Thapelo ya motho ya se nang molato ha a nanarelwa.
Ho monga baphokodi. Ka pina ya Aletashethe. Sefela sa Davida, sa mohla Saule a rometseng ho lebela ntlo, a tle a bolawe.
1Ntwele ho bao e leng dira ho nna, Modimo wa ka! O mpee qhobosheaneng hole le ba ntsohelang matla! Dilemo tse ngata di fedile rentse re emetse maemo a rona a bophelo a fetohe naheng ena ya Afrika Borwa. Re qetelletse re dumetse hore mohlomong tsohle di tlameha hoeba ka tsela ena, ke a kgolwa o a ipotsa hore ebe ke tsela efe eo ke buang ka yona kahoo, ke tlameha ho hlalosa ka ho fetisisa hore ebe ke eng ena eo ke buang ka yona.
Nakong ya mmuso wa kgatello, nakong eo batho ba setjhaba sa ha rantsho ba neng ba kgethollwa ka lebaka la mmalla wa letlalo la bona, maphelo a ma-Afrika Borwa a mangata a ne ale tsietsing e tshabehang, kellelo le yona e boetse e jwetsa motho hore haho se molemo seo aka se jalang bopehlong bona beo re bophelang. Leha tsena tsohle di ne di etsahala, re bone batho bakang Tsietsi Mashenene ba nehela maphelo a bona ntweng e kgahlano le puso ya kgethollo dilemong tsabo 1970, rebile re qetelletse re bone puo ya leleme la seburu (Afrikaans) e tloswa dikolong ka lebaka la mehwanto e etsaehetseng ka 1976 Soweto le naha ka bophara.
Morao hore mmuso wa kgethollo o fele, mme African National Congress (ANC) ebe ka taolong, ditshepiso tse ngata di ile tsa etswa. Tjhe nna kene kesale moshanya empa, ho holeng hwaka ke ile ka ellelwa hore ka morao ho dilemong tse ding le tse ding tse hlano, mekgatlo e kenyelletsang ANC e etsa ditshepiso ele tsela ya ho bokella tshihetso e matlafetseng hore dikgetho di fenywe. Haho phoso ka sena, feela bothata bo hlahella ha ditshepiso tseo di sa phethahatswe, batho ba qala ba lahlehelwa ke tshepo ho ba ka taolong. Ha se tshepo feela e lahlehang, empa, bohle ba qetella ba inkela molao matsohong ka tshepo ya hore tsohle ditla phethoha.
Dibekeng tse mmalwa tse fitileng, sekolong sa thuto e phahameng sa Witwatersrand re bone baithuti ba hwanta kgahlano le ditheko tse phahameng tsa thuto. Mohwanto ona o qadile ele monahano feela hore mohlomong sekolo sa Wits hammoho le mmuso oka taolong wa ANC otla mamela di tletlebo tsa bahwanti. Baithuti ba kenyelleditseng Mojalefa Kolisang, Mpendulo Mfeka, Kagisho Nkadimeng, Hans Dladla, Mpho Masuku hammoho le Mpho Ndaba-Kalebe ba hara ba bang ba baithuti ba nkileng qeto ya ho hwanta kgahlano le qeto e nkilweng ke Wits mabapi le nyollo ya tjhelete eo baithuti bae lefang bakeng sa hoithuta sekolong mona. Qalehong ho ne ho bonahetse eka ha ho motho yo a neng a na le thahasello ya ho lwantshana le qeto ena, nomoro ya bohle baneng ba ikemiseditse ene e nyahamisa ka tsela e makatsang.
Tsohle di ne di tsamaya ka nepo leha feela ke ne ke ipotsa dipotso tse hanang hofela. Engwe ya dipotso tsaka ene ele hore ebe retla fenya ntwa kgahlano le sekolo le bohle ba amehang na? Ke boetse ke dumela hore rene resa tlameha ho hwanta kaha mokgatlo oka taolaong wa ANC o tlamehile ho netefatsa hore thuto naheng ena, e fumaneha ha bonolo mothong emong le emong, haholo hobane ke tokelo ya moahi emong le emong hore a fumantshe ditokelo tsa hae ka ho nepahala le ho phethehala.
Mohlomphehi Bantu Biko o boletse hore re tlameha ho netefatsa hore hara setjhaba hoeba le mananeo a thusang tswelopeleng ya setjhaba. O bolela hore sena se thusa hore re tlohele ho kopa thusa le ho tshepa ba tswellisang kgatello pele. Biko o re ruta boikemelo jwalo ka setjhaba sa rantsho.
Mmuso oka taolong o hloleha ho phethisa ditshepiso tsa o ne tse e leng tseding tsa dintho tseo Biko a buang ka tsona. Motho a ka ipotsa hore ebe na kannete, kemang yaka taolong hobane haho letho le lekalo le fetohileng morao ho 1994. Ke dumela hore hang ka morao hore mmuso wa kgethollo o fihle pheletsong, batho ba ha rantsho ba ne ba tlameha ho nehwa monyetla wa hoeba ka taolong mapabi le moruo wa naha, empa hobane haho letho le jwalo le etsahetseng, rona ba ha rantsho re iphumana rele ka lehlakoreng le thsokolong kaho fetisisa.
Re iphumana re tlameha ho kopa kaho sa feeleng haele nako ya ho lefa tjhelete ya boingodiso dikolong tsa thuto e phahameng. Re boetse re iphumana re nyenyefatswa ka lebaka la mokgwa oo releng kateng (mmala wa letlalo la rona, moriri wa rona le maleme ao re a buang).
Ha retla thutong ya setjhaba sohle, diphethoho mapapi le puo e sebediswang dikolong, ene e tlameha ho fetoha ele hore re kgone ho bea pele maleme a fapaneng a teng, a ele kgale a buiwa lefatsheng leno. Ho bua nnete, mokgatlo wa #FeesMustFall o butsi mahlo aka mabapi le tsela eo bophelo baka jwalo ka motho e motsho, bo leng tsietsing ka teng. Ke tshepa hore ka leleng la matsatsi, retla buleha mahlo ele ho bona hore hoeba motho a motsho ho hotle, kahoo re tlameha ho ipeha pele ho bohle.