Skeppingsondag – NG Gemeente Pinelands
Posted on 23 Sep, 2012 24 Sep, 2012
23 September 2012 – Koninkrykstyd (4de en laaste Skeppingsondag)
Kliek hier om Psalm 8 te lees
Opskrif: Vele psalms wat aan Dawid toegeskryf word, is nie werklik deur hom persoonlik geskryf nie. Soos byvoorbeeld hierdie een. Die gedagte was nie om te jok oor die outeurskap nie, maar eerder om ‘n mate van gesag aan die psalm te verleen deur dit te koppel aan die naam van Koning Dawid. Hierdie opskrifte was dus nie altyd oorspronklik deel van die psalm nie, maar is later toegevoeg wanneer die psalm bekend genoeg geword het dat dit deur die volksmond gesing of gebid is en as sulks nie net die belydenis van ‘n individu gebly het nie, maar opgeneem is in die geloofsboek en identiteitsboek van die volk.
Hier vind ons die eerste lofpsalm in die Psalmboek, gesing deur ‘n persoon, waarskynlik waar hy laat in die aand op die plat dak van sy nederige huisie in Palestina sit, of iewers in die veld waar hy as skaapwagter op sy rug lê terwyl die skape om hom slaap. Hy kyk op na die nagtelike hemelruim en ‘n loflied bars oor sy lippe: “Here, ons Here, hoe wonderbaar is u Naam oor die hele aarde!” So begin hy sy lied, en nadat hy hierdie belydenis op sy eenvoudige manier probeer uitpak, sluit hy die lied af soos wat hy begin het: “Here, ons Here, hoe wonderbaar is u Naam oor die hele aarde!” Hierdie is een van die min psalms waar daar nie bloot óór God gepraat word nie, maar deurentyd mét Hom.
In die OT tyd was die gebruik van die volk om oor God se Naam te praat wanneer hulle eintlik na sy teenwoordigheid verwys. So die digter besing hier die wonderbare teenwoordigheid van God oor die ganse aarde. En hierdie teenwoordigheid blyk nêrens duideliker as in die manier waarop Hy geskep het nie: Hoe glansryk is alles wat U in die hemelruim geplaas het! Kinders en suigelinge, dws die kleintjies en die eenvoudiges onder ons, sien raak wat U geskep het, en deur die lof wat húlle bring, word u vyande en die wraakgieriges tot swye gebring, moet hulle hul monde toemaak in skaamte.
Dis merkwaardig dat die eerlike en eenvoudige lof van kinders op die ou-end die oorsaak is dat God se vyande oor hul woorde begin struikel en nie meer sulke klinkklare antwoorde op al die maniere het hoe hulle God buite rekening laat nie. Die slimmes en die geleerdes onder ons tel die swaard van wetenskaplike kennis en debatvoering op, ons verstrengel onsself in teorieë oor die skepping, en evolusie, en die omvang van die biljoene jare se ontwikkeling, en die hoeveelheid ligjare wat die afstand tussen die aarde en die son en die maan en planete en sterre (selfs die wat nie meer bestaan nie, al sien ons hulle nog!) van mekaar af is. En ons word so vasgevang in hierdie redenasies dat nie ons of ons opponente aan die einde van die gesprek weet waar ons onsself nou weer midde dit alles bevind nie. Ons gryp die teleskoop en skiet ons feite soos met ‘n haelgeweer die ongelowige wêreld in. Ons doen dieselfde met die mikroskoop – beskou onsself en die plante en die diere in die fynste besonderhede, sodat ons ons geloof in die wonderbare Skepper met wetenskaplike feite kan begrond. Kyk hoe wonderlik, kyk hoe kompleks is alles gemaak – daar móét tog ‘n Skepper wees! En tóg – vir elke argument is daar ‘n teenargument, vir elke siening dat God bestaan is daar ‘n siening dat Hy nie bestaan nie, vir elke bewys dat God skep, is daar ‘n bewys dat die aarde, en die heelal, uit die niet bestaan het en binne bepaalde ritmes haarself skep en onderhou. Feite skep skeptisisme. En die punt van Psalm 8 is nie skeptisisme nie, maar verwondering; dit is nie detail nie, maar eenvoud. Daarin is die oorredingskrag wat in die monde van kinders lê. In die fliek Die Wonderwerker praat Eugené Marais daarvan om “gemesmerise” te word , om betower te word deur dinge so eenvoudig soos mierneste en termiete en bobbejane.
Omdat die digter by kinders geleer het hoe om oortuigend oor God en sy skepping te praat, gaan hy dan op dieselfde trant voort: “As ek u hemel aanskou, die werk van u vingers, die maan en die sterre wat U (lett) daar vasgemaak het…” Is God ‘n mens dat Hy vingers kan hê waarmee Hy kan werk? Nee. Het Hy die maan en die sterre so in die heelal vasgemaak soos wat ‘n naaldwerkster knope op ‘n hemp vaswerk? Nee. Maar as ‘n kind vir jou sê hy of sy kyk na bo en, en sowaar!, dit is wat hulle sien? Is die kind dan verkeerd? Nee! Wie kan nou ‘n beter beskrywing gee van wat daar bo in die hemelruim aangaan as dit! Dis ‘n ander manier van praat, maar dit maak dit nie verkeerd nie. Dit maak dit net soveel meer verstaanbaar. Veral wanneer dit dinge aangaan wat eintlik so groot en so wonderlik is dat ons in elk geval nie in staat is om dit “reg” te beskryf nie, want ons soeke na die “regte” beskrywings ontbreek altyd aan nog feite en bestaan altyd uit nog onbeantwoorde vrae – soos bv oor God, en sy skepping.
Daarom: “As ek na u hemel kyk, die werk van u vingers, die maan en die sterre wat u daar vasgemaak het, wat is die mens dan dat U aan hom dink, die mensekind dat U hom versorg?” Wie is ek nou eintlik, mensekind onder hierdie geweldige uitspansel van die hemelgewelf? Wie is ek dat U met mý bemoeienis maak, dat U aan mý dink, en mý versorg? Want binne die groter prentjie raak ons in alle nederigheid bewus van ons eie plek, raak ons bewus van ons broosheid, ons nietigheid, ons níks.
Die vraag “Wat is die mens?” is ‘n wesensvraag waarmee ons keer op keer deur alle eeue gekonfronteer word. Die volk het reeds in die OT daarmee geworstel. Die Franse filosoof René Descartes het gesê: “Ek dink, daarom is ek.” Die kerkvader Augustinus het baie gedink en nog steeds nie geweet wie hy is nie. Uiteindelik het hy sy hande in die lug gegooi en uitgeroep: “Ek het vir myself tot raaisel geword!” Die Franse christen filosoof Blaisse Pascal het op sy beurt weer oor sy denke rondom die mens opgemerk: “Wat ‘n nuutheid, wat ‘n monster, wat ‘n chaos vol teenstrydighede, wat ‘n merkwaardige produk!” Verlede jaar het ‘n boek deur die Duitse joernalis en filosoof Richard Precht verskyn met die titel: “Who am I? And if so, how many?” Hierdie kernvraag van Psalm 8 is inderdaad ‘n kernvraag deur die geskiedenis heen.
Nadat die digter eerste bewus word van sy nietigheid as brose mens binne die grootse skepping, en dan tóg verwonderd kan wees oor die feit dat God met hóm bemoeienis maak, hy wat eintlik maar gelyk is aan niks; dan swaai die psalm om en besef die digter dat die feit dat God met hom bemoeienis maak, van hom ‘n iets maak en nie ‘n niks nie. Om die waarheid te sê – God se betrokkenheid by die mens maak van hom baie meer as ‘n iets. Daarom kan die digter bely dat God ons net ‘n bietjie minder as ‘n hemelse wese, letterlik net ‘n bietjie minder as ‘n god self, gemaak het! Dat Hy ons met aansien en eer gekroon het – ja, Hy sit selfs ‘n kroon op ons koppe – en Hy laat ons heers oor die werke van sy hande, Hy het letterlik “alles onder ons voete gestel” (vs 7) – álles, sy ganse skepping: die skape en die beeste, die wilde diere in die veld, die voëls in die lug en die visse in die see, en alles wat die oseane deurkruis, ja, selfs die seemonsters en die chaosmagte in die see wat in daardie tyd groot vrees by die volke ingeboesem het!
“As ek bo my na die nagtelike uitspansel kyk, wie is ek, nietige mensekind, dat ek oor dit wat onder my voete is mag heers?” (vs 4a, 5, 7b). Die digter is vertroud met die skeppingsverhaal van Genesis 1 – daar waar hy al geleer het dat die mens na die beeld van God geskep is (1:26-27), dat God aan hom die opdrag gee om te heers oor die skepping (28), en dat God na alles gekyk het wat Hy gemaak het, en dit was baie goed (31). Ons is na die beeld van God geskape. As Hy ons, in die beskrywing van kinders, met sy vingers aanmekaargesit het, dan beteken beelddraers dat sy vingerafdrukke op ons is. Dáárin lê ons grootsheid, dáárin lê ons waardigheid, dáárin lê ons opdrag en ons roeping om te heers – nie soos magtige regeerders wat op oorlogsperde alles voor ons en onder ons voete uitwis nie, maar soos begenadigde mense wat onverdiende krone op ons koppe gekry het sodat ons soos mense kan heers wat kies om op donkies te ry en versorgend en dienend na die aarde en die geringes op die aarde om te sien.
Augustinus kon later in sy lewe veel meer positief oor die mens praat toe hy sê: “Iets groots het ons geword, laat niemand homself verag nie: ons was niks, ons is iets. Ons het aan die Here gesê: ‘Dink daaraan dat ons stof is.’ Maar Hy het van die stof ‘n mens gemaak en aan die stof die lewe gegee en in Christus ons Here, die stof na die hemele gevoer. Wat is die wonderlikste: Dat Hy wat God is, mens word, of dat hy wat mens is, ‘n mens van God [genoem] word.”
God het geskep. Psalm 8 besing in die eerste plek die Skepper, nie die skepping nie. Dit is met lof aan die Skepper dat die psalm begin en ook eindig. Sy Naam is oor die hele aarde – Hy is teenwoordig. Die aarde is deurdrenk van God self. Hy het ons na sy beeld geskep, om as sy medewerkers saam met Hom te heers oor hierdie aarde. Toe sy godheid nie vir ons sigbaar was nie en toe ons ons identiteit en roeping as beelddraers nie verstaan het nie, toe herskep Hy Homself as mens, om as Mens te kom wys hoe ons die beeld van God moet weerspieël, sodat ons vingerdrukke as’t ware sy vingerafdrukke kan word. Die mens is so klein, en God maak ons só gróót. Ons kan eintlik net ons hande op ons monde sit en oopmond staar … totdat ons nie anders kan as om in lof uit te breek nie: Here, ons Here, hoe wonderbaar is u Naam oor die hele aarde!”
Posted on 16 Sep, 2012 24 Sep, 2012
16 September 2012 – Koninkrykstyd (3de Skeppingsondag)
Kliek hier om Markus 8:27-38 te lees
Ons het nou al ‘n redelike pad deur Markus gestap die afgelope maande. Vanaf hfst 1 waar Jesus begin preek, sy dissipels roep en wondergenesings begin verrig. In hfst 3 het ons gesien hoedat Hy sy weerstandsbeweging op die been bring met die amptelike aanstelling van die twaalf en deur sy eie familie verwerp word – omdat hulle hulle geskaam het vir sy optrede en sy woorde. Daarna fokus Hy in hfst 4 daarop om die mense dmv gelykenisse te leer. Toe Hy en sy dissipels op die meer na die oorkant vaar het ‘n geweldige storm losgebars, maar Jesus het die wind bestraf en die see tot bedaring gebring. Sy dissipels was met groot ontsag vervul (4:41) en het vir mekaar gesê: “Wie kan Hy tog wees dat selfs die wind en die see Hom gehoorsaam?” En van nou af leef hierdie vraag heeltyd in hulle “Wie is hierdie man regtig? Die Een vir wie ons alles laat staan het? Hoe kan Hy hierdie dinge doen?”
Jesus genees nog mense en gaan daarna na sy tuisdorp, Nasaret, net om daar deur sy eie mense verwerp te word. Hulle het gereken hulle ken Hom, maar met sy besoek het Hy besef dat hulle inderwaarheid niks van Hom weet nie. Hulle eie vooroordele het hulle verblind. Hy onderrig die twaalf en stuur hulle uit om die evangelie te verkondig, duiwels uit te dryf en mense te genees. Sy Naam loop Hom vooruit en mense het begin praat (6:14-16). Koning Herodes verneem na hierdie Jesus, waarop sommige sê dat Hy Johannes is wat uit die dood opgewek is, ander sê Hy is Elia, en nog ander sê Hy is ‘n profeet soos een van die ou profete.
Intussen verrig Jesus steeds wonderwerke en gaan Hy voort om die skare te leer. In hfst 7 gaan rus Hy in die heidense gebied Tirus, soos ons laasweek gehoor het, net om daar deur ‘n opdringerige Griekse vrou lastig geval te word wat vir Hóm ‘n lessie in inklusiwiteit gee. Na nog ‘n paar wonderwerke – en midde in dit ‘n teregwysing vanaf Jesus omdat sy dissipels “steeds so traag is van begrip? Julle het oë, sien julle dan nie? Julle het ore, hoor julle dan nie?” (7:17-18) – kom ons by die laaste gedeelte van hfst 8, ons teksgedeelte vir vandag. ‘n Teks waarin dit blyk dat Petrus intussen “bygekom” het, nie meer so traag is van begrip nie, maar die lig gesien het oor wie Jesus dan nou éíntlik is…
Die gedeelte begin waar Jesus en sy dissipels na die dorpies naby Sesarea-Filippi gaan. Dit was ‘n heidense gebied waarbinne die Romeinse keiser geëer is, en name soos Seun van God, Verlosser en selfs God is aan hom toegeken. Diegene wat hulself in die gebied bevind het en nie aan die keiser die eer gegee het wat hom toekom nie, was met die dood strafbaar. Jy moes dus jou woorde tel, want jy weet nooit wie jou sou kon hoor nie.
Wat gaan hier aan? Hoekom lok Jesus die dissipels uit om te sê wie hulle dink Hy is, en wanneer Petrus dan letterlik sy eie lewe in gevaar stel deur vir die eerste keer ‘n bietjie insig te toon en reg te bely dat Jesus die Christus is, dan maak Jesus hom onmiddellik stil? Plaas dat Hy dankbaar is omdat iemand uiteindelik iets begin verstaan van wie Hy is en waarom Hy gekom het.
Net nadat Jesus dan vir Petrus vermaan het om ‘n wag voor sy mond te sit, begin Hy die dissipels leer met die mees onvanpaste en verregaande lering waarvan hulle nog ooit gehoor het. Hy praat van Homself as die Seun van die mens wat baie moet ly, wat deur die leiers verwerp moet word en doodgemaak moet word, en drie dae later moet opstaan. Hy het ook nie doekies omgedraai nie, maar reguit met hulle gepraat. Dit is die eerste van drie kere dat Jesus sy dood en opstanding aankondig. Nou is Petrus die een wat Jesus eenkant neem (nogals heel pastoraal!) en vir Hóm berispe en probeer stilmaak. Maar Jesus draai kom, kyk vir die dissipels, en berispe op sy beurt vir Petrus en maak hom kwaai stil met ‘n aanklag waarin Hy vir Petrus “Satan” noem!
So: Eerste vra Jesus vir die dissipels wie sê hulle is Hy. Toe Petrus, op die hoogtepunt van sy geestelike lewe, bely dat Jesus die Christus is – dit is die eerste keer dat hierdie belydenis in Markus gemaak word behalwe vir 1:1 wat as opskrif van die boek dien – toe maak Jesus hom stil en belet Hy die dissipels om vir enigiemand te vertel wat Petrus pas kwytgeraak het. Hierna noem Jesus Homself ook nie weer die Christus nie, maar Hy verwys na Homself as die Seun van die mens, en sê boon-op dat Hy baie moet ly en selfs doodgemaak moet word. Petrus is ontsteld dat Jesus so oor Homself praat en probeer Hom daarom stilkry. Maar Jesus vererg Hom en noem vir Petrus “Satan”. Hy maak hom met dieselfde woorde stil as wat Hy twee maal vantevore die demone stilgemaak het! Petrus wat met die beste bedoelings op aarde probeer om eenkant vir Jesus van hierdie “vreeslike dwaling” af te kry om ‘n lydende persoon te word. Inderdaad: Wat gaan hier aan?
Ons het hier te make met een van die grootste misverstande, indien nie die heel grootste nie, van die Christelike geloof. ‘n Geloof wat voortvloei uit die Joodse geloof van die OT. Daar waar die volk twee maal in ballingskap weggevoer is, waar hulle alles verloor het – hulle mense, hul besittings asook hul identiteit – waar hulle onderdruk is deur die heersers en die magstrukture van die Babiloniese en die Persiese Ryk. Daar waar die profete opstaan uit die puin en die boodskap van hoop en bevryding begin verkondig. “Hou moed, hou uit, byt vas, in die lyn van Koning Dawid sal daar ‘n nuwe Koning kom, die Messias. Hy sal die verlossing bring. Hy sal ons vry maak. Hy sal op die troon sit en regeer. Hy sal ons volk herstel, en ons sal weer met hoop en vreugde kan leef.” Sedert die tyd van geweldige verliese en intense onderdrukking in die OT sien die volk met reikhalsende verlange uit na die dag waarop die belofte van die profete in vervulling sal gaan, die dag waarop die nuwe koning na vore sal tree, sy volk sal lei, en met militêre strategieë en geweld die Romeinse mag sal onttroon.
Hiermee kan Jesus Homself egter nie vereenselwig nie. Dat Hy die Christus is, is waar, maar dat Hy die Christus is wat mense verwag het, dit is nie waar nie. En solank mense sy titel verkeerd gaan verstaan, kies Hy dat hulle hulle moet weerhou daarvan om dit te gebruik. Daarom doen Hy weg met die titel “Christus” en noem Hy Homself eerder die “Seun van die mens”. Jesus is die enigste een wat herhaaldelik so na Homself verwys. En Hy begin dan die dissipels leer wat die titel “Seun van die mens” beteken. In híérdie titel lê sy roeping opgesluit, sy taak, die rede waarom Hy op weg is na Jerusalem: Hy sal baie moet ly, Hy sal verwerp word en Hy sal doodgemaak word. Niks sê dit beter as “Seun van die mens” nie – Seun van God wat volledig mens geword het, wat afsien van die beeld van heerlikheid en glorie wat mense vir Hom in gedagte het, wat nie gekom het om ander te laat ly en om die lewe te bring nie, maar om self te ly en te sterf. Hierdie roeping van Jesus is wel ook ‘n politieke roeping, dit is ‘n rewolusie, maar nie een wat gedryf word deur mag en geweld nie.
En toe roep Jesus die ander mense wat daar was nader, en Hy leer hulle saam met die dissipels wat dit hulle sal kos as hulle kies om agter Hom aan te stap as die Seun van die mens, en nie as die Messias soos hulle dit wil verstaan nie.
Dit vra ‘n bereidwilligheid om agv hierdie radikale liefde jou kruis op te neem. En dan nie in die vorm van ‘n hangertjie om jou nek of as metafoor vir persoonlike lyding, soos bv die slagspreuk van “elke huis het sy kruis” en daaronder gaan ons gebuk, maar dit moet jy maar gelate aanvaar en voortstrompel onder die las daarvan en in die hoop van ‘n hemelse beloning eendag nie. Dit gaan nie om ‘n passiewe aanvaarding van jou lot nie. Hierdie verstaan van kruisdra het nie in Markus se tyd bestaan nie. Toe hy sy evangelie geskryf het was daar ‘n Joodse opstand aan die broei, met die gevolg dat fisiese houtkruise algemeen voorgekom het. Dit was die wrede vorm van doodstraf wat deur die keiser opgelê is vir almal wat polities andersdenkend was – dus ook vir almal wat nie meer die keiser as God aanbid het nie, maar wat bereid is om te bely dat hierdie Jesus man die ware Messias is. Indien iemand tydens hul ondervraging deur die regering se veiligheidsmagte sou erken dat hulle hul vereenselwig met die heerskappy van God, sou dit klagtes van opruiendheid meebring in ‘n wêreld waar Caesar alleen as heer erken mag word. Selfverloëning gaan dus om baie duur politieke keuses. Jesus roep ons tot ‘n bereidheid om tereggestel te word as dit is wat dit vra om sy heerskappy te bely in ‘n land of ‘n gebied waar ander heersers (skynbaar) die hef in die hand het. In die aanloop tot die opstand het die Joodse nasionaliste die volk aangemoedig om die swaard op te neem teen Rome. Hierteenoor kom Jesus met die radikale andersoortige roeping om die kruis op te neem. Om aktief bereid te wees daartoe, om aktief gereed te maak vir hierdie pad, op weg na Jerusalem, op weg na Golgota.
Ons moet versigtig wees om die kruise wat ons dra te vinnig te vergeestelik. Dit het eintlik niks met die geestelike te doen nie, maar alles met die werklike lewe – daar waar mense uitgebuit word, onderdruk word, verneder word, daar waar hulle van hul regte ontneem word, daar waar kinders se regte op veilige huise en opvoeding en onderrig hulle ontneem word, daar waar weerlose mense in vrees lewe omdat moordenaars en verkragters in die strate loop, en omdat mense nie meer weet of hulle hul kinders kan leer om die polisie of die dominee of die onderwyser te vertrou of nie. Dit is om in opstand te kom teen alle magte wat in die weg staan van die heerskappy van God op aarde. Dit is om strukture wat ongeregtigheid in stand hou, aktief teen te staan en om nuwe strukture op te rig wat gebou is op geregtigheid en vrede en integriteit. Daar waar jy jou kruis opneem omdat jy glo in wat reg is, en omdat jy doen wat reg is, nie ter wille van jouself nie, maar ter wille van ander wat jou nodig het, ter wille van die koms van die koninkryk. Dit kan selfs beteken dat jy jou lewe verloor, maar dan nie omdat ander dit neem nie, maar omdat jy bewustelik bereid was om dit te gee. Soos Bonhoeffer, wie se gebed ons netnou gelees het. As vooraanstaande Duitse akademikus was hy in die posisie om veilig en gemaklik te leef, maar omdat hy opgestaan het vir wat reg is was hy lank in die tronk, is hy enkele dae voor die einde van WO2 aan die galg tereggestel, en is sy liggaam op ‘n hoop saam met ‘n klomp Joodse lyke brandgesteek. En voordat hy die trappies na die galg geklim het het hy gekniel en bewustelik rustig vir die laaste maal tot God gebid. Hy kon dit doen want hy het vooraf geweet wat hy kies en waantoe dit hom kon neem. Die bekendste boek wat hy geskryf het, het immers die titel The Cost of Discipleship.
Elkeen wat op die wyse homself verloën, sy kruis opneem en vir Jesus volg, diegene wat bereid is om hul lewens vir Christus en die evangelie te verloor, dít is die mense wat op die ou-end hul lewe sal behou. Daarom kon Bonhoeffer voor sy teregstelling in sy laaste afskeidwoorde aan sy vriende sê: “This is the end, for me the beginning of life”. Daarom kon Jesus, die lydende Christus, aan die kruis net voordat hy sy laaste asemteug uitblaas, sy volvoering van sy roeping aankondig, die klimaks van sy aktiewe taak op aarde, die oorwinning in die oomblik van sy sterwe: “Dit is volbring.” Hy wás die Messias, die langverwagte Christus, die Koning wat sou kom. Hy was dit net gans anders as wat die mense verwag het. Hy het gekies om op aarde van die kruis sy troon te maak.
Posted on 9 Sep, 2012 11 Sep, 2012
9 September 2012 – Koninkrykstyd (Skepping Sondag)
Liturgie-09-09-12 | Bulletin-09-09-12
Kliek hier om Markus 7:24-30 te lees
Ons bevind onsself tans in Koninkrykstyd – dié tyd van die jaar wanneer ons veral nadink oor wat die koninkryk van God behels, wat dit vir ons beteken, en tot ‘n sekere mate wat dit van ons vra.
Om enigsins iets van die koninkryk te kan begryp, moet ons egter ook iets begryp van wie Jesus is en wat Hy kom doen het. In Markus 7 skets die skrywer vir ons ‘n interessante en uitdagende beeld van Jesus Christus; een wat nie noodwendig klop met meeste van ons se idees oor wie Hy is nie.
En tog is hierdie teks in sy kern, ‘n teks wat boekdele spreek nie net oor wie Jesus is nie maar ook oor wat en waar Sy koninkryk is en behoort te wees.
Lees Markus 7: 24-30
Ons almal het al op een of ander tyd, op een of ander plek gevoel, hier hoort ek nie/hier pas ek net eenvoudig nie in nie. Jy stap in ‘n vertrek in en jy voel asof ALMAL vir jou kyk – en dis nie die goeie tipe kyke nie. “Hierdie mense hou nie van my nie,” dink jy. “Ek staan uit soos ‘n seer toon.” “O, ons moes toe nie volgens tema aantrek vir hierdie partytjie nie.” “Ek kan nie saam praat nie.” Dis asof daar ‘n groot rooi kennisgewing oor jou kop hang wat sê: “INDRINGER.”
Of miskien, aan die ander kant, het ons al na iemand gekyk en gedink: “Hoekom is hý hier?” of “Dis nie dat ek ‘n probleem het met hulle nie, maar hulle pas net nie in nie…”
Die verhaal oor die Siro-Fenisiese vrou begin kort na nog een van Jesus se vele intense konfrontasies met die Farisieers. In die gedeelte vooraf (Markus 7:1-23) het Hy in ‘n redenasie met hulle betrokke geraak oor die reinheidswette en aan hulle probeer verduidelik dat hulle verhouding tot God nie afhanklik is van hul reinheid volgens die wet nie, maar van dit wat in hulle harte aangaan.
Dit is te verstane dat Jesus teen hierdie tyd waarskynlik ‘n blaaskans nodig gehad het – soos meeste van ons sou na so ‘n konfrontasie. Ek lees nou die dag ‘n stuk oor Markus waar iemand skryf dat die eerste paar hoofstukke van dié Evangelie mens byna uitasem laat, want Jesus beweeg van die een mens na die ander; van een skare na die volgende, en hy kry skaars kans om te eet of te rus.
Met die oog daarop om dan wel ‘n bietjie te gaan rus en batterye te herlaai vertrek Hy dan na die gebied van Tirus, en steek Hy sodoende die grens oor tussen Palestina – wat grootliks uit Jode bestaan het – en die oorwegend heidens/Griekse gebied van Tirus (wat ons vandag as Libanon ken). Die inwoners van hierdie gebied staan histories bekend as die Jode se grootste vyande en daar het dus ‘n baie sterk spanning geheers tussen die Jode in Palestina en die nie-Jode in hierdie area.
Anders as wat ons sou dink wanneer ons hoor Jesus reis na ‘n heidense gebied, is sy motivering egter nie om sending te doen onder die heidene nie. Hy wou bloot uit die publieke oog kom, en reis daarom na die een plek waar niemand Hom sou soek of verwag Hy sou wees nie. Waarskynlik nie net om te rus nie, maar ook sy dissipels te gaan onderrig. Hoewel dit nie pertinent hier genoem word nie, was sy dissipels waarskynlik saam met hom. Die frase “Hy het in die huis ingegaan” word dikwels in Markus gebruik om aan te dui dat Jesus hulle gaan onderrig of insigte met hulle gaan deel. Hoe dit ook al sy, Hy wou bietjie wegkom.
MAAR ten spyte van Sy voorneme en behoeftes het die goeie nuus oor hierdie Jesus van Nasaret en sy wonderdade selfs die heidense gebied bereik en kon Hy selfs daar nie ongemerk bly nie.
En dan kom ons by die eerste van 2 (wat ek sommer gaan noem) wonderwerke in hierdie verhaal.
“’n Vrou wie se dogtertjie van ‘n bose gees besete was… het voor sy voete neergeval”
En voordat die verhaal verder kan gaan, word ons eers ingelig sy was boonop
“’n Griek wat in Siro-Fenisië gebore is”
En sy, dié Siro-Fenisiese vrou, vra dan vir Jesus om haar dogtertjie te genees.
Nou, om die volle omvang hierdie gebeurtenis te verstaan moet ons die “eer en skaamte” kultuur van die tyd verstaan. In daardie tyd het jou waarde, en dus ook dit wat ons vandag as “regte” beskou, afgehang van jou posisie op die sosiale leer. Aan die bokant van hierdie leer was die mans, die base/leiers en die mense van jou eie kultuur (die Jode). Aan die onderkant was die vroue, kinders, slawe en heidene. Vir ‘n vrou, en dan boonop ‘n onverwante vrou, uit ‘n ander kultuurgroep, ‘n heiden om ‘n direkte versoek te rig aan ‘n Joodse Rabbi, was totaal en al onvanpas. (Baie meer onvanpas as om in ‘n cowboy-uitrusting by ‘n formele geleentheid op te daag.)
Tot ‘n mate herinner hierdie verhaal ons aan die genesing van Jaïrus se dogtertjie, maar daar is ook ‘n paar verskille: Jaïrus was in die eerste plek ‘n man. In die tweede plek ‘n Jood. En in die derde plek ‘n leier in die sinagoge. ‘n Joodse man met hoë aansien. Heel bo aan die leer. Daarteenoor lees ons in hierdie verhaal van ‘n Griekse, heidense, vrou, wat boonop gebore is in die gebied van die vyand.
As ons dan ingedagte hou dat Jesus grootgeword het binne die Joodse kultuur, en Hy dus onlosmaaklik daaraan verbind was – soos wat ons elkeen ook maar aan ons kultuur verbind is – is sy reaksie op haar versoek nie eintlik so vreemd nie. Dink maar hoe jou eie kulturele invloede jou en jou identiteit gevorm het; hoe dit jou optrede en denkraamwerke beïnvloed.
Jesus reageer bloot soos enige Joodse man sou: deur die eer van sy volk te beskerm. En ons kan dan natuurlik sê, maar Jesus is nie sommer net enige Joodse man nie… Die punt bly staan, Hy was ‘n Jood. En Hy, as Joodse Rabbi, sê dan vir haar:
“Wag dat die kinders (soos wat die Jode dikwels beskryf is – dws as die kinders van God) eers klaar eet, want dis nie mooi om die kinders se kos te vat en vir die hondjies (‘n term wat algemeen gebruik is om heidene te beskryf) te gooi nie.”
Hierdie teks se gelyke kom in Matt.15 voor en hoewel dit lyk asof die vrou nie so straf behandel word in hierdie teks soos in Matt, waar Jesus haar aanvanklik totaal ignoreer nie, is hierdie steeds ‘n baie gelaaide stelling van Jesus se kant af. Hoewel heidene in daardie tyd algemeen as honde beskryf is, is dit nie minder van ‘n belediging as om iemand vandag ‘n hond te noem nie.
Honde was oor die algemeen (en veral in die Joodse kultuur) nie jou tipiese goed-versorgde labrador of worshondjie nie, maar vuil, onreine, straatbrakke wat maar geeet het wat ook al hulle in die strate kon kry. Die tipe waarvan jy so ver as moontlik wil wegbly en waarom jy wye draaie stap.
Die vrou word dus soos ‘n vuil hond afgejak.
Jesus maak dit duidelik aan haar dat Hy gekom het vir die kinders – dws vir SY volk, die Jode – om hulle te genees en te verlos.
Maar anders as in Matt. 15 (waarna julle gerus by die huis kan gaan kyk) voeg Hy hier die woord (“prooton”) “eers” in. In hierdie teks word die versoek van die vrou dus nie totaal van die hand gewys, soos in Matt. nie. Jesus laat haar bloot verstaan dat sy eerste prioriteit die uitverkore volk is; dat sy roeping eintlik is om die vervulling van God se beloftes aan hulle te wees. Vir die heidene sal daar wel genesing en verlossing wees, maar eers nadat die Jode dit ontvang het.
Nou kyk, asof dit nie erg genoeg is dat hierdie vreemde vrou so ‘n direkte versoek aan Jesus rig nie, durf sy dit dan nog om met Hom te redeneer ook. En dít deur Sy eie metafoor te gebruik. Interessant egter, is dat sy nie haar status as “hond” probeer bestry nie, maar wel praat van die hondjies wat die krummels onder die tafel eet en die metafoor sodoende verander van straatbrakke na die tipe honde wat wel in die huis mag kom en heel moontlik die aandag van die huisbewoners geniet.
Die aanhou van huishonde was nie ‘n algemene gebruik nie, maar wel een wat onder sommige Grieke voorgekom het.
Sy aanvaar dus steeds die voorrang van die Jode bo die heidene en maak geen aanspraak op hulle deel nie, maar stel dat selfs die krummels van dit wat die Jode ontvang (‘n handjievol in vergelyking met bakke vol) genoegsaam sal wees. God se dade van liefde, genesing en verlossing is so oorvloedig, dat selfs die krummels daarvan oorgenoeg is.
Deur dan te praat van die hondjies wat die krummels onder die tafel eet, maak sy ook die punt dat dit nie eers die een en dan die ander hoef te wees nie, maar dat die hondjies die krummels kan eet TERWYL die kinders aan tafel sit. Dat die Jode en die heidene se honger na genesing en verlossing terselfdetyd versadig kan word.
En dan gebeur, volgens my, die tweede wonderwerk in hierdie teksgedeelte.
Nie net is hierdie heidense vrou besig om te redeneer met Jesus, die Joodse Rabbi nie, maar Hy laat haar toe om die argument te wen!
“Ter wille van hierdie woord kan jy gaan,” sê Hy vir haar “die duiwel het uit jou dogter uitgevaar.”
Die enigste persoon in al vier Evangelies om ‘n argument met Jesus te wen is ‘n heiden en ‘n vrou; die persoon met die laagste status in die gemeenskap; die persoon met wie geen Jood hulle sou wou assosieer nie.
Ek is seker daarvan as Jesus wou sou hy haar argument kon kelder, maar Hy kies om die redenasie te verloor en hy laat haar toe om te wen.
Jesus verneder Homself.
Want binne die Joodse kultuur is dit wat Hy hier toelaat om te gebeur absolute vernedering. Maar Hy is bereid om teen sy eie kultuur en sy eie volk, en sy eie Joodse identiteit en sy eie argumente in te gaan, ter wille van inklusiwiteit. Ter wille daarvan om hierdie vrou toe te laat om deel te hê aan die koninkryk van God, is Christus, die Messias, bereid om Sy eer prys te gee. Hoewel sy kultuur en sy volk vir Hom belangrik is, is inklusiwiteit en menswaardigheid vir Hom veel belangriker.
Hierdie is dan ook die punt in Markus waar die insluiting van die heidene by God se verlossingsplan vir die Jode, begin. Hier, waar Jesus teen alle kulturele gebruike en wette ingaan.
Die feit van die saak is dat ons vandag nog tot ‘n groot mate binne ‘n eer en skaamte kultuur leef. Dis wel anders: vroue het regte en kinders word beskerm en slawehandel is onwettig, maar in realiteit is daar in meeste van ons gedagtes steeds mense wat ons verdra en wat ons selfs bereid is om te help, maar om wie ons, indien moontlik, wye draaie loop. Daar is steeds mense met wie ons tog net nie geassosieer wil word nie; mense wat uitgesluit word op grond van hul sosiale status, hul reinheidstatus, hul kultuur, hul seksualiteit, hul taal… die lys kan aangaan. Soms staan ons so vas in ons eie kultuur, of op ons eie standpunte, op dit wat ons glo reg is, dat ons mense verstoot en uitsluit; dat ons inklusiwiteit prysgee… Ons gebruik maklik verskonings soos “hulle dink anders as ons” of “hulle doen dinge op ‘n ander manier,” “hulle laat my ongemaklik voel,” “wat hulle doen is nie reg nie” maar Jesus het homself kom verneder om te wys dat dit nie is wat die koninkryk beteken nie.
Wanneer hy toelaat dat hierdie vrou die argument teen Hom wen, swaai Hy die deure van die koninkryk oop vir elkeen wat nog ooit gevoel het hulle hoort nie daar nie; wys hy vir sy dissipels en vir ons dat inklusiwiteit en menswaardigheid prioriteit geniet bo enige kulturele vooroordele, bo enige morele of ander standpunte, bo dit wat ons dink reg of goed is en veral bo ons eie eer en aansien. En veral vir ons, vir Pinelands NGK, moet hierdie boodskap na aan ons harte lê, want dit is tog die leuse van ons gemeente: “’n tuiste vir almal: inklusief, vol vergifnis, onvoorwaardelike aanvaarding van ander.”
Ek weet nie met wie jy vandag jouself assosieer nie. Miskien staan jy in die skoene van die dogtertjie en voel jy hulpeloos, buite beheer en oorgelewer aan die genade van die mense rondom jou.
Miskien staan jy aan die kant van die Siro-Fenisiese vrou en voel jy desperaat en noodgedwonge om in te tree en ‘n stem te wees vir die hulpeloses en oorgelewerdes in jou gemeenskap.
En miskien staan jy aan die kant van Jesus en die Jode en is dit nodig vir jou om jou eie eer prys te gee ter wille van inklusiwiteit en ter wille van jou naaste.
Jesus het die grense kom oorsteek en afgebreek, en maak nie saak aan watter kant van die lyn ons staan nie, ons behoort dieselfde te doen.