ANC kry dalk grootste loesing nógOndersteuners van die ANC buite ‘n stempunt in Hangberg, in die Houtbaai-omgewing in die Wes-Kaap. (Foto: Rodger Bosch/AFP) Suid-Afrika se regerende ANC kan moontlik die grooste nederlaag nóg sedert die einde van apartheid ly, met sy steun wat na verwagting tot onder 50% in die plaaslike verkiesing sal daal. Teen Woensdag kort voor 10:00 het die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) reeds 68% van die stemme getel. Steun vir die ANC het op 46,3% gestaan, die DA was op sowat 22% en die EFF op 10,3%. Kiesers moes hul kruisies trek oor sogenaamde brood-en-botter-kwessies soos kragvoorsiening, water, behuising en sanitasie. Tot 2016 het die ANC meer as 60% van alle stemme tydens elke verkiesing sedert die eerste demokratiese verkiesing in 1994 op hom verenig. Steun vir die party het egter teruggesak van 62% in die 2011-plaaslike verkiesing en toe tot 54% in die 2016-verkiesing. Swak dienslewering teister Suid-Afrika al jare lank, terwyl senior ANC-lede, waaronder oudpres. Jacob Zuma, van korrupsie aangekla word. Werkloosheidsvlakke het intussen tot 34,4% gestyg. Frustrasie met die ANC-regering het in Julie oorgekook toe grootskaalse oproer en plundering uitgebreek het nadat Zuma sy tronkstraf van 15 maande begin uitdien het. Die oudpresident is tronk toe gestuur vir minagting van die hof nadat hy geweier het om voor die Zondo-kommissie na staatskaping te verskyn. Die oproer het minstens 354 lewens geëis. ‘Nie ideaal’ ‘n Kiesbeampte seël ‘n stemboks by ‘n stempunt in Fordsburg, Johannesburg. (Foto: Emmanuel Croset/AFP) “Die nasionale prentjie is dat die ANC van sy 2016-vertoning van 54,1% tot 46,8% daal,” sê Xolisa Ngwadla, ŉ statistiekontleder van die WNNR. Die ANC het sy lot aanvaar en die skuld vir die swak vertoning op die Covid-19-pandemie, apatie en beurtkrag wat Eskom ingestel het, gepak. “Ek dink nie ons kon beter vaar nie,” het Jessie Duarte, adjunk-sekretaris-generaal van die ANC, gesê. “Dit is natuurlik nie ideaal om onder 50% te wees nie en ons hoop dat ons nader aan 50% sal beweeg. Ons sal vrede maak met wat ook al die uitslag is, dit is hoe demokrasie werk. “Ons glo sommige van ons eie keisers het weggebly van die stembusse, maar ons sien dit nie as ŉ groot tragedie nie. Ons sien dit as ŉ geleentheid om te verbeter. Ontleders is nie verras deur die ANC se vertoning nie. Voormalige bevrydingsbewegings soos die ANC – wat die stryd teen apartheid gelei het – het ŉ beperkte raklewe. Die ANC is reeds 27 jaar lank aan bewind in Suid-Afrika. “Gewoonlik, ná sowat drie dekades, verloor voormalige bevrydingsbewegings hul momentum. Ons is naastenby daar met die ANC,” sê William Gumede van die dinkskrum Democracy Works. ‘Ineenstorting onder 50%’ Die uitslag van net 67% van die totale getal stembriewe was teen Woensdag omstreeks 11:00 egter bevestig. (Foto: Reint Dykema) Die DA, Suid-Afrika se grootste opposisieparty, se steun gaan na verwagting ook daal van die 29,9% van stemme wat die party in die 2016-verkiesing op hom verenig het. DA-leier John Steenhuisen sê wat die DA van dié verkiesing wegneem, is die “ineenstorting van die ANC tot onder 50%”. “Dit wys ons kan hulle tot minder as 50% laat daal; ŉ energieke opposisie kan hond haaraf maak. Ons moet dit gebruik as ŉ geleentheid om momentum op te bou op pad na die volgende verkiesing,” het hy van die OVK se nasionale uitslagsentrum in Pretoria gesê. Die EFF neem vanjaar deel aan sy tweede munisipale verkiesing. Die rooi barette se steun staan tans op sowat 10,3%, ŉ toename van die 7,1%-steun wat hy in die vorige verkiesing gekry het. Die ANC het in 2016 vir die eerste keer beheer oor die land se ekonomiese hart en grootste stad, Johannesburg, verloor. Dieselfde het in die hoofstad, Pretoria, asook in Gqeberha (voorheen Port Elizabeth) gebeur. Voorspellings is dat die ANC in Pretoria sowat 34% van stemme sal trek, ŉ daling van die 38,1% wat hy in die vorige verkiesing verower het, sê Ngwadla. Gumede sê die ANC gaan ŉ binnekort ŉ “landelike party” wees wat “vergelyk kan word met ZANU PF in Zimbabwe”. Volgens die WNNR het kieseropkoms ook gedaal van 57% na 48% van die 26,2 miljoen geregistreerde kiesers. Die navorsingsinstelling se vooruitskattingsmodel het gewoonlik ŉ foutmarge van net 0,5%. Die finale tellery ná die land se sesde munisipale verkiesing sedert die aanvang van demokrasie sal na verwagting Woensdag voltooi word, terwyl die amptelike uitslae Donderdag verwag word. Die uitslag van net 67% van die totale getal stembriewe is egter tot dusver bevestig.