Wanneer jy uit ’n vliegtuig kruip, is jou lyf al by sy bestemming, maar jou gees sweef nog in ’n tussenland. Is dít waarom ek – honderd-en-dertien tot honderd-en-dertig kilogram onafhanklike lesbiër – soos ’n riet staan en bewe? Of is dit omdat ek hier is vir die liefde en bang is dat ek weer ’n hand aan my eie lewe sou waag?
Joycelyn is spesiaal, nie net omdat sy ’n Amerikaner is nie, maar ook omdat sy swaar gestremd is. As peutertjie het sy haarself potdoof gemaak deur, van die oomblik toe sy kon praat, só pynlik hard te skreeu dat sy vandag nouliks enige iemand anders behalwe haarself kan hoor. As Amerikaner is dit ook nie nodig nie. Sy is hier om goeie kontakte te maak met die inheemse bevolking. En om in die verbygaan ’n man te vind. Haar baas, die FBI, kan trouens alles en almal vind.
Sélf is ek ’n gesant uit die transitoderm van Wes-Europa, die koninkryk van die stil lewensgenieter en Parkinson-lyer koning Albert. Die landjie in ’n gordiaanse knoop met homself: België. My missie na hierdie land is humanitêr van aard. Ek wil ’n hoer bevry uit die kloue van die Masedoniese Albanese, om haar ’n beter werk te gee by my by die huis. Ivana is die naam van my sexy stukkie. Die skepsel is teen ’n spotprys online vir my aangebied deur ’n goedhartige Masedoniese Islamitiese Albanees, wat eensklaps weer offline verdwyn het.
Op die GPS-skerm is die lughawe ’n klein swart speldekoppie. In werklikheid is die bouwerk ’n klein bietjie groter en baie warmer. Volgens die reëls van ’n reisverhaal is daar in die verste verte geen lewende siel te vinde nie, nie eens ’n taxibestuurder nie. Hoewel ek so min hoop in hierdie lewe oor het, is dit blykbaar nog steeds te veel. Wanneer sou dit die vuurwerk van Albanese behaag om raserig aan te kom om my te ontvoer, te verkrag en in hul bergdorp as dwangarbeider bokmelkkaas te laat maak? Ek is regtig nuuskierig om uit te vind, maar daar is niemand wat my dit kan sê nie. Gasvryheid het ’n hol begrip geword.
Soos swetende slakke gly Joycelyn en ek dan maar na ’n bushalte. Vanaf halfagt soggens word die oond van die hemel hier op veertig grade gesit om die land solank op te warm vir die res van die dag. As jy mý vra is dit nog meer neerdrukkend as die Belgiese weer, want hier is geen hoop op verandering nie.
Dis tienuur die oggend toe ons neerstryk op die terras van ons hotel “Youth Hostel”. Ek sien ’n swart stippeltjie raak, ’n vlieënde diertjie of ’n speldekoppie op my neus. Ek is te lui om dit weg te waai. Onder die genot van halwe liters bier lê vyftigjarige locals weg aan slaaikoppe en regmaker-sop van maagspek. Tydens die ete hou hulle ywerig aan met rook. Gekommunikeer kry hulle deur skurende skarniere en pap wielbande na te aap. Ook ek staan op die punt om gek te word van die hitte. Net my uit-die-naat-barstende skinny Pepejeans hou my buitelyne nog bymekaar. Én die gedagte aan die skepsel wat my meer as enige iemand anders in die wêreld nodig het: Ivana. Ek het haar met my eie oë online sien krul van toewyding.
“Ja! ’n Uittarting!” hoor ek myself herhaal. Eintlik praat ek jare lank nie meer nie maar praat die Prozac deur my. Prozac gooi ’n seildoek oor my wêreld, ’n feestent oor die begrafnistafel van my lewe.
Die arme drommel kap die groente in die pan asof sy lewe daarvan afhang. In ’n oogwink groei die berge kos vir die Slaai-eters nog hoër.
My moed sak in my skoene. Hulle sê mos dikwels verandering van spys gee nuwe eetlus maar hierdie is ’n uitsiglose saak. Ek eet vyf-en-tagtig komkommers wat soos wapenvoorraad in ’n hoek opgestapel is. Ek werk ’n bad van jong gerasperde wortels na binne en ook ’n kruiwa kaas, ’n piramide tamaties en ’n paar tuisgebakte brode, maar sommer gou moet ek handdoek ingooi. My blaas gaan bars, maar verder kom ek eenvoudig nie vol nie. Sonder diervette word ek nie versadig nie. Dis om van wraak te neem! Bokke, skape en koeie vreet hulleself dik op bergtoppe, in sappige groen weivelde en langs die pad, terwyl ek byna van die honger omkom. Dis nog te vroeg in die dag vir vleis in die land van die Slaai-eters, bibber die seun met die Pekinees-oë.
My drome dryf weg na ’n koei en na Ivana. Hoe wonderlik ’n regte-egte Belgiese dikboud-koei soos ek by Ivana sal pas. Die lugleegte van my siel probeer elke detail van haar skoonheid vas te vang. Hoe sy kwesbaar en bleek op die webcam gelê en spin het soos ’n katjie. Ek sien haar voor my onder ’n berg gerasperde kaas wat sy soos ’n heerlike donskombers oor haar stomende liggaam trek.
Met ŉ missie vertrek Joycelyn na die inboorlinge in die hartjie van die stad. Hongerig en eensaam staan ek maar daar rond. Stof waai rondom ons. Van hoë hyskrane af swiep emmers vol sement oor die stad. Bouers tel die ure wat hul oortyd werk. Sal hulle dit regkry om die hoofstad op te dollie teen 8 September? Dan word twintig jaar se onafhanklikheid gevier. Die lewenskrag van ’n beskawing word gemeet aan sy argitekte. Kyk maar na Egipte en die Ivoorkus. En na Ivana se ouers, eenvoudige boeremense wat ’n dogter geboetseer het wat bestand is teen alle werk, groot en klein, vuil en smerig. Hulle het hulle dogter vir my gebou, as jy mooi daaroor dink. En ek staan vir haar en sweet aan die rand van die groot Lego-plein in Skopje. Vir haar waag ek my in die splinternuwe woud van gipsstandbeeld-skepsels. Net so fake soos Ivana. Gebrekkige slette sit op bankies en pruil, om uiteindelik maar toe te gee aan halfmoderne, halfmetroseksuele mans. Die kans dat Ivana soos ’n fee in hierdie Bois de Boulogne rond dartel, is nie klein nie. Tito, die groot borste-liefhebber en vriend van die Amerikaners, is vervang deur tientalle onbekende dooie Masedoniërs wat uitkyk op die bou-uitgrawing Skopje vanaf hulle goedkoop voetstukke. Een beeld ontroer my veral. Die grootste moffie in die geskiedenis vertoon trots sy haredos in die middel van ’n plein, op ’n reusagtige beton suikerkoek: ’n enorme Alexander die Grote galop op sy lieflingsperd na die goue toekoms van die twee miljoen Slaai-eters.
Maar daar dreig gevaar, groot gevaar. By die pilare drentel ’n groepie protesterende mense rond. Met pamflette. Haal asem en maak dat jy wegkom, praat ek streng met myself. Verskillende dokters (dermatoloë en psigiaters) het my vertel dat ek erg allergies is vir massas mense en maar liewer uit hulle buurt moet bly. Oral ter wêreld tooi manlike verteenwoordigers van hierdie tipe hulle donsige babagesiggies met sigaret in die mondhoek, terwyl die meisies, humeurig en beeldskoon, kunssinnige vodde om hulle lywe drapeer. Wanneer jy ’n verdagte meisie “nee” hoor koer, weet jy die siekte is naby. Tog kan ek myself nie keer nie. Kry ek weer selfmoordneigings, sonder dat ek dit besef? Ek is erg vermaer sedert my aankoms by die Slaai-eters. Met my volle, kwesbare honderd-en-twaalf kilogram, loop ek af op die taaiste, mees ongenaakbare meisie van die troep.
“Moenie moed opgee nie, meisie,” hoor ek die Prozac in my praat, “ek sal die Nobelprys vir Diëte wen in 2050, ek is ’n vrou en ek leef nog. Ek wil myself opoffer vir jou land. Jy mag vir my ’n standbeeld gee. Vinnig, voor dit te laat is en ek dood is.” In hierdie klimaat is die kans om ’n hartaanval te kry reëel. Veral vir ŉ erg depressiewe hartlyer wat intussen slegs ’n honderd-en-elf kilogram weeg. Ek sien trouens weer swart vlekke. Of is die swart spikkels op my netvlies die swartkoppies op die aktivis se neus ? Nee, die spikkels pak saam tot ’n onweerswolk in die hemel terwyl sy wegloop. Is my land in vlamme? Of is daar aan die oorkant van die oseaan ’n nuwe 9/11 aan die gang? En sal ek Joycelyn en Ivana nog sien voor ek doodgaan? Saam? Terwyl hulle saam kom op ’n kaas-solder?
In die put staan kindertjies met smerige gesigte boontoe en kyk. Met ’n tou aan die enkels is hulle aan mekaar vasgebind. Hulle word onder beheer gehou deur Peuloog, die eerbiedwaardige groenteboer van ons hotel, wat self onder Joycelyn deurgeloop het.
“Daar’s geen beter plek vir ons nie!” toeter sy. “Die slaai-eters het oral wireless. Kom, laat ons vinnig vir Ivana gaan haal. Dan kom sy saam in die container. Ek het nou net ’n paar organe bestel via die Serwiërs.”
In die armoedige kafeetjies langs die rivier word somber liedjies gekoer. Ek verstaan nie ’n woord daarvan nie maar voel tog iets in myself opwel. Geen liefde vir ’n onbekende sloerie nie maar mededoë met ’n nasie wat nie veel groter as my eie respektabele lyf is nie. Ek weet hoeveel mens ly as jou formaat nie in die wêreld pas nie. Size matters.
Die waarsegster lees die afsaksels. Senuagtig kyk ek boontoe. Die skadu van ’n pikswart wolk hang bo ons.
“Volg jou natuur,” is al wat die waarsegster sê. Sy kyk na my asof sy dit bedoel en verdwyn dan diskreet.
Buite kry ek vir Joycelyn, kotsend bo die Vardar, haar hempie bo-oor haar kop getrek. So trashy het ek haar nog nie gesien nie. ’n Spioen se agterent.
Op die berg buite Skopje brand die groot Ortodokse kerk. Bo ons koppe bly die wolk van God of die iCloud van Apple waak. Ons volg die geur van die rivier Vardar en die glinstering van die radioaktiewe visse wat terugkeer sodra ons die stad en die industrie-strook vol smeerlap-spuitende fabrieke agter ons gelaat het.
Ons kom nader aan die dorp en hoor ’n barbaarse lawaai. Sal ons? Durf ons? Sal die Moslems ons met handgranate nader, net so kragtig soos ons s’n? Is Ivana ’n Moslem wat in die geheim met haar webcam speel? Hier in die hitte en die stof? En speel haar pa soms saam?
Donker mans en gesluierde vroue sien ons raak en sleep ons saam na die troue. Weer ’n broer en suster wat in die eg verbind word. Daarop klink ons graag ’n gratis glasie. Ons word ook propvol lekkernye gestop. Ons kry nie kans om met leë monde na asem te hap nie. Russe het my al teruggehou by buffets maar hier is ons in ’n omgekeerde wêreld. Die twee families moedig my luidkeels aan. Hul gasvryheid ken geen perke nie. Hulle dwing my om tot die uiterste te gaan. My osse-knieë knak onder die gewig, my porieë bars oop, my kake maal piepend. In ’n oogwink het die halwe bruilofsbuffet in my verdwyn.
Wag net ’n oomblik, lui dit deur my Prozac-brein. Waarom doen hierdie mense dit? Ek is darem nie onder ŉ kalkoen uitgebroei nie. Ek kry visioene van my held Jommeke (1) wat volgestop word, om net weer in die volgende prentjie in sy swart maatjies se kookpot te beland. Op die laaste nippertjie word die grapjas natuurlik gered. Maar wie sal my red?
So goed en so kwaad soos ’n volgepropte vark haarself kan voortbeweeg, hobbel ek tuin toe. Ek ril. Die silwer wolk verlig my en bly stilstaan bo ’n stewige hondehok. ’n Basterhond kom uit die hok geloop, ’n liewe en lelike dier wat teen my opspring tot ek omrol. Hy dra ’n naamplaatjie waarop ek lees: IVANA. In die helder skynsel van die wolk kom daar nog ’n wese na buite gekruip. Daar woon in hierdie streke die mitiese ras van die Homoseksueel. Op die platteland woon hulle in die agtertuin van hulle verwekkers, saam met die viervoetige skepsels van die huis. Hierdie moffie het vroueheupe, ’n oorbel en ’n mullet wat my eie landgenote leer ken het in die jare tagtig van die vorige eeu. Die man is baie siek. Hy moet gesond word. Ek waggel terug na die fees.
Vir ’n oomblik moet ek ’n golf van naarheid onderdruk maar ek is wel nog nugter en wakker genoeg om Joycelyn weg te neem van waar sy by ’n groepie vroue staan wat haar onder die baklava’s begrawe. Ek sleep haar saam met my na die hondehok en sluit haar toe saam met die moffie. Buite hou ek wag, saam met Ivana. Dit is hartverwarmend om te hoor hoe Joycelyn die siek man verower. Ná ’n volle agt minute kom sy uitgeloop. Die wolk beweeg bo haar kop en het enorm in omvang toegeneem.
Die res van die nag loop ek met die wolk terug na die stad. Dit is 8 September, die land bestaan twintig jaar. Die Masedoniërs maak groot vordering in basketbal. Hulle het reeds die irriterende Grieke hard pakslae gegee en mik verder na die hoogste hoogtes van die Europese beker. Vir die meeste mense is daar oorgenoeg rede om fees te vier. Ek kon dus met ’n geruste moed gaan slaap op ’n bank in die park. “Ja,” mymer ek nog vir ’n oomblik voor ek indommel, “die Slaai-eters het ’n siel wat hard en verkool is, tot op die grond gebrand ná al die jare. Die mense van die Slaai-eters het gely en ’n kultuur daaruit gemaak, wat hink tussen publieke onverskilligheid en private lyding en begeerte. ’n Volk wat van agter haar eie gordyn na buite wil kyk maar nie bekyk wil word nie.” Vreeslike skerp en slim praatjies vir ’n stomdronke lesbo wat intussen honderd-en-veertig kilogram weeg.
Saam met die son staan ek op. Van al die bitter Masedoniese bier en vodka en pepermenttee, sit ek nou met ’n kolossale babbelas opgeskeep. Dit is so erg dat ek voor my oë ’n swart wolk sien. By veertig grade, met ’n babbelas wat jou alle lus om selfs selfmoord te pleeg, ontneem, is ’n mens geneig om dinge te sien wat nie bestaan nie. Tot my doofstomme verbasing lok die wolk my. Ek volg hom, in die rigting van die rivier. As ek hier selfmoord pleeg, sou dit die Belgiese selfmoordsyfer laat styg? Bereik ons dan regtig die wêreldrekord? Ek aarsel.
Ek het ’n ryk gevulde lewe gehad, vol met kos. Ek het dit alles gesien: die histeries-laggende paparazzi toe Amy Winehouse – sy mees winsgewende onderwerp – die handdoek ingegooi het, die grotte van Lascaux, die fynbesnaarde keisteenvervaardigers van my land wat my gekontrakteer het vir ’n reklame stunt, die oorhellende vlakte van Ronquières en die vlakheid van Ivana se borskas.
Dis nie iets waaraan ek graag terugdink nie. Die wolk daal oor my neer. Ek sien nou dat dit uit duisende bye bestaan. Dit styg op en sleep my saam oor die rivier, na die basaar. ’n Kleremaker sit voor die venster van sy uitpeulende winkel. Met al sy aandag dryf hy ’n naaimasjien aan. Sy ou kop knik saam met die ritme, asof daar musieknote uit die masjien kom. Hy kyk nie op nie toe daar ’n swaar skadu binneval – ek. So aandagtig is hy besig dat dit my stil en eerbiedig maak. Sy dun lippe beweeg klankloos. Waarskynlik is dit die woorde wat hy op ’n lang doek stik. Ek sien die benige taaltekens oor die linne skuif, soos tienermeisies op ’n party wat nog nie die moed het om hulleself heeltemal aan die musiek oor te gee nie. Hulle kyk na mekaar, wagtend tot iemand hulle kies. Ek hoor woorde wat na suurstof hap. Terwyl hy stik, ontsyfer ek ’n paar. Ek lees my eie naam, Joycelyn en Ivana en sien die wolk. In vervoering verstaan ek dat hierdie ou man die kroniekskrywer van die lewe in Masedonië is. Hy hou by wat hier gebeur, tot in die fynste details, al eeue lank. Sy winkeltjie peul uit van die verhale. Niks bly ongesien nie. Hy weet dat ek my wolk sien wegdryf het oor die berge. Hy weet dat ek selfmoord wil pleeg omdat ek Doofheid gevind het en geen Liefde nie. Die man wys dat ek op twee stewige kroegstoeltjies langs hom moet kom sit. Bemoedigend klop die oer-Masedoniër my op die skouer en sê die woorde wat elke Masedoniër sy lewe lank hoor: “Moenie moed verloor nie. Eendag sal dit gebeur, eendag.”