Vleis van die Veld
Matthys J Ungerer BChD; MBChB; Mmed (Anes)
Baie navorsing oor die voedingswaarde van rooivleis in die dieet en veral oor die risiko van hartsiektes is die afgelope dekades gedoen. Daar bestaan gee twyfel meer dat rooivleis een van die beste bronne, nie net vir proteïene is nie, maar ook vir talle ander lewensbelangrike voedingstowwe soos onder andere yster, Vit. B12 en ander minerale en vitamines. Dit word nou algemeen aanvaar dat vleisproteïene, per se, geen nadelige effek op bloedvette het nie. Oormatige inname van diervette mag skadelik wees. Daaglikse inname van matige hoeveelhede óf lenige rooivleis óf hoender óf vis het 'n cholesterol-verlagende effek en verhoog nie die risiko van hartsiektes nie.
Inligting in die openbare media is meestal verwarrend - hoofsaaklik omdat beriggewing nie noodwendig aan eweknie-evaluasie blootgestel word nie. Daarenteen is wetenskaplike publikasies redelik betroubaar omdat dit wel aan eweknie-evaluasie blootgestel word.
Mozaffarian en medewerkers in 'n wetenskaplike oorsigsartikel wat op 13 April 2006 verskyn, kom tot die gevolgtrekking dat transvetsure 'n groter gevaar vir hartsiekte inhou as versadigde vetsure, soos wyd en syd verkondig is! Die skrywers se gevolgtrekking is dat transvetsure geen voordeel vanuit 'n voedingsoogpunt vir die mens inhou nie, maar wel 'n aansienlike skadelike potensiaal het, en inderdaad die risiko vir hartsiektes verhoog. Transvetsure ontstaan as plantaardige olies so prosesseer word dat die raklewe verleng word, die olie meer solied word, gebak effens smaakliker is en meer stabiel is sodat dit oor-en-oor gebruik word. Waar kry ons transvetsure? In Margarine, 'deep-fried fast-foods', bakkeryprodukte en 'crackers'.
Stender, Dyerberg en Astrup van Denemarke het die inhoud van transvetsure in 20 verskillende lande bepaal. Slaptjips(160gram) en hoender 'nuggets' (170 gram) wat by Kentucky Fried Chicken en McDonald's gekoop is, is ontleed. Suid Afrika het ontstellend swak presteer en van die hoogste konsentrasies transvetsure is hier gevind. Hulle beweer dat die inname van meer as 5gram transvetsure geassosieer is met 25 persent verhoging in risiko vir hartsiektes. In verskeie lande, onder andere Suid Afrika word hierdie waarde met 'n enkel porsie van hierdie kosse vet oorskry byvoorbeeld 30 persent van totale vette in hierdie disse is transvetsure. In lande waar wetgewing bestaan wat die gebruik van transvetsure beperk, byvoorbeeld Denemarke, is hierdie syfer so laag as 1%.
Daar is min wetenskaplike bewys dat of voerkraal (graangevoer) of vleis van veldbeeste gesonder of smaakliker as die ander is. Die mark is egter verbruikergedrewe. Ons kan wat-ook-al van die bergtoppe af skreeu oor die voortreflikheid van ons produk, die mark word bepaal deur die moderne huisvrou wat haar inkopies by supermarkte doen en sy het sekere persepsies, reg of verkeer, wat nie maklik verander nie.
Verskeie media en ook die Internet is tot almal se beskikking om persepsies te bepaal. Dit is 'n feit dat die verbruik van Natuurlike of Organiese vleis met 13% per jaar toeneem. Free Ranging eiers (met CLA en Omega3 vetsure) word in elke supermark aangebied en verkoop; mishandeling van diere word 'n 'issue', byvoorbeeld kastreer, onthoring en snawels knip sonder verdowing, die grootmaak hoenders in batterye, ensovoorts is nie meer aanvaarbaar nie.
'n Paar persepsies as voorbeeld:
Byvoegings - voerbyvoegings is skadelik vir die verbruiker;
Antibiotika soos tetrasikliene, oksitetrasiklien, bacitracin verbeter doeltreffendheid van groei (verminder lewerinfeksies, longinfeksies, anaplasmose, opblaas). (Gevaar van lae dosis antibiotika is dat weerstandbiedende mikro-organismes gekweek word en dat dit al hoe moeiliker raak om antibiotika te vind wat effektief is vir sekere menslike infeksies. Etlike outentieke gevalle is in literatuur rapporteer).
Ionofore (Rumensin en Bovatec) - ook 'n tipe antibiotika wat doeltreffendheid verhoog, asidose verminder, opblaas verminder, minder coccidiose, verbeter proteïensintense)
Hormone (Estrus-onderdrukking by verse - vroulike hormone, groei verbeter; buffers; ensovoort. (Laat 1950's het macho portiere by Les Halles, kosmark in Parys, die bynaam les fortes gekry vir hulle krag. Hulle het ook hoendernekke in groot hoeveelhede by slagters gekry vir wie hulle gedra het. Hul vroue het gunstelingdisse met hierdie hoendernekke voorberei en die les fortes het tot groot konsternasie ginekomastie (vergroting van borste) ontwikkel. Die probleem is eers opgelos toe vasgestel is dat hoenderboere 'pellets' met die hormoon, dietielstilbesterol, onder die nekvel van braaikuikens ingeplant het vir beter groei. Borste het begin afblaas nadat die konneksie gemaak is.) In The Times van 3 Julie 2006 berig oor verslag van Veterinary Products Committee: 'Huidige oorsig van alle getuienis suggereer dat die vlakke van menslike blootstelling aan hormonaal aktiewe bestanddele is vleis onvoldoende is om enige meetbare fisiologiese effek teweeg te bring'. In 'n minderheidsverslag se meneer John Verrall, 'n farmaseuties chemikus en verbruikersverteenwoordiger op die VPC dat 'metodes om veiligheid te evalueer totaal onakkuraat is en dat klein hoeveelhede geslagshormone in kos geslagsafwykings in seuntjies, vroeë puberteit in dogtertjies en verhoogde voorkoms van kanker in later lewe kan veroorsaak'. Die dilemma is dat intensiewe produksie meer en goedkoper voedsel aan meer mense beskikbaar stel. In Hollandse Supermarkte kos 'n eier nog steeds 10c soos 20 jaar gelede. Die verbruiker het egter meestal 'n keuse in ontwikkelende lande en talle verbruikers verkies sogenaamde 'free range' eiers en ander produkte
Besoedeling: Besoedeling is 'n newe-effek van intensiewe veeboerdery; dit raak 'n ernstige probleem om van afval ontslae te raak en nitraat-kontaminering van grond en water is reeds 'n ernstige probleem in Europa. Verder is in Australië bevind dat 13% van produksie van metaalgasse, wat kweekhuisegevare inhou (osoon-vernietiging en aardverwarming), van vee afkomstig is ('sg. 'mikrobiologie of belching and farting'). Die produksie van groot volumes metaan in die spysverteringskanaal van diere gebruik energie en veroorsaak minder doeltreffende groei. Dit lyk of diere selekteer kan word wat laer metaan produseer - dus diere wat meer doeltreffend sal groei en terselfdertyd minder besoedeling veroorsaak.
Die Mite van Geelvet Die aanwesigheid van geelvet word dikwels gebruik om laer pryse vir vleis van veldbeeste te beding. Blykbaar verkies die verbruiker wit vet. Dit is 'n wanpersepsie. Geelvet word slegs gevorm as die dier op groen gras wei en die kleur word veroorsaak deur karoteen, 'n voorloper van Vit A. Dit is dus 'n gesonde en nuttige bestanddeel van vleis en behoort voorkeur te geniet
Gekonjugeerde Linoleïensuur(CLA) CLA word bemark as 'n wondermiddel. Dr Pariza van Wiconsin Universiteit propageer dit. Dit is wonderlike verslanker, verminder liggaamsvette, vermeerder spiermassa ('body toner'), bestry kanker, verhoog metabolisme, verminder buikvet, verminder cholesterol en bloedvette, verlaag insulien weerstandigheid (voorkom diabetes) en verminder kosallergieë. Net te goed om waar te wees. Dit kom glo in groot hoeveelhede voor in melk, vleis en eiers van diere wat gras vreet. Die bedryf is sekerlik biljoene dollars werd. Mozaffarian en medewerkers bevind dat daar geen wetenskaplike bewyse bestaan dat Gekonjugeerde Linoleïensuur enige voordeel vir die mens inhou nie!.
Omega 3 vetsure Dit word ook beweer dat Omega 3 vetsure in groter hoeveelhede in eiers, melk en vleis van diere wat gras vreet voorkom en dat dit hartsiektes verminder. Wetenskaplike bewyse hiervoor is skaars. Ten spyte van al hierdie gifstowwe is Europeërs vandag gesonder as ooit en leef langer. 'n Pediaterverslag uit Spanje bevind dat gemiddelde jong Spanjaard 10 cm langer is as aan die begin van die 20ste eeu. Hollander is nou die langste nasie in die wêreld. Ontwikkelde lande kan dit bekostig om lekkerbekkig te wees, maar as jy in Darfoer woon eet jy enigiets wat jy in die hande kry of in grootste deel van Afrika eet jy enigiets wat jou nie eet nie.
Oplossing vir die Dilemma
Om die minste te se was baie inligting die afgelope dekades uiters verwarrend. Al hoe meer kundiges begin die probleem vanuit 'n ander hoek benader en argumenteer dat dieet van 'n spesie (mens of dier) nie na willekeur verander kan word nie. Dit berus op logiese, eenvoudige en sinvolle beginsels en sal, na my mening, die toets van tyd deurstaan.
Kortliks berus dit op die feit dat die mens vir om-en-by 2.5miljoen jaar sy dieet reeds gevetig het en dat ons liggame volkome daarby aangepas is. Vandat die moderne mens se voorgeslagte begin steenwerktuie maak het (naastenby 2,5 miljoen jaar gelede), kon hy prooi (aas?) begin afslag, en later aktief jag. Oor millenia heen het hy 'n bestaan as jagter-versamelaar gevoer (selfs vandag nog in enkele gevalle byvoorbeeld Boesmans) maar baie onlangs (minder as 10 000 jaar gelede) eers as landbouer, toe die bees, bok en skaap in die Midde-Ooste domestikeer is, en ook begin is om koring rog en ander grane te verbou (mielies eers heelwat later in Amerika.) Vir die eerste keer kon hy afsien van 'n nomadiese bestaan, maar die uiteindelike (tragiese?) gevolg is 'n oorproduksie van graan wat, soos algemeen bekend, gelei het tot die huidige massiewe oorbevolking wat selfs die bestaan van ons planeet bedreig.
Die moderne mens is dus onteenseglik aangepas by die dieet van die jagterversamelaar wat oor honderde duisende geslagte ontwikkel het. Hierdie dieet is grotendeels bekend aan wetenskaplikes soos paleontoloë en argeoloë, maar dit verg nie 'n genie om die eenvoudige intellektuele oefening te doen en te visualiseer waaruit hierdie dieet bestaan het nie. Die hoofkomponente was wildsvleis wat die jagers (mans) moes voorsien of vis en ander seekos vir die wat langs riviere, mere en die see gewoon het. Vols is sekerlik geëet mits jy dit in die hande kon kry. Dit spreek vanself dat hierdie uitstekende bron van proteïene en ander voedingstowwe van natuurlike oorsprong was en dat die vetinhoud betreklik laag was. Talle wetenskaplikes glo dat die brein van die mens nie tot sy buitengewone grootte kon ontwikkel sonder hierdie gekonsentreerde voedingsbron nie.
Die versamelaar (hoofsaaklik die vroue) het hoofsaaklik bessies en ander wilde vrugte, neute blare (groente), wortels (koolhidrate), sampioene en moontlik klein hoeveelhede wilde grane versamel; suiker was seker maar onbekend en soetigheid soos heuning 'n seldsame lekkerny, sout was waarskynlik ook selde of ooit beskikbaar. Die mens het dus ontwikkel as 'n omnivoor met vleis(nie oorvet vleis nie) as belangrikste komponent.
Na die ontstaan van landbou (slegs paar duisend jaar gelede) het grane, soos koring, al hoe groter rol gespeel; uiteindelik is surplus grane ook aan die diere begin voer en het vleis ook meer vet bevat. Tyd vir aanpassing by hierdie dieet is heeltemal te kort.
Vetsug en volwasse diabeet is in die ontwikkelde wêreld 'n enorme gesondheidsprobleme; daar word bereken dat daar tans meer oorgewig mense wêreldwyd is, as die miljoene was ondervoed is. Die oorsaak is voor-die-hand liggend, oormaat suiker en koolhidrate (veral 'Fast foods') en daarby 'n onaktiewe leefwyse was situasie vererger.
'n Dieet wat ooreenstem met die van die jagter-versamelaar is gebalanseerd en by ons sisteme aangepas. Alle voedingstowwe wat hiermee vergelyk word en die toets deurstaan kan nie skadelik vir die mens wees nie.