“Dit was ’n naweek soos min,” het mnr. J. B. Wolfaardt, bestuurder van Stokkiesdraai, later gesê. “Doktor het dit werklik lank laas so baie op die plaas geniet as in dié naweek. Hy was besonder opgewek. Soos altyd was hy vol planne vir wat nog alles gedoen kan word, en hy het die plaas platgestap.”
Na hul aankoms het hy dadelik sy plaasklere gaan aantrek: ’n kakie-langbroek (in die somer was dit altyd ’n kortbroek) en ’n trui, omdat dit die dag effens koud was. Daarna het hy na sy Duitse merino-drieling, waarop hy besonder trots was, gaan kyk en toe verder op die plaas rondgeloop.
Byna duisend myl daarvandaan, in Kaapstad, het die 48-jarige Demetrio Tsafendas die aand van die Parlementsgebou teruggekeer na sy kamer in Aldor Apartments, ’n netjiese gebou in Rustenburgsteeg, Rondebosch - nie ver van die Eerste Minister se ampswoning nie. Hy het twee dae tevore daar ingetrek, nadat hy in die voorafgaande maande by ’n paar ander losiesplekke gevra was om weg te gaan omdat hy hom so aanstootlik gedra het.
Die forsgeboude Tsafendas, ses voet lank, oor die tweehonderd pond, met ’n blas gelaatskleur en kroeserige hare, het op 1 Augustus in die Parlementsgebou begin werk as tydelike bode. Hy was een van ’n 90-tal tydelike bodes wat, soos aan die begin van elke Parlementsitting, vir die duur daarvan in diens geneem was. Party manne word oor en oor so op tydelike grondslag in diens geneem; vir Tsafendas was dit die eerste keer.
Hy is aangewys as een van die bodes wat die persmanne in hul kantore op die eerste verdieping van die Parlementsgebou moes bedien. Soggens vroeg, voordat die koerantmanne opdaag, moet die bodes hul kantore en die persgalery uitvee en aan die kant maak. Later in die dag moet hulle koffie en tee en ook kos vir die manne aandra en ander werkies verrig.
Terwyl dr. Verwoerd op Stokkiesdraai ontspan het, het Tsafendas gebroei oor wat hy van die byeenkoms tussen die Eerste Minister en hoofman Jonathan verneem het. In sy verwarde denke het die ontmoeting ’n sinistere betekenis aangeneem.
In die loop van die oggend het ’n beampte van die vistelery by Marble Hall opgedaag met die eerste visse vir die visdam wat vroeër in die jaar aan die Vrystaatse kant van die rivier gesleep was. Die plan was om daar ’n hele vistelery te onderneem. Dr. Verwoerd het self gehelp om die eerste visse in die dam te plaas, en almal op die plaas het die “seremonie” bygewoon.
Net na die middagete het mnr. Arnie Levy, eienaar van ’n hotel op Vereeniging, daar aangekom met ’n nuwe motorboot waarin dr. Verwoerd belang gestel het. Nadat dr. Verwoerd ’n entjie met die boot gery het, het hy besluit om dit te koop en dit is sommer dadelik in die bootskuur getrek. Mnr. Levy en sy dogter wat hom vergesel het, is genooi om saam tee te drink en hulle is eers teen sesuur daar weg.
Die aand het dr. Verwoerd en sy persoonlike lyfwag, lt.-kol. Ben Buitendag, snoeker gespeel teen mnr. Wolfaardt en dr. Verwoerd se seun Christiaan, wat die oggend uit Pretoria oorgery het om hom by sy ouers te voeg en tot die Maandagoggend gebly het. Danksy ’n pragskoot van dr. Verwoerd het hy en kol. Buitendag die laaste pot met 63-57 gewen.
Die Eleni, ’n Griekse skip wat onder die Liberiese vlag gevaar het, het op 24 Julie op sleeptou in Tafelbaai aangekom nadat hy sy roer op die Atlantiese Oseaan verloor het. Hy het tot begin Septem­ber in die Kaapstadse hawe gelê om herstelwerk te ondergaan.
Tsafendas het met die matrose, wat hoofsaaklik Grieke was, kennis gemaak en ’n paar rand aan kommissie verdien deur hulle na ’n Griekse klerasiewinkel in Woodstock te bring.
Omstreeks 26 of 27 Augustus het hy aan lede van die Eleni se bemanning gesê dat hy ’n pistool of mes wil koop. Hy het aan hulle vertel dat hy ’n goeie betrekking by ’n hotel kan kry en so ’n wapen vir sy beskerming nodig het.
Ná die moord op dr. Verwoerd het hy egter aan die Van Wyk- kommissie gesê dat hy toe al daaraan gedink het om die Eerste Minister om die lewe te bring. Die gedagte het by hom opgekom ’n ruk nadat hy in die Parlementsgebou begin werk het, het hy gesê. Hy het dit eers oorweeg om dr. Verwoerd te skiet en het gereken dat hy van iemand op die Eleni ’n vuurwapen kan koop.
Die matrose, wat geoordeel het dat hy nie al sy varkies in die hok het nie, het besluit om hom beet te neem. Twee van hulle het ’n gaspistool, wat boonop defek was, aan hom verkoop vir 30 dollar. Die transaksie moes op of na 1 September plaasgevind het, want op dié dag het Tsafendas 80 dollars by ’n Kaapstadse bank gekoop.
Tsafendas het gou genoeg agtergekom dat die matrose hom gekul het, en het die Saterdag na die Eleni gegaan om ’n ander vuurwapen of, so nie, sy geld terug te eis. Die matrose het hulle nie aan hom gesteur nie en hy het na die kaptein gegaan, maar die man het ook geweier om hom met die saak te bemoei.
Sy laaste woorde aan die Wolfaardts was: “Ek sien julle teen die einde van die maand weer. Ons sal dan weer vir ’n naweek Stokkies­draai toe kom.”
Hy het nie aangebied om te help nie en net gesê: “Ek het ook kwellinge. Daar is iets wat my besig hou.” Hy het nie gesê wat dit is nie.
Nadat die vliegtuig opgestyg het, het mev. Verwoerd, soos sy altyd gedoen het, die oggendkoerante aan dr. Verwoerd gegee. Eers het hy gesê: “Nee dankie. Vanoggend het ek nie tyd vir die koerante nie; ek wil aan my toespraak werk” - die toespraak wat hy daardie middag in die Volksraad sou hou. Maar toe het hy hom bedink. “Of ja, gee maar,” het hy gesê. Hy het die koerante vlugtig deurgekyk, hulle toe opsygesit, sy tas oopgemaak en begin werk.
In een stadium het hy ’n rukkie in die gangetjie tussen die sitplekke gestaan en deur die venster na buite en benede gekyk.
Sy kan nie verklaar wat haar so laat dink het nie. Hy het nie geglimlag nie, maar daar was so ’n stil, vredige uitdrukking op sy gesig.