God se oordeel om die land te reinig is gereed soos 'n mandjie ryp vrugte.
God beskerm teen bedrog.
Om te ly ter wille van die evangelie is 'n voorreg.
Jou aandag moet op die regte saak toegespits wees.
en die leuen liewer as die waarheid.
24Ek is nou bly oor al die lyding wat ek ter wille van julle moet verduur, want die vervolging van Christus het nog nie geëindig nie. Ek verduur my deel daarvan ter wille van sy liggaam, die kerk, 25waarvan ek 'n dienaar geword het volgens die opdrag wat God my gegee het om sy woord ten volle aan julle bekend te maak. 26Dit is die geheimenis wat eeue en geslagte lank verborge was, maar wat nou geopenbaar is aan die mense wat aan Hom behoort. 27God het besluit om aan hulle bekend te maak hoe seënryk en heerlik hierdie geheimenis vir die nasies is. Die inhoud daarvan is: Christus is in julle, Hy is julle hoop op die heerlikheid. 28Hóm verkondig ons deurdat ons alle mense met alle moontlike wysheid onderrig en leer, sodat ons elke mens tot geestelike volwassenheid in Christus kan bring. 29Daarvoor span ek my ook in en beywer ek my met die krag wat Hy gee en wat kragtig in my werk.
Die vierde gesig: 'n Mandjie vrugte
8 Die Here my God het my 'n gesig laat sien: Daar was 'n mandjie ryp vrugte, 2en die Here het vir my gevra: Wat sien jy, Amos? Ek het gesê: "'n Mandjie ryp vrugte."
'n gehuil word, sê die Here my God.
behoeftiges oor 'n paar sandale,
7Die Here het 'n eed afgelê by Homself,
Ek laat dit word soos wanneer 'n mens
oor 'n enigste kind treur,
'n bitter dag wees.
dat Ek 'n honger oor die aarde laat kom:
'n honger nie na kos nie,
'n dors nie na water nie,
so seker as daar 'n pelgrimspad
julle sal val en nie weer
Die onreg van die volk is wydverspreid en welbekend – 8:4-6
Die Here sal nooit vergeet wat hulle gedoen het nie – 8:7-10
Mense sal ronddwaal om die woord van die Here te soek, maar nie kry nie – 8:11-14
Die ontroerende prentjie word geskilder van mense wat ronddwaal en rondslinger op soek na die woord van die Here. Maar vind, sal hulle dit nie vind nie. Die pad na die Here, sê Amos, sal verlore wees, uitgewis, uitgevee … net soos die pad na die heiligdomme van hulle afgode by Dan en Berseba, dié twee heiligdomme wat op die noord- en suidgrens respektiewelik geleë was en hulle in die eerste plek verlei het om aan die Here ongehoorsaam te wees. (vgl die fliek The Book of Eli).
Toetrede: Lied 527
Votum: Nav Psalm 41:2-3, 41
Lofsang: Lied 161
Verootmoediging: (Responsosries uit: "Soos 'n blom na die son draai" deur Cas Wepener, ogv Handelinge 9:36-43)
Toewyding: Vonkk 63 [bekend] of Flam 545 "Neem my lewe" – Lied 308
Genadeverkondiging: Kolossense 1:21-23
Geloofsbelydenis: Kolossense 1:15-20 en Lied 468
Skriflesing: Amos 8:1-14
Gebed: Terugvoer van die gemeente se Barmhartigheidsbedieninge en voorbidding.
Slotsang: VONKK 158 [bekend] of Psalm 82
Seën: (Ou Franciskaanse seënbede)
Toetrede: Lied 527 "Leer my u wil, Heer"
Nav Psalm 41:2-3, 41
3die Here sal hom beskerm
Lofsang: Lied 161 "Halleluja! Heer, U is ons lewe"
(Uit: "Soos 'n blom na die son draai" deur Cas Wepener, ogv Handelinge 9:36-43)
Vonkk 63 Die Here Jesus Christus [bekend] of
Flam 545 Neem my lewe – Lied 308
21Ook julle was voorheen ver van God af en vyandiggesind teenoor Hom, soos blyk uit julle sondige lewenswyse. 22Maar nou het Hy ook julle met Homself versoen deurdat sy Seun as mens gesterwe het om julle heilig, sonder smet en onberispelik voor Hom te stel. 23Maar dan moet julle vas en sterk bly staan in die geloof en julle nie laat losruk van die hoop wat in julle gewek is deur die evangelie wat julle gehoor het nie. Dit is die evangelie wat aan al die mense op die aarde verkondig is en waarvan ek, Paulus, 'n dienaar geword het
Lied 468 "Christus, die Seun, is beeld van God"
Matteus 16 : 24-28 Teks: Die Heer oor al wat lewe – AP van der Colf 1988; Jacques Louw 2010 ©
Melodie: MORNING LIGHT – George J Webb 1837 Orrelbegeleiding: Albert Troskie 2001. Met toestemming NG Kerk-Uitgewers
F545. "Neem my lewe – Lied 308"
(RUBRIEK: Flam – Geloof en vertroue) Oorspronklik: Take my life – Chris Tomlin Teks en musiek: Retief Burger Kopiereg: © 2014 Urial Publishing (Opgeneem op Nou en Vir Altyd)
1. Neem my lewe, laat dit Heer,
U gewy wees meer en meer;
het bereidheid tot u eer
2. Neem my stem en laat my sing;
3. Maak my hart vir U tot troon
Daar is heelwat simboliek in die teks wat jy sou kon gebruik om die boodskap aan jonger deelnemers te verduidelik.
So stel Carolyn Brown voor dat jy kan gesels oor gevolge: "It is hard for children and even teenagers to learn to identify, before they act, the probable consequences of their actions. Even when they can identify a possible problem that will result from their action, it is easy for them to hope that it really won't happen that way to me this time, i.e. "I'll get away with it." Here Amos insists that people are doing terrible things, that God knows what they are doing and that there will be consequences. Children will not recognize the bad things people are doing as the passage is read. But with a little help they will find them quite familiar. People were cheating each other. The big and powerful were not being fair to the less powerful people. (Think the older kid saying to the younger one, "Look we have two cookies. Here is one for you – the littler one – and one for me –the bigger one.") The message to children is that God DOES care about what we do and that there will be consequences when we break God's rules. Though we may think we will get away with what we do, we will not."
Sy sê dat kinders ook die konsep van die skaal kul, goed sal verstaan. Derhalwe stel sy voor dat jy twee sakke meel bring wat dieselfde lyk, maar een met minder meel as die ander. Weeg dan die meel voor die kinders. Vra hoe jy sou voel as jy dit ligter sak gekoop het. Noem voorbeelde van maniere waarop mense mekaar vandag inloop en herinner almal dat dit nie God se wil is nie.
Sien Brown se volledige voorstelle hier.
Hierdie is ook 'n goeie geleentheid om met kinders te gesels oor die gemeente se barmhartigheidsbedieninge, oor hoe hulle minder bevoorregte mense kan help. Wees prakties en begin dalk 'n projek – laat hulle nie-bederfbare kos, skryfbehoeftes, of wat ook al die nood in jul omgewing is, kerk toe bring tot aan die einde van die Seisoen van Barmhartigheid.
'n Ander manier waarop kinders die konsepte van uitbuiting wat in die teks ter sprake kom, goed sal verstaan, is deur te gesels oor boelies. Vertel die storie "Say Something" deur Peggy Moss – beskikbaar vir Kindle, of wys die video daarvan, en herinner almal dat dit God bly maak wanneer ons iets sê wanneer mense iemand anders verkeerd behandel.
[Nota: Lees verkieslik verse 1 tot 14 as Skriflesing vir hierdie preek.]
Amos is deel van die sogenaamde klein profete. Hy word bekendgestel as 'n landbouer uit Juda (die Suidelike twee stamme) wat opgetree het in Israel (die Noordelike 10 stamme) tydens die regering van koning Jerobeam II (786-746 vC).
In die groter politieke arena het die Assiriese mag toegeneem en was hulle verantwoordelik vir die vernietiging van Israel in 722 vC.
Volgens 2 Konings 14:23-29 was Jerobeam nie 'n goeie koning nie. Hy het gedoen wat verkeerd is in die oë van die Here. As mens egter sy regeringstyd vanuit politieke en ekonomiese oorwegings beoordeel, het hy Israel 'n fase van groei en voorspoed laat beleef. Hy het die grense in die Noorde en Suide herstel. Jerobeam het dus gedurende 'n tyd van vrede regeer en in vrede gesterf. Sy seun is egter vermoor en jare se politieke omwentelinge het gevolg tot en met ballingskap in 722 vC.
Dit was egter ook hierdie tydperk van vrede en voorspoed wat gemaak het dat die gaping tussen ryk en arm groter geword het. Argeologiese navorsing wys dat daar in dié tyd groter huise gebou is as vroeër. Amos self praat van winters- en somershuise (3:15). Die godsdiens het floreer rondom die heiligdomme en die offersisteem. Bet-El was die hoofheiligdom en gekoppel aan die koningshuis van Jerobeam. Hierdie heiligdomme het ook markte ingesluit wat handel gedryf het. Mays skryf: "The markets of Jerobeam's kingdom traded in human misery."
Dit is daarom verstaanbaar dat die woord van 'n man vanuit die buurstaat wat homself 'n profeet noem, nie so goed ontvang sou wees nie, veral nie omdat dit 'n woord van oordeel was nie.
Ons teks dek die vierde gesig wat Amos ontvang het. In die eerste twee gesigte (7:1-6) het Amos ingetree en God het van sy voorneme afgesien om Israel te straf. In die derde en die vierde gesigte het God egter nie van sy oordeel afgesien nie.
Kom ons stap deur ons teks:
Verse 1-2. Soos met die derde gesig, is hier 'n dialoog tussen God en Amos. God wys vir Amos 'n mandjie ryp somervrugte. In Hebreeus is daar 'n spel tussen die woorde "somervrugte" (qayits) en "einde" (qets). Eintlik is die somervrugte net van belang om die woordspel te laat werk. Die res van die teks fokus op hierdie "einde": "The end has come for my people Israel." Die 1983 Afrikaanse Vertaling vertaal dit met ryp vrugte en vorm dan die patroon met "die tyd is ryp".
Vers 3 vorm die brug tussen die gesig en die kommentaar op die gesig. Vreugde word vervang met klag. In die 1953 Afrikaanse Vertaling lees ons: "en die liedere in die paleis sal op die dag weeklaag" (songs will wail). Die bevel van die Here kom hard oor: "Bly liewer stil!" (NRSV – "Be Silent!" of "Hush"). Dit herinner aan woorde in Amos 5:23, waar die musiek 'n gerumoer en geraas genoem word. Godsdienstige liedere is nie so belangrik as dade van reg en geregtigheid nie.
Vers 4. Aanklag van verdelging. Die besigheidspraktyke was besig om die armes te vernietig; juis dié wat in die verbond beskerm word. Ons vind aanhalings van Amos se woorde uit vorige hoofstukke van die boek, maar met latere byvoegings rondom voorbeelde van uitbuiting.
Vers 5. Nuwemaan is die eerste dag van die maanmaand. Hier is 'n beeld van mense wat verlang dat die heilige dae sal verbygaan sodat hulle kan aanhou geld maak uit onheilige dinge. Die gebruik van verskillende skale word in die wette aangespreek. Handelaars het verskillende gewigte vir koop en verkoop gebruik en so oneerlik wins gemaak So word mense in die proses van koop en verkoop uitgebuit.
Vers 6. Mense self word gebruiksartikels.
Vers 7. Die gewigtigheid van hulle sonde word onderstreep deur God wat 'n eed by Homself aflê. Die trots van Jakob kan daarop dui dat God die land/grond oproep. Ook die land word uitgebuit en is getuie. Binne die groter verbondswette van Israel word juis gepoog om die minstes en die weerloostes van die samelewing te beskerm (Lev 19 en 25). Amos praat teen optredes wat hierdie gesindheid ignoreer en bewustelik verbreek. Wat dus gelyk het soos goeie besigheid en sukses, was ongehoorsaamheid aan die wette en aan Jahwe.
Verse 8-10. Die onreg sal volgens die verse ook kosmiese implikasies hê. Sewe werkwoorde dui op die totaliteit van die komende oordeel. Die gewelddadige gebeure word gesien as die gevolge van hulle eie onreg. "Daardie dag" het meer te make met die wat as die wanneer.
Verse 11-12 dui op die droogte (afwesigheid?) van God se Woord. Geen profetiese woord om hulle te verseker/troos nie. Die honger en dors wat wel letterlik bestaan het, word nou metafories geïnterpreteer.
Verse 13-14. Hier word die bittere en wrange einde van die pad van sonde beskryf.
Erken God se wil
Ons teks vra vir ons erkenning van God se wil en ons fokus op God. Die oordele in die boek Amos het te make met woorde teenoor 'n volk wat op verskillende maniere God se wil en woord agter hulle geplaas het, en hulle eie wil en woord laat seëvier het.
Die fokus in die vierde gesig is ekonomiese praktyke, gekoppel aan die godsdiensbeoefening wat die wil van God ignoreer. 'n Gemeenskap wat al die regte uiterlike dinge doen, maar die sentrale fokus van die Sinai-verbond vergeet, naamlik dat God sorg en wette daar stel sodat vir almal, en juis weerloses, gesorg moet/kan word.
Dit is juis die ekonomiese perspektief van Amos wat dit altyd 'n ongemaklike boek maak om oor te preek. Dit klink na 'n aanklag, wat dit wel is. Ons moet die woorde vandag nie los van Amos se konteks gelees word nie.
Iemand beskryf die sentrale tema van ons teks as "religious hypocrisy". Dit is 'n ingesteldheid van skynheiligheid; meedoen aan die godsdiensbeoefening, maar terselfdertyd verryking van die self, ten koste van die weerloses.
In hierdie tyd was daar 'n ryk hoërklas met 'n groeiende arm deel van die samelewing. Die hoërklas het die amrs skaamteloos uitgebuit.
God se wil strek ook oor die ekonomie. Hoe ons mekaar en ander ekonomies behandel is deel van God se wil vir ons lewe.
Dit is so dat ons in 'n Westerse kapitalistiese wêreld baie maklik "besigheid" dink in al die verhoudings waarin ons staan en in strukture waarby ons betrokke is. Wins en ekonomiese groei word die mantra wat baie mense se lewe beheer. Mense word ongemaklik as oor geld en besittings gepreek word. Daar is 'n geneigdheid om seksuele sondes te verhef en stil te bly oor die uitbuiting van werkers en armes.
Amos ontvang 'n gesig. Eintlik is die vrugte nie so belangrik nie, maar die Hebreeuse hoorders sou die spel gehoor het tussen die woord vir "somervrugte" en die woord vir "einde". God maak nou 'n einde. Die res van die verse kan mens nie onaangeraak laat nie. Beelde van dooies, God wat hulle stilmaak, weeklaag, die droogte van woorde en troos, kosmiese rampe, en so meer. Ons sien sulke beelde van oorloë en natuurrampe baie op televisie.
Die teks wil ons nie in oorsaak-gevolg, sonde-straf ritme laat verval nie, maar moet ons uitnooi om te kyk wat veroorsaak Israel se einde. Dit is konkrete skelm besigheidspraktyke wat ons kan vertaal in terme van ons eie tyd. Die een wat nie het nie, word uitgebuit, wins en groei is die enigste maatstawwe vir sukses. Jammer vir die wat nie kan byhou nie.
Soos ander profete, wil Amos ons eintlik stimuleer om ons te verbeel hoe lyk die wêreld waar sulke tipe goed nie gebeur nie. Soos Jesaja tereg skryf: "Op my heilige berg sal niemand kwaad aanrig of iets verniel nie, want die aarde sal so vol wees van die kennis van die Here soos die see vol water is" (Jes 11:9). Dit is hoe Bet-El (huis van God) moes lyk.
Die uitbuiters waarvan Amos skryf is dan nie in vandag se taal die wat "kerklos" is nie. Hulle is in die banke, maar hulle fokus is nie God en sy wil nie. Dit gaan net om hulle eie sak. Reinhold Niebuhr het geskryf ons moet onthou dat God se verlange en ons verlange nooit dieselfde is nie, nie eens ons hoogste verlange nie. Die gevaar begin dreig wanneer ons kapitalisme en ons Christelike geloof begin verwar en ons kerke besighede word, terwyl ons nie ons naaste lief het nie, maar net wil geld maak uit ons naaste.
Amos wil ons herinner dat sodanige verwewing van materiële belange en God se wil, nie 'n speletjie is waarvoor ons net oor ons vingers getik gaan word nie. Dit is doodernstig. Dit het kosmiese implikasies. Dit het te make met hoe God se gesig gewys word vir die wêreld. Dit raak die toekoms van gemeenskappe wat nie kan groei indien moontlikhede nie vir almal oopgesluit word nie.
Dit het ook ten diepste betrekking op hoe ons ons medemens verstaan. Sien ons die medemens as geskape na God se beeld en geliefde van God, of bloot as instrument van my eie verryking? In Amos se taal gaan dit oor God wat sê: "Bly liewers stil. Dit is die einde."
Gebruik die geleentheid om terugvoer te gee van die gemeente se Barmhartigheidsbedieninge en daarvoor te bid. Miskien kan julle begin om lidmate voor te berei vir 'n projek wat jule tydens die Seisoen van Barmhartigheid (wat oor twee weke begin) kan doen.