Onner 3 Oë | SkalkSkryf
« So eet ons
Onner 3 Oë
Januarie 25, 2009 deur Joh
Iemand wys na ‘n roos en sê: “Kyk, ‘n rooi roos”, en ons antwoord:”Ek sien“. Iemand beskryf die wentelbaan van die maan rondom die aarde aan ons, en as mens dit verstaan, sê ons: “Ek sien”. Of iemand beduie vir ons hoe om ‘n herderspastei te bak, en as ons die aanwysings begryp, dan sê ons: “Ek sien”. Of iemand verduidelik aan ons dat ‘n ongeluk veroorsaak was deur die nalatigheid van die hyskraandrywer, en ons sê:”Ek sien”.
In al die gevalle verkry ons kennis deur te “sien”, maar net in die eerste geval gebruik ons ons fisiese oë. Die kennis wat ons van die uiterlike wêreld bekom deur ons fisiese oë te gebruik word bemiddel deur lig, en daarom word kennis met lig verbind in ‘n figuurlike sin. Die vergelyking van kennis met lig kom reeds voor in die Vedas, wat dateer ongeveer 1500 BCE. Al die tradisies van die “perenial philosophy” tref hierdie vergelyking, en in ons alledaagse taal vind dit uitdrukking in woorde soos “insig”, “inlig”, “toelig”, “verligting”, “siende”, “aansienlik”, ens.
St Bonaventure, ‘n 13de eeuse Italiaanse filosoof en “Doctor Seraphicus” van die Katolieke Kerk, het 3 maniere geformuleer waarmee kennis verkry word, wat hy voorgestel het as 3 oë. Eerstens is daar die oog van die vlees, waarmee ons die uiterlike wêreld van voorwerpe waarneem. Tweedens is daar die oog van rede, waarmee kennis van logika, filosofie en die verstand self bekom word. Derdens is daar die oog van kontemplasie waarmee kennis aangaande transendentale werlikhede openbaar gemaak word.
Ken Wilber volg in St Bonaventure se spore en beskryf die 3 oë waarmee kennis verkry word as die oë van die vlees, die verstand, en die gees. (Enige iemand wat die “gees” ontken, kan nou maar ‘n sprokiesboek gaan lees. 😉 ) Hy beskryf in Eye to Eye (Shambhala Publications, 1990) die sfeer waarin elkeen van die oë optree, en lê klem daarop dat vele wanopvattings veroorsaak word deur dat een oog verkeerdelik gebruik word om kennis te probeer verky van dit wat buite daardie oog se spesifieke sfeer val. In baie gevalle word die absurde afleiding gemaak dat as een oog iets nie kan sien nie, dan bestaan daardie iets nie. Hierdie geval kom veral voor tussen die oog van die verstand / rede en die oog van die gees: diegene wat hulle geheel en al verlaat op die rede, wat die verstand / rede sien ( 🙂 ) as die hoogste vermoeë van die mens, bly al ewig die sfeer van die gees ontken, of ten minste ernstig bevraagteken.
Die verkryging van kennis, in al drie sfere, is ‘n proses wat 3 stappe behels.
Eerstens word ‘n instrumentele opdrag daar gestel: as jy IETS wil weet, DOEN die volgende handeling. Vir die oog van die vlees beteken dit gewoonlik die gebruik van fisiese instrumente, om ons sintuie aan te vul, en ‘n fisiese handeling wat uitgevoer moet word. Dink net aan die experimente wat ons in die wetenskapklas op skool uitgevoer het. Vir die oog van die verstand behels die eerste stap die gebruik van instrumente soos konsepte, logiese beredenering, simboliese vergelykings en waardebepalings. Die opdrag wat aan die verstand gestel word, dit wat gedoen moet word, is om te dink, verhoudings te ontbloot, en betekenis (of te wel sin) en waardes daar te stel. Vir die oog van die gees is die instrument wat in gespan word die bewussyn op sig self, en dit wat gedoen moet word is kontemplasie/meditasie.
Tweedens geskied daar die intuitiewe data-vaslegging van wat waargeneem word met die verkose instrument deur die uitvoering van die vereiste handeling. In die fisiese sfeer behels hierdie stap gewoonlik die neem van mates, wat die vrae van hoeveel en wat beantwoord: hoeveel waterstofgas word afgegee wanneer water aan elektroliese blootgestel word, hoe ver is die aarde van die son af, wat gebeur as mens lig deur ‘n lens skyn, wat maak dat ‘n appel uit die boom uit val? In die sfeer van die verstand word waardes en verbandskappe waargeneem en subjektief ondervind, en as sulks kan die maat daarvan nie fisies bepaal word nie. (Hoeveel milligram liefde het jy vandag beleef?) Wat wel soos ‘n paal bo water staan is dat ons die wêreld van die verstand onteenseglik beleef, en hierdie belewenis is die data wat in ons bewussyn vasgelê word in terme van waardes, interpretasies en bedoelinge.In die sfeer van die gees kom hierdie stap tot uiting in die transendering van ons egoistiese individualitiet deur die “ervaring” (weens gebrek aan ‘n toepaslike beskrywing) van die nie-tweeledigheid van bestaan, die afbreek van die skanse tussen self en ander, en die insig van hoe die werklikheid werklik is.
Derdens word die data wat in die tweede stap vasgelê is gemeenskaplik bevestig deur dit te vergelyk met dié van ander gekwalifiseerde waarnemers. In enige van die drie sfere kan die waarnemer ‘n fout begaan en met ‘n klomp bog vorendag kom. Hierdie derde stap verseker (sover moontlik) dat foutiewe waarnemings en ervarings nie as waar voorgehou word nie. Die klem val hier op “gekwalifiseerde” waarnemers, veral met die insig dat iemand wat in een sfeer gekwalifiseerd is, nie noodwendig in die ander twee sfere as kundig beskou kan word nie. As ‘n bioloog ‘n nuwe virus ge-identifiseer het, kan hy nie sy plaaslike sosiale-werker vra om dit te bevestig nie; ‘n sielkundige kan nie die resultate van ‘n navorsingsprojek oor die verband tussen armoede en sielsgeluk deur ‘n priester laat bevestig nie; ‘n yogi se ervaring van die heilige klank kan nie die deur ‘n bioloog bevestig word nie.
Opsommend kan ons dus sê dat die oë waarmee ons die wêreld aanskou, nl. die vlees, die verstand, en die gees, radikaal verskillende ervaringe en belewenisse voortbring. Groot verwarring word geskep wanneer daar gepoog word om een oog te rig op die sfeer van ‘n ander. Ten einde ‘n spesifieke sfeer te ken en te beleef, moet mens die toepaslike oog inspan, ontwikkel en aanwend vir waarneming. Daarna moet die waarnemings en belewenisse aangebied word vir bevestinging aan ander gekwalifiseerde waarnemers, d.w.s mense wat vertroud is met en kundigheid het van die betrokke sfeer.
Bogenoemde is nie bedoel om voor te gee dat die verskillende sfere totaal hermities geskei is nie. Daar is wel oorvleuling tussen al drie, maar om die verskille met oordeelkundigheid en respek te benader kan vele mistastings voorkom.
Posted in Joh | Tagged seeing | 10 Kommentaar
op Januarie 26, 2009 at 1:41 vm Johan Swarts
‘n yogi se ervaring van die heilige klank kan nie die deur ‘n bioloog bevestig word nie.
Maar wel deur ‘n neuroloog, perdalks?
op Januarie 26, 2009 at 7:26 vm Joh
Die drie sfere is verweef in ‘n web van gemeenskaplike interaksie, d.w.s ‘n gebeurlikheid in een sfeer beinvloed wel die anner twee waar ‘n effek waargeneem kan word. Dit verg egter uiterste oordeelkundigheid om die hoender / eier vraagstuk op te los.
So, ja, ‘n neuroloog sal wel kan bevestig dat die yogi ‘n gebeurlikheid ondervind het, maar sal nie die inhoud daarvan kan bevestig nie.
En as die neuroloog se oordeelkundigheid gebrekkig is (in die sin van dat hy die gees ontken) sal hy sweer sekerlik die mistasting voorlê dat die neurologiese effek wat hy waargeneem het die yogi se ervaring veroorsaak het.
op Januarie 27, 2009 at 7:00 vm Piesangverkoper
Ek dwaal effens af, maar nogtans …
Dit is interessant dat kenniswoorde in die Indo-Europese tale meestal sien-woorde is, soos inSIG, en verSIENde, of geen moeite ontSIEN nie, ens. In Semitiese kulture is dit weer praat woorde, hulle sal sê “Ek hoor” wat jy verduidelik, in Arabies en Hebreeus en Aramees is daar oral sulke hoor-stamme. Dit is natuurlik ook elders in die kulture werksaam: Die Grieke, Indiers en ander Indo-europeers het visuele beelde van hul gode gemaak, die Hebreers en Arabiere daarenteen het beelde verbied en geskrifte (soos die Koran en Tora) geformuleer waarvan die deuntjie en klank ewe belangrik as die inhoud is.
Nou kom die boggerop as hulle byeenkom. As jy Semiete in Grieks ‘n boek skryf wat begin “In die begin was die Woord”, dan het ons nie ‘n clue wat dit vir die ou Jode beteken het nie. Of as hulle in die Ou Testament alles begin met “So spreek die Here” etc.
Uhm, ek is nie seker waarheen ek op pad is hiermee nie …
op Januarie 27, 2009 at 9:10 vm Joh
Piesangverkoper, dit is voorwaar interessant, stap maar nog ‘n biekie verder op daai pad.
In baie van die mistieke tradisies word daar verwys na beide die heilige klank en die heilige sig. So bv word die Boedha beskryf met bo-menslike magte van “sig en hoor” waarmee hy gebeure kon sien en hoor wat buite die bestek van normale mense is. Selfs die Jode het ook tot ‘n mate die heilige sig gehad – dink aan die vuur kolom en wolk kolom, en die profete se gesigte. Maar dit is so dat hulle meer klem gelê het op die hoor fasset van die heilige.
Om verder af te dwaal: van Sokrates word daar vertel dat hy useless was as ‘n soldaat omdat hy op die slagveld, te midde van ‘n geveg, botstil in ‘n trans gestaan het, en, terwyl die assegaaie en pyle om hom vlieg, onverstoord verdiep was in die anner wêreld wat hy beleef het.
Ek dink nie dit maak saak watter spesifieke “orgaan” gebruik word om die heilige mee waar te neem nie. Die verwysing na ‘n orgaan is net ‘n onbeholpe manier om ons van die werklike ervaring te probeer vertel. Soos Zen sê: “Die vinger wat na die maan toe wys, is nie die maan nie.”
op Januarie 28, 2009 at 4:41 nm flippiefanus
By jou derde stap voel ek daar is ‘n subtiele wysinging wat ek graag wil uitwys. Die moontlikheid van ‘n foutiewe waarneming word in die wetenskaplike metode die geleentheid gegee om reggestel te word deur die vereiste dat die waarneming herhaalbaar moet wees. Dit impliseer dat die klem val op die waarneming en nie op die waarnemers nie. Die kwessie van of ‘n waarneming korrek is, is dus nie ‘n saak van konsensus tussen mense nie, maar die feit dat hierdie waarneming enige tyd herhaal kan word en dan dieselfde resultaat sal lewer.
Hierdie aspek onderskei dit van wat in die geval van die 3de oog (wat met die geestelike wereld temake het) gedoen word, want daar is dit gebasseer op konsensus tussen mense. Laasgenoemde kan ongelukkig dan altyd in twyfel getrek word deur mense wat buite daardie veld val. Om hierdie rede faal die wetenskaplike metode vir hierdie tipe waarnemings.
Terloops ek dink die skeiding wat gemaak word tussen kennis wat fisies waargeneem word en wat mens uitredeneer is kunsmatig. Mens kan nie die twee van mekaar af losmaak nie.
op Januarie 28, 2009 at 6:58 nm Joh
Ek stem saam, Flippiefanus. Die wetenskaplike metode het definitief sy beperkings.
Die verskil tussen die 1ste en 2de oë is wesenlik. Soos ek in die inskrywing gesê het, dit wat deur die fisiese sintuie waargeneem kan word, kan gemeet word in fisiese eenhede; dit wat deur die rede/verstand waargeneem word kan nie objektief gemeet word nie. Die 2de oog se veld is waardes, verbandskappe, interpretasies en bedoelinge: almal as sulks subjektief, alhoewel verword deur eksterne faktore.
Byvoorbeeld: jy sien ‘n persoon in die winkel wat ‘n hand uitryk om ‘n item van die rak af te haal. Deur vele wetenskaplikes in te span sal dit moontlik wees om die hele aksie tot in die fynste besonderhede te ontleed; chemiese hoeveelhede van sel-prosesse, meganiese hefboomkragte, neurologiese konneksies en dies meer kan gemeet word. Maar hoe gaan jy die motivering van die persoon meet, of die begeerte vir die item, of die onaandagtigheid van die aksie?
Die twee wêrelde is nie afskeidbaar nie, tereg, maar hulle is onderskeibaar. Om die 2de oog te probeer reduseer tot die 1ste is net so onwys soos om die 3de te reduseer tot die anner twee.
op Januarie 29, 2009 at 7:45 vm flippiefanus
Wel dit hang af. Daar is ‘n sekere klas van gedagtes wat lei tot falsifieerbare hipoteses. Dan is dit inderdaad moontlik om dit fisies te toets. Dit werk soos volg: eers gebruik mens jou gedagtes/verstand om hierdie hipotese te formuleer, dan gaan jy voort en gebruik die hipotese om ‘n voorspelling te maak wat in beginsel verkeerd bewys kan word. Hierdie voorspelling word dan fisies getoets. Indien die voorspelling met die fisiese waarneming ooreenkom beteken dit die resultaat van jou gedagtes het bevestiging ontvang en kan jy die hipotese verhef tot ‘n teorie.
op Januarie 29, 2009 at 9:53 nm Joh
Daar is alte seker so ‘n klas, en dis waarom ek die heel tyd klem daarop lê dat die drie sfere nie totaal onafhanklik van mekaar is nie. Die wisselwerking tussen hulle vorm die basis van ons menslike bestaan.
Ek dink die klas van gedagtes waarna jy verwys het baie spesifiek te doen met hoe ons ons verstand gebruik om, onner andere, sin te maak van die fisiese deel van ons omstandighede. Dit is ‘n geldige en waardevolle projek op sig self. Maar ek wil aanvoer dat daardie klas van gedagtes vir meeste mense waarskynlik ‘n redelike klein deel van hulle totale belewenis uitmaak. Behalwe natuurlik vir wetenskaplikes vir wie dit ‘n groot deel sal wees. Die proses wat jy so goed beskryf het is juis een wat baie spesifiek toepassing vind in die wetenskaplike wêreld – vir die res van die mensdom gaan dit meer oor ‘n gevoelsbelewenis.
Miskien ‘n voorbeeld: As voorwerp vat ons een van Van Gogh se skilderye. Mens kan die hipotese maak dat hy hoofsaaklik in die nag geskilder het, en daarvolgens voorspel dat daar kersrook tussen die verskillende lae verf vasgelê is. As ‘n chemiese ontleding dan wel kersrook vind, word ons gedagtes as reg bewys. So kan ons die fisiese aspekte van die skildery in honderde verskillende maniere ontleed. Maar dit alles sal ons geen aanduiding gee van die effek wat dit op enige toeskouer sal hê nie. Hoekom sal iemand $10 miljoen daarvoor betaal?
‘n Interessante proef: kies twee deure – een by jou werk en een by jou huis. Hou ‘n nota boekie byderhand om jou waarnemings in neer te griffel. Elke keer as jy deur een van die deure loop, neem bewustelik waar wat in jou gedagtes omgaan op daardie oomblik, en skryf dit neer. Net een kernwoord is genoeg. Doen dit vir ‘n week, en ontleed dan die waarnemings. Dis gewoonlik baie insiggewend om so uit te vind wat in mens se kop aangaan.
op Februarie 5, 2009 at 11:02 nm rosalindfranklin
Heerlike post, laat my dink aan wat is sien, observasie, eksperimentasie en dan bewys.
En wat is “sien is glo” vs “bewys is glo” vs “ervaar is glo”.
op September 7, 2009 at 9:48 nm Motte « SkalkSkryf
[…] September 7, 2009 by Joh Dit bring ons dan by die nondual tradisies – Adviata, Zen, Tao, Krishnamurti – en die oog van die gees. (Sien ‘n vorige bydrae: Onner 3 Oë) […]