Die stokkie waarna verwys word, is die sotskolf wat die nar aan die hof van die koning gedra het (dikwels in die vorm van ‘n stok met eselsore). Die spreekwoord was eintlik ‘n vermaning aan die nar om sy grappies nou te staak en vir homself te hou (letterlik op sy stok). Daar is ‘n Groningse toevoegsel en’t stokje in ‘t vuur, wat daarop dui dat die situasie so ernstig is dat die nar sommer die stok (met grappies en al) moet verbrand.
Te oordeel na die kommentaar deur diegene voor en diegene teen die artikel, glo ek die artikel het in ’n mate bygedra tot die aftakeling van sosiale samehorigheid in Suid-Afrika.
As wit Suid-Afrikaner en ’n senior amptenaar in ’n organisasie wat sommige (hoewel nie alle) gesigspunte deel wat Pillay die harnas in jaag, kon ek nie anders as om in die gesig gevat te voel oor haar simplistiese benadering nie. Die artikel is feitlik sonder enige feitegrondslag en die skrywer gee selfs toe dat sy die probleem in “breë trekke” veralgemeen. Hoewel ek glo dat Pillay ’n uitstekende joernalis is, het haar simplistiese siening van ons geskiedenis en sake van die dag haar met ’n oorvereenvoudigde perspektief gelaat, gestroop van ’n broodnodige nuanse.
Swart Suid-Afrikaners voer inderdaad ’n sukkelbestaan. Die eintlike probleem is egter nie die gesindheid van wit mense nie, maar dat die Suid-Afrikaanse regering hulle grootliks in die steek gelaat het.
Regstellende aksie is nie net onwettig kragtens internasionale wetgewing nie, wat ’n oorgangsklousule vereis, maar ook nie bevorderlik vir die meerderheid swart Suid-Afrikaners nie, wat steeds in haglike armoede leef. Die probleem is dat die opleiding en bekragtiging van mense om op ŉ gelyke grondslag te kan meeding, volkome verwaarloos word ten gunste van die obskure beginsel van “verteenwoordiging”. Laasgenoemde impliseer wesenlik dat die mikpunt van gelykheid verwesenlik sou kon word sodra die arbeidsmark verteenwoordigend is van die bevolkingsdemografie – ongeag of daardie swart werknemers bloot daar geplaas is oor hul ras. Dit is ’n duidelik bekrompe poging tot ’n kitsherstel van die gelykheidskrisis op formele vlak, terwyl doeltreffendheidsgelykheid by die agterdeur uitgegooi word.
Nog ’n unieke probleem wat deur swart Suid-Afrikaners in die gesig gestaar word, is dat hulle dikwels nie die voordeel van die twyfel kry nie. Die sterk beweging om swart Suid-Afrikaners in te sluit ongeag verdienstelikheid laat vele wit Suid-Afrikaners met agterdog teenoor swart Suid-Afrikaners wat sukses bereik. Huiskomitees by universiteitskoshuise is dikwels ’n teelaarde vir rassewrywing, om maar een voorbeeld te noem. Baie universiteite dwing rassekwotas af op huiskomiteelede. Dit lei tot die tragiese situasie waarin verdienstelike swart leiers, wat ingestem sou word, dikwels misken word as onverdienstelike kwotas wat bloot daar geplaas is om die swart kwotatal te vul. Dieselfde geld vir sport- en beroepsbeleidstellings.
Swart Suid-Afrikaners word ook vasgeknel in ’n siklus van armoede en werkloosheid deur ’n verlammende stelsel van maatskaplike toelaes. Sowat 16 miljoen Suid-Afrikaners (omtrent ’n derde van die bevolking) ontvang maatskaplike toelaes, wat die land meer as R109 miljard slegs in die finansiële jaar 2013/2014 gekos het. Die tragiese ironie is: Pleks daarvan om dit as ’n verleentheid te beskou, is dit ’n syfer waarop die Suid-Afrikaanse regering trots is. Tydens die afgelope nasionale verkiesing is dit selfs op plakkate uitgebasuin as trotse toonbeeld van die beweerde doeltreffendheid van die Suid-Afrikaanse regering. Rojale besteding aan maatskaplike toelaes, tesame met ons rampspoedige onderwysstelsel, dien net om hierdie Suid-Afrikaners in die siklus van armoede en werkloosheid te hou. Sonder ’n duidelike paradigmaskuif sal hierdie situasie net vererger.
In teenstelling met die populêre (of moet ek eerder sê populistiese) aanname, sal die arm Suid-Afrikaners kwaai getref word deur die stropingsveldtog teen Suid-Afrikaanse boere. Ondanks die feit dat Suid-Afrikaanse handelsboere jaarliks teen ’n tempo van sowat 134 per 100 000 (in teenstelling met die Suid-Afrikaanse jaarlikse moordkoers van 32 per 100 000) vermoor word, weier die Suid-Afrikaanse regering onwrikbaar om hierdie misdaadverskynsel as prioriteit te stel. Sedert die ANC sy magsgreep verstewig het, het die getal handelsboere in Suid-Afrika van amper 60 000 tot sowat 35 000 gedaal. Voorts sal die steun vir aggressiewe grondhervorming ook tot nadeel van die armes wees; die minister van grondhervorming, Gugu Nkwinti, het erken om so 90% van wit boere se plase onder die swart bevolking te herverdeel, is bloot teenproduktief. Desnieteenstaande plaas die Suid-Afrikaanse regering nou druk op die landbousektor om ’n onmoontlike 1 miljoen werkgeleenthede teen 2030 te skep. As die druk in die landbousektor tot ’n styging in voedselpryse lei, sal arm mense weereens die hardste getref word.
Nege jaar later het die regering hom in ŉ groter tameletjie bevind. Die winde van verandering het oor Suid-Afrika begin waai oor sy ekonomiese beleid en gevaarligte het begin flikker oor die gelddorstigheid en swak bestuur van sy openbare ondernemings.
Ekonome is van mening dat die SAL ŉ waarskynlike toets vir Gigaba sal wees. Indien hy dit druip, is nog ŉ ekonomiese afgradering van die land ŉ werklike moontlikheid.