Zille stuur sterk seine in eerste DA-leierstoespraakHelen Zille (Foto: Tracey Adams/African News Agency/ANA) Die waarnemende leier van die DA, Helen Zille, het vanmiddag in haar eerste openbare toespraak sedert haar onlangse dramatiese terugkeer na politieke leierskap ‘n sterk sein gestuur dat sy ‘n mag gaan wees om mee rekening te hou. Zille het begin deur stadig en gedetailleerd haar weergawe van wat die afgelope tien dae in die DA gebeur het, met die gehoor te deel. Sy meen die DA is nie in ‘n krisis nie en dat die media se beriggewing baie swak is. Met die uitsondering van twee – Waldimar Pelser van Rapport en James Myburgh van PoliticsWeb – meen sy die land se politieke analiste is baie swak. Volgens haar was die DA se probleem tot onlangs swak leierskap, maar toon marknavorsing dat die party se steun die afgelope week weer begin groei het. Sy meen die feit dat al die provinsiale DA-leiers teen haar gestem het in die verkiesing wat sy gewen het, wys dat hulle uit voeling is met DA-kiesers. Zille het gesê die belangrikste riglyne vir die toekoms is dat die DA absoluut die party van nie-rassigheid, uitstekende, streng regering en die markekonomie moet wees, dus baie uitgesproke en suiwer moet wees oor daardie beginsels sodat niemand rede het om te voel die DA is ‘n afgewaterde weergawe van die ANC nie. Hoewel Zille weer belowe het om “in my baan te bly” – en dus aan ander mense die geleentheid te gee om die DA te lei – en hoewel sy gesê het haar nuwe DA-rol beteken sy is nie in die volle sin van die woord terug in die politiek nie maar gaan eerder sorg dat die DA se organisatoriese masjien geolie bly, het sy, op eie inisiatief en uiters pertinent, in haar voorbereide toespraak ‘n paar baie belangrike beleidsverskille tussen haar en Steenhuisen uitgestippel, waarvan twee nogal groot is. Die eerste is dat sy meen ras moet heeltemal as meetsnoer in die DA verdwyn en dat ras nie ‘n rol moet speel wanneer die graad van ‘n individu se maatskaplike benadeling beoordeel word nie. Steenhuisen meen hoewel ras nie bepalend moet wees nie, is dit toondoof, feitelik verkeerd en ahistories om te ontken dat armoedevlakke onder die oorweldigende hoeveelheid swart en bruin Suid-Afrikaners baie erger is as onder wit Suid-Afrikaners, en dat die gevolge sistemiese benadeling ‘n groot rol daarin speel. Zille het trouens gesê haar grootste fout toe sy DA-leier was, was dat sy spesifiek probeer het dat die DA meer swart leiers kry. Sy glo nou ras moet geen rol speel in politiek nie. Tweedens is Zille gekant teen die voortsetting van die opposisiekoalisies in stadsrade in die noorde van die land, want sy wil hê die DA moet glad nie met die EFF saamwerk nie. Steenhuisen meen hoewel samewerking met die EFF vir die DA moeilik is, is die alternatief dat die ANC en die EFF byvoorbeeld Johannesburg, Tshwane, Thabazimbi en Modimolle (Nylstroom) regeer, wat sleg sal wees vir die belange van DA-kiesers, of anders dat daardie stadsrade met chaotiese minderheidsregerings sal sit wat niks sal kan deurvoer nie. Toe die vooraanstaande politikus prof. Anthony Butler haar uitvra oor hierdie groot verskille tussen haar en haar parlementêre leier het Zille gesê die DA-beleidskonferensie sal die verskille na die een of ander kant besleg. Benewens die inhoud van haar toespraak het politieke analiste ook gekyk of mens veel wys kon word oor die magsbalans in die DA noudat die leier en die nasionale voorsitter bedank het. Met haar lang toespraak vanmiddag oor haar visie vir die DA in die toekoms voor ‘n entoesiastiese en groot gehoor by Kelvin Grove, die hart van die Kaapse Engelse establishment, het sy miskien nie bewustelik haar party se parlementêre leier, John Steenhuisen, na die kroon probeer steek nie, maar dit was onmoontlik om die verskille tussen haar toespraak vanmiddag, en sy toespraak by die einste Kelvin Grove, ook voor die Kaapse Persklub, mis te kyk. En miskien was dit nie bedoel as magsvertoon nie, maar vir enigeen wat beide bygewoon het, kan daar nou geen twyfel wees oor wie die mag in die DA het nie. Onafhanklik van enige leiersverkiesing is dit Zille wat die kitaar slaan in die DA. Hoewel dit belangrike nuusgeleenthede vir joernaliste bied, is diegene wat die Persklub se geleenthede bywoon (in groot getalle) en dit finansieel dra, op die oog af 99% wit, 95% Engels, 85% ouer as 60, grootliks uiters welvarend en 99% DA-ondersteunend. Die eerste verskil met Steenhuisen se geleentheid Maandag was dat Zille se gehoor eksponensieel meer was as Steenhuisen – daar was ‘n massa mense wat bereid was om R300 te betaal om na haar visie te luister eerder as na syne, in so ‘n mate dat die grootste saal in die hele kompleks eintlik te klein was om al die Zille-bywoners te huisves, terwyl Steenhuisen ‘n baie goeie opkoms gehad het, maar in ‘n sysaal gepraat het wat nie vol was nie. Tweedens was daar ‘n baie groot verskil tussen die gehoor se reaksie op hierdie week se twee sprekers. Steenhuisen is ondersteunend aangehoor, maar vir Zille was daar telkens applous, soms staande applous. Derdens was die verskil in styl tussen die twee opmerklik. Steenhuisen het die mense toegespreek, Zille het met hulle gesels. Dit is natuurlik so dat hierdie haar tuisgemeenskap is – hul familietuiste was so vier kilometer weg, haar kerk is ‘n paar honderd meter weg en haar kinders het ‘n klipgooi van hier skoolgegaan, terwyl Steenhuisen ‘n Durbanse boikie is. Maar vandag se boodskap, bedoeld of onbedoeld, was duidelik – Zille is terug en wie haar gramskap op die hals haal gaan in die DA in hul pasoppens moet bly. Ander mag die leiers van die DA word, maar Zille het die mag om te gebruik of nie te gebruik nie soos sy wil.