Watter bewyswaarde dra 'n leuenverklikkertoets? - Jy en die RegJy en die Reg
Tuis › Artikels › Watter bewyswaarde dra 'n leuenverklikkertoets?
Watter bewyswaarde dra 'n leuenverklikkertoets?
Hierdie vraag het weer ter sprake gekom in die hofsaak van DHL Supply Chain (Pty) Ltd and Others v National Bargaining Council for the Road Freight Industry and Others  9 BLLR 860 (LAC).
In hierdie saak het die werkgewer voorraadverlies in sy pakhuis gely en hy het besluit sy werknemers moet almal poligraaftoetse ondergaan. Twee van die werknemers het die poligraaftoetse gedruip. 'n Interne ondersoek is gehou en hulle is aangekla van diefstal. Die werkgewer het beweer dat die werknemers nie geloofwaardig is nie en hulle is afgedank. Die werknemers het hierdie saak beskou as onregverdige ontslag en 'n dispuut verklaar by die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA, Eng. CCMA). Daar word bevind dat hulle ontslag substantief onbillik was en dat die werknemers weer aangestel moet word.
Die werkgewer weier egter om die werknemers weer aan te stel en neem die saak na die arbeidshof vir hersiening. In die arbeidshof word die werkgewer se aansoek van die hand gewys en die werkgewer appelleer na die arbeidsappèlhof.
In die appèlhof beweer die werkgewer dat die getuienis van die poligraaftoetse voldoende is om te bewys dat die werknemer skuldig is aan diefstal of, so nie, al is die werknemers se ontslag onregverdig, herindiensneming nie 'n gepaste remedie is nie en daar moet eerder gekyk word na vergoeding.
Die kommissaris van die KVBA wat die eerste bevinding gemaak het, het nie die poligraaftoetse in aanmerking geneem nie en het bevind dat die blote feit dat die werknemers aan diens was toe die diefstal plaasgevind het, hulle toegang tot die voorraad gehad het en die voorraadverliese opgehou het na hulle ontslag, nie voldoende is om te bewys dat hulle skuldig is aan diefstal nie.
Daar is in die appèlhof ook na regspraak gekyk, waarin bevind is dat poligraaftoetse voldoende bewys is om die bewyslas in arbeidsgeskille te bewys, solank daar ook ander omstandigheidsgetuienis ter ondersteuning van die skuldigbevinding is.
As gevolg hiervan het die arbeidsappèlhof bevind dat die kommissaris nie onredelik opgetree het toe hy nie die resultate van die poligraaftoetse in aanmerking geneem het nie want die omstandigheidsgetuienis waarop die werkgewer steun, nl. die feit dat die voorraaddiefstal gestop het na die ontslag, is volgens die hof nie voldoende nie en daar kan baie ander moontlike redes en faktore wees waarom die diefstal gestop het, byvoorbeeld eerstens omdat almal nou weet dat daar vir diefstal gemoniteer word, daar is 'n strenger sekuriteit stelsel of die skuldiges het dalk besluit om eers bietjie laag te lê vir 'n tydperk. Die genoemde redes is altyd aanwesig en daarom is dit nie omstandigheidsgetuienis nie en was die beslissing van die kommissaris regverdig.
Die appèlhof het verder bevind dat die gewig wat aan poligraaftoetse toegeken word, steeds 'n ope vraag is, maar die partye wat daarop staat wil maak, moet beslis elke keer deskundige getuienis aanbied ten opsigte van akkuraatheid daarvan.
Werknemers moet ook daarop let dat 'n werkgewer hom of haar nie kan verplig om 'n poligraaftoets te doen nie, tensy die werknemer in sy kontrak met die werkgewer daartoe toegestem het om hom of haar daaraan te onderwerp.
Ter opsomming: 'n poligraaftoets alleen is nie voldoende bewys om 'n werknemer skuldig te bevind aan oneerlikheid nie. Daar moet ander omstandigheidsgetuienis ter ondersteuning van die skuldigbevinding wees.