Distrik Ses was meer as ŉ krotbuurtFoto: Whatsonincapetown.com My ma was 16 jaar oud toe hulle in 1964 soos honde uit haar geboorteplek weggejaag is. Ek het vanoggend met haar gepraat, en haar heimwee en vertellinge van haar grootworddae by 225 Caledonstraat, my oumagrootjie se huis, het die woede en die kwaad net laat opvlam. Mag daai etter wat dai papier geteken het en al sy f-kk-n nasate vir die res van hul miserabele f-kk-n lewens in die hel brand. En mense wat sê ek moenie hul nasate verkwalik nie, f-kk-f! Dit is ŉ inskrywing op Facebook op die 50ste gedenkdag van die sloping van Distrik Ses, wat ŉ gemengde unieke Kaapse woonbuurt vir hoofsaaklik 60 000 bruin mense was. Dit het verskyn onder die naam van ŉ senior joernalis. Maar soos met die meeste goed het ŉ saak twee kante, want hier is twee ander beskouings wat as SMS’e in ŉ Kaapse koerant verskyn het: “Distrik Ses is as ŉ krotbuurt verklaar – gevaarlik en ongesond. My ma was so bly om in ŉ nuwe huis te gaan bly.” “Ek het Distrik Ses self ervaar. Dit was ŉ krotbuurt en ŉ misdaadnes.” Hierdie woonbuurt in Kaapstad se stadskom dateer van ongeveer 1867 as huisvesting vir vryslawe, handelaars, vakmanne en arbeiders. In 1901 is swart mense weens builepes verskuif en 2 000 nuwe huise is gebou, maar die groot tragedie het in 1966 begin toe dit onder die Groepsgebiedewet tot ŉ wit gebied verklaar en begin is om huise plat te stoot. Ander gebiede – soos die Maleierbuurt die Bo-Kaap en ŉ buurt soos Woodstock – is nie deur die nuwe wetgewing geraak nie. In haar boek oor Trevor Manuel skryf Pippa Green, wat die ANC baie simpatiek gesind is, die redes was omdat die Bo-Kaap nie ŉ misdaadnes en in die pad van nuwe snelweë was nie. Hieruit mag ŉ mens dalk aflei dat apartheid nie die enigste rede vir die sloping van Distrik Ses was nie. Dat die wetgewing nietemin die hart uit ŉ gemeenskap geruk het, kan ook nie weggeredeneer word nie. Die werkersgemeenskap van die Kaap wat nie wit was nie, is verstrooi in die land van hul geboorte. Premier PW Botha het dit anders gesien en het uitgevaar teen die inwoners se “ondankbaarheid”. Wat hom betref het die meerderheid inwoners in huise gewoon wat aan wit mense behoort het en is hulle uitgebuit en moes hulle in krottoestande oorleef. Ná die verskuiwings het hulle hul eie huise besit. “Julle moet my bedank vir wat ek gedoen het, want julle woon nou in waardigheid.” Die “waardigheid” het teen ŉ enorme prys gekom, wat in Die nuwe geskiedenis van Suid-Afrika só opgesom word: “Daar was feitlik geen ekonomiese of sosiale dinamiek in die nuwe woongebiede nie. Buurte en selfs gesinne wat met die verskuiwings verbrokkel het, is afgelaai in nuwe gebiede sonder infrastruktuur.” Dit bly moeilik om in hierdie tyd ŉ getroue beeld te kry van die ware Distrik Ses. Mense wat hul herinneringe deel, onthou net die positiewe aspekte. “Dit was in ‘n gebied waar alles pragtig was. Ek onthou die mense, strate, huise, skole, moskees, kerke, bioskope, vermaaksentrums en sportgeriewe. Ons het nie badkamers in ons huise gehad nie en het by die openbare baddens vir stortbaddens betaal.” In die 1950’s – toe daar groot druk opgebou het vir die sloping van Distrik Ses – het die Cape Times ŉ reeks artikels gepubliseer waarin moeite gedoen is om te ontken dat Distrik Ses ŉ vuil plek vol bordele en bendes was en in die proses sy eie mites geskep waarin klem gelê is op die lewendige, vrolike en feestelike aard van die woonbuurt. Vandag word die gebied onthou as ŉ plek waarin selfs die bendelede eintlik skadeloos en onskuldig was en die kern van die skollies bestaan het uit kinders wat ŉ lewe gemaak het uit die verkoop van koerante. Die Distrik Ses-museum wat in 1989 geopen is en David Kramer en Taliep Petersen se musiekspele verheerlik die positiewe aspekte van die buurt en die lewe daar. ŉ Oudinwoner ontken ook dat dit ŉ krotbuurt was. Mense het elke jaar hul huise geverf. Dit was skoon, binne en buite, vertel hy. Maar baie foto’s van die ou Distrik vertel ŉ ander verhaal…. Dr. Morné Mostert, direkteur van die Instituut vir Toekomsnavorsing, stel dit só: “Heimwee … is op ŉ selektiewe verlede gefundeer. Heimwee sluit ook die selektiewe geheue in, wat die [volle] werklikheid verskuil.” In sy doktorstesis skryf CJ Laubscher oorbevolking (gemiddeld 2,5 persone per bewoonbare vertrek) was een van die grootste oorsake van verval in Distrik Ses. Die gevolg was onderverhuring, gruwelike uitbuiting van huurders, misdaad en sedelike verval wat aan die gebied ŉ “slum”-status besorg het. “Hoewel sommige vorige inwoners tevrede was met hul nuwe woonplekke, was die meeste ontevrede oor die hoë verbandkoste van nuwe wonings, hoër reiskoste en die verbrokkeling van gemeenskappe.” Oor die afgelope halfeeu het daar min op die gebied van die hervestiging van oudinwoners gebeur, hoofsaaklik weens rompslomp en omdat die drie hoofinstansies wat die besluite moet neem, onderling verdeeld is en elkeen in ŉ ander rigting beur. Sowat 50% van die grond van Distrik Ses – wat amptelik Zonnebloem heet – word deur die Kaapse Skiereiland se Universiteit van Tegnologie (KSUT) beset. Tot op datum is net 139 wooneenhede gebou en fase 3 (die bou van nog 40 eenhede) is tans onderweg. Noor Ibrahim (72), skrywer van die boek My Life in District Six, onthou hoe hy met duiwe geboer het. Met die verskuiwing het hy sy duiwe saamgeneem en drie maande in hul hok gehou om hulle gewoond te maak aan hul nuwe blyplek. Hy het hulle toe losgelaat, maar hulle het nie na hul nuwe huis teruggevlieg nie. Toe hy die volgende dag terugkeer na die kaal erf waar sy huis in Distrik Ses gestaan het, skryf hy, sit die duiwe daar op ŉ hoop en wonder wat van hul huis geword het…. Daar was natuurlik baie ander verskuiwings in die land, ook van wit gemeenskappe, maar geeneen daarvan het dieselfde groot letsel gelaat as Distrik Ses nie. Noor Ibrahim sê die kinders vra dikwels hoe kon mense dít aan mense gedoen het. Hy vertel hulle dan van die apartheidsjare se swaarkry. “Maar vir dit wat hulle aan ons gedoen het … ons haat hulle nie, ons vergewe hulle.”