Boerekrygers bring lote van Napoleon se grafboom huis toe
Category: Toeka se dae
Created: Monday, 24 January 2011 05:01
Wat is die verbintenis tussen Napoleon se graf op St Helena en die eendedam by die Pretoriase dieretuin? Die antwoord het met ’n wilgerboom te doen. Daar word vertel dat lote van die wilg by Napoleon Bonaparte se graf hulle pad na Suid-Afrika gevind het deur krygsgevangenes wat in die Tweede Vryheidsoorlog op St Helena aangehou is.
Blykbaar het Napoleon se grafboom-lote ook ’n wilg by George Washington se graf in Amerika laat groei. Die loot wat by Mount Vermont in Washington geplant is, is in 1835 aan die Verenigde State van Amerika geskenk deur die Franse regering.
Selfs die Aussies maak daarop aanspraak dat die eerste wilgerboom wat hulle land binnegekom het, van ’n loot van Napoleon se grafboom af kom.
Dié afbeelding wys net een wilgerboom by Napoleon se graf
Foto: ’n 1858 uitgawe van L’Illustration
In Rosa Swanepoel se ‘Ou Pretoria Nuusbrief’ word daar vertel dat Dr Brandt, ’n vorige direkteur van die Pretoriase dieretuin, bevestig het dat die wilgerboom by die dieretuin se eendedam gegroei het uit ’n loot wat Boerekrygsgevangenes van hulle interneringskamp op St Helena huis toe gebring het.
Napoleon is begrawe onder die wilgerboom waar hy daagliks in die skadu op die eiland gesit het. Jare later het die wilgerboom by Napoleon se graf doodgegaan en dr Brandt het vertel dat Generaal Jan Smuts, toe hy eerste minister was, lote van die dieretuin se wilg terug gestuur het na St Helena.
Hedendaagse foto’s van Napoleon se graf wys egter geen wilgerbome nie. Die groot ou wilg by die dieretuin se eendedam is intussen ook deur die wind omgewaai. Van sy lote is weer in die dieretuin geplant, maar dit is nie duidelik presies waar hulle vandag staan nie. Blykbaar is daar ook nie meer ’n wilgerboom by George Washington se graf nie, alhoewel lote van dié boom dwarsoor Amerika aangeplant is.
Die ou wilgerboom het by dié eendedam by die Pretoriase Dieretuin gestaan
Foto: Virtual Tour Photography
Wilgerbome val in die genus Salix wat uit ongeveer 400 spesies, wat in die noordelike halfrond voorkom, bestaan. Die ‘weeping willow’, Salix alba, kom blykbaar van Sjina en Japan. Tog het dié uitheemse boom ’n groot rol in die Afrikaanse kultuur gespeel met menige liedjies en gedigte wat aan hom opgedra is.
Digters dwarsoor die wêreld het ’n wye reeks hartseer emosies aan die wilg toegeken. Totius, in ‘Die oue wilg’ is geen uitsondering nie. Hy skryf: “O Wilgerboom, beeld van my skuld! So naak en uitgetoë is ook my siel, verarmoed en so diep terneergeboë!”
Pierneef het dié boom verskeie kere geskilder en daar is selfs ’n dans na die boom vernoem. Die Wilgerboom-wals vorm deel van ’n langspeelplaat genaamd ‘Oom Alf van der Watt – Op die ou boereplaas’. Ander danse op dié plaat strek van miershoop-seties en ’n plantasievastrap tot platrand-seties en die kalfie-wals.
Die wilgerboom se naam duik in baie Afrikaanse liedjies op – van die Grafsteensangers se ‘Die Wilgerboom’ op die plaat ‘Moenie aan pappie meer sjerrie verkoop nie’ tot Herbie en Spence se ‘Die Wilgerboom’ wat later opgeneem is in ‘Afrikana – Tradisionele Afrikaanse Liedjies’.
’n Afbeelding van Napoleon se graf onder twee wilgerbome
Foto: Pip Wilson, Wilsonalmanac
Antieke tekste uit Assirië, Sumerië en Egipte verwys na die blare en bas van ’n wilgerboom as geneesmiddel vir pyne en koors. In die antieke Griekse beskawing van die vyfde eeu VC het Hippocrates geskryf oor die wilg se medisinale eienskappe.
Dit is later bevind dat die wilg salisilaatsuur, die voorloper van aspirien, bevat en gebruik kan word om anti-inflamatoriese middels te maak en om aarbloeding, sooibrand en maagongesteldhede te behandel.
Wilgerhout word gebruik in die maak van besems, krieketkolwe, kotte, stoele, speelgoed, gereedskaphandvatsels, fluitjies en selfs die houtskool waarmee houtskooltekeninge gemaak word. Tannien, papier en tou kan ook gemaak word van die hout en die jong latte word gebruik om mandjies mee te vleg.
Die wilgerboom se bas bevat ’n plant groeihormoon, ouksien, wat gebruik word om nuwe lote te laat wortel skiet. Die bas kan selfs gebruik word om ’n ekstrak te maak wat groei in ander plante sal bevorder.
Die boom word in landbou gebruik vir bio-filtrasie, om vleilande te konstrueer, in ekologiese afvalwater behandelingsisteme, om grond te herwin en gronderosie teen te werk, vir stroombank stabilisasie en die stabilisering van hellings.
Pierneef se‘Wilgerboom in somer-Tvl’
Die wilgerboom se hangende takke vorm deel van baie mites en legendes wat dwarsoor die wêreld vertel word. Volgens ’n gewilde mite het die wilg eers kiertsregop gestaan.
Die dood van twee minnaars onder dié boom het hom so hartseer gemaak dat hy sy takke laat hang het en hy kon dit daarna nooit weer regop laat staan nie. In William Shakespeare se ‘Hamlet’ het Ophelia in ’n wilgerboom geklim toe ’n tak breek en sy in die rivier geval het waar sy verdrink het.
In Shakespeare se ‘Twelfth Night’ vra Viola vir Olivia om vir haar ’n wilgerhuisie by haar hek te bou en haar siel vanuit die huis te roep. In Shakespeare se ‘Othello’ sing Desdemona net voor haar dood ’n lied wat die wilg as simbool van haar verlore liefde uitbeeld. In Persiese literatuur is die woorde ‘mal’ en ‘beminde’ die erkende byvoeglike naamwoorde vir die woord ‘wilger’.
Herbie en Spence se ‘Die Wilgerboom’ verskyn op
die Afrikana samestelling
Legendes lui natuurlik ook dat ’n towerstaf net van ’n wilgerlat gemaak kan word. In JK Rowling se ‘Harry Potter’- reeks is daar ’n stokou boom op die Hogwarts skoolgrond wat die ‘Whomping Willow’ genoem word. Hy is daar geplant om ’n geheime gangetjie te versteek.
Professor Remus Luplin gebruik die gangetjie elke volmaannag as hy in ’n weerwolf begin verander. Wilgerbome word ook gesien as ’n simbool vir wysheid. Hans Christian Andersen het in 1853 ’n storie, ‘Onder die Wilgerboom’, geskryf waarin kinders vrae vir ’n boom wat hulle wilger-vader noem, vra. In Disney se fliek ‘Pocahontas’ vra Pocahontas raad by ouma Wilg.
Selfs JRR Tolkien se ‘The Lord of the Rings’ bevat ’n karakter genaamd ‘Old Man Willow’ wat Frodo se metgeselle vang.
Die Wilgerboom-wals vorm deel van ‘Oom Alf van der Watt – Op die ou boereplaas’