Solan bevestig die feit dat howe op woordeboeke staatmaak om hul beslissings te ondersteun.146 Soms gebruik voorsittende beamptes woordeboeke as gesag om te bepaal watter party die saak moet wen en watter nie. Solan gaan verder deur woordeboekgebruik in ’n aantal sake te bestudeer. In ’n sesjaartermyn is woordeboeke in 90 van die 804 Amerikaanse hofuitsprake gebruik, oftewel in 11%. Solan het verder bevind dat Amerikaanse regters ’n verskeidenheid woordeboeke gebruik wat wissel van sowel moderne as verouderde verklarende woordeboeke tot tegniese woordeboeke soos ’n regswoordeboek.147 Solan se bevindings is bekragtig deur dié van Thumma en Kirchmeier.148 Hulle bevind selfs dat die Amerikaanse hof van 1990 tot 1998 woordeboeke in ongeveer 180 sake gebruik het om 220 terme te definieer.149 ’n Hof se afhanklikheid van woordeboeke beïnvloed sy beskouing van dié naslaanbron; talle voorsittende beamptes plaas hulle vertroue in woordeboeke en verkeer onder die indruk dat ’n woordeboek oor die nodige gesag beskik om as deskundige op te tree.150 So ’n woordeboek word op sigself ’n gesag en help om die saak te beslis.151 Volgens die Harvard Law Review hou die ietwat oordrewe behoefte aan woordeboeke sterk verband met die tekstualisme (en bedoelingsteorie) wat die gewone betekenis van woorde sentraal stel.152 ’n Woordeboek is die belangrikste bron vir die tekstualis.153
Die aanwending van woordeboeke tydens hofsake word deur verskeie navorsers goedgekeur, mits dit slegs as naslaanbron gebruik en verkieslik as ’n beginpunt gesien word.154 Dit is belangrik om te besef dat woordeboeke waardevolle hulpbronne is en nie boos is nie. Die probleem lê egter baie maal in die aanwending daarvan.
Daar word dikwels van appèlregters verwag om woorde opnuut te interpreteer (wat hulle dan ook deurentyd doen) of om ’n hof a quo se woordinterpretasie en -hantering te bevestig (wat ook dikwels die geval is). Dit gebeur ewe gereeld dat ’n bepaalde woord nie deur die wet gedefinieer word nie en dat daardie taak dan na ’n hof toe verskuif. Wat baie duidelik uit die Jutastat-soektog blyk, is dat hoër howe hulle graag tot woordeboeke wend. Maar die voorsittende beamptes is nie die enigste lui wat woordeboeke raadpleeg nie. Menigmaal wend die onderskeie partye se regsverteenwoordigers en regsadviseurs hulle tot woordeboeke as deel van hul betoog en dwing as ’t ware die voorsittende beampte om dieselfde woorde na te slaan. ’n Meer ervare en deeglike regter sal (hopelik) verder beweeg as die woordeboeke waarop die regsverteenwoordigers aanspraak maak.
Regters maak dit verder duidelik dat woordeboeke meestal as vertrekpunt gesien behoort te word en nie as die finale gesag beskou moet word nie.165 Uit die 150 uitsprake blyk dit sterk dat woordeboeke hoofsaaklik as ’n bevestiger van woordbetekenis aangewend word. Die woordeboekdefinisies word gewoonlik in oorleg met die groter konteks bestudeer en oorweeg. Die woordeboekdefinisie word nie sommer sonder oordeel as die finale beslissing aanvaar nie.
Hoewel die meeste regters oor die algemeen van verklarende woordeboeke gebruik gemaak het, is daar wel ’n aantal verklarende woordeboeke wat waarskynlik nie geskik is vir die naslaan van woorde in ’n appèlsaak nie. Die gebruik van ’n sakwoordeboek174 of Reader’s Digest se Family Word Finder175 kan sterk bevraagteken word. Dieselfde geld die Oxford Advanced Learners’ Dictionary of Current English of die Oxford Illustrated Dictionary.176 Wanneer die Compact Oxford Dictionary met die Concise Oxford Dictionary vergelyk word, word gevind dat die Compact meer beknop is as die Concise. Die Compact is boonop op hoërskoolleerders afgestem. Die Little Oxford Dictionary is nog kleiner as die Compact. Het dié soort verklarende woordeboeke ’n plek in ’n hof, veral as dit die enigste woordeboek is wat geraadpleeg word?
Wanneer ’n persoon die taak opgelê word om ’n woord se betekenis na te gaan en te bevestig, kan daardie persoon dit onmoontlik in een, beperkte woordeboek vind. ’n Skool- of sakwoordeboek is sekerlik nie geskik nie, al is dit ’n verklarende woordeboek. Kleiner en beknopter woordeboeke het eenvoudig nie die ruimte vir omvattender omskrywings en gebruiksvoorbeelde nie. Woordeboeke wat op skoolkinders en aanleerders van vreemde tale afgestem is, spreek tog ander behoeftes aan as om ’n bepaalde woord in meer besonderhede te definieer. Net so sal ’n mens nooit van ’n hof verwag om Pansegrouw se blokraaiwoordeboek nader te trek om problematiese woorde mee te verklaar nie. In die 150 hofuitsprake het Suid-Afrikaanse regters eenvoudig hul soekresultate in woordeboeke weergegee. Die feit dat hulle nooit aangedui het waarom hulle ’n sekere woordeboek vir hul woordondersoek geselekteer het nie, skep die indruk dat hulle nie daarvan bewus is dat elke woordeboek ’n bepaalde teikengehoor het en dat die woordeboeke wat hulle gebruik, nie altyd geskik is vir die tipe woordnavraag waarmee hulle gekonfronteer word nie. Nie elke woordeboek is geskik vir elke soort woordnavraag nie. In vier gevalle het regters na woordeboeke verwys, maar versuim om aan te dui welke woordeboeke ter sprake was. Op die keper beskou is Suid-Afrikaanse voorsittende beamptes effens minder noukeurig as wat ons aanvanklik deur die Jutastat-soektog verstaan het.
’n Laaste opmerking oor die woorde wat deur ’n hof verklaar word: in talle van die 150 hofuitsprake is die woord wat betwis word en eintlik deur ’n hof uitgelê moet word, juis nie die woord wat in ’n woordeboek opgesoek word nie. Woorde wat opgesoek word, hou dikwels met ander, bykomende aspekte verband.177 Baie van die woorde waarrondom sommige van die hofsake draai, word meestal deur verwysing na vorige, soortgelyke hofsake hanteer of die woorde word deur die regter op juridiese wyse verklaar/uiteengesit. Dit gebeur ook dat die betwiste woord wel in woordeboeke nageslaan word, maar dat die voorsittende beampte ook kontekstueel verbandhoudende woorde in woordeboeke nagaan.178 Die naslaan van betrokke woorde tydens hofsake is dus nie so eenvoudig of lukraak nie.
Een van die grootste redes vir kritiek lê by die feit dat daar nie genoeg mense in Suid-Afrika is wat die feilbaarheid van woordeboeke bevraagteken nie.179 Vanuit ’n praktiese oogpunt is daar uiteraard verskeie redes waarom woordeboeke problematies kan wees.
Die problematiek ontstaan onder meer daarin dat woordeboeke beperkend en onvolledig is (en die beperkinge word nie in alle gevalle amptelik erken nie).180 Dit is nie die doel van ’n woordeboek om alle woorde en frases te omskryf nie. Dit is ’n onmoontlike en onredelike taak, selfs wat vakwoordeboeke of terminologielyste betref. Boonop is dit nie vir ’n leksikograaf moontlik om ’n totaal volledige woordeboek te produseer nie. Eksteen181 deel vroeg reeds dieselfde sentiment, en Jackendoff182 dui aan dat die leksikon altyd tot sy eie grense beperk sal wees en nooit al die fasette van taal sal kan opneem nie. Die beperktheid verwys uiteraard terselfdertyd na die lengte van ’n woordeboek. Hoe kleiner ’n woordeboek, hoe minder inskrywings sal daar wees.183 Beknopte woordeboeke moet dus nie die eerste of enigste woordeboek wees wat ’n regter of landdros raadpleeg nie.
Die beperktheid en onvolledigheid van woordeboeke sou ook die gesag van ’n woordeboek kon aantas. Odendal184 voer aan dat gebruikers van woordeboeke graag ’n gesaghebbende uitspraak wil hê wanneer hulle ’n woordeboek raadpleeg, en dat dit veral die taalkundige gesag is wat moet uitstaan. Maar soos Hulbert185 dit stel: “The authority of dictionaries is only that of the men who made them.” Hoewel verskeie woordeboeke in verskillende tale reeds oor die jare ’n reputasie van gesag opgebou het, kan ’n mens die gesag uitdaag en bevraagteken. ’n Mens sou kon argumenteer dat meer volledige woordeboeke eerder in ’n hof gebruik behoort te word.
Na aanleiding van die Jutastat-soektog is dit duidelik dat Suid-Afrikaanse regters ’n voorkeur vir bepaalde woordeboeke het. Sommige van die woordeboeke (veral die Afrikaanse bronne) is bekende (en selfs gerespekteerde) tekste binne die Suid-Afrikaanse milieu, terwyl ander woordeboeke minder bekend onder die publiek sal wees. Maar hoe bepaal ’n hof watter woordeboeke voldoende is vir gebruik?186 Watter kriteria word hier as maatstaaf gebruik? Woordeboeke word soms op ’n lukrake manier geselekteer.187 Die status en aard van ’n woordeboek word nie bevraagteken of beredeneer nie.188 In geen van die 150 hofsake dui die voorsittende beampte aan waarom hy/sy ’n sekere woordeboek gebruik het nie.
Woordeboeke se omskrywing van ’n woord stem ook nie altyd ooreen nie; omskrywings is by tye obskuur en onduidelik en kan nie die betekenis van ’n woord in ’n bepaalde (regs)konteks help aandui nie.189 In Jowells Transport dui regter Levy aan dat verklarende woordeboeke gewoonlik nie omgangstaal weergee nie.190 Hy sluit by appèlregter Kotzé191 aan wanneer hy sê dat ’n kollokasie soos stock meal (veemeel) nie in buitelandse woordeboeke te vinde is nie, omdat dit ’n woord is wat plaaslik gebruik en verstaan word.192 In hierdie saak het woordeboeke slegs tot die verwarring bygedra.
Dan is daar die kwessie van konteks. Woordeboeke is berug daarvoor dat hulle akontekstueel is, veral met betrekking tot regskonteks; woorde staan immers nie in isolasie nie.195 Selfs al bevat ’n woordeboek soos die WAT etikette wat aandui of ’n woord juridies van aard is, kan geen leksikograaf voorspel hoe ’n gewone woord in ’n regskonteks gebruik gaan word nie. Buitendien, sodra ’n gewone woord geëtiketteer word as “juridies” (byvoorbeeld estoppel en interdik), is die woord nie meer gewoon nie, maar ’n vakterm en sit ’n hof waarskynlik nie met ’n woordprobleem nie. Dit is in die meeste gevalle nie die doel van ’n woordeboek om betekenis in konteks weer te gee nie, net soos dit nie die aanvanklike bedoeling van ’n woordeboek is om akkurate woordgebruik te bepaal of voor te skryf nie.196 Die betwiste woord moet sonder twyfel in die betrokke statuut nagegaan word en daardie omskrywings in die statuut moet teen die argumente rakende die betrokke woord gemeet word.197
Diegene wat inligting in ’n woordeboek naslaan, weet dikwels nie hoe om ’n woordeboek te gebruik nie en lees meestal nooit die gebruiksaanwysings voor in ’n woordeboek nie.211 Dat gebruikers nie altyd weet hoe ’n woordeboek saamgestel is nie en ook nie kennis neem van die organisasie in ’n woordeboek nie, gee dikwels aanleiding tot die foutiewe gebruik van ’n woordeboek.
Thumma en Kirchmeier voer aan dat woordeboeke by tye ’n direkte invloed op ’n hof se finale beslissing uitoefen, terwyl daar geen betroubare riglyne vir die gebruik van woordeboeke bestaan nie.212 Dit is kommerwekkend dat oënskynlik lukrake keuses belangrike besluite so direk kan beïnvloed. Derhalwe is vaste en duidelike riglyne betreffende die soort woordeboeke en die wyse waarop dié geselekteerde woordeboeke aangewend moet word, van kardinale belang. Daar is reeds na verskillende ikoniese hofsake in Suid-Afrika verwys waarin beperkte riglyne vir woordeboekgebruik wel voorsien word. Maar hierdie reëls bly vaag. In die Jutastat-soektog het ons gesien dat regters partymaal selektief na die vermelde hofsake verwys en gereeld die waarskuwings daarin vervat (dat die woordeboekdefinisie byvoorbeeld saam met die groter konteks bestudeer moet word), ignoreer. Dit is juis hiér waar die Interpretasiewet ’n ernstige leemte het. As alle juriste gebind word aan een voorgeskrewe werkswyse betreffende die aanwending van woordeboeke, behoort talle onsekerhede en potensiële probleme ondervang te word.
Soos ons reeds in die inleiding vermeld het, vorm hierdie bydrae deel van ’n groter studie binne die forensiese linguistiek. Een van die fokuspunte is ’n verkenning van alternatiewe maniere waarop leksikale probleme in ’n hof benader en opgelos kan word.213 Omdat die alternatiewe benaderings nog in fyner besonderhede bestudeer word en omdat die omvang van hierdie artikel nie ’n vollediger bespreking van dié alternatiewe benaderings toelaat nie, verwys ons hier net kortliks na twee moontlikhede.
Dit is belangrik dat die korpussoektog deur ’n kundige persoon gelei word (oftewel deur ’n persoon wat die nodige opleiding ontvang het). Mouritsen verwys na ’n baanbrekersoomblik waartydens die Amerikaanse hooggeregshof ’n korpussoektog gedoen het.218 Die hof het ’n soektog op die New York Times se argiefdatabasis gedoen waardeur regter Breyer probeer vasstel het of die frase carries a firearm op motorvoertuie van toepassing is. Met ander woorde, kan ’n persoon ’n vuurwapen by hom “dra” as die vuurwapen in sy kar lê? Volgens die korpussoektog is die antwoord ja. Maar regter Breyer het ’n fout begaan: hy het die soekterme carry, weapon en vehicle in dieselfde soektog gebruik.219 Klaarblyklik sou regter Breyer presies kry waarna hy soek. As hy die terme carry en firearm opgesoek het, sou hy heel waarskynlik ander resultate gevind het en beter kon bepaal het of dit algemeen is om ’n vuurwapen in jou kar te “dra” of te “vervoer”.