AGTERGROND OOR DIE GELUG- OF GELUK-SKOOL VIR TIBETAANSE BOEDDHISME - BOEDDHISME - 2022
Die Gelug-skool vir Tibetaanse Boeddhisme
Gelugpa is die beste in die Weste bekend as die skool van Tibetaanse Boeddhisme wat verband hou met Sy Heiligheid die Dalai Lama. In die 17de eeu het die Gelug (ook gespel Geluk) skool die magtigste instelling in Tibet geword, en dit het so gebly totdat China in die vyftigerjare beheer oor Tibet oorgeneem het.
Die verhaal van Gelugpa begin met Tsongkhapa (1357-1419), 'n man uit die Amdo-provinsie wat op 'n baie jong ouderdom by 'n plaaslike Sakya-lama begin studeer het. Op 16 het hy na Sentraal-Tibet gereis, waar die bekendste onderwysers en kloosters geleë was, om sy opleiding te bevorder.
Tsongkhapa het nie op een plek gestudeer nie. Hy het in Kagyu-kloosters gebly en Tibetaanse medisyne geleer, die praktyke van Mahamudra en die tantra-joga van Atisha geleer. Hy studeer filosofie in Sakya-kloosters. Hy het onafhanklike onderwysers met vars idees gesoek. Hy was veral geïnteresseerd in die Madhyamika-leer van Nagarjuna.
Mettertyd het Tsongkhapa hierdie leerstellings gekombineer in 'n nuwe benadering tot Boeddhisme. Hy het sy benadering in twee groot werke, Great Exposition of the Stages of the Path and Great Exposition of the Secret Mantra, verduidelik . Ander van sy leringe is in verskillende volumes versamel, altesaam 18.
Gedurende die grootste deel van sy volwasse lewe het Tsongkhapa in Tibet rond gereis, en het dikwels saam met dosyne studente in kampe gewoon. Teen die tyd dat Tsongkhapa sy vyftigerjare bereik het, het die onstuimige lewenstyl sy gesondheid getref. Sy bewonderaars het vir hom 'n nuwe klooster op 'n berg naby Lhasa gebou. Die klooster het 'Ganden' genoem, wat 'vreugdevol' beteken. Tsongkhapa het egter net 'n kort tydjie daar gewoon voordat hy gesterf het.
Die stigting van Gelugpa
Ten tye van sy dood is Tsongkhapa en sy leerlinge as deel van die Sakya-skool beskou. Toe stap sy dissipels op en bou 'n nuwe skool van Tibetaanse Boeddhisme volgens Tsongkhapa se leer. Hulle noem die skool 'Gelug', wat 'die deugsame tradisie' beteken. Hier is 'n paar van Tsongkhapa se belangrikste studente:
Daar word vermoed dat Gyaltsab (1364-1431) eers die abt van Gendun was nadat Tsongkhapa dood is. Dit het hom die eerste Ganden Tripa, of troonhouer van Gendun, gemaak. Tot vandag toe is die Ganden Tripa die eintlike, amptelike hoof van die Gelug-skool, nie die Dalai Lama nie.
Jamchen Chojey (1355-1435) het die groot Sera-klooster van Lhasa gestig.
Khedrub (1385-1438) word gekrediteer deur die leerstellings van Tsongkhapa in Tibet te verdedig en te bevorder. Hy het ook begin met die tradisie dat hoë lama's van Gelug geel hoede dra, om hulle te onderskei van Sakya-lamas, wat rooi hoede gedra het.
Gendun Drupa (1391-1474) het die groot kloosters van Drepung en Tashillhunpo gestig, en gedurende sy lewe was hy een van die mees gerespekteerde geleerdes in Tibet.
'N Paar jaar nadat Gendun Drupa gesterf het, word 'n jong seun van Tibet sentraal erken as sy tulku of wedergeboorte. Uiteindelik sou hierdie seun, Gendun Gyatso (1475-1542), as abt van Drepung, Tashillhunpo en Sera dien.
Sonam Gyatso (1543-1588) is erken as die wedergeboorte van Gendun Gyatso. Hierdie tulku het die geestelike adviseur geword van 'n Mongoolse leier met die naam Altan Khan. Altan Khan het Gendun Gyatso die titel 'Dalai Lama' gegee, wat 'oseaan van wysheid' beteken. Sonam Gyatso word beskou as die derde Dalai Lama; sy voorgangers Gendun Drupa en Gendun Gyatso is postuum as die eerste en tweede Dalai Lama aangewys.
Hierdie eerste Dalai Lamas het geen politieke gesag nie. Dit was Lobsang Gyatso, die 'Groot Vyfde' Dalai Lama (1617-1682), wat 'n voorspoedige alliansie gesmee het met 'n ander Mongoolse leier, Gushi Khan, wat Tibet verower het. Gushi Khan het Lobsang Gyatso die politieke en geestelike leier van die hele Tibetaanse volk gemaak.
Onder die Groot Vyfde is 'n groot deel van 'n ander skool van die Tibetaanse Boeddhisme, Jonang, opgeneem in Gelugpa. Die Jonang-invloed het Kalachakra-leer by Gelugpa gevoeg. Die Groot Vyfde het ook begin met die bou van die Potala-paleis in Lhasa, wat die setel van sowel geestelike as politieke gesag in Tibet geword het.
Baie mense dink vandag dat die Dalai Lamas absolute mag in Tibet as 'god-konings' gehou het, maar dit is onakkuraat. Die Dalai Lamas wat na die Groot Vyfde gekom het, was om een ​​of ander rede meestal figuurkoppe wat min werklike mag besit het. Verskeie regente en militêre leiers was eintlik in beheer van die lang tyd.
Eers tot die 13de Dalai Lama, Thubten Gyatso (1876-1933), sou 'n ander Dalai Lama as 'n regte regeringshoof funksioneer, en selfs hy het beperkte magtiging gehad om al die hervormings wat hy wou aan Tibet in werking te stel.
Die huidige Dalai Lama is die 14de, sy heiligheid Tenzin Gyatso (gebore 1935). Hy was nog steeds 'n adolessent toe China Tibet in 1950 binnegeval het. Sy heiligheid is sedert 1959 uit Tibet verban. Hy het onlangs alle politieke mag oor die Tibetaanse volk in ballingskap afstand gedoen, ten gunste van 'n demokratiese, verkose regering.
Die Panchen Lama
Die tweede hoogste lama in Gelugpa is die Panchen Lama. Die titel Panchen Lama, wat 'groot geleerde' beteken, is deur die vyfde Dalai Lama toegeken aan 'n tulku wat vierde was in die herkoms van die hergeboorte, en sodoende word hy die 4de Panchen Lama.
Die huidige Panchen Lama is die 11de. Sy heiligheid Gedhun Choekyi Nyima (gebore 1989) en sy gesin is egter in China in hegtenis geneem kort nadat sy erkenning in 1995 openbaar gemaak is. Die Panchen Lama en sy gesin is sedertdien nie gesien nie. 'N Voorstander wat deur Beijing aangestel is, Gyaltsen Norbu, het in sy plek as Panchen Lama gedien.
Die oorspronklike Ganden-klooster, Gelugpa se geestelike tuiste, is tydens die Lhasa-opstand in 1959 deur Chinese troepe vernietig. Tydens die Kulturele Revolusie het die Rooi Garde die oorblywende dinge voltooi. Selfs die gemummifiseerde liggaam van Tsongkhapa is verbrand, hoewel 'n monnik in staat was om 'n skedel en as te herwin. Die Chinese regering herbou die klooster.
Intussen het ballingskappe Ganden weer in Karnataka, Indië, gevestig en hierdie klooster is nou die geestelike tuiste van Gelugpa. Die huidige Ganden Tripa, die 102ste, is Thubten Nyima Lungtok Tenzin Norbu. (Ganden Tripas is nie tulkus nie, maar word aangestel as volwassenes.) Die opleiding van nuwe generasies Gelugpa-monnike en nonne duur voort.
Sy heiligheid, die 14de Dalai Lama, het in Dharamsala, Indië gewoon sedert hy in 1959 uit Tibet vertrek het. Hy het sy lewe toegewy aan onderrig en om groter outonomie te verwerf vir Tibetaans wat steeds onder Chinese heerskappy is.