Gewonde Zuma vs opportunistiese Ramaphosa: wie gaan die stryd wen?Pres. Jacob Zuma Foto: GCIS/SAPA Dit was ŉ week van hoë drama soos wat Suid-Afrika nog nie dikwels beleef het nie. Eers het pres. Jacob Zuma sy gerespekteerde minister van finansies, Nhlanhla Nene (een van die min bekwame kabinetslede), met die nonentiteit Des van Rooyen vervang. Dit het ŉ storm van negatiewe kommentaar ontlok. Die reeks vlymskerp kommentare in swart koerante soos City Press en die Sunday Times, wat dikwels gedrup het van die witwarm minagting, was verbluffend en verstommend. Dit was duidelik die swart establishment was in opstand teen Zuma. Ten slotte het ŉ groep ANC-voorbokke die president onder leiding van adj.pres. Cyril Ramaphosa Sondag persoonlik gaan konfronteer en hom glo met ŉ massiewe bedanking van kabinetslede gedreig tensy hy die bekwame Pravin Gordhan weer terugbring as minister van finansies. Zuma het geswig. Gordhan is terug by finansies en die markte het binne minute ná die bekendmaking positief gereageer. Die gebeure van die laaste dae het ŉ paar dinge duidelik gemaak. Eerstens dat Zuma sy eie mag en invloed oorskat. Hy het só lank weggekom met die flagrantste voorbeelde van magsmisbruik en korrupsie en die ANC het hom só heftig beskerm, dat hy gemeen het hy is onaantasbaar. Enigiemand wat in ŉ prominente posisie aangestel of tot een verkies word, begin met ŉ sekere aanvangskapitaal. Dit hang van dié persoon af of hy met die kapitaal woeker en dit vermeerder en of hy homself oorskat, sy gewig rondgooi en arrogant optree. In laasgenoemde geval teer jy op jou aanvangskapitaal en in normale omstandighede gaan dit naderhand opraak Dis dan wanneer jy weer ŉ fout maak en ontdek dat jy al jou potensiële bondgenote van jou vervreem het, dat niemand jou help nie. Ek het dit in my eie beroepsomgewing ŉ hele paar keer sien gebeur. Dit is wat Suid-Afrika Sondagaand aanskou het. Tweedens wys dit Zuma is kwesbaar. Sy prestige is – minstens tydelik – kwaai aangetas. Die politiek is ŉ snaakse ding. As jy as leier kwesbaar lyk, is dit soos ŉ oop wond doer in die Bosveld – al wat vlieg en brommer is, sak daarop toe. Dis wat met uiteenlopende leiers soos press. George Bush en Barack Obama gebeur en dis wat moontlik ook met die Duitse bondskanselier, Angela Merkel, kan gebeur as sy nie versigtig is nie. In Zuma se geval het hy nou ŉ duidelike wond. En jy kan maar seker wees: Al daardie “vriende” in die ANC is nou naarstig besig om hul opsies te oorweeg – waar gaan hul politieke toekoms die beste gewaarborg word, in die Zuma-kamp of die Ramaphosa-kamp? Want weet dít: In die politiek is die begrippe “vriend” en “bondgenoot” maar baie betreklik. Dis nie verniet nie dat Winston Churchill op ŉ keer gesê het sy “opponente” sit oorkant hom in die Laerhuis, maar sy “vyande” sit ágter hom (dus aan dieselfde kant van die huis, synde sy partygenote). Beginsels tel maar min. Ambisie veel meer. Ek het dit as joernalis in die ou Suid-Afrika se Volksraad uitvoerig aanskou. Dis geen wonder nie dat parlementêre joernaliste gewoonlik uiters sinies oor diegene in magsposisies is nie. Derdens is ie kans goed dat ons die hare, spoeg, bloed en tande in die komende weke en maande in die ANC gaan sien spat. Dis haas ondenkbaar dat Ramaphosa nie bloed ruik nie. As hy voldoen aan die profiel van ŉ gemiddelde (dus magsbeluste) politikus, gaan hy ŉ offensief teen Zuma begin. Dit sal nie openlik wees nie. Moenie verwag dat hy Zuma in ŉ toespraak aanval nie. Wat nou waarskynlik gaan gebeur, is dat hy steun in die ANC-strukture gaan werf. Dit sal in agterkamers gebeur. Wat ons nié weet nie, is wat sy onmiddellike doelwit is. Hy kan probeer om die president heeltemal uit te knikker en hom te “herroep”, soos die ANC destyds met pres. Thabo Mbeki gemaak het. Maar dit sal ŉ openlike opstand by ŉ kongres verg en dit is ŉ hoërisikostrategie wat in Ramaphosa se gesig kan ontplof. Dis immers nog lank voor 2019, wanneer Zuma se ampstermyn ten einde loop. En Nkosazana Dlamini-Zuma se ambisie is ook ŉ struikelblok wat nog oorkom moet word. Die ander pad is om Zuma in sy amp te los, maar hom as’t ware te omsingel en in ŉ magtelose flou makou om te skep. Dan kan Ramaphosa die ware mag ágter die troon wees wat in 2019 in die presidentsamp kan instap. Dis bitter moeilik om akkuraat te voorspel wat gaan gebeur. Wat wel seker is, is die lang messe is verlede week uitgetrek. Minstens een van hulle is in Zuma se politieke lyf ingedruk. En al word die wond dalk bedek, weet almal hy is daar. Ramaphosa het verlede week waarskynlik gejuig toe hy die skerp reaksie op Zuma se afdanking van Nene waarneem. Soos die goeie politieke taktikus wat hy is, het hy dadelik sy troepe gemonster en die gaping gevat. Die gevolg is ŉ president wat gewond is. Maar die geveg is ver van verby. Moenie Zuma onderskat nie. Hy is nie regtig intelligent nie, maar hy is wel slu. Hy gaan hierdie nederlaag nie aanvaar nie; hy gaan probeer terugveg. Hy is wel in ŉ verswakte posisie, maar hy is ver van uitgeknikker. As hy ŉ mes in Ramaphosa se rug kan indruk, sal hy geen oomblik aarsel nie. Hoe ook al, laat ons hoop Ramaphosa wen dié magstryd of oorleef ten minste en wen liefs. Ek het geen sterretjies in my oë oor ŉ pres. Cyril Ramaphosa nie, maar hy sal regtig moet uithaal om ŉ swakker leier as Zuma te wees. Zuma is ŉ onverdeelde ramp vir Suid-Afrika. Die skaamtelose en flagrante wyse waarop hy sy mag misbruik, waarop hy homself op koste van die belastingbetaler verryk, het ons land enorme skade berokken. In die buiteland het die aandag vir Suid-Afrika enorm afgeneem. Maar wanneer Zuma in die internasionale nuusmedia opdruik, is dit deurgaans in die neerbuigende konteks van sy baie vroue en bywywe, Nkandla, sy duur smaak, ensovoorts. Nee, al is my verwagting van Ramaphosa nie baie hoog nie, kan hy bitter moeilik dieper as daardie immorele moroon Jacob Zuma daal.