Ethiopië: leier bedank, land in onsekerheid gedompelDie vlag van Ethiopië. Foto: GDJ/Pixabay.com Die president van Ethiopië, Hailemariam Desalegn, het onlangs bedank te midde van onluste in groot dele van die land. Kort na sy bedanking is ŉ noodtoestand afgekondig in reaksie op die volgehoue onrus. Onrus is veral sterk in die sentrale Oromia-streek. Daar was reeds verlede jaar ŉ noodtoestand wat geen uitwerking op die betogings gehad het nie en dit is weer opgehef, maar nou weer ingestel. Reeds vir sowat twee jaar lank is daar nou onrus in Ethiopië met honderde lewensverliese. Dit is teen die regering gerig en het sterk etniese ondertone. Dit is ongewoon vir die land, wat sedert 1991 streng beheer word en ekonomies merkwaardig vooruitgegaan het. Hailemariam (in Ethiopië word die familienaam vooraangestel) het in 2012 die langtermyn-president en sterkman, Meles Zenawi, wat aan kanker oorlede is, opgevolg. Hailemariam was Meles se vise-president, maar kon nie die almagtige oud-president se skoene volstaan nie. Sedert 1991, ná die omverwerping van die kommunistiese diktator Mengistu, regeer die Ethiopiese Revolusionêre Demokratiese Volksfront (ERDPF). Terloops, die naam “revolusionêr” dui op die kommunistiese oorsprong van die eertydse bevrydingsbeweging en die term “demokraties” beteken niks nie. Amper elke party en beweging in Afrika noem homself demokraties, omdat dit goed klink. Die ERDPF is ŉ streng hiërargiese party en Ethiopië is vir alle praktiese doeleindes ŉ eenpartystaat. Dit moet egter erken word dat Meles die land en sy mense ŉ groot guns gedoen het om Mengistu, ŉ Sowjet-Unie-vasal wat sy land wanbestuur en die mense uitgehonger en uitgemoor het (en wat nie toevallig in ballingskap in Harare woon nie), omvêr te werp. Al is die party oorspronklik kommunisties en funksioneer intern ook nog só, het Meles van Ethiopië in die konteks van Afrika ŉ merkwaardige sukses daarvan gemaak, met hoë ekonomiese groei van tussen 8% en 10% per jaar (wel vanaf ŉ lae basis), ŉ relatief vrye mark en politieke stabiliteit. Ethiopië kon dit selfs regkry om in ŉ uiters onstabiele streek ŉ eiland van relatiewe vrede en funksionering te wees en is ook ŉ bondgenoot van die VSA in die stryd teen Islam-terrorisme in Somalië. Onder Hailemariam het dinge eers op die stoom van die verlede aangegaan, want die Meles-stelsel was goed gevestig. Omdat hy egter nie dieselfde “greater than life”-status as sy voorganger gehad het nie en nie bo sy party kon uitstyg nie, is sy gesag geleidelik ondermyn, sowel intern asook ekstern. Dit het ŉ geleentheid geskep vir die etniese spanning, wat al lank in die veelvolkige staat opgebou het, om uit te bars. Die ERDPF was ŉ koalisie van verskeie etnies gebaseerde rebellegroepe, waarvan die Tigre, Meles se etniese groep, ten spyte van hulle klein getalle (6% van die land se bevolking) dominant was en nog steeds is. Die grootste etniese groep is egter die Oromo (sowat 34% van die bevolking) en hulle eis nou die leierskap van die land. Hulle voormalige rebellegroep, die Oromo Demokratiese Volksorganisasie, is nog steeds deel van die ERDPF, maar in praktyk is hulle met hulle charismatiese leier Lemma Megersa reeds in opposisie. Proteste van die Oromo teen hulle marginalisering het al die afgelope paar jaar prominente aandag in die media gekry en hulle simbool van protes teen onderdrukking, die twee gekruisde arms, is internasionaal wyd bekend sedert die atleet Feyisa Lelisa dit in 2016 by die Rio Olimpiese Spele vertoon het toe hy oor die wenstreep gehardloop het. ŉ Ander prominente etniese groep, die Amhara (Ethiopië se eertydse “herrenvolk” met sowat 27% van die bevolking), soek ook groter seggenskap. By die Oromo en die Amhara was die sneller vir die onluste beplande veranderings van hulle streeksgrense, maar die frustrasie kom al ŉ lang pad. Ons kan ook die parallelle met Suid-Afrika sien, met die Xhosa wat die ANC en die regering lank oorheers het, tot met Jacob Zuma toe dit die Zoeloes, die grootste volk, se beurt geword het om te regeer. Hoe hulle die verlies van mag hanteer moet nog gesien word. Ook in Suid-Afrika het al verskeie onluste uitgebreek oor die verandering van provinsiale en munisipale grense. Hailemariam het eers in 2017 met ŉ noodtoestand gereageer en meer onlangs met ŉ grootskaalse vrylating van politieke gevangenes toe hy sy teenstanders probeer tegemoet kom, maar dit het nie die gewenste kalmerende uitwerking gehad nie. Daar is ook geen natuurlike opvolger vir mnr. Hailemariam nie en die regering is swakker as ooit die afgelope sowat 20 jaar. Dit beteken egter nog lank nie dat die val van die regering naby is nie. Ethiopië se stelsel is deur Meles gevestig en kan as “diep staat” beskryf word: ten spyte van die federale indeling van die land is daar sterk sentrale beheer oor die hoekstene van die staat. Die veiligheidsmagte en burokrasie is lojaal aan die regering en in die parlement is daar nie ŉ enkele opposisieverteenwoordiger nie. Ook die media word beheer. Terwyl Ethiopië onder Mengistu ŉ totalitêre staat was, is dit nou ŉ sterk outoritêre staat.