Waarom het Afrikaners in 1970 nie die betekenis van Jannie
Totsiens verstaan nie?
Sy antwoord was "Afrikaners verstaan vandag
nog nie die betekenis van Jannie Totsiens nie".
Die antwoord is eintlik akademies, want Afrikaners het dit nog nooit gesien nie, wat nog dit verstaan - nie in 1970 of in 2016 nie. Dis 'n
legendariese fliek, maar ek sal verbaas wees as daar as vyfhonderd mense vandag nog
lewe wat Jannie Totsiens – een van die grootste Afrikaanse flieks wat ooit gemaak
is - gesien het.
Die basiese storie
is 'n fantasie: iewers êrens is 'n inrigting vir sielsiekes. Almal in die
inrigting, die versorgers en die versorgdes, is Afrikaans. Daar is 'n string
onwerklike karakters: 'n Afrikaanse Hitler (Don Leonard), 'n heks met voorspellings
en Bybelverse (Hermien Dommisse) en 'n jong nimf wat met poppe speel en oë uitsteek (Katinka Heyns). Een karakter is 'n armlose man, weggegooi deur sy ouers, wat 'n selfportret met sy tone verf: van homself met twee gewone arms saam met sy ma en pa.
Die fliek begin
met die woorde
vreemdeling in ons midde.
en wys dan hoedat
almal se koppe terselfdertyd draai na dieselfde ingang. Na wat voel soos
'n ewigheid van afwagting stap Jannie (Kobus Rossouw) by die deur in, 'n nuwe
inname in hierdie wêreld. Wat hom skort bly 'n raaisel, hy is skynbaar stom en praat nie.
teenoor hom is suspisie wat fassinasie word; 'n liefdesdriehoek, ‘n drang vir sy aandag;
tragedie en uiteindelik 'n komplot om hom te vermoor.
Sensories is dit ongetwyfeld een van die rykste flieks in Afrikaans - die visie van Jans Rautenbach op
sy kruin saam met die kuns van 'n jong Wendy Malan en Hans Potgieter teenoor 'n klankbaan van ou Afrikaanse volksliedjies:
Dis 'n fliek van
vermoëns - 'n kunstenaar verbete om te wys wat hy in sy taal kan vermag - maar 'n verhaal
van onvermoëns. Jannie Totsiens het gevolg op die hakke van twee groot landmerke in Afrikaanse flieks: Die Kandidaat (1968) en Katrina (1969). Jans het later van Jannie Totsiens gepraat as die derde van 'n trilogie oor Afrikaanse introspeksie.
Maar Jannie Totsiens was in sekere opsigte anders as sy die twee voorlopers. Die fliek het 'n universele gevoel en bruis van arrogansie, van die gevoel dat die kat weg is en die muis baas is. Vir een maal op aarde is daar geen kommersiële oorwegings nie. En daar is 'n baie private Jannie Totsiens.
Hierdie weeklikse stap van etlike kilometers sou 'n enorme invloed op sy vorming hê. Ek het 'n palm stok opgetel. Daardie stok was my motor, of my vliegtuig, of my skip. In die gang van my reis met my stok het ek mense ontmoet en heldedade verrig; ek het kinders gered wat in die moeilikheid was; ek het wêrelde ontdek waar goud en juwele opgestapel was; ek was 'n seerower op die oseaan; met my palm stok het ek vooruit gevlug en niemand kon my vang nie.
Jannie Totsiens, die geheime Jannie Totsiens, was die droomwêreld van Uysie se begraafplaas wat uiteindelik, soos 'n teaterstel van onder opgereis het vir die wêreld om te sien. Maak nie saak of die ander kinders dink dat ek mal of kinderagtig was nie.
Ek noem dit 'n storie van onvermoë, omdat dit wys dat droomwerelde vergestalt kan word, maar ook dat dit moet eindig. Die "Totsiens" van Jannie Totsiens is daardie erkenning. Ons lewe tussen ons drome en ons werklikheid.
Jans Rautenbach, 1936 - 2016 Geplaas deur
UnknownMaandag, November 21, 2016 5:56:00 nm.Skakel na Kinema, A Journal for Film and Audiovisual Media se skrywe oor Jans Rautenbach: http://www.kinema.uwaterloo.ca/article.php?id=590&featureAntwoordVee uitVoeg opmerking byLaai nog...