PressReader - Kuier: 2017-07-12 - OUD EN ALLEEN: Be­jaar­des word te mak­lik die tei­ken van mis­bruik
OUD EN ALLEEN: Be­jaar­des word te mak­lik die tei­ken van mis­bruik
Dis mak­lik om ou­er men­se uit te buit om­dat hul­le dik­wels alleen bly en van an­der af­hank­lik is vir hulp.
Kuier - 2017-07-12 - INHOUD - DEUR jackie pie­naar-brink
ou­er word is nie vir sis­sies nie, hoor ’n mens ge­reeld. Wan­neer be­jaar­des alleen bly, is hul­le boon­op ’n mak­li­ke tei­ken vir ge­we­ten­lo­se mis­da­di­gers en selfs fa­mi­lie­le­de. Baie word een­vou­dig ver­geet en kom só aan ’n een­sa­me, bit­ter ein­de.
Soos die vrou in haar se­wen­tigs wat alleen op die Kaap­se Vlak­te ge­woon het.
Hier het ie­mand haar ge­groet, daar het ie­mand met haar ge­sels, maar nie­mand was so nou be­trok­ke by haar le­we dat hul­le ag­ter­ge­kom het dat haar gesondheid be­sig was om kom­mer­wek­kend vin­nig ag­ter­uit te gaan nie.
Uit­ein­de­lik was sy nie meer in staat om self haar me­di­ka­sie te neem of kos te maak nie. Om­dat sy nie ’n te­le­foon kon be­kos­tig nie, kon sy ook nie hulp ont­bied nie. Toe haar bu­re be­gin won­der het hoe­kom hul­le haar nie meer sien nie, het sy al dae lank ver­swak en ont­wa­ter in haar huis ge­lê.
Ge­luk­kig is hier­die ’n ver­haal met ’n ge­luk­ki­ge ein­de, sê I­re­ne S­nell-Car­roll, Wes-Kaap­se di­rek­teur van Age-in-Acti­on (vroe­ër die SA Raad vir Be­jaar­des).
Ie­mand het haar deur oop­ge­dwing en dié or­ga­ni­sa­sie is om hulp ge­na­der.“Die vrou is in die hos­pi­taal op­ge­neem, waar­na ons vir haar ’n nood­bed in ’n ou­e­te­huis kon kry tot­dat sy in ’n ou­e­te­huis op­ge­neem is.”
Hier­die is maar een van ve­le ge­val­le wat die kwes­baar­heid van be­jaar­des be­klem­toon, ver­al as hul­le alleen woon. Die pro­bleem is dat die nood so groot is dat ba­sies net ver­swak­te ou­er men­se in ou­e­te­hui­se op­ge­neem kan word, sê I­re­ne.“Tot­dat hul­le let­ter­lik am­per niks meer vir hul­self kan doen nie, het baie be­jaar­des geen an­der al­ter­na­tief nie as om alleen te bly.”
Maar ’n ver­swak­ken­de gesondheid is nie die e­nig­ste el­len­de wat oor ou­er men­se se pad kan kom nie. Age-in-Acti­on werk hoof­saak­lik in min­der­be­voor­reg­te ge­bie­de en ’n groot bron van kom­mer is dat toe­ne­men­de dwelm­mis­bruik en werk­loos­heid ’n rol speel by die uit­bui­ting en mis­han­de­ling van be­jaar­des. Woon hul­le op hul eie, is hul ui­ter­aard ’n veel mak­li­ker tei­ken. Dis so mak­lik . . . Nie net vreem­de­lin­ge mis­bruik be­jaar­des nie. Ge­meen­skaps­or­ga­ni­sa­sies weet goed hoe ge­we­ten­loos so­ge­naam­de vrien­de of selfs fa­mi­lie­le­de kan op­tree. Die ma­nie­re waar­op uit­bui­ting ge­skied, is le­gio.
In die dor­pie Sir Lo­wry’s Pass na­by So­mer­set-Wes in die Wes-Kaap het‘n ou­er man af­ge­tree en ’n pen­si­oen­uit­be­ta­ling van dig­by R100 000 ont­vang.
Ver weg van win­kels en ban­ke, en son­der ’n voer­tuig, het die goed­ge­lo­wi­ge be­jaar­de sy kaart en PIN aan eers een ge­meen­skaps­lid toe­ver­trou en toe nog een. Bin­ne twee jaar, ver­tel ’n in­wo­ner wat a­no­niem wil bly, was hy pen­nie­loos en ver­plig om na fa­mi­lie­le­de in die Oos-Kaap te trek so­dat hul­le vir hom kan sorg.
Dis ook nie vreemd dat“barm­har­ti­ge sa­ma­ri­ta­ne”aan­bied om vir al­leen­wo­nen­de be­jaar­des krui­de­niers­wa­re te gaan koop en hul­self in die pro­ses aan hul ska­me­le in­kom­ste­tjie of in­ko­pies help nie. Ver­al as ’n ou­er per­soon ver­geet­ag­tig be­gin raak, is uit­bui­ting so­veel mak­li­ker.
Moet ’n be­jaar­de weens die een of an­der ge­sond­heids­pro­bleem drin­gend by ’n kli­niek of hos­pi­taal kom, is daar ook oor­ge­noeg ge­we­ten­lo­ses daar­bui­te wat aan­bied om hul­le te ver­voer, maar teen ’n be­lag­lik hoë ta­rief.
Men­se wat met be­jaar­des werk, kan baie sto­ries ver­tel wat na­der aan die huis is, soos van kin­ders of klein­kin­ders wat ’n be­jaar­de deur mid­del van af­drei­ging of in­ti­mi­da­sie dwing om ’n Sas­sa-kaart te oor­han­dig. Soms word ’n ou­er per­soon wat alleen woon, oor­reed om on­der die voor­wend­sel van ver­sor­ging by fa­mi­lie of vrien­de in te trek, net om daar­na to­taal ge­ï­so­leer en fi­nan­si­eel mis­bruik te word.
Ver­al in die hui­di­ge moei­li­ke e­ko­no­mie­se om­stan­dig­he­de is dit nie vreemd dat werk­lo­se ou­ers én hul kin­ders van ou­ma of ou­pa se pen­si­oen af leef nie. En dit ter­wyl sty­gen­de pry­se, saam met ’n ou­der­doms­pen­si­oen wat met min­der as R100 ’n jaar styg, dit vir be­jaar­des ál moei­li­ker maak om so­wel kos as me­die­se sorg te be­kos­tig.
Dis kom­mer­wek­kend dat som­mi­ge werk­lo­se kin­ders nie werk pro­beer kry nie. “Hul­le dink dis maar ou­kei om so aan te suk­kel en die be­jaar­de tot ’n in­kom­ste­bron te re­du­seer,”sê I­re­ne.
Die melk­koei, ver­al in ar­mer ge­bie­de, noem Syd Eck­ley – voor­sit­ter van die Suid-A­fri­kaan­se Ge­ron­to­lo­gie­se Ver­e­ni­ging en lid van die Men­se­reg­te­kom­mis­sie – dit som­mer op die naam.
Af­hank­lik­heid van an­der is dik­wels die re­de hoe­kom be­jaar­des op All Pay-dag met hul vol­le toe­laag in kon­tant rond­loop. Om­dat hul­le an­der men­se ge­du­rig in die oë moet kyk vir ver­voer, ver­kies hul­le om so­veel moont­lik van hul in­ko­pies op een dag af te han­del. Met al daar­die geld in hul be­sit, loop hul­le ui­ter­aard die ge­vaar om be­roof te word, ver­al as hul­le op hul eie rond­be­weeg. I­re­ne het al ’n hui­len­de slag­of­fer te­ë­ge­kom wat nie ’n krum­mel­tjie kos in haar huis ge­had het nie om­dat haar he­le pen­si­oen ge­buit is.
Aan­ge­sien Age-in-Acti­on nie oor die fi­nan­sies be­skik om in sul­ke ge­val­le te help nie, sal hul­le slag­of­fers op an­der ma­nie­re pro­beer by­staan deur by­voor­beeld uit te vind aan wat­ter kerk hul­le be­hoort en mis­kien die pas­toor te be­trek.
Tog is die pro­ble­me wat met die ou­der­dom ge­paard­gaan, nie al­tyd dra­ma­ties of selfs sig­baar nie. Een­saam­heid en ’n ge­voel van nut­te­loos­heid kom wyd voor, ver­al as jy van­aand nie­mand het om mee te praat wan­neer jy jou deur ag­ter jou toe­trek nie.
Dis al­ge­me­ne ken­nis dat baie jong­men­se na ste­de­li­ke ge­bie­de ver­huis op soek na be­ter ge­leent­he­de, wat kan be­te­ken dat die fi­sie­ke en e­mo­si­o­ne­le ver­sor­ging van ’n ou­er ag­ter­weë bly.
Na­vor­sing het al ge­toon dat ver­al ou­er vroue wat hul mans ver­loor het, of wat geen kon­tak met kin­ders en klein­kin­ders het nie, baie vat­baar vir de­pres­sie is.
Maar wat staan be­jaar­des te doen wat geen an­der keu­se het nie as om alleen te bly? Dís wat jy kan doen Ve­le stu­dies het al aan­ge­dui dat men­se met ’n sterk so­si­a­le net­werk meer ge­buf­fer is teen de­pres­sie en angs, ver­al in hul la­ter ja­re, sê die Suid-A­fri­kaan­se De­pres­sie- en Angs­groep (Sa­dag). En om­dat die ver­lies aan vrien­de en fa­mi­lie deel is van ou­er word, is dit ver­al vir be­jaar­des be­lang­rik om nu­we vrien­de te maak.
Raak be­trok­ke by die kerk, sluit aan by ’n lees­klub, doen vry­wil­li­ger­werk of aand­stu­die, be­veel Sa­dag aan. Syd maak ook die vol­gen­de voor­stel­le: Bly e­ko­no­mies ak­tief. As jy die ver­moë het, kook kon­fyt, brei, bak vet­koek en ver­koop jou pro­duk­te.
Raak be­trok­ke by kin­ders en jong­men­se; dit maak jou min­der vat­baar vir een­saam­heid en ’n ge­voel van nut­te­loos­heid.
Ont­wik­kel ’n ge­sind­heid van dank­baar­heid – en be­perk jou al­ko­hol­ge­bruik. ’n donker prent­jie Al­ko­hol- en dwelm­ge­bruik raak 17% van ou­er vol­was­se­nes, sê Sa­dag.“Dis nie vreemd dat be­jaar­des met al­ko­hol en dwelms self­me­di­keer om een­saam­heid of chro­nie­se pyn te ver­lig nie.”
Vol­gens Sa­dag ly rof­weg ’n kwart van al­le men­se ou­er as 65 aan de­pres­sie en maak be­jaar­des 20% uit van die­ge­ne wat aan self­moord sterf.
Tog kan ’n mens nie ver­by die feit kyk dat baie be­jaar­des ver­kies om alleen te bly nie. Ver­al die jon­ge­res on­der ou­er men­se hou daar­van om hul eie ding te doen, sê Syd.“Of hul­le wil nie ’n oor­las wees nie.”
Som­mi­ge be­jaar­des wei­er ook om te aan­vaar dat hul­le nie meer alleen kan bly nie en hulp no­dig het.
Die Wet op Ou­er Per­so­ne – wat in 2010 ge­ïm­ple­men­teer is – het ook nooit werk­lik sy doel be­reik nie, naam­lik dat al­mal wat be­wus is van ’n ou­er per­soon wat mis­bruik, mis­han­del of ver­waar­loos word, ver­plig is om dit aan te meld. ’n Na­vor­sing­span kyk tans na die re­des hier­voor.
*TAFTA, ’n or­ga­ni­sa­sie son­der wins­mo­tief wat in Dur­ban diens­te aan be­jaar­des le­wer, ver­skaf op sy web­werf dié sta­tis­tie­ke: 16% van al­le af­ge­tre­de Suid-A­fri­ka­ners is ten vol­le af­hank­lik van ’n staats­pen­si­oen; 31% van al­le men­se wat af­tree-ou­der­dom be­reik, moet aan­hou werk om ’n be­staan te maak; net 6% van al­le Suid-A­fri­ka­ners kan on­af­hank­lik van an­der af­tree.