Die agteruitgang van die sosiaal-demokratiese partye in EuropaFoto: En.wikipedia.org Die sosiaal-demokratiese partye (sosialistiese partye in sommige lande) is ŉ instelling in veral Europa en was van die eerste partye wat gevorm is en wat reeds in die 19de eeu die belange van die laer klas, by name die werkers, teenoor die besittersklas en elite verteenwoordig het. Die werkersklas in die laat 19de en vroeë 20ste eeu was ŉ opkomende klas, sterk in getalle maar met min geld en selfvertroue en swak georganiseerd totdat vakbonde en die sosiaal-demokratiese partye hulle belange begin verteenwoordig het: die een by die werk, die ander een in die politiek. Die werkersklas het ŉ trots ontwikkel en het ŉ magsfaktor geword danksy die twee instellings wat hand-aan-hand gegaan het. Dit is aan die sosiaal-demokrate te danke dat talle hervormings ingestel is wat die werksomstandighede beter en veiliger gemaak en werksure verminder het, met beter betaling en talle byvoordele. Die sosiaal-demokrate is wel gebore uit die denke van Karl Marx, maar het hulle later van die kommuniste onderskei daarin dat hulle nie na die utopie van die klaslose samelewing in ŉ verre toekoms gestreef het nie, maar na die verbetering van die werkers se omstandighede hier en nou, en dat hulle dit nie deur middel van ŉ revolusie wou doen nie, maar deur die stembus. Hulle was prakties en op brood en botter sake ingestel, wat hulle meer suksesvol en meer aanvaarbaar vir die kiesers gemaak het as die kommuniste, en wat daartoe bygedra het dat sosiaal-demokratiese partye in meeste Europese lande die grootste of naasgrootste party geword en dikwels die regering gestel het. Veral ná die Tweede Wêreldoorlog het die meeste sosiaal-demokratiese partye gebreek met Marxisme en daardeur hoofstroompartye met ŉ breë appèl geword wat nie meer net op werkersbelange en vakbonde gerig was nie. Hulle pragmatisme het gemaak dat hulle naas die konserwatief-burgerlike Christen-demokrate die tweede groot hoofstroom- en volksparty geword het. Veral in die 1970’s en 1980’s was in talle, indien nie die meeste Westerse lande nie, sosiaal-demokratiese partye aan bewind. In die laaste sowat 10 tot 15 jaar is egter ŉ geleidelike agteruitgang van dié partye te bespeur, wat veral in die laaste paar jaar duidelik geword het. Die tendens is orals te sien, maar is nie orals ewe dramaties nie. Verkiesingsuitslae in verskeie lande illustreer die punt: In Nederland het die eens magtige Partij van de Arbeid (PvdA) wat altyd min of meer een derde tot ŉ kwart van die kiesers verteenwoordig het, geval van 25% en 38 setels in die verkiesing vir die Tweede Kamer in 2012 na 5.7% en 9 setels in 2017. In Duitsland was die Sosiaal-demokratiese Party (SPD) altyd gewoond aan stempersentasies van tussen 35% en 45%, dus meer as ŉ derde van die kiesers. Ná 2009 het hulle agteruitgang begin met uitslae onder 30%, en met die laaste parlementsverkiesing in 2017 het hulle geval tot 20% van die kiesersteun. Meningspeilings sien hulle nou selfs by 15%. In Frankryk lyk dit selfs nog meer dramaties. Die sosialiste het die politiek vanaf die 1950’s oorheers as grootste of tweede grootste party wat dikwels die president gestel en die parlement oorheers het. In 2012 het hulle nog 295 setels in die parlement (uit 577) gehad, in 2017 slegs 29, dus ŉ verlies van 90%. In die presidentsverkiesing van 2017 het die sosialistiese kandidaat, wat gewoonlik deurdring tot die uitklopronde, slegs 7% gekry, die marge van ŉ splinterparty. Met die opkoms van Emmanuel Macron se sentrum-linkse kitsbeweging En Marche aan die een kant, en die uitgesproke linkse beweging van Jean-Luc Mélenchon aan die ander kant, het die sosialiste betekenisloos geword. Ook in Spanje beleef die sosialiste al vir ŉ paar jaar ŉ agteruitgang. Sedert die 1980’s was hulle lank die dominante party. In 2004 het hulle selfs 44% van die stemme gehaal en was uitslae bo 35% die norm. Met die laaste verkiesing in 2016 het hulle teruggesak na 22% van die steun, nadat hulle al geruime tyd op ŉ afwaartse trajek was. Gereelde leiersveranderings en binnegevegte toon ŉ party in krisis en geen omkeer is in sig nie. Daar is ook kompetisie van die nuwe verlinkse party Podemos. In Brittanje is die Arbeidersparty ook onlangs deur moeilike tye, maar word in ŉ sekere sin deur die kiesstelsel, wat in wese ŉ tweepartystelsel is, gered. Tans lyk dit egter onwaarskynlik dat hulle in die nabye toekoms weer die eerste minister sal stel, veral omdat hulle na die periode van ŉ gematigde “New Labour” onder Tony Blair met Jeremy Corbyn weer ŉ uitgesproke linkse leier het wat vir die meerderheid kiesers nie aanvaarbaar is nie. In Swede was die sosiaal-demokrate vir die grootste deel van die 20ste eeu die bepalende party, in so ŉ mate dat hulle Swede in ŉ sosiaal-demokratiese modelstaat verander het. Hier is die agteruitgang nog nie so sterk nie omdat die welsynstaatmodel nog werk, maar ook hier is ŉ afwaartse tendens te bespeur. Terwyl die sosiaal-demokrate sedert die Tweede Wêreldoorlog konstant bo 42% steun gekry het, het hulle met die laaste verkiesing in 2012 na 31% teruggesak, en meningspeilings dui op verdere verlies aan steun in die volgende verkiesing later vanjaar.