Jare ondergronds, slegs weke in die son
Nadat hy baie lank (miskien tot sewentien jaar) as ’n larwe in die ondergrondse donkerte gelewe het, kruip hy in die nag uit die grond en klim teen ’n boom op. Sy vel bars oop—en die goggabie kry vlerke. Kort voor lank begin die uitbundige gesang in die sonlig... dog ook maar net vir ’n bitter kort tydjie...
REGS: ’n Sonbesie, ook genoem sikade, langasem, singbesie, doringbesie of boomsingertjie. Nie alle sonbesies lyk darem so flambojant soos hierdie veelkleurige kalant nie.
Foto: Argonne National Laboratory / U.S. Library of Congress
“TJIEEE!” sing die sonbesie. “Tjieeeeeeee.” En die skril gesang word ’n eentonige geraas wat aanhou en aanhou en aanhou in die warmte van die middagson. Want ’n sonbesie is ’n langasem. Sy bekkie kry jy nie stil nie.
Die “asem” en die “bekkie” in die vorige sinne is natuurlik net figuurlik gesproke, omdat hierdie soort besies (wat ook sikades of boomsingertjies genoem word) se geluidsorgane weinig met ons eie stembande gemeen het. Eintlik is dit van die ingewikkeldste geluidsorgane in die diereryk.
Om die verduideliking te vereenvoudig kan ons sê dit lê op die eerste agterlyfsegment van die sonbesie, met ’n styf gespande trommelvlies wat deur sterk spiere vinnig in- en uitbeweeg word en die geluid voortbring. Die agterlyf is grotendeels met lug gevul, wat die klank soos ’n trom versterk.
En gewoonlik is dit ook net die mannetjies wat kan sing. Regte troebadoere. Hul liefdeslied moet immers vir hulle wyfies kan vind sodat die spesie kan vermenigvuldig en die bosse kan vul.
Die klassieke skrywers het reeds geweet dis slegs die manlike besies wat die geluide voortbring, ’n kennis wat die ou Griek Xenarchus ewe lakoniek laat opmerk het: “Gelukkig is die lot van sekades, want hulle almal het spraaklose gades.”
Daar is baie duisende soorte sonbesies op aarde, insekte wat behoort tot die families Tettigarctidae en Cicadidae van die orde van die Halfvlerkiges. Van die Tettigarctidae bestaan daar nog twee spesies, te wete een elk in Suid-Australië en die eiland Tasmanië by Australië.
Die Cicadidae vind ’n mens egter op alle vastelande buiten Antarktika. Hulle word in die subfamilies Tettigadinae, Cicadinae en Tibicininae ingedeel.
Die grootste sonbesies is dié van die genera Pomponia en Tacua. Australië het omtrent 200 spesies in 38 genera, Afrika het nagenoeg 450 spesies, maar Engeland het slegs een, die sogenaamde “New Forest Cicada” (Melampsalta montana), wat wydverspreid regoor Europa aangetref het.
Suid-Afrika is die tuiste van sowat 150 soorte sonbesies.
Van die interessantste soorte is dié in die genus Magicicada, wat in die ooste van die VSA voorkom en ’n haas ongehoorde dertien tot sewentien jaar lange lewensiklus het —iets heel seldsaams in die insektewêreld. Ander soorte se kleintjies ontwikkel tussen twee tot vyf jaar ondergronds.
Die sonbesies begin as eiers wat deur ’n wyfie met ’n skerp eierboor in die bas van jong takkies van bome gelê word. Piepklein, sespotige nimfe broei uit die eiers, val grond toe en met voorpote soos grafies grawe hulle in die grond in.
Die Amerikaanse “sewentienjaar-sonbesie” in sy ondergrondse gedaante (LINKS BO) en hoe hierdie soort as volwassenes lyk (REGS BO).
Foto’s: ARS / U.S. Department of Agriculture
Daar soek hulle skuiling by boomwortels, waar hulle tot sewentien jaar lank lewe van die boomsap wat hulle uitsuig. Uiteindelik, asof hulle die een of ander teken ontvang om dit te doen, “besef” hulle saam-saam dat die tyd ryp is om boontoe te tonnel. Hulle maak dan in geweldige hordes hul verskyning om die laaste keer te vervel en volwassenes te word, wat sal paar en waarvan die wyfies van nuuts af eiers sal lê (elke wyfie so 400 tot 600 eiers).
Die volwasse sonbesies lewe nog maar enkele weke en die nuwe geslag van nimfe broei ná ses tot tien weke uit die eiers. In vergelyking met die uitgerekte ondergrondse bestaan geniet veral die “sewentienjaar-sonbesies” dus maar ’n bitter kort tydjie in die son.