Geskiedenis van die Afrikaanse Woordelys en Spelre�ls
'N GOUE EEU VIR AFRIKAANSE SPELLING
| 1917-AWS | 1921-AWS | 1931-AWS | 1953-AWS | 1964-AWS | 1991-AWS |
Di� opsommende geskiedenis van die Afrikaanse Woordelys en Spelre�ls is eintlik 'n uittreksel uit 'n eerstejaarstudent se werkstuk oor taalbeplanning. Dis nie altyd bekend waar sy eie opinie ophou en die harde, feitlike inligting begin nie.
Ons het die bronverwysings intak gelaat, maar dit was te veel moeite om die bronnelys te sif vir die betrokke bronverwysings. Dis in elk geval gewoonlik duidelik na watter boek verwys word.
Die Akademie is op 2 Julie 1909 in Bloemfontein gestig om hulle te beywer vir Afrikaanse en Nederlandse taal en letterkunde, die Suid-Afrikaanse geskiedenis, oudheidkunde en kuns. Die Akademie het van 1914 af veral goeie werk gedoen, met die opstel van die spelre�ls vir Afrikaans.
Die Akademie het deur die jare op verskeie maniere bygedra tot die bevordering van die Afrikaner, maar in die middel-tagtigerjare is die wens uitgespreek dat die Akademie hom eerder op net een saak toespits (naamlik die bevordering van Afrikaans), as om 'n te groot veld te probeer dek.
Die Afrikaanse Woordelys en Spelre�ls (inleiding)
Daar het tot dusver (1994) agt uitgawes van die AWS verskyn, waarvan die tweede uitgawe bloot 'n herdruk van die eerste was - dus effektief sewe uitgawes. Die AWS van 1937 kon ongelukkig nie opgespoor word nie.
Die Afrikaanse Woordelijs en Spelre�ls van 1917 is geskryf deur TH Le Roux, DF Malherbe en Johannes J Smith, in opdrag van die Suidafrikaanse Akademie vir Taal, Wetenskap en Kuns. Ander lede van die spellingkommissie sluit Jan FE Cilliers, JD du Toit, CJ Langenhoven en Gustav J Preller in.
Die voorwoord is in eenvoudige taal geskryf. Die s� dat die AWS die vrug is van die werk van die Genootskap van Regte Afrikaners (gestig 1875). Dit is egter 'n vreemde stelling, aangesien die spelre�ls grootliks verskil van dit wat deur die GRA gebruik is. Hierdie stelling word verder deur die vierde grondbeginsel van die 1917-AWS in twyfel getrek.
Die Grondbeginsels word as volg uiteengesit:
Daar moet so weinig moontlik van die Vereenvoudigde Hollandse Spelling afgewyk word.
Die GRA-spelling (ook genoem die Patriotsisteem) is kenmerkend in die wyse wat dit juis van die Vereenvoudigde Hollandse Spelling afwyk. Vergelyk byvoorbeeld die GRA-spelling "briif" en "briwe" met die VHS "brief" en "briewe", of "waarhyd" met "waarheid". Dat daar so ver moontlik nie van die VHS afgewyk moet word nie, word verduidelik deur die stelling dat Afrikaans en Hollands mekaar moet aanvul.
Spellinge en spelre�ls
Reeds uit die voorwoord is dit duidelik dat hierdie Afrikaans redelik verskil met hedendaagse Afrikaans, sover dit die spelling betref. 'n Goeie voorbeeld hiervan is die gebruik van "ij" in plaas van "y" (vergelyk "Woordelijs" hierbo). Ander voorbeelde sluit in:
bajang (baie), als (as), sie (sien), h�m (h�m), daadlik (dadelik), solang (solank), ter goeder trouw, opbouwing. Met die verskyning van die AWS het daar reeds vele wisselspellinge vir sekere woorde bestaan. Die AWS maak duidelik onderskeid tussen aanvaarbare en onaanvaarbare vorme:
nuws x die Hollandse *niews
Die spelre�ls van die AWS het veel te s� oor hoe vreemde en Nederlandse woorde verafrikaans moet word.
Vir die onderskeid tussen "hypotese" en "simpatie" geld die re�l dat woorde van vreemde herkoms die "y" behou, maar ingeburgerde, alledaagse woorde 'n "i" kry. 'n Soortgelyke re�l geld vir au x ou in woorde soos "automaties". C, x en z word in vreemde woorde en eiename behou, byvoorbeeld "caf�" en "Alexander".
Waar die VHS 'n "th" het wat as "t" uitgespreek word, verval die h in Afrikaans: *thee x tee, en *thermometer x termometer; maar thuis (tuis) word so gebou, omdat dit aan huis herinner.
"Ei" naas "ij" word slegs as wisselvorme erken waar die VHS dit ook erken, dus slegs waar 'n betekenisverskil voorkom, byvoorbeeld "leiden" x "lijden".
'n Vreemde re�l is dat die verbuiging van "breed" "bre�" is maar in die geval van 'n meervoud "tree" "tree�". Nog 'n vreemde re�l is die erkenning van drieklanke (naas tweeklanke of diftonge): eeu x eeou, leeou en sneeou.
Behalwe vir vreemde woorde soos "dinee", word die "i"-klank as "ie" geskryf, byvoorbeeld "wiel" en "artiekel".
'n Vreemde re�l wat op verkleinwoorde van toepassing is, is die weglating van � of e van sekere woorde, byvoorbeeld vo�l x vooltjie, re�l x reeltjie, waens x waantjies, en leuen x leuntjie.
m�re x more
n�i x nooi Volgens Le Roux het die 1917-AWS ook 'n re�l bevat wat lui dat die medeklinker na 'n swakbeklemtoonde klinker nie verdubbel nie, byvoorbeeld bobiaan en frikedel. Hierdie re�l het teen 1921 verval.
Die GRA-spellings *seuwe, *twede en *soveul word verwerp ten gunste van sewe, tweede en soveel. Hierby kan dus met reg gevra word op die AWS dan enigsins aanhang geniet het. Volgens Langenhoven word "tweede" in 1926 nog *twede gespel. Langenhoven was dan selfs 'n medeskrywer! Volgens die voorwoord van die 1918-AWS was daar baie kritiek op die 1917-AWS.
Dieselfde skrywers as aan die 1917-AWS het aan die 1921-AWS gewerk, saam met DB Bosman. Die spelre�ls het nie veel verander nie.
Lesers van die 1917-AWS het veral twee besware teen die werk gehad. Eerstens is daar gevoel dat daar te veel vryheid ten opsigte van vreemde woorde bestaan het. Tweedens is dar gevoel dat daar te veel dubbelvorme is. Die rede vir hierdie beswaar hang saam met die standaard wat in skole probeer handhaaf is.
Die taal in die voorwoord begin al lyk soos hedendaagse Afrikaans. Die enigste dinge wat opval is die gebruik van "klae" in plaas van kla, en 'n hoofletter-'N aan die begin van 'n sin in plaas van 'n kleinletter-'n.
In antwoord op die eerste beswaar val die stom w weg, sodat *opbouw (1917-spelling) byvoorbeeld nou as "opbou" geskryf word. "Ij" word deurgaans met "y" vervang, en "y" in vreemde woorde word met "i" of "ie" vervang, soos byvoorbeeld *hypotese (1917-spelling) wat "hipotese" word.
Verder is die re�ls oor deeltekens vereenvoudig. Die grondbeginsels is presies soos dit in 1917 was.
Hierdie uitgawe van die Afrikaanse Woordelys en Spelre�ls lyk al meer soos die jongste uitgawe. Die woord *Suidafrikaanse word in hierdie uitgawe "Suid-Afrikaanse" gespel. Die 1931-AWS is deur dieselfde persone as die vorige AWS geskryf, behalwe Johannes Smith.
al die inkonsekwensies van die vorige AWS verwyder moes word,
meer tegniese en wetenskaplike terme opgeneem moes word, en
Interessant is dat punt 3 juis die teenoorgestelde gees weergee as wat in die 1921-AWS voorkom, naamlik dat persoonlike vryheid ten opsigte van verskille tot die minimum beperk moet word. Die skrywers lewer self kommentaar op punt 3 deur te s� dat 'n jong taal wel vryheid gegun moet word, maar dat dit nie in 'n bandeloosheid moet ontaard nie.
Die nuwe Grondbeginsels is as volg:
Dit moet so ver moontlik gelykvormi