Nuuskommentaar: Ramaphosa se ruggraat toe saam met die geraamtes in sy kas  Chaos. Dit is waarskynlik die enkele woord wat die ANC se interne toestand ten beste kan beskryf. Die wiele is besig om van die soustrein af te val en niemand in die ANC hanteer dit uitstekend nie. President Cyril Ramaphosa (Foto: JUSTIN TALLIS/ AFP) In die pylvak van die ANC se komende leierstryd lyk dit tog asof pres. Cyril Ramaphosa aan’t struikel is – dalk eerder asof hy gepootjie word. Politieke kommentators het die afgelope jaar herhaaldelik genoem dat Phala Phala bepalend gaan wees vir Ramaphosa se politieke toekoms. Woensdag is bevindinge van die artikel 89-paneel van ondersoek na gebeure op Phala Phala aan die speaker van die parlement oorhandig. Kortom bevind die verslag dat daar genoeg prima facie- bewyse bestaan om Ramaphosa in ŉ staat van beskuldiging te plaas – dit is basies vir die parlement om hom as president uit te skop. Die nasionale vergadering moet nou besluit of hy die verslag gaan aanvaar en of hy verder wil optree. Ramaphosa self kan die verslag ook nog in die hof laat hersien wat die deur vir regsloering oopmaak. Dit is nog onduidelik of dit Ramaphosa gaan diskwalifiseer om as ANC-leier in Desember verkies te word. Die NUK vergader vandag om die verslag en sy gevolge te bespreek. Prof. André Duvenhage meen dat daar in die ANC-konteks genoeg gronde bestaan vir die opsystaanreël om vir Ramaphosa ook te geld. Al wat die verslag tans beslis doen, is om sy teenstanders uitermatige hoeveelhede ammunisie te gee. Ongeag hoe dit uiteindelik gaan uitspeel, verswak dit sy posisie in die ANC wesenlik. Phala Phala gaan byna beslis Ramaphosa se ondergang in die ANC bewerkstellig – hetsy vroeër of later. Hy het selfs blykbaar aan sy vertrouelinge genoem dat hy nie heeltemal ongeneë is om te bedank nie. Dalk is hy net so moeg vir die storie soos ons. Die verslag kan die ANC dalk intern dwing om Ramaphosa opsy te laat staan – dan is hy in dieselfde posisie as spelers soos Ace Magashule. Dalk krenk dit sy steun so dat hy teen die tyd van die konferensie nie meer die mees aantreklike opsie is nie. Indien hy wel in die skadu van die verslag oorleef, gaan dit soos ŉ swaard oor sy kop hang. Die ANC kan hom dan dalk later uitskuif soos wat hulle Zuma het ná sy Nkandla-skandaal. Alternatiewe vir ŉ ANC, en gevolglik ook ŉ president, raak dan mense soos David Mabuza, Zweli Mkhize en Paul Mashatile. Die DA het reeds ŉ mosie ter tafel gelê om ŉ vroeër verkiesing af te dwing. Artikel 50 van die Grondwet maak voorsiening vir die ontbinding van die Nasionale Vergadering – ŉ vroeër verkiesing moet dan gehou word om die wetgewer opnuut saam te stel. Hoe dit ook al sy – die messe is uit en Ramaphosa gaan moet koes en keer om te oorleef. Dit is nou waarskynlik nog te vroeg om ŉ oordeel in een bepaalde rigting uit te spreek. Ramaphosa lees tans nog deur die verslag. Hy moet dus self nog daarop reageer. Die ANC het ook nog geensins kommentaar daarop of daaroor gelewer nie. Wat wel duidelik is, is dat die verslag ingrypend vir Ramaphosa se toekoms, dié van die ANC asook dié van die politiek in Suid-Afrika is. Die verslag ruk die mat onder die ANC uit in ŉ stadium waarop hulle reeds wankelrig was. As die ANC-regering só struikel, steier die land ook. Tot dusver kon Ramaphosa nog redelik daarin slaag om sy kamp en kant skoon te hou. Hy het homself ook relatief suksesvol geposisioneer as die anti- en nie-korrupte deel van die ANC. Hoewel die ANC in ŉ eksistensiële krisis verkeer, is selfherlewing moontlik – mits die ANC gereinig word. Die geveg teen korrupsie vir die herlewing van die ANC was ook ŉ sentrale tema in sy beleidskonferensie. Ramaphosa het homself as politieke figuur strategies verweef met die interne geveg teen korrupsie. Die grootste kritiek wat ŉ mens tot dusver teen Ramaphosa kon lewer, was sy blote swak leierskap, sy dikwelse besluitloosheid en sy onwilligheid om die nodige moeilike besluite te neem. Kras gestel was Ramaphosa se grootste fout tot dusver sy lamsakkigheid. Nou blyk dit Ramaphosa is net nog ŉ korrupte ANC-leier – iets wat talle binne en buite die ANC nie aan Ramaphosa wou koppel nie. Hy was dalk nie ŉ uitnemende leier nie, maar hy was ten minste nie korrup nie – die beste van ŉ klomp swak opsies. Hoewel die verbrokkeling van die ANC talle mense nie juis hartseer maak nie, is ons ongelukkig nie geskei van die gevolge daarvan nie. Die eenpartyregeringskompleks wat die ANC tot stand gebring het, sorg hiervoor. Dit is nie goed vir die ANC nie. Op die kort termyn is dit ook nie goed vir ons nie. Die rand het reeds oornag verswak na die bekendmaking van die verslag. Groot onstabiliteit in die ANC het ongelukkig ŉ impak op breë stabiliteit in die land. Indien hierdie ŉ finale breuk en skeur in die ANC veroorsaak, kan dit net dalk sy politieke magsmonopolie help breek. ŉ Moontlike verbrokkeling van die ANC kan dalk ŉ nasionale koalisieregering in 2024 teweegbring. Dit is egter nog veels te vroeg om enige oordeel in hierdie opsig uit te spreek. Nou kan ŉ mens regtig maar net sit en kyk, en wag en jou kop skud oor die terugflitse na 2018 wat ons tans beleef. Ramaphosa verkeer waarskynlik nie op dieselfde kant van die korrupsieskaal as Zuma nie – maar hy is nou amptelik óp die skaal. Dit maak twee uit vyf van die presidente sedert 1994 wat in die skadu van korrupsie en groot ongerymdhede probeer oorleef (hoewel albei dit waarskynlik steeds sal ontken!). Dit boesem ook nie ŉ massiewe hoeveelheid vertroue in hierdie demokrasie in nie. As ŉ mens elke verkiesing getrou gaan stem en steeds met die politieke afval in topleierskap moet sit, sal ŉ mens natuurlik polities moedeloos en uitgeput word. Dalk begin die werklikheid nou al duideliker word dat Suid-Afrika nie bloot ŉ leierskap- of regeringsprobleem het nie, maar ŉ bedelingsprobleem. Die feit dat ons in afwagting moet sit om te hoor watter korrupte grootman ons volgende gaan regeer, is nie normaal nie!