(Aangestuur vanaf Aerosol)
Invloed van aërosols in die dampkring[wysig | wysig bron]
In die dampkring word aërosols van radioaktiewe deeltjies (oorblyfsels van kernbomontplof­fings) en oorblyfsels van verbrande satelliete en meteoriete aangetref. Die samestelling van die aërosol word gro­tendeels deur die teenwoor­digheid van waterdruppeltjies en ys­kristalle bepaal, en in 'n mindere mate deur stof- en rookdeeltjies.
Die stofdeeltjies word hoofsaaklik deur natuurlike stofstorms gevorm en deur winde en lugstrome vervoer terwyl die rookdeeltjies, af­komstig van fabrieke, motorenjins, en bos- en veldbrande, hierheen gedra kan word. Só 'n aërosol skerm 'n gedeelte van die sonlig af. Sodoende word groot hoeveelhede energie van die aarde af weggekeer.
'n Belangrike faktor wat die bewe­ging van lugbesoedelingsdeeltjies beïnvloed, is 'n sogenaamde inversielaag. Dit is 'n luglaag waarin die temperatuur styg met toe­nemende hoogte. Normaalweg neem die temperatuur af met toene­mende hoogte, en in so 'n geval styg die warm lug op en dit help om die onsuiwerhede in die lug weg te voer. Wanneer hierdie temperatuurafname meer as 1 °C per 100 meter is, word na 'n "onstabiele atmosfeer" verwys. Indien die temperatuurafname minder as 1 °C per 100 meter is, word na 'n "stabiele atmosfeer" verwys, en die warm lug styg stadiger as in die geval van on­stabiele atmosferiese toestande. By 'n inversielaag lê die kouer gedeelte van die luglaag onder die warm laag en kan geen opwaartse beweging in die atmosfeer plaas­vind nie. Wanneer so 'n inversielaag laag genoeg lê ('n paar honderd meter), kan gevaarlike toestande vir mens en dier ontstaan.
Indien daar genoeg waterdamp in die lug teenwoordig is, word kondensasiedeeltjies gevorm en vererger die toestand. Die aërosoldeeltjies is dikwels baie higroskopies (met 'n groot aantrekkings­krag vir water) en dan vorm mis­deeltjies. Lugbesoedeling kan dus die vorming van mis versnel. Wan­neer steenkool verbrand word, vorm swaeldioksied en swaeltrioksied. Wanneer laasgenoemde met die waterdamp in die mis in aanraking kom, vorm swaelsuur, wat oë aantas en tot longkwale lei.
Belangrikheid van die dampkring[wysig | wysig bron]
Die aërosol wat in die dampkring teenwoordig is, speel 'n belangrike rol in die klimaat van 'n streek. Dit dien as "kombers" wat hitte van die son afskerm sodat die dagtemperature laer is en dit isoleer snags die aardoppervlak sodat die aarde nie te koud word nie. Hierdie effek kan ook kunsmatig verkry word deur 'n stof wat stadig brand en heelwat rook afgee, snags naby die plante wat beskerm moet word te brand.