Die Big Mac en die wisselkoers | Die Ekonomie Blog
Verlede week het The Economist hulle Big Mac Indeks vir 2015 bekend gemaak. Dit is gebasseer op die teorie van koopkragpariëteit: wanneer 'n produk op wêreldmarkte verhandel word, behoort dit in elke land dieselfde prys (in dollar) te hê. The Economist gebruik dan McDonalds se Big Mac, wat 'n feitlik identiese produk is, wat in baie lande beskikbaar is, om afleidings te maak oor wisselkoerse. Wanneer die prys van 'n Big Mac in Suid-Afrika (uitgedruk in dollar) verskil van die prys in die VSA, het jy 'n maatstaf van die moontlike oor- of onderwaardasie van die wisselkoers.
The Economist gee 'n mooi kaart, staaf- en lyn- grafiek wat wys watter lande se wisselkoerse oor- of onder-gewaardeer is teenoor die VSA dollar. Dit is interaktief, so gaan speel gerus op hulle webblad en vergelyk Suid-Afrika met ons mededingers in BRICS, of met die ander lede van die sg. fragile five.
In Suid-Afrika kos 'n Big Mac R25.50, wat teen die "spot" wisselkoers van R11.48 per dollar dus omskakel na ongeveer $2.22. In die VSA kos 'n Big Mac $4.79 en daarom is die rand volgens die indeks ongeveer 53% onderwaardeer [die berekening is eenvoudig (($4.79 – $2.22)/$4.79)*100 = 53%]. Ons wisselkoers "behoort" R5.32 per $ te wees om die dollar pryse van die Big Macs gelyk te stel.
Voor enige iemand te opgewonde raak oor die moontlikheid dat die wisselkoers gaan versterk (appresieer), is daar 'n paar dinge om te verduidelik. Eerste is die teorie van koopkragpariëteit gebou op die idee dat die betrokke produkte internasionaal verhandel word en Big Macs word nie ingevoer of uitgevoer nie. Mens kan argumenteer dat die bestandele soos meel, vleis, tamaties ens. word internationaal verhandel en via die insette behoort die wet-van-een-prys te geld. Maar dit omvat natuurlik nie al die koste-elemente van 'n Big Mac nie. Die arbeid om dit te maak, of die huur van persele op verskillende plekke word nie internationaal verhandel nie. Dan is daar natuurlik al die ander faktore wat lei tot verskille in pryse tussen lande wat ook nie in ag geneem word nie. Dit sluit in handelsversperrings soos tariewe en kwota's, en onvolmaakte mededinging. Pakko & Pollard gee 'n omvattende verduideliking.
Die tweede belangrike punt om te maak is dat die wisselkoers nie net bepaal word deur die handel van goedere en dienste nie. Finansiële vloeie is heelwat groter. Buitelanders wat in Suid-Afrika in aandele of staatskuld wil belê het 'n vraag na rand en aanbod van dollar. Suid-Afrikaners wat oorsee wil reis of aandele in die buiteland wil koop het 'n vraag na dollar en aanbod van rand. Dit alles kan 'n invloed hê op die wisselkoers wat niks te make het met Big Macs nie.
As die mark alles in ag neem en die wisselkoers is vandag ongeveer R11.68 per dollar, moet ons vra hoekom is dit nie R5.32 per dollar nie? Wat beteken die swakker koers?
Dit beteken eenvoudig dat ons uitvoer produkte en finansiële bates nie mededingend is nie – nie in aanvraag is nie. Ons kry die goed net verkoop as dit vir buitelanders goedkoop is – as hulle min dollars gee vir elke rand. Die grafiek hierbo wys dat om 'n koers van R5.32 per dollar te kry moet die aanbodkromme van dollars na regs skuif. Dit is dieselfde as om te sê die vraag na rand moet toeneem. Buitelanders moet op 'n baie groter skaal rande vra en dollars aanbied om ons uitvoerprodukte en finansiële bates te koop.
Dit word dan 'n baie groter vraag stuk – hoe kan ons mededingend produseer wat die wêreld wil koop, hoe maak ons die maatskappye op die effektebeurs goeie beleggings, hoe verseker ons 'n veilige opbrengs op skuldinstrumente?
Die Big Mac indeks is interessant, maar moet met 'n knippie sout geneem word.
This entry was posted in Gr12 and tagged Big Mac indeks,wisselkoers on Februarie 2, 2015 by Waldo Krugell.