Y miere wat op die grond verbyskarrel, is niks vreemds nie. Maar as elke mier in die woelige optog ’n grasgroen “sambreel“ oor sy kop hou, sal jy darem seker dié stukkie aardigheid goed van naby wil bekyk. Dis hoe die blaarsnyer- of parasolmiere van die VSA en Sentraal- en Suid-Amerika te werk gaan.
Maar die miere het wel ’n ander verstommende vermoë wat deeglik daarvoor vergoed dat hulle nie die blare kan vreet nie. Hierdie soort miere kweek naamlik hul eie sampioene om hulle van kos te voorsien. Diep in spesiale kamers van hul ondergrondse nes kou hulle die versamelde blare en ander plantreste fyn om ’n kompos te maak waarin ’n soort swam kan groei.
Die sampioentuin wat op hierdie manier ontstaan, bestaan uit ’n sponsagtige grys massa wat van so klein soos ’n vuis tot so groot soos ’n rugbybal kan wissel, afhangende van hoe oud die nes is.
Krediet: Kopiereg © Dan L Perlman, 2005-2007, wat vrye gebruik vir nie-kommersiële opvoedkundige doeleindes vergun, maar die beeld mag nie gewysig of die kopiereg-inligting verwyder word nie
Die rede vir hierdie skynbaar rare gedrag is ’n sekere soort vlieg wat, as die kans hom voordoen, haar eiers agter op die insek se nek lê. Uit die eiers broei dan parasitiese larwes wat die mier se brein verslind. Deur op die rûe van hul groter susters te ry, kan die minimae die moordvlieë weghou.
Die koningin word na verhouding baie groot, selfs groter as ’n muis—maar sy is darem nie aanvanklik so ’n gesette skepsel nie.
Die mannetjies vrek kort daarna. Die bevrugte wyfies, nou gereed vir die taak van koningin, gooi hul vlerke af en beweeg na ’n beskutte plek in die grond, waar hulle ’n nes sal vestig, erg swaarlywig gaan raak en vir die res van hul lang lewe eiers sal lê. Die kolonie kan dekades lank voortbestaan, maar ’n koningin se leeftyd is omtrent vyftien jaar. Daarna word sy bes moontlik deur ’n ander eierlêende koninklike majesteit opgevolg.
Die navorser, Audrey Dussutour, het naamlik ’n lae plastiekdak oor die miere se pad aangebring om te sien of dit tot verkeersknope sou lei. Sy het gesorg dat die miere op geen ander manier by hul nes sou kon uitkom as om onder die dak deur te loop nie.
Ná die verloop van sowat ’n dag en ’n nag was die miere nie net besig om kleiner stukkies blare te kerf nie, maak ook om hulle ronder te maak, sodat die draers makliker daarmee deur die hindernis kon beweeg.
• Blaarsnyermiere skei in hul spoor ’n chemiese stof af sodat hulle altyd weer hul pad terug na die nes kan vind, al dwaal hulle ook etlike honderde meters weg op soek na die regte soort blare.
Foto deur Greg Hume geneem by die Cincinnati-dieretuin. Hy het ’n groter weergawe op hierdie bladsy in die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web geplaas en dit gelisensieer ingevolge die Creative Commons Attribution 2.5-lisensie. Kortom, vrye gebruik en modikasie word vergun mits Greg Hume se eienaarskap te alle tye behoorlik erken word.
DIE manier waarop miere in animasierolprente soos Antz uitgebeeld word, kan vir ’n bioloog nogal vreemd lyk. Die ware samelewing van die miere bestaan, heeltemal anders as in sulke flieks, feitlik heeltemal uit wyfies, met slegs ’n paar mannetjies wat chronies leeglê.
Tog is die films se bewering dat miere ’n sekere bewustheid toon, glad nie so verspot nie. In verskeie laboratoriums regoor die wêreld word miere se persepsies ondersoek, veral hul vermoë om rigting te hou deur terreinvorms te memoriseer. Nou dui navorsing daarop dat party miere gereeld ingewikkelde inligting aan mekaar oordra.
Suid-Afrika se eie Eugène Marais het dié gedagte van ’n super-organisme reeds dekades gelede uiteengesit in sy bekende Die Siel van die Mier (wat aanvanklik as ’n vervolgreeks in die ou Huisgenoot verskyn het). Marais het weliswaar nie ’n miernes nie, maar die termietnes as ’n selfstandige organisme beskou. Sommige van die termiete vorm die mond en die spysverteringstelsel, ander vervul die rol van wapens soos kloue of horings, en nog ander is die voortplantingsorgane, het hy geskryf.
Daar is een ding wat ’n mens omtrent miere moet onthou. In die meeste miersamelewings is daar nie so iets soos kulturele oordrag nie. Feitlik alles moet in hul gene geënkodeer word. Elke kolonie begin opnuut uit eiers wat deur ’n enkele bevrugte koningin gelê word. Alles wat dus deur die vorige geslag geleer is, is verlore. Die gedragspatrone, gewoontes en behendighede wat aaneenskakel om die nuwe kolonie te vorm en in stand te hou, moet biologies oorgeërf word.
By mense geld die teenoorgestelde. Daar is slegs basiese geneigdhede in die gene van ’n pasgebore baba. Die res moet in die eerste twee dekades van die lewe ontwikkel word. As die skakel van kulturele oordrag om watter rede ook al verbreek sou word, sou ons mense ons in ’n oogwink in ’n tydvak bevind waar daar nie eens so iets soos landbou, die maak van gereedskap en die vermoë om vuur te maak bestaan nie. Al ons kunste en kundighede en tale sal weg wees.