Gotiese bangmaak- skryfkultuur in Afrikaans
Author Topic: Gotiese bangmaak- skryfkultuur in Afrikaans (Read 1752 times)
« on: January 18, 2019, 06:15:15 AM »
My eerste kenningsmaking met 'goties' was reeds in my kinderjare. Grootgeword met die bangmaak spook- en goëlstories. Die was eie aan die delwersgemeenskap. Tot vandag toe spyt dat ek dit nie aangeteken het nie. Dit sou voorwaar 'n eiesoortige skatkis vol spookagtige onheil gewees het.
In 'n Artikel oor die Gotiek in die Afrikaanse letterkunde deur Gerda Taljaard-Gilson noem sy dat "Goties" impliseer spitskatedrale met klipbeelde van spuierduiwels, spookgeteisterde herehuise met krakende trappe en nokke vol vlermuise.
Maar hoe lyk ons unieke Gotiek in Afrikaans? Sy haal die volgende aan: Hier kom die duiwel in die mielieland aan; hy seil op sy maag; hy't 'n macintosh aan; en hy jaag sy dissipels dat die stof so staan.
Uit ons eie geledere het Assie se oupa, sy weergawe:
Twee tarrentale en 'n afkop haan.
Daar kommie duiwel innie appelboord aan.
Hy jaag sy dissipels dat die stof so staan.
Gerda beskryf dit so: Ons Goties is 'n blatjang met allerlei skeute inheemse bestanddele soos toordokters, reënmakers, poltergeeste, tokkelosse, afkop Voortrekkernooientjies, giggelende hiënas, zombi's en slinkse Slamaaiers. Want ril en gril en gru en sidder dié wil ons, reeds sedert Afrikaans se babaskoene: dink maar aan AG Visser se koplose ruiter van Skimmelperdpan: "Waarom rus jy nie, rus jy nie, Jan van der Meer?" ("Dis geen plek vir 'n Christenmens daar in die nag.")
Pragvoorbeelde kan gevind word in Langenhoven se bonatuurlike verhale in die kortverhaalbundels 'Geeste op aarde' en 'Die wandelende geraamte en ander verskynings'. Asook in Leipoldt se bangmaakbundel 'Waar spoke speel' bevat verhale soos "Die wit hondjie", "Lammervanger", "Koranna se kopbeen" en "Gat in die kamer".