As jy destyds die fliek The Gods Must be Crazy gekyk het, sal jy moontlik die skreeusnaakse toneel onthou waarin Marius Weyers sy Land Rover in ’n boom ophys.
Dié toneel het waarskynlik ’n gros jong kykers mateloos beïndruk en gesorg vir drome om ook eendag ’n ryding met ’n wenas te hê.
Voeg daarby die SAUK se uitsending van die Camel-trofee wat ongetwyfeld dié toestel verder in jong psiges ingeëts het. Daardie hardebaard manne wat kniediep deur modder beur met wenaskabels oor hulle skouers was heldemateriaal. As jy egter ’n wenas op jou eerste veldryer laat monteer het sonder om twee keer daaroor te dink, het jy dalk die ironie beleef dat dit 99% van die tyd ’n nuttelose katoeter is, maar een waaroor jy innig dankbaar is die dag as jy hom wel nodig kry.
Die basiese reël is dat ’n elektriese wenas minstens 1½ keer die brutovoertuigmassa (BVM) van jou voertuig moet kan sleep.
’n Jeep Wrangler het ’n BVM van nagenoeg 2 500 kg. Maal dit met 1½ en jy kry 3 750 kg. Aangesien ’n wenas se trekvermoë in pond aangegee word, moet jy die metrieke getal omskakel na pond (lb); in dié geval 8 267 lb.
’n Nuwe Nissan Patrol het ’n BKM van 7 000 kg, wat beteken jy gaan ’n bul van ’n wenas soos die Warn Series 15-S Spydura ProMax moet vasbout as jy dié Patrol met ’n swaargelaaide Aloe Lebombo op die haak uit ’n sloot wil herwin. Maak dus die som vóór jy ’n wenas koop.
Die belangrikste van alles is dat tou nie kinetiese energie berg nie. Dit beteken ’n sintetiese tou sal nie soos ’n sweep klap en lyfhoogte na jou toe aangevlieg kom wanneer hy breek nie – iets wat dikwels met staalkabels gebeur.
Waarom dan ’n staalkabel kies as sintetiese tou só ’n wonderproduk is? Sintetiese tou is sensitief vir sonlig en chemikalieë, en raak geleidelik swakker, veral as jou trokkie vir lang tye buite staan. Dit rafel uit as bosse aanhoudend daarteen skuur.
Meganiese voordeel is ’n beginsel wat bepaal dat jy krag kan vermeerder deur hefbome, ratte of katrolle in te span om die werklas te verminder.
As jy nie ’n Warn Series 15-S Spydura ProMax kon bekostig nie en jou goedkoop Chinese 1 ton-wenas sukkel om jou uit ’n verknorsing te katrol kan jy dié beginsel gebruik om jou wenas se trekkrag te verdubbel deur ’n greepkatrol (snatch block) aan ’n ankerpunt vas te bind, jou kabel daardeur te spoel en terug te lei na jou voertuig.
Eerstens moet die ankerpunte op die regte plek in verhouding tot die voertuig wees. Een moet reg voor die voertuig wees (so ’n bietjie na ’n kant toe sal help); die ander twee moet agter die voertuig wees.
Die kabel word dan van die wenas deur die eerste greepkatrol na die volgende ankerpunt agter die voertuig gelei. By hierdie ankerpunt word dit deur die tweede greepkatrol na die agterkant van die voertuig herlei.
En hier word dit deur die derde en laaste greepkatrol wat aan die voertuig vas is, weer terugherlei na die agterste ankerpunt. Die voertuig gaan nie vinnig agtertoe beweeg nie, maar as jy geduldig genoeg is, sal jy jou uit ’n tameletjie kan kry.
’n Wenas is nie ’n speelding nie. Let op die volgende veiligheidsmaatreëls as jy wil hê niemand moet seerkry nie.
Moenie wydsbeen oor die tou staan of oor dit klim terwyl dit onder spanning is nie. ’n Kabel wat dán breek, gaan jou erg beseer. Trouens, sodra die kabel onder spanning geplaas is, moet jy en jou maats ver wegstaan.
Maak jou voertuig se enjinkap oop – dit sal ’n kabel keer wat terugskiet. Jou wenas se afstandbeheer het ’n lang koord wat jou in staat stel om agter die stuur te sit met jou voete op die pedale. Hou die toere hoog en wees gereed om te rem.
As daar nie ’n voertuig, rots of boom naby is om jou te anker nie, kan jy ’n gat grawe, die noodwiel ingooi, die kabel deur die naaf stuur en aan ’n hoëligdomkrag aan die ander kant haak. Hoe losser die sand, hoe dieper die gat.
’n Greepkatrol stel jou in staat om die rigting van die kabel te verander sodat jy óm ’n hoek kan herwin. Dit is veral nuttig as jy ’n maat uit ’n ongemaklike posisie wil katrol waar daar nie ruimte is om ’n plukstrop (snatch rope) te gebruik nie.
’n Voertuig se sleephaak is nie ’n herwinningspunt nie. Moet nooit jou wenas se kabel daaraan haak nie – en beslis nie ’n plukstrop nie. As die bol afbreek, skiet hy soos ’n kanonkoeël deur die lug. En as daai ding iemand tref...
Maak seker daar is darem so vyf draaie van die kabel op die spoel oor – jy wil nie hê die kabel moet van die spoel af loskom nie.
’n Wenas met ’n staalkabel weeg ongeveer 40 kg (net ’n raps minder as die kabel met ’n sintetiese tou vervang word). Indien jy dit voor op jou voertuig monteer, moet jy in ag neem dat daar gewig verby die voorwiele gevoeg word; dus sal jou vering waarskynlik ook aangepas moet word om die ekstra gewig te hanteer.
Omdat die wenas baie trekkrag op die voertuig uitoefen, is dit belangrik om dit op ’n stewige staalplaat te monteer wat direk aan die onderstel vasgesweis is. Die meeste bosbrekers het ’n ingeboude wenasplaat, en die bosbrekers word ook direk aan die onderstel vasgebout. As jy nie jou luukse sportnuts se voorkoms wil verander nie, kan jy die wenas agter die standaard-plastiekbuffer op ’n plaat monteer, en net ’n gat deur die buffer sny vir die kabel.
Moenie lui wees en ál die verantwoordelikheid op die wenas plaas nie. Jy kan sy betroubaarheid verhoog en sy lewensduur aansienlik verleng as jy help waar jy kan.
’n Staalkabel wat om ’n onbeskermde boomstam trek, sal die bas sny (ring bark) en die boom sal mettertyd vrek. Draai ’n boombeskermer óm die stam, so na as moontlik aan die grond. Waardeer die natuur; moenie een van dáái ouens wees nie.
Moenie boogskakels dwars draai nie, want hulle is nie ontwerp om sywaartse spanning te verduur nie. Haak die boog deur die herwinningspunt en haak die kabel aan die pen, anders kan die skakel buig en dan kry jy hom nie weer los nie.
Dra handskoene, veral as jy ’n staalkabel gebruik. Staalkabels rafel soms uit en as jou hande oor ’n beskadigde kabel gly, gaan hy jou lelik seermaak én dit gaan boonop ontsteek as jy nie dadelik ’n klem-in-die-kaakinspuiting kry nie