Daar is deesdae baie mense wat met groot spyt rondloop oor die plateversamelings wat hulle verkoop of weggegee het toe CD’s die musiekmark begin oorneem het. Wêreldwyd raak plate al hoe gewilder. Madeleine Barnard berig.
“Dis soos boeke. Kuns. Estetiese besittings wat deel is van wie jy is en wat jy wil hê mense van jou moet weet.”
Die groot Afrikaanse skrywer Abraham de Vries praat aan die vooraand van sy 80ste verjaardag oor die “Middeleeuse Klein-Karoo”, die dood van skrywers en die “moord op Afrikaans”.
“Maar ek het ‘n héngse klomp ander geskryf… Mense vergeet partyslae jy gebruik jou klein vaderland, soos ou Con de Villiers sou gesê het; jy gebruik die stukkie van die land wat jy ken en dan dra jy verhale soontoe, dis nie verhale wat jy noodwendig daaroor skryf nie, dis verhale wat jy soontoe neem omdat jy die wêreld ken, die mentaliteit van die mense ken.
“Neem nou die Kersverhaal wat ek vir Die Burger geskryf het… Die klomp Kersverhale wat ek oor die jare geskryf het, is ‘n soort petite histoire, ‘n klein geskiedenis van die wêreld daar. In die jongste verhaal kom die mense byvoorbeeld die aand daar aan in die Klein-Karoo, of Kannaland-Karoo soos ek dit genoem het, en waar is hulle die aand tuis? In ‘n klomp werkershuisies wat in oornaghuisies omgebou is. Dis amper half onopgemerkte goed, maar dit is tog ‘n totále wêreld wat verander.”
Hy praat oor sy vriendskap met wyle Adam Small en die jongste video-portret wat hy oor hom gemaak het.
“Dis die eerste een. Die tweede een gaan Breyten (Breytenbach) wees, dink ek. Dit is vir kinders. Jy weet, die kinders gaan nie meer vandag skool toe met die algemene kennis wat ons gehad het nie. Daarom is sulke soort van goed belangrik vir hulle. Boonop ding jy mee met die televisie en die tipe van goed. As hulle nou kan sien hoe Adam self die gedigte lees, dan raak dit vir hulle belangrik. Ons beplan eintlik om so ‘n hele reeks te maak waar digters kortliks sê waaroor die gedig gaan en waarna hulle moet oplet en dan die gedig voorlees.”
“Mý boeke gaan vergete raak omdat dit nie in ‘n ander taal geskryf is nie … Die Afrikaanse koerant, die Afrikaanse boekwêreld, die héle Afrikaanse wêreld, het ‘n probleem. En hierdie probleem is verskríklik diepliggend en dit is die móórd wat ideologie pleeg op taal.
“Maar as jy dit bewustelik doen, dan gaat hy in sy glorie in. Ek weet wel presies waar ek Spioene gekry het en hoekom ek gedink het: blikskottel, hiér sit ‘n storie! Vertel hierdie storie!
“En natuurlik die soort afwykendes van die Middeleeue … Ons praat altyd van die donker Middeleeue, maar dit was als behalwe ‘n donker tydperk, die Renaissance het op die loer gelê in baie opsigte. Maar kyk nou byvoorbeeld Pieter Bruegel die Oue en daai snáákse vlieënde visse van hom. En wie is dit wat die naaste aan hom is?
“Die slot van enige kortverhaal is eintlik veronderstel om ‘n lig te werp oor dit wat jy vertel het, om dít in perspektief te plaas en om die geheel af te rond, en dít is partyslae moeilik, want dit is partyslae waar jy … jy moet taal goed ken.
“Ek sou dit nie kon doen in Nederlands óf in Engels óf in enige ander taal wat ek ken nie. Daarvoor het jy die skaduwees en die ligkante van Afrikaans nodig. Dít is die aspek van taal wat Stellenbosch nie verstaan nie … Die feit dat dit deel is van ‘n lewende organisme; dit is nie iets wat jy gebruik soos ‘n mandjie wat jy … Dis nie Rooikappie wat vir Ouma goed neem in ‘n mandjie nie. Dis die fluisteringe van die wolf … Taal is daai fluisteringe van die wolf … en wat die houtkapper gehoor het.”
Ek weet Twitter is ‘n lokval vir bekke wat nie koppe het nie, ek weet fopnuus regeer die wêreld se denke en oordeel, ek weet robotte gaan wen, en karre gaan eersdaags sonder mense bestuur word.
Dis te erg. Ek skakel die nommer. “Jy het my 02.17 vannag geskakel,” sê ek. Die duidelik verergde manstem sê: “Nee, jý het my in die middel van die nag gebel.”