Muvhuso wo thoma mbekanyamushumo ntswa ya vhugudisi ine ya vhidzwa mbekanyamushumo dza vhugudisi ha mushumo. Uvhu vhugudisi ho itelwa vhathu vha sa shumi. Uku kubugwana ku ṱalutshedza uri iyi mbekanyamushumo i shuma hani.
Mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo (learnership) ndi mini?
Ndi mbekanyamushumo ine ya ita uri muthu a vhe na ndalukano dza mushumo. Mbekanyamushumo dza vhugudisi ha mushumo dzi katela u guda ha kilasini, gudedzini kana kha senthara ya vhugudisi na vhugudisi vhune vha vhu wana mushumoni. Uri vha kone u shela mulenzhe kha mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo, tshithu tshihulwane tshine tsha tea u sedziwa ndi uri hu tea u vha hu na mutholi o ḓiimiselaho nahone ane a kona u ṋetshedza tshenzhemo ya mushumo.
Ndi vhafhio vho teaho u ita khumbelo ya mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo?
Muṅwe na muṅwe a nga ita khumbelo ya mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo. Izwi zwi amba uri mbekanyamushumo dza vhugudisi ha mushumo dzi tea u itelwa vhagudi vhane vha kha i bva u fhedza zwikoloni kana magudedzini na vhathu vha sa shumi khathihi na vha no shuma. Mbekanyamushumo dza vhugudisi ha mushumo a dzi sedzi miṅwaha ya muthu?
Muvhuso wo tenda uri musi hu tshi nanguludzwa vhathu malugana na mbekanyamushumo dza vhugudisi ha mushumo, vhagudi vha 85% vha tea u vha vharema, vha 54% vha tea u vha vhafumakadzi hone vha 4% vho tea u vha vhathu vho holefhalaho.
Zwi ḓura vhugai?
A hu badelwi tshithu musi muthu a tshi oa u ya kana u dzhenela mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo. Muṅwe na muṅwe o nangiwaho kha mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo u tea u holelwa nga mutholi. Muholo wonoyo u ya nga lushaka lwa mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo. Naho Minisia vha zwa Mishumo vho tenda malugana na levele ya muholo ya fhasisa ine ya tea u holelwa vhagudi na nyimele, mutholi a nga badela muholo une wa fhira wonoyo. Hu tendelanwa nga muholo na nyimele na mugudi phanḓa ha musi mbekanyamushumo i tshi thoma?
Zwi dzhia tshifhinga tshingafhani?
Tshifhinga tshi o fhambana u ya nga mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo, fhedzi kanzhi a tshi nga vhi nga fhasi ha ṅwaha.
U ya kana u dzhenela mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo zwi amba mini kha nṋe.
Arali vho ṱanganedzwa kha mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo, vha o tea u saina thendelano i re mulayoni na mutholi. Muthu kana dzangano ḽine a ṋetshedza thiori ya vhugudisi u/i tea u saina iyi thendelano. Izwi zwi o vha ṱalutshedza uri ndi zwifhio zwe zwa lavhelelwa kha vhone na uri ndi zwifhio zwine vha o tea u ita?
Ndi vhafhio vhane vha shela mulenzhe kha mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo na uri mushumo wavho ndi ufhio?
Mugudisi u iswa kha mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo, u saina thendelano i re mulayoni na mutholi, ine ya bula dzipfanelo na vhuḓifhinduleli zwa mugudi, na u tevhelela mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo.
Mutholi u ṋetshedza tshenzhemo ya mushumo ya mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo na u saina thendelano i re mulayoni yo sainiwaho nga mugudi ine ya bula dzipfanelo na vhuḓifhinduleli hu tshi katelwa na thendelano ya muholo wa mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo.
Muṋetshedzi wa vhugudisi/mugudisi u ṋetshedza vhugudisi o imela mutholi na u saina thendelano i re mulayoni ine ya bula pfanelo dza muṋetshedzi wa vhugudisi na vhuḓifhinduleli,
Ndaulo ya Vhugudisi na Khethekanyo ya Pfunzo (A Sector Education and Training Authority (SETA)) i dzudzanya na u tshimbidza tshikwama tsha mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo kha sia o tiwaho a ikonomi (tsumbo, vhuendedzi kana vhuendelamashango na mafunda, na u khwaṱhisedza uri vhugudisi vhu kha maimo a indasiṱiri (phulufhedziso ya khwaḽithi kana ya maimo a nṱha)?
Muhasho wa zwa Mishumo u a thola, u nanguludza na u rumela vhathu vha sa shumi vhane vha swikelela maimo a fhasisa o vhewaho kha mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo yo tiwaho kha vhatholi vhane vha oa vhagudi. Mutholi ndi ene ane a dzhia tsheo ya u fhedza?
Ndi o wana mini musi mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo i tshi fhela?
Musi mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo i tshi fhela vha o vha vha na ndalukano ine ya angedzwa kha shango ohe. U khwaṱhisedza uri vha na ndalukano, vha o ṋewa ṱhanziela. Iyi ṱhanziela i o ṱalutshedza zwikili zwe vha zwi guda?
Ndi o wana mushumo musi ndi tshi fhedza mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo?
Arali vha songo tholiwa kana vha sa shumi musi mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo i tshi thoma, a ri vha fhulufhedzisi uri vha o wana mushumo musi i tshi fhela. Mutholi ane a vha ḓea vhugudisi ho ngo tea u vha ḓea mushumo. Fhedzi ndalukano na tshenzhemo ya mushumo zwi o vha ita uri vha vhe kha vhuimo ha khwine ha u wana mushumo u fhira u thomani. Zwi nga dovha zwa ita uri vha pfe vha tshi oa u wana dziṅwe ndalukano kana u thoma bindu ḽavho vhone vhane?
Khumbelo ya u dzhenela mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo i itwa hani arali ndi sa shumi kana ndi songo tholiwa?
Kha vha ḓiṅwalise na Muhasho wa zwa Mishumo sa muthu ane a khou oa mushumo nga u ḓadza fomo ya vhuṅwalisi yo ṱumetshedzwaho na fomo ine ya sumbedza madzangalelo avho. Musi vho fhedza vha dzi ḓee vhashumi vha senthara ya zwa mishumo kana vha dzi rumele?
Vha vhone uri zwidodombedzwa zwavho zwa vhukwamani zwi dzula zwo luga.
Senthara ya zwa mishumo i o vha kwama arali vha tshi fusha ṱhoḓea dzo vhewaho dza mbekanyamushumo ya vhugudisi ha mushumo ya mutholi onoyo?
Arali vha tshi fusha ṱhoḓea, vha nga kha i vhidzwa muṱanganoni na u sedzuluswa phanḓa ha u nanguludzwa ha u fhedza?
Zwidodombedzwa zwa Vhu?
Arali zwo ralo, kha vha vhu bule?
Vha mudzulapo wa SA?
Arali zwi songo ralo, vha mudzulapo wa ngafhi?
Vha na ḽaisentsi ya u reila?
Ndalukano dza nga murahu ha ma?
Ndi khou khwaṱhisedza uri mafhungo a re afho nṱha ndi ngoho.
Afha fhasi hu tevhela mutevhe wa masia a u guda o fhambanaho na miṅwe mishumo ine vha nga kona u i ita kha sia a u guda. Kha vha zwi dzhie uri vha kona u ita zwoṱhe, vha ḓee sia iwe na iwe maraga u ya nga ha uri vha i takalela zwingafhani kana uri vha iphina zwingafhani nga mishumo ya sia ḽeneḽo a u guda. Kanzhi zwine ra zwi funa zwi nga sumbedza uri madzangalelo ashu ndi afhio. Arali vha tshi funa fhedzi mushumo muthihi wo buliwaho sa tsumbo kha sia a u guda, vha u talele nga fhasi vha dovhe vha ḓee sia ḽeneḽo a u guda maraga u ya nga lufuno lwavho malugana na mushumo wo talelwaho. U ḓea maraga hu tea u itwa nga nḓila i tevhelaho: 1 A thi u funesi, 2 A thi u funi, 3 Ndi u funa lwo linganelaho, 4 Ndi a u funa, 5 Ndi a u funesa?
Vhulimi na Ndondolavhupo.
U bveledza zwiḽiwa nga vhulimi kana vhufuwi. U ṱhogomela ngade kana zwiraba, maḓaka na vhupo. Vhulimi na vhufuwi, u shuma dziphakhani, zwirabani kana ngadeni na ndondolo ya maḓaka na vhupo.
Vhutsila na Mvelele.
U ita zwithu zwavhuḓi kana u ita mitambo ya u mvumvusa vhathu. U vhumba dzikhali na u lunzhedza vhulungu, u tshina, u imba, muzika, mitambo, u ita dzifilimu na u dzhia zwifanyiso, thelevishini, vidio, u tamba kana u edza (acting), u dizaina na u khavhisa, vhutsila ha u ola na u pennda zwifanyiso.
Mabindu, mbambadzo na vhulangi. U dzudzanya na u khwaṱhisedza uri khamphani i shuma zwavhuḓi. U ita zwitatamennde zwa masheleni zwa khamphani, u langa khamphani, u langa vhashumi, u renga thundu dza khamphani, u maketa kana u rengisa zwibveledzwa zwa khamphani, u langula kana u tshimbidza ofisi, u langula vhushaka ha khamphani na tshitshavha, ndi uri vhushaka vhukati ha dzangano na tshitshavha.
Ngudo dza Vhudavhidzani na luambo. U shumisa luambo u itela u thusa vhathu u wana mafhungo nga u amba na nga u tou ṅwala. Mupinduleli, ramafhungo wa magazini ya gurannḓa, makone/muivhi wa zwa luambo, muṅwali wa dzikhophi, u ṅwala dziatikili kana mawalo?
Pfunzo, vhugudisi na mveledziso. U funza na u gudisa vhathu. Mugudisi wa zwikolo, zwiimiswa zwa pfunzo zwa nṱhesa u fana na Dziyunivesithi, Dzithekhinikhoni, Dzikholidzhi/magudedzi a Thekhenikhala, u gudisa vhana vhaṱuku (mveledziso ya vhana vhaṱuku ya u thoma).
Vhubveledzisi/vhumagi, vhuinzhiniere na thekhinolodzhi. U ola mitshini, maburoho, dzibada, mabupo, mitshini ya iekhihirikhi na ya iekhihironikhi, u bveledza na u ṱumekanya zwipiḓa zwa mitshini uri i kone u shuma zwavhuḓi na zwa migodi?
Ngudo ya zwa Matshilisano na zwa Vhathu. U guda sialala ya vhathu uri u kone u vha thusa. U shuma na vhathu na u vha bveledzisa (Ngudo ya zwa muhumbulo (Saikhoḽodzhi) na vhugudisi ha zwikili zwa vhutshilo, ngudavhurereli (mufunzi), ivhazwakale, ngudo ya shango na uri ndi ngani vhathu vha tshi dzula dziḓoroboni (ḓivhavhupo), Ngudo ya vhushaka ha vhathu (musosiolodzhi), ngudo ya vhathu vha kale na phukha (Akhiolodzhi)?
Mulayo, saintsi, saintsi ya zwa vhuswole na vhutsireledzi. U vhona uri hu vha na tsireledzo na u tsireledzea ha vhathu na mulalo shangoni. Mapholisa, vhaimeleli na vhatshutshisi, tshumelo ya zwa vhululamisi (dzhele), u tevhela buḓo a zwa vhupileli (vhuswole, vhuswole ha maḓini, vhuswole ha muyani)?
Saintsi dza zwa Mutakalo na Tshumelo dza zwa matshilisano. U thusa vhathu nga u ṱhogomela mivhili yavho na mutakalo wavho maluvhini. U thivhela malwadze, u ṱuṱuwedza mutakalo, u ṱhogomela vhalwadze, u onga, mushumi wa kha ambuantsi, masia a zwa dzilafho, u shumela vhapo?
Mathematiki (saintsi ya mbalo), saintsi ya Fisika na saintsi dza vhutshilo.
U shuma nga dzinomboro u itela u thasulula thaidzo, u shuma nga dzikhomphwutha u itela u vha na rekhodo ya mafhungo na u shuma nga zwithu zwi tshilaho. Ngudo dza khomphwutha, rambalo, baolodzhi (ngudo ya zwimela na phukha).
Dzitshumelo. U thusa vhaḓwe vhathu u fana na u vha rengisela zwiḽiwa resitorentini na dzihodelani na zwiṅwe zwa u ḓimvumvusa, u shuma sa tshefi, muthu ane a tshimbidza vhaendi, zhendedzi?
U pulana na u fhaḓa.
U pulana na u ola zwifhaṱo u fana na kha akhithekitsha, u fhaḓa dzinnḓu, u fhaḓa dzibada na maburoho, u dzhenisa thambo dza muagasi?
Kha vha ṅwale masia mararu a u guda e vha a ḓea maraga dza nṱhesa.