REGS: ’n Bytende muggie, een van die Culicoides-spesies, sit knuppeldik gedrink aan bloed deur ’n kunsmatige membraan wat ontwikkel is om massas van die insekte vir navorsing te kweek.
IE vlieg in die salf, sover dit ons perde se gesondheid aangaan, is muggies. Dit klink na ’n ligsinnige vergelyking waar iets so verskrikliks as perdesiekte ter sprake is. Tog is die nietige muggie werklik waar die groot sondaar wat slag om slag soos ’n wreedaardige tier onder die perde in ons eie wêrelddeel maai.
Dis weliswaar nie die muggies self nie, maar die virus wat hulle onder perde versprei wat die perdetelers so vrees. Dit kan vergelyk word met die malaria-parasiet wat deur ’n sekere muskietsoort na mense oorgedra word.
Perdesiekte self kan ’n paar vorms aanneem. Een daarvan is die longvariant, wat ook dunkop genoem word. Die aangetaste perd se koors is baie hoog en hy worstel letterlik om asem te kry. ’n Baie hoë persentasie van die aangetaste diere vrek en die dood kom vinnig. Dit is werklik geen mooi gesig om ’n swetende, proestende perd te sien staan met sy voorpote van mekaar af en skuim wat by sy oopgesperde neusgate uitkom nie.
Die hartvariant van perdesiekte staan weer bekend as dikkop. Sowat die helfte van die lyers vrek ná sowat ’n week. Swelling van die kop en ooglede kom veral voor, met bloeding in die vliese van die bek en oë. Die perd se slukfunksie word naderhand heeltemal belemmer. Daar is ook ’n gemengde vorm van perdesiekte waar die simptome van dun- sowel as dikkop ondervind word.
Maar perdesiekte is natuurlik lank nie die enigste kwaal wat die perd kan tref nie, hierdie betroubare ry- en trekdier wat reeds so ’n lang pad met mens saamkom.
Die perd is immers ons hulp en bystand waardig, want hy was lank, naas die hond, die mens se beste vriend. As aristokraat onder die diere was hy van die vroegste tye af ons getroue bondgenoot—in oorlog en vrede. Al die moontlike siektes ten spyt is hy sterk, vinnig en vaardig, en boonop inskiklik en liefderyk teenoor sy eienaar en nog baie meer. "Met al hierdie eienskappe in hom verenig," só is daar al oor die perd geskryf, "het hy onnoemlik baie bygedra tot die vooruitgang van die beskawing."
IN die baie verre verlede—sê die wetenskaplikes—was die grootte en omtrek van die vastelande en oseane oor die aardbol baie anders as vandag. Daar het toe ook baie diere gelewe wat vandag nie meer bestaan nie.
Omdat Van Riebeeck egter aanvanklik nie rydiere gehad het nie, het hy ’n boodskap aan die Kompanjie se base in Nederland, die sogenaamde Here Sewentien, gestuur dat perde aan die Kaap dringend nodig was. Hulle het hierop geantwoord dat hulle nie aan sy versoek kon voldoen nie en dat hy van die plaaslike gestreepte wilde perde moes vang en tem.
Ons arme Jan! Nodeloos om te sê het die pogings met die pajama-perde nie geslaag nie, en in 1653 het ’n retoervloot vier perde uit Java hier afgelaai. Dit was die begin van die groot Suid-Afrikaanse perdestorie.
In die afgelope drie eeue het perdetelers wêreldwyd hard gewerk om die verskillende perderasse te verbeter en rasse te ontwikkel wat besonder geskik vir bepaalde take is. Só is daar vandag saalperde vir die renbaan, jagperde met ’n groot uithouvermoë, trekperde wat swaar vragte kan sleep en polo-ponies wat die ingewikkelende aksies van polo geleer kan word.
LINKS: Animasie van ’n perd wat galop, gemaak van foto’s deur die Engelse fotograaf Eadweard J. Muybridge (1830–1904), wat ’n groot deel van sy lewe in Amerika deurgebring het en baanbrekerswerk ten opsigte van die waarneming van die bewegings van diere gedoen het. Deur van ’n reeks van 24 kameras gebruik te maak, kon Muybridge die vraag beantwoord of perde al vier pote in die lug het wanneer hulle galop. Dit is inderdaad die geval, soos ook hier gesien kan word. Elke kamera was verbind met 'n draad wat deur die bewegende perd raakgetrap is—en die kameras het op die ry af geklik het om die beweging vas te lê.
Die perd se gebit lyk voorts of dit vir ’n stang gemaak is. Daar is ’n wye opening tussen voor- en kiestande in die bo- en onderkaak en dis in hierdie opening waar die stang lê. Perde is groot grasvreters, maar nie herkouers nie.
Dit is dan kortliks die verhaal van die perd, ’n dier wat voor die koms van die motor sy glorietyd gehad het, hoewel daardie tyd reeds lank verby is. ’n Mens kan jou ook nie indink wat die ridders van ouds sonder hul perde sou gedoen het nie—hulle sou in elk geval nie ridders genoem kon gewees het sonder dat hulle ruiters was nie! Maar die perd se rol is nou uitgespeel as helper van die mens. Tog moet ons vir hom baie dankie sê vir alles wat hy in ons geskiedenis vir ons beteken het.
• Die muil is ’n kruising tussen ’n perdemerrie en ’n donkiehings, wat baie van albei sy ouers se eienskappe het—die vermoë om swaar laste te dra soos sy ma en die bou en taaiheid van sy pa.