Arbeidsverhoudinge: Lesse geleer uit 20 jaar van demokrasieOudpresidente Nelson Mandela en FW de Klerk tydens vredesamesprekings op 6 Augustus 1990 Bron: AlJazeera Gedurende Suid-Afrika se 20 jaar van demokrasie is verskeie politieke besluite en inisiatiewe geneem en toegepas om ŉ relatief suksesvolle politieke oorgang te bewerkstellig. Hierdie tien lesse wat uit die tydperk van politieke verandering geleer is, kan toegepas word op arbeidsverhoudinge in Suid-Afrika om vrede en stabiliteit te bevorder. 1. Slagspreuk van 1994-verkiesingsveldtog: “Jou stem is jou geheim” Geheimhouding het belangrik geword in arbeidsverhoudinge weens ŉ toename in geweld en intimidasie wat met werknemers se vakbondaffiliasie verband hou. Een oplossing vir hierdie probleem is om werknemers te beskerm deur vakbonde se name van werknemers se salarisstrokies te verwyder. Daarby moet ŉ geheime stakingstemming voor en tydens ŉ staking verpligtend wees. 2. Vryheid van assosiasie – ŉ fundamentele grondwetlike reg Die reg op vryheid van assosiasie moet gehandhaaf word om te verseker dat werknemers deur die vakbond van hul keuse by die werkplek verteenwoordig kan word. Daar moet dus weggedoen word met die huidige praktyk waar vakbond-erkenningsooreenkomste ŉ beperking kan plaas op ŉ ander vakbond se reg om namens sy lede op te tree. 3. Politieke demokrasie versus nywerheidsdemokrasie In Suid-Afrika word ŉ politieke party met minder as 1% steun in die parlement verteenwoordig. In nywerheidsdemokrasie is ŉ drempel van 50%-verteenwoordiging normaalweg op vakbonde van toepassing om volle organisatoriese regte in werkplekke te verkry. Aangesien hierdie ondemokratiese “wenner-vat-alles”-beginsel ŉ onderliggende rol gespeel het in die onlangse arbeidsonrus, sal die fokus hopelik verskuif na die implementering van die “beduidende rolspeler”-beginsel om ander vakbonde in staat te stel om erkenning binne ŉ werkplek te verkry. 4. Kodesa – toonbeeld van onderhandelinge wat te goeder trou plaasvind Tydens die Kodesa-onderhandelinge was daar meer op die spel as wat daar in loononderhandelinge op die spel is. Kodesa se eindproduk was ŉ treffende voorbeeld van ŉ onderhandelde skikking. Die huidige salarisonderhandeling-tendens is om onderhandelinge te kwader trou te voer wat dan op voorbedagte stakings uitloop. Van ons vakbondkamerade moet tot loononderhandelinge begin toetree met die doelwit om ŉ skikking te bereik in stede van die doelwit om bloot die proses te bespoedig ten einde ŉ staking teweeg te bring. 5. Hoofonderhandelaars by Kodesa en Grondwetlike Vergadering Die hoofonderhandelaars by Kodesa en die Grondwetlike Vergadering (die liggaam wat die finale Grondwet beding het) was nie die leiers van die onderskeie belanghebbers nie, maar was bedrewe onderhandelaars wat deur elke party aangestel was. Uitvoerende beamptes vervul deesdae die rol van die tradisionele arbeidsonderhandelaars en kabinetministers word genoop om die mediasierol van die KVBA te vervul. Bevoegde arbeidsverhoudingespesialiste moet toegelaat word om arbeidsonderhandelinge te behartig, en uitvoerende beamptes en senior politici moet slegs as mandaatgewers en gesaghebbende kommentators betrokke wees. 6. Veelpartybetrokkenheid by beleidmakingsprosesse Alle politieke partye wat in die parlement verteenwoordig word, neem aan debatte van parlementêre en portfoliokomitees deel. Arbeidsverhoudinge strukture is geneig om meer gefragmenteerd en eksklusief te wees en Solidariteit kon sodoende nie aan die adjunkpresident se Arbeidsverhoudinge Indaba op 4 November 2014 deelneem nie, omrede ons nie by een van die drie erkende vakbond federasies geaffilieer is nie. Daarbenewens is dit glad nie ideaal dat ŉ prominente hoofstroomvakbond soos Amcu selektief kan wees oor die forums waaraan hy deelneem nie. Daar is ŉ behoefte aan statutêre, sektorspesifieke arbeidsverhoudingeforums wat verby blote sosiale dialoog beweeg en op konstruktiewe uitkomste fokus. 7. Politiek, vakbonde en besigheid moenie meng nie Twyfelagtige swart ekonomiesebemagtigingstransaksies en omstrede regeringstenderprosesse verrig onder meer skade aan Suid-Afrika se beeld as ŉ beleggingsbestemming. In die Aurora-debakel, byvoorbeeld, is “sakeskelms” met politieke konneksies toegelaat om mynboubates en die lewens van duisende mynwerkers te verwoes. Vir wat dit werd is, het president Jacob Zuma in sy onlangse staatsrede aangekondig dat daar ŉ verbod geplaas sal word op politici wat met die staat sake doen. Na aanleiding hiervan behoort vakbonde en vakbondleiers ook nie sakebelange te hê wat botsende belange meebring nie. Daarmee saam moet vakbonde nie politici as mandaatgewers hê nie. 8. Onverdraagsaamheid en bedreiging van oppergesag van die reg Politieke en faksiegevegte was algemeen tydens die vroeë 1990’s, maar sterk en besliste leierskap, wat deur goedbestuurde regeringsingryping gesteun is, het die situasie onder beheer gebring. Hedendaagse arbeidsonrus hou ŉ bedreiging vir die grondwetlike reg op lewe en menswaardigheid in. Die polisie en werkgewers moet ŉ benadering van geen verdraagsaamheid teenoor stakingsverwante geweld en intimidasie volg ten einde die oppergesag van die reg te herstel. 9. Leierskap – Nelson Mandela se voorbeeld Oudpresident Nelson Mandela was ŉ goeie voorbeeld van ŉ leier wat bo verskille en sy eie belange kon uitstyg. So benodig Suid-Afrika nou sterk en etiese vakbondleiers wat die aanvaarbare pas aangee vir hul lede, sakeleiers wat soek na volhoubare en langtermynoplossings en politieke leiers wat by arbeidsaangeleenthede betrokke raak, hul politieke vooroordele opsysit en in die land se beste belang optree. 10. Stel Suid-Afrika eerste ŉ Lae werkloosheidskoers moet Suid-Afrika se hoofprioriteit wees. Daarom moet alle weerbare, volwasse Suid-Afrikaners dieselfde doelwit hê, naamlik om ŉ goeie werk te hê en vir hul kinders en kleinkinders om eendag ŉ werk te hê. Hierdie doelwit kan slegs bereik word as ideologiesgedrewe vakbond- en politieke leiers hul vernietigende revolusionêre agendas opsysit en sakeleiers die belange van hul werknemers vooropstel. Ten slotte In die lig van hierdie lesse hoop ek dat die Arbeidsverhoudinge Indaba wat op 4 November 2014 plaasgevind het, weereens nie net ŉ forum was vir vrugtelose gesprekvoering nie, maar ŉ Kodesa-tipe geleentheid was waar al die areas waar arbeidsverhoudinge skeefgeloop het geïdentifiseer en wen-wen-oplossings gesoek word ten einde Suid-Afrika se 20 jaar van politieke demokrasie aan te vul.