JY LEES NOU Verstaan jou kind se persoonlikheid
Is jy soms gefrustreerd – of uit die veld geslaan – deur jou kind se persoonlikheid? Werk jou ouerskapsvaardighede goed met een kind, maar glad nie met ’n ander nie? Dis omdat elkeen van ons ’n unieke persoonlikheid het, ons kinders inkluis. En as jy die geheim van jou kind se persoonlikheid (en jou eie) kan ontsluit, sal jy beter weet hoe om haar te hanteer en haar talente te ontwikkel. Ons bekyk die belangrikste persoonlikheidstipes en hoe hulle aanmekaargesit is.
“Weet jy wie jy is? Jy is ’n wonder. Jy is uniek. In al die jare wat al verby is, was daar nog nooit iemand presies soos jy nie.”
- Pablo Casals, Spaanse tjellis en dirigent
Kyk jy soms na daardie mensie (wat jóú kind is) en wonder waar kom dié wesentjie vandaan? Met al haar spesifieke voorkeure, karaktereienskappe en persoonlikheidstrekke is sy soms vir julle soos ’n klein vreemdeling.
Maar terselfdertyd beskik sy oor eienskappe wat presies nes joune of jou eggenoot s’n is...
Ja, dis persoonlikheid. En iedereen, groot of klein, het ’n unieke een. Jou persoonlikheid bepaal hoe jy na die wêreld kyk, hoe jy dinge hanteer en hoe jy met mense en situasies omgaan. Dit bepaal of jy ’n ekstrovert is wat gek is oor mense om jou, of ’n introvert wat jou eie geselskap verkies.
Maar persoonlikheid gaan ook oor veel meer as dit...
Reeds in die moederskoot is daardie unieke persoonlikheid al gevorm, hoewel sekere omgewingsfaktore wel op die ou einde gaan bepaal wie en wat jy is, wat jou talente is en hoe dit gaan ontwikkel.
Moenie die boompie te veel buig nie
Persoonlikheid kan die beste verduidelik word deur te dink aan iemand wat met twee hande gebore word, sê Lizette Erasmus, ’n opvoedkundige sielkundige van Pretoria.
“Elke mens ontwikkel ’n voorkeur vir links- of regshandigheid. Dieselfde geld persoonlikheid. Jy ontwikkel ’n voorkeur om byvoorbeeld ’n introvert of ekstrovert te wees.”
Volgens dié teorie, wat sy oorsprong het by die bekende Switserse sielkundige Carl Jung, kom elke kind die wêreld binne met spesifieke voorkeure, oftewel ’n spesifieke persoonlikheid, sê Lizette.
“Tog kan ’n baie oorheersende of outoritêre ouer (al bedoel hy of sy dit goed) ’n kind se natuurlike talente onderdruk deur die kind te dwing om sekere natuurlike, aangebore persoonlikheidseienskappe te onderdruk. Die kind kan ter wille van oorlewing dan ander persoonlikheidseienskappe ontwikkel.
“ ’n Ekstroverte ma kan dalk haar skaam, introverte kind probeer dwing om meer sosiaal te wees. Hoewel die kind dit mettertyd sal regkry, sal sy nooit heeltemal tuis in haar eie vel voel nie en haar werklike potensiaal sal ook nie ten volle ontluik nie,” sê Lizette.
Ons behoort dus die verskillende maniere waarop ons kinders leer en met ander mense kommunikeer, te leer ken en verstaan sodat ons hulle kan help om op die beste manier moontlik te ontwikkel.
Dis net so belangrik dat jy jou eie persoonlikheid ken. Ons moet kan verstaan waarom ons kinders op ’n sekere manier optree, maar ons moet ook kan verstaan waarom ons verwag dat hulle op ’n sekere manier optree.
Onthou, ons kan nie ons kinders in kassies indruk nie. Al het ons sekere verwagtinge oor hulle, is hulle reeds van geboorte af hul eie klein mensies. En hoewel persoonlikheidstipes van mekaar verskil, is daar nie ’n goeie en ’n slegte persoonlikheid nie.
“Bowenal moet ons weet dan niemand, oud of jonk, agter ’n sekere persoonlikheid kan skuil nie. Al het ’n kind se persoonlikheid byvoorbeeld sekere oorheersende eienskappe soos dat sy baie aktief is en nie graag stilsit nie, moet sy leer dat dit soms nodig is om wel stil te sit en ’n taak wat sy aangepak het, klaar te maak,” sê Lizette.
Hoewel Carl Jung sestien verskillende persoonlikheidstipes by volwassenes onderskei, word daar slegs vier tipes by kinders tussen twee en ses jaar onderskei:
Geen kind gaan heeltemal in een van hierdie kategorieë val nie, hoewel een van dié eienskappe dalk sal oorheers.
Portret van ’n ekstroverte waarnemer
Hulle hou daarvan om alles op ’n groot manier te doen.
Hulle het hope energie.
Hulle is gek oor die buitelewe.
Hulle is baie lief vir diere.
Hulle hou daarvan om aan speletjies en fisieke aktiwiteite deel te neem.
Hulle is bewus van die omgewing.
Hulle hou van mooi goed.
Hulle moet die hele tyd besig gehou word.
Hulle geniet aandag.
Hulle is baie spontane, aanpasbare kinders. Hulle sal byvoorbeeld nie kwaad word as jy skielik voorstel dat julle iets anders doen nie en gee nie om as dinge verander nie.
Hulle is maats met almal.
Potensiële sterk punte
Hulle is blymoedig en byna altyd in ’n goeie bui.
Hulle is gewoonlik gewild.
Hulle voel makliker as die ander persoonlikheidstipes ander mense se gedrag en houding aan.
Hulle geniet die lewe en dink dis is een groot partytjie.
Hulle onthou detail.
Hulle is buitengewoon oplettend, die oplettendste van al die persoonlikheidstipes.
Hulle is vrygewig.
Hulle hou van en aanvaar bykans enigiemand.
Hierdie kinders benodig definitiewe opdragte terwyl hulle besig is om ’n taak uit te voer. Die verwagtinge rondom die taak moet duidelik uitgespel word voor hulle mooi verstaan wat om te doen.
Hulle leer ook die beste deur praktiese ondervinding. Hulle is fisiek goed gekoördineerd en kan nuwe fisieke take vinnig en akkuraat leer.
Hulle het egter ook ’n kort aandagspan en hul aandag word maklik afgelei deur amper enigiets in hul omgewing.
Hulle is buitengewoon sosiaal en hul aandag word maklik afgelei deur ander kinders. Hulle vaar goed in spanaktiwiteite of wanneer hulle toegelaat word om saam met ander kinders te werk.
Dié kinders het ook hope energie en is baie fisiek ingestel. Hulle kan nie lank stilsit nie en moet dan weer begin rondbeweeg, anders raak hulle baie verveeld.
Oor die algemeen het ekstroverte waarnemers baie stimulasie nodig en hulle soek die hele tyd nuwe ervarings.
Dié rakkers wil gedurig beweeg en dis vir hulle moeilik om te lank op dieselfde plek te sit. Sluit dus fisieke aktiwiteit in by die speletjies en aktiwiteite wat jy vir hulle uitdink. Hulle is besige mensies en sal maklik verveeld raak. Hulle het baie stimulasie nodig en is gek oor nuwe ondervindings.
Omdat dié kinders soveel in die hede leef, is dit belangrik dat hulle onmiddellik gekorrigeer word as ’n probleem ontstaan. Dade het meer impak as woorde en hulle leer die beste deur voorbeelde. Hulle sal iets maklik leer as hulle gewys word hoe om dit te doen, pleks daarvan dat ’n mens hulle vertel hoe om dit te doen.
Omdat hulle graag hul grense toets, is hulle gereeld in die moeilikheid. Dis belangrik dat duidelike grense vir hulle gestel word.
Portret van ’n introverte waarnemer
Hierdie kinders is ernstiger, stiller en meer bedaard as ekstroverte waarnemers.
Hulle hou ook baie van afwisseling, hoewel hulle nie ’n klomp maats om hulle nodig het nie.
Hulle is intellektueel nuuskierig; ’n uitstappie biblioteek toe is vir hulle wonderlik en hulle is baie lief vir lees.
Hulle kom selfs soms ’n bietjie skaam en gereserveerd voor vreemdelinge voor.
Hulle hou van diere en klein babas.
Dié kleingoed het baie liefde en aandag nodig.
Hulle is avontuurlustig en fisiek soms selfs waaghalsig.
Hulle is ook van kleins af taamlik onafhanklik.
Hulle is goeie waarnemers.
Hulle verkies dit soms om alleen te speel as in groepe.
Hulle raak maklik verveeld.
Introverte waarnemers is maklik aanpasbaar en hou van afwisseling.
Hulle is ontspanne en ongejaag.
Soms is hulle baie kreatief en kunstig.
Hulle kom met baie oorspronklike goed vorendag.
Dié kinders hou van harmonie en is gewoonlik die vredemakers.
Introverte waarnemers is gewoonlik dromers met hope verbeelding en hulle kan gereeld na hul eie klein wêreldjie wegdwaal. Hulle sukkel dikwels om ’n projek wat hulle aangepak het, klaar te maak en verloor gewoonlik halfpad belangstelling. Hulle moet die waarde daarvan leer om dít wat jy begin het, klaar te maak. Jy kan dit met ’n beloningstelsel aanmoedig pleks van met ’n strafstelsel. Sulke kinders hanteer straf en kritiek in elk geval nie goed nie.
Die introverte waarnemer is baie observerend en sal maklik volwassenes se gedrag raaksien en naboots.
Hulle hou daarvan om te leer, maar raak net so vinnig verveeld en daarom moet daar feitlik die hele tyd nuwe uitdagings vir hulle gestel word.
Introverte waarnemers is gewoonlik baie sensitief en hulle neem konflik ter harte. Hul opinie van hulself is gewoonlik geskoei op die opinie van ander oor hulle. As hulle onvoorwaardelik liefgehê en aanvaar word, voel hulle meer selfversekerd en hanteer hulle kritiek beter.
Hulle hou van regverdigheid en voel reëls moet vir almal geld. Hulle raak baie ongelukkig as hulle voel hulle word onregverdig behandel.
Portret van ’n ekstroverte doener
Hulle is vriendelike, uitgelate kinders.
Hulle is sensitief en in voeling met ander se gevoelens.
Hulle hou niks van konflik nie.
Hulle is geesdriftig.
Hulle is ietwat perfeksionisties en kan soms baie streng met hulself wees.
Hulle het ’n baie sterk wil.
Hulle hou baie van mense en floreer op interaksie met ander.
Ekstroverte doeners hou niks daarvan om alleen te wees nie.
Hulle hou daarvan om mense gelukkig te hou en sal uit hul pad gaan om mense se goedkeuring te kry.
Hulle is die babbelbekkies van die samelewing.
Hulle wys ’n behoefte om vir ander te sorg.
Hulle hou van baie fisieke toenadering.
Hulle hou daarvan om die middelpunt van almal se aandag te wees.
Hulle is dol daaroor om geprys te word en haat dit om gekritiseer te word.
Hulle is aktief en energiek.
Hulle hou gewoonlik baie van skool.
Hulle is onafhanklik en wil goed self doen.
Hulle verkies dit om te lei pleks van te volg.
Dié kinders is nuuskierige agies en vra gereeld “hoekom?”.
Hulle is van kleins af mededingend.
Hulle is goedhartig, oulik en oop.
Hulle is gewoonlik later in hul lewe natuurlike leiers.
Hulle maak maklik maatjies en is gewoonlik baie gewild.
Hulle is gestruktureerd en georganiseerd, hoewel hulle nie baie netjies is nie.
Hulle is gewoonlik betroubaar en hardwerkend.
Hulle is goeie planmakers en voer gewoonlik dié planne deur.
Hulle sal reëls respekteer en dit navolg as dit duidelik gedefinieer en toegepas word.
Hulle is gewoonlik die goedgemanierde kinders wat hulle goed gedra, waarskynlik omdat hulle so baie van sosiale goedkeuring hou.
Hulle kan ander mense goed “lees” en weet hoe om in hul goeie boekies te kom.
Dit is pret om saam met dié kinders te wees!
Dié kinders hou van skool omdat dit aan so baie van hul natuurlike behoeftes voldoen. Daar is altyd mense met wie hulle interaktief kan wees en hulle hou boonop van die gestruktureerde omgewing. Hulle is gewoonlik die verantwoordelike en hardwerkende leerders, hoewel hul liefde vir sosiale bedrywighede soms ’n bietjie met hul leerdery in die klaskamer kan inmeng.
Ekstroverte doeners se behoefte om gedurig met ander om te gaan, maak dit vir hulle moeilik om stil te sit en om ’n projek op hul eie te doen. Hulle is dol oor groeptake en vaar gewoonlik beter as hulle daaroor kan praat en hul idees met ander kan deel. As dié kinders toegelaat word om saam met iemand te werk, is hulle meestal gelukkiger en produktiewer.
Hulle hou nie van konflik nie en funksioneer goed as reëls en verwagtinge duidelik uitgespel is.
Ekstroverte doeners is sensitief vir kritiek en hou niks van straf nie. Vermy straf deur die reëls duidelik te stel. Gee hulle soveel moontlik positiewe terugvoer en vertel gereeld vir hulle hoe lief jy hulle het.
Dié kinders is dol oor sosiale bedrywighede en wil graag soos deel van die groep voel. Hulle hou ook daarvan om ander te help. Dis hulle wat lief is vir aktiwiteite soos Voortrekkers, waar hulle in ’n gestruktureerde groep kan funksioneer.
Hulle is gemaklik met verandering en hoewel hulle bedag sal wees, sal hulle goed vaar in ’n onbekende situasie.
Portret van ’n introverte doener
Hulle is stil kinders.
Hulle is baie prakties en realisties
Hulle het stabiliteit en roetine nodig.
Hulle kan baie privaat wees en hou nie daarvan om hul gevoelens en gedagtes te deel nie.
Hulle wil weet wat die reëls is en verwag van almal om dit na te kom.
Hulle hou niks van verandering nie.
Hulle soek konstant inligting oor dinge.
Hulle is bedag en gereserveerd wanneer hulle nuwe mense ontmoet.
Hulle hou nie daarvan om die middelpunt van die aandag te wees nie.
Hulle is baie selektief en kieskeurig.
Hulle is baie bewus van en bekermend oor hul liggaam.
Hulle kom dikwels ouer voor as wat hulle is.
Hulle is natuurlike konserwatiewe en tradisionele kinders.
Hulle het baie sterk opinies oor dinge en hou nie daarvan om toe te gee nie.
Hulle is netjies en skoon.
Introverte doeners hou daarvan om deel te neem aan sport en spanaktiwiteite.
Hulle respekteer gesagsfigure en gee nie baie moeilikheid nie.
Hulle hou van skool en vaar goed.
Hulle het ’n uitstekende geheue vir besonderhede en feite.
Introverte doeners is georganiseerd en doeltreffend.
Hulle is geduldig.
Hulle is lojaal.
Dié kinders is hardwerkend.
Hulle is verantwoordelik.
Introverte doeners het soms vasgestelde idees oor dinge en hou nie daarvan om by nuwe situasies aan te pas nie. Hulle het baie tyd nodig om gewoond te raak aan ’n nuwe idee of omgewing.
Hulle neem ook fyn waar en is gedurig besig om feite bymekaar te maak en te bêre vir toekomstige gebruik.
Hierdie kinders wil ook presies weet wat van hulle verwag word. Die doel van ’n projek behoort duidelik gestel te word.
Hulle is harde werkers en vaar gewoonlik baie goed op skool. Hulle respekteer hul onderwysers en gesagsfigure en probeer baie hard om goed te vaar.
Introverte doeners het roetine en konsekwentheid nodig om te kan floreer. Hulle is soms bang om hulle in nuwe situasies te begewe en aangesien bykans alle situasies nuut is vir kinders, kan dit ’n probleem wees. Laat jou kind veilig voel deur die omgewing tuis so geroetineerd en stabiel moontlik te hou.
Dié kinders hou van skedules en reëls en word ontstel as ander mense dit nie nakom nie.
Hulle is ook die kinders wat fyn ingestel is op hul liggaam – hulle wil gereeld slaap en eet en raak nogal omgekrap wanneer hulle wil eet of slaap. Hulle gaan ook sonder moeite bed toe.
Hulle wil voel hulle hoort êrens en dat hulle deel is van iets. Dié kinders vaar goed met groepsbedrywighede soos musiekgroepe of kerkaktiwiteite. Tog herlaai hulle hul batterye deur tyd alleen deur te bring. Hulle het tyd alleen nodig om deur al die feite wat hulle deur die dag geabsorbeer het, te sif en dit te bêre.
Lizette Erasmus bied gereeld ouerleidingseminare aan waar ma’s hul eie persoonlikheidsprofiel kan bepaal en daarvolgens hulself en hul kinders beter kan verstaan en hanteer. Vir meer inligting bel haar by 012-997-2399.
Leah se persoonlikheid
Die vyfjarige Leah is volgens haar ma, Nickey, soms inskiklik omdat sy doen en sê wat sy dink ander mense wil hoor. Sy het dit al vir haarself uitgewerk dat mense dan van haar sal hou.
“Maar ek het al gesien dat wanneer sy saam met maatjies is, sy nie noodwendig ingee en net speel wat hulle wil speel nie. Sy staan haar man en redeneer daaroor,” sê Nickey.
“Leah is ook nie eintlik skaam voor vreemdelinge nie. Sy het nogal baie selfvertroue en praat oulik met mense, selfs mens wat sy nie ken nie.
“Sy is baie presies, eintlik glad nie soos die res van die familie nie. Sy is gesteld daarop om alles reg te doen en sy probeer veral baie hard op skool.
“Sy is baie bekommerd dat mense dink sy is stout. Sy dink byvoorbeeld haar driejarige sussie Nina is verskriklik stout en sy kan nie glo ons gee haar nie meer dikwels pak nie.
“Sy stel baie belang in die werklikheid en is dol oor feite in die nuus. Sy sal byvoorbeeld vir my vra hoeveel verdien Thabo Mbeki nou eintlik.
“Sy hou daarvan dat mense dink sy is gehoorsaam. Die ergste ding wat ons vir haar kan sê is ons gaan haar juffrou vertel dat sy stout was by die huis. Sy sal ook al die speelgoed optel wat Nina uitgegooi het net om die vrede te bewaar.
“Sy het ’n beste maatjie, Cara. Cara is ’n jaar ouer, maar hulle is baie erg oor mekaar. Verder het sy ook ’n paar maatjies by die skool met wie sy verkies om te speel.”
Lizette se ontleding
Leah is waarskynlik ’n ekstroverte doener. Hulle is baie intense kinders.
Hulle wil graag aanvaar word en wil hê dat mense van hulle hou. Hulle werk dus van jongs af aan hul sosiale vaardighede.
Dit is vir hulle belangrik dat almal oor die weg moet kom en konflik kan hulle vreeslik ontstel. As hierdie kinders se ouers normale konflik beleef, sal hulle die ergste verwag. Hulle kan nie presteer as daar nie eers ’n vriendelike verhouding bestaan nie. Hulle moet byvoorbeeld eers ervaar dat die juffrou of afrigter van hulle hou voor hulle hul beste kan lewer.
Kinders wat van orde hou, dwing dikwels hul mening aan hul maats op. Hulle hou daarvan om planne te maak en besluite te neem. Hulle het baie reëls en idees oor hoe hulle dink dinge moet gebeur.
Kinders wat nie skaam voorkom nie, is gewoonlik ekstroverte.
Presiesheid gaan saam met kinders wat fokus op detail. Hulle leer deur hul sintuie in te span en hulle hou van stories wat met die werklikheid te doen het. Hulle is ingestel op konkrete en feitlike inligting en beskik oor baie gesonde verstand.