Posts Tagged ‘DJ Opperman’
Deel drie van die Meyer van Rensburg-blog het die meganika van klank geëksploreer, deur die klankman/klankmenger/klankoperateur-motief:https://versindaba.co.za/2015/12/13/gisela-ullyatt-wanneer-die-klankman-begin-droom/
Posted in Artikels, essays, e.a. | 20 Kommentare »
Posted in Artikels, essays, e.a. | Comments Off on Lina Spies. God, die magtige magneet: die religieuse motief in die poësie van D. J. Opperman
Coenraad Walters, onderwyser by Somerset College, het die afgelope weke ‘n besonder interessante projek met sy matrikulante geïnisieer. Hulle het naamlik ‘n stel vrae oor die kwessie van ars poetica-gedigte opgestel wat aan bepaalde digters gestuur is vir hul kommentaar.
In ‘n eerste aflewering van dié projek plaas ons die vrae wat aan Daniel Hugo gerig was, en sy antwoorde daarop, hieronder.
Hoe het Opperman u bundels, naamlik Die Boek Daniel, Dooiemansdeur en Korte Mette beïnvloed?
Die Opperman-invloed is baie sterk in my eerste twee bundels: Korte mette (1982) en Die klein aambeeld (1983). Opperman was destyds die poësiekeurder van die uitgewery Human & Rousseau, waar dié bundels verskyn het. Die titel Die klein aambeeld is dan ook deur hom voorgestel, en daarom is die bundel aan hom opgedra. Sy invloed in dié twee bundels is veral te vinde in die Persiese kwatrynvorm (aaba) wat ek destyds byna obsessief geskryf het. In sy opstelbundel Wiggelstok het Opperman ‘n stuk geskryf oor die Persiese kwatryn, waar hy die versbeweging van dié vierreëlige vorm beeldend beskryf. Die kwatrynskrywer is ‘n timmerman met ‘n hamer in sy hand. In die eerste twee rymende versreëls word die spyker twee keer liggies op sy kop getik, in die derde rymlose reël word die hamer hoog opgelig, om dan met ‘n finale hou die kwatryn in die laaste reël (wat met die eerste twee rym) te beklink. Daar word dus ‘n ritmiese spanning in die derde reël geskep. Die volgende gedig uit Die klein aambeeld is ‘n goeie voorbeeld van die Persiese kwatryn;
nou sweef oor die geklots en gedein
die gees oor die baaierd van die brein
en deur die woord orden hy elemente
tot die klein kosmos van ‘n kwatryn
Die woord “baaierd” het ek by Opperman leer ken uit sy bundel Blom en baaierd. Die baaierd is die chaos of ongevormde staat waarin die aarde verkeer het aan die begin van die Bybelboek Genesis. Daar word ook beskryf hoe die ordenende, skeppende Gees van God oor die waters gesweef het. Die aarde is dus uit die ongevormde chaos geskep.
In Die klein aambeeld het ek ‘n alternatiewe beeld vir die Persiese kwatrynvorm probeer vind in:
die kwatryn as skerpioen
met die een tang word gogga gegryp
en met die ander deeglik vasgeknyp
sodat die gesegmenteerde stert kan oor-
buig met sy dodelike angelspuit
Die “gogga” is die onderwerp waaroor die kwatryn handel. Die morfologiese enjambement “oor- / buig” in die rymlose derde reël is nie net ‘n illustrasie van die skerpioen se “gesegmenteerde stert” nie, maar stel ook die spanningskurwe voor van die Persiese kwatryn se ritmiese opbou tot ‘n klimaks. (Die klimaks word ongelukkig ‘n bietjie verwater met die halfrym “-spuit” wat slegs assoneer met “-gryp” en “-knyp”. Dit is dus minder klinkend as wat Opperman daarvan sou gehou het!)
Terug by die kwatryn, die kunswerk of “blom”, wat uit die “baaierd” ontstaan. Opperman was ‘n aanhanger van Michelangelo, die Italiaanse beeldhouer uit die Rennaissance, wat geglo het dat die beeld reeds in die marmer vasgevang is en dat dit die kunstenaar se gawe en plig is om dit raak te sien. Dan hoef hy slegs die rots rondom die beeld los te kap om die “engel uit die klip” te verlos. (Engel uit die klip is inderdaad een van Opperman se bundeltitels.) In Opperman se poëtiese woordeskat is “blom” en “engel” sinonieme, net soos “baaierd” en “klip”.
Die kunstenaar kan egter deur die beoefening van sy kuns “beseer” word, dit wil sê emosionele of psigiese skade opdoen, omdat hy in die skeppingsproses te diep in die eie psige of ervarings gaan delf het. Dit is waarskynlik wat die volgende gedig in Korte mette wil sê:
as seun het hy duiwe aangehou
en elke middag aan die hok gebou
gehamer en gesaag – maar nou
dat hy gevleuelde woorde laat pronk en paar
bestaan daar vir sy vingers steeds gevaar
(Die woord “paar” dui natuurlik ook op die paarrym van die twee slotreëls.) Opperman het die fisiese en psigiese worsteling van die kunstenaar manjifiek beskryf in “Carrara”, sy gedig oor Michelangelo.
Die outobiografiese gegewe in Die boek Daniel (1986) is geïnspireer deur D.J. Opperman se Komas uit ‘n bamboesstok (1979). Komas beskryf nie net die alkoholiese Opperman se siektegeskiedenis (komas vanweë lewerversaking) nie, maar betrek ook sy hele familiegeskiedenis. In die gedig “Selfportret” uit Die boek Daniel noem die na-apende digtertjie homself ‘n “potensiële alkoholis”, en in die res van die bundel skryf hy ook oor sy persoonlike lewe. (Terloops, my heel eerste digbundel wat onder die skuilnaam Daan van der Merwe verskyn het, Saad uit die septer van 1981, is baie bewustelik as ‘n parodie op Komas uit ‘n bamboesstok gestruktureer.)
In Dooiemansdeur (1991) staan die gedig “Ontnugterde digter (vir DJO)” wat ‘n soort herskrywing is van D.J. Opperman se baie bekende gedig “Digter”. Op die Versindaba-webwerf beantwoord ek ‘n aantal vrae oor “Ontnugterde digter” in die rubriek “Digstring“.
Het Opperman steeds ‘n invloed op u werk en denke of het u siening oor die jare verander? Indien dit verander het, hoe het hierdie proses verloop?
My siening het waarskynlik redelik konstant gebly.
Dink u dat Opperman se denke oor die digkuns toepaslik is in ons moderne samelewing?
Ek weet regtig nie. Ek stel meer in die tegniek van die digkuns belang as in die onderliggende ars poetica of filosofie of ideologie. Die digkuns het in elk geval omtrent geen invloed op die samelewing nie – doodgewoon omdat so min mense gedigte lees.
Hoe vergelyk u eie denke oor die ars poetica met dié van Opperman?
Sien vraag 1.
Is daar dalk ‘n groter of soortgelyke invloed(e) op u werk en hoe het hierdie digter(s) u beïnvloed?
Ek is waarskynlik ook beïnvloed deur die soort vernufvers wat N.P. van Wyk Louw in Tristia skryf. Vernufpoësie word gekenmerk deur ‘n intellektuele spel met die taal. In Engels staan dit bekend as poetry of wit. Woordspel vorm ‘n belangrike deel van vernufsgedigte.
Wat is u hoofboodskap oor die ars poetica wat u met u gedigte aan lesers oordra?
Miskien dat net soos die skeppingsproses dikwels ‘n worstelstryd is, die leser ook moeite moet doen om die digter te verstaan. So iets. Ek dink nie ek verstaan hierdie vraag nie. ‘n Ars poetica het nie ‘n boodskap nie – sommige gedigte wel.
Tags: Daniel Hugo, DJ Opperman
Hannalie Taute. Klankdig
Elf jaar lank lê hy en stof vergader op my boekrak. Elf jaar lank sien ek nie kans vir Duchamp nie. Ek weet nie wat het daartoe gelei dat ek besluit het om hom op te tel nie. Dit was seker ‘n geval van die regte tyd op die regte plek.
Aan Duchamp self het ek nie veel erg nie, maar ek het wel heelwat interessante karakters in die boek teëgekom – van Alfred Jarry tot Baroness Elsa. Wat ‘n kleurryke era! In die boek het ek ook meer gelees oor Man Ray/ Emmanuel Radnistsky. Die foto wat laasgenoemde geneem het van Duchamp se “Large glass” vol stof wat lyk soos ‘n maanlandskap is nogal treffend. Die einste Man Ray was blykbaar getroud met ene Adon Lacroix, (‘n Belgiese digter). Van haar het ek gelees in ‘n ander boek waarvan ek ongelukkig nie die titel kan onthou nie, maar het wel ‘n fotostaat van haar klankgedig gevind wat ek in my dagboek van 2007 geplak het. Dit lyk/klink so:
E T Y M O N S
Not so PN
DA DI ME ZAZZ
OMA DO RE TE O MA QU
ZI MATA DURA RRO RRO
DI O. Q DURA RU K
TI MA TOITURA ASHM ZT
DI ZRATATITOILA PLGE
LAR-R-RITA NM E SHCHU
LAR-R-RITA KM NE SCU
Volgens die bron was sy ‘n tolk tussen Man Ray en Duchamp. In die bron word genoem dat die 5de lyn in die eerste kolom en die 3de lyn in die 2de kolom blykbaar die klank en simbool voorstel van Duchamp se werk getiteld: L.H.O.O.Q (“elle a chaud au cul’- she has a hot bottom).
Daar is nie veel op die internet oor Adon Lacroix nie. Ek sou graag wou hoor hoe die gedig klink, want volgens Wikipedia word klankgedigte meestal as opvoerings uitgevoer. Ek het een aand om die braaivleisvuur die gedig probeer voorlees, maar vermoed dat ek die klanke met my Afrikaanse aksent ietwat vermorsel het.
Soos jy kan aflei, is my nuutste obsessie klankgedigte. Veral aangesien hierdie verwaande moeder dink dat haar 11 maande oue seuntjie ‘n bobaas klankdigter is.
In die begin was daar klankgedigte, gevolg deur visuele gedigte en later konkrete gedigte.
‘n Voorbeeld van ‘n klank- en konkrete gedig gekombineer is:
“Zang Tumb Tumb of Zang Tumb Tuuum” geskryf deur Filippo Tommaso Marinetti.
Marinetti, die voorvader van Futurisme, het hierdie revolusionere boek/gedig geskryf nadat hy as oorlogverslaggewer tydens die Balkanoorlog gewerk het. Dinamiese ritme, onomatopieë, verskillende lettertipes, vorms en grafiese uitlegte is kenmerkend van die boek en futurisme. As ‘n verlengde klankgedig is dit ook ‘n monument van eksperimentele literatuur.
Willem Boshoff en Hennie Meyer is van my gunsteling konkrete digters, maar ek weet nie of daar op die oomblik ‘n klankdigter in Afrikaans is nie. Sou mens sê dat “Geponste Lei” deur D.J. Opperman ‘n klankgedig is?
Ik sok kos
A is fir aap
Hy kou aan I raap
Rara boem di ry
I vaal haar
In di skeurtji
Kriek en kriek
My stokki styf
Oupa het n fark gery
Hoewel bogenoemde gedig wel klanke bevat, sou dit seer sekerlik nie beskou word as ‘n klankgedig nie?
Vermoedelik het Breyten al ‘n paar klankgedigte geskryf.
In Engels is daar heelwat … veral tydens die Dada-beweging.
Hugo Ball het in Cabaret Voltaire ‘n klankgedig opgevoer…
“I created a new species of verse, ‘verse without words,’ or sound poems… I recited the following:
glandridi lauli lonni cadori…”
Vorm klanke tog nie woorde, so het hy homself nie dalk weerspreek?
Ek wil ook graag ‘n skakel deel na Kurt Schwitters se Kurt Schwitters‘ Ursonate (1922-32, “Primal Sonata”)
Tags: DJ Opperman, Duchamp, klank gedigte, Kurt Schwitters, sound poems
D.J. Opperman. Drie vroeë gedigte
Drie vroeë gedigte van D.J. Opperman
D.J. Opperman as student
Drie vroeë gedigte van D.J. Opperman wat nie weer in sy gebundelde werk opgeneem is nie, en hyself nie vir publikasie beskikbaar gestel het nie, het ek gevind in die Natal University College Magazine, ŉ kwartaalblad wat deur die universiteit gepubliseer is. Die gedigte, wat onderskeidelik in 1935 en 1936 gepubliseer is, se outeurskap word bloot aangedui deur die letters, D.J.O. Hy was ŉ student aan die universiteit.
Hierdie verse is ŉ dekade voor die verskyning van Opperman se debuutbundel, Heilige beeste, gepubliseer. In die samestelling van Opperman se Versamelde Poësie, wat in 1987 gesamentlik deur Human & Rousseau en Tafelberg gepubliseer is, is net die werk opgeneem wat in sy nege bundels verskyn het. Dit dek die periode vanaf 1945 tot 1979 en sluit die volgende bundels in: Heilige beeste (1945), Negester oor Ninevé 1947), Joernaal van Jorik (1949), Engel uit die klip (1950), Blom en baaierd (1956), Dolosse (1963), Kuns-mis (1964), Edms. Bpk. (1970) en Komas uit ŉ bamboesstok (1979).
A.P. Grové, wat as redakteur van Versamelde Poësie opgetree het, skryf in sy verantwoording dat daar wel vroeë gedigte is wat die digter nie vir publikasie vrygestel het nie. Dit is ook nie as nagelate gedigte oorweeg om in sy versamelde werk opgeneem te word nie. Met verwysing na Opperman se keur uit eie werk wat in Astrak (1960) gebundel is, wys Grové daarop dat Opperman in die herdruk van Heilige beeste (1947) en met Negester oor Ninevé (1947) “heel bewus afskeid geneem het van ‘swak’ uitgange wat hy as ŉ dertiger-res in sy poësie beskou het.”
Hierdie vroeë werk as student kan dalk as slypstene gesien word van sy latere digterskap.
Die bosveld lê in more sluimernis,
Nog voor die fynste teken voel die vroeë tarentaal
Die rooidag wat aan nader is.
Daar op die bergtop skiet ŉ straal
Sy lig en worstel teen die duisternis.
Die berge en die bome staan in fyn relief;
Die vleie en raveine snoes in swartfluweel
Wat soos die masker van ŉ dief
Die ware vorm van wese steel,
Maar op die bergtop lê die nag deurklief.
Ek wens toe op die krag om te aanvaar
Die aantog deur tradisie, bygeloof, verbloemenis,
My leiend tot die bergtop waar
Die vorm van alles duidelik is,
Omdat die Hoër Lig die nou verklaar.
Die mis dwaal deur die holtes van die nag
Na duine waar die skugter aandblom geur
Om in verstrooiing heimelig te wag
Op maanlig wat die donker hangsel skeur.
In die vallei, groen maanlig in die nag,
Musiek van fantasie jy laat ons treur
Na daardie vlam van lig wat ver en sag,
Maar koud, deur die sterre-gaatjies na ons speur.
Die dal vol vonkelende morewyn
Laat ou verlangens van die nag verdwyn,
Die nugter oog se pligsbesef verkry…..
In wrede skoonheid, tot die verre blou,
In eeu-ou plooie, sien ek: Die Vallei
Van Duisend Heuwels vou en vou en vou.
ŉ Sagte Skuifel oor die vloer,
ŉ Dowwe skynsel in die saal,
ŉ Klop op die tamboer
En rûe halfpad kaal…..
Droef waai die wind die misreën oor
Die rye dakke, skuins en blink,
Tot alles lig verloor
En in die nag wegsink.
Die klanke van die kerkklok kring
ŉ Somber tyding deur die nag
En stoot ŉ huiwering
Deur my, hier waar ek wag.
Die volledige uitgawe van die Natal University College Magazine word in die Argief van die Universiteit van KwaZulu-Natal in Pietermaritzburg gehuisves.
Die taalgebruik in hierdie gedigte is presies soos dit in die oorspronklike teks verskyn het.
Tags: DJ Opperman