Maar weet ons nie vandag veel meer oor die mens nie? Waarom nog 'n artikel oor die mens vir wetenskaplikes wat die afgelope dekades al soveel oor die mens ontdek het? - en dan nog bowendien 'n filosofiese opstel? Is filosofie dan nie 'honderdmaal sluk sonder iets in jou mond nie'?
Die vraag wie die mens eintlik is, bly vir die mens self sowel as vir ander, gelyktydig onoplosbaar en onontwykbaar. Dit is dus 'n tipiese filosofiese grensprobleem. Selfs diegene wat dink dat hulle liewer nie hieroor wil filosofeer nie, filosofeer tog. Iemand wat byvoorbeeld dink dat nadenke oor die wese van ons menswees geen sin het nie, voed nietemin sy of haar kinders op volgens 'n bepaalde mensheidsideaal!
Hierdie stelling van Hart (1995) sal in die volgende punt bevestig word met 'n blitstoer deur die westerse denkgeskiedenis oor menswees - 'n byna onoorsigtelike en verwarrende verskeidenheid van gedagtespinsels!
Die artikel ontwikkel soos volg: Ter inleiding word op die talryke definisies van menswees gewys wat alreeds in die westerse geskiedenis na vore gekom het. Die kursoriese oorsig oor die geskiedenis word afgesluit met 'n tipering van die hedendaagse, postmoderne mens as homo ludens, 'n spelende wese. In die tweede plek volg dan 'n kort weergawe van hoe 'n Christelik-reformatoriese visie die mens as 'n multidimensionele wese tipeer. Dit verwerp dus alle -ismes wat die mens tot slegs een of meer van die fasette probeer reduseer. Vervolgens word nagegaan of die gedagte van homo respondens vanuit die Bybel geregverdig kan word. In die algemeen blyk dit wel so te wees. Ter illustrasie word een skrifgedeelte (Matt 11, vgl. ook Luk 7:18-35) gebruik. Uit hierdie gedeelte blyk dat die homo respondens reeds in Christus se tyd teenoor 'n homo ludens te staan gekom het. Israel van ouds het met die boodskap van Johannes en Christus - en só met die besonder belangrike tye waarin hulle gelewe het en dus ook met hulle eie lewens - gespeel in plaas daarvan om dit baie ernstig te bejeën. Ten slotte word kortliks iets gesê oor die mens Ponti Venter as voorbeeld van 'n homo respondens.
Ter inleiding moet gestel word dat 'n byna onoorsigtelike aantal antropologieë gedurende die afgelope twee-en-'n-halwe millennia alreeds na vore getree het. Uit almal kan wel iets geleer word. (Let daarop dat hier slegs 'n oorsig gebied word om die groot verskeidenheid mensvisies te illustreer en nie om 'n beredenering en beoordeling van elkeen te bied nie - iets wat nie moontlik is in een artikel nie.) Ter wille daarvan om 'n tipe oorsig te bied, kan 'n mens óf histories, óf sistematies te werk gaan.
Vanuit 'n Christelike perspektief vind 'n mens ook die volgende historiese oorsig: die voor-Christelike mens, (tot ongeveer 100 n.C.), die Christelike mens (ongeveer 200-1600 n.C.), die anti-Christelike mens (1700-1900), en die post-Christelike mens (twintigste eeu).
Vollenhoven dui hierdie stromings self nie volgens hulle antropologieë aan nie, maar 'n mens sou dit effens vereenvoudig tog kon doen, aangesien iemand se mensvisie 'n belangrike rol in sy of haar hele filosofie speel.
Nog 'n benadering sou wees om na te gaan hoe die verskillende lewensvisies deur die eeu deur verskillende mensbeelde geïnspireer is (vgl. Tarnas 1991).
Hierdie onoorsigtelikheid kan meer beperk en oorsigtelik gemaak word deur na te gaan op watter fasette van die mens hierdie verskillende wetenskappe fokus.
Dit behoort vir die leser duidelik te wees dat Stevenson (1974) se sewe teorieë oor die aard van die mens uiters misleidend kan wees. Daar bestaan nie net sewe nie, maar honderde beskouings oor die mens. Vanuit die perspektief van die verskillende wetenskappe kan die volgende lysie opgestel word:
'n Bepaalde kulturele omgewing skep 'n bepaalde mensbeeld en spesifieke idees aangaande die mens lei omgekeerd ook tot 'n spesifieke kulturele milieu. Kan 'n mens 'n tipiese mensbeeld in ons hedendaagse kultuur identifiseer? Verskillende opsies is wel moontlik waarvan slegs vyf genoem word.
Uit 'n ander hoek bekyk, lewe die mens vandag in 'n belewingsgerigte ervaringskultuur. Die mens is daarin 'n wese wat goed moet voel, lyk en optree. Van der Stoep (2007) stel byvoorbeeld die volgende: