15-jarig jubileum Masoek Sadja Maastricht met Straight - Tjampoer
15-jarig jubileum Masoek Sadja Maastricht met Straight
19 mei 2017 13:30 - 17:00
Dansmiddag (Koempoelan) | Atrium (Daalhof)
Aureliushof 160, 6215 SW Maastricht, Nederland PressReader - Kuier: 2016-04-20 - Vrien­de be­veg OTM-be­drog met nu­we uit­vind­sel
Vrien­de be­veg OTM-be­drog met nu­we uit­vind­sel
Ná ’n fa­mi­lie­lid die slag­of­fer was van OTM-be­drog, het hul­le ’n pro­duk ge­skep om bank­kaar­te vin­nig te stop.
Dit was nie ’n mak­li­ke pad tot hier nie, maar twee ont­lui­ken­de en­tre­pre­neurs van ’n Kaap­se towns­hip het be­wys dat jou om­stan­dig­he­de nie jou le­we be­paal nie.
Dié twee vrien­de van Gu­gu­let­hu het ’n pro­gram ont­wik­kel waar­mee jy blit­sig en gra­tis ’n ge­kloon­de of ver­lo­re bank­kaart kan stop son­der om deur ’n in­bel­sen­trum te werk (en dalk lank moet aan­hou ter­wyl die boos­doe­ners jou re­ke­ning leeg s­teel).
Die 30-ja­ri­ge Ta­to­lo Ku­tu­ma­ne en T­han­di­le J­wam­bi het reeds hul pro­duk, In­sta­block, ge­pa­ten­teer. Nou is dit duim­vas hou dat fi­nan­si­ë­le in­stel­lings ook die waar­de daar­van sal sien en dit sal aan­skaf, sê hul­le.
Ge­fo­kus en vas­be­slo­te is hoe jy hier­die twee kan be­skryf. Dit was nie mak­lik nie, met ve­ral fi­nan­si­ë­le be­per­kings wat hul­le al ver­skeie ke­re te­rug­ge­hou het. Tog wei­er hul­le om moed op te gee en glo al­bei dat hier­die hul­le groot deur­braak is. En hul­le is nie die e­nig­stes wat in hul pro­duk glo nie.
Er­ken­ning vir pro­duk
As en­tre­pre­neurs het hul­le ver­le­de jaar twee ka­te­go­rieë van die I­dees-kom­pe­ti­sie van die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch se Laun­chLab ge­wen en daar­mee aan­vangs­ka­pi­taal van R20 000 vir hul be­gin­ner­maat­skap­py, Ras­ffi, los­ge­slaan.
“Ek was heel­te­mal oor­wel­dig,”sê T­han­di­le. Ta­to­lo het eg­ter uit die staan­spoor ge­glo dat hul­le bo sou ein­dig.“Ek het ge­weet ons i­dee is só goed dat net ie­mand wat wa­ter kan ver­vaar­dig of ’n vig­skuur ge­vind het, ons sou klop,”lag hy.
Die twee is se­dert hul gr. 8-jaar aan S­pes Bo­na Ho­ër­skool in Athlo­ne vrien­de. In graad 10 het hul paaie eg­ter ty­de­lik ge­skei toe al­bei weens ben­de­ge­weld el­ders gaan stu­deer het.
Vir die Kui­er- on­der­houd ont­moet ons by die Mo­w­bray-gholf­klub, ’n be­ken­de ter­rein vir Ta­to­lo wat on­langs nog met ’n voor­gee van drie op die gholf­baan kon spog. Hy ver­tel dat hy waar­skyn­lik die­self­de pad as sy een broer kon ge­loop het wat tans dank­sy die borg­skap van ’n Ne­der­land­se klub pro­fes­si­o­neel gholf speel.
“Ek het eg­ter be­sluit om eer­der ’n be­sig­heids­rig­ting in te slaan so­dat ons fa­mi­lie nie al ons ei­ers in een mand­jie het nie.”
Ta­to­lo het in 2007 matriek aan Ab­bots Col­le­ge ge­slaag en hy sê dit was die bes­te jaar van sy le­we. Hy was die e­nig­ste van hul vier broers wat tot matriek ge­vor­der het en boon­op het hy die toe­ken­ning van in­no­ve­rend­ste leer­der op al die kam­pus­se van dié kol­le­ge land­wyd ge­wen.
“Dit was ’n groot op­of­fe­ring vir my ou­ers om my pri­vaat te laat stu­deer,”ver­tel hy. Dat ’n lid van die Mo­w­bray-gholf­klub fi­nan­si­eel by­ge­dra het, het baie ge­help, maar steeds nie be­te­ken hy kon geld rond­strooi nie.
Ta­to­lo kon nie duur ma­te­ri­aal be­kos­tig vir pro­jek­te nie.“Ek het scrap gaan soek en sou R20 aan ’n pro­jek be­stee teen­oor die R2 000 van an­der stu­den­te. Met die toe­ken­ning is ge­noem dat ek on­danks ’n ge­brek aan geld steeds ’n hoë stan­daard kon hand­haaf.”
Ná skool het hy in­ter­net en­gi­neer­ing aan die Ro­se­bank Col­le­ge be­gin stu­deer. ’n Jaar la­ter moes hy eg­ter om fi­nan­si­ë­le re­des op­skop. Hy het toe ’n gap­jaar ge­vat en sy gholf­spe­ler-broer het hom fi­nan­si­eel by­ge­staan so­dat hy as vry­wil­li­ger vir die JL Z­wa­ne C­hurch kon werk. Daar­na het hy ’n skryf­be­hoef­te­s­on­der­ne­ming op die been ge­bring, maar weens ’n ge­brek aan hulp­bron­ne moes hy dit na ’n jaar sluit.
har­de klip­pe ge­kou
T­han­di­le was in­tus­sen ook nog be­sig om sy voe­te te vind. Van­weë sy groot lief­de vir kar­re het hy hom aan­vank­lik as pas­ser en draai­er aan die Col­le­ge of Ca­pe To­wn be­kwaam. Ty­dens sy in­tern­skap het hy eg­ter be­sef dis nie die rig­ting vir hom nie.
Van­weë sy be­lang­stel­ling in re­ke­naars het hy be­sluit om ’n IT-kur­sus aan die A­chie­vers S­chool of Bu­si­ness te volg. Sy oor­le­de pa het vir Pick n Pay ge­werk en dié ket­ting­win­kel het hom se­dert sy skool­dae on­der­steun.“Om­dat hul­le vir my boe­ke, al­les, be­taal het, kon ek van kur­sus ver­an­der,” sê hy.
Maar om werk in ’n IT-rig­ting te kry, was nie mak­lik nie. Uit­ein­de­lik was T­han­di­le se e­nig­ste keu­se om as ca­su­al rak­pak­ker en por­tier by Pick n Pay in te val.
’n Paar jaar la­ter het hy be­sluit om hom nog ver­der te be­kwaam.“Ek is kre­a­tief en was as kind baie lief vir te­ken,”ver­dui­de­lik hy hoe­kom hy in 2009 ar­gi­tek­tuur aan CPUT be­gin stu­deer het. In 2011 moes hy eg­ter weens fi­nan­si­ë­le en per­soon­li­ke re­des op­skop.
“Ek het al­tyd ge­droom dat ek een­dag gaan uit­blink. Ek hou van be­sig­heid en pleks daar­van om my­self te be­jam­mer, het ek be­sluit om met my IT- en ar­gi­tek­tuur­vaar­dig­he­de vir my­self werk te skep.” Hy het on­der meer be­sig­heids­kaart­jies ont­werp en ook bou­plan­ne ge­te­ken, wat ie­mand an­ders sou af­te­ken.
In hier­die tyd­perk is hy ook ge­sub­kon­trak­teer om mu­ni­si­pa­le wa­ter­me­ters te ver­vang.“Dit was ’n groot pro­jek en ui­ter­aard hoop jy om die hoof­kon­trak­teur te word.”Maar tot sy te­leur­stel­ling is die kon­trak nie her­nieu nie.
Dit was in dié sta­di­um dat die twee vrien­de se paaie weer ge­kruis en hul­le be­sluit het om saam te werk. In 2010 is Ta­to­lo se ou­ma se bank­kaart ge­kloon.
“Sy weet nie hoe dit ge­beur het nie en sy kon daar­na nie eens haar ho­ë­bloed­druk­me­di­sy­ne be­kos­tig nie,”ver­tel hy.
T­han­di­le se ou­ma het die­self­de oor­ge­kom en na­dat hul­le van nóg ’n be­jaar­de slag­of­fer ge­hoor het – dié keer ’n vrou wat daar­na in sak en as was om­dat sy na ses kin­ders uit ver­skil­len­de hui­se om­ge­sien het – het Ta­to­lo be­sluit dat hul­le iets moet pro­beer doen om sul­ke slag­of­fers te help.
“Daar is ’n goeie kans dat mens die mis­da­di­gers ken wat in die towns­hips hier­die mis­da­de pleeg,”sê T­han­di­le.
Hy en Ta­to­lo het as deel van hul na­vor­sing hul oor op die grond ge­hou.“Ons het soos pri­vaat­speur­ders in clubs en ta­verns na men­se se ge­sprek­ke ge­luis­ter wat ons ver­moed het is po­ten­si­ë­le le­de van ge­or­ga­ni­seer­de mis­daad­sin­di­ka­te wat bui­te Suid-A­fri­ka ont­staan.”
Die twee het selfs die aand voor re­ge­rings­toe­la­es uit­be­taal word, OTM’s dop­ge­hou om vas te stel hoe die mis­da­di­gers te werk gaan.
“Wat ek die mees­te ge­haat het, was hoe die mis­da­di­gers men­se se toe­la­es of geld waar­voor hul­le so hard ge­werk het, op mei­sies en drank sou mors,”sê Ta­to­lo.
“Ons het ge­kyk na in­ter­na­si­o­na­le stel­sels wat reeds in plek is. Suid-A­fri­ka lê se­wen­de op die lys vir kaart­klo­ning en ons het be­sef dat ons ’n pro­gram moet ont­wik­kel wat vir jong so­wel as ou­er men­se toe­gank­lik is,” voeg T­han­di­le by.
Ba­sies kan ie­mand wat ’n bank­kaart ver­loor het of ’n kaart­be­drog-slag­of­fer was, met Ta­to­lo en T­han­di­le se pro­gram ’n kaart bin­ne min­der as ’n mi­nuut stop. Om­dat daar di­rek met ’n bank se in­lig­ting­stel­sel ge­kom­mu­ni­keer word, word lang op­roe­pe na in­bel­sen­trums uit­ge­ska­kel.
In die pro­ses word ge­bruik ge­maak van die reeds be­staan­de USSD-ko­de­stel­sel waar­deur teks tus­sen ’n sel­foon en ’n pro­gram in ’n spe­si­fie­ke net­werk ge­stuur word. Toe­gang word reeds op hier­die ma­nier tot ver­skeie an­der diens­te ver­kry, soos om pre­paid air­ti­me te laai. (USSD-ko­des be­gin ge­woon­lik met * en ein­dig op #.)
Hul pro­gram be­voor­deel ook nie men­se met duur sel­fo­ne nie, maar werk selfs met die oud­ste sel­foon.
“En as jy nie jou sel­foon by jou het nie of as jou sel­foon­bat­te­ry pap is, kan jy jou bank­kaart op ie­mand an­ders se sel­foon stop. Al wat jy moet ont­hou, is die ko­de wat in­ge­tik moet word,”sê Ta­to­lo.
’n By­ko­men­de voor­deel is dat die ko­de as kon­tak ge­sa­ve kan word en nie as ’n app af­ge­laai hoef te word nie, want dis iets waar­voor hac­kers op die uit­kyk is om­dat dit in­lig­ting stoor, ver­dui­de­lik T­han­di­le.
“Ons wéét ons stel­sel werk. Ons moet net ’n kans ge­gun word.”