Ka go dira bjale, re fana ka tsebišo ya Kopano Kgothakgothe ya Bone ya Ngwaga ka Ngwaga ("kopano") ya maloko a Setlamo sa tša Kalafo sa Bašomedi Ba Mmušo (GEMS) yeo e tla swarelwago kua Mmabatho Convention Centre, 740 Dr. James Moroka Drive, Mmabatho, ka Laboraro la 30 Juni 2010 ka 10:00 mesong.
Boingwadišo bo tla thoma ka 08:00 mesong.
Tlhagišo: Tebelelogape ka Modulasetulo wa kgwebo ya Setlamo go fihla ka la 31 Disemere 2009.
Tlhagišo: Tebelelogape ka Moofisiri Mogolo wa tša tshepetšo ya kgwebo ya Setlamo go fihla ka la 31 Disemere 2009.
Go tiiša le go dumelelana le metsotso ya Kopano Kgothakgothe ya Boraro ya Maloko a Setlamo yeo e bego e swerwe ka la 30 Juni 2009 kua Setheong sa Dikopano sa Crocodile Inn, Nelspruit, Mpumalanga.
Go hwetša le go dumelelana le ditatamente tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga tša ngwaga woo o fedilego ka la 31 Disemere 2009, go tsenyeletšwa le Dipego tša Boto ya Bahlokomedi gammogo le Pego go tšwa go bahlahlobi ba ka ntle ba GEMS.
Go kgethwa gape Sizwe Ntsaluba VSP bjalo ka Molekodi wa ka ntle wa Setlamo go ya ka Molao 27.1 wa Melao ya GEMS.
Go tsebiša maloko a kopano ya kgothakgothe ya ngwaga ka ngwaga go bahlokomedi bao ba kgethilwego ke mongmošomo gore ba šome nako ya mengwaga e meraro yeo e thomago ka la 21 Julae 2010.
Go tšwetša pele kgwebo efe kapa efe yeo e ka tšwetšwago pele mo kopanong kgothakgothe ya ngwaga ka ngwaga go lebelelwa Melao ya GEMS gammogo le ditumelelwa tša Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo Nomoro. 131 wa 1998, bjale ka ge fetotšwe.
Tlhokomelo ya Maloko ao a ka ratago go tšweletša tšeo di ka ahlaahlwago le/goba tša rarollwa mo lenaneong la kopano e gogelwa mo go ditumelelwa tša melao 28.1.5.1 go ya go 28.1.5.
Ditharollo tšeo di šišintšwego di swanetše di fihlego MoofisiriMogolo matšatši ao a sa fetwego ke a 10 pele ga letšatši la kopano kgothakgothe ya ngwaga ka ngwaga.
Tharollo yeo e šišintšwego e swanetše e tle le memorantamo-tlhaloši woo o hlalosago ka go hlaka go reng Tharollo yeo e šišintšwego e swanetše go lebeledišišwa le bokamorago bjo bo tlišitšego tharollo yeo e šišintšwego.
Mantšu ao a šišintšwego a tharollo ao a tla fetišwago a swanetše go romelwa.
Ga go na tharollo yeo e lego kgahlanong goba e lwešanago le Molao, Mapheko goba melao yeo e e tla bewago mo lenaneong la diahlwaahlwa gore e lebelledišišwe kua kopanong kgothakgothe ya ngwaga ka ngwaga.
Sephetho sa gore eng goba aowa go tsenyeletšwe morero goba tharollo yeo e šišintšwego mo lenaneong la diahlwaahlwa tša kopano kgothakgothe ya ngwaga ka ngwaga se tla tšewa ke MoofisiriMogolo, yo a ka kgopelago tlhahlo go tšwa Botong.
Maloko ao a ka ratago go šišinya tše dingwe tša tlaleletšo tšeo di hlokago go tsenywa mo lenaneong la diahlwaahlwa, a kgopelwa go romela ditšhišinyo tšeo mo Setlamong ka poso go Private Bag X782, CAPE TOWN, 8000 goba ka fekese go 0861 00 4367.
Ditharollo tše bjalo tše šišintšwego di swanetše di fihleSetlamong ka la 20 Juni 2010. Maloko gape a hlohleletšwa go romela tše dingwe tša tlaleletšo tšeo di hlokago go tsenywa mo lenaneong la diahlwaahlwa tšeo di sepelelanago le melao ya GEMS yeo e tšweleditšwego gape ka mo godimo. Ditšhišinyo tša maloko tšeo di sa sepelelanego le melao ya GEMS, di ka se tsenywe mo lenaneong la diahlwaahlwa la AGM.
Ka taolo ya Boto ya Bahlokomedi.
Metsotso ya Kopano Kgothakgothe ya Boraro ya Ngwaga ka Ngwaga ya Maloko a Setlamo sa tša kalafo sa Bašomedi ba Mmušo yeo e bego e swerwe ka la 30 Juni 2009 kua Crocodile Country Inn, Nelspruit, Mpumalanga.
Kopano e lemogile gore Mohumagatšana Vumendlini-Schalk o tla eta pele kopano go ya ka Molao wa GEMS 28.1.8 ka ge Modulasetulo, Moporofesara Richard Levin, a be a le dikgethong tša kabo ya ditšhelete ya Letona la Tirelo ya Setšhaba le Tshepetšo mo boemong bja gagwe bjalo ka Molaodi ka Kakaretšo wa Lefapha la Tirelo ya Setšhaba le Tshepetšo.
Modulasetulo wa kopano o kgonthišišitše gore dinyakwa tša khoramo tša maloko a 30 bjalo ka ge di laetšwe ka Molao wa GEMS 28.1.3 di fihleletšwe.
Ka ge kopano e be e le malokeng a go ka tšwelwa pele le go rulaganya merero ye e lego mo lenaneong la diahlwaahlwa, Modulasetulo wa kopano o kgonthišišitše gore tsebišo ya go kgobokanya Kopano Kgothakgothe ya Boraro ya Ngwaga ka Ngwaga ya Maloko a Setlamo gammogo le lenaneo la nakwana la diahlwaahlwa, Pego ya Boto ya Bahlokomedi, ditatamente tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga tše kopana tšeo di lekotšwego gammogo le Pego ya balekodi di filwe maloko pele ga bofelo bja Mei 2009 go ya ka Melao ya Setlamo.
Modulasetulo wa kopano o fileMoofisiriMogolo wa Setlamo, Ngaka Eugene Watson, monyetla wa go bega mo kopanong ka ga go šoma ga tshepetšo ga Setlamo mo lebakeng leo e lego ka tlase ga tebelelo. Ngaka Watson o tšwetše pele ka go fa kopano dintlha tše bohlokwa tša go šoma ga Setlamo go ya ka leano leo le kwanetšwego la 2008 le ditaetši dikgolo tša kgwebo, le diphetogo tšeo di iponagaditšego mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo.
Modulasetulo o fane ka lenaneo la diahlwaahlwa leo go swanetšego go dumelelanwe ka lona gomme a gopotša maloko gore go ya ka Molao wa GEMS 28.1.5, gore leloko lefe kapa lefe leo le ka ratago go bea morero gore go boledišanwe ka ona le go rarollwa dikopanong kgothakgothe tša ngwaga ka ngwaga mo lenaneong la diahlwaahlwa, le ka dira bjalo, ge e le gore ditharollo tšeo di šišintšwego di swanetše di fihlago MoofisiriMogolo mo matšatšing ao a sa fetego a 10 pele ga kopano kgothakgothe ya ngwaga ka ngwaga. Tharollo ya mohuta wo, yeo e šišintšwego e swanetše e tle le memorantamo-tlhaloši woo o hlalosago ka go hlaka go re ke ka lebaka la eng tharollo yeo e šišintšwego e swanetšwe go lebelelwa le go fana ka bokamorago bjo bo bakilego gore go be le tharollo yeo e šišintšwego. Go nyakega gape le go re mantšu ao a šišinywago a tharollo le ona a swanetše a romelwe.
Modulasetulo wa kopano o kgonthišišitše gore go na le maloko ao a sa kago a romela ditharollo tše šišintšwego go ya ka ditumelelwa tša Molao wa GEMS 28.1.5 gomme a šišinya gore go dumellanwe ka lenaneo la diahlwaahlwa leo le filwegomaloko kua tesekeng ya boingwadišo. Kopano e lemogile gore maloko a mangwe a šomišitše diforomo tša ona tša kemelo go romela ditšhišinyo Setlamong le gore gape merero ye e tla lebelelwa mo nakong ya dipotšišo le dikarabo. Morena Adriaan Van Wyk o šišintše gore go dumellanwe ka lenaneo la diahlwaahlwa gomme tšhišinyo yeo e ile ya thekgwa ke Morena John Themba.
Kgetho ya balekodi ba ka ntle ba Setlamo mo ngwageng wa ditšhelete woo o fedilego ka la 31 Disemere 2009.
Kopano e lemogile gore go ya ka Melao ya Setlamo, ditharollo kopanong efe kapa efe ya kgothakgothe ya ngwaga ka ngwaga di swanetše di be ka mokgwa wa kgetho ya bontši ya maloko ka moka ao a lego ntshe le ao a emetšwego.
Modulasetulo o tsebišitše kopano gore ba hweditše diforomo tša kgetho ya kemelo tše nepagetšego go tšwa malokong ka tšatši la bofelo pele ga ge go ka thibelwa la 19 Juni 2009. Palomoka ya diforomo tša kemelo tše 48 di ile tša swanelwa ke go phaelwa ka thoko ka ge di be di se tša swara nomoro ya go ba leloko goba di na le nomoro yeo e sa nepagalago goba batho bao ba kgethilwego gore e be bona baemedi e se maloko a Setlamo.
Kopano gape e lemogile gore maloko a Setlamo ao a bego a kgethilwe ke maloko a mangwe gore a kgethe legatong la bona ka moka ga bona ke bahlokomedi ebile ke maloko a sehlopha sa Bolaodi Bogolo bja Setlamo. Batho bao ba kgethilwego bjalo, ba laeditše ka la 23 Juni 2009 kua kopanong ya Boto ya Bahlokomedi gore naa ba tla rata go kgetha bjang mabapi le tharollo ye nngwe le ye nngwe ye e begilwego kua kopanong.
Kamorago ga pego le poledišano ya ye nngwe le ye nngwe ya ditharollo tše latelago, Modulasetulo o tsebišitše maloko gore naa baemedi bao ba matlafaditšwego go kgetha ba kgethile bjang gomme a fana ka ditharollo tšeo go swanetšego go dumelelanwa ka tšona.
Modulasetulo o tsebišitše maloko gore metsotso ya kopano kgothakgothe ya bobedi ya ngwaga ka ngwaga ya maloko yeo e bego e swerwe ka la 30 Juni 2008 kua Setheong sa Dikopano sa Boardwalk, Port Elizabeth e be e tsenyeleditšwe mo pegelong ya ngwaga ka ngwaga ya 2008 yeo e ilego ya phatlalatšwa go maloko gomme a fana ka metsotso gore go dumellanwe ka yona.
Go ya ka diforomo tša kemelo tšeo re di hweditšego, maloko a 206 a kgethile go dumelelana le metsotso ya Kopano Kgothakgothe ya Bobedi ya Ngwaga ka Ngwaga ya maloko yeo e bego e swerwe ka la 30 Juni 2008 gore e bile pontšho yeo e nepagetšego ya ditiragalo tša kopano mola o tee a ile a kgetha go se kgathe tema mo dikgethong.
Modulasetulo o fane ka metsotso gore go dumelelanwe ka yona.
Go dumelelanwe ka Metsotso ya Kopano Kgothakgothe ya Bobedi ya Ngwaga ka Ngwaga morago ga gore Morena Manganyi Abraham a šišinye gore go dumelelanwe ka yona mme yena a tlaleletšwa ke Morena Nxumalo Themba.
Modulasetulo wa kopano o fane ka ditatamente tša Setlamo tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga tša ngwaga woo o fedilego ka la 31 Disemere 2008 tšeo go swanetšego go dumelelanwe ka tšona mme gape a tsebiša kopano gore maloko a ile a fiwa ditatamente tša tša ditšhelete tše kopana tšeo di lekotšwego pele ga kopano.
Molekodi wa ka ntle wa Setlamo, Morena Johann Strauss wa feme ya SizweNtsaluba VSP, o ile a tsebišwa mo malokong ao a bego a le gona mme gape o tšwetše pele ka go fa kopano ka kgonthišišo ya gagwe ya ka ntle ya tshedimošo yeo go fanwego ka yona mo malokong mo pegelong ya ngwaga ka ngwaga ya Boto ya Bahlokomedi ya 2008. Molekodi wa ka ntle o kgonthišišitše gore Setlamo se hweditše Pego ya tekolo yeo e sa laolwago ya ngwaga wa ditšhelete wo o fedilego ka la 31 Disemere 2008 le gore gape Setlamo se sepetšwa ka tshwanelo.
Modulasetulo wa kopano o lemošitše maloko ao a bego a le gona gore go ya ka diforomo tša kemelo tšeo re di hweditšego, maloko a 205 a kgethile go dumellana le ditatamente tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga tša ngwaga wa 2008 mola go se go be le maloko ao a ilego a ganana le ditatamente tšeo tša tša ditšhelete. Maloko a 2 a ile a kgetha go se kgathe tema mo dikgethong tšeo.
Modulasetulo o šišintše gore kopano e dumellane ka ditatamente tša Setlamo tša tša ditšhelete tša ngwaga woo o fedilego ka la 31 Disemere 2008. Go ile gwa dumellanwa ka tharollo ka morago ga gore Morena Elliot Nyathikazi a šišinye gore ditatamente tša Setlamo tša tša ditšhelete tša ngwaga wo o fedilego ka la 31 Disemere 2008 go dumellanwe ka tšona gomme tšhišinyo yeo e ile ya thekgwa ke Mohumagatšana Sibongile Nkosi.
Kopano e lemogile gore SizweNtsaluba VSP e ile ya kgethwa go tloga ka la 1 Janaware 2006 ke Boto ya motšwaoswere ya Bahlokomedi ka morago ga gore go be gona go ntšhwa ga thentara ka 2005. Feme e kgethilwe gape ke maloko a Setlamo gore e lekole ditatamente tša tša ditšhelete tša Setlamo mo nakong yeo e fedilego ka la 31 Disemere 2007, gape le ditatamente tša tša ditšhelete mo nakong yeo e fedilego ka la 31 Disemere 2008, ka morago ga gore feme e bontšhe gore ba na le bokgoni le botsebi bja go lekola ditatamente tša tša ditšhelete tša Setlamo go ya ka ditlhoko tša molao.
Kopano e kwele gore go latetšwe mokgwa wo o bego o bulegile wa dithentara gore go tle go kgonwe go bonwa feme ya balekodi yeo e ka kgethwago bjalo ka balekodi ba ka ntle ba Setlamo mo ngwageng wa ditšhelete woo o fedilego ka la 31 Disemere 2009.
Modulasetulo wa kopano o tsebišitše Modulasetulo yo a ikemetšego wa Komiti ya Tekolo ya Setlamo, Ngaka DP Van Der Nest, mo malokong a Setlamo.
Ngaka Van Der Nest o filekopano mokgwa kakaretšo wa tshepetšo ya go hwetša woo o latetšwego mme gape a tsebiša maloko ao a bego a le gona gore SizweNtsaluba VSP e bile yona yeo e bonwego e loketšwe go ka kgethwa ka tšhomišo ya mokgwa wo o sa fihlego selo e bile o bulegile.
Ngaka Van Der Nest o šišintše gore maloko a dumellane le Kgetho ya SizweNtsaluba VSP bjalo ka Molekodi wa ka ntle wa Setlamo mo ngwageng wa ditšhelete woo o fedilego ka la 31 Disemere 2009.
Modulasetulo wa kopano o tsebišitše maloko ao a bego a le gona gore go ya ka diforomo tša kemelo tšeo re di hweditšego, maloko a 201 a kgethile go dumellana le tharollo ya Kgetho ya tša Molekodi wa ka ntle wa Setlamo mo ngwageng wa ditšhelete wo o fedilego ka la 31 Disemere 2009, maloko a 2 a kgethile go ganana le tumellano ya tharollo mme maloko a 4 a kgethile go se kgathe tema mo dikgethong.
Modulasetulo wa kopano o šišintše gore maloko a dumellane le Kgetho ya SizweNtsaluba VSP gore e lekole ditatamente tša tša ditšhelete tša Setlamo mo ngwageng wa ditšhelete woo o fedilego ka la 31 Disemere 2009, go lebeletšwe tumelelo ya kgetho ya feme ya tša tekolo ke Mongwadiši wa Ditlamo tša tša Kalafo. Go ile gwa dumellanwa ka tharollo ka morago ga gore Morena Patrick Malatjie a šišinye gore SizweNtsaluba VSP e be yona e kgethwago bjalo ka Molekodi wa ka ntle wa Setlamo mo ngwageng wa ditšhelete woo o fedilego ka la 31 Disemere 2009 mme tšhišinyo yeo e ile ya thekgwa ke Morena Katleho Tsotetsi.
Maloko a filwemonyetla wa go botšiša dipotšišo ka kakaretšo ka ga merero yeo go boledišanwego ka yona mo pegong ya ngwaga ka ngwaga gammogo le AGM.
Modulasetulo wa kopano, MoofisiriMogolo gammogo le bahlokomedi bao ba bego ba le gona ba ile ba leka go araba dipotšišo pele ga ge kopano e ka tswalelwa.
Metsotso ya Kopano Kgothakgothe ya Bobedi ya Ngwaga ka Ngwaga ya maloko yeo e bego e swerwe ka la 30 Juni 2008 ke pontšho yeo e nepagetšego ya ditiragalo tša kopano.
Sizwe Ntsaluba VSP e kgethilwe ke maloko a Setlamo sa tša Kalafo sa Bašomedi ba Mmušo kua Kopanong Kgothakgothe ya Ngwaga ka Ngwaga ya Boraro ya maloko yeo e bego e swerwe ka la 30 Juni 2009, bjalo ka balekodi ba ka ntle ba Setlamo gore e lekole ditatamente tša tša ditšhelete tša Setlamo tša ngwaga wa ditšhelete wo o tla felago ka la 31 Disemere 2009 le go dira mošomo wo o sepelelanago, go ya ka gore naa Mongwadiši wa Ditlamo tša tša Kalafo o fana ka tumelo ya kgetho yeo.
Bjalo ka Setlamo se segolo sa tša kalafo seo se sa bulelwago bohle mo nageng, gape le Setlamo se segolo sa bobedi ka kakaretšo, Setlamo sa tša Kalafo sa Bašomedi Ba Mmušo (GEMS) se tsene mo go 2009 bjale ka kgwebo ya mengwaga e meraro feela yeo e kaonafetšego le go feta.
Setlamo se tšwetše pele go gola ka 2009 gomme go sa lebelelwe kgolo ye e tšwelago pele, bogolo bjo makatšago bja kgwebo gammogo le ditlhohlo tšeo di runtšego, palo e kgolo ya maikemišetšo a bohlokwa e fihleletšweka 2009.
Boto ya Bahlokomedi ya GEMS e ikgantšha ka tšwelopele yeo e bilego gona mo Setlamong gammogo le mokgwa woo ditlhohlo tše di bilego gona ka 2009 di ilego tša laolwa le gore dikgahlegelo tša baholegi ba GEMS di be di šireletšegile bjang ka nako tšohle.
Mo legatong la Boto ya Bahlokomedi, ke ka lethabo go le nyetlolela tša mošomo wo o dirilwego ke Boto ka 2009 le go bontšha Pego ya Boto mo malokong a GEMS mo nakong yeo e fedilego ka la 31 Disemere 2009.
Boto e ile ya lebelela gape ditatamente tša maikemišetšo, ponelopele le mehola mo kopanong ya yona ya peakanyo ya maano yeo e bego e swerwe ka la 11 le la 12 Disemere 2008. Boto e kgonthišišitše gore ditatamente tša tlhahlo tše di tsebišitšwego gape di gateletšwego ka 2008 di sa le tša maleba gape di sa šomišwa ka 2009, gomme di tla tsenyeletša ponelopele le tlhokomelo bjalo ka ge e le ye nngwe ya mehola ya Setlamo.
Go fa bašomedi ka moka ba tirelo ya setšhaba ka phihlello yeo e lekanetšego ya dikholego tša tlhokomelo ya tša kalafo tšeo di tseneletšego e bile di sa bitšego.
Setlamo sa tša kalafo se tšwago pele, sa boiphedišo e bile e le sa phethagatšo sa bašomedi ka moka ba tirelo ya setšhaba.
Mokgwatšhomo wa Setlamo wo o tiilego wa taolo ya khorporeiti o dira gore go be le tlhokego ya kgatelopele ya peakanyo ya maano ya nakwana e kopana le ya nakwana e telejana yeo hlahlago le go laola kgwebo ya Setlamo. Dikatlego tša GEMS di ka lebišwa mo maatleng a metheo ya yona ya pušo le tshepetšo, gammogo le mo peakanyong ya maano yeo e e dirago yeo e tiilego - bobedi mekgwa ye e dirile gore GEMS e be le rekhoto yeo e ikemetšego ya go tsenya tšhomong ka go atlega maano a yona a ngwaga ka ngwaga a peakanyo le go dira ka botlalo maikemišetšo ao a ona.
Boto e dirile maano a yona a Peakanyo ya Maano a 2009 e tseba gabotse gore Setlamo bjale ke mokgahlo woo o tšeago gabotse wo o nago le tikologo ya tshepetšo yeo e tiilego le mekgwatšhomo ya taolo ya tšhelete yeo e tiilego. Peakanyo e dirilwe ka tebelelo ya go bea GEMS pele bjalo ka Setlamo Sekimo sa tša kalafo se se botse, sa boiphedišo e bile e le sa phethagatšo sa bašomedi ba tirelo ya setšhaba.
Moeno wa 2009 wo Boto e dumellanego ka wona wa Leano la Peakanyo e bile "Phihlelelo ya tlhokomelo ya tša kalafo yeo e sa bitšego e bile e sepetšwago gabotse" gammogo le leano leo le nyakago go tšwetša pele le go kaonafatša tše dingwe tša ka lehlakoreng la tshepetšo ya kgwebo, mola gape di efa Setlamo monyetla wa go thoma ka go nyakišiša phokotšo ya ditshenyagelo le kaonafatšo ya tšeo se fanago ka tšona tšeo di sepelelanago le ditirelo tša tlhokomelo ya tša kalafo tšeo di hlokwago le go hwetšwa ke maloko. Leano le be le šeditše mo mošomong woo o bego o hlokega go thea motheo wo tiilego wo o beago GEMS mo ntlheng yeo e kgonago go ka lebantšha seo e fanago ka sona le boleng bja tšhišinyo mo go tšeo di bego di akantšwe ke baholegi ba Setlamo le baswarasetseka ba itšeng ba bjalo ka mongmošomo. Gore ba kgone go fihlelelase, leano la maikemišetšo la "Go tla ka tshepetšo ya go fetogafetoga ya tša tlhokomelo ya tša kalafo yeo e tla kaonafatšago porofaele ya kotsi ya setlelinikhale ya Setlamo" le ile la tsenyeletšwa mo leanong.
Boto e hweditše dipego tša tšwelopele tša kotara ka kotara le tša nakwana go tšwa go Bolaodi bja Setlamo ka ga phethagatšo ya ditaetši tša go šoma tšeo di tsenyeleditšwego mo leanong la peakanyo la 2009 gomme e kgotsofetše gore maikemišetšo a peakanyo a fihleletšwe ka la 31 Disemere 2009.
Boto e lebeletše gape thulaganyo ya dikomiti tšeo di theilwego ke Boto ya 2009 e lebeletše gore e tle e kgone go šomiša ka botlalo tsebo le bokgoni bja bahlokomedi le maloko a komiti ao a ikemetšego. Tebelelo gape ya Boto gape e ile ya lebelela boswanedi bja mabaka a taetšo a dikomiti gomme diphetogo tše nnyane di be di hlokega.
Bahlokomedi bao ba lego mo dikomiting ka 2009 bjale ka ge go begilwe mo dikarolong 7 le 8 tša Pego ya Boto. Boto e kgonthišišitše mo Tekolong ye e Kgontšhago ya Boto ya ngwaga ka ngwaga gore dikomiti di šoma gabotse le gore dipego go boto ke tša maemo a godimo kudu.
Maloko a komiti ao a ikemetšego ao a lego mo dikomiting tša Setlamo tša Tekolo, Eks Gratia le tša Dikgohlagano a kgethwa ke Boto gore a tsene kantorong sebaka sa mengwaga e meraro, gomme nako ya maloko a a le mmalwa e fela mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo. Boto e kgethile gape Maloko a, a komiti gore ba dule mengwaga e mengwe gape e meraro yeo e tlo felago ka 2012.
Bahlokomedi le maloko a komiti ao a ikemetšego ba ile ba hwetša katišo yeo e tseneletšego gape ka ga taolo ya khorporeiti, go tsenyeletšwa le dinyakwa tša "yeo e tlo tsenywago tšhomong go se go ye kae" ya pego ya King III ya taolo ya khorporeiti, melao ye bohlokwa ka ga tshepetšo ya tša ditšhelete ya Ditlamo tša Kalafo, ditšwelopele intasetering go tsenyeletšwa le Lenaneo la Inšorentshe ya Setšhaba la Boitekanelo leo le akantšwego le taolo ya setho. Dikatišo tše senyane di ile tša ba gona ka 2009. Katišo ya bahlokomedi ka 2010 e tla dirwa go ya ka pholisi ya katišo ya bahlokomedi yeo e dumeletšwego ke Boto gore e tsenywe tšhomong ka la 1 Janaware 2010.
Magato a taolo ya setho ao a tšerwego ke Setlamo a kaonafaditšwe mo nakong ye, yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape ka go tsenywa ga mokgwa wa netefatšo wa bahlokomedi, maloko a komiti ao a ikemetšego le bašomedi. Mokgwa wo wa netefatšo ke karolo ya marangrang a taolo ya setho ya Setlamo ao e lego metheo ya pušo le tshepetšo ya Setlamo, Ditiro tša Tshepetšo ya Sešego sa Bašomedi, Tshepetšo ya Ketwane ya Kabo gammogo le Leano le Pholisi ya Thibelo ya Bomenetša.
Tekolo ya Setlamo ya ngwaga ka ngwaga ya go šoma gabotse ga Boto e dirilwe ka Setemere le Oktoboro 2009. Boto e dirile boitekolo bjo bo bego bo sepetšwa ke feme yeo e ikemetšego ya ditekolo gomme gwa hwetšwa tiro ya Boto le Dikomiti tša Boto e le ye botse.
Go ya ka melao yeo e ngwadišitšwego ya GEMS, nako ya 50% ya bahlokomedi bao ba lego mo Botong ya bjale ya Bahlokomedi e tla fela ka Julae 2010. Boto e ntshwa e tla beakanywa gore e tsene kantorong ka la 21 Julae 2010. Gore ba kgone go fihlelelase, maloko magolo a Setlamo a tla kgetha bahlokomedi ba baswa ba bararo mola Letona la Tirelo ya Setšhaba le Tshepetšo le lona le tla kgetha bahlokomedi ba baswa go dira 50% ye nngwe ya Boto.
Dikgetho tša Bahlokomedi bao ba kgethilwego ke Maloko di swanetšwe di swarwe ka palote go ya le ka tshepetšo ye e beakantšwego pele mo melaong ye.
Go netefatša gore batho bao ba kgethilwego bjale ka Bahlokomedi ba Maloko, ka nnete ke Maloko ao a lego boemong bjo bobotse.
Ge Boto, ka morago ga gore e lebelele pego ya motho goba mokgahlo wo o ikemetšego, e kgotsofetše gore dikgetho di bile gona go ya ka mekgwa yeo e theilwego ke Boto le gore gape e be e le dikgetho tšeo di bego di lokologile e bile di lekanetše, MoofisiriMogolo o swanetše, ka go ngwala fase a tsebiše maloko ao a kgethilwego ka ga go kgethwa ga ona gammogo le letšatši, nako le lefelo la kopano yeo e latelago ya Boto gomme a a meme gore a be gona kopanong.
Boto e hlohleletša maloko magolo a Setlamo gore a kgathe tema mo dikgethong tša 2010 ba lebeletše gore Boto ya Bahlokomedi e na le maikarabelo a bohlokwa a go lebelela Merero ya tshepetšo le ya ditšhelete ya Setlamo gape le go dira se mo dikgahlegelong tše kaone tša maloko. Ka fao go bohlokwa gore maloko a leke go kgetha bahlokomedi bao ba nago le seriti, tsebo ya maswanedi e bile gape ba na le bokgoni bja go dira ditiro tša bona bjale ka Bahlokomedi.
Diphihlelelo tša Setlamo di hlalošitšwe ka Botlalo mo Pegong ya MoofisiriMogolo ya Mošomo. Ditlhohlo le mošomo o moswa wo o bego o se wa bonelwa pele ge Peakanyo ya Maano ya 2009 e dirwa di ile tša ba gona ge ngwaga wa 2009 o dutše o sepela. Boto ya Bahlokomedi le bolaodi e tšeere sephetho ka ditlhohlo tše ntle le tshenyo ya nako gomme ya netefatša gore Setlamo se dula se šeditše go latelela maikemišetšo le ponelopele tša Setlamo ntle le go nyefišamaikano a Setlamo. Tše dingwe tša ditlhohlo tše le mošomo o moswa wo o tsenyeleditšwego mo phetišetšong ya Kgwebo ya MEDCOR go GEMS, go tsenywa tšhomong ga koketšo megolong yeo e balelwago morago bašomeding ba tirelo ya setšhaba mme se se ama ditefelo tša maloko le sekoloto le tebelelo gape ya melao ya go dumelega go ba leloko la GEMS ke Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo.
Dipoledišano magareng ga Setlamo le Baswarasetseka ba itšeng di felleditše ka sephetho sa Boto sa go dumela gore go fetišetšwe kgwebo ya MEDCOR go GEMS go ya ka karolo 63 ya Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo, 1998.
Diphetho tša Moswarasetseka tšeo di amago tiragalo ye di hlotše tiego e ntšinyana go ka thomiša ka mošomo woo o hlokegago gore go fetšwe ka tiragalo ye go ya ka nako yeo e filwego ke Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo.
Tiragalo e dirilwe ka katlego gape e sepelelana le dinyakwa ka moka tša semolao tšeo di bego di tsenyeletša kgatišo ya peopepeneneng ya tiragalo bjale ka ye e dumeletšwego ke Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo gammogo le tumelelo ya tiragalo ye ke Khomišene ya Phegišano.
Kgwebo ya MEDCOR e fetišeditšwe go GEMS go tloga ka la 1 Janaware 2010 go ya ka Memorantamo wa Kwešišano wo o phethilwego magareng ga ditlamo tše, tše pedi.
Dikontraka tša go thwalwa tša bašomedi ba bararo ba MEDCOR di fetišeditšwe go GEMS mola bašomedi ba boemong bja godimo ba babedi ba MEDCOR ba hweditše mpho ya go tlogela modiro.
MEDCOR e ile ya ngwalollwa bjale ka Setlamo sa tša kalafo ke Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo go tloga ka la 21 Janaware 2010 gammogo le phokotšo ya mešomo ya MEDCOR yeo e phethilwego ka la 30 Aporele 2010.
Go ya ka pholisi ya saposidi ya tša thušo ya tša kalafo yeo e šomišwago mo tirelong ya setšhaba, go tsenyeletšwa le Lefapha la Ditirelo tša Phošollo, maloko a MEDCOR a ile a kgona go ka ba maloko a GEMS ka boithaopo. Mo legatong la Boto ya Bahlokomedi, ke tla rata go amogela maloko a peleng a MEDCOR ao bjalo e lego maloko a GEMS.
Tafola ya Setlamo ya ditefelo e elwa go ya ka megolo gomme maloko a lefela ditefelo tša ona tša kgwedi ka kgwedi go ya ka megolo ya ona ya kgwedi ka kgwedi. Koketšo mogolong ge ngwaga o dutše o e ya e ka hlola gore leloko le feletše le lefela ditefelo tša godimo mola ba dutše ba le gona mola kgethong ya kholego yeo e swanago le ya peleng ka baka la gore bjale ba le mo lepanteng la ba megolo ya ka godingwana.
Maloko a GEMS a lemogile tokišo ya megolo lepanteng la megolo (go bonwe maemo a 16 a megolo a fokoletšwa go a 12), koketšo ya megolo ya tshenyegelo ya boiphedišo ya ngwaga ka ngwaga gammogo le Ditefelo tša go Sepelelana le Mešomo e itšeng (Di-OSD) ka 2009. Diphetogo tše di tsentšwe tšhomong ka go balelwa morago, mme se, se be se bolela gore maloko ao go bego go hlokega gore bjale a lefele ditefelo tša godimo bjale a be a na le sekoloto sa ditefelo.
Le ge e le gore Setlamo se ile sa fetola mapanta a megolo mo mapanteng a ditefelo ka go ithaopa go tloga ka la 1 Janaware 2009 e le go leka go lebantšha le dikoketšo megolong tša 2009 mo tirelong ya setšhaba, megolo ya maloko a GEMS e fetogile le go feta ka mokgwa wo e bego e emetšwe ka baka la Di-OSD le diphetogo lepanteng la megolo. Boto e ile ya lemoga go se kgotsofale go go ilego gwa ba gona magareng ga maloko le baswarasetseka ka baka la seo, gomme ya lebelela mekgwa yeo Setlamo se ka e šomišago go leka go fokotša ditlamorago tše di bego di se tša emelwa tše di hlotšwego ke diphoremiamo tša go ya ka megolo mo malokong a GEMS gammogo le mekgwa ya Setlamo ya taolo ya sekoloto.
Ka 2010 go tla ba le mošomo wo o tšeago karolo go lokiša mapanta a megolo ka tsela yeo e tla thibelago kamego ya dipersente e kgolo ya maloko ao a tla angwago ke diphetogo tša megolo le go netefatša gore go ba le phatlalatšo yeo e lekanetšego ya maemo a megolo le maloko mo lepanteng le lengwe le le lengwe la megolo. Phetogo melaong go thibela kgoboketšo yeo e balelwago morago ka baka la diphetogo megolong le yona e tla tšweletšwa.
GEMS e ngwadišitšwe goba Setlamo sa tša Kalafo sa boloko bjo sa bulelwago bohle, gomme go dumelega go ka ba leloko go laolwa ke melao ya Setlamo yeo e ngwadišitšwego. Go ya ka melao ya bjale, bašomedi ba mafapha a setšhaba le a porofentshe le dikarolo tše dingwe tša mmušo go ya ka karolo 7 ya molao wa Tirelo ya Setšhaba, 1994, bjale ka ge o fetotšwe, le bašomedi ba mekgahlo e mengwe yeo e tsebjago ke Boto ya Bahlokomedi e le bengmošomo bao ba kgathago tema, ba a dumelelwa gore e ka ba maloko.
Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo e nyaka gore melao e fetolwe go tlošwe tšhomišo ya boikgethelo ke Boto ya Bahlokomedi e le temogo ya mekgahlo yeo e lego sektorong ya Setšhaba ka ntle ga phihlelelo ya molao wa Tirelo ya Setšhaba. Phetolo ya molao e ile ya romelwa ke Setlamo e feela tšhišinyo ya Khansele e be e nyaka go oketša phihlelelo ya tumelelo ya GEMS.
Go amega mo tshepetšong le boemong bja ditšhelete bja Setlamo go šeditšwe phihlelelo ya hlwahlwa ya resefe yeo e hlokegago go ya ka Mapheko ya go fihlakgole. Mo kgahlegelong ya go šireletša dikgahlegelo tša baholegi ba GEMS, Setlamo se tla tšwela pele go nyaka go boledišana le Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo ka 2010 go netefatša gore melao ya go dumelega goba leloko e dula e sepelelana le taelo ya tirelo ya setšhaba yeo GEMS e e filwego kua mathomong.
Boto e na le boikarabelo bja go netefatša gore dikgahlegelo tša maloko di šireleditšwe go ya ka karolo 57 (a) ya Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo, le gore gape ba kgona go hwetša ka botlalo le ka thelelo ditokelo tša bona tša dikholego bjalo ka maloko a GEMS.
Go latelelwa maikarabelo a Boto gammogo le maikemišetšo a Setlamo a go fa bašomedi ka moka ba tirelo ya setšhaba ka khwetšagalo yeo e lekanetšego ya dikholego tša tlhokomelo ya tša kalafo tšeo di tseneletšego e bile di sa bitšego, magato a se mmalwa a ile a tšewa go kaonafatša khwetšagalo le go kaonafatša boitemogelo bja maloko bja tirelo.
Boto e filetumelelo ya phetolelo ka magato ya ditšweletšwa ka moka tša poledišano tša Setlamo goba tša Maloko malemeng ka moka a semmušo a 11. Projeke ye e thomile ka 2009 gomme e tla tšwelela mo mengwageng e meraro go fihlelaka 2012.
Setlamo se tšweleditše tšhomišo ya diemfelopo tša kgwebo tša phetolo ge go tla mo poledišanong le maloko moo go hlokegago phetolo go tšwa malokong.
Lenaneo la GEMS la Botswetši le tšweleditše go netefatša gore baimana ba hwetše tlhokomelo ya maemo a godimo nakong yeo ba imilego ka yona le go leka go fokotša kgonagalo ya gore dilo di se sepele gabotse.
Tirelo ya go nyakana le kholego ya SMS go kgontšha maloko go netefatša gore ke dikholego dife tšeo ba nago natšo le gore baholegi ka bona bao ba ngwadišitšwego ba ngwadišitšwe mo dikgethong tšohle tša dikholego.
Ditheo ka moka tšeo di lego gona ga bjale tšeo maloko a kgonago go ya go tšona di ile tša tsošološwa gomme tše dingwe di thothetšwe mafelong a maswa ao a kaonafaditšwego. Setheo sa bobedi seo maloko a kgonago go ka ya go sona se butšwe profentsheng ye nngwe le ye nngwe go dira gore go be bonolo gore maloko a kgone go hwetša ditirelo ba lebelelane le motho.
Ditatamente tša ditefelo tša kotara go thuša maloko mo go netefatšeng gore diphoremiamo tša ona di phela di le gabotse.
Dinako tša tirelo tšeo di okeditšwego le ditheo tšeo maloko a kgonago go ka ya go tšona di ile tša ba gona, go tsenyeletšwa le ditirelo ka Mokibelo.
Ditirelo tše fapanego tša mo inthaneteng di ile tša dirwa gore di hwetšagale go maloko bjalo ka tirelo ya websaete ya semmušo ya GEMS gore o kgone go kgopela diphetogo mo dikgethong mo bofelong bja ngwaga.
Boto ya Bahlokomedi e šomile ka maatla le ka boikgafo mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo. Palomoka ya dikopano tša Boto le Komiti tše 33 di ile tša swarwa gomme ga se go be le kopano yeo e ilego ya hloka go swarwa gape mo nakong ye, yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape ka baka la go se be gona ga khoramo. Dikopano tša Boto le Komiti di ile tša swarwa ka tsela yeo e putsago e bile e šomago gabotse yeo e kgontšhago Boto go itebantšha le merero ka moka yohle yeo e lego ka tlase ga taolo ya yona. Boithaopo bjo bo sa belaetšego bja bahlokomedi mo baholeging ba Setlamo e sa dutše e le ye nngwe ya dimelo tša Boto ye mme ke tla rata go leboga Bahlokomedi bakeng sa tema yeo ba e kgathilego mo ngwageng o mongwe woo o atlegilego wa Setlamo.
Ke tla rata go bontšha ditebogo tša ka go Mohumagatšana Vuyelwa Vumendlini-Schalk, Mothuša Modulasetulo wa Boto, bakeng sa tema yeo a e kgathilego mo go šomeng gabotse ga Boto.
Ngaka DP Van Der Nest, yo e lego Modulasetulo yo a ikemetšego wa Komiti ya tekolo ya GEMS, o bile gona dikopanong tša Boto boemong bja gagwe bja go ba kantorong gomme ke tla rata go mo leboga bakeng sa tema yeo a e kgathilego go netefatšeng gore tikologo ya taolo ya Setlamo e dula e lekanetše e bile e šoma gabotse.
Maloko a komiti ao a ikemetšego a kgethilwego ke Boto gore a direle Komiti ya Tekolo ya Setlamo, Eks Gratia le ya Dikgohlagano gape ba kgathile tema ka bobona mo dikatlegong tšeo di fihleletšwegoke Setlamo ka 2009 mo legatong la Boto, ke tla rata go leboga maloko bakeng sa go kgatha tema ga ona gammogo le botsebi bjo ba fanego ka bjona mo tshepetšong ya Setlamo le Boto.
Mo legatong la the Boto, Ke tla rata go leboga kudukudu Dr Eugene Watson, MoofisiriMogolo wa GEMS. MoofisiriMogolo o dirile tšohle tšeo Boto e bego e di lebelletše gammogo le tshepo yeo e bego e na le yona go yena gomme ka mehla o tšwetše pele ka go kgahla Boto ka boikgafo bja gagwe le lerato la gagwe go GEMS. Moofisiri Mogolo o tsentše tšhomong Leano la Peakanyo leo le dumeletšwego la 2009 ka go atlega gomme a netefatša gore kgwebo ya Setlamo e sepela gabotse le ka tshwanelo.
Boto e thabile gape ka dipoelo tšeo Bolaodi Bogolo bja Setlamo le karolo ya bašomedi ka tlase ga boetapele bja MoofisiriMogolo bo di hweditšego.
Boto e tla fetišetša "thoka" go Boto e mpšha ya Bahlokomedi ka la 21 Julae 2010 gomme e a tshepa gore motheo wo o nyakegago o beilwe gore Setlamo se tšwelele go benya.
Ka 2009 Setlamo se ile sa lemoga tlhokego ya go oketša phišegelo ya go nyaka go tšwa pele go feta feela mahlakoreng a taolo ya tshepetšo le netefatšo a kgwebo ge go tla mo ditirelong tša tlhokomelo ya tša kalafo - moo ka mahlatse e lego lefelo le tee mo re abetšego 90% ya ditšhelete tša Setlamo le ka mokgwa wo Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo o hlalosago kgwebo ya Setlamo sa tša Kalafo. Leano la Peakanyo la 2009 leo le tšerwego ke Boto ya Bahlokomedi le be le nyaka gore Setlamo se age mo dikatlegong tšeo se bilego natšo le go leka go hwetša dikatlego mo lefelong la tša tlhokomelo ya tša maphelo ka go tla ka dilodiswa, tshekatsheko ka tlhokomelo, peakanyo yeo e tseneletšego le taolo ya kotsi ya boitekanelo yeo e fetofetogago.
Moeno wa 2009, "Khwetšagalo ya tlhokomelo ya tša kalafo yeo e sa bitšego e bile e sepetšwago gabotse", o nyaka go tšwetša pele le go kaonafatša lehlakore la tshepetšo la kgwebo, mola gape o efa Setlamo monyetla wa go thoma ka go nyakišiša phokotšo ya ditshenyagelo le kaonafatšo ya tšeo se fanago ka tšona tšeo di sepelelanago le ditirelo tša tlhokomelo ya tša kalafo tšeo di hlokwago le go hwetšwa ke maloko. GEMS e thomile mošomo wa go fetola mokgwa wo e fago maloko ka khwetšagalo ya maemo a godimo a tša tlhokomelo ya tša kalafo. Mošomo wo o thomilego ka 2009 o fana ka motheo wo o tiilego bakeng sa mošomo o mongwe wo o latelago woo o sepelelanago le se.
Tshepetšo, mme le fana ka taolo yeo go šoma gabotse go ka bapetšwago le yona gomme ya netefatša gore kgwebo ya Setlamo e sepela gabotse le ka tshwanelo. Go feta moo, leano la peakanyo le kgontšha Boto go lebelela gape mahlakore ka moka a kgwebo ya Setlamo le go netefatša gore, mola e dutše e sepetšwa gabotse, kgwebo e sa dutše e sa kgona go ka tšwela pele.
Bjalo ka MoofisiriMogolo, Ke moofisiriwa tša boswarapuku wa Setlamo gomme ke boikarabelo bja ka go netefatša gore Maano a tshepetšo a Setlamo ke ao a tla kgontšhago go tsenywa tšhomong go go nepagetšego e bile go sepela gapotse ga leano la peakanyo leo le dumeletšwego ke Setlamo gape go feta moo, gore dipego tše di beakanyeditšwego tša kgafetša kgafetša di bapetšwa le ditaetši tša go šoma mo leanong di a diragala.
Mo ngwageng wo o lego ka tlase ga tebelelo, Boto e fane ka dipego tša tšwelopele tša kotara ka kotara le tša nako le nako tša mošomo wo o dirilwego, di bapetšwa le ditaetši tša go šoma tša mo Leanong la Peakanyo. Pego ya bofelo e rometšwe Botong ya Bahlokomedi ka la 10 Disemere 2009, mme e kgonthišiša gore 96% ya ditaetši tša go šoma ka nnete di fihleletšwe.
Leano la Peakanyo le šomile bjalo ka taelo yeo e akaretšago tšohle go bolaodi mo ngwageng wa ditšhelete wa 2009. Ke lebeletše se ke romela pego ye ka go ya ka Leano la Peakanyo. Tshedimošo ya tlaleletšo ka ga ditaetši tše bohlokwa tša kgwebo, dibapetši le dipalopalo e tsenyeleditšwe mo pegong ya Boto ya Bahlokomedi yeo e ka hwetšwago mo matlakaleng a go thoma ka 23 go ya go 50 a pego ye.
Palo ya Maloko ka la 31 Disemere 2009 e be e le go 409,804, gomme se se bolela gore go bile le kgolo ya 100,000 ya maloko magolo ka 2009. Se se laetša gore kgolo ya ngwaga ka ngwaga ya 36% e bapetšwa le palo ya maloko ya 300,536 ka la 31 Disemere 2008. Bašomedi ba go feta 150,000 bao ba lego mo boemong bja mogolo bja 1 - 5 ba ingwadišitše mo go GEMS ka la 31 Disemere 2009.
Tsenyotšhomong yeo e atlegilego ya Projeke ya Sisonke e bone re romela di-SMS tše nne tša thekišo kotara ka kotara go bašomedi bao ba se ba šireletšwago bao ba lego mo boemong bja mogolo bja 1 - 5 le dikwalakwatšo tša seyalemoyeng tše tharo tše atlegilego mo ngwageng.
Batho bao ba bego ba lebantšhitšwe ka dikwalakwatšo tše ba di tšere gabotse gomme Setlamo se tla tšwela pele ka go šomiša ditlamo tšeo di atlegilego ka 2010.
Dipolelo le dipontšho tša go feta 1,320 di ile tša swarwa mo ngwageng mme, sa bohlokwa kudu, botswalano bja ka mahlakoreng ohle magareng ga Setlamo gammogo le Mafapha a mmušo bo kaonafaditšwe ka go thekga matšatši a boitekanelo le bophelo a go feta 250.
Leano la Setlamo la go ikgokaganya le bafani ka ditirelo le kaonafaditšwe ka go tšweletša le go tsenya tšhomong Sengwalwa sa ditaba sa Bafani ka Tirelo tša Tlhokomelo ya tša Maphelo seo se phatlaladitšwego go bafani ka tirelo ya tša tlhokomelo ya tša maphelo ba go feta 28,000 kotareng ye nngwe le ye nngwe. Dingwalwa tša ditaba tše 594 tša Bašomedi ba Sešego sa Bašomi le tšona di ile tša phatlalatšwa mo kotareng ye nngwe le ye nngwe. Dingwalwa tše itšeng le tšona di ile tša tsenywa dikgatišong tša mekgahlo ya bašomi, dikgatišong tša tša tlhokomelo ya maphelo, dingwalwa tša ditaba tša mafapheng le dingwalwa tša ditaba tša GEPF kotara ka kotara.
Leano leo le tla tšeago mengwaga e meraro la diphetolelo le thomile ka 2009 gomme didirišwa ka moka tša kwalakwatšo le poledišano tša Setlamo, go tsenyeletšwa le Melao ya Setlamo, di tla fetolelwa malemeng ka moka a semmušo. Ka 2009, dingwalwa tša ditaba tša maloko di ile tša fetolelwa gomme tša dirwa gore di hwetšagale mo websaeteng ya GEMS.
Lenaneo la GEMS la Botswetši le tsebišitšwe ka la 1 Mei 2009 go fa maloko a Setlamo ka khwetšagalo yeo e sa lefelelwego ya thekgo, thuto le maele mo magatong ka moka a boimana, Go amogelwa bookelong gammogo le nakong ya ka morago ga pelego. Ditirelo le dikholego tšeo go fanwago ka tšona go tloga mola o ingwadišago mo lenaneong di tsenyeletša Puku ya GEMS ka ga boimana, pelego le botswadi bja mathomong; mokotla wa botswetši; dithuto tša leloko ka ga dikholego tša Setlamo tšeo di hwetšagalago; leano la tlhokomelo le thekgo le maele tšeo di tšwelago pele tša tšhomišo ya mogala.
Bafani ka tirelo ya tlhokomelo ya tša maphelo ba go feta 10,000 ba ingwadišitše mo lenaneong la Bagwera ba GEMS mme Setlamo sona se šeditše reiti ya katlego ya lenaneo le, se se bolela gore, maloko ao a atlegago go hwetša tshedimošo ya go ikgokaganya ya bafani ka tirelo ya tša tlhokomelo ya tša maphelo bao ba lefišwago go ya ka reiti ya Setlamo.
Poledišano le maloko mo nakong ye ya la 1 Janaware 2009 go ya go la 31 Disemere 2009 e bone re phatlalatša dingwalwa tša ditaba tše tletšego tshedimošo tše fapanego, go balwa le dingwalwa tša ditaba tša kotara ka kotara gammogo le dingwalwa tša ditaba tša nako le nako go tsebiša maloko ka ditirelo tše diswa. Dikopišwa tša go feta 340,000 tša Pego ya ngwaga ka ngwaga ya 2008 di ile tša ntšhwa le go phatlalatšwa malokong ka la 29 Mei 2009 mme Setlamo se ikgantšha ka mokgwa wo dipego di dirilwego ka gona go maloko.
Sekwamaikutlo sa bobedi sa Setlamo sa kgotsofalo ya maloko se dirilwe mo kotareng ya bone ya 2010 gomme dipoelo tša bofelo le tshekatsheko di dirilwe Botong ya Bahlokomedi ka la 10 Disemere 2009. Dipoelo tšeo tša Sekwamaikutlo di bontšhitše gore 77.6% ya maloko e thabile ka ditirelo tša Setlamo le gore gape tšhišinyo ya hlwahlwa ya Setlamo e sepelelana le dinyakwa tša maloko.
Ditirelo tše šomago gabotse tša bongwaledi di ile tša fiwaBotong ya Bahlokomedi gammogo le Dikomiting tša Boto mo nakong ye, yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape le go ya ka Pholisi ya Taolo yeo e dumeletšwego ya Setlamo. Mekgwa yeo e lego ka mo pholising e netefatša gore mekgwa ya taolo ya Setlamo e šoma ka tshwanelo.
Bolaodi: Taolo le Dikgokagano tša Baswarasetseka go dirwa go ya ka lenaneo leo e lego la semmušo. Diphetogo tšeo di akantšwego mo Botong ya Bahlokomedi mo nakong yeo e fedilego ka Disemere 2010 di nyaka gore šedi e kgolo e bewe mo katišong ya boitsebišo ya bahlokomedi ba baswa.
Mokgwatšhomo wa taolo ya khorporeiti ya Setlamo o kaonafaditšwe gape ke go dirwa ga netefatšo ya bahlokomedi le bašomedi. Maikemišetšo a mokgwa wo wa netefatšo ke go netefatša gore bahlokomedi, maloko a komiti ao a ikemetšego le bašomedi ba loketše go ka tsena kantorong. Mofani ka tirelo wa netefatšo yo a ikemetšego o ile a kgethwa go dira ditekolo tšeo di hlokegago gomme pego yeo e tšweletšego fao e ile ya fiwa molekodi yo a ntšheditšwego ka ntle wa Setlamo gore a e lebelele.
Melao yeo e ngwadišitšwego ya GEMS e ile ya lebelelwa ka go tsenelela e le gore go netefatšwe gore melao yeo ke yeo e kwagalago e bile e le ya maswanedi. Ka tebelelo yeo, melao yeo e hlalosago gore naa ke mang yo a ka bago moholegi wa leloko e ile ya lebelelwa leswa go netefatša gore e hlakile e bile e na le tirišo yeo e swanago. Melao e meswa yeo maikemišetšo a yona e lego tshepetšo e botse ya Setlamo le yona e ile ya tsenywa tšhomong. Mongwadiši wa Ditlamo tša tša Kalafo o ngwadišitše melao yeo e fetotšwego go tloga ka la 30 Juni 2009.
Tebelelo ya tshepelelano le tša semolao e ile ya dirwa ke molekodi yo a ntšheditšwego ka ntle wa Setlamo gore a dire teko ya tshepelelano le melao mo melaong yeo e ngwadišitšwego ya GEMS le dikarolo tše laeditšwego tša Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo. Kelo yeo e filwegoke molekodi e bile e botse gomme ditaelo tšeo di bego di le pegong di ile tša lebelelwa ke bolaodi ka bonako.
Leano la tshepetšo ya Baswarasetseka ba Setlamo le ile la lebelelwa gape mo Kotareng ya 1 ya 2009 gomme dikamano le baswarasetseka le dipego di dirilwe go ya ka leano leo le fetotšwego mo nakong yohle yeo e lego ka tlase ga tebelelo. Kamano ya pušeletšo ya Setlamo le baswarasetseka ba itšeng ba bjalo ka Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo, DPSA, Sešego sa Ditšhelete sa Setšhaba, Khansele ya Kgobokanyo Poledišano ya Tirelo ya Setšhaba, Bašomedi ba tša Sešego sa Bašomedi, Bašomi ba tša Maphelo le Boitekanelo e ile ya tšwelela ka tshwanelo. Baswarasetseka ba itšeng ba hweditše dipego tša kotara ka kotara go tšwa Setlamong gomme dikopano tša kotara ka kotara tše beakantšwego le tšona di ile tša tšweletšwa. Dikamano tša kotara ka kotara di be di na le dikopano le mekgahlo yeo e bego e filwemošomo wa go sepetša mekgwa ya tefelo ya megolo ya bašomedi ba tirelo ya setšhaba le bao ba šetšego ba tlogetše modiro, se se bolela gore, PERSAL gammogo le GEPF.
Letona la tša Tirelo ya Setšhaba le Tshepetšo le be le phela le tsebišitšwe ka boemo bja Setlamo gomme kamano ya pušeletšo e ile ya ba gona.
Lenaneo la GEMS la ngwaga ka ngwaga la Katišo ya Bašomi ba Sešego sa Bašomedi le ile la ba gona go tloga ka la 1 Aporele 2009 go ya go la 30 Juni 2009 gomme makga a katišo a ile a ba gona mo mafapheng ka moka a setšhaba, mafapheng a diporofentshe gammogo le bašomedi ba bangwe bao ba kgathago tema ba GEMS. Sengwalwa sa ditaba sa se-eleketeroniki sa kotara ka kotara sa Bašomi ba HR se ile sa tšweletšwa mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo gomme se ile sa šomišwa ka katlego go rarabolla tše dingwe tša dipelaelo tšeo di tlwaelegilego tša tshepetšo ya diphoremiamo. A mangwe a mathata a, a bjalo ka go tsenya phetšišo ya tirelo yeo e šaletšego morago mo go PERSAL, a sa dutše a le gona gomme mošomo o mongwe o montši o tla ba gona ka 2010 ka tšhomišano le HR le bao ba sepetšago tša megolo mo tirelong ya setšhaba.
Simphosiamo sa bobedi sa ngwaga ka ngwaga sa GEMS se ile sa swarelwa kua KwaZulu-Nata go tloga ka la 26 - 27 Oktoboro 2009. Šedi ya Simphosiamo e be e le mo temeng yeo e kgathwago ke Setlamo mo Tshepetšong ya HR mo tirelong ya setšhaba.
Dipelaelo tša maloko di ile tša lebelelwa ka nako le ka go tshepagala mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo. Maloko a ile a hlohleletšwa go romela dipelaelo tša ona Setlamong ka go šomiša aterese ya complaints@gems.gov.za. Dipelaelo tšeo di bego di fetišeditšwe Bolaoding bja Setlamo le tšona di ile tša fetišetšwa go aterese ya emeile ya dipelaelo. Dipelaelo tšeo di hweditšwego ka aterese yeo e ikgethilego di ile tša sekwasekwa e le gore go tle go bonwe dibapetšwa le mabaka ao a hlolago se, le go tšweletša le go tsenya ditsenogare. Dipego tša kgafetša kgafetša Botong ya Bahlokomedi le baswarengsetseka ba itšeng ka ga maitemogelo a dipelaelo a Setlamo di bile gona. Maloko a ka romela gape dipelaelo khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo gomme Setlamo sa fetola go dipelaelo tše 220 tšeo e di hweditšego go tšwa Khanseleng mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo.
Dipelaelo di hlaloswa e le karolo ya go ba leloko mo nakong bjalo ka e tee ya ditaetši tša kgwebo tše kgolo tšeo di lebelelwago ke Boto ya Bahlokomedi gomme tshekatsheko ya papetšo ye e tsenyeleditšwe mo karolong 4.9 ya Pego ya Boto mo malokong a Setlamo. Maloko ao a sego a kgotsofatšwa ke tharollo ya dipelaelo tša bona ke Setlamo ba ka romela dipelaelo tšeo go Komiti ya GEMS ya Dikgohlano gore di kgone go ahlolwa. Mokgwa wa go theeletša Dikgohlano wa GEMS o ile wa lebelelwa gape mo Kotareng ya 1 ya 2009 gomme Komiti e dula e ikemišeditše go rarolla dikgohlano ka tshwanelo le ka mokgwa wa maleba.
Kopano Kgothakgothe ya Boraro ya Ngwaga ka Ngwaga ya Maloko a GEMS e be e swaretšwe Nelspruit, Mpumalanga ka la 30 Juni 2009. Maloko a 91 a ile a ba gona kopanong kgolo gomme a fetiša ditharollo ka moka tšeo di bego di beilwe tafoleng.
Leano la tshepetšo ya diphoremiamo leo le tšwago mokgwatšhomong wa tebelelo gape wa ka gare le ile la tšweletšwa e le gore le lebelele ditaba tšeo di tšwago tekatekanyong ya tepiti le khrediti, dithomelo tša PERSAL, maloko ao a lego Phenšeneng, go kgaolwa ga maloko le dikgopelo tša ditefelo tšeo di sa emetšwego. Tebelelo ye e bone phokotšo ka kakaretšo ya 50% ya dipelaelo tša maloko.
Go šoma gabotse ga bafani ka tirelo go be go sepetšwa ka nako tšohle gomme go ile gwa lebelelwa gape ka tshwanelo gore go tle go kgone go rarollwa ditlhohlo tšeo di ilego tša lemogwa. Tebelelo ya nako tšohle ya go šoma gabotse e bapetšwa kgahlanong le dinyakwa tša kontraka le go bega kgahlanong le maano le dipeakanyo e ile ya dirwa.
Mekgwa ya tshepetšo ya dikgopelo tša ditefelo e ile ya tšweletšwa le go tsenywa tšhomong go kgonagatša thomelo e bobebe, tebelelo le taolo ya dikgopelo tša ditefelo tša sektoro ya setšhaba ya tša kalafo. Ka kakaretšo, nepagalo ya reiti ya tebelelo ya dikgopelo tša ditefelo ka 2009 e fetile 99%.
Sengwalwa sa go lebelela le go lefela dikgopelo tša ditefelo tšeo di sepelelanago le Dikholego tše ngwaletšwego tša motheo (di-PMB) se ile sa tšweletšwa. Mme se se ile sa feleletša ka go tsenywa tšhomong go go atlegilego ga tharollo yeo e itšhomelago ka boyona ya di-PMB yeo e sepelelanago le Setsenyeletšwa G sa Melao ya Setlamo gammogo le ditumelelwa tša Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo.
Dikontraka ka moka tša Setlamo le bafani ka tirelo di ile tša lebelelwa gape. Dikontraka tše di lego gona ga bjale di ile tša tšwelela pele gomme dikontraka tše diswa tša go fana ka ditekolo tša Maphelo le Boitekanelo, lenaneo la Botswetši le ditirelo tša Poledišano di ile tša tsenywa tšhomong ka katlego.
Tekolo ya tumelano ya boemo bja tirelo ya 2009 e dirilwe ke molekodi wa ka gare wa Setlamo gammogo le Basepetša dikontraka ba Setlamo, gape le tikologo ya tirelo, e ile ya bonwa e le yeo e kgotsofatšago.
Ka 2009 GEMS e tšwetše pele go netefatša gore mekgwa ya yona ya tshepetšo ya tshedimošo e tšwela pele le gore gape tshedimošo ka moka e šireletšegile e bile e bolokilwe ka katlego. Dipušetšo ka moka tša REF di be di nepagetše e bile di rometšwe ka nako khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo.
Tiro ya go fetišetša kgwebo ya MEDCOR go GEMS e thomilwe. Sengwalwa sa go tšea le Leano la projeke la go tswalela le ile la tšweletšwa le go hlangwa ka Leano la go tsenya MEDCOR tšhomong.
Go tšewa ga bašomedi ba Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo, Setheo sa Setšhaba sa Thuto yeo e Phagamego- Mpumalanga (NIHE) le Khansele ya Thuto yeo e Phagamego (CHE) go ile gwa phethwa mme bašomedi ba mekgahlo ye ba ile ba ngwadišwa mo Setlamong. Pholisi ya Setlamo ya taolo ya bomenetša e ile ya tsenywa tšhomong gomme ditirelo di ile tša okamelwa ke Foramo ya Bomenetša ya Setlamo, ka thekgo ya botseka e hwetšwa go tšwa go Lefapha leo le Ikgethilego la Dinyakišišo (SIU).
Kago ya ditefelo le dikholego tša GEMS tša 2010 e rometšwe khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo ka la 25 Setemere 2009 gomme e ile ya tsenywa tšhomong ka go atlega mo Bafaning ka Ditirelo ka la 31 Disemere 2009.
Setlamo se kgonne go kgoboketša dipilione di le R8,9 ya ditefelo gomme sa lefela dipilione di le R7,9 ya dikgopelo tša ditefelo, gomme se sa dira gore go be gona morokotšo wa tša tlhokomelo ya maphelo woo o sa tšhwago o ntšhwa selo wa dimilione di le R774 mo ngwageng. Ditshenyagelo tšeo e sego tša tlhokomelo ya tša maphelo di sepeditšwe gabotse gomme di be di emetše letseno la 7.19% la ditefelo tše sa ntšhwago selo. Dipoelo dipeeletšong tša 5% di hweditšwe ka tirišo yeo e swanago ya leano la Peeletšo la Setlamo ka morago ga moo Setlamo se bile le morokotšo wo go ntšhitšwego tšohle tša ka lehlakoreng wa dimilione wa R263 mo ngwageng wo wa ditšhelete.
Kelo ya tšhelete le boemo bja yeo e lego ka pankeng tša Setlamo di lebeletšwe ka bokgauswane beke ka beke go netefatša gore dinyakwa tša go ba le tšhelete di a fihlelelwaSetlamo. se tšweletše pele goba le tšhelete yeo e šetšego ka pankeng ya hlwahlwa ya dibilione di le R1 ngwaga ka moka wa ditšhelete gomme wa tsenya tšhelete yeo e šetšego e ntšhitšwe tšohle ya hlwahlwa ya dimilione di le R572.
Sekoloto se laolwa ke Setlamo ka mekgwa yeo e tiilego ya taolo ya Sekoloto.
Setlamo se kgonne le go kaonafatša maemo a sekoloto mo ngwageng, e feela, GEMS e ile ya lebana le maemo a sekoloto ao a oketšegilego (sekoloto sa ditefelo se oketšegile ka 90% ka Oktoboro) ao a hlotšwego ke koketšo megolong yeo e balelwago morago le Ditefelo tša go Sepelelana le Mešomo e itšeng (Di-OSD) yeo e tsentšwego tšhomong mo tirelong ya setšhaba ka Julae ya 2009. Koketšo mo maemong a sekoloto ka baka la go tsenywa tšhomong ga koketšo megolong yeo e balelwago morago le Di-OSD go laotšwe ka tsenogare le Bašomedi ba HR le basepetši ba tša tefelo ya megolo bao ba fapanego. Pholisi ya taolo ya Sekoloto ya Setlamo e ile ya lebelelwa gape ge ngwaga o dutše o e ya gore e kaonafatše mekgwa ya taolo ya sekoloto ya Setlamo.
Inšorentshe ya go ikatološa yeo e lekanetšego e ile ya hwetšwa le go oketšwa kua mathomong a 2009 gomme le inšorentshe yeo e lekanetšego ya dithoto e ile ya hwetšwa gore e šireletše dithoto tšeo re nago natšo ga bjale mo ngwageng.
Diakhaonto tša taolo tša kgwedi ye nngwe le ye nngwe ya 2009, go tsenyeletšwa le dipego tša bolaodi, di ile tša tšweletšwa gomme di filwe Boto ya Bahlokomedi le dikomiti tša yona.
Dipušetšo tšohle tša go ya ka molao le tša REF di rometšwe ka nepagalo le ka nako khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo mo ngwageng wa tša ditšhelete. Dithomelo tša dipušetšo tšohle tša go ya ka molao di be di fokoleditšwe mo go romeleng feela ga diakhaonto tša kgwedi ka kgwedi tša tshepetšo bjale ka ge go hlokega go ya ka Sedikološwa sa Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo 35 sa 2009.
Ditiro tša tshepetšo ya tša ditšhelete tša Setlamo di be di thekgilwe ke mošomo o montši wa boektšhwariale woo o bego o tsenyeletša thomelo ya dipego tša kgwedi ka kgwedi le tša kotara ka kotara ka ga tshedimošo ya leloko, tshekatsheko ya dikgopelo tša ditefelo le diponelopele tša tša ditšhelete mo nakong e kopana le ya magareng. Godimo ga moo, dihlopha di se kae tša bengmešomo di ile tša lebelelwa ka 2009 go lebella gore naa dihlopha tše di tla ama bjang boemo bja tša ditšhelete bja Setlamo pele ga ge re ka dumela go di tšea.
Mokgwatšhomo woo o šomišitšwego mo go hlakantšheng dikgopelo tša ditefelo tše bilego gona e feela di se tša hwetšwa (IBNR) wa 2009 o ile wa swanelwa ke go dirwa diphetogo mo dikakanyong tšeo di šomišwago ke diektšhwari go sepelelana le matšatši a go tšwa tirelong go ya tefelong a dikarolo tše fapanego tša dikgopelo tša ditefelo, phokotšo ya mosela wa go fana, go sepelelana le maitemogelo a dikgopelo tša ditefelo tše lefeletšwego le tebelelo gape ya persente ya dikgopelo tša ditefelo tša seeleketeroniki di bapetšwa le tša pampiri tšeo di hweditšwego. Setlamo se phethile gore se tla šomiša mokgwa o tee o swanago wa go šoma (SOP) go hlakantšha IBNR go tloga ka Febereware 2009.
Go amega ga boemo bja tša ditšhelete bja Letlole la Tekanyetšo ya Kotsi bo sekasekilwe kotara ka kotara ka 2009 gore Setlamo se tle se kgone go bona mekgwa ye e itšeng ya thibelo yeo e ka šomišwago. Go tsenywa tšhomong go go bego go akantšwe ke Letlole la Tekanyetšo ya Kotsi go tla ama kudu maemo a tša ditšhelete a Setlamo gomme se se bolela gore Setlamo se tla lefelela letloleng.
Tebelelo gape ya ngwaga ka ngwaga ya popego ya dikholego yeo e dirilwego ke Setlamo mo kotareng ya boraro ya 2009 e direlwa 2010, e bone dikoketšo mo maphekong ka moka a dikholego gape le go tsebagatšwa ga dikholego tša tlaleletšo mo dikholegong ka moka ka koketšo ya palogare mo dikoketšong ya 10.8%. Leano la kgwebo le theko la 2010 le rometšwe khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo ka la 25 Setemere 2009.
Mo kotareng ya bofelo ya 2009 mošomo o itšeng o ile wa dirwa go netefatša gore phetišetšo ya kgwebo ya MEDCOR go GEMS ka la 1 Janaware 2010 e phethilwe. Baeletši ba tiragalo (Alexander Forbes) ba kgethilwe go tšweletša nyakišišo ya kgonagalo, tokomane ya peopepeneneng, leano la go tsenya tšhomong le go laola mešomo yeo e tsenyeletšwago ge go tsenywa phetišetšo yeo tšhomong. Nyakišišo ya kgonagalo e kgonthišišitše kgonagalo ya tiragalo gomme ya laetša mafelo ao e ka bago tlhobaboroko. Tokomane ya peopepeneneng e rometšwe khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo e sepelelana le Karolo 63 ya Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo. Mošomo wa Moeletši wa tiragalo gammogo le leano la phetetšo ka kakaretšo le be le okametšwe ke Komiti ya tša taolo yeo e bego e sepetšwa ke Damaria Pholosi.
Setlamo se lebeletše gape leano la dipeeletšo ge ngwaga o dutše o e ya mme se kgonthišišitše tšhomišo yeo e tšweletšego pele ya leano go fihlabofelong bja ngwaga. Setlamo se beeleditše matlole ditipositing tše di sa fetofetolwego le diakhaontong tša kgoeletšo mo mafelong a mahlano a tša ditšhelete.
Dipoelo tša godimo dipeeletšong di ile tša hwetšwa mo matloleng ao a beeleditšwego le mekgahlo ye. Letseno la peeletšo bjale ka persente ya letseno la ditefelo le be le le mo go 0.90% ka la 31 Disemere 2009.
Go šoma gabotse ga dipoelo dipeeletšong go be go šeditšwe kgwedi ka kgwedi ka diakhaonto tša taolo tša kgwedi ka kgwedi gomme di begilwe semmušo mo pegong ya kotara ka kotara ya go šoma gabotse ga dipeeletšo. Gore se se kgone go fihlelelwa, Setlamo se beakanya pego ya tshwao ya kotara ka kotara mo dipoelong tša maano ao a šomišitšwego. Dipego tše di kgonthišišitše gore dipoelo tšeo di hweditšwego di sepelelana le mmaraka. Le ge re ile ra bona go theoga ga ikonomi ka 2009, Setlamo se ile sa kgona go beeletša matlole ka tlhokomelo gomme sa netefatša dipoelo tšeo di kgahlišago.
Mošomo o montši o dirilwe ka 2009 go oketša taolo ya tšhelete le mekgwa yeo e tla re bontšhago mafelo ao a nyakago kaonafatšo. Leano le le tiilego la tekolo, go tsenyeletšwa le mošomo wa tekolo wa ka ntle le ka gare, o be o okametšwe ke Komiti ya tša Tekolo ge ngwaga o dutše o e ya.
Go hwetša pego ya tekolo yeo e sa laolwago mo ngwageng wa rena wa bone wa tšhomo e ba kgonthišišo ya matsapa ao bolaodi gammogo le Boto ba šomilego ka maatla go a tšea go lota dithoto tša Setlamo gammogo le dikgahlegelo tša maloko.
Leano la Peakanyo la 2009 le bontšhitše go šutha go tloga mokgweng woo o bego o theilwe inšorentsheng go ya go woo leloko ka le tee le kgonago go hwetša ditirelo tša maswanedi tša tlhokomelo ya tša kalafo, ka ditekolo tša maswanedi mo go swanetšego. Mošomo wa go aga motheo go tloga mokgweng wo o theilwego inšorentsheng o dirilwe ka tlase ga leano la maikemišetšo la go tla ka tshepetšo ya go fetofetoga ya tša tlhokomelo ya tša kalafo yeo e tla kaonafatšago porofaele ya kotsi ya setlelinikhale ya Setlamo.
Boto e dumeletše leano la khwetšo la 2009 leo le bonego kagoleswa ya ditirelo tša tlhokomelo tše laolwago tša Setlamo go ya ka tirelo - mola peleng, ditirelo tša tlhokomelo tše laolwago di be di fiwago ya ka kgetho ya kholego.
Ditirelo tša Taolo ya Bolwetši bja HIV go baholegi mo dikgethong ka moka tšeo di ngwadišitšwego tša dikholego tša GEMS.
Bafani ka ditirelo bao ba kgethilwego ba ile ba kgethwa ke Boto ya Bahlokomedi ka la 31 Julae 2009 mme mokgwa wa go dira dikontraka o ile wa phethwa ka Oktoboro 2009.
Ka baka la seo kagoleswa ya ditirelo tša tlhokomelo tše laolwago, dipeakanyetšo tša tšhelete yeo e swanetšego e lefelwe di ile tša se sa tšwela pele ka 2010 gomme taolo ya kotsi ya tša tlhokomelo ya tša maphelo ya dikholego tšohle tša dikgetho tša Setlamo, go tsenyeletšwa Beryl le Sapphire, e ile ya fetetšwa go mofani ka tirelo wa tlhokomelo ye e laolwago ya Setlamo. Mošomo wo o dirilwego go tšweletša le go thea kgokaganyo e mpšha ya GEMS bakeng sa baholegi ba Beryl le Sapphire gammogo le ditefelo tše ikgethilego tšeo di tlo tsenywago tšhomong ka 2010. Dikontraka tša kgokaganyo ya GEMS tša dikgetho ka moka tša Setlamo di tsenyeletša go ingwadiša ga bafani ka tirelo mo kgokaganyong ya Bagwera ba GEMS. Maloko ao a amegago a hweditše thuto ya maloko yeo e tseneletšego ka la 31 Disemere 2009 gore a kgone go itlwaetša ditirelo tše, tšeo di fetogilego.
Kabo ya ditšhelete ya dikholego tša Setlamo le tlhokomelo ya tša maphelo ya 2010 ya mekgahlo ya tlhokomelo yeo e laolwago yeo e filwego kontraka ke Setlamo e ile ya dirwa go lebeletšwe ditshekatsheko tše tseneletšego tša seektšhwariale le tša ditšhelete.
Maikemišetšo a tlhokomelo yeo e laolwago ya go ba le moputso bofelong a dikgetho tša Beryl le Sapphire a ile a tsenyeletšwa mo dikontrakeng tša Setlamo tša 2010 tša tlhokomelo yeo e laolwago.
Mošomo wa go lebelela dipeakanyetšo tše dingwe tša go bušeletšwa tšhelete o thomile ka phatlalatšo le go tsenywa tšhomong ga projeke ya teko magareng ga Setlamo gammogo le Kgokaganyo ya Dingaka tša Ditsebi ya KZN. Maikemišetšo a projeke ye ya teko e be e le go bona le go lekanyetša kgonagalo ya phokoletšo mo ditshenyagelong tša tlhokomelo ya maphelo tšeo di ka bago gona ka baka la go šoma mmogo go go dirilwego ke Setlamo le kgokaganyo ya bafani ka tirelo ya tša tlhokomelo ya tša maphelo. Dihlopha tša maokelo le tšona go ile gwa boledišana le tšona bakeng sa dikgetho tše dingwe tša tefelo ya tirelo ya dipeakanyetšo tša go bušeletšwa tšhelete.
Leano leo le tseneletšego la diprojeke la tšweletšo ya porofaele e tee ka e tee ya kotsi bakeng sa baholegi ba GEMS, leo le tla šomišwago go tla ka dilo diswa tša popo ya dikholego tšeo maikemišetšo a tšona e lego go hlohleletša khwetšagalo ya ditirelo tša tlhokomelo ya tša kalafo ke Baholegi ba GEMS mo nakong ya magareng, le ile la tšweletšwa le go tsenywa tšhomong.
Dibapetši dikgolo tša boitekanelo tša GEMS di ile tša abelanwa le Lefapha la Tirelo ya Setšhaba le Tshepetšo e le go thekga tšwetšopele ya mananeo a boitekanelo le bophelo bjo botse mo lefelong la mošomo.
Kago ya tshepetšo ya Setlamo e theilwe mo kantorong kgolo e nnyane yeo e šomago gabotse yeo e sepetšago le go okamela kgwebo ya Setlamo mme e thekga Boto ya Bahlokomedi gammogo le Dikomiti tša Boto. Maloko a maswa a šupa a ile a thwalwa go ya bofelong bja nako ya peleng ya go dira dipego, se se bolela gore, nako yeo e fedilego ka la 31 Disemere 2008 gomme ba tsena mošomong ka Janaware le Febereware 2009. Bašomedi ba ba baswa ba hweditše katišo yeo e tseneletšego ya boitsebišo mo tikolong ya tšhomo ya Setlamo yeo e sepelago ka lebelo. Maloko a mangwe gape a mabedi a bašomedi a ile a thwalwa mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape, gomme Setlamo bjale se na le maloko a le 27.
Leano la tšhutelelano le hweditše tšhetšo e kgolo mo nakong ye, yeo e lego ka tlase ga tebelelo gomme pholisi ya tšhutelelano yeo e itšego, go lebeletšwe MoofisiriMogolo, le ile la tšweletšwa le go dumelelwa ke Boto.
GEMS tšeo di nyakegago bjale di feditšwe gomme e bile di tsentšwe tšhomong.
Katišo ya bašomedi e dirwa mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo go ya ka maano a tšwelopele a bašomedi.
Go lebeletšwe bogolo bja kantoro kgolo ya Setlamo, ditirelo tša taolo ya sešego sa bašomedi (HR) di abja ke mofani ka tirelo wa ka ntle. Mofani ka tirelo o moswa wa HR o ile a kgethwa go fana ka mošomo wo wa thekgo o bohlokwa Setlamong.
Ketwane ya kabo le mekgwa ya tša ditšhelete ya Setlamo e dirilwe diteko kgafetša kgafetša go lekola go sepelelana ga dipholisi le ditaolo tša ka gare. Ditokomane tšeo di thekgago se di ile tša swarwa go sepelelana le dinyakwa gomme di tla ba ka tlase ga tekolo-tebelelo gape ya ngwaga ka ngwaga.
Sengwalwa sa dithoto tše sa šuthego se ile sa tlaleletšwa le go lebelledišišwa gape kgwedi ka kgwedi gomme Ditaolo tšeo di sepelelanago le seo tša ka gare tša Setlamo di be di lebelelwa nako le nako go netefatša gore Dithoto tša Setlamo di šomišwa ka tshwanelo. Netefatšo ya go bona ka sebele le yona e ile ya dirwa mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo.
Dinyakwa tša infrastraktšhara ya Setlamo di ile tša gola le kgetho ya bašomedi ba baswa. Sekgoba sa dikantoro sa go bapana le dikantoro tše ngwadišitšwego tša Setlamo se ile sa hwetšagala mo kotareng ya 4 ya 2009 gomme se ile sa hirišwa ke Setlamo ka morago ga go lebelelwa le go dumelelwa ke Boto ya Bahlokomedi. Sekgoba se se oketšegilego sa dikantoro se ile sa kgontšha maloko gore a ka tsena ka mo dikantorong tše diswa ka Febereware 2010.
Setlamo se tlile ka maano mangwe ao a fapanego a boikarabelo setšhabeng bja khorporeiti mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo. E nngwe ya diprojeke tše, e tsenyeletša kgetho ya dikolo di le tharo mo setšhabeng sengwe seo se se nago tšohle sa KwaZulu Natal. Dikolo tše di ile tša thušwa ka kaonafatšo ya infrastraktšha le ditlabakelo, tše bjalo ka go lokiša matsikangope ao a thubegilego le go lokišwa ga dintlo tša boithomelo.
Taolo ya kotsi e ikepetše gohle mo kgwebong ya Setlamo le maanong ka moka a tšhomo go tsenyeletšwa taolo ya kotsi bjale ka lefelo legolo la go šoma gabotse. Go ya ka pholisi ya Taolo ya Kotsi yeo e dumeletšwego ke Setlamo, tikologo ya ngwaga ka ngwaga ya Setlamo e thomile ka Febereware 2009 ka tiro ya tshekatsheko go ya ka leano la kotsi ke Bolaodi bja Setlamo go bona dikotsi tšeo di ka lebanago Setlamo. Mme go lebeletšwe mošomo wo, sengwalwa sa kotsi go ya ka leano se ile sa tlaleletšwa gomme mošomo ka moka wa tekolo o ile wa kgokaganywa le dikotsi tšeo di bego di hlokwa go šetšwa semetseng tšeo di bonwego. Leano la go netefatša leo le kopanego leo le bego le bontšha gore dikotsi ka moka tšeo di bonwego di ile tša rarollwa ke mekgahlo yeo e nago le boikarabelo bjoo e rometšwe Botong ya Bahlokomedi ka dinetefatšo tšeo di hlokegago.
Go tlaleletša dikotsi go ya ka leano, dikotsi tša go šoma di ile tša lemogwa ka go tšea magato pele gomme maano a go thibela kotsi a tšweletšwa gore a tsenywe tšhomong mo nakong ye, yeo e lego ka tlase ga tebelelo. Ditshekatsheko tšohle tša kotsi le maano a go di thibela di dumeletšwe ke Boto le go lebelelwa ke Komiti ya Tekolo. MoofisiriMogolo o fileBoto dipego tša kotara ka kotara tša tšwelopele go lebeletšwe gore go tsenywe tšhomong mekgwa yeo e dumeletšwego ya go thibela kotsi gomme tshepelelano le Pholisi ya Setlamo ya Taolo ya Kotsi e kgonthišišitšwe ka Disemere 2009.
Pholisi ya Setlamo ya Taolo ya Kotsi e ile ya fetolwa gape gore go tsenyeletšwe ditaetšo tše di nepagetšego tša pego ya King III ya taolo ya khorporeiti.
Leano la khwetšo la GEMS la 2009 le dumeletšwe ke Boto ya Bahlokomedi ka la 26 Matšhe 2009 gomme khwetšo ya ditirelo ka 2009 e ile ya latela.
Pholisi ya Setlamo ya Tshepetšo ya Ketwane ya Kabo e ile ya latelelwa gammogo gomme mekgwa ya taolo ya setho yeo e tsentšwego tšhomong ka 2008 le yona e ile ya latelelwa mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo.
Boto ya Tebelelo gape ya melato ya Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo e ile ya ba kgahlanong le GEMS ka Setemere 2008 go lebeletšwe thomelo ya kgopelo ya ngaka ya bana ya Khoutu ya Sefetodi 0019 gomme Boto e ile ya dumela gore GEMS e tla lefela dikgopelo tša ditefelo tše go tloga ka Nofemere 2008 ka ge khoutu e be e tsenyeleditšwe mo sengwalweng tšhišinywa sa Lenaneo la Taetšo ya Ditheko la 2009 (NHRPL). E feela, NHRPL ya 2009 ya bofelo e be e se ya tsenyeletša go bušeletšwa tšhelete ga dikgopelo tša ditefelo tša dingaka tša bana kgahlanong le Khoutu ya Sefetodi 0019 gomme GEMS e ile ya lefela dikgopelo tša ditefelo mo ngwageng wa 2009 ka moka. Taba ye e ile ya tlišwa mo pele ga Boto mme bofelong GEMS e ile ya dumelelwa gore e tšwele pele go lefela Khoutu ya Sefetodi 0019 ge kgopelo e dirilwe ke dingaka tša bana.
Boto ya Bahlokomedi peleng e be e dumetše gore GEMS e swanetše e thuše Lefapha la Dikamano tša Boditšhabatšhaba le Tšhomišanommogo ka go tšweletša kgetho ya kholego ya boditšhabatšhaba go bašomedi bao ba lego mošamawatle. Peakanyo ya mathomong, mošomo wa boektšhwari le dipoledišano le Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo di ile tša dirwa e feela go ile gwa ba le tiegonyana ka ge tshedimošo yeo e bego e emetšwe go tšwa go Lefapha gammogo le Ditlamo tša tša Kalafo tšeo bašomedi ba ngwadišitšego go tšona ga bjale. GEMS e sa dula e ikemišeditše go tšwela pele ka se. Re ile ra hwetša tshedimošo bofelong gomme mošomo wa thoma gape mo seripeng sa bofelo sa 2009.
Reiti ya katlego ya tšhomišo ya tirelo ya Bagwera ba GEMS ya kgwedi ka kgwedi e dutše e le ka tlase ga 50%. Magato ao a fapanego a ile a tšewa ke bolaodi gore a kgone go bona reiti ya katlego e kaonafala, go tsenyeletšwa le phatlalatšo ya diporotšhara tša go bontšha maloko gore "naa go dirwa bjang". Ka go tsenywa tšhomong le go tšwetšwa pele ga phatlalatšo ya melaetša yeo e bušeletšwago re akanya gore reiti ya katlego e tla kaonafala ge nako e dutše e sepela.
Kabo ya sešego sa Setlamo ga se ya kgotsofatša mabaka a Lepheko 29 la Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo. Setlamo se bone kgolo e kgolo mo malokong mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape gomme se se fokoditše Kabo ya maemo a sešego le bokgoni bja go lefelela ditshenyagelo išago. Kabo ya bokgoni bja go lefelela ditshenyagelo išago e ile ya angwa ke dikoketšo tša go feta tšeo di bego di akanyeditšwe mo Lenaneong la Taetšo ya Ditheko (se se bolela gore, reiti yeo e šomišwago ke Setlamo go lefela dikgopelo tša ditefelo) le dikoketšo tša tefelo ya go ntšhwa ga tee ya kalafo (SEP) mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape yeo e fokoditšego sešego ka 0.89%. Godimo ga moo, dikgopelo tša ditefelo tša go feta ka mokgwa wo di bego di akantšwe ka 2009 di ile tša tlemaganywa le mauba a a fapanego (se se bolela gore, mpshikela, mpshikela wa dikolobe le RSV) le koketšego mo palong ya go segwa ka magare go go ikgethelwago go go dirwago kua bookelong. Kabo ya bokgoni bja go lefela ditshenyagelo išago ya 11.08% ka la 31 Disemere 2009 e šitega go fihlelamaemo a 11.93% ao a dumeletšwego ke Mongwadiši ka 2007 pele ga go dumelela leano la kgwebo leo le rometšwego ke Setlamo khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo. Setlamo se begile se ka tshwanelo khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo go ya ka karolo 29 ya Molao wa Setlamo sa tša Kalafo. Se se bohlokwa kudu, matlole ao a kgobokeditšwego ao re nago nawo a oketšegile ka palo ya go ka lekana le 36% go tloga go dimilione di le R 723 go ya go dimilione di le R 986 e feela se se be se se sa lekana go ka lekanetšwa le koketšo ya 59% mo letsenong la ditefelo.
Kgetho ya Onyx e bile yona kgetho e tee ye dikholego yeo e begilego tobo mo ngwageng woo o lego ka tlase ga tebelelo gomme ya šitega go kgotsofatša ditumelelwa tša karolo 33 ya Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo. Tobo mo kholego ye e sepelelana le go ba gona ga dikgopelo tša ditefelo tše ntši, go ba gona ga malwetši a go ipušeletša, reiti ya go amogelwa bookelong ya baholegi bao ba lego mo kgethong ye, gape le taba ye ya gore persente ya go feta tše 20% ya baholegi bao ba lego mo kgethong ye ke bao ba lego phenšeneng (makga a le mararo go feta reiti yeo e tlwaelegilego ya Setlamo ya batho bao ba lego phenšeneng). Hlwahlwa le go dirwa ga dikgopelo tša ditefelo go fetile ka mokgwa woo di bego di akanyeditšwe ka gona, mo malokong a maswa le a kgale a Onyx ka go swana. Dikholego le ditefelo di ile tša fetolwa ka 2008 mme se se direlwa 2009 go kaonafatša boitemogelo bja go dira dikgopelo tša ditefelo le go oketša kgetho ya bao e lego maloko a kgetho ye. Mongwadiši o dumeletše leano la kgwebo la kgetho ye la gore e kgone go ikemela ka boyona mo nakong ya magareng le gore dipegelo tše akantšwego di be gona. Se se bohlokwa kudu, kgetho ya Onyx e ngwadišitšwe bjale ka kgetho ya kholego ya 2010 ka morago ga gore go romelwe leano la kgwebo la 2010.
Go bile le dinako ka 2009 moo bašomedi ba bangwe ba šitegilego go lefela ditefelo tša bona ka letšatši la boraro la kgwedi. Mo mabakeng a le a mantši se e be e le ka baka la diphoremiamo tšeo di swanetšego di lefšwe tša lefapha le itšeng ka moka ga tšona di feta mekgwatšhomo ya ka gare ya lefapha leo ye e sepelelanago le ditefelo tša EFT. Setlamo se be se ikgokaganya le basepetši bagolo mo mafapheng a a bengmošomo go netefatša gore ditefelo di kgoboketšwa go ya ka karolo 26 ya Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo. Ka setlwaedi, ditipositi ka moka tšeo di bego di šaletše morago di ile tša hwetšwa mo matšatšing a mahlano a kgwebo ka morago ga bofelo bja kgwedi yeo di bego di swanetše di lefelwe ka yona. Molekodi Mogolo o ile a tsebišwa ka makga a go se be gona tatelo ya se gomme lenaneo la bengmošomo bao ba amegago le ile la tšweletšwa.
Khutsofatšo le sephetho e be e le ngwaga wo o bego o na le mošomo o montši wo o bonego go tsenywa tšhomong ditirelo tša maloko tšeo go tšona re bego re tla ka dilo tše diswa, gape le tšweletšo ya ditlabakelo le mekgwa yeo ka yona re tlago ka dilo tše diswa ya tlhokomelo yeo e laolwago. Re lemogile gore Boto ya Bahlokomedi e tla fetoga ka 2010 le gore gape Setlamo se bile le dikgato tše kgolo ge go tla mo go tleng ka dilodiswa mo mengwageng ya sona ya mathomo ya go šoma ga sona, šedi ya sona ya maano ya nako yeo e tla felago ka Disemere 2010 e šuthetše go "Go tšwela pele ka phadišo ka go lebelela go šoma botse ga kgwebo ya GEMS, go tsenyeletšwa tšeo di šomago gabotse le go fana ka tikologo yeo e kgontšhago katlego ya išago".
e tla šomišwa go netefatša gore maano a maswa a tsenywa tšhomong ka botlalo le gore a a šomišwa Maikutlo a maloko le go šoma gabotse ga dilodiswa tše, go tla lebelelwa gape go netefatša gore GEMS e dula e le kgatong e tee le dinyakwa tša maloko a yona.
Mo legatong la Bolaodi bja Setlamo, Ke tla rata go leboga Boto ya Bahlokomedi mo bookameding bja maano bjo ba fanego ka bjona mo ngwageng wa 2009 ka moka gammogo le thekgo ya bona yeo e tšwelago pele ya Modulasetulo, Moporofesara Richard Levin. Go tšea diphetho ka tsela ye e nepagetšego ga Boto go kgontšhitše Bolaodi bja Setlamo go tsenya tšhomong mananeo a maswa le go dira ditiro tša bolaodi tšeo go bego go hlokega go re di di dirwe.
Maloko a komiti ao a ikemetšego a fane ka botsebi bjo nago le hlwahlwa ge ngwaga o dutše o sepela gomme ke tla rata go leboga ditsebi tše ka boithaopo bja bona mo baholeging ba GEMS.
Ke tla rata go leboga sehlopha tshepetšo sa GEMS ka maiteko a sona ka 2009. Leloko leswa la sehlopha tshepetšo, Ngaka Stan Moloabi, o kgonne go itlwaetša kgwebo le kgato ya mošomo tša GEMS. Go phela ba nyaka go tšwela pele go tla ka dipoelo le bokgoni bja go dira bjalo ga sehlopha sa tshepetšo go lebogwa kudu. Ntumelleng go bontšha tebogo mo mošomong wa Bagolo: Ba tša ditšhelete, Karyna Pierce, ka go hwetša pegelo yeo e sa laolwago ya tekolo, Bagolo: Taolo le Dikgokagano tša Baswarasetseka, Jeannie Combrink, ka kopano kgolo yeo e sepetšego gabotse, Mogolo: Merero ya Maloko le Dipoledišano, Liziwe Konyana, mo go bonaleng ga kwalakwatšo ya GEMS gammogo le Mogolo: Dikontraka le Tshepetšo, Bella Mfenyana, ka tikologo yeo e tiilego ya dikontraka.
Ke tla rata go leboga le go lebogiša bašomedi ka moka ka kgolo yeo e tšwelago pele le tšwelopele. Ditebogišo tše ikgethilego di swanetše di lebišwe go maloko a komiti tshepetšo, re bolela mo ka, Damaria Pholosi (Modulasetulo), Charles Irumba le Nokukhanya Zwane, bao ba sepeditšego ka katlego tiragalo ya MEDCOR godimo ga mešomo ya bona yeo e tlwaetšwego.
Ka tla rata gape le go leboga David Makgalo ka go tsenya tšhomong Lenaneo la Katišo ya HR ya GEMS gohle mo Tirelong ya Setšhaba mo kotareng ya bobedi ya 2009.
Ke tla rata go tšea monyetla wo go leboga bašomedi ba Bafani ka Ditirelo bao ba filwegokontraka ke Setlamo go fana ka ditirelo. Bašomedi ba be ba lebane le ditlhohlo tše fapanego mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape e feela ba tšwetše pele kgafetša kgafetša go bontšha boithaopo bja bona mo baholeging ba Setlamo.
Ke tloga ka nnete ke rata go ka leboga Letona ge le kgontšhitše Setlamo gore se tšwelele le go tsenya go ba gona ga gagwe mo ditiragalong tša Setlamo le tše dingwe.
Mongwadiši wa Nakwana wa Ditlamo tša tša Kalafo, Morena Craig Burton-Durham, le sehlopha sa gagwe bao ba ikgokaganyago le GEMS kgafetša kgafetša ba fana ka tlhahlo yeo e ka se lekanywego le selo gammogo le botsebi bjo ba bo fago Setlamo ge se bo hloka, ka nnete re a di lebogela.
Go mongwadiši wa peleng wa Setlamo sa tša kalafo, Morena Patrick Masobe, gape le mongwadiši wa peleng wa nakwana wa ditlamo tša tša kalafo, Morena Patrick Matshidze, le bona re lebogela tlhahlo le thekgo ya bona mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo.
Sa bofelo, ditebogo di swanetše di ye go mosadi wa ka le bana baka bao ba rategago bao ba ntumeletšego gore ke tšwele pele ka mošomo waka wa go ba Moofisiri Mogolo wa seo e lego Setlamo sa Mmušo sa tša Kalafo seo se tšwago pele.
Boto ya Bahlokomedi ka go dira bjale e fana ka Pego ya yona ya ngwaga ka ngwaga ya ngwaga wo o fedilego ka la 31 Disemere 2009.
Setlamo sa Tša Kalafo sa Bašomedi Ba Mmušo ke Setlamo sa tša Kalafo seo maikemišetšo e sego go hwetša morokotšo gape se se sa bulelwa bohle, gomme se ngwadišitšwe go ya ka Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo 131 wa 1998 (molao), bjale ka ge o fetotšwe.
Leano la ditšhelete tšeo di kolotwago la dipolokelo le emela ditefelo tša leano la dipolokelo tšeo e lego karolo ya ditipositi tša dikontraka tša diinšorentshe tšeo di tsenetšwego magareng ga maloko le Setlamo, go ntšhwa dikgopelo tša ditefelo tšeo di lefeletšwego go tšwa ditšheleteng tšeo di kolotwago tša dipolokelo tša Setlamo mo legatong la maloko a sona. Karolo ya tipositi e arogantšwe, ka ge Setlamo se kgona go ka ela Karolo ya tipositi ka thoko gomme dipholisi tša sona tša boswarapuku ga di hloke gore se lemoge ditshwanelo ka moka le ditokelo tšeo di tšwago karolong ya tipositi. Karolo ya inšorentshe ya ditefelo ka botlalo tša maloko tša kgwedi ka kgwedi e lemogwa go ya ka IFRS 4.
Leano la ditšhelete tšeo di kolotwago la dipolokelo, se se bolela gore, karolo ya ditipositi, le lemogwa go ya ka IAS 39 gomme le elwa go ya ka tshenyagelo ka gore le na le karolo ya go nyakwa. Ditefelo tša leano la dipolokelo di kolotwa go ya ka mokgwa wa kgoboketšo le go ntšhwa ga tšhelete seatleng, se se bolela gore, ga go na kabo yeo e dirilwego bakeng sa dikgopelo tša ditefelo tše sa lefellwago mo bofelong bja ngwaga.
Ditumellano tše di lebantšwe le melao ya Setlamo go sepelelana le dinyakwa tša bahlokomedi. Nako ya ditumelano tšeo di ntshwafaditšwego ke ngwaga o tee gomme di thoma ka la 1 Janaware 2009 gomme di tla fela ka la 31 Disemere 2009. Stlamo se na le tokelo ya go fetšiša ditumellano tše ka go fana ka tsebišo ya matšatši a le 90. Setlamo lebeletše gape peakanyetšo ya phetišetšo ya kotsi mo dikgethong tša Sapphire le Beryl mo ngwageng woo o lego ka tlase ga tebelelo gomme wa fetola mekgahlo ye ka 2010.
Ge go tla mo tumelelong pele ya bookelong ya ditirelo tša phološo tša tšhoganyetšo, ditefelo di hlakantšhwa go ya ka palo ya maloko ao a ngwadišitšego kgweding yeo (go sa tsenyeletšwe maloko ao a kgaotšwego). Hlwahlwa yeo e šetšego ga e hwetše tswala gomme e swanetše e lefellwe mo matšatšing a le 7.
Pušo le tshepetšo tša Setlamo di be di okametšwe ke Boto ya Bahlokomedi, yeo e nago le batho ba lesomepedi bao go bonwago ba swanetše e bile ba loketše go ka tsena kantorong. Bahlokomedi ba tshelela ba ile ba kgethwa ke maloko ka morago ga dikgetho tša bahlokomedi tšeo di bego di sepetšwa ke Electoral Institute of South Africa (EISA) ka 2007 gomme Letona la Tirelo ya Setšhaba le Tshepetšo le kgethile Bahlokomedi ba bangwe ba tshela go ya ka melao yeo e ngwadišitšwego ya Setlamo.
Setlamo se beeleditše ditipositing tše sa fetofetolwego dinakong tše sa fetego dibeke tše tshela le diakhaontong tša kgoeletšo ka 2009. Leano la dipeeletšo le lebelelwa gape ke Boto ya Bahlokomedi ngwaga ka ngwaga, gomme go lebelelwa gore le sepelelana le Molao, dikotsi le dipoelo tša mekgwa yeo e fapanego ya dipeeletšo gammogo le morokotšo wa matlole ao a hwetšagalago. Ka 2009 Setlamo se tšwetše pele ka leano la sona la dipeeletšo leo le nyakago gore go beeletšwe matlole ao a šetšego mo mekgweng ya peeletšo ya kotsi ya tlase, ya nakwana e kopana ya go fana ka tswala.
Ditiragalo tša dipeeletšo di lebantšha Setlamo le dikotsi tša tša ditšhelete, go tsenyeletšwa le diphetogo reiting ya tswala. Lenaneo la taolo ya kotsi la Setlamo ka kakaretšo le nepišitše go se laolege ga mebaraka ya tša ditshelete gomme le leka go fokotša kamego mpe yeo e ka bago gona ya dipeeletšo tše Setlamo se nago natšo gore e fihlelelemaikarabelo a sona go maloko a sona.
Diphetho tša taolo ya kotsi le dipeeletšo di tšewa ke Sehlopha Tshepetšo sa Setlamo, ka tlase ga tlhahlo le dipholisi tšeo di dumeletšwego ke Boto ya Bahlokomedi. Sehlopha Tshepetšo se fana ka ditaelo tše di ngwetšwego fase tša taolo ya kotsi ka kakaretšo, gammogo le dipholisi tšeo di ngwetšwego fase tšeo di akaretšago dilo tše itšeng tše bjalo ka kotsi ya reiti ya tswala, kotsi ya sekoloto, tšhomišo ya ditlabakelo tše tšwago ditšheleteng le peeletšo ya tšhelete yeo e šetšego.
Dipalopalo tše bohlokwa tša kgwebo le ditaetši tša go šoma gabotse di a begwa mo karolong ye ya Pego ya Boto go bontšha gore naa Setlamo se gotše bjang, ditirelo tšeo go fanwago ka tšona le gore naa kgwebo e šomile bjang mo nakong yeo re lego mo go yona.
Ditafola tše ka mo tlase di laetša mokgwa wo Setlamo se fanago ka matlole gona go ditirelo tša tlhokomelo ya maphelo le ditirelo tšeo e sego tša tlhokomelo ya tša maphelo. Godimo ga seo, papetšo ya ditaetši tše, e fana ka tshedimošo yeo e bontšhago gore naa Setlamo se gotše bjang le gore naa se šomiša bjang bogolo bja sona mo diikonoming tša sekala go hola maloko.
Kgolo ya Setlamo ka 2009 e bakile gore go be le koketšo ya botlalo bja ditiragalo tša go šoma. Ka mo tafoleng ya ka tlase ke ditšweletšwa dikgolo tša poledišano ka mogala tša 2009.
GEMS e bone koketšego mo palong ya diketelo ditheong tša yona tša dileteng mo ngwageng wa 2009. Ditheo tšeo di bego di šoma le go feta ka 2009 ke tše latelago: Durban (45,712), Polokwane (28,728), le Pretoria (37,421).
Koketšego mo ditiragalo ka Setemere e be e le ka baka la go batamela ga maikhutšo a dikolo gammogo le go kgopelwa ga ditifikeititša lekgetho ge nako ya go tswalelwa ga dipušetšo ka seatla tša lekgetho tša SARS e fihlaPhokotšego. ya ditiragalo kgweding ya Disemere e be e hlotšwe ke phokotšego ba nyakago go tseba ka ga go ba maloko, kudukudu ka baka la diphetogo dikgethong tšeo di bego di le tše ntši mo kgweding yeo e fetilego.
Ditiragalo tša go dira dikgopelo tša ditefelo di tšweletše ka palogare ya tše 12,688 ka kgwedi ka kgwedi ka 2009. Disemere e ngwadišitše palo e kgolo ya go dirwa ga dikgopelo tša ditefelo tše di hweditšwego ka 2009 ka dikgopelo tša ditefelo tše 20,527 di lebeletšwe mo kgweding. Se e be e le ka lebaka la go tšewa ga Medcor.
Gauteng le KwaZulu-Natal ke mafelo ao a ka bago le kgolo e kgolo, ka ge di na le palo e kgolo ya bašomedi ba mmušo. Le ge diprofentshe tše di ka no ba le direiti tša tsenelo tša tlase go 25.40% le 32.89% ka go fapana, di dira palomoka ya 41% ya maloko a GEMS.
Kgolo malokong mo ngwageng ka moka wa 2009 e bone Setlamo se ba le maloko a maswa a 109,000 mo ngwageng. Koketšo malokong e hlotše koketšego mo dikgopelong tše di hweditšwego, di sekasekilwego e bile di lefetšwego. Ka botlalo Setlamo se lefeletše dikgopelo tša ditefelo tše dimilione di le 47 ka 2009 (go bapetšwa le tše dimilione tše 32 ka 2008).
Koketšo mo ditefelong tša dikholego go tloga ka Aporele go ya go Setemere ya ngwaga o mongwe le o mongwe e bakwa ke phethogo ya dihla (ke gore, Dikgwedi tša Marega). Setlamo ka tlwaelo se na le tikologo ya tefelo ya dikgopelo tša ditefelo ya dibeke tše 4 e feela marumo mo dikgweding tša Julae le Agosetose ka lebaka la tikologo ya ditefelo ya go ba le matšatši a matelejana a tirelo, ke gore, ditikologo tša ditefelo tša dibeke tše 5. Kabo ya dikgopelo tša ditefelo tša Disemere 2009 e be e le 72.06% ge e bapetšwa le 41% ka Disemere 2008. Tiragalo ye e ka lebišwa go Disemere yeo e bilego le matšatši a mantšinyana a tirelo (matšatši a 34) ge e bapetšwa le Nofemere (matšatši a 28). Gape Bafani ka Ditirelo ba rometše dikgopelo tša ditefelo tša bona tša Disemere ka nako, ka ge go feta 60% ya dikgopelo tša ditefelo tšeo di lefeletšwego ka Disemere e be e le tša kgwedi yeo.
Ka ge go be go bontšhwa mo tafoleng ya ka mo tlase, Setlamo se ile sa bea šedi mo go oketšeng kgokaganyo ya sona ya Bafani ka Ditirelo bao ba kgethilwego (DSP) go netefatša khwetšagalo e bonolo ya tlhokomelo malokong le go bapantšha maloko le tulo kgahlanong le kgokaganyo ya DSP.
Tlhohleletšo ya khwetšagalo ya kgokaganyo ya DSP mo malokong a Sapphire le Beryl ga e felele mo kgolong ya palo ya maloko a kgokaganyo e feela e gona gape le mo kgokaganyo ya bafani ka tirelo e lego gona ge e bapetšwa le magae le mafelo a mošomo a maloko. Palo ya go feta 90% ya maloko mo Dikgethong tša Sapphire le Beryl di dula goba di šoma mo dikilometareng di le 10 tša mofani ka tirelo. Karata ya go bontšha kakaretšo ya papantšho ya tulo le maloko e thadilwe ka mo tlase.
Kerafo yeo e lego ka mo tlase e khutsofatša kgolo ya maloko le bogolo bja lapa la GEMS go tloga ka la Janaware 2009 to 31 Disemere 2009.
Maloko a Setlamo a gotše ka palogare ya 36% mo ngwageng wo go tloga go maloko magolo a le 300,536 (baholegi ba le 824,738) bofelong bja 2008 go ya go maloko magolo a le 409,304 (baholegi ba le 1,147,897) bofelong bja 2009. Dikgetho ka moka di bontšhitše kgolo e botse ka 2009. Bjalo ka 2008, kgetho ya Emerald ke yona e bontšhitšego kgolo ya go fetišiša ge e bapetšwa le tše dingwe (baholegi ba le 277,121 goba 46% ge e bapetšwa le 2008) gomme kgetho ya Beryl ke yona e bontšhitšego kgolo e nnyane ge e bapetšwa le tše dingwe (baholegi ba le 3,314). Kerafo ye ya ka mo tlase e bontšha phatlalatšo ya maloko ka la 31 Disemere 2009.
Kgetho ya Emerald e dula e le yona kgetho ya dikholego e kgolo (76.6% tša maloko magolo) mola Beryl e le yona kgetho e nnyane ya dikholego tša Setlamo (2.8% tša maloko magolo). Kgetho ya Sapphire e ngwadišitše kgolo ya go fetiša ya maloko ya kgwedi ka kgwedi ge e bapetšwa le tše dingwe. Kgetho ye e bontšhitše reiti e kgolo ya kgolo mo dikgweding di le hlano tšeo di latelanago go ya go Disemere, gomme se se bontšha katlego ya maiteko a thekišo ao a lebantšhitšwego ao a tšerwego mo dikgweding tšeo.
Kgolo baholeging kgethong ye nngwe le ye nngwe ya dikholego ka 2009 e bontšhitšwe mo tafoleng ya ka tlase. Dikgetho tša Beryl le Onyx di bontšha reiti ya kgolo ya kgwedi ka kgwedi ya ka tlase ga 1%.
Ditafola tše di latelago di khutsofatša dipalopalo tša magareng tša Dikgetho tše fapanego tša Dikholego tša GEMS ka la 31 Disemere 2009. Kholomo ya intaseteri mo tafoleng ya ka tlase e bontšha dipalo tšeo di hwetšagalago intasetering ya ditlamo tšeo di sa dumelelego bohle tša tša kalafo. Dipalo tše di hweditšwe go tšwa pegong ya ngwaga ka ngwaga ya 2008/2009 ya Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo. Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo e hlalosa gape ba ba lego phenšeneng bjale ka maloko a mengwaga ya go feta e 65.
Go lebeletšwe dipalopalo tša maloko tša nako yeo e felelago ka la 31 Disemere 2009 GEMS e dira palo yeo e ka lekanago 38.5% tša palomoka ya baholegi ba intaseteri ya ditlamo tše sa bulelwago bohle (ke go re, 1,148,911 go tšwa go 2,985,920 palomoka ya baholegi ba intaseteri). Persente ye ga se e nepagale ka botlalo ka ge dipalopalo di gogwa go tšwa dintlheng tše di fapanego mo nakong. Ka la 31 Disemere 2009, GEMS e na le palogare e kgolwane ya bogolo bja lapa ge e bapetšwa le bja intaseteri, se se bolela gore, baholegi ba le 2.80 lapa le lengwe le le lengwe ge e bapetšwa le baholegi ba le 2.39 lapa le lengwe le le lengwe bja intaseteri. Palogare ya mengwaga ya Baholegi ba GEMS kua bofelong bja 2009 le yona e mengwaga e 2.7 ka tlase ga palogare ya intaseteri (se se bolela gore, mengwaga e 27.1 ge e bapetšwa le mengwaga e 29.80) ka la 31 Disemere 2008.
Kgetho ya Onyx e tšwetše pele go ba le maloko a magolo ka baholegi bao ba nago le palogare ya mengwaga e 36.0 mola kgetho ya Ruby e lego yona e nago le maloko a mannyane ka baholegi bao ba nago le palogare ya mengwaga e 26.3. Palogare ya mengwaga ya baholegi ba GEMS ke e 27.1. Palo ya baholegi bao ba lego ka godimo ga 65 e oketšegile go tšwa go 2.34% ka Disemere 2008 go ya go 2.46% ka Disemere 2009.
Ka 2009 kabo baholegi ka leloko ba bana e bapetšwa le maloko magolo mo go GEMS e oketšegile ga nnyane go tloga go 1.20 go ya go 1.28, mola kabo ya baholegi ka leloko ba batho ba bagolo e fokotšegile go tloga go 0.54 go ya go 0.53. Setlamo se ngwadišitše koketšego mo palogareng ya bogolo bja lapa ka baka la tše tša ka mo godimo.
Palogare ya bogolo bja malapa a maloko a GEMS ka 2008 e bile 2.75. Dikgetho tša Sapphire le Emerald ke tšona di nago le palogare e kgolo ya bogolo bja malapa (3.41 le 2.81 ka go fapana). Kerafo ya ka mo tlase e bontšha kabo ya baholegi ka leloko (mme se ke taetši ya bogolo bja malapa).
Dikholego ka moka tša GEMS di bontšha palo e kgolo ya baholegi ba basadi go feta baholegi ba banna. Dikgetho tša Sapphire le Beryl ke tšona feela tšeo di bego di na le palo e kgolo ya maloko magolo a banna go feta a basadi. 56.6% ya baholegi ba Setlamo ka 2009 ke basadi (56.4% ka 2008). Palo ye ye kgolo ya baholegi ba basadi e lebeletšwe ka baka la palo e kgolo ya basadi bao ba thwetšwego mo disektorong tša maphelo le tša thuto.
Mo go dikgetho tša Sapphire le Beryl, Beryl e na le palo e kgolo ya bao ba golago tšhelete e nnyane (ka tlase ga R3,000) mola dikgetho tša Onyx le Emerald di na le palo e kgolo ya maloko magolo ao a golago go feta R6,000 ka kgwedi. Ka kakaretšo 31.3% ya maloko a GEMS e gola ka tlase ga R6,000 ka kgwedi (go tsenyeletšwa le bao ba lego phenšeneng).
Kgetho ya Onyx e tšwetšepele go bontšha palo ya go feta tše dingwe ya kabo ya bao ba lego phenšeneng go feta dikholego tše dingwe ka 15.0% ge e bapetšwa le Sapphire (1.2%), Beryl (4.0%), Ruby (1.9%) gammogo le Emerald (2.2%). Palo ya baholegi bao ba nago le mengwaga ya go feta e 65 e tšwetše pele gp gola mo nakong ye (go tloga go 20,090 ka Disemere 2008 go ya go 28,299 ka Disemere 2009). Maloko ao a lego Phenšeneng a Setlamo a bonwa ka tšhomišo ya taetši ya bao ba lego phenšeneng gammogo le netefatšo ya boemo bja go tšwelela pele ya go ba leloko.
Go tšwa mo tafoleng ya ka godimo o ka kgona go bona gore dikgetho tša Ruby, Emerald le Onyx di bile le kgolo e nnyane ya bao ba lego phenšeneng ge e bapetšwa le kgolo ka kakaretšo baholeging go tloga ka Disemere 2008 go ya go Disemere 2009. Se se hlalosa phokotšego kabong ya bao ba lego phenšeneng go tloga ka Disemere 2008 go ya go Disemere 2009 ke go re, ka dipersente dikgetho tša Ruby, Emerald le Onyx di bile le ba bantši bao e sego bao ba lego phenšeneng e bago maloko go tloga ka Disemere 2008 yeo e fokoditšego kabo ya bao ba lego phenšeneng mo dikgethong tše.
Beryl ke yona kgetho e tee yeo e bilego le kgolo ya bao ba lego phenšeneng ge e bapetšwa le kgolo ka kakaretšo ya baholegi, ke go re, ge di bapetšwa go be go na le kgolo ya go fetiša ya bao ba lego phenšeneng go tloga ka Disemere 2008 go ya go Disemere 2009 ge e bapetšwa le kgolo ya baholegi mo nakong yeo e swanago mo go Beryl. Se se hlalosa kabo e kgolo ya bao ba lego phenšeneng ka Disemere 2009 ge e bapetšwa le Disemere 2008. Kgetho ya Sapphire e bone phokotšego e kgolo ya bao ba lego phenšeneng. Karolo ye nngwe ya se e ka hlaloswa ka gore maloko ao a phenšeneng a be a fetela dikgethong tšeo di tseneletšego tša GEMS. Ka Janaware 2009, kgetho ya GEMS ya Sapphire ebile le persente e kgolo ya bao ba lego mo phenšeneng ba e tlogelago ge e bapetšwa le dikgetho tše dingwe, gomme se se ka thuša go hlalosa goreng go bile le phokotšego mo kabong ya bao a lego phenšeneng ka 2009.
Ge go tla mo phatlalalong go ya ka diprofentshe, 20.6% goba 236,219 ya baholegi ba GEMS ba tšwa Gauteng (173,482 in 2008), 20.1% goba 231,454 ba tšwa KwaZulu-Natal (173,482 ka 2008), mola Kapa Leboa e le yona e nago le palo e nnyane ya maloko ka 3.0%. Dipalopalo tše di swanetše di lebelelwe go ya ka palo ya bašomedi ba tirelo ya setšhaba mo profentsheng ye nngwe le ye nngwe ka ge diprofentshe tše dingwe tša go swana le bo Kapa Leboa, di sena palo e kgolo ya tirelo ya setšhaba goba ya badudi.
Ngwaga wa 2009 o bone koketšego mo kakaretšong ya bašomedi bao ba dumellwago naga ka bophara. Kapa Bodikela, Freistata le Kapa Leboa di bile le dipalo tša kakaretšo tše kgolo. Go tšwa kerafong ya ka mo tlase, Kapa Bodikela e bile le persente e kgolo ya koketšego ya kgolo ya maloko (53.64%), e latelwa ke Mpumalanga (39.76%) le Freistata (38.08%).
Tefelo ya dikgopelo ke karolo e kgolo ya mošomo wo o dirwago ke GEMS.
Setlamo se šomile gabotsenyana ka 2009, se kgoboketša ditefelo tšeo di bego di feta dikgopelo le ditshenyagelo mo dikgethong ka moka ka ntle le kgetho ya Onyx. Tafola yeo e latelago e khutsofatša go šoma ga dikgetho tše di fapanego tša GEMS ka 2009.
Dikabo tša tobo kua bofelong bja 2009 ke tše 58.99% mo go Sapphire, 88.06% go Beryl, 66.64% go Ruby, 97.15% go Emerald le 126.46% go Onyx. Kabo ya tobo ya GEMS ka kakaretšo e be e le 97.9%. Dikabo tša tobo mo dikholegong tšohle tša GEMS di oketšegile kudu go tloga ka 2008. E feela, boitemogelo bjo bo dirile gore lapa le lengwe le le lengwe le lefe R53 go matloleng ao a kopanego a Setlamo ka 2008 ge e bapetšwa le ye e ka bago R150 ka 2008.
Karolo 33 (c) ya molao e nyaka gore Dikgetho tša Setlamo di kgone go itshepetša. Ka ntle le kgetho ya Onyx, dikgetho ka moka tša GEMS di kgona go ka itshepetša. GEMS e hweditše tumelelo go tšwa go Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo gore e tšwele pele ka kgetho ya Onyx e theilwe mo leanong la kgwebo leo le rometšwego ka 2007. Boitemogelo bjo bja Onyx ke ka baka la go ba gona ga bao ba lego phenšeneng le dikabo tša dikgopelo tšeo di lego godimo mo kgethong ye. Diphetogo di ile tša dirwa mo ngwageng mo kagong ya dikholego tša kgetho ya Onyx go hlahla go šoma botse ga tša ditšhelete go ya dipoelong ntle le go hlola go tlogela ga maloko.
Ditlamo tša tša Kalafo go netefatša gore kgetho ye e fihleletše go ka itshepetša mo nakong ya magareng.
Tafola ye e latelago e laetša dikgopelo leboelela go phatlalala le magoro a ditshenyegelo a go fapana. Dikgopelo tše ntši ke tša bokalo bja ka tlase ga R2,500 mme se se hlaoletšwe mofani (mhl. Ngaka) le dikgopelo tša dihlare.
Tafola yeo e latelago e bontšha hlwahlwa ya dikgopelo mo dikgethong tša Ruby, Emerald le Onyx e arogantšwe go ya ka dikarolo tše fapanego tša dikholego le ditisiplini.
Ka kakaretšo, palomoka ya dikgopelo tša ka gare ga bookelo e be e le tlase go feta ka mokgwa woo e bego e abetšwe ka gona, ka 6.23%. Dikarolo tša dikgopelo tša ka gare ga bookelo tšeo di bilego le persente e kgolo ya phapogo kabong ya tšhelete, se se bolela gore, bonnyane go feta ka mokgwa wo re bego re lebeletše e be e le dikgopelo tša HIV/AIDS, Maksilo-Fašale le Dikholego tša Botswetši. E feela, ge re bolela ka palo phapogo ye kabong ya tšhelete bakeng sa Maksilo-Fašale le HIV/AIDS e be e se e kgolo kudu (se se bolela gore, phapogo kabong ya tšhelete ya ka tlase ga R0.20 leloko le lengwe le le lengwe ka kgwedi).
Dikarolo tša dikgopelo tša ka gare ga bookelo tšeo di bilego le persente e kgolo ya phapogo kabong ya tšhelete ke go re, dikgopelo tša go feta ka mokgwa wo go bego go lebeletšwe e be e le tša phokotšo ya matswele, diprostesese tša ka gare le tša ka ntle, tayalisisi ya dipshio le pjaloleswa ya ditho. Ge re bolela ka palo ya phapogo e kgolo mo dikgopelong tša ka gare ga bookelo go tšwa kabong ya ditšhelete, e be e le Go amogelwa bookelong go go tlwaelegilego, se se bolela gore, R57.59 leloko le lengwe le le lengwe ka kgwedi ka tlase ga moo re bego re lebeletše, ke gona go tlholago dikgopelo tša ka gare ga bookelo tša ka tlase ga tšeo re bego re di naganne mo 2009.
Ka kakaretšo, dikgopelo tša ka ntle ga bookelo di be di feta gagolo ka mokgwa woo re bego re lebeletše, se se bolela gore, 18.77% go feta ka mokgwa wo re bego re lebeletše. Hlwahlwa ka moka ya dikgopelo tša ka ntle ga bookelo go sa tsenyeletšwe tebelelo ka althrasaonte boimaneng bjo bongwe le bjo bongwe di be di le godimo go feta ka mokgwa wo di bego di abetšwe tšhelete ka gona. Dikarolo tša dikgopelo tšeo di bilego le persente e kgolo ya phapogo kabong ya tšhelete e be e le tša meno tše tseneletšego, HIV/AIDS le dipelego tša gae. E feela, go sa tsenyeletšwe HIV/AIDS ge re bolela ka palo ya phapogo ye kabong ya tšhelete ya dikarolo tša dikgopelo yona e be e se nene.
Ge re e fa palo, phapogo e kgolo kabong ya ditšhelete ya dikgopelo tša ka ntle ga bookelo e bile mo dingakeng tša ditsebi tša ka ntle ga bookelo, kalafo yeo e hlokegago le ya go ikoka, HIV/AIDS le tša meeno tše tseneletšego. Dikgopelo tše e be e le tšona di hlolago phapogo e kgolo kabong ya ditšhelete yeo e lemogilwego mo dikgopelong tša ka ntle ga bookelo ka 2009.
Dikgetho tša Beryl le Sapphire ke dikgetho tša kgokaganyo moo GEMS e fetišeditšego kotsi ya dikgopelo mo go Mofani ka Tirelo yo a Kgethilwego (Prime Cure) mme se re se hwetša ka go šupetšwa tšhomišo ya bafani ka tirelo bao ba lego mo kgokaganyong feela.
Mo ngwageng Setlamo se tšweletše ka kwalakwatšo ya sona ya tlhohleletšo ya tšhomišo ya tlhokomelo ya thibelo ke maloko ao a lego mo dikgethong tša Beryl le Sapphire. Kwalakwatšo ya thuto e bile le dipoelo tša kwešišo yeo e kaonafetšego ya dikholego le tšhomišo mo kgethong.
Se se swana le mo kgethong ya Sapphire ka ge tšhomišo ya DSP e be e le ka godimo ga 97% ka 2009.
Profaele ya kotsi ya temokrafikimo go Emerald le Ruby e dutše felo gotee e feela e ile ya ya tlase mo go Onyx mme se se bontšhitšwe mo tšhomišong ya bookelo le ditshenyagelong tša gona. Mo boemong bja Setlamotšhomišo ya bookelo ka kakaretšo ga se e oketšege kudu, e feela koketšego mo ditshenyagelong tša bookelo go bonagetše gantši go sepelelana le go kopanywa ga molato, wo o sepelelanago le palo yeo e oketšegilego le go se be bonolo ga go amogelwa bookelong go gongwe.
Ge re bolela ka se, go bile le kgolo mo go kamogelo bookelong ka baka la nyumonia, boitekanelo bja monagano, go tsenya khuru e ntshwa le atroskopi, e feela dikarolo tše dingwe tša ditshenyagelo tše bjalo ka go amogelwa bookelong ka baka la bolwetši bja pelo goba ka ortopidiki di fokotšegile. Go amogelwa bookelong ka baka la tša botswetši goba tša sesadi, mola e le gona go hlolago karolo e kgolo ya ditshenyagelo tša bookelong, le gona tiragalo ya tšona ya kgafetša kgafetša e fokotšegile gomme se se ama bobedi pelego ka mokgwa wa go buiwa le laparoskopi. Le ge e le gore porofaele ya tša mmušeletšwa, ditshenyagelo tše kgolo di tšwa go khwetšagalo e bonolo ya kalafo ya go hwetšwa khaonthareng. Tšhetšo e kgolo ka 2010 e tlo ba mo tshepetšong ya tšhomišo ya kalafo yeo e hwetšagalago go tšwa mo khaonthareng, malwetši ao a sa folego, maloko a kotsi e kgolo gammogo le kamego mo ditshenyagelong tša bookelo go sa lebelelwe feela malwetši a mokgwa wa bophelo e feela gape le boitekanelo bja monagano le HIV/AIDS.
Koketšego mo ditshenyagelong tša bophelo bjo bongwe le bjo bongwe mo go kamogelo bookelong e bile 16.6% mme se se sepelelana le koketšo ditefelong yeo e tlwaelegilego gammogo le bolele bja go amogelwa bookelong bjale ka ge bo bontšhitšwe mo kerafong ye ya ka mo tlase.
Le ge e le gore go bile le koketšego mo lebakeng la go dula bookelong ka baka la diphetogo mo go kopanyweng ga molato gammogo le go se be bonolo ga dikarolo tše dingwe tša go amogelwa bookelong, se se kgahlišago ke gore ga se go be le koketšego ka kakaretšo mo go kamogelo bookelong bjalo ka ge go bontšhwa mo kerafong ye ya ka mo tlase.
Dipersente di le masomesenyane tshela tša ditshenyagelo tša go amogelwa bookelong di ka tlase ga R50,000 mola go bile le koketšego mo go kamogelo bookelong ye e bitšago ka godimo ga R5,000.
Dipalo tša 2009 di theilwe mo mokopanyweng wa dipalo tša dikgopelo tše lefetšwego le tšeo di bonetšwego pele.
Dikarolo tša Go amogelwa bookelong go ya ka tshenyagelo tša godimo tše 10 tša Dikgetho tša Ruby, Emerald le Onyx di bontšhitšwe mo taoleng ya ka mo tlase. Ditshenyagelo tše kgolo tša go amogelwa bookelong di tsenyeletša ditiro tša go segwa ka magare tša go tsenya karolo ya mokokotla le lelokollo le leswa, nyumonia, boitekanelo bja monagano, diotlolla ditšhika tša madi le di xray tša go lebelela ditšhika tša madi, pelegišo ka mokgwa wa go buiwa le tlhokomelo ya masea a maswa. Mo go tše, Boitekanelo bja monagano ke bjona bo dirago gore batho ba tsenywe bookelong kgafetša kgafetša go feta tše dingwe. Go amogelwa bookelong go gongwe go go diregago kgafetša kgafetša, e feela go sa bitše gagolo ke go ntšhwa ga dikhatarakete, ditiro tša entoskopi le go segwa ka magare go go sepelelanago le tša meeno. Koketšego e kgolo ya kamogelo bookelong ya go kopanywa ga mokokotlo le go tsenywa ga khuru e mpšha le ateroskopi, gammogo le go ntšhwa ga dikhatarakete le boitekanelo bja monagano e dirile gore go be le phetogo mo go kopanyweng ga molato le ditshenyagelo tša kakaretšo tša bookelong.
Go be go na le dingwadišo tše diswa tše 46,018 ka 2009 mo lenaneong la malwetši ao a sa folego, tšeo bjale di nago le 11.4% tša baholegi. Hlwahlwa ya bophelo bjo tee bja kalafo ya mmušeletšwa e oketšegile ka 13.5%, ka baka la palo yeo e oketšegilego ya badiriši ba kalafo ya mmušeletšwa. Tšhomišo le theko ya kalafo di laolwa ka tsela yeo e kgotsofatšago.
Tšhomišo e kgolo ya dikholego tša kalafo ya mmušeletšwa e bile e kgolo mo go Onyx, e feela Onyx le Emerald bobedi di na le tšhomišo e kgolo ya kholego ya terapi ya keletšo ya rakhemisi.
Hlwahlwa yeo e dumeletšwego ya kalafo ya mmušeletšwa e be e le R514,268,253 gomme porofaele ya hlwahlwa ya kalafo ya mmušeletšwa e dutše e le gagolo ya bolwetši bja madi a magolo, malwetši a mokgwatlwaelo wa bophelo, kgatelelo ya monagano le asema.
Mofani ka Tirelo ya kalafo ya mmušeletšwa yo a kgethilwego wa Dikgetho tša Ruby, Emerald le Onyx o ile a kgethwa ka Janaware 2007. Sehlopha sa taolo se tšweletše pele ka tšweletšo pele ka go kaonafatša kopano magareng ga mekgahlo yeo e fapanego ya tlhokomelo yeo e laolwago gammogo le DSP ka 2009. Dipalopalo tša ditiragalo tšeo di sepelelanago le DSP tša malwetši a go se fole di bontšhitšwe mo tafoleng ya ka mo tlase.
Ka kgetho ya Mofani ka Tirelo yo a Kgethilwego wa kalafo ya mmušeletšwa mo dikgethong tša Ruby, Emerald le Onyx, GEMS e bile le tsheketšo mo ditefelong tša go ntšhwa ga dihlare, ya hlohleletša tatelelo ya melao gomme ya netefatša go kopanywa go go bego go sena mathata ga tšhomo ya tirelo ye.
Godimo ga moo, mo maanong a kotsi ya maphelo, GEMS e beile šedi mo taolong ya Onkholotši (kankere) ka 2009. Tšhomišo e kgolo ya khemoterapi e bile fase kudu go ya ka maemo a intaseteri gomme hlwahlwa ya dikgopelo e be e le R5.49 bophelo bo tee ka kgwedi ka 2009. Palo ya melato ya malwetši a Onkholotši ya bogodimo ga hlano e bontšhitšwe ka mo tlase.
Tshekatsheko yeo e dirilwego ke diektšhwari tša Setlamo e bontšha gore go bile le kaonafalo mo dipegong ka kakaretšo yeo e hlotšego phokotšego mo hlwahlweng yeo e bego e akantšwe gore e tla lefelwa mo go REF. Se se hlotšwe ke gore maloko a mantši bjale a a tšwelela mo tekong ya go netefatša go ka tsenela (go hwetša kalafo ya malwetši mo dikgweding tše pedi tše fetilego) gammogo le kaonafalo yeo e tšwetšego pele ya persente ya maloko ao a ngwadišeditšwego malwetši a.
Mokgwa wa go tsena le go netefatša wo o šomišitšwego mo go REF o sa dutše o ama GEMS gampe. Kgolo yeo e tšwelago pele ya maloko e bolela gore ga ba balwe bakeng sa mabaka a itšeng. Go fihlelelamokgwa wa go tsena wa REF go nyakega bohlatse bja gore moholegi o hweditše kalafo yeo ye itšeng mo nakong ya bonnyane bja dikgwedi tše pedi pele ga dikgwedi tše tharo tše tlago pele ga kgwedi ye (kgwedi yeo boemo bja moholegi bo theilwego ka yona).
Kerafo le tafola tšeo di latelago di bapantšha porofaele ya GEMS le ya phatlalalo ya mengwaga le malwetši a go se fole a REF ya bjale ya intaseteri.
Phatlalalo ya mengwaga ya REF mo kerafong ya ka mo godimo e ka godimo ga palogare ya mengwaga ya intaseteri. Setlamo se na le persente ya godimo ya baholegi ba leloko ba bana go feta go ya ka phatlalalo ya REF ya mengwaga mme gape e na le baholegi ba se nene ba mengwaga ya ka godimo ga 50. Dilo tše tše pedi ke tšona di hueditšego gagolo tefelo yeo e ka kgonagalago ya Setlamo go REF.
Boitemogelo bja Setlamo bja malwetši ao a sa folego le bjona ke bjo bongwe bja dilo tše kgolo tše di tla bolelago gore naa Setlamo se swanetše se lefele bokae mo go REF. Tafola yeo e latelago e fana ka taetšo ya karolo ya maloko a GEMS ao a nago le malwetši ao a sa folego ge a bapetšwa le dikarolo tša intaseteri.
Palo yeo e sa lekanelanago ya baholegi bao ba se nago malwetši a CDL e a bonagala. Se se swanetše se tšewe feela e le taetšo ya kgolo e kgolo yeo e bilego gona mo malokong mo ngwageng wo o fetilego.
Palo yeo e sa lekanelanago ya baholegi bao ba se nago malwetši a CDL e letetšwe kudu ge Setlamo se sa tšwela pele go itemogela palo ye ye kgolo ya reiti ya kgolo mo malokong. Empa se se tla fokotšega kgwedi ka kgwedi bjalo ka ge maloko a maswa a hlama karolo e nnyane ya maloko a Setlamo ka kakaretšo.
Go amega ka baka le REF ga GEMS go be go lebeletšwe ka tlhokomelo ke Boto ya Bahlokomedi mo ngwageng wa 2009 gomme dikgokagano le baswarasetseka ba itšeng di ile tša ba gona. Kamego ka lehlakoreng la ditšhelete e lebelelwa kotara ka kotara gomme go tla tsenywa tšhomong ditiro tša go dira diteko tša kgonagalo ya maano a kgwebo ao a tla swarelelago kamego ya GEMS ka baka la REF.
Setlamo se theeletša dipelaelo tšohle tša maloko. Boto ya Bahlokomedi e lebelela dipelaelo le dikgonono tšohle tše tlišwago ke maloko gammogo le Tsheka tsheko ya MoofisiriMogolo ya dipelaelo tšohle go bona tšohle tše hlolago se tše ka rarollwago ka kaonafatšo ya mekgwa yeo e lego gona ya kgwebo.
Go na le aterese ya emeile yeo e beetšwego feela thomelo ya dipelaelo tša maloko Setlamong. Dipelaelo ka moka tšeo di ngwetšwego fase le tšona di tla romelwa go aterese ye. Mokgwa wo wa dipelaelo o sepetšwa thwii ke Setlamo go netefatša gore dipelaelo di sepetšwa le go lebelelwa ntle le kgetho.
Kabo ya dipelaelo Setlamong le palo ya maloko ao a ngwadišitšwego e elwa le nako yeo e šetšego e ka tlase ga 0.10% mo ngwageng wo o lego ka tlase ga tebelelo bjale ka ge e bontšhitšwe ka mo tlase.
Ka tsela yeio e kgahlišago, kabo ya dipelaelo e fokotšegile ge go iwa bofelong bja 2009 go sa lebelelwa kgolo e kgolo malokong.
Koketšego dipelaelong tša maloko ka Febereware le Matšhe e be e le ka baka la mabaka a se makae, le lengwe la onae lego gore dipotšišo ka kakaretšo l tšona di be di romelwa ka go fošagala ka mokgwatšhomo wo wa dipelaelo. Mokgwatšhomo wo wa dipelaelo o kaonafaditšwe go tloga ka la 16 Matšhe 2009. Mabaka a mangwe a koketšego ye a tsenyeletša dipelaelo tša taolo ya diphoremiamo ge di bapeltšwa le dipelaelo tša saposidi ya mongmošomo le go emišwa ga dikholego tša maloko. Leano la tsenogare le ile la tsenywa leo le bego le tsenyeletša dilo tša go dirwa pele re ka botšwa tša go swana le poledišano pepeneneng le maloko gomme tše di tšweleditše dikaonafatšo tše ka elwago go tloga ka Aporele.
Koketšego e nnyane ya dipelaelo ka Setemere 2009 e bile gona ka baka la kgolo ya dikgopelo tše diswa gammogo le le go se hwetšwe ga dikarata tša go bontšha go ba leloko. Matšatši a dipelaelo tše hweditšwego mabapi le go se hwetšwe ga dikarata tša go bontšha go ba leloko a sepelelana le nako ya go bea ditlabakelo fase ga Poso ya Afrika Borwa (SAPO). Dipelaelo tš dikholego di oketšegile mo karolong ya bofelo ya ngwaga ka baka la mapheko adikholego ao a fetilwego.
Palo ya dipelaelo go ya ka dikarolo tša ditirelo mo kotareng ye nngwe le ye nngwe ya 2009 a hlagišitšwe mo tafoleng ye ya ka mo tlase.
Dipoelo tša Setlamo di adilwe mo ditatamenteng tša tša ditšhelete gomme Bahlokomedi ba dumela gore ga go na tlhaloso ye nngwe gape yeo e hlokegago.
Kabo ya bokgoni bja go lefelela ditshenyagelo išago kua bofelong bja Disemere ke 11.08% gomme e ka tlase ga senyakwa se tsentšwego tšhomong sa go ba le tšhelete sa 11.93% ka la 31 Disemere 2009 seo se filwegoGEMS ke Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo. A mangwe a mabaka a go re ke ka lebaka la eng dišego di le ka tlase ga maemo ao a nyakegago a 0.
Dikoketšo thekong ya SEP le NHRL tše di bilego gona mo ngwageng di bile godimo go feta ka mokgwa wo go bego go akantšwe mo kabong ya ditšhelete le peong ya theko ka 2009 tšeo di fokoditšego kabo ya tša ka sešegong ka 0.
Palo ya maloko ao a tšofalago yeo e bonagalago.
Setlamo e feela se tšwetše pele gogola le go tšea magato ao a lekanetšego go netefatša gore dišego tšeo di hlokegago di ba gona mo mengwageng yeo e tlago le gore re fihlelela25% ka 2011.
R986 go tšwa go dimilione di le R723 e lemogilwe.
Ditšhuto mo dišegong di adilwe mo Setatamenteng sa diphetogo matloleng le dišegong. Ga se go be le ditšhuto tše di sa tlwaelegago tšeo bahlokomedi ba dumelago gore di swanetše di tsebišwe maloko a Setlamo.
Go ya ka Molao 13.2 wa melao ya Setlamo sa GEMS le karolo 26 ya Molao wa Setlamo sa tša Kalafo, ditefelo tša maloko tša kgwedi ka kgwedi tša go šalela morago di swanetše di lefelwe pele ga goba mo letšatšing la boraro la kgwedi ye nngwe le ye nngwe. Mo nakong ye e lego ka tlase ga tebelelo, dihlopha tše dingwe tša bengmešomo di feteditše ditefelo mo legatong la maloko a bona ka morago ga letšatši la boraro la kgwedi. Bolaodi bja Setlamo bo ikgokantše le bengmešomo bao ba amegago go netefatša mabaka a go diega ga ditefelo le go ba lemoša gore naa se se dira eng mo malokong a Setlamo. Molekodi mogolo o ile a tsebišwa ka dihlopha tše, tša maloko ao a diegago go lefela.
Motheo wa ditlhakantšho gammogo le kabelo ya ditšhuto tša ditefelo tše di šaletšego morago di adilwe mo Temošong 8 ditatamenteng tša ngwaga ka ngwaga tša tša ditšhelete. Ga se go be le ditšhuto tše di sa tlwaelegago tšeo bahlokomedi ba dumelago go re di swanetše di tsebišwe maloko a Setlamo.
Setlamo ga se na dipeeletšo tše bjalo mo bengmešomo bao ba kgathago tema mo Setlamong.
Komiti ya tša Tekolo e laelwa ke Boto ya Bahlokomedi ka tšhomišo ya mabaka ao a ngwetšwego fase a taetšo (Sengwalwa sa Komiti ya Tekolo) ka ga maloko, pušo le mešomo.
Bahlokomedi. Bogolo bja maloko, go tsenyeletšwa le modulasetulo, ga se diofisiritša Setlamo goba ye nngwe ya Bafani ka Ditirelo.
Leloko le tee leo le ikemetšego le kile la ba mohlokomedi peleng.
MoofisiriMogolo, Bagolo: Ba tša ditšhelete tša Setlamo, Mosepetša Ditšhelete wa Basepetši, Balekodi ba ka gare ba Setlamo gammogo le Balekodi ba ka ntle ba ba gona ge ba memilwe, dikopanong tša komiti gomme ba kgona go boledišana le Modulasetulo wa komiti ya tekolo go se na yo a ba thibelago.
Go ya ka ditumelelwa tša molao, maikarabelo a pele a Komiti ya Tekolo ke go thuša Boto ya Bahlokomedi go tšweletša mešomo ya yona yeo e sepelelanago le dipholisi tša Setlamo tša boswarapuku, mekgwatšhomo ya ka gare ya taolo, le pegelo ya tša ditšhelete le taolo ya mekgwa ya kotsi. Komiti ya tša Tekolo e tšweleditše maikarabelo a yona go ya ka Sengwalwa sa Komiti ya Tekolo ka 2009. Balekodi ba ka ntle le Balekodi ba ka gare ba bega semmušo go Komiti ka tšeo ba di hweditšego di le bohlokwa go tša ditirong tša bona tša tekolo.
Dikomiti tše di laeditšwego ka mo tlase di laetšwe ke Boto ya Bahlokomedi ka tšhomišo ya mabaka ao a ngwetšwego fase a taetšo ka ga maloko, pušo le mešomo. Dikomiti tše di kopana bonnyane kotara ka kotara gomme go ya ka mokgwa wo go laeditšwego ka gona sebeakanying sa ngwaga seo se dumeletšwego sa ngwaga ka ngwaga. Dikopano tša Komiti di dulelwa ke Bahlokomedi, Bolaodi bja Setlamo le ditsebi tše dingwe, tšeo e sego maloko a dikomiti tšeo mo boemong bja tšona bjale ka ditsebi. Ditafola tše di lego mo letlakaleng 49 le 50 di bontšha go ba gona dikopanong tša dikomiti tše fapanego.
Maikarabelo a pele a komiti ke go thuša Boto ya Bahlokomedi go netefatšeng tshepetšo e botse ya Setlamo ka go fana ka bookamedi, tshekatsheko le tebelelo gape ya mahlakore ohle a kgwebo le tshepetšo tša Setlamo. Gore ba kgone go fihlelelase, komiti e thuša Boto ya Bahlokomedi ka go netefatša poledišano yeo e se nago mapheko magareng ga Bafani ka Ditirelo gore e kgone go fihlelelamaikemišetšo a tshepetšo a Setlamo. Komiti gape e thuša Boto ka go netefatša kgolo malokong a Setlamo le dikamano tše tšwago pele le maloko ka go okamela ditiro tša poledišano le thekišo.
Maikarabelo a pele a Komiti ke go seka seka, go tšea sephetho le go dira pego ya tumelelo ya ditefelo tša eks gratia malokong a Setlamo. Komiti e laetšwe go dumellana le ditefelo tša eks gratia feela ge mabaka le go swarelela terapi e le tšeo di beago bophelo kotsing; kalafo yeo e tla kaonafatšago boleng bja bophelo bja mokgopedi; kalafo yeo e le ya maswanedi gomme e theilwe ka bohlatse bja methalotlhahli ya phekolo le mekgwatšhomo yeo e dumellegago boditšhabatšhabeng; goba mokgopedi a bontšhitše gore a ka se kgone go lefelela kalafo ka mekgwa e mengwe.
Komiti e laetšwe ke Boto ya Bahlokomedi go netefatša tshepetšo yeo e tiilego ya khorporeiti ka go fana ka bookamedi, tshekatsheko le tebelelo gape mahlakore ka moka a tša maano, pušo le tatelano ya melao ya kgwebo ya Setlamo. Maikarabelo a komiti a tsenyeletša netefatšo ya tatelano le Molao wa Ditlamo tša tša Kalafo le Mapheko a ona; molao wa maswao a thekišo le dipatente; le tše dingwe tša semolao tšeo di sepelelanago le Setlamo. Komiti gape e laetšwe gore e netefatše taolo e botse ya kotsi le tshepetšo ya baswarasetseka.
Mogolo mo Komiting ya Dikgohlano gore di kgone go ahlolwa le go eletša Boto ya Bahlokomedi ka ga go sepetša dikgohlano ka kakaretšo.
Ga go na dikgohlano tše di hweditšwego ke komiti ka 2009.
Khansele ya Ditlamo tša tša Kalafo e ile ya tsebišišwa mo ngwageng go šoma ga tša ditšhelete ga Setlamo kudu kudu mo kgethong ye. Mongwadiši o dumeletše leano la kgwebo la kgetho ye gore e kgone go itshepetša ka boyona mo nakong ya magareng. Mongwadiši o ngwadišitše kgetho ya 2010.
Kabo ya Setlamo ya go ba le tšhelete ga se fihlelelemabaka a Lepheko 29 . Setlamo se bone kgolo e kgolo mo malokong mo nakong yeo e lego ka tlase ga tebelelo gape, gomme se se fokoditše kabo ya go ba le tšhelete. Boemo bja go ba le tšhelete bja 11.08% ka la 31 Disemere 2009 bo šitega go fihlela maemo a 11.93% ao a dumeletšwego ke Mongwadiši ka pele ga go dumelela leano la kgwebo leo le rometšwego ke Setlamo khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo. Setlamo se begile maemo dišegong le tšeo di hlotšego phapogo ye ka tshwanelo khanseleng ya Ditlamo tša tša Kalafo go ya ka karolo 29 ya Molao wa Setlamo sa tša Kalafo.
Ditefelo tša bahlokomedi tšeo di bontšhago tefelo ya go ba gona, maeto le bodulo, le katišo di adilwe mo temošong 14 ya Ditatamente tša tša ditšhelete. Tefelo e hlalosa tšhelete yeo e lefelwago Bahlokomedi ge ba bile gona dikopanong tša Boto ya Bahlokomedi le dikomiting tša Boto. Bahlokomedi ba ka bušetšwa gape ditšhelete tšeo ba di lefeletšego maeto le tša go iphediša mo tirong ya mošomo wa bona bjale ka Bahlokomedi ba Setlamo. Setlamo se dirile sekwamaikutlo seo se ikemetšego ka ga ditefelo tše go netefatša gore ditefelo tše di sepelelana le mešomo ya bohlokomedi gammogo le botsebi bja Bahlokomedi le maloko a komiti ao a ikemetšego.
Ditiragalo tšeo di sepelelanago le tše tša mokgahlo tša ditefelo tšeo di tša ntšhwago selo le dikgopelo tše di dirilwego ke Boto ya Bahlokomedi, MoofisiriMogolo gammogo le Sehlopha sa tshepetšo di adilwe mo temošong 22 ya ditatamente tša tša ditšhelete.
Lenaneo le le latelago le bontšha go ba gona dikopanong ga Maloko a komiti ao a ikemetšego gammogo le Moofisiri Mogolo.
Bahlokomedi ba na le boikarabelo bja tokišo, seriti, le polelo yeo e sa kgethologanyeng ya ditatamente tša tša ditšhelete tša Setlamo sa Bašomedi ba Mmušo sa tša Kalafo. Ditatamente tša tša ditšhelete tše di adilwego mo matlakaleng 57 go ya go 70 di lokišitšwe go latelelwa Maemo a Boditšhabatšhaba a Pego ya tša Ditšhelete (IFRS) gomme di tsenyeletša hlwahlwa yeo e theilwego go ya ka dikakanyo le ditekanyetšo tša bolaodi.
Bahlokomedi ba lebeletše gore mo tokišong ya ditatamente tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga ba šomišitše dipholisi tša maswanedi tša boswarapuku, gomme ba šomiša go di thekga ka dikgopolo le ditekanyetšo tša go bontšha go ela hloko.
Bahlokomedi ba kgotsofetše gore tshedimošo yeo e lego mo ditatamenteng tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga e bontšha dipoelo tša tshepetšo tša ngwaga gammogo le maemo a tša ditšhelete a Setlamo mo bofelong bja ngwaga. Bahlokomedi ba ile gape ba lokiša tshedimošo yeo e tla tsenywago mo pegong ya ngwaga ka ngwaga gomme ba na le boikarabelo bja go nepagala ga yona le go sepelelana le Ditatamente tša tša Ditšhelete.
Bahlokomedi ba na le boikarabelo bja go netefatša gore direkhoto tša boswarapuku di a swarwa. Direkhoto tša boswarapuku di bontšha ka go nepagala boemo bja Setlamo bja Ditšhelete bjo bo kgonago go bontšha Bahlokomedi gore ba netefatše gore Ditatamente tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga di sepelelana le melao yeo e beilwego.
Setlamo sa Bašomedi Ba Mmušo sa Tša Kalafo se šoma mo tikologong yeo e laolwago le go sepetšwa gabotse, yeo e ngwetšwego gabotse e bile e lebelelwa nako le nako. Se se tsenyeletša taolo ya kotsi le mekgwa ya taolo ya ka gare, yeo e diretšwego gore e fane ka netefatšo yeo e kgotsofatšago e feela e se yona ya mafelelo ya gore dithoto di šireletšegile le gore kotsi yeo e lebantšwego kgwebo ya Setlamo e ka tlase ga taolo.
Go ba kgwebo yeo e tšwelelago go ile gwa thwalwa mo ditokišong tša ditatamente tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga. Bahlokomedi ga ba na lebaka la go dumela gore Setlamo se ka se tšwelele pele išago, go lebeletšwe diponelopele le ditšhelete tšeo re nago natšo ga bjale. Ditatamente tše tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga di thekga go phela gabotse ga Setlamo.
Balekodi ba ka ntle ba Ditlamo, SizweNtsaluba VSP ke bona ba nago le boikarableo bja go lekola Ditatamente tša tša ditšhelete go ya ka mabaka a Maemo a Boditšhabatšhaba a Tekolo gomme pego ya bona e adilwe mo letlakaleng la 56.
Setlamo sa tša kalafo sa Bašomedi ba Mmušo se ikana ka tirišo ya go se be le kgethologanyo, seriti le boikarabelo mo dikamanong tšohle le baswarasetseka. Bahlokomedi ba tshelela bao ba lego kantorong ka 2007 ba kgethilwe ke Letona la Tirelo ya Setšhaba le Tshepetšo gomme ba tshelela ba kgethilwe ke maloko.
Bahlokomedi ba kopana nako le nako go lebelela go šoma ga basepetši. Ba bolela ka merero megolo yeo e fapanego le go netefatša gore dipoledišano ka ga dilo tša pholisi, maano le go šoma gabotse di bohlokwa, di bontšha tsebo e bile ke tše agago.
Bahlokomedi ka moka ba be ba kgona go hwetša keletšo le ditirelo tša MoofisiriMogolo gomme, moo go swanetšego, ba ka nyaka keletšo ya seporofešenale go lefela Setlamo.
Balaodi ba Setlamo ba tiiša ditaolo tša ka gare le mekgwatšhomo e diretšwe gore e fane ka netefatšo yeo e kgotsofatšago ge go e tla mo seriting le go tshepega ga ditatamente tša tša ditšhelete le go šireletša, go netefatša le go tšweletša boikarabelo bja dithoto. Ditaolo tša mohuta wo di theilwe mo dipholising le mekgwa yeo e lego kgale e le gona gomme di tsenywa tšhomong ke bašomedi bao ba katišitšwego ka kabo yeo e nepagetšego ya mešomo.
Ga go na tiragalo goba selo seo se ilego sa tsebišwa Boto ya Bahlokomedi seo se laetšago go se šome gabotse ga ditaolo dikgolo tša ka gare le mekgwatšhomo mo ngwageng wo o lego ka tlase ga tebelelo.
Re thabetše go le fa pego ya rena ya ngwaga wa ditšhelete wo o fedilego ka la 31 Disemere 2009. Taelo yeo e filwegoKomiti ya Tekolo e nyaka gore go itlangwe le maemo a godimo a boikarabelo bja khorporeiti, go netefatša khwalithi ya mokgwa wa go bega tša tša ditšhelete, mekgwatšhomo ya taolo le taolo ya kotsi, le go thuša go swara maemo a godimo a seriti mo mekgwatšhomong ya tekolo ya ka ntle le ka gare.
Komiti e hlatsela gore e na le mabaka a maswanedi a semmušo a taetšo bjale ka Sengwalwa sa Komiti ya Tekolo, se dumeletšwego ke Boto ya Bahlokomedi. Komiti e laola merero ya yona go sepelelana le Sengwalwa se, gomme e šomišitše maikarabelo a yona ka moka bjale ka ge a be a ngwetšwe fao. Sengwalwa se ile sa lebelelwa gape le go tlaleletšwa mo ngwageng wa tša ditšhelete.
Komiti e ile ya lebelela gape le go boledišana le Molekodi le bolaodi bja ditatamente tša tša ditšhelete tša ngwaga ka ngwaga tše di lekotšwego tšeo di tlo tsenywago mo pegelong ya ngwaga ka ngwaga. Go bohlokwa go lemoga gore Setlamo se bile le Pego ya tekolo yeo e sa laolwago mo ngwageng wa bone ka go latelana. Komiti ya tša Tekolo e nagana gore ditšhelete le mekgwatšhomo ya ka gare ya taolo di sepetšwa gabotse, le gore gape ditatamente tša tša ditšhelete ke pontšho yeo e nepagetšego ya ditiro tša Setlamo mo ngwageng wo o fetilego wa tša ditšhelete.
Setlamo se kaonafaditše tshekatsheko ya sona ya kotsi mo ngwageng wa tša ditšhelete gomme e kgonne go laola dikotsi tšeo di bego di lebantšwe Setlamo. Komiti ya tša Tekolo e hweditše dipego tša nako le nako tša tekolo ya ka gare gomme se se be se netefatša go tia ga mokgwatšhomo wa taolo ya ka gare ya Setlamo.
Komiti ya tša Tekolo e tla rata go lebogiša MoofisiriMogolo, Bagolo: Ba tša ditšhelete gammogo le sehlopha sa taolo ka go latelela go go tšwelelago ga pušo ye botse ya khorporeiti ya Setlamo, le pego ya tekolo yeo e sa laolwago ya ngwaga wo o lego ka tlase ga tebelelo. Komiti e tla rata gape go leboga Boto ya Bahlokomedi ka thekgo ya bona gammogo le dihlopha tša ditekolo tša ka ntle le ka gare ka thušo ya tšona yeo e nago le mohola.