Waarheen nou? - Jean Oosthuizen
Deur Jean Oosthuizen op 1 Augustus 2013
Hierdie artikel van Jean Oosthuizen verskyn op Media24 se nuwe webwerf oor geloof – KOPSTUKKE: Denke en Debat oor geloof. Gaan loer gerus en word deel van die gesprek: www.dieburger.com/kopstukke
Dis 'n vraag wat 'n mens jou hele lewe lank kan besig hou: wat gebeur ná die dood?
Van Prediker tot Paulus. Van Epikurus tot Koos du Plessis. Almal het 'n standpunt oor die dood – al is dit dan net om die onafwendbaarheid daarvan so treffend te verwoord soos Du Plessis gemaak het in sy liedjie Skadu's teen die muur: "In swart of wit getooi, in 'n stoet of in konvooi, wonder elkeen hoe lank alles nog sal duur; en leef holderstebolder, want die kis wag op die solder, en die lewe is 'n skadu teen die muur."
Maar waar sommige meen die dood is 'n poort na 'n ander dimensie, is daar diegene wat die dood vergelyk met 'n rekenaar wat afgeskakel word. Die oomblik wat die kragtoevoer stop, stop alles.
Néé sê Christen-gelowiges: Hulle wat God geken het is by God, en hulle wat Hom nie geken het nie, bestaan op 'n plek waar hulle God se oordeel afwag, meen hulle.
Ook Christene dink verskillend hieroor as 'n mens dieper delf. In die Bybel is daar uiteenlopende sienings oor die dood. In die Nuwe Testament, in 1 Korintiërs 54-55, skryf Paulus aan die gemeente van Korinte: "En wanneer hierdie verganklike liggaam met die onverganklike beklee is, en hierdie sterflike liggaam met die onsterflike, dan sal die woord wat geskrywe staan, vervul word: 'Die dood is vernietig, die oorwinning is behaal. Dood, waar is jou oorwinning? Dood, waar is jou angel?'"
Maar dit lyk nie of die Prediker van die Ou Testament so seker soos Paulus is van lewe na die dood nie. Hy is baie meer sinies, blyk dit in Prediker 3:19-20: "Een en dieselfde lot tref mens en dier, hulle gaan almal dood, die een soos die ander. Almal het net een asem. Die mens is nie beter daaraan toe as die dier nie. Alles kom tot niks. Almal is op pad na dieselfde plek toe, almal is van stof en almal word weer stof."
Die verrassing wat voorlê
Dr. Christo de Klerk, 'n geestelike begeleier en NG predikant in KwaZulu-Natal, sê eenvoudig dis nie belangrik hoe en waar "lewe" na die dood gaan wees nie. "Dit is nie vir my belangrik nie. Maar ek maak my reg vir die heerlike, verrassende opstanding waarvan 1 Korintiërs 15 vertel."
As hy die Bybel aanhaal hieroor, blaai hy na Romeine 8:38-39: "Hiervan is ek oortuig: geen dood of lewe of engele of magte of teenswoordige of toekomstige dinge of kragte of hoogte of diepte of enigiets anders in die skepping kan ons van die liefde van God skei nie, die liefde wat daar is in Christus Jesus ons Here."
Die leerstellings oor die lewe na die dood verteenwoordig volgens dr. Abel Pienaar van die Sentrum vir Eietydse Spiritualiteit (SES) in Pretoria 'n spesifieke godsdiens se wêreldbeeld. Die tradisionele Christelike verstaan van hemel en hel is verweef met 'n antieke wêreldbeeld, verduidelik hy. Vir hulle het die kosmos uit drie verdiepings bestaan: hemel, aarde en onderwêreld ... En die mens uit twee dele ('n verganklike liggaam en 'n onsterflike siel). Daarom is dit heel logies dat hulle lewe na die dood gesien het as 'n onsterflike siel wat opgaan na die hemel of 'n afgaan na die hel.
Wag die voorvaders op ons?
Op eie bodem kleur ook die Xhosa-kultuur, byvoorbeeld, die hele konsep van lewe na die dood in. Dr. Spiwo Xapile van die Presbiteriaanse kerk in Gugulethu sê hy beskou die dood eerder as 'n deur na 'n ander dimensie van bestaan. Daar is hoegenaamd geen sprake van 'n ewige straf of goue poorte wat op jou wag as jy doodgaan nie. "Selfs diegene wat nie 'n 'goeie' lewe gelei het nie, sluit hulle na die dood by die voorvadergeeste aan waar hulle nuwe vaardighede kan aanleer. Sodoende kan ook húlle 'n positiewe invloed uitoefen op diegene wat agterbly. Daarom word daar ook nie in die Xhosa-kultuur sleg gepraat van die dooies nie, ongeag die lewe wat hulle gelei het."
Xapile sê dit is nie 'n geval van voorvadergeeste wat aanbid word nie maar eerder hulle nagedagtenis wat bly voortleef en wat geëer word. Wanneer 'n ikoniese leiersfiguur soos Nelson Mandela te sterwe kom sal hy volgens Xapile in die Xhosa-tradisie waarskynlik 'n baie spesiale plek onder die voorvadergeeste beklee.
Waarom dan bang?
Een van die vrae waarmee filosowe oor die eeue heen worstel is: as ons dan, anders as die diere, weet van doodgaan, moet ons die dood vrees? Epikurus dra die onderskeiding as die eerste denker wat hom kategories hieroor uitgelaat het. Vir hom is dit onbegryplik waarom mense bang is vir die dood. "...So death, the most terrifying of all ills, is nothing to us, since so long as we exist death is not with us, but when death comes, then we do not exist," meen die wyle wyse.
Prof. Anton van Niekerk van Stellenbosch Universiteit se Filosofie Departement sê hy sukkel om veel sin te maak van die idee van 'n lewe na die dood. In sy boek Geloof sonder sekerhede skryf Van Niekerk hy sou vanuit 'n geloofsoogpunt wou vashou aan die oortuiging dat die dood nie noodwendig ons almal se einde is nie.
Maar of mens inhoudelik enigiets meer daaroor kan sê, is vir hom onduidelik. "Ek sien nie langer kans vir 'n geloof wat slegs sin het omdat dit my beveilig teen onaangenaamhede anderkant die graf nie. Soos ek die evangelie verstaan, het die boodskap van God, soos geopenbaar in Jesus van Nasaret, weinig te make met die lewe anderkant die graf, en alles te make met die lewe duskant die graf."