Die wonder van ekspressionisme was dat kunstenaars baie sterk begin rondkyk het na alle kunsvorms wat ekspressie kon weergee. Die soeke was nie bekend in vorige eeue nie, toe die opleiding streng klassiek was en 'n student geskilder het wat hy sien, sonder verwringing. (immer die beste basis vir kuns, alhoewel mens later kan eksperimenteer) Ek het die volgende bronne isoleer waar kunstenaars soos Die Fauves, Picasso en die Duitse Ekspressioniste, onder andere, na primitivisme begin kyk het vir inspirasie.
1. AFRIKA KUNS
Picasso vrou en Wes Afrika masker
This 19th-century Fang mask is similar in style to what Picasso
encountered in Paris just prior to Les Demoiselles d'Avignon.
Afrika Kuns staan bo-aan die lys. Soos wat die Trocadero gevul wat met Afrika maskers, het kunstenaars soos Picasso die skerp geagiteerde lyne begin waarneem, en die sterk emosie wat agter Afrika kuns skuil begin vertolk. Picasso, Matisse en baie ander kunstenaars het ook self sulke maskers aangeskaf om in hulle ateljees te hang.
1. 2. DIE PRIMITIEWE (natuurlike) LEEFWYSE
Om na eilande en eksotiese plekke te gaan, was deel van die bekoring van primitivisme. Gauguin se lewe was 'n goeie voorbeeld hiervan want soos hy selfs die leefwyse van die Polinisiese eilande aangeneem het, het hy wonderlike temas vir sy kuns bekom. Later het van die kunstenaars soos Kirchner, Smidt-Rotluff en Pechstein en ander lede van Die Brücke op uitstappies elke somer na die mere van St Moritzburg gegaan en 'n boheemse leefwyse gelei. Hier het hulle nudisme beoefen en so natuurlik moontlik gelewe en hulle kuns geskep. Dit was in lyn met 'n kultus van nudisme wat in Duitsland aan die ontwikkel was. Waarin lê die waarde van so 'n leefstyl? Die lesse wat daaruit geleer was, was dat mens nie soos in die Westerse wêreld 'n "front" hoef op te hou nie. Hulle leefwyse daar was 'n vorm van kritiek op kapitalisme en al die voorskrifte van die Europese lewe. En ja, pragtige kuns het daaruit gevloei wat nie sonder die primitiewe leefwyse sou gebeur het nie! In hulle werke gebruik hulle oordrewe kleure, bv geel-oranje liggame om met blou-groen water te kontrasteer en tonele wat aan 'n paradyslike bestaan herinner.
DimensionsSupport: 765 x 845 mm
frame: 912 x 950 x 64 mm
Pechstein: The Killing of the Banquet Roast
3. PRIMITIEF-NAIëWE KUNS
Meester van sy eie kraal was Henri Rousseau. Hy het geen akedemiese opleiding gehad nie, maar net geskilder uit sy eie verbeelding. Dis besonders watter dekoratiewe vorms en lynwerk, uitstekende tonale waarde en diep gevoel van misterie hy geskep het. Rousseau was gerespekteer deur die kunstenaars van sy tyd! Sy vreemde woorde aan Picasso word goed onthou!
"You and I," said Henri Rousseau, sincerely addressing his host Pablo Picasso, "are the two most important artists of the age - you in the Egyptian style, and I in the modern one."
Met die belangstelling in die psigo-analise word daar in die twintigste eeu met nuwe oë na kinderkuns gekyk. Die digter Baudilaire beskryf genialiteit as die "willekeurige herwinning van kindwees" In kinderkuns het die naiëwe weergawe van die buitelyn of basiese vorm ook dikwels die vermoë om innerlike waarhede te ontbloot. Die kind beplan dit nie en bereik dus onkorrupte ekspressie. Kinders skep direk uit hulle eie ervaring en sonder idealisering. Ekspressionistiese kunstenaars probeer soos kinders die vermoë ontwikkel om met 'n ongekompliseerde tegniek enorme krag uit te straal. Ingekrabbelde agtergronde, onvoltooid- of oorvoltooidheid, die onmiddelikheid wat verkry word deur te skilder sonder voorbereiding, en die ontbreking van chiaroscuro word vir die kunstenaars van die twintigste eeu waardevolle elemente tot ekspressie. In PIENK UIE 1906 toon Matisse 'n doelbewuste onbeholpenheid Om notisie te neem van kinderkuns was so belangrik vir die ontwikkeling van 20ste eeuse Ekspressionisme. Ons lees die spoor van kinderkuns in die speelsheid van Picasso, die soek na vorm by Rouault, die onskuld en skoon kleure van Marc, die agiterende, soms woedende vorms van Nolde, die amper outomatiese leef in die werk in van Pollock, en die onvermengde kleure van baie 20ste eeuse kunstenaars.
5. IMAGES d'EPINAL
Images d' Epinal was n tipe volkskuns sinoniem met die Franse : dit was afdrukke, etse en rowwe houtafdrukke in hulle naiëwe uitvoering was ook met die hand ingekleur. Die temas was meesal patrioties of moralisties van aard byvoorbeeld fabels, geskiedenis van Napoleon, ensovoorts. Dit was tipiese populêre "kitsch" en het in baie huise gehang, 'n ekwiwalent van Middeleeuse houtsneewerk. Die blote feit dat kunstenaars daarvan notisie geneem het, was 'n moderne neiging. Binne etlike jare het koerante, buskaartjies, teaterprogramme en goedkoop linoleum ook as inspirasie vir kunstenaars begin dien. Die belang hiervan lê daarin dat historiese taferele en Griekse legendes plek gemaak het vir waarneming van die eie tyd.
Die alledaagse lewe wemel van idees vir ekspressionisme! Daarby gee dit later ook 'n goeie beeld van die kunstenaar se tyd waarin hy lewe, weer.
Die blote feit dat kunstenaars daarvan notisie geneem het, asook van alle vorms van primitivisme, was 'n moderne neiging. Dit staan by alle ander invloede as 'n fondasie vir ekspressionisme!
Posted by Marie Theron at 3:25 AM 2 comments:
Labels: Afrikaanse kuns notas, Die Brücke, ekspressie, ekspressionisme, ekspressionisme in kuns, Images d' Epinal, kinderkuns, Pechstein, Picasso, primitiewe leefwyse, primitivisme, Scmidt- Rottluff
Posted by Marie Theron at 2:47 AM No comments:
Matisse: Hernude en Finale Suiwering
Ek sien so uit om hierdie hoofstuk oor Matisse te skryf, oor sy werk van die 1930's en later, en ek hoop my lesers gaan aangesteek word met entoesiasme. Ek "google" nie my notas nie. Dis reeds baie jare voor die era van die Internet geskryf. ( maar danksy die Internet kan die pragtige kleurfotos nou bygelas word ) Ek is dankbaar vir elke leser, maar sal ook graag kommentaar wil ontvang. Is daar al Afrikaanse skoliere en studente wat hierby baat vind? En reisigers na ander lande?
DIE DANS I
260cm X 390cm
Daar is min mense wat nie DIE DANS I 1932 herken en nie daardeur getref word nie. In die sirkel van figure is daar weereens die ewigheids idée wat simbolisties word van tyd sonder begin of einde. Matisse gebruik variasies die universele palet van vier kleure van Egiptiese muurskildering naamlik groen vegetasie, blou lug, oker woestyn en rooibruin wat aarde en aardsheid simboliseer. Daar is ook in verwysings na die drie muse tipe sirkeldanse uit klassieke kuns. Dink aan "the three graces" in Raphael se Primavera. Wat lees mens alles hier in Matisse se vreedsame, ongebonde toneel: vryheid, die viering van vroulikheid, onselfbewuste naaktheid en genot van beweging! Ek lees ook die gedagte: "groter as alles" en "dis al wat tel". Vergroot DIE DANS I so groot as wat julle kan, kyk daarna, en vertel my hieronder wat julle sien en voel. Voel, ja, want Matisse was 'n ekspressionis!
MUSIC (LA MUSIQUE) 1939
Die reusedoek MUSIEK 1939 is van hoek tot kant met suiwer ligweerkaatsende kleur gevul. Die kleure in hierdie werk, sowel as DIE OKER KOP 1937, DAME IN BLOU 1937 en DIE ROMEENSE BLOESE 1940 toon nog variasies van die Egiptiese kleurskema wat altyd vir Matisse werk.
DIE DANS I en II het 'n hernude suiwering in Matisse se kuns tot gevolg gehad. Hy laat vaar grotendeels die detaillering, patrone, teksturering en die volumetriese uitbeelding van die twintigerjare. Perspektief, wat die prentvlak met ligter atmosferiese kleur kan verswak, word heeltemal tersyde gelaat.
THE DANCE II - Barnes Foundation
In 1932 lei 'n opdrag vr die panele vir Barnes Foundation weer na die vereenvoudiging terug. THE DANCE II is 'n werk waarin 'n gevoel van utopiese oorgawe met vloeïende ritme uitgebeeld word. Agt dansers in grys op 'n agtergrond van blou, pienk en swart vul die boogvormige nisse bokant die gebou se vensters. Dit is 15 meters lank en 3,3 meters hoog. Matisse het sy taak vergemaklik deur volgrootte vorms uit papier wat met gouache geverf is, te gebruik om die interaksie van kleur te toets voor die finale skildering in olie! Hierdie was 'n prototipe van sy gouache dècoupèe van sy latere jare.
Matisse se lewenstaak word saamgevat in die werk aan die Dominikaanse Katedraal in Vence wat hy in die 1940's uitvoer. Eerder as om die donker somber tradisie in katedraal voorkoms voort te sit, skep Matisse witgeteëlde binneruime soos by Moorse moskees as inspirasie. Met die suiwerste ontwerpe vir die toring, glasvensters, muurversierings en altaarstukkke bereik Matisse die hoogste vorm van spirituele ekspressie. By Vence gee hy uiting aan sy strewe na 'n totale harmonie wat aan 'n musikale komposisie gelykstaan. Hy soek, en vind suiwerheid, balans en sereniteit.
Die Matisse Katedraal by Vence 1940
Elke detail is deur Matisse beplan en uitgevoer
Eenvoud eerste! Dominikaanse Katedraal te Vence.
In sy rype sewentigerjare lewer Matisse werke in briljante vlak kleurwerk byvoorbeeld STILLEWE OP 'N BLOU TAFEL 1947 en DIE EGIPTIESE GORDYN 1948.
Die Egiptiese Gordyn 1984
Stillewe op 'n Blou Tafel 1947
Het Matisse soms geglimlag oor die Kubiste en hulle vroeg_twintigste eeuse collage? Hier vind hy 'n uitstekende manier van collage uit wat gouache découpée genoem word. Van hierdie werke in suiwer kleur gaan hy maklik as invalide oor na die gouache découpée. Die proses kon vanuit 'n bed of rystoel georganiseer word. Hy bly 'n kreatiewe innoveerder, laat groot stukke papier volgens sy kleurspesifikasies met gouache skilder, knip die vorms met 'n seker hand uit en laat 'n assistent alles op die regte plek op doek vasbring. Die vorms is uiters treffend en wys die genialiteit van Matisse maar ook die jare se skoling in soeke na die essensie van vorm wat agter lê.
Die Diere van die See 1950
Die Duisend-en Een Nagte 1952
Met gemengde gevoellens, ja byna hartseer, neem ek nou afskeid van Matisse. Maar met die wete dat die kennis oor hom altyd uitgebrei kan word. Een van die grootste figure in twintigste eeuse ekspressionisme, gaan net aan en aan. Hier is wat beskou word as Matisse se finale groot werk: DIE SMART VAN DIE KONING.
Gouache op papier op doek
368cm x 292cm
Pompidou Sentrum, Parys.
In DIE SMART VAN DIE KONING 1952 (LA TRISTESSE DU ROI) toon Matisse dat hy die belangrike ontwikkelings van die eeu absorbeer het. Die werk roep Picasso se Laat-Sintetiese Kubisme soos in die New York DRIE MUSIKANTE 1921 op. Dit toon die kombinasie van helder kleur en ritmiese biomorfiese vorms van die laat-Kandinsky-werke byvoorbeeld KOMPOSISIE IX NO 626 1936. Daarby het dit ook die surrealistiese ondertone van Miro se werk soos DIE HARLEKYN SE KARNIVAL 1924-5. Die werk is deur Rembrandt se "Saul en Dawid" waar David vir die depressiewe Saul musiekmaak, geinspireer.
Soos deur sy hele oevre blyk dit dat ook in DIE SMART VAN DIE KONING dat
Matisse 'n ekspressionis is. Saul hou 'n musiekinstrument vas en Dawid hou waarskynlik 'n tamboeryn vas. 'n Danseres is met absolute ekonomie van lyn weergegee: twee delikate dansende voete, twee ronde swart vorms vir borste en die rand van 'n swaaiende rok. Hierdie danseres is die laaste woord in die soeke na die essensie van 'n danser wat reeds in La Serpentine en Dans I en II begin is.
Die werk is outobiografies en simboliseer Matisse wat oor sy lewe terugkyk. Dit toon beelde uit die lewe van Matisse: Die groen-geklede odalisque wat gemaklik terugsit, die danseresse waarvoor hy lief was, musiek waarvan die note soos veerligte blare die vertrek vul.
En ek gaan nie afstap van Matisse voordat ek hierdie boek noem nie: 'n Boek wat oor die tweede helfte van sy loopbaan gaan , en hom deur WW II neem tot in sy laaste jare. My man het eendag met die boek ingeloop, en dit was baie dae se heerlike leesgenot:
En nou 'n finale bonus: Die heerlikste webwerf oor Matisse: https://www.artsy.net/artist/henri-matisse
Posted by Marie Theron at 4:48 AM 4 comments:
Matisse: Patroon op Patroon
Matisse se vroue is gemaklik en rustig en hy gee 'n universele siening van vroue weer wat bereikbaar is vir die toeskouer. In die twintigerjare ontspan Matisse tydelik die vereenvoudiging van die prentvlak. Sy vrouefigure word volmetries in plaas van vlak uitgebeeld. Die struktuur en chiaroscuro van CARMELINA word weer gebruik in TWEE VROUE IN 'N BINNERUIM 1920 en in VROU MET 'N GOUDVISSIE 1921 asook 'n reeks odeliskes, sommige in die grafiese media en ander in olieverf.
Kom ons verlustig ons vereers in die kleurvolle uitbeeldings van vroue deur Matisse. Hier is 'n kunstenaar wat hou van vereenvoudiging, maar terselfdertyd versot is op patrone veral die wat in tekstiele, binneversiering en klere gesien word.
Henri Matisse. The Algerian Woman. 1909. Oil on canvas.
Musee National d'Art Moderne, Centre Georges Pompidou, Paris, ...
Matisse, Odalisque in Yellow Robe - 1937
Kom ons bespreek vir oulaas een van hierdie werke van die 1920's, uit die tyd voordat Matisse tot sy groot vereenvoudiging oorgegaan het. DIE MOORSE SKERM 1921 is weereens 'n groot werk en som Matisse se belangstelling in die twintigerjare op. Die prentvlak is vervlak sodat alles na vore tilt. Die meisies is egter volumetries uitgebeeld en ons word weereens bewus van raaisel en paradoks in die werk. Daar is baie teksture en dit bevredig Matisse periodieke onversadigbare liefde vir ingewikkelde oosterse ontwerpe. Die patone van die oosterse matte, die moorse skerm en die muurpapier kry verdere kompetisie van die blomme en die traliewerk in die kamer. Mens mag dalk veronderstel dat Matise wat dikwels Marocco besoek het, van hierdie matte en tekstiele na Nice geneem het.
Matisse 1921. Die Moorse Skerm Olie op Doek.
Die veelvuldige ontwerpe vorm 'n kontras met die meisies wat vars in spierwit rokke, kouse en skoene vertoon . Hiermee lê Matisse ook vir ons die lewenslustige gees van die twintigerjare vas. Die kortgeknipte haarstyle , lang krale, korter rokke en hoëhakskoene dokumenteer verder die era waarin die werk geskilder is. In 'n volgende hoofstuk kan ons kyk na die verandering in Matisse se werk na 1932, wanneer hy ons gaan boei met van die mooiste vereenvoudigings in kuns, en prente met universele bekoring.
Posted by Marie Theron at 7:10 AM 4 comments:
Labels: Afrikaanse kuns notas, marie theron, Matisse, matte, Moorse skerm, Odelisque, tapyte, tekstielware, vrouens
Posted by Marie Theron at 7:33 PM 1 comment:
In die vorige stuk was daar baie leeswerk waarin twee werke vergelyk was! Kom ons kyk vandag meesal prente en stel vas wat die menslike vor...
Die Fauves, die Eerste Ekspressionistiese Groep van die 20ste Eeu
Dufy: Saint-Pierre de Montmartre et le Sacre-Coeur PARYS Oil on Canvas 47cm x 5.2cm Aan die begin van die eeu was Parys die onteense...