MAAR EERS MOET MENS BEGIN − Bets Smith
Ek word dikwels gevra hoe 'n storie vir my begin. Soos julle sekerlik self al ondervind het, kan enigiets 'n storie 'trigger'. Dis dikwels waar die knoop lê. Die trigger van my eerste boek was 'n insident in die grensoorlog. Dit was seker dan onafwendbaar dat dit in 'n spanningsverhaal sou ontaard. Die aard van JOU TRIGGER gaan dalk ook bepaal in watter genre jy skryf.
By my begin daardie idee in my kop groei en begin die karakters lyf kry en name en gesigte, selfs 'n blyplek en leef in my kop. Hulle bly 'n hele rukkie daar voor ek navorsing begin doen om te sien of die storie-idee kan werk. Sodra mens weet die idee en die agtergrond is geloofwaardig en haalbaar, kom die eintlike werk: om die spulletjie op die skerm (of op papier) lewe te gee.
Ander skrywers doen breedvoerig beplanning, met 'n skema en tydlyn ens. ens. voordat hulle begin skryf. Hoe jou skryfproses ookal werk, iewers moet jy tog gaan sit en skryf. Die beste raad oor skryf het ek by ander skrywers gekry: die ABC van skryf: Apply Bottom to CHAIR. Gaan sit eenvoudig en skryf. En onthou die noodsaaklike skryfelemente ☺ STORIE-IDEE (getrigger deur IETS), deadline, en koffie (of wat jy ookal drink)
As julle dit nog nie agter gekom het nie, sal julle wel uitvind dat selfs die romanse nie 'n WOERTS-WARTS VINNIGE SKRYFSELTJIE is, en dan is dit fluit-fluit die storie is uit nie – veral nie as mens skoolhou of voltyds in enige beroep staan nie.
Vir die paar maande terwyl ek aan 'n storie werk, gaan hy oral saam met my: in die motor op pad iewers heen, wanneer ek skottelgoed was (nogal lekker dinktyd daai!), wanneer ek in die veld stap. Skool toe ook, dat ek iemand in die storie kan vermoor as 'n tiener my boos maak.
Dis natuurlik alles in my kop tot ek tyd kry om agter die rekenaar in te skuif. En wanneer ek klaar is met die dag se meesterlike stukkie, is ek doodtevrede – tot ek my 'briljante' woorde die volgende dag lees en agterkom 'n hele lot daarvan is twak en werk glad nie, omdat dit nie realisties/geloofwaardig/uitvoerbaar is nie – of watter rede ookal. Dan kom wat die ander skrywers "Killing your darlings" noem: dan gooi ek weg. Of sny groot dele. En herskryf ek maar weer, en weer, en weer. En sny. En begin oor.
Moenie 'n fout maak nie: die herskrywery is nie net omdat ek ongeorganiseerd is nie. Watter soort skrywer jy ookal is, skryf is herskryf. Jy gaan, nes ek, 'n paar van jou briljantste idees of gesegdes of karakters vermoor voor jy jou storie instuur.
Jy kan dus raai dat die storietjies wat jy in drie ure klaar lees, my langer as ses maande neem om te voltooi – as skooldinge dit toelaat. Dis byna soos 'n swangerskap. En dan kom die geboortepyne: wanneer jy hom instuur vir keuring. Want dis so erg soos om jou baba, kaal en sonder beskerming, die wye wêreld in te stuur vir ander om uitmekaar te trek en te kritiseer.
En as hy aanvaar word, volg die res van die proses – as die manuskrip aanvaar word! Want soms kom hy terug en stel die uitgewer (as dit LAPA is) voor mens verander hom so hier en daar. Ander uitgewers stuur net terug en sê jammer, die storie is nie in sy huidige vorm bruikbaar nie. By LAPA kry jy darem die geleentheid om dit reg te stel. Dan word daar geredigeer of herskryf, verander en getrek tot die spulletjie na wense is. En dan eers volg die res van die publikasieproses. Want sien, net soms, as jy BAIE goed is, aanvaar hulle hom net so.
Dan eers is dit FLUIT FLUIT MY STORIE IS UIT.
Maar glo my, selfs met die lees van die finale proewe wonder ek soms wat het my besiel om 'n ding presies so pateties te stel.
Jy kan nie 'n skrywer wees as jy nie lees nie. Geniet 'n lekker storie en rond jou skryfvaardighede af. Koop Seldsame man hier: http://bit.ly/2cJgQnq