Published: 2015-10-29 Views: 786
Al die plekke is vandag nog daar, as mens die moeite wou doen om die verhaal se agtergrond te wil nagaan. Die sale van die Kanselliersgebou, die Merensky Biblioteek, die stoepie van oom Paul se huisie in Kerkstraat asook die swemkuil in die Bergrivier naby die Paarl
Terwyl ek nog ‘n student was, het ek benewens die ingenieurswese, ook belang gestel in twee ander vakgebiede, naamlik die sielkunde en die geskiedenis. Die sielkunde studente het daardie tyd ‘n vereniging gehad waar ek aan behoort het, met die naam van Psigologea. Hulle het deur die jaar interessante lesings aangebied oor verskillende populêre sielkundige onderwerpe, soos byv hipnose. So het ek ook aan die ekwivalente historiese studentevereniging, Historica, behoort. Ek het in die tyd ‘n baie hoë agting opgebou vir die hoof van die departement van Geskiedenis, Prof Frans-Jakob Du Toit, wat onder andere klasgegee het vir die eerstejaars, en wat geskiedenis so lewendig kon maak dat mens sonder meer wou van kursus verander! Sommige ingenieurstudente het baiekeer by die Kanselliersgebou rondgehang want daar is wysbegeerte aangebied. (Die meisies wys en jy begeer), maar ek het, in die tydjies wat ek spaar gehad het, my verdiep in die geskiedenis
In een besondere lesing het Prof Frans-Jakob hierdie interessante insident vertel, en ek glo mens sou dit nog kon navors in die Merensky Biblioteek
Hy vertel dat ten tye van die goudstormloop in die tydvak van die ZAR oom Paul ‘n afvaardiging van die Zoeloekoning, diep uit Natal ontvang het. Dit het natuurlik met heelwat vooraf organisasie plaasgevind en was doelbewus nie in die openbare oog gehou nie. Die presiese doel van die besoek is ook nie wyd en syd verkondig nie, maar die professor het vir sy PhD tog heelwat van die staatsdokumentasie van die besoek opgespoor. Daar was heelwat sake wat bespreek is, waarvan die kern glo die “probleem” van die “Engelse” was, wat beide volke gehad het. Die ZAR het toe juis met die “buitelander” probleem op die rand gesit, en ek kan nie meer onthou wat het die Zoeloes daardie tyd gekrap van die Engelse nie. Een van die ander sake wat definitief bespreek was, was ‘n samewerkingsooreenkoms t.ov. werk op die myne, want sien, die Zoeloekoning was ‘n regte vêrsiende visioenêr, wat die beste vir sy volk wou hê
Die staaltjie word verder vertel dat die gesprekke in ‘n baie goeie gees verloop het, veral omdat oom Paul en die koning gereeld ‘n pypie gesit en rook het op die voorstoep van oom Paul se huis, terwyl hulle kyk hoe die pêrekarre in Kerkstraat verbyry. Op die voorlaaste middag het hulle weer so gesit en koffiedrink en die gesprek het toe gegaan oor die dooie punt wat hulle gehad het met die samewerkingsooreenkoms. Oom Paul het gevoel die Zoeloekoning se eise was onrealisties, aangesien hulle deel van die witwatersrand wou opeis. Dit kon natuurlik nie geduld word nie, want wat sou van die arme ‘uitlanders’ word? Netnou verdryf die Zoeloes hulle en dan het die ZAR vir Queen Victoria op hulle nek. Dis toe dat oom Paul met die verhaal vorendag kom
Hy vertel dat Jan van Riebeek, kort nadat hy voet aan wal gesit het, ‘n ekspidisie na die binneland gelei het, en hulle het hulleself bevind in die omgewing waar die Paarl vandag is. (KWV was nognie daar nie). Soos elke Jan Rap en sy weerburo weet, word dit soms in daardie omgewing ongenadiglik warm – tot amper 50 grade Celcius. Dit was daardie dag toe weer so. Jan en sy geselskap het toe by een van die kuile van die Bergrivier aangekom (wat vandag nog daar is) en kon dit nie verhelp nie, maar hulle MOES swem. Hulle het toe hulle klere netjies uitgetrek (julle weet mos uit prentjies uit watse snaakse klere en jasse hulle gedra het daai tyd) en op die wal neergesit, voordat hulle ingeduik het. Intussen het die Zoeloes ‘n afvaardiging gestuur om met van Riebeek te onderhandel, en kom toevallig net by die rivier aan op daardie juiste moment. Hulle dag toe om bietjie punte te ‘score’ voor die onderhandelinge en steel toe al die burgers, en Jan se, klere
Die Zoeloekoning was baie verontwaardig om die verhaal te hoor en wou oom Paul se leuen ontbloot. Hy sê toe dat dit nie waar kan wees nie, want die Zoeloes was teen daai tyd nognie eers daar nie
Dis toe dat oom Paul droogweg opmerk : “Nadat ons dit nou bevestig het, kom ons finaliseer nou die samewerkingsooreenkoms”