Laslappie: Iwan die Verskriklike
IWAN DIE VERSKRIKLIKE:
Die tsaar wat sy eie seun vermoor het
LINKS: 'n Portret van Iwan IV. Daar bestaan verskeie afbeeldings van hom.
REGS: 'n Afbeelding in die Kremlin.
Kopieregvry (openbare domein)
HY het sy eie seun vermoor—en duisende van sy onderdane. Vir die mense van Rusland was hy Grozni, die Gedugte; vir die res van die wêreld Iwan die Verskriklike. Iwan IV was een van Rusland se berugste heersers.
REGS: Iwan vermoor sy seun. Detail van 'n ou skildery deur Ilja Repin.
Hy is in 1530 gebore en het sy pa opgevolg toe hy maar net drie jaar oud was, hoewel 'n raad van adellikes in sy vroeë jare namens horn regeer het.
In 1544 het hy self die gesag oorgeneem en hom in 1547, op net sewentien, tot tsaar laat kroon, waardeur hy die algehele beheer oor Rusland verkry het. Die woord "tsaar" kom van "Caesar". Iwan IV was die eerste Russiese heerser wat homself tsaar genoem het.
IN die eerste jare van sy heerskappy het die tsaar hom as 'n lewendige en doeltreffende heerser bewys. Hy het vir verskeie hervormings gesorg wat die regstelsel en administrasie in die land verbeter het. Hy het die kunste bevorder en Moskou verfraai.
In 1553 het hy 'n verdrag met koningin Elizabeth l van Engeland onderteken wat die handel tussen die twee lande bevorder het.
Hy het ook uitbreidingsoorloë aangevoer. Hy het teen die Tartare by Astrachan en Kazan geveg en hul grondgebied ingepalm. Sy magte het die Oeralgebergte oorgesteek en groot dele van Siberië tot sy domein toegevoeg.
IWAN IV het as Iwan die Verskriklike bekend geraak vanweë die wrede manier waarop hy teen elkeen opgetree het wat hom teëgegaan het.
In die 1560's het Iwan se persoonlikheid drasties versleg. Hy het ál agterdogtiger geraak teen almal om hom, veral gesagspersone, en in vlae van depressie verval wat tot 'n skrikbewind en die dood van duisende van sy onderdane gelei het.
Hy het 'n geheime polisiemag gehad wat honderde aristokrate gearresteer en vermoor het. Hy het talle groot en klein dorpe aan die brand laat steek en die inwoners laat vermoor. Self kerkleiers wat hom in die harnas gejaag het, is doodgemaak.
Party mense glo dat Iwan geleidelik kranksinnig geword het. Eendag het hy in 'n woedebui sy oudste seun, ook genoem Iwan, doodgemaak.
Hy het "'n oog vir die dames" gehad en vir hom altesaam sewe vroue uit Rusland se mooistes gekies. Een van hulle het hy uiteindelik in 'n klooster laat opsluit. Hy het ook op 'n keer koningin Elizabeth l die hof probeer maak.
Hy is in 1584 dood, na bewering weens vergiftiging.
Nuus uit die graf...
IWAN IV is in 'n grafkelder in die Kremlin begrawe saam met twee van sy seuns, Fedor en Iwan (nie die een wat hy vermoor het nie).
In 1961 het KGB-amptenare Iwan se graf oopgemaak en daar is gepoog om sekere onsekerhede oor hom op te klaar. Ontledings van die beendere het getoon dat daar geen gif in Iwan se liggaam was toe hy dood is nie, wat 'n einde maak aan die gerug dat hy vergiftig is. Sy beendere het egter wel groot hoeveelhede kwik bevat.
In die sestiende eeu het dokters gereeld geslagsiekte met kwik behandel. Geskiedkundiges reken dat Iwan juis daarvoor groot dosisse kwik ontvang en die medikasie tot sy vlae van depressie en onstuimige optrede kon bygedra het.