kolonel ’n bataljon met ywerige minderjarige rekrute gevul het vir sy volgende avontuur.
“En ja, in vraetyd het die liberale skoolmeesters ook hul stekie ingekry met vyandige vrae soos: ‘Hou jy daarvan om mense dood te maak?’ en ‘Wie gee jou die reg om rond te gaan en mense vir geld te dood te maak?’ ”
Hierdie artikel is ’n uittreksel uit die boek ‘Mad Mike’ Hoare: The Legend deur Chris Hoare. Vir inligting oor die boek kontak Hoare by partner@iafrica.com.
‘Staatsgreep’ in die Seychelle lei tot sy vonnis
Ná sy Kongolese avontuur het Mike Hoare, in 1981, toe reeds 62, betrokke geraak by ’n plan om die sosialistiese leier van die Seychelle, France-Albert René, met ’n staatsgreep uit die kussings te lig. René het ’n paar jaar tevore self deur ’n bloedlose staatsgreep aan die bewind gekom nadat hy die pro-Westerse James Mancham ontsetel het.
Met die hulp van Suid-Afrikaanse intelligensieamptenare is ’n plan beraam om Mancham weer aan die bewind te plaas.
Hoare het ’n groep van sowat 50 manskappe bymekaargekry, meestal oud-Recces en lede van die destydse Rhodesiese weermag.
Die plan was dat die groep, wat Hoare “Ye Ancient Order of Froth Blowers” gedoop het, as toeriste in die land sou aankom – kastig ’n sosiale rugbyklub van Johannesburg op ’n jaarlikse vakansietoer.
Hul plan het egter lelik skeefgeloop toe een van die lede op die lughawe deursoek is en sy AK47-geweer, versteek in ’n tas met ’n vals bodem, ontdek is.
Die groep is gedwing om onmiddellik tot aksie oor te gaan. In die harwar het ’n Indiese passasiersvliegtuig op die lughawe geland. Van die huursoldate het aan boord gegaan en die kaptein oorreed om hulle na Durban te vlieg.
In Durban aangekom, is die groep van 43 in hegtenis geneem en aangekla van vliegtuigkaping. Uiteindelik is 42 van hulle skuldig bevind, terwyl die Suid-Afrikaanse regering alle betrokkenheid by die staatsgreep ontken het. Vier van Hoare se manskappe wat in die Seychelle agtergebly het, is aan hoogverraad skuldig bevind.
Hoare is vir tien jaar tronk toe gestuur en is in 1985, ná sowat drie jaar in die tronk, vrygelaat.
In 1964 is kol. “Mad Mike” Hoare en sowat 300 manskappe, die meeste van hulle Suid-Afrikaners, deur die Kongolese eerste minister Moïse Tshombe gehuur om die kommunisties-geïnspireerde “Simba-rebellie” (onder meer ondersteun deur die Latyns-Amerikaanse revolusionêr Che Guevara) te onderdruk.
In die proses het Hoare, ’n veteraan van die Tweede Wêreldoorlog wat vandag sy 100ste verjaardag vier, na raming 2 000 nonne en priesters en ander Belgiese setlaars van ’n bepaalde dood gered.
Meer oor: Seychelles | Staatsgreep | Uittreksel
Radiodrama oor SA huursoldate kraai koning
Die vuilwerkers: Almal praat, maar ‘huursoldate’ dóén