Om te luister — alternatief
March 30, 2016 by Nico de Wet in Angelique Havenga
As kind en diereliefhebber, was die groep, Queen, se treffer, We will Rock You, die oorsaak van groot konsternasie in ons huishouding. Dit was veral die lirieke, "...mud on your face, big disgrace, kicking your cat all over the place..." wat die wortel van my ontsteltenis en skok was. Na 'n tranerige gesprek met my ma in die kombuis oor die arme kat, was die misverstand gelukkig opgelos (die woord is immers "can" en nie "cat" nie) en kon ek tydens my grootwordjare na hartelus en sonder enige verwyt kliphard na die einste treffer luister en saamsing.
My ma kon nou wel Queen se lied vir my beredder, maar ongelukkig kon sy my nie daarvan weerhou om in my lewe nog vele soortgelyke liriekflaters te begaan nie. Inteendeel, ek sing steeds liedjies uit volle bors saam, totdat diegene binne hoorafstand uitbars van die lag vir my unieke interpretasie van die lirieke.
Sedert ek dit die vorige keer oorgekom het, het ek ondersoek ingestel vir die rede agter hierdie tendens en tot die gevolgtrekking gekom dat dit darem nie heeltemal my skuld is nie: duisende advertensies, die dreunende stemme van die media, en verskillende groepe in die gemeenskap ding almal mee sodat ons net vir 'n vlietende oomblik sal luister. Hierdie stemme kom nie net van buite af nie, maar met elke kennisgewingsgeluid van ons selfoon, hetsy dit Facebook, Twitter, Instagram of Whatsapp is, word ons aandag getrek; word van ons gevra om te luister...
Dit is te midde van al hierdie geraas waar ons poog om sin te vind. En die vinnigste, maklikste uitweg is om aannames te maak; om met die aanhoor van hierdie magdom stemme hulle onmiddellik in onderskeie bokse te plaas - baie soos wat ek my ongeleesde e-posse tussen "social", "junk" en "work" lêers sorteer, sonder om te veel daaroor na te dink.
Ongelukkig blyk dit in my geval dat daar veel meer in die slag bly as net die woorde van die nuuste popliedjie wat gedurig oor die radio speel. Ons het die geneigdheid om dieselfde aannameproses ook op mense en hul stories toe te pas - 'n dure les wat ek as nat-agter-die-ore-dominee op die platteland eerstehands moes leer (en steeds leer!).
Vars-uit-die-kweekskool-proponente het gewoonlik een oorheersende aspek in gemeen: die oorselfversekerde idee dat jy ander kan leer. En alhoewel ek destyds nie myself oor daardie selfde kam wou skeer nie, was ek in retrospek nie veel anders as die hordes wat voor my gekom het, en sekerlik ook nie anders as diegene wat na my daar sal wees nie. Ek het met my praktiese jaar op die platteland, jare se kritiese interaksie op kampus rondom rassisme, seksualiteit, klassisme, gender en geloof, ingespan met een doel voor oë: om onkunde te bekeer. Dit het tot gevolg gehad dat ek, soos die ander stemme in my lewe wat ek so vinnig moontlik volgens my voorveronderstellings wou kategoriseer, ook die platteland op sy baadjie takseer het.
As selfvoldane afgestudeerde het ek my klein studentekarretjie voor die kerkkantoor parkeer, my skootrekenaar en hope gesaghebbende teologiese boeke op my nuwe lessenaar uitgepak, en (vir effek) ook my nuwe hipster leesbril opgesit. Ek was reg om die "moeilike gesprekke" te voer...
Genadiglik is die platteland (en veral die kerk) nie die somtotaal van wat jy in storieboeke, koerantrubrieke of in die briewekolom lees nie; dit is ook nie wat in hoogs pseudo-intellektuele gesprekke dikwels geëtiketteer word nie. Dit is mense - mense met stories wat nie vra hóé jy luister nie, maar net dat jy wel sal luister. En stelselmatig verander stories jou; ontmasker dit jou aannames en voorveronderstellings en wys dit jou daarop dat jy dalk vas oortuig was van die verkeerde lirieke...
Ek dink een van die grootste krisisse in ons land en onderskeie gemeenskappe is dat ons mekaar misverstaan. Dat ons dikwels dit wat mense vir ons sê, hoor, maar dat ons onmiddellik vanuit ons voorveronderstellings optree sonder om werklik te lúíster. En jy is dalk baie dieper in hierdie voorveronderstellings en aannames verstrengel as wat jy ooit kan indink - ons stereotipeer en stigmatiseer ander sonder om waarlik na dít te luister wat hulle vir ons probeer sê; sonder om op hulle eintlike intensies ag te slaan.
Die platteland het my geleer om terug te kom aarde toe, maar bowenal het dit my geleer dat wanneer jy regtig na iemand se storie luister, jy veel meer doen as net om jou ore te gebruik. Jy bevestig die persoon se menswees, jy sê dat hy of sy vir jou saakmaak (al verskil julle in byna elke opsig en opinie), en jy gee erkenning waar dit noodsaaklik is.
Om te luister verander jou - dit stroop jou van jou selfgemaakte veiligheidsnette, dit verhoed jou om bloot passief te leef agter hoë heinings waar jy na binne emigreer het. En dalk, net dalk, word jy die ruimte gegun om jou eie storie te vertel.
Want om te luister is 'n heilige daad, dit is 'n godsdaad en bring genesing in ons families, in ons gemeenskappe en in ons land wat dit so broodnodig het.