Aardklop 2018: 'n onderhoud met Tinarie van Wyk Loots oor Swerfgoed | LitNet
Tinarie van Wyk Loots (Foto: Candice van Litsenborgh met toestemming en erkenning aan Sarafina Magazine)
Die toneelstuk Swerfgoed, geskryf deur Bauke Snyman in 2009, is vanjaar een van die toneelstukke te sien by Aardklop.
Swerfgoed het vanjaar sy debuut by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees gemaak, waar dit drie Kanna-toekennings gewen het vir beste debuut teks (Bauke Snyman), beste ondersteunende aktrise (Nicole Holm) en beste ondersteunende akteur (Richard September).
Aktrise Tinarie van Wyk Loots maak haar debuut as regisseur met Swerfgoed en beskryf die ervaring as 'n "ongelooflike ervaring en 'n geweldige leerskool."
Sy vertel meer oor dié ervaring.
Richard September (foto: Robert Hamblin)
Tinarie, vertel ons asseblief meer oor die toneelstuk Swerfgoed. Waaroor handel die toneelstuk en watter temas spreek die stuk aan?
Swerfgoed is 'n distopiese blik op 'n gemeenskap sonder water wat afspeel teen die agtergrond van die Griekse tragedies Iphigenia van Euripides en die Orestia van Aeschylus. Op die oog af is dit 'n absurde komedie, maar daarin verskuil is doringdraad waarhede en vraagstukke oor ons menslikheid en erfenis; ons verhouding met wraak en redding.
Karakters groter as die lewe self verteenwoordig 'n deurlopende spindraad wat herhaal, agteruit en vorentoe spring, - elkeen met sy of haar eie idee van hoe kennis van 'n hulpbron gedeel of geheim gehou moet word vir die bewaring van die mensdom, of die individu. Ons lag vir hulle omdat hulle grotesk is. En dit maak ons ​​ongemaklik. En hopelik vanuit hierdie ongemak, word ons self dit op die hart gedruk om beter te wees.
Swerfgoed is by die 2017 Teksmark as een van die tekste gekies om op die planke te bring. Hoekom wou julle juis hiérdie toneelstuk op die planke bring?
Ek het vir die eerste keer die teks onder oë gekry in 2013, nadat dit alreeds 'n paar keer van die hand gewys is, en was onmiddellik mal daaroor. Dit is argeloos, gek, absurd, fantasties en ontstellend. Dit het die een heilige koei na die ander na die slagpale gelei. Omdat dit so baie skrikwekkende drade van die mensdom saam getrek het, op 'n byna Griekse wyse, is ek daaraan herinner hoeveel meer surrealisties die lewe kan wees as wat ons selfs kan voorstel - 'n werklike waarskuwingstorie.
My doel was om nooit die regie van die stuk self te behartig nie, net om die teks aan die lig te bring, maar toe ek die geleentheid aangebied is deur die wonderlike inisiatief van die Teksmark, met die ongelooflikste span akteurs, ontwerpers en verhoogtegnici, kon ek dit nie van die hand wys nie. Oorspronklik geskryf as 'n ruimte spesifieke produksie, het ons eerder gekies om dit vir 'n teaterruimte aan te pas om dit meer prakties toeganklik vir die publiek te maak, en het dus 'n verhoogde metaforiese benadering aangepak en ook om sommige idees van teater soos ons dit ken, uit te daag.
Die tydsberekening kon ook nie beter gewees het nie. Polities is ons wêreld in beroering, ons word gekonfronteer met omgewingskwessies soos ons kwynende watervoorsiening. Histories stoei ons met kulturele identiteit en erfenis. Individueel struikel ons oor kwessies van seksualiteit en identiteit. Sal ons menslikheid ons eindelik red of ons veroordeel?
Ek het net die grootste dankbaarheid vir die voorreg om teater te kan maak en stories te deel, en die wonderlike mense wat dit moontlik maak - veral NATi, Kunste Onbeperk, US Woordfees en die Baxter - en natuurlik die visionêre dramaturg, Bauke Snyman.
Tinarie, dink jy Teksmark speel 'n belangrike rol in die bevordering van die kunste?
Ek glo in die mag van stories en vertelling, en dit begin alles by 'n teks of 'n verhaal. Die woord wat in 'n mond lê, of wag op papier om ontluik te word. Om ons ervaringe, verbeeldingryk of eg met mekaar te deel gee ons die insig om mekaar se paaie in die wêreld te verstaan, om onsself te herken en begrip te hê vir ons medemens. Die ontwikkeling van nuwe tekste en nuwe stemme is onontbeerlik in die kulturele ontwikkeling van 'n gemeenskap, en die kunste is die spreekbuis wat dit toeganklik maak. Die Teksmark is een van die belangrikste spronge vorentoe wat op die oomblik die skryf van tekste en goeie kwaliteit werk dryf, en 'n positiewe ruimte skep vir kreatiwiteit en mentorskap. 'n Goeie teks is die wegspringpunt van die verbeeldingsreis.
Anna-Mart van der Merwe (foto: Robert Hamblin)
Wat is sommige van jou hoogtepunte, met betrekking tot Swerfgoed, tot dusver?
Om my span te sien doen wat hulle doen is elke keer vir my 'n hoogtepunt.
As aktrise is jy gewoonlik op die verhoog, en hierdie is die eerste keer wat jy agter die skerms werk as regisseur. Was dit 'n aanpassing? Watter uitdagings het jy in die gesig gestaar?
Dit was 'n ongelooflike ervaring en 'n geweldige leerskool. Dit was terseldertyd bevrydend en absoluut inspirerend om aan die aan die ander kant van die tafel te sit en die fenominale inisiatief en talent van die spelers te sien uitspeel voor my, en absoluut angswekkend om die verantwoordelikheid te dra van al die mal besluite wat ek gemaak het, en dit dan te sien vergestalt op 'n verhoog. Dit was 'n paradoks van eensaamheid, maar ook die mooiste spanservaring wat ek kon gehad het. Ek het probeer onthou dat mens nie alles kan beheer nie, en probeer oop bly vir alle uitdagings om die stuk toe te laat om te groei soos wat dit wou en moes, en hopelik ook so vir my akteurs en tegniese span die vryheid te gee om aan te hou bydra totdat dit 'n lewe van sy eie gekry het, buite die raamwerk van my oorspronklike idees.
Tinarie, wat sal jy sê om mense aan te moedig om die kunste te ondersteun?
Kuns, teater en musiek smee ons saam en verander enige spasie in 'n heilige ruimte van menswees. Daar kan ons ons almal se swakplekke aan die lig bring, saam lag vir onsself en vir mekaar, vir mekaar rou, en saam reik na 'n gemeenskaplike genesing. Dit maak ons vry.
"Art is an effort to create, beside the real world, a more humane world." ~ Andre Maurois
Tinarie van Wyk Loots was al te siene op die skerm in onder andere Fynskrif, Backstage, Orion, Transito, Vallei van Sluiers, Die Boekklub, Onder die Suiderkruis, en Boland Moorde. Haar eerste liefde bly egter teater, en sy het al in, onder andere, Amadeus (Lara Foot), Asem, Koninkryk van die Diere, Antony and Cleopatra en X + Y (Marthinus Basson), Lot, Babbel, Land van Skedels en In Glas (Nicola Hanekom), Buite Blaf die Honde Swart, In Ongenade en Marat/Sade (Jaco Bouwer), Dogma, Son. Maan. Sterre., en Huis van Bernarda Alba (Christiaan Olwagen). Sy het al verskeie toekennings verower, onder andere twee Kannas, twee Woordtroffeës en twee kykNET Fiëstas.
Die geselskap van Swerfgoed bestaan uit Anna-Mart van der Merwe, Nicole Holm, Richard September en Andrew Laubscher.
Swerfgoed is van 2-6 Oktober by Aardklop te sien. Vir meer inligting besoek Aardklop se webtuiste by www.aardklop.co.za. Aardklop vind van 2-7 Oktober plaas.