Beurtkrag: Droewige winter wag waarskynlikDie Koeberg-kernkragsentrale buite Kaapstad. (Argieffoto) “ŉ Goddelike ingryping gaan nie ŉ spoedige einde aan beurtkrag bring nie.” Só het Kgosientsho Ramokgopa Maandag tydens sy besoek aan die Lethabo-kragsentrale in die Vrystaat gesê. Dit terwyl ŉ energiekenner meen fase 7 wag vir Suid-Afrikaners hierdie winter, al blyk die beurtkrag-prentjie die afgelope weke rooskleurig te wees. “Paasfees is op pad en ongeag die hoeveelheid gebed daarvoor, gaan gebed nie beurtkrag opklaar nie,” het die minister volgens Africa News gesê. “Beurtkrag gaan opgelos word deur eenhede weer aanlyn te kry en te verseker ons kan die operasionele doeltreffendheid van die eenhede verbeter.” Volgens die minister is die Lethabo-kragsentrale een van die eerstes wat hy tot dusver besoek het, waar sake betreklik goed verloop. Ramokgopa het verlede week, tydens sy besoek aan die Ankerlig- en Koeberg-kragsentrale, gesê hy voorsien nie dat Suid-Afrikaners hulle – selfs in die winter wanneer die vraag na krag heelwat toeneem – vir hoër beurtkragfases sal hoef te staal nie. “Die langtermynverwagting is dat ons op koers is om die intensiteit en gereeldheid van beurtkrag te verminder,” het die minister gesê. Suid-Afrikaners is egter toenemend skepties oor laer vlakke van beurtkrag wat die afgelope ruk geld, met beurtkrag wat soms selfs heeltemal opgeskort word. Sommige kenners sê die verbetering kan versigtig optimisties verwelkom word, maar daar is vrae oor toekomstige volhoubaarheid. Die onafhanklike energie-ontleder Clyde Mallinson se vooruitsig vir beurtkrag in veral die wintermaande is egter veel droewiger as dié van die minister en hy sê selfs fase 7 is nie onmoontlik nie. Mallinson grond sy verwagte beurtkragvooruitsig op historiese data soos die vraag na krag en ŉ gemiddelde ladingsfaktor van 49% vir Eskom se steenkoolkragsentrales. Hy sê dit gaan ook afhang van hoeveel diesel Eskom bereid is om deur die winter te brand om beurtkragfases laer te hou. Volgens Mallinson se berekening kan beurtkrag hierdie winter wissel tussen fase 2 en fase 3 – wanneer daar geen limiet op diesel vir oopsiklus-gasturbines geplaas word nie – maar selfs hoër wanneer ŉ beperkte dieselbegroting en logistieke uitdagings (soos om genoeg diesel na die turbines aan te ry) in berekening gebring word. Mallinson sê indien die turbines net op piektye gebruik word – wanneer die vraag na krag die hoogste is – kan beurtkrag in die winter tot fase 3 of fase 4 opgestoot word. Hy waarsku egter dat fase 7-beurtkrag, “of selfs erger”, nog hierdie winter kan opduik indien iets groot skeefloop. “Dit lyk nie goed nie. Die waarskuwing hierin is dat indien ons soveel as moontlik wind‑ en sonkrag en bergingskapasiteit kan byvoeg, ons vinnig die tekort wat ons ondervind, kan pak.” Mallinson sê in hierdie stadium kan Suid-Afrika nie eens meer snags aan sy kragbehoeftes voldoen nie en daarom word beurtkrag nou ook, anders as in die verlede, soms ook oornag ingestel. Die noodopwekkingsreserwes moet ook snags opgevul word. Hoekom skielik minder beurtkrag? (Argieffoto: Unsplash) Dít is steeds nie heeltemal duidelik nie. Die minister hou egter vol dit het niks met die EFF se #NationalShutdown-betogings te doen nie. “Daar is geen verband tussen ŉ betoging en ŉ einde aan beurtkrag nie. Ons het nietemin begrip vir die vlak van woede wat mense hieroor het. Ek gaan dit nie onderspeel nie: Mense het hul werk verloor, hulle kry swaar.” Hy sê daar was wel ŉ laer vraag na krag en dat die prestasie by verskeie kragsentrales die afgelope ruk verbeter het. Mallinson maan egter dat Eskom tans al sy kragsentrales wat selfs net naastenby werk, inspan om die ligte aan te hou. “Ons bedryf ons steenkoolvloot soos ŉ voertuig wat in die verkeer is, eerder as op die oop pad soos dit veronderstel is. Ons gebruik enigiets wat beskikbaar is. Wanneer jy ŉ gebruiksfaktor van 100% bereik, beteken dit ook daardie faktor is gelykstaande aan die beskikbaarheidsfaktor. “[Die kragsentrales] word teen ŉ gevaarlik hoë gebruiksfaktor bedryf. Alles wat selfs net halfpad werk, moet gebruik word,” sê Mallinson. Jan Oberholzer, bedryfshoof van Eskom, se vooruitskatting is ook nie dat beurtkrag hierdie winter fase 4 sal verbysteek nie. Hy waarsku egter ook dat die steenkoolvloot hoogs onbetroubaar is en dit niks gewaarborg kan word nie. “Dit gaan moeilik wees en die vooruitsig is nie goed nie. Ons gaan ons bes probeer om nie fase 4 verby te steek nie en hopelik hoef ons nooit na fase 6 toe te gaan nie, maar die gevaar is daar,” het hy aan News24 gesê. “Die aanleg presteer gewoonlik beter in die winter, maar gegewe die onvoorspelbaarheid en onbetroubaarheid van die aanleg en die feit dat ons nie die luukse het om aanlegte van lyn te haal om herstelwerk te doen nie, maak dit ŉ groot uitdaging.”