Verstommende verse uit veelkantige oeuvre | Netwerk24
Deur Joan Hambidge 09 Maart 2020 05:00
Het jy geweet ek kan toor
HEMEL & SEE BOEKE, R130
Die bundel beslaan 'n tydperk van meer as 50 jaar en die broksgewyse, nie-opeenvolgende gedigte is met sorg uit die verskillende bronne byeengebring, verduidelik die samesteller, Petrovna Metelerkamp, wat tans besig is met 'n biografie oor Jeanne Goosen.
Goosen skryf met die hand. Sy hou dagboek en daar is vele notaboeke. Sy is 'n veelkantige figuur: sowel digter as romanskrywer; dramaturg en kabarettis.
Die letterkunde is vol van werkboeke met onvoltooide, verskillende weergawes en nagelate verse. Daar is die Tristia-sketsboek en Helize van Vuuren het al gewys op die verskillende titel­variante en brugtekste in Literator 7, 1986. Daar is Opperman se bundel Sonklong oor Afrika (2000), deur J.C. Kannemeyer versorg. Johann de Lange het 'n keur gemaak uit Wilhelm Knobel se digkuns postuum: As die woorde begin droom (2011).
Hierdie soort teks is 'n argief. Dis 'n navorsingsbron vir die soort leser wat tekste wat reeds gepubliseer is wil vergelyk met wat in die louoond is.
Motiewe en beelde
Watter motiewe word herhaal? Hoe word beelde gesirkuleer? In die woorde van Marietjie Coetzee, kundige ouduitgewer: "My gevoel tot dusver is dat jy alles moet insluit omdat sommige versreëls of strofes ook as 'konsepte' van latere gedigte beskou kan word. Vir 'n navorser dus belangrik omdat dit iets van die skep­pingsproses van die gedigte vergestalt.
"Daar resoneer selfs versreëls of langer gedeeltes van haar prosawerk in die versameling. Gedeeltes wat dalk nie op peil is nie, openbaar Jeanne as mens, as 'rare voël'."
Ek is moeg. (bl. 16)
Dertig en droef
Goosen het van die mooiste liefdesgedigte in Afrikaans geskryf. Oor die verlange wat haar "dertig en droef" gemaak het.
hoe moet ek sê, hoe ek regtig voel? (bl. 25)
Verskeie kere ondersoek sy die donker kant van haar psige. Hierdie gedig aktiveer die motto uit Om 'n mens na te boots (1975) wat die plesier van malheid ondersoek via Dryden: "There is a pleas­ure sure in being mad which none but madmen know."
O, die ekstase van afgryse (bl. 55)
vir menslike aanraking (bl. 84)
En sinisme oor die mensdom, vind 'n mens ook hier:
Dood is 'n geheime organisasie. Dis 'n party animal. (bl. 129)
Die diva Coertse word besing en Goosen het 'n enorme kennis van musiek:
teen die hemelruim. (bl. 98)
Wees gereed vir fragmente
Die bundel is ver van "af" of voltooid, maar die voorwoord waarsku jou dat jy fragmente gaan lees. En selfs in die lopers is daar verstommende oomblikke wat jou weer terugneem na haar veelkantige oeuvre.
Die boek neem sy plek in neffens die lang galery van onvoltooide tekste.
'n Mens dink aan Truman Capote se Answered Prayers: The Unfinished Novel. Hieroor was die kritici uitermate bitsig, hoewel daar volgens hierdie leser nagelaat is om te kyk hoe dit resoneer met sy ander werk.
Hierdie boek het my weer laat nadink oor die argief as 'n be­waringsplek, stoorplek, maar ook om 'n portret te gee soos Janet Malcolm doen in In the Freud Ar­chiv­­es (Papermac, 1984).
Gedigte skryf, is 'n noodgeval
Ons kan nie soos Jeanne wees nie. Jeanne is 'n kreatiewe wonderwerk. Dink net hoeveel keer het mense nie al geuiter "ons is nie almal so nie"!