Heilige Oorlog en die Middeleeuse prokureurs - Artikels - 2022
Heilige Oorlog en die Middeleeuse prokureurs
Deur James A. Brundage
Inleiding: Geweld was nog altyd 'n probleem vir menslike samelewings. Wes-Europese samelewings, wat hulself tradisioneel as Christelik geïdentifiseer het, vind die probleem veral lastig. Die Christelike etiek gee immers in sy waardesisteem besondere aandag aan die liefde vir die naaste, en gewelddadige gedrag is die antitese van die deug van liefde. Tog het sowel private chaos as georganiseerde openbare vyandelikhede in Wes-Europese samelewings voortgebars. Hierdie feit bied 'n opvallende probleem vir Christen-denkers en -skrywers, wat gewoonlik die behoefte ervaar het om die gewelddadige, strydende optrede van mans, waaronder Christenmans, met die teologiese waardes wat hulle bely, te probeer versoen.
Oorlog verteenwoordig die uiteindelike mate van georganiseerde geweld tussen gemeenskappe. Oorlog was gevolglik nog altyd 'n netelige onderwerp vir Christelike skrywers en die houding van die Kerk was merkbaar ambivalent oor hierdie onderwerp. Ondanks hul vreedsame ideale, was Christelike moraliste en teoloë verplig om te erken dat oorlog 'n feit van die lewe was. Gedurende die Middeleeue het Westerse intellektuele die verskillende aspekte van oorlog in detail begin ontleed. Hulle behandelings oor die onderwerp het toenemend gesofistikeerd geraak gedurende die jare tussen 1000 en 1300. Uit die oorlogsbesprekings in hierdie tydperk het 'n fundamentele transformasie na vore gekom in die manier waarop die probleem hanteer is. Hierdie verandering behels 'n oorgang van oorweging van oorlog as hoofsaaklik 'n morele en teologiese probleem na 'n opvatting van oorlog as fundamenteel 'n regsprobleem. Soos die handhawingsbevoegdhede van die Kerk toegeneem het, het teologiese moralisering geneig om te vervang deur 'n strenger kategorisering van vyandige optrede.
Een gevolg van hierdie oorgang van teologies-moralistiese denke oor oorlog na 'n wettige behandeling van hierdie aktiwiteite was 'n verandering in die soort probleme wat aangespreek is. Daar was natuurlik heelwat oorvleueling. Beide teoloë en advokate was bekommerd oor sake soos of 'n gegewe oorlog regverdig of onregverdig, wettig of onwettig was. Maar hulle was geneig om om verskillende redes in hierdie vrae belang te stel en dit volgens verskillende kriteria te beoordeel. Albei groepe moes die probleem hanteer wie die mag het om oorlog te verklaar, maar hulle het dit weer om redelike verskillende redes gedoen en tot verskillende gevolgtrekkings kon kom. Ander probleme was baie meer sentraal in die bekommernisse van advokate as by teoloë - vrae oor eiendomsreg, byvoorbeeld vrae oor aanspreeklikheid vir skade as gevolg van oorlog, die legitimiteit van verowering, die implikasies daarvan vir besitreg en regsbevoegdheid.
Uiteindelik het die konsep van die heilige oorlog ontstaan, van oorlog wat nie net regverdigbaar was nie, maar regverdigend en geestelik voordelig vir diegene wat daaraan deelgeneem het. Hierdie kategorie was beslis teologies in sy basis; maar ook hierdie kategorie is gedurende die hoë Middeleeue omskep in 'n wesenlike saak, met die gevolglike klemverandering.