Die stakinggolf moet gekeer word - Solidariteit GildesSolidariteit Gildes Die stakinggolf moet gekeer word - Solidariteit Gildes
Tuis / Arbeidsverhoudingspesialiste Artikel / Die stakinggolf moet gekeer word
Die stakinggolf moet gekeer word
Deelname aan 'n staking is 'n grondwetlike reg, maar sekere vakbonde se onrealistiese eise en die algemene wetteloosheid wat met meeste stakings gepaardgaan, veroorsaak dat alle vakbonde se beeld geskaad word en die onderliggende redes vir stakings nie begryp word nie. Die geneigdheid is ook dat beriggewing oor salarisonderhandelinge hoofsaaklik op 'n vakbond se eis vergeleke met die VPI fokus, hoewel die VPI bloot 'n aanwyser is en geen enkele persoon of groep werkers se lewenskoste presies met dieselfde persentasie as die VPI styg nie. Die lys van ander belangrike substantiewe eise waaroor onderhandel word, word ook verswyg.
Redes vir stakings
Daar is drie hoofredes vir stakings in Suid-Afrika:
Oorsake wat met arbeidsverhoudinge verband hou
'n Vakbond moet af en toe staak, want 'n vakbond wat nooit staak nie, kan nie 'n staking as 'n dreigement by die onderhandelingstafel gebruik om mag te bou nie, want daar sal nie op die dreigement ag geslaan word nie.
Die groot aantal meerjarige ooreenkomste wat beding word, is bydraend tot die voorkoms van stakings. Die risiko van 'n meerjarige ooreenkoms vir vakbonde lê gewoonlik in die laaste jaar indien daar op 'n te lae persentasie geskik word en die fout eers na twee of drie jaar reggestel kan word. Die gevolg is dat daar meer aggressief onderhandel word in die geval van meerjarige ooreenkomste wat die voorkoms van stakings verhoog.
Verder is die tipiese Suid-Afrikaanse onderhandelingsmodel op posisionering, in plaas van gedeelde belange toegespits wat ook die moontlikheid van stakings bevorder.
Die rol van ideologie
As uitvloeisel van die pre-1994-vryheidstryd is protesoptrede deel van Cosatu-vakbondlede se normale wyse van geskilbeslegting en is 'n staking 'n natuurlike voortsetting van hierdie suksesresep. Vanuit 'n ideologiese oogpunt is stakings in vele opsigte vir Cosatu-vakbonde 'n opstand teen die sogenaamde wit kapitalistiese stelsel en die instrument om binne 'n sosialistiese denkraamwerk 'n beter 'surplusverdeling' vir lede te bewerkstellig. So geskied die mobilisering van die ekonomiese bevrydingsmag (werkersklas), maar daarmee saam stuur Cosatu ook 'n boodskap aan hul vennoot, die ANC, oor die mag van georganiseerde arbeid.
'n Staking is verder die ideale manier vir 'n Cosatu-vakbond om 'n soetlief-beeld teen te werk en geloofwaardigheid binne die federasie te bevorder. 'n Staking is ook die geleentheid vir vakbondleiers om 'n mediaplatform te kry en daardeur hul beeld te bou met die oog op 'n senior posisie in Cosatu- of regeringstrukture. Dan is daar die jonger, ambisieuse en populistiese vakbondleiers wat die oorspronklike vryheidstryd gemis het en nou hul deel wil bydra deur stakings te organiseer.
Waar vakbondwedywering bestaan, is 'n staking ook ongelukkig die ideale werwingsinstrument om lede te lok: hoë verwagtinge word geskep, lede word gemobiliseer vir 'n staking, en die werkgewer en die opposisievakbond word die vyand gemaak. Amcu het die waarde van hierdie strategie geleer en het baie welslae daarmee behaal.
Daar bestaan onder veral intreevlakwerknemers hoë verwagtinge tydens salarisonderhandelinge omdat hul omstandighede sedert 1994 nie veel verbeter het nie. Vir hierdie werknemers is 'n salarisverhoging hul enigste kans op 'n beter lewenstandaard en is hulle bereid om die stakingprys daarvoor te betaal.
Gewelddadigheid gedurende stakings
Die politieke bevrydingstryd het met geweldadige massa-optrede gepaardgegaan en dié kultuur is nou diep gevestig. Daarby is geweld 'n toonbeeld van die frustrasie en opstand van die werkersklas. Die negatiewe gevolge van verbrokkelde huishoudings en 'n lae opvoedingsvlak is verdere bydraende faktore. Dit is algemeen bekend dat die vlakke van intimidasie hoog is gedurende 'n staking, wat verder aanleiding gee tot onbeheersde, wettelose gedrag wat kenmerkend van stakings in die land geword het.
'Geen werk, geen betaling'-beginsel
Solidariteit se lede staak min en is onder andere sensitief vir die beginsel van 'geen werk, geen betaling'. Vir die tipiese Cosatu-vakbondlid is die verlies aan inkomste meestal ondergeskik aan die verbintenis tot die 'ekonomiese vryheidstryd', maar die verlies aan inkomste word dalk ook nie verstaan nie. Daarenteen is die toegewing aan sekere substantiewe eise, soos die verkryging van bykomende verlof, só belangrik dat dit selfs die verlies aan inkomste weens 'n staking oortref. Die teendeel is ook waar. Werknemers verdien na afloop van 'n staking soveel oortydbetaling en bykomende produksiebonusse, dat die verlies aan inkomste vinnig ingehaal en soms oortref word.
Hoe om die staking-tsunami te keer
Werkgewers moet toesien dat 'n loonooreenkoms ten volle geïmplementeer word en dat die vorige ooreenkoms nie 'n brandpunt by 'n nuwe onderhandeling is nie. 'n Vooronderhandelingskonferensie kan gehou word sodat partye in 'n meer ontspanne atmosfeer beter begrip vir mekaar se posisies kan verkry. Werkgewers sal ook die vermoë moet ontwikkel om die druk tydens onderhandelinge te verplaas en skikkings te beding wat 'n teenprestasie vereis.
Wetgewing bestaan reeds om 'n vakbond direk aanspreeklik te hou vir saakbeskadiging tydens 'n staking. Hierdie wetgewing sal benut moet word, maar die werklike draaipunt sal eers kom wanneer vakbondlede teen hulle misbruik vir iemand anders se agenda begin weerstand bied en die negatiewe impak van 'n staking die ideologiese onderbou begin uitdaag. Met ander woorde, wanneer die drieparty-alliansie inderdaad die negatiewe uitwerking van stakings op werkskepping besef. Dit is ongelukkig nie realisties om te verwag dat sterk uitsprake vanuit presidensiële vlak en 'n Thatcheristiese benadering gevolg sal word nie, maar 'n hoëvlak arbeidsverhoudinge-Kodesa sal dringend moet plaasvind om die vernietigende stakingsgolf onder beheer te bring.