Nuuskommentaar: Afrikaans in skole – van Mikro tot OvervaalPanyaza Lesufi, LUR vir onderwys in Gauteng, Maandag in die hof (15 Januarie 2018). Foto: AN Al manier waarop die gedurige ongelukkigheid oor moedertaalonderrig in Suid-Afrika besleg gaan word, is as die staat sy heksejag op Afrikaans laat vaar. Die uitspraak in die Hoërskool Overvaal se guns is ’n oorwinning, maar kan in die lig van die staat se voorneme om tot in die konstitusionele hof te appelleer, nog lank nie gevier word nie. Met die lees van Johann Rossouw se uitgebreide artikel oor die aanloop en verwikkeling by die Laerskool Mikro in Kuilsrivier asook die uitspraak van regter J. Thring, en die uitspraak van regter Bill Prinsloo in die uitspraak van die Hoërskool Overvaal, word ŉ gevoel van déjà vu telkemale ervaar. Van die intimidasie van die skole deur amptenare, loskop uitsprake deur politici en weinig belangstelling in wat in die letter van die grondwet oor minderheidsregte opgeteken is. In albei gevalle is die skole opdrag gegee om ’n aantal “Engelse” leerders in te neem, in die geval van Mikro 21 leerders in 2005, en in die geval van Overvaal 55. Mikro se vasskop daarteen is as rassisme voorgehou, wat twak was aangesien Mikro reeds 14% anderskleurige leerders ingeneem het. Destyds was die Wes-Kaap onder ANC-bewind en die LUR vir onderwys was die omstrede Cameron Dugmore. Soos in die geval van Overvaal was daar omringende Engelse skole wat die “Engelse” leerlinge kon akkommodeer, en wat by Mikro in ’n leeggemaakte stoorkamer geakkommodeer moes word. By die lees van Thring se uitspraak moes ander hofgangers buite die hof die uitspraak, wat in Engels gelewer is, aan die ouers van die “Engelse leerders” in Afrikaans vertaal sodat hulle die uitspraak kon verstaan. Dugmore het die appèl in die appèlhof ook verloor. Nou het Prinsloo met ’n baie soortgelyke stel feite te make gehad. Hy het onder meer gelas dat die distrikshoof vir Sedibeng, Chriselda Makhubela, ondersoek word omdat sy die hoofde van die naburige Engelse skole glo sou intimideer om nuwe beëdigde verklarings aan die hof voor te hou waarin hulle nou ontken dat daar plek in hul skole is. ŉ Aantal leerders wat by Hoërskool Overvaal toegelaat wou word, het verlede week saam met hul ouers die hofverrigtinge bygewoon, geklee in die skooluniforms van hul vorige skole. Foto: ANA Volgens een bron het Prinsloo ook verwys na die bepalings van minderheidsregte soos in die grondwet vervat – ’n vars bries ná die minderheidsuitspraak van hoofregter Mogoeng Mogoeng oor Kovsies se taalbeleid – ’n uitspraak waaroor Mogoeng sedertdien erg in regskringe, insluitend sy wit kollegas, gestriem word. Die Gautengse LUR vir onderwys is geen onbekende in die kring van losbekkigheid nie. In die aanloop tot die saak het hy in erg neerhalende taal na Solidariteit verwys en aangedui hoe slaggereed hulle is om Solidariteit ’n loesing in die hof toe te dien. In plaas van ’n oorwinning moet Lesufi-hulle nou ’n senior amptenaar vir ooglopende gekierang ondersoek. Adv. Anton Alberts, LP van die Vryheidsfront Plus, sê die hof het met dié uitspraak bevestig dat die Gautengse onderwysdepartement die skolestelsel op só ’n wyse manipuleer dat rassepolarisasie onafwendbaar word wanneer vol Afrikaanse skole gedwing word om Engelse leerlinge in te neem, al kan hulle nie. “Die VF Plus het al verskeie kere vasgestel dat daar enersyds nie genoeg skole in Gauteng gebou word om al die tale te akkommodeer nie, asook dat bestaande infrastruktuur nie voldoende gebruik word nie, soos hierdie saak nou uitgewys het.” Lesufi het reeds aangedui dat hy, ten spyte van ’n bestraffende kostebevel, gaan appelleer. “Dis is duidelik die hof het bevind dat die Gautengse onderwysdepartement onder Panyaza Lesufi eerder daarin belang stel om politiek te bedryf as om hul grondwetlike pligte na te kom deur seker te maak daar is genoeg geriewe om leerders van alle tale te akkommodeer. “Hierdie uitspraak is bemoedigend en ek hoop indien dit op appèl geneem word, die appèlhof dieselfde siening sal handhaaf,” sê Alberts. Intussen is dit kommerwekkend dat van die hofgangers in die Overvaal-saak Woensdag die skool ontoeganklik wil maak. Dit herinner aan Cosas se dreigement om Mikro “in te neem” na die appèlhofbeslissing. Die uitspraak is rede om dankbaar te wees, maar te vroeg om fees te vier. Die lakmoestoets kom wanneer Lesufi by sy belofte hou om tot in die konstitusionele hof te appelleer. En dit het leeuwêreld geword. In sy meestersverhandeling by Tuks oor die regte van taalvoorkeur (2009) verwys David Daniël Peens na ’n aantal hofsake wat skynbaar verskillende uitsprake opgelewer het en probeer hy die redes aan die hand van verskillende voorwaardes in die grondwet verklaar. Die hofsake: Hoërskool Ermelo v Departement van onderwys; Seodin Primary School and Others v MEC of Education; Western Cape Minister of Education v Governing Body of Mikro Primary School; Laerskool Middelburg en ŉ ander v Departementshoof. Ná afhandeling van die appèlproses gaan dit interessant wees om te vra of die volgende bepaling in die grondwet die ink werd is waardin dit gedruk is: “Everyone has the right to receive education in the official language or languages of their choice in public educational institutions where that education is reasonably practicable. In order to ensure the effective access to, and implementation of this right, the state must consider all reasonable educational alternatives, including single medium institutions, taking into account: equity; practicability; and the need to redress the results of past racially discriminatory laws and practices.” ’n Wa en span osse kan hierin draai.