Meesterlike put ruk diep
Andrew Buckland en Lionel Newton
Regisseur: Lara Foot Newton
Teks: Andrew Buckland
Musiek: Phillip Miller
Beligting: Wesley France
By die Baxter-teater in Kaapstad
Tot 13 Desember.
Kort voor ek nou die aand my hare plat kam en maskara aansit vir 'n night at the theatre, jaag ek deur 'n stapel statistiek vir 'n nuusberig wat die volgende oggend in die koerant moet verskyn.
"Afgryslik. Verskriklik," prewel ek terwyl ek aan die berig tik: Een uit elke vyf tienerpa's erken hy het al 'n vrou verkrag, bykans 'n derde van di� verkragtings lei tot ongewenste swangerskappe, 'n vyfde van alle tienerma's s� hulle is voorheen verkrag. Tienerma's s� hulle word na hul swangerskap deur die gemeenskap verwerp en vergeet.
Gruwelstories wat die leser sal ruk.
"Laat stik die lesers in hul graanvlokkies," s� 'n kollega.
Maar die berig beland iewers in die agterkant van die koerant en op pad na die Baxter maak ek geselsies oor die weer, die werk, en Nuwejaar — die skokkende statistiek skoon vergete.
Syfers op 'n blad bly mens nie by nie. Getalle laat jou nie gril nie en breuke maak jou nie naar nie. Maar later die aand — met min woorde, minder props en geen getalle — ruk die toneelstuk The Well Being my maag tot bo in my keel.
Die verkragting en verwerping van 'n jong meisie in di� stuk is so verskriklik, so hartverskeurend en so werklik dat dit voel of dit �k is wat in 'n hopie op die aarde bly l� n� my liggaam oopgespalk en bevrug is deur 'n bliksem sonder 'n gewete.
The Well Being, Andrew Buckland en Lionel Newton se meesterlike stuk oor bygeloof, geweld, sonde en scapegoats, vrugbaarheid en vergeet, is soos 'n droom wat meer werklik is as die waarheid.
Twee bekkige paddas vertel die verhaal van Flo Deluge, 'n onskuldige meisie wat deur die dominee op die dorp verkrag word en haar daarna onttrek aan die gemeenskap en sy skinderbekke en galbrakers.
Terwyl Flo wegkruip in die bos en begin grou aan 'n gat wat naderhand so diep is dat dit 'n waterput word, preek die dominee oor vergifnis en aanvaarding, die ondersteuning van randfigure en die gees van 'n goeie en Godsgetroue gemeenskap.
Flo se verkragting word eers bejammer, dan beskinder en bespot en uiteindelik vergeet. Totdat die dorp se anties oor hulle teekoppies kloek oor die "heks" in die bos, bronstige dronklappe saans in die bar bespiegel oor of Flo se gat tot in die Hel strek, en twee kletsende kugels wonder of sy die Duiwel se dansmaat is.
Asof die hemele hoor van di� geheul, doem donker wolke oor Flo se vallei op en re�n dit vir dae aaneen. 'n Vloed spoel die ganse dorp weg en al wat kop bo water hou, is die paddas en Flo — wat veilig op die hoop aarde wat sy uit haar gat gegrou het, skuil.
In di� tyd word Flo besoek deur 'n spulse dolfyn met 'n bek vir die Blues en 'n lus vir lepell�. Wanneer die waters uiteindelik sak, is Flo verwagtend met die soogvis se kind en volg 'n droogte wat die dorpenaars eers na hul tuistes laat terugkeer en daarna na lafenis laat snak.
Die vloed �n die droogte word op Flo blameer en die giftige gemeenskap haal hul woede, frustrasie en angs op die onskuldige slagoffer van hul oersondes en haar hulpelose visbaba uit.
Ondanks die verhaal se tonele van verkragting en geweld laat Buckland en Newton se stuk die lagspiere kramp en bied di� fisieke teater 'n uur en 'n half van histeriese vermaak en roerende, deernisvolle oomblikke wat so aangrypend is dat jy begin glo sprokies en fabels m��t waar wees.
Met net 'n paar stroke papier, 'n emmertjie en 'n oorryp waatlemoen skep die akteurs 'n w�reld waar 'n dolfyn en 'n aardskind mekaar regtig die hof kan maak, waar geboorte mooier en seerder as op enige werklikheidsreeks is, waar die waterw�reld vol magiese betowering is, en waar die verbeelding lewe en lyf kry.
Die twee akteurs verwissel humor en hartseer so vinnig soos die gety van die gemoed verander en gebruik n�t hul lywe om sowat 20 uiteenlopende karakters lewe te gee.
Na die vertoning wil jy gil en skreeu oor di� vergestalting van statistiek en oor die afgryse van 'n w�reld waar mense deur bygeloof en vrees oorheers word, en krimp jou hart oor die honderde meisies wat, soos Flo, met hul "baster"-babas op 'n eiland van eensaamheid woon.
Maar jy sluk die skreeu en bly eerder stilverwonderd oor di� virtuose vertoning wat jou laat wonder of jou drome — en nagmerries — nie meer feit as fiksie is nie.