SA skaaksensasie blink uit in RoemeniëJan Karsten (14). (Foto: Verskaf) Een van Suid-Afrika se mees belowende amateurskaakspelers wys vandeesweek opnuut waarom dié sport een van sy grootste passies in die lewe is. Jan Karsten (14) het vroeër vandeesweek in Mamaia, Roemenië, geland om Suid-Afrika in vanjaar se Wêreldjeugkampioenskap te verteenwoordig en hopelik in die proses sy kennis van dié spel verder uit te brei. Jan het teen Vrydagoggend drie uit die 11 rondes in die toernooi gespeel en elk van hierdie kragmetings gewen. “Ek het een van die rondes in 34 skuiwe gewen, maar met die tweede ronde het ek teen iemand van Pole gespeel en dit het tussen vyf en ses ure geneem voordat ek gewen het,” sê Jan. “Elke dag as jy wen word dit moeiliker en moeiliker aangesien jy teen ander wenners speel,” het Jan se pa, Eben, bygevoeg. Eben vergesel Jan op hierdie toernooi. Die gr. 8-leerling aan die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad is in April vanjaar as die wenner van die SA Junior Skaakkampioenskap vir o. 14’s aangewys. Hy het sy Suid-Afrikaanse kleure vir hierdie oorwinning verwerf en het sedertdien vir die toernooi in Roemenië, asook die o. 16‑Olimpiade in Nakhchivan, Azerbaidjan, en die o. 20‑ Junior Wêreldtoernooi in Italië gekwalifiseer. Albei geleenthede sal in Oktober plaasvind. Die Wêreldjeugkampioenskap waarin Jan nou meeding, is ŉ internasionale geleentheid met altesame 620 spelers van 72 lande. Die kampioenskap sal vir 11 rondes duur, waarna die wenners van die onderskeie groepe – van hoërskoolleerders tot volwassenes – op Vrydag 16 September aangekondig gaan word. Die Wêreldjeugkampioenskap in Roemenië. (Foto: Verskaf) Hoewel Suid-Afrika se verteenwoordiging by die kampioenskap in die minderheid is, is Jan nie bekommerd oor sy prestasie by die geleentheid nie, maar eerder oor wat hy daaruit kan leer. “Ek is hier om skaak te speel en dit te geniet. Ek is baie tevrede met hoe ek gevaar het in die rondes wat tot dusver verby is, en veral met gister [Donderdag] sŉ waar ek ŉ baie goeie speler geklop het,” sê hy. “Ek besef dat hier mense is wat hulle hele lewe aan skaak toewy, maar ek sien daarna uit om die ervaring op te doen. As ek verloor, is dit net nog iets om uit te leer.” Jan het ter voorbereiding vir die komende toernooie vir sowat vyf ure ŉ dag sy spel geoefen. “Om skaak te oefen is vir my lekker, dit voel nie soos werk nie en onder enige normale omstandighede sou ek ook vyf ure se skaak ingesit het, want dit is hoe ek ontspan.” Die skaakfanatikus maak gebruik van aanlyn programme om teen meer ervare skaakspelers mee te ding. Hy sal ook gedurig een of ander skaakverwante boek in die hand hê of vorige spelpatrone van mense bestudeer. Voor elke wedstryd maak Jan ook ŉ punt daarvan om sy opponent se spel te bestudeer om sy sterk en swak punte te bepaal sodat hy ŉ strategie kan opstel. “Die belangrikste ding vir my is om dit net te geniet, want as jy nie ŉ passie daarvoor het nie, gaan jy nooit jouself druk om beter te wees nie.” ‘Skaaksensasie’ per ongeluk te voorskyn gekom (Foto: Hoërskool Jan van Riebeeck/Facebook) Jan se pa het hom op drie jaar oud geleer hoe om skaak te speel en hy het aanvanklik besluit om beter te raak sodat hy sy ouer broer, Peet, kan wen. “Hoewel ek hom geleer het en ek steeds skaak speel, het Jan my lank reeds verby gevat en ek is nou op ŉ punt waar ek hom net nie meer kan wen nie,” skerts Eben. “Ek het ŉ skaakbord in die huis gehad toe die kinders jonk was en hulle was nuuskierig, so ek het hulle gewys hoe om te speel. Dit was nie doelbewus gedoen nie en my idee daaragter was nooit om genies in die sport te ontwikkel nie, maar ek is baie trots op Jan, want hy doen vreeslik goed.” Volgens Jan is die eindelose moontlike uitkomste in skaak een van die elemente wat hom die meeste aangegryp het toe hy eers begin speel, asook die feit dat dit niemand, hetsy ouderdom, geslag of gestremdheid, uitsluit nie. “Dit is vir almal. Jy moet net jouself toewy en aanhou oefen, dan kom die passie vanself.” Jan het in 2019 besluit om skaak ernstig te begin opneem, harder te werk en alles moontlik daarvan te leer. Met die aanvang van die Covid-19-pandemie het hy meer tyd tot sy beskikking gehad om die sport te beoefen en aanlyn afrigters het dit veral vergemaklik. Jan het in 2021 die o. 12 SA Junior Aanlyn Skaaktoernooi gewen en vir die SA World Youth Cadet-span gekwalifiseer. Dit is hier waar hy vir die eerste keer aanlyn ervaring teen internasionale spelers in die o. 12‑ouderdomsgroep opgedoen het. Skaak is egter nie die enigste ding op Jan se brein nie en hy blink ook akademies uit. Jan het reeds verskeie wiskunde‑olimpiades gewen en was verlede jaar in die Suid-Afrikaanse span wat aan die International Math Challenge (IMC) deelgeneem het. “Jan is akademies baie sterk, daarom was sy skool baie akkommoderend oor die feit dat hy in die volgende twee maande gereeld aan internasionale toernooie gaan deelneem. Indien daar skoolwerk is wat baie dringend is, kan hy dit gelukkig aanlyn doen,” sê Eben. Wanneer Jan egter nie al sy breinkrag gebruik om skaak te speel of akademies te verkeer nie, speel hy graag klavier, swem of speel tennis saam met sy broer wat onlangs provinsiale en nasionale kleure vir die sport verwerf het. “My droom is nogtans om eendag professioneel skaak te speel. Anders as ander sportsoorte is dit nodig om die beste te wees in skaak en dit is waarnatoe ek werk.”