Richtersveld Indigenous Knowledge Database
Database Home > Entry > Plekname en stories
Plekname en stories
Contributor: Pieter van Wyk
Related file: http://book.ecoafrica.co.za/images/uploads/BUCHUBERG.doc
Includes: buchuberg, holgat rivier, visagiesfontein, bokdrol hoek, alexander bay airstrip, kortdoorn (incl interesting history of families who lived there)
WITVOOR EN SAREL SE KOP, Orange river mouth, heavy separation plant, the old gum tree, oppenheimer bridge, hohenfels
Some nice older images to illustrate the stories, may be able to scan at higher quality
The original version of word file has larger images embedded also - was 20mb in size.
Shrunk to web size here for download.
(note images embedded in word document)
Met die aankoms van Colonel Gordon het die ondekker reisiger die twee berge gesien langs die kus en hulle gedoop die �Twee Gebroeders� 1770�s. Die twee berge was toe gebruik as landmerke en in die 1800�s na die begin van die taal, Afrikaans het dit die �Twee Broers� geword en voor 1930 is die Berge hernoem na Buchuberg Noord en Suid. Vandag is die twee berge langs die kus van die Richersveld nie net twee landmerke nie, maar dis twee berge met �n reik argilogiese geskiedenis vir die mense van die Richersveld. As jy �n paar miljoenjaar terug gaan sal jy vind dat die twee berge eens eilande in die see was, en daarom kry �n mens teen die sye van die berge �warmwateroester� fosiele. En lank, maar nie te lank gelede, so te s� 500 000 jaar gelede was die berge nog steeds twee eilande, maar binne �n riviermond, moontlik die Oranje rivier. Die twee berge is reik aan argilogiese artifekte soos die onderkake van �n uitgestorwe Kaapse Berg Kwaga wat 10 000 jaar gelede dateer. Die twee berge vertel ook vir ons �n stukkie van die vroegste inwooners van die Kuslein van die Richersveld, die Strandloopers. Daar is �Strandlooper Afvalhoopies� rondom die berge en goed bewaarde artifekte van die skaars mense by �n grot op die berg. Die Strandlooper Afvalhoopies dateer na die middel steen tydperk (30 000 � 150 000) en is die twede oudste plek met Strandlooper oorblyfsels langs die Kus van die Richersveld. Die twee berge het �n baie ryk plant stelsel en kom daar �n paar indemiese spesies op die berg voor, die berg is ook die tuiste van �n groot aantal reptiele. Onder links is �n subspesie van Crassula Mocowania wat op Buchuberge voorkom, middel is Ramalina Capensis (Lichen) en links is �n Suidelike Klip Agama (Agama atra) of Kogelmander.
Links is die magtige waters van die Holgat rivier, �n rivier met pragtige klowe waar waters diep in die rots-wande in gesny het. Die rivier wat slegs 1-3 keer �n 100 jaar water kry is �n defnitiewe natuur wonder en laat wonder �n mens soms hoeveel jare en hoeveel waters moes oor die strokie land gespoel het om so diep en breed in aarde in te sny. Die rivier het sy naam gekry van die vroe� inwoners van Alexanderbaai wat in die helfte van die pad tussen Port Nolloth en Alexanderbaai deer die �diepknik� van die rivier moes ry. In die 1940�s was die pad in die rivier opper gevul, maar die mense moes nog steeds deer die holgat in die pad ry. Die rivier het �n reik geskiedenis en word al baie lank deur die mense bewoon. In die rivierloop is baie oorblyfsels van die San gevind wat 900 � 30 000 jaar gelede dateer. By die mond van die Holgat rivier is daar ook oorblyfsels gevind van die Strandloopers en �n bietjie meer na ons tyd, is daar oorblyfsels van die vroe� Europese mense gevind van die laat 1800�s tot die 1940�s. Volgens �tanie Hesie Coetzee� vrou van Albert Richersveld het haar ouers vanaf die laat 1800�s in die Holgat rivier gewoon en is die oorblyfsels wat daar is van haar gesin. En dan aan die bokant, onder die voet van die Richersveldberge is daar ook die oorblyfsels van Nama feeposte gevind wat dateer tot so ver terug as die 1920�s en van die middel 1940�s is daar ook oorblyfsels van die Bosluisbasters feeposte te vinde. Links is vo�lstruis eierdop wat deer die San mense gebruik was vir water houers wat gevind is deer Hessie Coetzee (Nuwerus) as kind in die Holgat rivier in die 1940�s. Die Holgat rivier is nie net ryk aan menslike geskiedenis nie, maar natuurlike lewe. Daar word vertel dat daar aan die bokant van die rivier nog �n paar ribboke bly. Die rivierloop is ook die tysde van die Bruinhahina (Strandwolf), Rooi en Draai Jakkals, Grou kat en Ratel. Die rivierloop is ook �n broeiplek van groot hoeveelhede roofvo�ls en die skaarse Barlow�s Lewerik, gebruik ook die rivier as tuiste. Vo�lstruise en gemsboke is ook �n algemene gesig in die rivier. Die rivier het �n groot verskeidenheid reptiele en plantspesies, sommige indemies bv. Drosanteum Holgatensis wat n�rens anders in die w�reld voorkom behalwe in die Holgat rivier.
Van links na regs, Drosantheum Holgatensis, Veldverkleurmanietjie, Holgatrivier Canyon.
Links is die pragtige uitsig vanaf Visagiesfonteinkop (322mbs). Die fontein is in die vroe� 1900�s geontdek deur Europeese mense, maar hulle was duidelik nie die eerstes wat die fontein gebruik het nie. Rondom die fontein is daar stukkies gebreekte volstruis eierdoppe en krale wat beteken dat die fontein moes op �n tyd gebruik gewees het deur die San mense. In die 1920�s het Petrus Albertus Huysamen in sy ouers se gewese huis op Visagiesfontein gewoon. Hy het vir Susanna Sophia Engelbrecht ontmoet op Kortdoorn, en hulle het getrou en op Kortdoorn voort gebly. Gedurende 1934 is hulle terug na hulle huisie op Visagiesfontein en is hulle eerste dogter Cornelia Katerina Huysamen in 1935 gebore. Gedurende 1938 het die gesin terug getrek na Susanna se ouers se huis op Kortdoorn en het niemand weer op Visagiesfontein gebly nie, al wat vandag nog daar is, is die ou huis murasie, die bodem van �n dam en die hand gegrawe put. �n Besonderse plek by Visagiesfontein area is die Klipbakke wat die drink plek van Petrus en Susanna se bokke en skape was, wat vandag nog deer Veeboere in die omgewing gebruik word. Die Visagiesfonteinkop het �n besonderse plant en reptiel lewe.
Bo van Links, Klipbakke, Aloe arenicola, onbekende Crassula spesie. Onder van links, Fensterplantjie (Fenestraria Rhopalophylla subsp. Avrantiaca) en regs is Susanna Sophia Huysamen met haar dogter Cornelia Katerina (Nellie) 1937 op Visagiesfontein net voordat hulle terug gekeer het na Susanna se ouers se stukkie grond by Kordoorn.
Links is die pragtige uitsig vanaf die koppie by Bokdrol hoek. Die plek was bewoon deur die Venant familie in die 1930�s tot die 1940�s. Die tekens van die �oukraal� kan nog duidelik gesien word en net kort voor die Witduin van Bokdrol hoek l� van die familie se graftes. Die grafte het nie kopsteune nie, maar plat klippe met �n paar rotse bo op. Die naam van die plek was eers Brandbos. In die 1960�s tot 70�s het die myn die stukkie grond by Brandbos laat om ploeg en �n paar lappies lusern geplant. In die 1980�s is �n pomhuis gebou vir die waterlories en het iemand groot op die muur geskryf bokdrol. Die pomphuis het later buite werking geraak en het �n gewilde braai plek vir die gemeenskap geraak en het die mense die plek Bokdrol hoek gedoop in die vro� 1990�s. Die plaase het ook tot niet geword, maar die boom laanings wat vir wind skyling geplant was staan nog. Die plek is �n gewilde keierplek van die strandwolf en word sy spoor gereeld oor die Witduin gesien. Bo links en regs is van die mooi rotsformasies bo op die koppie by Bokdrolhoek en heel links is Ferraria Schaeferi teen die sy van die Witduin. Onder is Jutta- ninteria Deser- ticola, indemiese spesie tot die Kusvlak van die Richersveld.
Gedurende die oorlogsjare het al meer en meer Lugmagvliegtuie op patrolliediens by die Alexanderbaaivliegveld aangedoen om te herbunker. Die ou vliegveld (in die myngebied) was egter naby die see en vliegbedrywighede is baie deur digte mis oor die gebied beperk. Langer aanloopbane is gedurende 1942 naby die destydse Kortdoorn aangel�, en in 1945 is �n eindpuntgebou opgerig. Na die oorlog is �n vliegveldinligtingdienssentrum deur ie Departement van Vervoer gestig in �n gebou wat voorheen deur die Poskantoor as �n radio-telegraafkantoor gebruik was. �n Radiotelegrafiekring, tussen hierdie sentrum en ander grondsentrums asook lugvaartuie in die lug, is ook in werking gestel. Gedurende 1948 het die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) op die Kaapstad-Windhoek-Kaapstad roete vir die eerste keer by Alexanderbaai begin aandoen. Die Lockheed Lodestars is eers deur Dakotas (DC3) en later deur �Skymasters� (DC4) vervang. Gedurende 1965 is die aanloopbaan geteer en kon SAL Viscounts dus ook gebruik word. Sedert 1955 word geskeduleerde dienste deur beide Suidweslugdiens en SAL uitgevoer. Die eerste radio-navigasiehulpmiddel nl. �n mediumgolf radiobaken, is gedurende 1953 in gebruik geneem en uiwykings as gevolg van swak weersomstandighede het heelwat verminder. Verdere hulpmiddels nl. V.O.R (alomgerigte ho� frekwensie radiobaken) in 1969; D.M.E (afstandmeet uitrusting) en VASIS (signaderingshellingwyser) in 1974. Die radiotelegrafiekring is deur �n teledrukkerskring vervang en kommunikasie baie verbeter. Aanloopbaanligte is egter nog nie op hierdie stadium aangebring nie. Die oorspronklike vliegveldvluginligtingssentrum was ongeveer 6km vaaf die lughawe binne die sekuriteitsgebied gele�. Geen behoorlike beheer oor lugvaartuie op en in die onmiddellike omgewing van die vliegveld kon dus uitgeoefen word nie. Hierdie probleem is egter te bowe gekom toe die vliegveldvluginligtingssentrum gedurende 1968 na die beheertoring op die vliegveld verskuif is. Vandag staan die Lugawe nog vol in werking. Die veld het sy eie ligte op die aanloopbaan gekry. Die gebou is gedurende 2005 blou geverf en in 2007 opgegradeer. Die toeristing binne in die vlieg toring is hoogs gesostifikeeerd, moderend en van die beste. Intresant is seker, Elsa Smith wat die langste werker was tot dus v�r by die Lugawe. Sy werk al vanaf 1988 by die Lughawe toring en is nog tans werkend daar. Volgens haar was dit, maar aan die begind moeilik om van die Kaap af te kom en op �n Vliegveld soos die te kom werk, in �n plek wat so verlate is, maar dit was haar brood en botter werd. Nou s� sy weer, daar l� �n moeilike tyd voor. Na 19 jaar by Alexanderbaailughawe gaan sy in 2008 verplaas word weer terug na Kaapstad. Sy s� dis maar moeilik om weg te gaan want die gasvreiheid van die Richersveld mense sal �n mens n�rens anders in die w�reld kry nie.
WELKOM BY DIE WESKUS VAN RICHERSVELD
Begin by roete 1 en sien hoe lyk die Weskus van die Richersveld met al sy besienswaardighede ens. R1	-	Port Nolloth
R2	-	Mecdocalsbaai
R3	-	Cliffs -	R3.1	-	Kleinduin
-	R3.2	-	Swartbank
-	4X4 pad
-	R3.3	-	Swartbank
-	Buchuberg Suid + Noord
-	R3.4	-	Een Hek
-	R3.5	-	Holgatrivier monding
-	HomeWood Hawe
-	Kaap Voltas
-	Alexanderbaai Hawe
-	Lichen Veld
-	Oranje rivier mond, Ramsar gebied
R4	-	Boesman koppie
-	Alexanderbaai Lughawe
R5	-	Herrie Opennaaimer Brug
-	Kortdoorn dorp
-	5.1	-	Pagvlei
-	5.1.1	-	Visagiesfonteinkop
-	5.2	-	Pagvlei
-	4X4 pad (Karduine)
-	Hendrik Skreurder se Withuis
R6	-	Wurmkop
-	6.1	-	Rooibank
-	R7 roete verder na Springklipberg
-	Indraai by R3.1
Die ouers van Giel en Hendrik Louw het in die middel 1800�s op Grootderm kom woon, nie te lank na hulle het daar v�rlangs familie van hulle, �Engelbrecht�s� in die 1880�s op die lappie grond �n enkie van die rivier monding af, wat deur geen mens, blank of kleurling, bewoon was (�volgens hulle verslag�) gekom woon en die plek gedoop Kortdoorn. Hulle eerste dogter, Susanna Sophia Engelbrecht is toe op Kordoorn gebore 1891 en is getroud daar 1907 met Hendrik Jacobus Engelbrecht. Hulle twee het eienaars geword van Kordoorn en hulle oudste dogter Sussana Sophia Engelbrecht was toe gebore 1911 wat die volgende erfnaam van die grond was. Hulle het gelukkig gelewe en met �n klompie bokke en skape geboer. Susanna het groot geword en haar eerste man ontmoet, sy was �n rukkie weg van Kordoorn, hulle het twee kinders Willem en Susanna De Vries gehad. Haar man is toe oorlede en sy het �n nuwe man gevat Petrus Albertus Huysamen. Hulle is getroud op Kortdoorn en sy het nog twee kinders gekry, Nellie wat gebore is by die buite �vee-pos� Visagiesfontein en Gideon wat gebore is by die binne �fee-pos� Witfoorkop toe. Susanna en haar man is alby in die 1960�s, 70�s oorlede en het hulle jongste dogter Nellie (Cornelia Caterina) besluit om terug te gaan na haar ma en ouma se huis en lappie grond op Kortdoorn. Intussen het daa