Mboweni: Beste wat die ANC kon bied, maar is dit genoeg?Piet le Roux is die uitvoerende hoof en direkteur van die sakeregte-organisasie Sakeliga. Foto: Verskaf. Vir die sesde keer in net meer as vier jaar het Suid-Afrika ŉ nuwe minister van finansies. Dit volg nadat president Cyril Ramaphosa die bedanking van Nhlanhla Nene aanvaar het, te midde van onthullings van Nene se kontak met die Gupta-familie en transaksies tussen sy seun en die Openbare Beleggingskorporasie, terwyl Nene voorsitter van laasgenoemde se direksie was. Met al sy foute was Nene egter, wat finansies betref, ŉ bogemiddelde minister. Toegegee, sy eweknieë was nie van die hoogste gehalte nie, maar gedurende sy termyn was die staatskas se deur ŉ klein bietjie digter, selfs meer so as onder ŉ voorganger soos Pravin Gordhan. Nou val die mantel om die skouers van Tito Mboweni, en die vraag is wat dit vir ons inhou. Op ŉ positiewe noot wys heelparty ontleders op Mboweni se ervaring in die staatsdiens, veral sy termyn as goewerneur van die Reserwebank. Dit beteken dat hy ŉ redelike begrip van finansiële markte en staatsfinansies behoort te hê. Ook het hy in die verlede uitsprake gemaak soos dat hy van mening is dat die Suid-Afrikaanse Lugdiens gesluit behoort te word. Dit is waarskynlik om redes soos hierdie, sowel as die verligting dat daar ten minste nie weer ŉ onbevoegde buiteperd soos Des van Rooyen aangestel is nie, dat die rand kort ná die aanstelling met tot 50c teen die Amerikaanse dollar versterk het. Aan die ander kant is daar ook ernstige vraagtekens oor Mboweni se geskiktheid. Hy is ŉ openlike ondersteuner van die Nasionale Demokratiese Revolusie. Net in die afgelope jaar het hy herhaaldelik, in toesprake en op sosiale media, radikale standpunte oor transformasie, die ekonomie en rasseverhoudinge ingeneem. Byvoorbeeld, in April vanjaar het Mboweni gevra dat “ons leiers” onder meer vir die volgende moet sorg: 1) dat die staat 40% van alle mynmaatskappye besit; 2) dat ŉ staatsbank tot stand gebring word; en 3) dat ŉ staatsfonds (oftewel Sovereign Wealth Fund) geskep word. Al drie hierdie idees getuig van ŉ ingesteldheid van staatsinmenging by die mark. Op die gebied van rasseverhoudinge is hy ewe ongenuanseerd. Sy uitlatings sluit in dat grond in Afrika aan Afrikane behoort, en uit die konteks was dit duidelik dat hy dit nie inklusief bedoel nie. Hy is ten gunste van grootskaalse naamsveranderinge. En ná ŉ onderonsie met ŉ wit persoon, al was daar nie op die oog af rede om te glo dat die onderonsie iets met ras te doen gehad het nie, het Mboweni op Twitter die bedekte dreigement gemaak: “We (bedoelende swart persone) might need to re-evaluate our non-racial stance.” Waar laat dit ons? Waarskynlik met die gevolgtrekking dat Tito Mboweni die beste is wat die ANC die land kan bied. Dit is ŉ twyfelagtige eer, maar een waarop Mboweni hopelik kan verbeter. As hy daarin slaag om staatsbesteding drasties in te kort en staatskuld drasties te verminder, en as hy afsien van sy Radikale Ekonomiese Transformasie-standpunte, behoort hy ons lof te ontvang. Maar tot dan? Wel, uitspraak voorbehou.