Dis skuins voor middagete en ’n klein groepie vergader hier vir die laaste sessie van ’n meditasie retreat. Ons meditasie teacher gee haar laaste dharma-praatjie en sluit af met ’n gedig. Sy sê dis deur haar gunsteling digter, Mary Oliver, geskryf. Die naam lui geen poëtiese klokkie by my nie. Soos ons teacher begin lees, sluit ek my oë, iets wat ek gereeld doen wanneer ek na voorlesings luister.
Met Oliver se dood ’n paar dae gelede, het huldeblyke ingestroom vanuit ’n menigte oorde, iets wat die digter miskien nie eintlik ernstig sou opneem nie: sy het geglo dat haar gedigte vir hulself moes opstaan en wou nooit te veel oor een van hulle weggee nie. Alhoewel Oliver ’n uiters private persoon was (sy het slegs ’n handjievol onderhoude toegestaan in haar skryfloopbaan van ongeveer 55 jaar) het sy in die afgelope vyftien jaar of so ’n uiters gewilde voorleser van haar eie gedigte geword dermate dat bykans al haar byeenkomste stampvol was. Ook verskyn twee CD’s waarop sy haar gedigte lees.
Op hoërskool bank sy skool vir ’n lang tyd en verdiep haarself in Walt Whitman se poësie en die natuur; die omgewing waar hulle bly is landelik, omring deur woude:
In 1953 besoek sy Steepletop, die tuiste van die digter Edna St Vincent Millay, waarna sy later teruggaan om daar in te woon as assistent van Norma Millay, Edna se suster, wat aangestel is as Millay se literêre eksekuteur. Nadat Oliver terugkeer na Ohio, studeer sy vir ’n jaar onderskeidelik aan die Ohio State-universiteit en Vassar-kollege, nadat sy ’n beurs ontvang. Sy voltooi egter nie haar studies nie, maar dit verhoed haar nie om in 1980 ’n Mather besoekende professorskap te ontvang aan Case Western Reserve-universiteit nie. Sy word ook aangestel as die poet-in-residence by Bucknell-universiteit in 1986. Vele ander aanstellings volg.
Dis moeilik om reg te laat geskied aan ’n digter soos Mary Oliver. “Wild Geese” het my oopgebreek op daardie wintermiddag in 2007 toe my kop vol donkerte was; toe ek nie meer gedigte kon skryf nie. Maar soos ek meer van haar gedigte begin lees het, het die lig deur ’n skrefie begin val wat stadigaan ’n luik vol helder lig geword het. My eerste blog op Versindaba handel oor Mary Oliver (sien asseblief die bibliografie wat die skakel insluit): Stadig maar seker het ’n doktorale tesis vorm begin aanneem en op 11 September 2013 het ek my Ph.D. ontvang vir “Bride of Amazement”: A Buddhist Perspective on Mary Oliver’s Poetry. Die gedig waarop my titel geskoei is, is “When death comes”:
Nog ’n voorbeeld van studente-protes is dié teen die VSA se betrokkenheid in Viëtnam in die 1960’s en 1970’s.
Kent State University in Ohio is ’n voorbeeld van hoe protes gruwelooslik skeef kan trek. Neil Young, toe nog ’n jong musikant, het feitlik onmiddellik die volgende lirieke geskryf nadat hy berigte oor die nuus gesien het. 4 Mei 1970 sou nooit weer net nóg ’n datum in die geskiedenis wees nie. Crosby, Stills, Nash & Young se opname hiervan volg op 21 Mei van dieselfde jaar:
Elke nuwe generasie voel dat hulle ’n nuwe hond het om te skop en dat hierdie skoppe die wêreld gaan omskep in ’n Beloofde Land.
Uiteraard soek die nuwe geslag na waarheid. Kanaän is aan hulle belowe. Hulle woede is te verstane. ’n Generasie soos Kerkorrel s’n ook: God sal aan jou kant wees as jy die terries vermorsel. Dit het egter nie gebeur nie. Jong mans is aan die vaderland geoffer. Sonneskyn en Chevrolet het ’n Donkerland geword:
’n Protes-narratief wat benoud raak, wat homself vasdraai in sy eie jeremiades, kan nooit iets anders as ’n telling bly nie. Jy moet jouself in volwasse geselskap kan handhaaf. Dit beteken nié dat jy alles moet aanvaar nie. Dit beteken wel dat jy sloppy thinking halt sal moet roep om die weg oop te baan na ’n kragmeting tussen die ou en nuwe status quo. Jy kan egter nie die ou status quo op die vloer laat sit soos stoute kleuters terwyl jy ’n tantrum gooi en op die tafels toyi-toyi nie. Dit help nie om dieselfde ou slagspreuke rond te slinger nie; niemand wil meer daarna luister nie. Dié het ironies genoeg verpiep geraak, al word dit uitgebulder op mikrofone wat kringfluit.
Intussen is hierdie generasie studente vinnig besig om nog ’n verlore generasie te word. Hierdie jongmense het nie ’n stewige basis om hulleself internasionaal te handhaaf nie. Jy moet immers kruip voor jy kan loop of hardloop. Anders gaan jou knieë nerf-af wees op ’n gereelde basis.
Met Hildegard von Bingen in die agtergrond, lees ek die afgelope jaar se dagboekinskrywings. Laasgenoemde beslaan veel minder bladsye as gewoonlik: 2016 was ’n jaar waarin ek vir lang tye niks neergepen het nie.
Ek onthou vanjaar eerder as ’n jaar van groot veranderinge. Die grootste hiervan was ’n Groot Trek; die keer na ’n ander provinsie. Om jou lewe uit te sorteer en weereens in bokse te pak, is soms net te veel. Drie trekke in vier jaar.
’n Hele buitekamer vol boekbokse moes ternouernood aangespreek word. Wonderlike boeke moes van afskeid geneem word. ’n Egpaar wat tweedehandse boeke opkoop, verneuk ons: vragte boeke word in goeder trou aan hulle toevertrou omdat die trek baie vinnig moes plaasvind. Hulle sou na elk van die boeke kyk en dan ’n regverdige prys saamstel. Ondermeer was daar ’n hele versameling Herman Charles Bosman. Twee bakkievragte boeke word weggery waarna net R300-00 in ons rekening inbetaal word.
Nog ’n bundel wat ek herhaaldelik na toe teruggekeer het hierdie jaar, is Olga Kirsch se Oorwinteraars in die Vreemde. Alhoewel ek gelukkig nie die ongetemperde isolasie van die émigré ken nie, resoneer ek steeds met veral die gedigte wat Kirsch-as-huurder in die vreemde oopskryf. En alhoewel die huis wat ons huur ons eie besittings bevat, ken ek die voorafgaande maande se tydelike verblyf waar jy jou tentpenne elke keer uit die grond moet trek met net die nodigste in plastieksakke en tasse.
#Een: ’n Beklemmende gevoel dat ek met ’n kartonbordjie op straat gaan moet bedel. Ek hou van Kersgeskenke koop. Die plek waar ek werk glo nie in die konsep van ’n bonus nie. Dus lê ek nagte wakker oor my pennies en pondjies. Januarie strek voor my soos die Knersvlakte.