Pannenberg was een van die leidinggewende Duitse ekumeniese teoloë. As lid van die 'Geloof en Orde Kommissie' (Faith and Order Commission) van die Wêreldraad van Kerke1 en as verteenwoordiger van die Raad van die Evangeliese Kerk in Duitsland, het hy 'n invloedryke rol gespeel in die talle ekumeniese gesprekke tussen Lutherse en Rooms-Katolieke teoloë. Hy was direk betrokke by gesprekke oor die sakramente en die ampte, asook die verstaan van die Skrif. Sy belangrikste insette was egter by debatte oor die regverdigingsleer. Hierdie artikel konsentreer daarom op sy bydrae tot die poging om ekumeniese konsensus te bereik oor die regverdigingsleer. Ek (Van Wyk 2001) het 17 jaar gelede iets oor die 'Gemeenskaplike Verklaring oor die Regverdigingsleer' geskryf, sonder om die fyn nuanseverskille tussen die Duitsers te begryp. Trouens, ek meen dat die heftige kritiek op die ekumeniese ooreenkomste ook met 'n gebrek aan die noukeurige lees van die tekste te make gehad het. Met die aandagtige deurlees van Pannenberg se voordragte en artikels, besef 'n mens dat emosies dalk hier en daar die oorhand oor presiese, versigtige formulerings gekry het.
Pannenberg was 'n Lutherse teoloog. Vanselfsprekend het hy vanuit 'n Lutherse perspektief na die kerk en kerklike eenheid gekyk. Hy ( 2000m:160) herinner daaraan dat Luther ( 1910:140; WA 10 I/1, 140, 8) in 'n Kersfeespreek in 1522 gesê het: 'Wie Christus wil vind, moet eers die kerk vind'. Onder 'kerk' verstaan Luther nie net die plaaslike gemeente nie, maar ook die ganse kerk oor die hele aarde. Alreeds in 1520 het hy in 'n kort uitleg van die Onse Vader ( 1897; WA 7, 219, 1-4) gesê:
Pannenberg ( 2000l:178-185) was een van die eerste Protestantse teoloë wat daarop gewys het dat die verskille met die Rooms-Katolieke Kerk in sake die regverdigingsleer eintlik nie meer bestaan nie. Op grond van hierdie waarneming was hy positief oor groter eenheid tussen die kerke. Sedert 1968 was daar entoesiasme vir kerkeenheid aangesien die Roomse Kerk die uitspraak gemaak het dat kerklike eenheid ''n teken en werktuig vir eenheid onder die mensdom - 'n sacramentum unitatis' kan wees. Die Wêreldraad vir Kerke het in sy vergadering in Uppsala in 1968 min of meer dieselfde uitspraak gemaak. Die gedagte was dat eenheid onder kerke 'n eksemplariese voorbeeld vir die strydende volke van die wêreld kon wees. Wat in die sewentigerjare nog uitstaande was, was 'n amptelike standpunt deur die Roomse Kerk oor die regverdigingsleer wat nie veroordelend teenoor die Lutherse posisie sou wees nie.
'Die Gemeenskaplike Verklaring oor die Regverdigingsleer' van 31 Oktober 19997 (saamgestel deur die Lutherse Wêreldbond en die Pouslike Raad vir die Bevordering van Eenheid onder Christene)8 het nie ewe skielik uit die lug geval nie. 'n Proses van ekumeniese debatvoering van 32 jaar het hierdie verklaring voorafgegaan.9 In 1967 het die Rooms-Katolieke Kerk en die Lutherse Wêreldbond 'n studiekommissie aangestel om die moontlikhede te ondersoek om tot 'n konsensus te kom in sake die regverdigingsleer. In 1973 het hierdie Kommissie 'n verslag onder die titel 'Die evangelie en die kerk' vrygestel. Hierdie verslag is ook bekend as die 'Malta-verklaring'. Volgens hierdie verslag bestaan daar vandag 'n 'wydreikende konsensus' oor die regverdigingsleer. Hierdie oordeel (Pannenberg ( 2000f.) is soos volg begrond:
Ook die Katolieke teoloë argumenteer in die regverdigingsleer, dat die heilsgawe van God vir die gelowiges, aan geen menslike voorwaardes gekoppel is nie. Die Lutherse teoloë argumenteer dat die regverdigingsleer nie tot die individuele sondevergewing beperk is nie, en sien in hierdie gawe nie 'n suiwer uiterlik-blywende regverdigverklaring van die sondaar nie. (p. 275)
Die 'konsensus' berus dus op die gemeenskaplike aanvaarding dat die heilsgawe nie afhanklik is van goeie werke nie en dat regverdiging die regverdigmaking van die sondaar insluit. Daar is verder ooreengekom (Pannenberg  2000f:276) dat 'die geregtigheid van God teenoor die sondaar, wat danksy die Christusgebeure gerealiseer het, 'n werklikheid is wat hom algeheel omgewe, en op hierdie wyse 'n nuwe lewe begrond'. Met hierdie formulering is daar afstand gedoen van die Konsilie van Trente se gedagte dat regverdiging 'n 'proses van regverdigmaking' impliseer. Daar is ook afstand geneem van die Lutherse gedagte dat die 'sondaar in die omvattende werklikheid van God se geregtigheid ingetrek word'.
In 1986 word die studie 'Leerveroordelings - kerkskeurend?' gepubliseer, saamgestel deur die Duitse ekumeniese werksgemeenskap van Evangeliese10 en Katolieke teoloë. In hierdie studie is daar baie versigtiger geformuleer as in vorige dokumente. Die belangrike punt was dat daar gestel is dat, ten spyte van diepliggende leerverskille, kerklike leerveroordelings wat kerkskeurende gevolge het nie in alle gevalle geregverdig is nie. Die studie kom tot die gevolgtrekking dat daar nie 'n konsensus oor die regverdigingsleer bestaan nie. Daar is egter wel gestel dat die ekumeniese dialoog 'nie net in die fundamentele belydenis oor Jesus Christus nie, maar ook in sentrale temas van die Christelike leer, 'n hoë mate van wedersydse begrip ontwikkel het'. Hierdie wedersydse begrip is nie 'n basis vir kerkvereniging nie, maar wel vir voortgaande leergesprekke11 (Pannenberg ( 2000f:277).
Oor die regverdigingsleer het Pannenberg ( 2000i:326-327) een belangrike opmerking gemaak, wat die konserwatiewe Lutherse teoloë14 verder ontstel het. Hy bevestig dat die band tussen die regverdigingsleer en die Christologie een van die kernaangeleenthede in die ekumeniese debat bly. Hy verwys egter na die resultate van die histories-kritiese ondersoeke rakende die Nuwe Testament, en wys daarop dat nie alle uitsprake rakende geloof in Jesus Christus binne die denkraamwerk van die regverdigingsleer verduidelik word nie. Dít raak die gedagte dat die regverdigingsleer die hart en kern van die Nuwe Testament is.15 Juis hierdie uitspraak het Pannenberg ongewild in sy eie Kerk gemaak.
Pannenberg ( 2000n) het ter wille van duidelikheid onder die publiek 'n reeks maklik-verstaanbare stellings opgestel. In hierdie stellings stel hy wat besluit is en wat nie besluit is nie:
Die 'Verklaring' stel dat daar 'n konsensus bereik is oor die gedagte 'dat ons deur die geloof alleen geregverdig word'. Die Rooms-Katolieke Kerk argumenteer nie meer dat 'die geloof die begin van 'n regverdigingsproses' is nie.
Die werking van die regverdiging word in sowel as die vergewing van sondes as die geskenk van 'n nuwe lewe gesien.
Die stryd van die 16de eeu oor 'heilsekerheid' is oorkom deurdat daar gesamentlik gestel word dat sekerheid begrond word in God se beloftes in Woord en sakrament. Daar bestaan geen twyfel meer oor die sekerheid van die genade nie.
Daar is eenstemmigheid dat die regverdigingsleer nie 'n aspek van die Christelike leer is nie, maar 'kriterium vir die hele leer en praktyk van die kerk'.
In die laaste weergawe van die teks het die Rooms-Katolieke egter daarop gestaan dat gesê moet word dat daar 'meerdere kriteria' bestaan.
Ten spyte van al Pannenberg se pogings om positiwiteit te wek vir die ekumeniese dialoog oor die regverdigingsleer, het hy uiteindelik die stryd verloor. Entoesiasme vir hierdie debat het opgedroog.25 Hy het egter voortgegaan om vir ekumeniese gesprekvoering te pleit. Voor sy dood (as 76-jarige man) het hy weer gevra dat die Lutherane met Rome in gesprek sal gaan oor die ampsbegrip - aangesien die Lutherse verstaan van die amp die rede is hoekom die Rooms-Katolieke Kerk die Lutherse Kerk nie as kerk erken nie (vgl. Pannenberg 2004).
Pannenberg het 'n baie groot en positiewe bydrae tot die ekumeniese debat gelewer. Hy was die groot bemiddelaar tussen die Lutherse en Rooms-Katolieke teoloë. Hy het 'n belangrike bydrae gelewer in die strategie wat gevolg is. Die feit dat die Roomse Kerk bereid was om die leerveroordelings van die Konsilie van Trente terug te trek, was 'n reuse vooruitgang in die ekumeniese proses. Hy was ook verantwoordelik vir die versigtige, stappie-vir-stappie proses wat gevolg is. Hy het dus verseker dat die twee konfessionele groeperinge met mekaar bly praat het, en dat een party nie voortydig die gesprek gestaak het nie. Pannenberg se volgehoue poging om die positiewe uitkoms van die uiteindelike 'Verklaring' te verdedig, was uiteindelik, minstens binne akademiese kringe, nie suksesvol nie. Wat ons, ook hier in Suid-Afrika, by Pannenberg moet leer, is dat volgehoue debatvoering oor teologiese sake tog uiteindelik 'n positiewe beeld skep by gewone lidmate. Hulle wil saam na die Woord luister en aan die Nagmaalstafel sit, en die teoloë moet dít nooit misken nie.