Kruiper-Boesmans wil moderniteit oorleefTydens hul tradisionele danse hou die Kruiper-Boesmans uitsonderlike goeie ritme oor lang periodes. (Foto: Du Preez de Villiers) Toe die Kruiper-Boesmans in die middel 70’s uit die destydse Kalahari Gemsbokpark gesit is (vandag Kgalagadi Oorgrenspark) het hulle weens hedendaagse invloed en deur met ander bevolkingsgroepe in te trou, gaandeweg hul tradisies verloor. Die moontlike rede waarom hulle uit die park gesit is, is omdat hulle honde en donkies in die park ingebring het, wat ŉ probleem vir die natuurlike omgewing geskep het. Die Kruipers het mettertyd besef het dat daar waarde in tradisie is, asook dat hul afkoms belangrik is. Hulle was ongeveer 200 mense toe hulle destyds uit die park gesit is. Vandag is hulle om en by 50 en om gesonde kinders voort te bring is ŉ groot uitdaging. Dit is dus vanselfsprekend dat hulle terughunker na die tyd toe hulle in ŉ ongetemde gebied ongehinderd met pyl en boog kon jag en met ŉ vlymskerp oog vir detail hul veldkuns kon beoefen. Hierdie goedgelowige oermense wat met gemak op baie min water kan oorleef en die snikhete Kalahari kan trotseer, voer nou ŉ verbete stryd in ŉ wêreld waar sakebeginsels eerder jou oorlewing bepaal. Maroela Media het ŉ paar dae saam met die Kruipers deurgebring om meer oor hul leefwyse en tradisies te leer en hul huidige uitdagings te verstaan. Dawid Kruiper, wat bekendheid verwerf het vir sy rol in The Gods Must Be Crazy 2 , het in 1995 ŉ opspraakwekkende hofsaak gewen waarin hy verskeie stukke grond vir die Boesmans bekom het. Vir die hofsaak het hy na Kaapstad geryloop en besonder baie mediadekking gekry. Uiteindelik is daar in 1999 altesaam 40 000 ha aan die Boesmans oorgedra. Hy het egter die “fout” gemaak om aan enigiemand wat tot in die sewende geslag van die Boesmans afstam toegang tot die grond te gee. Dit het veroorsaak dat “inkommers” met ŉ meer moderne lewensuitkyk met hul sensitiewe tradisies ingemeng het en hulle ook maklik kan uitbuit. Vandag word dié grond deur die oorkoepelende Boesmanraad en die Komani San-organisasie bestuur, maar die Kruipers voel dat die grond uit hul hande gegaan het en hulle beheer en seggenskap oor hulself verloor het, aangesien hulle deur soveel ander partye geadministreer word. Daar is al tereg opgemerk dat hulle brandarm is en op toelae en skenkings moet lewe, terwyl elkeen van hulle “miljoenêrs op papier” is. Patat Kruiper, in tradisionele drag geklee, stal sy snuisterye voor die ingang van die plaas Witdraai, wat aan die Kruipers behoort, uit. (Foto: Du Preez de Villiers) Jag en spoorsny is vir hulle ŉ moeilike administratiewe oefening. Die gebied is ŉ Unesco-bewaringsgebied wat sekere beperkings op hulle plaas en hoewel hulle onder seker voorwaardes in die park en op hul plase mag jag, moet hulle eers toestemming deur die regte kanale verkry. Op sommige plase loop daar ook vee, wat ŉ spoorsny-oefening onmoontlik maak. Hierdie werwikkelinge het veroorsaak dat die Kruipers soms onredelike eise stel en kwaad word vir die skenkers en hulporganisasies wat na hulle uitreik. Mettertyd moes die Boesmans en noodwendig die Kruipers leer om aan kommersiële aktiwiteite deel te neem. Voor die ingang van een van hul plase, Witdraai, 15 km noord van Askham, maak en stal hulle snuisterye in hul tradisionele kleredrag uit om dit aan toeriste te verkoop. Daar word ook van dié artikels deur derde partye verkoop. Makaai Kruiper is ŉ uitstekende kunstenaar, maar is een van die paar Boesmans wat as spoorsnyers in die park of in privaat lodges werk, wat ook ŉ inkomste bied. Hulle kry ook geleentheid om vir toeriste in die lodges natuurlike danse uit te voer, maar dit bring ŉ gevoel van vernedering onder hulle en hulle voel dat hulle nie die geld daaruit kry wat hulle verdien nie. Die bekende skrywer, Fransi Phillips, het in 2016 in die Kalahari gekuier en met die meer moderne Boesmans te doen gekry. Sy het ŉ prettige toneelstuk vir hulle geskryf om tydens die Kalahari-kunstefees buite Askham op te voer, wat hulle baie geniet het. “Die taal van die plek en veral die eiesoortige Afrikaans wat daar gepraat word, het my aangegryp,” het sy vir Maroela Media gesê. Fransi Phillips beraadslaag met die Kruipers se gemeenskapsleiers. (Foto: Du Preez de Villiers) Sodoende het sy van die Kruipers te hore gekom en met hulle kontak gemaak. Hierdie mense het haar verbeelding aangegryp en sy sê hul humorsin en aardsheid laat haar weer soos ŉ ware mens voel. “Die Boesmans is ongelooflik snaaks met ŉ eiesoortige sin vir humor en ek wag altyd vir ŉ verrassing en word ook nooit teleurgestel nie. Hulle is baie interessant en begeester my.” Sy sê hulle DNS is baie gevarieerd wat daarop dui dat hulle baie oud is en heel moontlik die eerste mense op aarde was, veral die Kruipers. Tradisioneel het Boesmans ook nie ŉ hiërargie nie en het nooit leiers gehad nie. Hulle het elkeen sy eie ding gedoen en as ŉ groep gejag en in die vangs gedeel. Omdat hulle nie juis op die voorgrond is nie, was Dawid Kruiper ŉ sonderlinge persoon. Met ŉ TEFL-kwalifikasie het sy aangebied om op versoek van die skool op Askham die Kruiper-kinders gewoond te maak aan die vier mure van ŉ klaskamer, wat vir hulle baie moeilik was. Sy het hulle terselfdertyd op ŉ eiesoortige manier Engels geleer deur onder meer letters in die sand te skryf wat hulle dan moes identifiseer deur ŉ bal daarna te gooi. Pieter du Preez, Phillips se pa, was destyds, toe die Boesmans uit die park gesit is, werksaam by die buro vir ekonomiese navorsing, samewerking en ontwikkeling. Hy het vir Dawid Kruiper ontmoet en vir hom gesê hy sal probeer om ŉ regverdige uitkoms vir hulle te bewerkstellig. Heel toevallig poog Phillips vandag om vir hulle ŉ uitkoms te bied deur hul kuns te bevorder. Sy het deur die leerdery die kinders fyn dopgehou terwyl hulle geskryf en geteken het en agtergekom dat hulle heel natuurlik die tradisionele Boesman-kunsformules toegepas het. “Teken is vir hulle ŉ skrifvorm en selfs dié van hulle wat nog nooit ŉ pen op papier gesit het nie, het dadelik en heel natuurlik die tipiese tekenstyl toegepas, so asof dit deel van hulle is. Dit is soos spoorsny; hulle het ŉ oog vir detail en kan baie fyn kyk, vandaar die fyn tekentegnieke wat hulle toepas. Die Kruipers se eiesoortige tekenstyl met ‘n humoristiese ondertoon. (Foto: Nina Phillips) “Hulle het ook die vermoë om ŉ dier se beweging uit te beeld, so asof die dier emosies het. “ŉ Bekende Boesmanskilder, Vetkat Regopstaan Kruiper, wie se kunswerke baie bekend is, het gesê dit is maar in hulle ingebore,” sê Phillips. Hier en daar kom daar iets kontemporêrs deur. “Meer moderne kuns spring ook uit soos om ŉ jakkalskop te teken wat op ŉ fiets ry.” Sy sê sy probeer nie iets op hulle projekteer of afdwing nie. Hulle sê self hulle wil ŉ manier kry om hul tradisies te behou, maar ook om ŉ plek in die Westerse beskawing te kry. Iets soos 50% ontwikkeling en 50% kultuurbehoud. “Daar is baie wat die Weste by hulle kan leer, soos hul verhouding met die grond en diere, asook ŉ eenheid met die natuur wat ons verloor het en wat nou die planeet bedreig.” Besoek Phillips se Facebook-blad om ŉ nadere blik op die Kruipers te kry en lees in die volgende uitgawe hoe die Kruipers hul hoop op formele kuns stel.