Go tseba ka ga Ditaetšo tša gago tša Maikemišetšo.
Kgaolo ya 2: Dekgetho tša pele tša tša Maphelo tšeo di swanetšego go rarollwa.
Kgaolo ya 3: Mekgwa ya kakaretšo ya namolo.
Kgaolo ya 4: Mafelo a bohlokwa ao go ka šomišwago maano a kakaretšo go ona.
Kgaolo ya 5: Hlapetšo le tekanyetšo ya go ela katlego ya go phethagatša mananeo a tša maphelo.
Bahlankedi ka moka ba Dikgoro tša tša Maphelo tša Bosetšhaba le tša Diprofense ka lebaka la kabelo ya bona ya dintlha lebakeng la ge go tšweletšwa sengwalwa se.
Baswa ka moka bao ba tšerego karolo dikopanong tša dipoledišano tša boitekelo tša diprofense ka baka la kabelo ya bona ya dintlha go akanyeng le go beakanya pego ye e akareditšwego ye ya Ditaetšo tša Maikemišetšo a tša Maphelo tša Baswa le baswa bao ba sa nago le bjana.
Mekgahlo yeo e sego ya Mmušo ka moka ya Bosetšhaba le ya Diprofense gammogo le dikomišene tša Baswa tša Diprofense tšeo di tšerego karolo le go abelana ka dintlha tšeo di bopilego sengwalwa se.
Ditaetšo tša Maikemišetšo a tša Maphelo tša Baswa ke tlhako yeo e amogetšwego ke Mmušo yeo e laolago maitshwaro le maemo ao a rarollago tšwetšopele ye e fodilego le mathata a tša maphelo a baswa le le baswa bao ba sa nago le bjana. Sengwalwa se ke pego ye e akareditšwego ya pego ya mathomo yeo e tšweleditšwego ka 2001.
Ditaetšo tša maikemišetšo di thuša mekgahlo, Dikgoro tša mmušo, le bao ba tšeago sephetho ge ba šoma le batho ba baswa ba fana ka mehuta ya ditirelo tšeo di phethagatšago dinyakwa tša batho ba baswa.
Tshedimošo le dintlha ka ga maemo a baswa Afrika Borwa.
Mehlala ya boditšhabatšhaba le dinyakišišo tša lefelo leo.
Kakaretšo ya melao le melawana yeo e amago bophelo le tšwetšopele ya baswa.
Kakaretšo ya mathata ao baswa ba lebanego le ona Afrika Borwa gammogo le mekgwa yeo e ka šomišwago go katana le mathata ao.
Baswa bao ba s a nago le bjana ke bao ba lego mengwaga ye10-19, baswa e šupa batho bao ba lego mengwaga ye 15-24 mola batho ba baswa e le bao ba lego mengwaga ye 10-24.
Matšatšing a lehono go na le ditlhohlo tše ntšhi tšeo di lebanego le baswa Afrika Borwa. Boswa bjoo bo akaretšago bjana ke lebaka la phetogo. Se e ka ba nako ya lethabo, ya tumelo go ba bangwe, e fela go ba bangwe ke nako ya kgakanego, mathata le ditlhohlo.
Kgonagalo ya godimo ya go ima, go fetela ke malwetši a thobalano gammogo le twatši ya HIV le AIDS.
Boitekelo ka go kgoga motsoko, nnotagi, le go ba lekgoba la diokobatši.
Kgonagalo ya go tsena bosenying, goba go ba motšwa sehlabelo wa bosenyi (mohl. go katwa, mpherefere).
Mathata a go ineela tšhušumetšong ya dithaka.
Mathata a tša maphelo ka lebaka la go se je ka tshwanelo, go se itšhidulle goba go ba maemong ao fokolago.
Thibelwago mathata ao a amago baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana pele ba ka thoma.
Go godiša tšwetšopele ya maleba ya baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Go rarolla le go arabela dinyakwa tša tša maphelo tša baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ka mokgwa wo o lebanego.
Ditaetšo tše di tšweleditšwe lebakeng la tshepetšo ya mengwaga ye mebedi yeo e bego e ama batho ba baswa go tšwa diprofenseng tšeo di fapanego. Dikgoro tša mebušo ye e fapanego, mekgahlo yeo e sego ya mmušo le mekgahlo ya setšhaba gammogo le Dikomišini tša Baswa tsa Bosetšhaba le tša Diprofense le ditlhomo tša thuto ya godimo di tšere karolo dikopanong tša dipoledišano go tšweletša ditaetšo tše tša maikemišetšo.
Ka fao, tshepetšo ye ya di therišano e kgonne go gatelela bohlokwa bja go tšea karolo ga baswa gammogo le batsebi bao ba šomago ka baswa maemong a bosetšhaba, diprofense le dilete.
Hlokomela: Tšwetšopele ya maleba e swanetše go hlohleletšwa. Basomedi ba tša maphelo le batsebi ba swanetse go lebelela dibaka tše di lego gona go godiša tšwetšopele ya maleba ya baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Dipoelo tša go phethagatsa ditaetšo tša maikemišetšo a tša maphelo tša baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Bophelo bjo bobotse bja baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ke lenaneo la maemo a pele. Ditaetšo tše di itsego tša maikemišetšo a tša maphelo tša baswa le gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana di tšweletša tsela ya go phethagatša Lenaneo la tša Maphelo la Baswa le gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Kwano ya bontšhi bja dihlopa ka moka tša bathekgi e tloga e le bohlokwa sebakeng sa mananeo ao a akanyeditšwego tšwetšopele ya baswa go efoga pedifatšo goba go arogantšhwa ga ditirelo. Mohlala, Dikgoro tša Maphelo, Tšwetšopele ya Leago, Mešomo le Thuto di tla kgonthiša gore tebanyo ya tšwetšopele ya bophelo bjo bo hlwekilego bja batho ba baswa e a fihlelelwa.
Ditaetšo tše tša maikemišetšo di šišinya mekgwa ye e fapanego ya go kaonafatša mananeo a tša maphelo a baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana. Se se bopa tlhako yeo go yona Dikgoro tša Maphelo tša Diprofense di ka hlamago le go aba methopothušo go kgotsofatša dinyakwa tša batho ba baswa. Ditaetšo tša maikemišetšo tša profense e swanetše go ba tšeo di lemogago dikgetho tše di itšego tša pele tša maphelo, maatla, diphokolo le dibaka tša baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ditikologong tša bona, gomme di akaretšwa tlhakong ya ditaetšo tša maikemišetšo tša Bosetšhaba.
Baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ba swanetše go tseba le go kwešiša ditokelo le maikarabelo a bona. Yo mongwe le yo mogwe o na le tokelo ya go ipelaetša le go nyaka tshwaro yeo e sa tšeego lehlakore.
Kgaolo ye e bolela ka ye mengwe ya melao ya maleba, melao le dikgobokano tšeo di tšhireletšago ditokelo le boiketlo bja baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Molaotheo wa Repabliki ya Afrika Borwa, 1996: Ke motheo wa tlhako ya tša molao. Molaotheo ke molaomogolo wa naga. Melao ka moka e swanetše go sepelelana le Molaotheo. Go tloga go le bohlokwa go lemoga ditokelo tša batho ka moka go sa šetšwe mengwaga, mmala, morafe goba tumelo. Ditokelo tša motheo di swanetše go kgonthišwa le go abja. Tšona di akaretša dijo, thuto, tšhireletšo ya tša leago le phihlelelo ya tlhokomelo ya tša maphelo.
Afrika Borwa ke setho sa Kgobokano ya Ditšhaba tše di Kopanego; Ka fao, Afrika Borwa e tlamegile go dumelelana le dipeelano tša Kgobokano tšeo di amanago le tšwetšopele ya baswa ya tša maphelo.
Kgobokano ya Ditšhaba tše di Kopanego ka ga Ditokelo tša Ngwana mo Afrika Borwa gammogo le Lenaneo la Boditšhaba la Tiro mabapi le Bana go la Afrika Borwa.
Tumelelano ya Afrika ka ga Ditokelo le Pabalelo ya Bana.
Tatelano ya go ya ka molao mabapi le tša Maphelo dinageng tšeo di welago ka fase ga Tšwetšopele ya Ditšhaba tša Borwa Afrika.
Sengwalwakakanywa ka ga Mphsafatšo ya Peakanyo ya tša Maphelo go la Afrika Borwa.
Ka tirišano le bathekgi ba bangwe, Dikgoro tša mmušo, mekgahlo yeo e theilwego ditšhabeng, mekgahlo yeo theilwego godimo ga tumelo ye e itšego gammogo le yeo e sego ya mmušo, go bile le kgonagalo ya go hlagiša boitlamo ditokelong tša bana ka go šomiša togagano ya maano.
Mmušo o na le maikarabelo a go kaonafatša thušo ye e hlokegago ya kalafo, gammogo le boemo bja bana le gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ka go tšwetšapele maikemišetšo a kgonagalo, le go hlola maemo ao a nago le thekgo..
Le gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Molao wo o na le tebelelo ya go fana ka tlhokomelo ye e bolokegilego ya maphelo dikarolong tša mmušo ka moka.
Molaokakanywa wa Bosešhaba wa tša Maphelo lebakeng la bjalo o ema legatong la Molao wo.
Molao wo o kgonthiša neelano ya kwano ya tša kalafo le bobui yeo e ka dirwago ke batho ba mengwaga ye 14 le 18 ka go latelana.
HLOKOMELA: Mosetsana wa mengwaga ye 14 a ka neelana ka kwano sebakeng sa dinyakwa tša gagwe tša tlhokomelo ya tša kalafo, ge e se fela tumelelo ya gagwe ya go ka buiwa. Le ge go le bjalo, o na le maatla a go ka neelana ka tumelelo ya go ka buiwa ga ngwana wa gagwe. Motho yo mongwe le yo mongwe wa mengwaga ya ka fase ga 18 o sa ntše a nyaka tumelelo ya mohlokomedi goba motswadi wa gagwe go neelana ka tumelelo ya go ka buiwa legatong la gagwe. Lebakeng la tšhoganetšo, leo le amago motho wa ka fase ga mengwaga ye 18, gona tumelelo ye e ikgethilego ya kalafo le bubui e ka dirwa ge go tloga go le bohlokwa.
Molao wa bjala wa 1989 Molao wa bo 27 wa 1989 : Molao wo o laetša gabotse gore e tloga e le molato wa bosenyi go rekišetša goba go fa motho yo mongwe le yo mongwe wa mengwaga ye e lego ka fase ga 18 bjala. Le gona, e tloga e le molato gape go thwala motho yo mongwe le yo mongwe wa mengwaga ye e lego ka fase ga 18 sebakeng sa go rekia le go neelana ka bjala.
Kgetho ya go ntšha mpa, Molao wa 1996, (Molao wa bo 92 wa 1996): Molao wo o kgonthiša neelano go basadi ba mengwaga ye mengwe le ye mengwe go fihlelela ditirelo tša go ntšha mpa, ge di tloga di nyakega. Le ge go le bjalo, motho wa mengwaga ye e lego ka fase ga ye 18 o eltšwa go rerišana le batswadi, mohlokomedi goba ba leloko ka ga taba ye.
Molao wa Kopafatšo wa 1998 (Molao wa bo 44 wa 1998): Ga go motho yo a swanetšego go thibelwa go dira kopafatšo yeo e ka dirwago ge motho a kgona go neelana ka tumelelo, a bile a na le mengwaga ya go feta ye 18.
Ge go na le poifo ya gore maemo a tša bophelo a mmele a ka ba kotsing ge go sa dirwe puo.
Ge motswadi, molekani, mohlokomedi goba motshepiwa a neelana ka tumelelo.
Ge e le gore ga go na mekgwa ye mengwe ye e bolokegilego ya go thibela pelego ka ntle le kopafatšo.
Molao wa Dipeakanyo tša Kalafo wa 1998 (Molao wa bo 113 wa 1998): Molao wo o fana ka tokelo ya go nyaka kalafo ka ntle le tumelelo ya mong wa thušo ya kalafo. Le ge go le bjalo, mong wa thušo ya kalafo o tla tseba ka morago ga kalafo yeo e filwego mofepša goba bafepša ba gagwe lebakeng la ge tšhupalelotlo e romelwa go yena gore a e ele hloko.
Molao wa Mpherefere wa ka gae wa 1998 (Molao wa bo 116 wa 1998): Molao wo o tšhireletša bao e lego dihlabelo tša mpherefere wa ka gae. Mmelaedi yoo e ka bago motho wa monna, wa mosadi goba ngwana a ka no phara modirabobe ka molato wa bosenyi. Mpherefere wa ka gae o akaretša kgobošo ya mmele, ya tša thobalano, ka molomo, ya maikutlo, ya monagano le ya ekonomi, go akaretša tšhošetšo, tlaišo gammogo le go khukhunetša. Yo mongwe le yo mongwe o na le maatla a kgopelo ya taelo ya tšhireletšo le ge go se na motswadi, mohlokomedi goba motho yomongwe le yo mongwe. Molao wo o hlagiša tiisetšo kgahlanong le tšhošetšo ka gae goba kgorong ya tsheko.
Morero le tebelelo ya Kgoro ya Maphelo: Ka gare ga kgoro go na le Bolaodi: bja tša Maphelo a Bana le Baswa, bjoo bo arotša Baswa le Boswa bjoo bo akaretsago bjana, bjoo bo nago le maikarabelo mananeong a tša Maphelo a baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Tebelelo ya Kgoro ya Bosetšhaba ya Maphelo: Go kgonthiša gore Ma-Afrika Borwa ka moka a kgone go hwetša tlhokomelo ya boleng bjo bokaone ya tša maphelo.
Morero: O akaretša tebanyo ya go kaonafatša maemo a makgonthe a batho ka moka a tša maphelo, go akaretšwa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ba Afrika Borwa. Ke mošomo wa Kgoro ya Bosetšhaba ya Maphelo go etapele le go hlahla karolo ya tša maphelo tseleng ya go tšwetša pele le go hlokomela tša maphelo. Gore tlhokomelo ya tša maphelo e be le sephetho, mokgwa wa tlhokomelo wa motheo o swanetše go šomišwa lebakeng la ge tlhokomelo e phethagatšwa.
Maikemišetšo a Bosetšhaba a tša Baswa(NYP): Maikemišetšo a Bosetšhaba a tša Baswa ke tlhako yeo e tšweleditšego ke Komišine ya Bosetšhaba ya Baswa sebakeng sa tšwetšopele ya baswa go putlaganya Afrika Borwa. Ditaetšo tša maikemišetšo a tša Maphelo tša baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana di swanetše go sepelelana le Maikemišetšo a Bosetšhaba a tša Baswa.
Basadi bao e sa lego ba baswa.
Banna le basadi ba baswa bao ba hlokago mošomo.
Basadi le banna ba baswa bao tšwilego sekolong.
Basadi le banna ba baswa ba dinaga magaeng.
Basetsana ba boswa bjoo bo akaretšago bjana, bao ba šetšego ba na le bana.
Batho ba baswa bao ba dulago le go šoma mekgotheng.
Banna le basadi ba baswa bao ba nago le twatši ya HIV le AIDS.
Tshepedišo ya tša Maphelo ya Bosetšhaba ya Baswa.
Dikgopolo tša tlhahlo tša baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Melao ya tlhahlo e swanetse go ba mathomo a go tšwetšapele mananeo a namolo a go akaretša dilo ka moka le go se kgetholle. Maano a namolo a swanetše go tšwetšwapele go fokotša ditlhohlo tšeo di lebanego baswa.
Tšwetšopele ya Boswa bjoo bo akaretšago bjana e akaretša thibelo ya mathata a tša maphelo : Baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ba swanetše go akaretšwa ka bobjohle, maemo a bona a tumelo le maitshwaro a swanetše go godišwa ka go gatelela mekgwa ya bona ya go phela ka botlalo.
Tšwetšopele ya Maphelo le thibelo ya malwetši di swanetše go hlohleletša tšwetšopele ye e lokilego ya baswa. Mananeo a tša maphelo a swanetše go thongwa gore go rarollwe mathata a tša maphelo pele a ka thoma goba a bea tša maphelo a baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana kotsing.
Boswa bjoo bo akaretsago bjana ke nako ya sebaka le kholofelo, e tloga e le bohlokwa go hlohleletšeng boitšwetšopele bjo bo lokilego. Nepo ga se ya swanela go bewa fela go ditaba tša maphelo, eupša go diponagalo ka moka tša motho yo moswa. Se se akaretša setšhaba, dikamano, boitapološo, sekolo, thwalo, bosenyi, le maemo a bodiidi. Batho ba baswa ba swanetše go hlahlwa ka mokgwa wo o lokilego, e sego fela ka go lebelela mathata ao ba kago gahlana le ona.
Kgoro ya Bosetšhaba ya Maphelo (NdoH) e dirišana le Mekgahlo ye e fapanego ye e sego ya Mmušo (NGO's) le Mekgahlo yeo e theilwego setšhabeng (CBO's) go leka go rarolla dinyakwa tša maphelo tša baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Mohlala, mananeo a mabokgoni a tša bophelo ao a agago boteng bja batho ba baswa go ba thuša gore ba be le boitshepo, gomme ba kgone go tšea karolo ye e lebanego tikologong ya polokego le thekgo, yeo e hlohleletšago dikamano tše di lokilego magareng a batho ba bagolo le baswa.
Mathata a tša maphelo a baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana a na le go kgobokana, ka gona, go ipea gatee maitshwarong ao a lego kotsi go hlohlomiša go ka ipea maitshwarong a mangwe a mohuta woo. Maitshwaro ao a fapanego a hlolwa ke mabaka ao a swanago, ao a ka thušago go hlola maitshwaro a mangwe ao a lego kotsi.
Ditiragalo tša maitshwaro ao a lego kotsi di tšwelela dikuranteng tša gae beke ye nngwe le ye nngwe, go fa mohlala, kgobošo ya diokobatši, ditiragalo tša mpherefere magareng a baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana. Go se thabe le bodutu di ka hlola tšhomišo ya diokobatši ka maano a go tliša lethabo. Nyako ya tšhelete ya go reka diokobatši e ka hlohlomiša gore batho ba baswa ba sekamele ka maitshwarong a bosenyi. Basadi ba baswa bao ba tsenago thobalanong yeo e sa tšhireletšwago sebakeng sa tšhelete ka lebaka la bodiidi, le bona ba ka ima goba ba fetelwa ke malwetši a tša thobalano (STI's) le twatši ya HIV.
Go ba yo moswa go hlakane le nako ya go dira diteko. Batho ba baswa ba nyaka go ikemela le go utolla tša lefase. Batho ba bantši ba baswa ba ka dira tšhomišoteko ka diokobatši, tša thobalano, nnotagi, motšoko; ka mabaka a mangwe ke ka lebaka la go ithabiša goba la tšhušumetšo ya dithaka. Batho ba baswa ba seemong seo ba hlokago boiphemelo ka mokgwa woo e lego gore ka mabaka ohle ga ba kgone go nagana ka ditlamorago le go lemoga mathata ao a amanago le tšhomišo ya diokobatši.
Batho ba baswa ba nyaka go hlahlwa ka mokgwa wo o lokilego, gomme ba hlohleletšwe go phela bophelo bjo bo lokilego ka go ba tsenya ditirong tša boitapološole mananeong a mangwe a tšwetšopele ya baswa. Bodutu le tlhokego ya boitapološo di ka hlola maitswaro a kotsi, go no swana le bosenyi, thobalano yeo e sa tšhireletšwago, go nwa bjala bjalobjalo.
Ke nako yeo baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ba golago ka mmele, leago le maikutlo. Mebele ya bona e šetše e le sekeng sa go ka ba le bana. Ba kgona go hloma dikamano tšeo di lego kantle ga malapa a bona. Ba kgona go tšea diphetho le dikgetho tša bona, tšeo di tlogo aga bokamoso bja bona.
Ba bangwe ba batho bao ba thomilego go kgoga motšoko mengwageng ya bona ya mathomo ba feleletša ba swerwe ke kankere ya maswafo mengwageng ya mafelelo ya bophelo bja bona. Lehu la pele ga nako le ka hlolwa ke maitshwaro a kotsi a go hloka maikarabelo. Mohlala: Batho ba baswa bao ba ineelago nnotaging go fetisa, ba tlogela sekolo pele ga nako, gomme ba feleletše ba hloka mošomo mme ya ba makgoba a nnotagi ge nako e tšwela pele.
Tikologo ya leago e hlohleletša maitshwaro: Batho ba baswa ba na le tsenelelano le tikologo ya leago. Tikologo yeo ba lego go yona e aga megopolo le maitshwaro a bona. Mmino, diaparo, mola mokgwa wa bophelo e le seo ba se bonago le go se lemoga. Batho bao ba tsenelelanago nabo le bona ba aga maitshwaro a bona.
Baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ba matšatšing a lehono ba gapša ke tikologo yeo e fetogago ya setšo le leago. Lebaka le la phetogo le ba bea gape maemong a thulano moo e lego gore dikelo tša setšo ga di sa bonala. Setšo sa baswa sa lebakeng la bjale, le seo se ilego sa ba gona mengwageng ya mathomo ya di 1970 se tloga se sa swane ka lebaka la kutollo le tlhohleletšo ditsweletši tša ditaba. Ge batho ba baswa ba le ditšhabeng tšeo dikelo tša setšhaba di tšeelwago fase, ba gola bjalo ka batho bao ba hlokago dikelo tšeo di lokilego ka bophelo.
Mohlala: Ditšhabeng tše dingwe dihlopha tša bosenyi ke tše dintšhi ka ge batho ba baswa mafelong ao ba nagana gore seo ke wona mokgwa wa bophelo.
Go na le dinyakwa tše di itšego tša dihlophana tšeo di fapanego; ka fao, go nyakega mekgwa ye e itšego ya namolo go rarolla mathata a bona a tša maphelo.
Batho ba baswa bao ba sa itekanelago mmeleng le/goba a monaganong le bona ba sa ntše ba lebane le ditlamorago tša mohuta wo, go sa šetšwe mafokodi a bona. Ba lebane le mathata a go kgethollwa setšhabeng ka kakaretšo. Go se itekanele go fela go hlolwa ke mpherefere, mekgwa ye e sa lokago ya go phela, ntwa, bodiidi, dithulano tša dihlare tša kalafo, maemo a tikologo, ditšharakano tša go tšeelelwa le tša leloko.
Baswa bao ba sa itekanelago ba sa lebane gape le mathata a dikgopolo tše bonolo tša meetlo ya kgale, maemo a fase a boitshepo gammogo le lswao la go hlomphollwa setšhabeng. Tlhokomelo yeo e sa kgodišego ya tša maphelo e befiša maemo ao a bona goba go se itekanele. Mabakeng a mantši ba tlogelwa ba le tee, ba sa hlokomelwe gabotse gomme ba le kotsing ya go ka gobošwa le go hlokomologwa go iša pele. Ba hloka magae bophelo bja bona ka moka ka mabaka ao a fapanego, go no swana le bodiidi, kgobošo le mpherefere. Baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ba ba go hloka magae ga ba na dijo, tšhireletšo le thuto, le ge e le ditlabelo tša go hlapela le boithomelo.
Go hloka magae.
Go ba le mathata a popego ya mmele le monagano.
Go fetelwa le go ama ke twatši ya HIV le AIDS.
Bafaladi bao e sego ba molao.
Basetsana ba baswa bao ba nago le bana.
Go gobošwa: ka tša thobalano, mmele, maikutlo.
Bašomedi ba tša thobalano.
Baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana bao ba phelago ka twatši ya AIDS: Nyako ya maemo ao a nago le kabelo a tikologo, tšhireletšo ye e kgodišago le phepo. Kalafo ya ka pejana ya diphetetšo tšeo di ka hlolago twatši ye e tloga e le bohlokwa kudu.
Thekgo le tlhokomelo. Tsena fela thobalanong ye e tšhireleditšwego.
Dihlopha tše dingwe tšeo di lego kotsing di akaretša bao ba dulago magaeng a kopanelo, batho ba baswa bao ba dirilego bosenyi, bafaladi bao e sego ba molao, ditšhuana, bao ba gobošitšwego, bana bao ba lahlilwego, basetsana ba baswa bao ba nago le bana, bašomedi ba tša thobalano le batho ba baswa bao ba phelago ka twatši ya AIDS. Dihlophana tše ka moka tša baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana di tšwela pele go ba kotsing, le gona ka kgaugelo ya batho ba bangwe bao ba se nago bofokodi. Bana bao ba tšwago magaeng ao a aparetšwego ke bodiidi le bona ba kotsing. Gantši ba fela ba tsena ditabeng tša marato ka kgaugelo ya bao ba nago le sa bona.
Batho ba baswa bao ba welago dihlophaneng tše ba sa no tšwela pele ka go kgethollwa ge mabaka ao a itlhagiša. Mabakeng a mantši baswa bao ba sa itekanelago ba kgona go šomiša ditirelo le ditlabelo tšeo di ka fihlelelwago ke batho ba bangwe.
Tlhokomelo ya Bong: Dikarolo tša bong ke ditiro tšeo di abetšwego yo mogwe le yo mongwe go ya ka bong bja gagwe. Go na le mathata a dikgopolo tše bonolo tša meetlo ao a bolelago gore batho ba banna goba basadi ba ka dira fela mešomo ye e itšego. Setšhaba seo go sona go renago banna se nyenyefatša basadi. Mathata a dikgopolo tše bonolo tša meetlo tša setšhaba e bolela gore ka leago, setšo le setho basadi ba swanetše go ba ka fase ga banna.
Gantši basetsana ba baswa ga ba fiwe sebaka sa go swana le sa bašemane mabapi le thuto, ka ge go ukangwa gore ba ka no ba ba na le maikarabelo a mantši a mešomo ya ka gae go feta bašemane. Tlhaelelo ya methopothušo ya ekonomi le matlafatšo ya basadi di ka hlola kgobošo ya tša thobalano le tshwaro ye mpe ya basadi. Go tlaleletša seo, basetsana ba gapeletšwa go tsena go tša thobalano mola ditlamorago tša mathata a go ima ga baswa di lebana le mosetsana yoo fela. Ditokelo tša thobalano le tšona di tloga di le bohlokwa ka ge di efa basetsana tokelo ya go rerišana ka ga tšhomišo ya dikhontomo.Tšhusumetšo ya dithaka e ka hlola maitshwaro a kotsi a go swana le go tsena dihlopheng tša bosenyi, kgobošo ya diokobatši le ditiro tša bosenyi.
Ditebelelo tša setšhaba di hlohleletša dikamano tšeo go tšona motho a bago le baratani ba bantši go laetša bonna. Gape go na le ditlwaetšo tša setšo tšeo di theilwego godimo ga bong, di bile di kgetholla le go kokobetša ba bangwe. Go tloga o le bohlokwa gore bao ba hlamago mananeo le maikemišetšo ba hlohleletše ditšhaba go tlogela ditlwaetšo tša seto tšeo di lego kotsi, gomme go swarwe fela tšeo di nago le mohola, di bile di bolokegile. Mananeo a tša maphelo a baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana a swanetše go matlafatša basetsana gore ba be le boitshepo bja go katana le ditlhohlo tšeo di amago bong le bophelo bja bona mabapi le tša pelego.
Go fa mohlala, basadi ba swanetše go swarwa ka kgodišo le tlhompho, gomme mabokgoni le dikgonego tša bona di elwe hloko.
Dekgetho tša pele tša tša Maphelo di swanetše go rarollwa ka mokgwa wa togagano, woo o hlaologanyegago. Go na le mathata a mantši a tša maphelo ao a ka amago batho ba mengwaga yohle. Go tlaleletša se, go na le mathata a mangwe a tša maphelo ao a amago batho ba mengwaga ye e itšego go feta ba bangwe, go fa mohlala: letšhollo le ama bana kudu, atraethisi e ama batšofadi; mola mathata a mokokotlo a ka ama batho ba mengwageng ya magareng kudu. Se se no swana le ge go na le mathata ao a ka amago batho ba baswa kudu. Go na le dikarolo tše seswai tšeo di šupilwego bjalo ka dikgetho tša pele tšeo di amago batho ba baswa. Tlhako ya maikemišetšo e na le kgaolo yeo e bolelago ka maano a namolo.
Mathata a a šupša, gomme sengwalwa se laetša mekgwa le mabaka ao a dirago gore dikarolo tšeo e be tše bohlokwa tšeo di swanetšego go nepišwa mabapi le batho ba baswa.
Dikgetho tša pele tša tša maphelo ke tšeo di amago diprofense tše di itšego, ka fao, di nyaka go rarollwa ka dinamolo tše di itšego.
Dinyakišišo di utollotše gore palo ye e bonalago ya bašemane le basetsana e thomile go tsena ditirong tša thobalano menwageng ya bona ya mathomo ya boswa. Maitemogelo amantši a tša thobalano a baswa a diragala ka kgapeletšo. Ba bangwe ba basetsana bao ba tsenego ditirong tša thobalano pele ga nako ba gapeleditšwe ke bašemane, mola ka mabaka a mangwe basetsana e le bona ba tšeago karolo kgapeletšong. Ba bangwe ba basetsana ba baswa ba gapeletšwa ke bodiidi go šomiša thobalano gore ba hwetše tšhelete.
Go ntšha mpa.
Go tloga go le bohlokwa gore ditirelo tša maphelo di hlokomele dinyakwa tša maphelo tša baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana. Ditirelo tšeo di fapanego tša maphelo di hlagišitswe go kgonthiša go hwetšagala le phihlelelo ya maphelo a tša thobalano le pelego (SRH) go kaonafatša boleng bja bophelo bja baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Maikemišetšo a akaretša tshedimošo ka tšwetšopele ya tša thobalano, ditaba tša bong, dikgetho tša go thibela pelego, go ntšha mpa, ditirelo, go ima ga baswa le dikotsi tša gona. Kgatelelo ye e ikgethilego e swanetše go ba godimo ga thibelo ya twatši ya HIV le phetelo ya malwetši a tša thobalano (STI's), tiegišo ya ditiro tša thobalano ka maano a go fokotša malwetši a tša thobalano (STI's), phetetšo ya twatši ya HIV le go ima ga baswa bao ba lego magareng a mengwaga ye 15 go ya go 24. Tsebo, maitshwaro le maikutlo di huetša temogo ya bona ya maphelo a tša thobalano le pelego (SRH).
Ditirelo tša maphelo ga se tša abja ka moo go kgodišago go ka hlokomela mathata a maphelo a monagano a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana. Maphelo a monagano a šupilwe bjalo ka kgetho ya pele ya baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Mathata a maphelo a monagano a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana a hlolwa ke mabaka a a fapanego, mohl. go naba ga bodiidi le go thubega ga malapa. Go nyama le go ipolaya ga baswa ke mathata ao a lego kotsi a maphelo a monagano, le gona a maemong a bobedi a tšeo di hlolago mahu a baswa ka morago ga dikotsi.
Tše dingwe tša ditaba tšeo di ka hlolago go tekateka ga monagano go baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana di rarollwa ditaetšong tša maikemišetšo. Le ge go le bjalo, dinyakwa tša maphelo a monagano tša baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana di swanetše go rarollwa go fokotša sephetho seo se sa lokago sa malwetši a monagano maemong a ekonomi ya tša leago le boiketlo bja tša leago bja batho ba baswa.
Go na le ditirelo tše mmalwa tša maphelo a monagano tša baswa bao ba sa nago le bjana le baswa maemong a selete. Ke diprofense tše tshela fela tšeo di nago le ditirelo tša thekgo, gomme ditirelo tšeo ga di kgone go fihlelelwa ke batho ba banti ba baswa, kudu dinaga magaeng le mafelong ao a nago le diphokolo.
baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana Ka lebaka la tlhaelelo ya baemedi, ditirelo tša maphelo a monagano di arogantšwe, gomme bokgoni bjoo bo lego gona bja go katana le ditaba tša maphelo a monagano maemong a mathomo a tlhokomelo ya tša maphelo ke bjoo bo sa kgodišego.
Maemo ao a fokolago a tšwelopele go tša thuto, le go tlogela sekolo pele ga nako.
Ge ba sa alafše gabotse e sa le ba bannyane, gona go na le kgonagalo ye kgodišago ya go ka gahlana le mathata a ge ba šetše ba godile.
Ditlamorago tše di tseneletšego tša ekonomi (tša lapa le setšhaba).
Di tšewa bjalo ka go gobatša ka maikemišetšo. Di nyakišišo tše dingwe di laetša gore mpherefere ke lona lebaka le legolo leo le amago bophelo bja baswa ba Afrika Borwa.
Mpherefere ke lona lebaka le legolo leo le hlolago bofokodi le lehu magareng a baswa. Baswa ba banna ba lebane kudu le kotsi ya mpherefere wa kgobošo ya mmele mola ba basetsana ba lebane kudu le kotsi ya go ka gobošwa ka tša thobalano.
Tlhaselo ya mmele ke yona lebaka le legolo leo le hlolago lehu magareng a a baswa ba batho ba baso le ba mmala, bao ba lego mengwageng ya 15-19. Dinyakišišo tše dingwe di laetša gore mpherefere ke wona o tšeago karolo ye kgolo bophelong bja batho ba baswa.
Mabaka ao a amanago le motšwa sehlabelo a akaretša mengwaga ya motho, bong, bonatla, maemo a fase a boitshepo, tšhušumetšo ya dithaka, mabokgoni ao a fokolago a go boledišana, kgobošo ya diokobatši le go hloka tsebo.
Mabaka ao a amanago le mohlodi a akaretša phihlelelo ye bonolo dibetšeng tša go swana le dithipa le dithunya.
Mabaka ao a amanago le tikologo a a akaretša go hloka kgotlelelo ditabeng tša dipolotiki, thulano goba go tekema; bong le kgethollo ya bosemorafe; ditšweletši tša ditaba; tirelo ye e hlaelelago goba e hlokago bokgoni ya tša maphodisa; tlhokego ya taolo ya dibetša, mathata a šoro maemo a tša leago a go swana le gohloka mošomo, go thwalwa ga bafaladi le ntwa.
Mpherefere le bosenyi bja meferefere di na le ditlamorago tša kgauswi pabalelong ya mebele le menaganong ya baswa.
Mpherefere o tswala mpherefere - O ka no hlola leboo la mpherefere ditšhabeng le malapeng, magareng a dihlopha (mohl. dihlopha tša bosenyi), goba go tloga molokong go ya go wo mongwe.
Batšwa sehlabelo ba mpherefere ba fela ba swarwa ke letšhogo ka morago ga tiragalo yeo.
Se se bitšwa tšharakano ya kgatelelo ya monagano ya ka morago ga kotsi, yeo e ka hlolago letšhogo le le tseneletšego, poifo, go hloka thušo, digateledi lephegelelo ya go se dudišege le tlhobaelo gammogo le go hloka boitshepo.
Le ke le lengwe la mabaka a magolo ao a hlolago lehu le bofokodi magareng a baswa nageng ka bophara.
Ka tlwaelo dikotsi tša mebileng ke lona lebaka le legolo leo le hlolago lehu la batho ba baswa bao ba l ego magareng a mengwaga ye 10 le 14 mo Afrika Borwa.
Mehlala ya tse dingwe tseo di tlogago di le kosi: dikotsi tša go amana le mpholo, go swa le lebollo.
Se se šupa diokobatši, kgobošo ya nnotagi, go kgoga motšoko le ditlamorago tša gona. Diokobatši tšeo di sego molaong bjalo ka, lebake, dimantrakse, le khokheine di tloga di oketšega gammogo le kotsi ya Afrika Borwa ya go ka tsena kgwebong e sego molaong ya boditšhabatšhaba ya diokobatši.
Batho ba baswa ba kotsing ya ditlamorago tšeo di sa lokago tša kgobošo ya diokobatši.
Ba kotsing ya maitshwaro a go ka ineela diokobatšing ge mengwaga e fela e tšwela pele. Diokobatši tše di sego bogale kudu tša go swana le lebake di ka hlahla motho gore a feleletše a tsene diokobatšing tse bogale, tša boineelo bjo bo tseneletšego.
Ditekanyo tša tšhomišo ye mpe ya diokobatši di tloga di le godimo basweng ba banna, le gona di hlatloga go ya ka mengwaga goba kreiti ya sekolo.
Ditlamorago tša kgobošo ya diokobatši.
Gantši di bonala bathong ba bagolo.
Kgotlelelo ya fase ka lebaka la mebele ya bona ye mennyane.
Tlhaelelo ya boitemogelo ka ga ditlamorago tša diokobatši.
Maemo a fase a go ka ganetša dilo (thobalano yeo e sa tšhireletšwago ka lebaka la go se kgone go ka rerišana ka mellwane le go kgetha bao ba ka tsenago thobalanong le bona).
Malwetši a tša thobalano le twatši ya HIV.
Kgobalo goba lehu leo le ka hlolwago ke dikotsi tša mmileng le dikgobalo tša mmele.
Tšhomišo ya go feta tekanyo ya diokobatši, go ipolaya le go se šome gabotse sekolong goba go tlogela sekolo pele ga nako.
Go tsena kgwebišanong ya diokobatši.
Go ba kotsing ya go fetelwa ke twatši ya ka lebaka la go šomiša dinalete tšeo di šetšego di šomišitšwe.
Malwetši ao amago masea ao a sešogo a belegwa ka lebaka la nnotagi.
Go gweba ka tša thobalano ka maano a go thekga tlwaelo go ineela diokobatšing.
Phepompe e nyakišišitšwe gabotse gomme e tloga e le godimo magareng a bana mo Afrika Borwa. Ke dinyakišišo di se kae fela tšeo di dirilwego go basweng bao ba sa nago le bjana. Phepompe e na le kabelo malwetšing le lehung go feta mabaka ka moka. Bana bao ba amilwego ke phepompe, bao ba nago le diphokolo tše di fapanego tša dijo tšeo di nyakegago ka go nnyane mmeleng, ba atiša go se gole ka tshwanelo. Phepompe e na le seabe go goleng mo sekeng sa boswa bjo bo akaretšago bjana. Se se hlolwa ke bodiidi, tlhaelelo ya go hwetšagala ga dijo tše mpšha tšeo di agago mmele. Go ja swikiri ye ntšhi, dijo tšeo di khušitšwego, tša go ba le makhura a mantši gammogo le tšeo di hlakahlakanego go hlola phepompe.
Se se ka feleletša se hlotše go nona le mathata a mangwe ge ba dutše ba gola, maemo a mokgwa wa bophelo ao a sa felego, mohl. kgatelelo ya godimo ya madi, bolwetši bja swikiri gammogo le malwetši a mangwe a pelo.
Phepompe le tlhaelelo ya mmadi di na le seabe mathateng a go ima, go belega le le mahu a basadi bao ba belegago bana bao ba hlokofetšego.
Tlhaelelo ya mmadi e amana le boima bja ka tlase ga tekanyo bja ngwana yo a sa tšogo belegwa gammogo le go belega pele ga nako basweng baswa gammogo le go baswa bao ba sa nago le bjana.
Bana ba boima bja ka tlase ga tekanyo.
Go gola mo go sa tlwaelegago.
Malwetši a maemo a mokgwa wa bophelo: Kgatelelo ya godimo ya madi, bolwetši bja swikiri le malwetši a mangwe a pelo.
Malwetši ao a hwetšagalago go imeng.
Maemo ao a tlwaelegilego ke boswefe le ditlamorago tša bjona tša tša leago le monagano, malwetši ao amago masea ao a sešogo a belegwa ka lebaka la nnotagi gammogo le thuto ya basetsana ba baswa. Go akanywa gore motho o tee bathong ba bangwe le ba bangwe ba ba 40 o belegwa le bofokodi bjo bo itšego, gomme ba babedi go ba lesome ba angwa ke maemo a go tšeelelwa.
Maemo ao a nago le ditlamorago tše kgolo maphelong a baswa ba mengwaga ye 13-19 a akaretša tšharakano ya go tšeelelwa yeo e amago mešifa, boswefe, tšharakano ya go tšeelelwa yeo e amago mmele le monagano, bolwetši bja go fokola ga mešifa, tšharakano ya go kgahla ga madi le tšharakano ya go tšeelelwa yeo e amago dithaka.
Ditlamorago tša tlhaelelo ya thuta maphelo go ditšeelelo tša motheo le tlhokomelo.
Tlhaelelo ya keletšo ka ga ditšeelelo le tlhokomelo ya pele ga pelego yeo e ka bago le kabelo thibelong; tlhaelelo ya thuto mabapi lego ka katana le maemo a a itšego a ditšeelelo.
Koketšo ya morwalo go mohlokomedi; tlhaelelo ya ditirelo tša pabalelo/leago e tšwelapele go hlohleletša go se fele ga bodiidi.
Diphetogo tše dingwe tšeo di lego kotsi di tšwelela bjalo ka tšharakano ya kgatelelo ya monagano ya ka morago ga kotsi.
Dišupo tšeo di tšwelago pele di ka ama go gola ga motho yo moswa.
Tšharakano ya go tšeelelwa yeo e amago mmele le monagano le mathata ao a amanago le yona di ka ama bokgoni bja go phedišana le batho.
Tšharakano ya go tšeelelwa yeo e amago mešifa e ka fokotša bokgoni bja tshepelo; - tšharakano ya go tšeelelwa yeo e amago dithaka le tšharakano ya go kgahla ga madi di ka fokotša ditiro tša go amana le tšhomišo ya mmele.
Maphelo a ka ganong a Afrika Borwa ke ao a fokolago.
ya baagi e angwa ke malwetši a ka ganong a go swana le go bola ga meno, bolwetši bjo bo amago medu ya meno.
Mabaka ao a amago maphelo a ka ganong a akaretša tlhaelelo ya meetse ao a nago le floraete, tlhaelelo ya tshedimošo le temošo ya bohlokwa bja bophelo bjo bobotse bja ka ganong, go hloka phihlelelo goba go se kgone go ka lefela ditirelo tša maphelo a ka ganong, go se lekalekane ga kabo ya ditirelo tša maphelo a ka ganong, go palelwa ke go tsenyeletša mananeo a maphelo a ka ganong tlhokomelong ya motheo ya tša maphelo, tlhaelelo ya methopothušo dinaga magaeng.
Go bola ga meno go tloga go atile magareng a Ma- Afrika Borwa ka moka. Go se fihlelelwe ga dinyakwa tša kalafo, kudu ditšhabeng tša Bathobaso le ba Mmala ka lebaka la go hloka phihlelelo le go se kgone go ka lefela ditirelo tša maphelo a ka ganong, gammogo le go se lekalekane ga kabo ya ditirelo tša maphelo a ka ganong.
Maphelo a ka ganong ao a fokolago a hlola bohloko, ditšhitišo tša go ja tšeo di ka hlolago phepo yeo e fokolago le tlhomphollo setšhabeng ka lebaka la moya wo o nkgago le go se bogege gabotse.
Kgaolo ye e akaretša ditiro tšeo di šišintšwego, tšeo di ka tšeago ke mekgahlo le ditšhaba go katana le mathata ao a ngwadilwego ka godimo.
Mekgwa ye e swanetše go ba le nepo ya go akaretša dihlophana ka moka. Dihlophana tšeo di bego di tlogetšwe ka ntle gomme di sa elwe hloko di swanetše go bewa pele ge go phethagatšwa mananeo a tša maphelo. Bahlami ba maikemišetšo le basepediši ba mananeo ba swanetše go bolelela baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana, kudu mo mabakeng a a ikgethilego.
Go tšwetša pele tikologo yeo e bolokegilego, e bile se na le thekgo.
Baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ba na le dikamano le malapa, batho ba bangwe ba bagolo ka ntle ga malapa a bona gammogo le bagwera. Gape ke ka lebaka la go hlola sebaka se se bolokegilego moo batho ba baswa ba ka ipshinago. Dinyakwa tša setšhaba le ditlwaetšo tša setho di na le khuetšo yeo e tobilego maphelo a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana. Ditšweletši ditaba ka kakaretšo e ba sedirišwa se segolo sa go phatlalatša tshedimošo ye bohlokwa. Phihlelelo ya dibaka tše bohlokwa le methopothušo ka gare ga setšhaba di tloga di le bohlokwa.
Go hwetšagala ga dibaka tša thuto ka maikekišetšo a go hlola bokamoso bjo bokaone bja baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Go hwetšagala le go phatlalatšwa ga dikhontomo gabonolo.
Phihlelelo ya go ka lefela le tlhokomelo ya tša maphelo ya boleng dinolofatšing tša setšhaba tša tša maphelo.
Kabo ye e lekanego ya dinolofatši o tša dipapadi le boithabišo ditšhabeng.
Phethagatšo ya maikemišetšo go akaretšwa le theramelao ye e amanago le tša maphelo a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Go aba tshedimošo ka thuta maphelo goba ditlhabano tša temošo tšeo di amanago le ditaba tšeo di thušago tšwetšongpele ya baswa go tloga go na le mohola.
Go hwetša tshedimošo ya maleba go thuša gore motho a kgone go dira dikgetho tše di swanetšego le go tšea diphetho tša maleba. Dinolofatši tša tša maphelo di swanetše go ba maemong ao di ka kgonago go fa batho ba baswa tshedimošo ge ba e nyaka.
Tshedimošo, dikgokagano le didirišwa tša thuto (IEC) di swanetše go hwetšagala ka dibopego ka moka go batho ba baswa, gore ba kgone go fela ba umaka go tšona ge go nyakega.
Kgolo le tšwetšopele ya bana le baswa.
Dinyakwa tše di itšego tša bong le dikarolo.
Mokgwa woo motho a ka iphemelago ka gona ge a tlhaselwa.
Dikarolo tše di itšego tša maphelo bjalo ka maphelo a tša thobalano le pelego gammogo le ditokelo le maikarabelo.
Mokgwa wa bophelo woo o lokilego le tšwetšopele ya baswa.
Dibaka le go hwetšagala ga ditirelo tšeo di amanago le tša maphelo gammogo le tshedimošo ka kakaretšo.
Mabokgoni a bophelo a šupa mabokgoni a maleba a go beakanya ao a kgontšhago motho go katana le mathata tšatši le lengwe le le lengwe a bophelo.
Se se akaretša go tšea sephetho, go rarolla mathata le go boledišana le ba bangwe ka katlego.
Mabokgoni a kago ke ye nngwe ya dikarolo tše seswai tša go ithuta mananeong a thuto ya sekolo.
Mekgahlo yeo e sego ya mmušo e tsene gape le go boteng bja kago magareng a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana go ba matlafatša gore e be batho bao ba tiilego.
Go ka sepedišwa ke motho yo a nago le boithutedi, yo a nago le mangwalo a tša go eletša, morutiši, mošomedi wa tša maphelo goba moetapele wa tša bodumedi le ge e le moeletši yo a hlahlilwego.
Go fa baeletši bao ba hlahlilwego thekgo go tloga go le bohlokwa go ba thuša gore ba kgone go katana le mošomo wo ka katlego..
Baeletši ba dithaka le bona ba tloga ba le bohlokwa ka ge ba kgona go boledišana le dithaka tša bona ka katlego go feta batho ba bagolo.
Keletšo e swanetše go tsepelela tšweletšong ya bothata le mokgwa woo motho a ka katanago le maemo mohuta woo lebakeng le le tlago.
Keletšo e bohlokwa go thušeng yo mongwe le yo mongwe go katana le maemo a kgatelelo ya monagano ya ka morago ga kotsi. Ditšhaba di ka šomiša ditirelo tšeo di lego gona, bjalo ka bagolo ba kereke, bašomedi ba tša leago le baeletši bao ba hlahlilwego go aba thekgo ya khuduego ya maikutlo mabakeng la kotsi.
Phihlelelo e ka phethagatšwa ka go aba keletšo le tshedimošo, go fela go tsetlamišitšwe maikutlo a lokilego gore batho ba baswa ba ikwe ba lokologile go ka šomiša diterelo.
Go šomišana le dikarolo tše dingwe go kaonafatša boleng bja tlhokomelo ya tša maphelo dilolofatšing tša setshaba tša maphelo sebakeng sa batho ba baswa.
Go aba ditirelo tšeo di hlametšwego fela baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ka ntle ga dinolofatši tša maphelo.
Ditirelo tša maphelo di swanetše go fihlelelwa le go hwetšagala go rarolla dinyakwa tša tša maphelo tša baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Go hlahla le go dira gore bašomedi ba tša maphelo ba sware batho ba baswa ka tlotlego le tlhompho go tloga go le bohlokwa kudu.
Badirišani bao ba hlahlilwego ba ka se ke ba tšea dikelo tša bona tša setho ba di rweša batho ba baswa, e fela ba tla ba fa sebaka sa go itlhagiša bjalo ka batho.
Kgaolo ye e tšweletša dikarolo tše bohlokwa moo mekgwa ya go rarolla ditaba tša baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana e ka hwetšwago. Go tloga go le bohlokwa go rarolla mathata a tša maphelo a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana go ya ka dinyako le maemo ao ba ikhwetšago ba le go ona.
Gore dinamolo e be tšeo di atlegilego, di swanetše go rarolla mathata a tša maphelo a batho ba baswa ka mahlakoreng ka moka.
Go tseba ka maano ao go gopolwago gore a ka kaonafatša tshomišo ya ditirelo tša maphelo.
Se swanetše go tšea gape le karolo ditabeng tšeo di amago setšhaba, go ya ka dipoledišano tša setšhaba.
Go thušwa go kgonthiša gore ba tseba seo ba se dirago le mokgwa wa go dira seo mohl.
Go itšea bjalo ka badirišani ge ba tšea karolo ditirelong tšeo di amago maphelo a bona.
Ke lona lefelo la maleba moo dikamano le dipoledišano tša magareng a batho di thomago gona.
Legae ke lona ntlha ya mathomo ya phedišano ya batho.
Batswadi ba swanetše go hlangwa ka tsebo le mabokgoni a go boledišana le baswa ba bona ka ga maphelo le pabalelo.
Dipoledišano tše di botse magareng a maloko a lapa di tloga di le bohlokwa.
Mekgahlo e swanetše go thuša ka go fa batho ba bagolo dithuto tša botswadi setšabeng.
Batho ba bagolo le batswadi ba swanetše go hlohleletšwa go tsenela dithuto tše.
Mo lefelong la sekolo go na le sebaka sa go ka fihlelela palo ye kgolo ya baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Batho ba baswa ba fetša bontšhi bja nako ya bona ba le sekolong.
Go fapana le dinolofatši tša maphelo, go na le sebaka sa go ka ba le paka ya go abela batho ba baswa dithuto ka mehla.
Thuto ya thaka go thaka e bohlokwa ka ge e efa batho ba baswa sebaka sa go rutana ka sekolong le ka ntle.
Barutiši ba dithaka ke batho ba bawa bao ba hlahlilwego ka mabokgoni a bophelo, gomme go lebeletšwe gore ba abelane tshedimošo yeo le batho ba bangwe ba baswa.
Barutiši ba dithaka ba rapša bjalo ka baithaopi, gomme batho ba baswa ba kgona go fihlelelwa nakong ya dipaka tša dithuto tša mabokgoni a bophelo mo dikolong.
Dinolofatši tša setšhaba tša maphelo di swanetše go hwetšagala le go fihlelelwa gabonolo ke batho ba baswa.
Bašomedi ba tša maphelo ba swanetše go hlahlwa gore ba tšee baswa bjalo ka bagwera, gore ba kgone go aba tlhokomelo ya tša maphelo ka mokgwa woo e sego wa kahlolo.
Ka tirišano NAFCI, Kgoro ya Bosetšhaba ya tša Maphelo e tseleng ya go hloma Pekanyo ya Kliniki yeo go yona baswa bao ba sa nago lebjana ba tlago tewa bjalo ka bagwera AFCI dinolofatšing tša setšhaba tša maphelo gore e be tseo di kgonago go amogela le go fihlelelwa ke baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Batho ba baswa ba swanetše go hlohleletšwa go nyaka thušo le keletšo go sa hlokege gore ba a lwala goba aowa.
Ditirelo tša maphelo e swanetše go ba tšeo di ka šomišwago gabonolo ke baswa gore batho ba baswa ba kgone go di šomiša.
Gantši batho ba baswa ba hwetšagala lefelong la mošomo, mme ba lebane le ditiragalo tše di sa lokago (mohl. dikgobalo tše šoro tša mošomong le kgobošo) le tšeo di lokilego (go hlatlošwa mošomong) ge ba šoma di-intasetering tše kgolo. Batho ba baswa ba swanetše go hwetša thuto ya maleba, mabokgoni le tlhahlo gore ba hwetše mošomo.
Mošomong go swanetše go ba le mananeo a go kgonthiša bophelo bjo bobotse le polokego ya batho ba baswa bjalo ka ba bašomedi.
Dikarolo tša setšhaba gammogo le tšeo e sego tša setšhaba di swanetše go hlohleletšwa go fa batho ba baswa sebaka sa go humana boitemogelo bja mošomo.
Ba swanetše go fiwa sebaka sa go hwetša tlhahlo ya ge ba dutše ba šoma go tšwetša pele mabokgoni ao a nyakegago gore ba kgone go hwetša mešomo.
Lefelola mošomo ke lefelo le bohlokwa la thuto mabapi le ditaba tša maphelo a batho ba baswa.
Go swanetše go dirwa mekgwa ya namolo yeo ka yona go kago fihlelelwa batho ba baswa ka moka, kudu bao ba lego kotsing ya go ka gobošwa.
Tše di akaretša batho ba baswa bao ba hlokago magae, bao ba dulago mebileng, batho ba baswa bao ba hwetšago tšhelete ka go tsena ditirong tša thobalano, bosenyi bj bj.
Ba bangwe ba tsena maitshwarong ao a lego kotsi gore ba kgone go iphediša.
Batho ba baswa bao ba lego mebileng ba kotsing le pepeneneng ya mehutahuta ya maemo ao a lego kotsi.
Ge ba na le mathata a tša maphelo ga ba nyake thušo ya tša maphelo gomme ba fela ba tlogelwa go fihlela ba eba seemong se sebe.
Bophelo go baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana ke bjo bothata ka ge ba hloka dinolofatši tšeo di nyakegago sebakeng sa go phela bophelo bjo bobotse.
Go katana le mathata a batho ba baswa bao ba dulago mebileng go nyaka tšhomišano mmogo le dihlopha tša dikereke, Mekgahlo yeo e sego ya Mmušo le dikgoro tša mmušo tšeo di fapanego bjalo ka Dikgoro tša tša Maphelo le Tšwetšopele ya tša Leago.
Mekgahlo ye e na le karolo ye bohlokwa yeo e ka e tšeago mabapi le semoya le tšwetšopele ya maitshwaro a setho a batho ba baswa.
Mekgahlo yeo e theilwego godimo ga Setšhaba (CBO's) le Mekgahlo yeo e sego ya Mmušo (NGO's) e hwetšagalla ka gare ga ditšhaba, gomme e ka dira mošomo wo montši ka go thuša batho ba baswa go ikgodiša le go godiša ditšhaba tša bona.
Ba ka no thuša gape le ka go matlafatša dikelo tša malapa, go aba mabokgoni a bophelo le mananeo a mangwe a tšwetšopele ya baswa.
Tšwetšopele ya maphelo e swanetše go diragala mafelong ka moka ao go dulago batho ba baswa goba moo ba ka hwetšwago ka dihlopha. Gantši tše ke dihlopha tša batho ba baswa bao ba lego kotsing bao ba se nago moo ba ka yago gona.
Mafelo a go golega bana le magae a bana bao hlokago magae ke ye mengwe ya mehlala ya moo batho ba baswa bao ba thulanago le molao goba bao ba hlokago magae ba ka hwetšwago.
Ba nyaka thekgo ya khuduego ya maikutlo, ya mmele le monagano, gammogo le go abelwa thuto le mabokgoni a bophelo gore ba be le tšwetšopele ya maleba.
Tekolo le Tekanyetšo ya Mananeo a tša maphelo a Baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Mananeo a tša maphelo a nyaka go lekolwa le go lekanyetšwa go kgonthiša ge e ka ba a kgotsofaditše dinyakwa tša batho ba baswa le gore batho ba baswa ba šomiša ditirelo ka moo go swanetšego.
Go swanetše go ba le mekgwa ya go ela boleng bja ditirelo tša maphelo go kgonthiša ge eba badirelwa ba kgotsofatšwa ke seo ba se hwetšago ge ba etela ditirelo tša maphelo.
Batho ba baswa ba nyaka gape go tšea karolo le go tsenyeletšwa ditirong tša go lekola le go lekanyetša ditiro.
Mapokisi a ditšhišinyo a swanetše go bewa dikliniking moo badirelwa ba ka swayaswayago ka ga boleng bja tlhokomelo ya tša maphelo.
Go swanetše go ba le mokgwa wa go iša dipoelo go badirelwa ka ga dipelaelo tšeo ba di tšweleditšego.
Go swanetše go ba le peakanyo ya badirelwa ya go ipelaetša dinolofatšing tša maphelo.
Kgaolo ya mafelelo e ruma ka lenaneo la maikarabelo ao Dikgoro tša mmušo di swanetšego go kgonthiša gore ditaetšo tseo di tloga di tlo dirišwa.
Dinolofatši tša maphelo ka moka di swanetše go šomiša ditaetšo tša maikemišetšo a tša maphelo a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Balaodi ba dilete ba tša maphelo ka moka ba swanetše go kgonthiša gore bašomedi ba tša maphelo ba ba le tšebo ya diteng tša ditaetšo maikemišetšo a tša maphelo a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Dikgoro tša Diprofense tša Maphelo di swanetše go tšwetšapele ditaetšo tša maikemišetšo a tšona tšeo di amanago le maemo a tšona, ka gare ga tlhako ya ditaetšo tša maikemišetšo tša bosetšhaba.
Ditokelo tša thobalano tša baswa bao ba sa nago le bjana di swanetše go hlompšha le go elelwa dinolofatšing tša diprofense tša maphelo ka moka, ka go latela tlhahlo yeo motho a e hwetšago a dutše a šoma yeo e amanago le ditaetšo tša maikemišetšo a tša maphelo a baswa baswa gammogo le baswa bao ba sa nago le bjana.
Ba taolo: ya tša Maphelo a Bana le baswa ba na le maikarabelo a go thekga, go phatlalatša le go gaša ditaetšo tša maikemišetšo diprofenseng ka moka.
Ba taolo: ya tša Maphelo a Bana le baswa ba na le maikarabelo a go tšwetšapele mešupatsela ya tlhahlo yeo e tlogago e le bonolo go ka šomišwa ke baswa, yeo e hlalosago ka moo ditirelo di kago kaonafatšwa ka gona gore di amogelege bathong ba baswa.
Go lekola le lekanyetša tlhomo ya maikemišetšo le boleng bja ditirelo tša maphelo tšeo di abjago go swanetše phethatšwa.
A Kgobošo: tshwaro ya bošoro goba mpherefere.
Boswa bjoo bo akretsago bjana: tsela ya go gola go tloga sekeng sa bjana go ya mothong wo mogolo.
B Maitshwaro: Mokgwa woo motho a ikarabelago ka wona maemong a itšego.
C Boteng: Bontsi bja palo yeo e ka kgonago go tšweletšwa.
Therišano: go fana tshedimoso/keletšo.
D Go se itekanele: maemo ao a fago motho mellwane ya go dira dilo tše dingwe.
E Tikologo: lefelo goba maemo ao motho a dulago go ona.
Kaonafatša: go oketša boleng/kelo.
F Tlhako: popego ye e thekgago.
Tšeelelo: bana ba tšeelela batswadi ka dimelo tše di itšego go ya ka DNA.
H Ka botlalo: go tsea motho ka botlalo.
Go amana: go kopanya dilo gotee.
Namolo: go tsena taba gare ka maano a kaonafatšo goba taolo.
L Mabokgoni a bophelo: bokgoni bja go thuša motho gore a katane le mathata a bophelo ka katlego.
N Hlokomologa: go palelwa ke go fa tlhokomelo ye botse goba šedi.
O Dipoelo: sehlopha sa ditebanyo tšeo di hlathollotšwego.
P Bo-tate: taolo e ka fase ga motho wa monna yo mogolo.
R Go ba kotsing: Maemo ao a go beago pepeneneng ya go ka hlagelwa ke kotsi.
T Phetogelo: tsela ya go fetoga ga selo go tloga legatong le lengwe go ya go le lengwe.
Setšo: tatelo ya setlwaedi go tloga molokong go ya go wo mongwe.
V Mpherefere: kgapeletšo ka maatla ka maano a go gobatša goba go bolaya.
Maemong a go ba kotsing: go ba pepeneneng ya go ka kwešwa bohloko goba go tlhaselwa.
W Pabalelo: maemo a go ka iketla, bophelo bjo bobotse goba lethabo.
Basadi: batho ba bagolo ba sesadi.
Y Boswa: lebaka la magareng a bjana le go ba motho yo mogolo.
Tlatša lenaneo le le latelago la methopothušo ya setšhaba gomme o le lote gabotse.
Ke wena mang?
Tše dingwe: mohl.
Leina la Kliniki:...
Nomoro ya mogala:...
Nomoro ya mogala:...
Nomoro ya mogala:...