Bob Dylan Nobelprys vir Letterkunde
17th October 2016 by Wim
Bob Dylan ontvang die Nobelprys vir Letterkunde
Die 2016 toekenning van die Nobelprys vir Letterkunde aan Bob Dylan kom as 'n buitengewone verrassing. Normaalweg word hierdie prestige prys aan 'n kontemporêre skrywer of digter op sterkte van 'n historiese samevatting van eie werk, maar veral ook resente literêre bydraes toegeken. Die verklaring van die Nobel Kommitee lui so, 'The Nobel Prize in Literature for 2016 is awarded to Bob Dylan –"for having created new poetic expressions within the great American song tradition".
Baie literêre kommentatore stoom van onsteltenis hieroor. Wat van hierdié, wat van daárdie skrywer wat al soveel keer oor die hoof gesien is? Bob Dylan?! Ek kyk ook na my eie boekrakke en weet reeds van 'n ander 'heilige' boek wat staan en wag by die tempel-winkels om vir 'n jeuklekker Kersgeskenk gekoop te word. Dan begin ek egter mooier dink. In die jaar 1961 kom daar 'n kromneus jongman met blou digters oë in New York City aan. Hy maak al musiek vandat hy 10 jaar oud is, maar dan op 11 April 1961 open hy vir die legendariese John Lee Hooker. Sy vreemde, amper ou profetiese teenwoordigheid, nasale wyse van sing en lirieke wat haakhoue slaan, maak hom oornag 'n nuwe sensasie. Die wêreld sou bloedoog, suis-oor, maar ook subliminaal kennis neem van die musikale, en laat ek dit dadelik byvoeg, die poëtiese fenomeen Bob Dylan.
In 1962 skryf hy 'n 'song', 'Blowin in the wind'. Dit raak 'n tydlose proteslied wat altyd daarna mense met terminaal geprikte gewetens se frustrasie verwoord oor die vergrype van gulsige mense wat kaasmembrane vir siele het. Bob Dylan was toe maar 'n brose 21 jaar oud. 'Blowin in the wind' is eers deur die sangers Peter Paul and Mary bekend gemaak. Dit sou egter nie lank vat nie of die bewerige nasale stem van Bob Dylan, ook hierin is daar geen gemaklike plastiek verpakking nie, sou diegene met verontwaardige ingewandes awe tonaal, nasaal, oor vryheid, vry word, vry wees, laat voortdroom. 'n Baie brose droom teen die falankse van siellose oorlogmakers, teen mense met vlakgat gewetens wat bankbalanstige waardesisteme as 'n geblikte norm vir 'n suksesvolle lewe voorhou. 'How many times will the cannon balls fly before…forever…the answer my friend is blowing in the wind' betreur Bob Dylan die verkragting van die lewe.
Hy was sterk deur daardie broosvreemde Woodie Guthrie beïnvloed wat ook sulke onmoontlike suiwer menslike drome gedroom het en wat van van fladderende koerantblaaie deur New York se strate en stege geskryf het. En nog verder terug, het 'n ou 'Negro spiritual' die klankbord vir sy poëtiese siel geraak. Die ou 'song,'No more auction block', wat die brutaliteit van slawehandel beskryf het, het vir Dylan geïnspireer om oor die lukrake verhandeling van menslikheid te skryf en dit senubesnaard te besing.
'Blowin in the wind' was aanvanklik 'n proteslied om weersin teen die rassisme in Amerika van die 1960's uit te druk. Hy het egter veel verder as net een epog, een land, se momentele misbruike gekyk. Hy het oor tonglose verontregtes in die lewe gedig, gesing.
Ja Bob, mens hoor jou goed. Oor daardie ontwykende droom. Dat daar 'n 'mensheid' kan bestaan. Mense wat grootskaals empaties vir ander omgee. Nie klein gerieflik verskonende gebare van medemenslikheid slu voorhou en dan bloot aangaan met eie luste en lewens nie. Ons is 'n vreemde spesie, nê Bob? Ons mense. So skryfsing jy. Ons sertifiseer sekere soort mense as psigopaties as hulle nie die vermoë openbaar om ander mense in ag te neem nie. Wat ons daarmee bedoel is dat hulle darem egoïsme so moet kan bedryf dat dit naatloos met eie huiswaardes moet saamval. Sien, ek het wel geleer by jou retoriese sinisme, onse laat aand, ontwykende, anti-held.
So, Bob Dylan, jy het begrippe soos weerloosheid, deernis, heilige verontwaardiging besing. Om profaniteit hok te slaan. Jy het konstant dit besing terwyl ander befaamde skrywers via hulle eie waardevolle boeke ook dit aan ons voorhou. Soos hulle, sal jou bydrae tydloos voortduur. Jy het jou woorde van poëtiese protes wyd aan die wande van breinholtes opgeteken. Vasgeslaan. Ja Robert Allen Zimmerman, jy het ons kom waarsku teen sinnelose onmenslike bestaanswyses en verlepte siele. Jy het die skaterverklarings oor hoe ons eintlik so goed as mense vaar met woord en klank profeties bevraagteken. Jy het geskryf oor hofnarre wat menslik gekastreerde samelewings met gestrande gewetens in vlak water mooi praat. Die wind waai egter steeds kaal oor die vlaktes Bob. Daai wind van jou baie vroëe volwasse insig. Ons is kosmiese banggatte en emosioneel meer as dikwels bloot poedelnakend kaal. En, Bob, 'sorry', kompleksiteit is steeds 'n dooie messias.
Maar Robert Allen Zimmerman, jy kry nou erkenning oor hoe wyd jy mense met jou gedigte, jou lirieke menslik beïnvloed het en steeds doen. Dit is uiteraard die essensie van letterkunde. Dit is meer dan geboekte woorde. Meer as mooiste stories. Dit is woorde wat via spesiale 'geeste' besondere wyses vind om 'n siel te laat ontplof. 'n Mens kan met jou steeds 'n verlangende draai in 'n skraal weeskind van 'n windjie gaan loop. En soos wat jy wesentlik deur 'n ander digter, Dylan Thomas, poëties beïnvloed was, sal daar altyd skrywers wees wat sal weet dat Bob Dylan in die subtekste van hulle woorde rondlê, sluimer, en wag, om weer op nuut in sielsprotes, te begin smeul. Maar of hulle só sal kan sing, weet ek darem nie.
Die Nobel-mense het amptelik gepraat. Ons ander gewone siele wil ook net knopkeel gelukkig hieroor dit sê. 'May you stay forever young'.