StatsSA-raad dreig om te bedank weens geldtekort(Grafiek: pixabay) Statistieke Suid-Afrika (StatsSA) sê as daar nie binnekort gehoor gegee word aan sy jare lange pleidooi vir meer geld nie, gaan sy raad bedank. “StatsSA se raad het eenparig besluit om ŉ beroep op die regering te doen om gehoor te gee aan sy oproep vir meer geld vir die instelling. Indien hy dit nie doen nie, gaan die raadslede hul steun vir amptelike statistieke onttrek en bedank,” het prof. David Everatt, raadsvoorsitter, Dinsdag gesê. Everatt sê StatsSA is op ŉ kantelpunt en as die land dié “robuuste en innoverende” instelling wil behou, sal die regering sy sokkies moet optrek. “As StatsSA nie poste met vaardige mense kan vul, steekproefgroottes kan volhou en innoverend kan optree nie, gaan die raad gedwing word om sy steun aan amptelike statistieke te onttrek. Dit is die slegste uitkoms denkbaar vir Suid-Afrikaners, maar die raad kan die vrystelling van betroubare data goedkeur, óf die raad kan ontbind omdat ons nie data gaan goedkeur wat ons wantrou nie.” In 2015 het die regering die instelling se begroting met R160 miljoen gesny en alle poste gevries. Talle werkers doen gevolglik nie net hul eie werk nie, maar ook dít wat gewoonlik deur kollegas gedoen sou word. ŉ Ses of selfs sewe dag lange week is algemeen. “Die vries van poste beteken daar is geen bevorderingsmoontlikhede nie en geen vakante poste kan gevul word nie. Ambisieuse werkers soek dus buite StatsSA na loopbaangeleenthede en jong gegradueerdes sien StatsSA lankal nie meer as ŉ voorkeurwerkgewer vir nagraadse opleiding nie. “StatsSA word gestroop omdat hy geen loopbaanmoontlikhede vir enige werkers bied nie en dít omdat die regering weier om sy houding jeens die begroting en die opskorting van poste te verander,” het Everatt gesê. Volgens hom is die instelling nie ŉ “staatskaping-reddingsboeikandidaat” nie. StatsSA kry normaalweg skoon oudits en word wyd vertrou. “Dit is bitter moeilik om te verstaan waarom ŉ gerespekteerde, betroubare en belangrike instelling, wat by die reëls hou en deur die ouditeur-generaal geloof word, wesenlik deur die regering gestraf word terwyl diegene wat by staatskaping betrek word massiewe reddingsboeie kry.” (Foto: StatsSA) Everatt sê die instelling is R46 miljoen vir 2020 beloof, maar dat dit ŉ pleister is wat nie die onvermydelike aftakeling van die instelling en die afname in die gehalte van amptelike statistieke kan regdokter nie. Hy sê die instelling het koste weens die begrotingstekort tot op die been gesny. Steekproefgroottes word nou ook verklein, wat mettertyd tot al hoe groter foutmarges gaan lei. “Bedrywighede word geprioritiseer, sommige bloot geskrap. Dit sluit in ŉ opname oor armoede, wat oënskynlik in ‘die klimaat te duur is’,” het Everatt gesê. Hy sê die regering is besig om die hart van die instelling uit te ruk en die R200 miljoen wat StatsSA benodig, is maar ŉ druppel aan die emmer van die regeringhulp wat aan ander staatsinstellings uitgedeel word. Sensus 2021 is boonop om die draai. Everatt sê as StatsSA nie akkurate, amptelike statistieke kan verskaf nie, gaan graderingsagentskappe die land straf, internasionale beleggers gaan hul heil elders soek, plaaslike sakeondernemings gaan geen betroubare beplanningsdata meer hê nie en ŉ afwaartse spiraal gaan onvermydelik wees. Hy sê dit gaan haas onmoontlik wees om later weer die bestaande 80%-plus-vertroue in die instelling te herwin, maar om dit vol te hou gaan ŉ beduidende finansiële inspuiting nodig wees. “As die tesourie versuim om StatsSA behoorlik te finansier, gaan dit soos Hompie Kedompie moontlik nie weer aanmekaargesit kan word nie en die dekade lange opbou van die instelling post-1994 verlore wees.”