Lesse wat ’n ou tafeldoek jou kan leer(Foto: Verskaf) Die ritmiese geklik van hekelpenne begelei die sonbesies in ŉ skemersimfonie. ŉ Meesterstuk is in wording, ŉ tafeldoek waarin die behendige vingers van ŉ trotse vrou die waardes en drome van haar generasie vaswerk. ŉ Tafeldoek wat deur dik en dun dáár is, wat die storie van ŉ boerefamilie stekie vir stekie meemaak. Die son sak stadig oor die Vrystaatse plaas Welgevind. Die jaar is ook amper aan ŉ einde, 1899 is om die draai. Hester hekel nog ŉ paar steke voordat sy die teetafeldoek neersit om hande te was en die kinders te roep. Die geur van skaapvleis, groenboontjies en pampoen lok almal vinnig. Vanaand is daar poeding ook, want dit is Oukersaand. Sy wou graag die spesiale tafeldoek vir Kersfees gereed gehad het, maar helaas – ŉ meesterstuk laat hom nie aanjaag nie. Dalk kan hy volgende jaar op die Kersfees-teetafel lê. Na ete neem sy haar hekelwerk weer op – so ŉ spesiale taak vat tyd en sy werk elke spaar minuut wat sy het daaraan. Eers moet die breë strook rondom die spierwit lap met die fynste stekies gehekel word, dan kan die borduurwerk begin. Sy doen dit ook met wit gare, vir ŉ tafeldoek so blank en besonders soos ŉ lelie. In haar geestesoog sien sy reeds hoe haar oumagrootjie se fyn teekoppies daarop uitgepak word, elke koppie, piering en lepeltjie waardige pasmaats vir die tafeldoek. Teemus oor die pot, suikerpot, melkbekertjie, ŉ paar gemmerkoekies en beskuite in ŉ fraai bordjie. Ou Hettie van langsaan en haar mense wat elfuur by die tafel onder die groot boom in die voortuin saam oggendtee geniet en vir ŉ rukkie kuier. Hettie sal die tafeldoek beslis raaksien. Selfs Piet sal uit die lande aanstap vir ŉ lafenissie en haar handewerk komplimenteer. Ja, waarvoor meer kan ŉ vrou vra? (Foto: Verskaf) Maar die mooi gedagte maak plek vir bekommernis, want oorlog dreig. Sal haar familie teen volgende Kersfees nog saam wees, vir mekaar gespaar bly? Teen Oktober die volgende jaar is die tafeldoek klaar, maar oorlog is ook verklaar. Haar Piet en Hettie se Koos is opgekommandeer om die land te verdedig en Hester pak haastig vir haar man biltong, beskuit, meel en ander noodsaaklikhede voordat hy op kommando gaan. Die teekoppies op die mooi tafeldoek sal moet wag. Hester en haar kinders boer moedig voort, terwyl die oorlog voort woed. Gerugte van sabotasie en brandstigting, konsentrasiekampe en krygsgevangenes maak haar onrustig. En toe breek die dag ook vir haar aan – die Kakies daag voor haar deur op en gee haar tien minute om die noodsaaklikste te pak voordat hulle haar huis afbrand. In die geskarrel gryp sy ook die tafeldoek – soveel maande se hartswerk mag nie verbrand nie! Gelukkig is dit reeds veilig in ŉ vrugtefles opgerol en sy stop dit saam met ŉ paar kledingstukkies en komberse in ŉ sak. Sy hardloop net betyds uit die huis, met die rook wat reeds uit die kombuisvensters begin borrel. Sy kyk vir oulaas om, na die gebou waarin honderde herinneringe gemaak is. Die huis wat die kern van soveel vreugde en harde werk was. Die dak waardeur tallose gebede opgegaan het, nou in vlamme. In die konsentrasiekamp kry sy swaar. Sy word siek, al vyf haar kinders word siek. Vier van hulle sterf. Hester raak afgestomp van verdriet – sy oorleef net, sy leef nie meer nie. Tot die dag wat ŉ hensopper die nuus kom deel dat die oorlog verby is. Die Boere is hul land kwyt. Hulle het alles verloor. Verslae vat sy en haar enigste kind, Hermien, die pad terug na Welgevind. Verstom staan sy voor die bouval wat eens haar huis was. Here, waar begin ek weer? Waarmee? Hoe oorleef ons? Terwyl sy die trane driftig van haar vuil wange afvee besluit Hester, ons sál weer opstaan. Ons leef en ons sal aanhou leef. Sy tel die bliktrommel met haar aardse besittings op en stap vasberade na die vier mure voor haar. Teen die tyd dat Piet tuis kom – brandmaer en verslane, maar verlig om sy vrou en dogter op die plaas te vind – het Hester al ŉ tafel geprakseer. Van rondlê plankies en stompe het sy en Hermien die tafel en stoele in die kombuis staangemaak. En met die eerste ete wat sy vir haar liewe man maak, gooi sy die pragtige tafeldoek, wat die konsentrasiekamp saam met haar oorleef het, oor die tuisgemaakte tafel. Dis eintlik gemaak vir die teetafel, maar net vir vandag geniet hulle die karige ete van pap met ŉ bietjie bredievleis daarop. Die paar groentepitte wat sy in die hande kon kry, moet nog groei. (Foto: Verskaf) Met trane in hulle oë sit die gesin aan, ontneem van byna alles, maar met ŉ vasberadenheid om weer op te staan. Om met dieselfde moeite en liefde en tyd as waarmee die tafeldoek sorgvuldig gemaak is, ook hul toekoms sorgvuldig en mooi aanmekaar te werk. Hermien erf die tafeldoek toe haar moeder twaalf jaar later sterf. As jong vrou in die nuwe Unie van Suid-Afrika is die tafeldoek ook vir haar ŉ kosbare besitting. Hoewel sy en haar bruidegom Sagrys nog arm is danksy die oorlog, werk hulle hard aan die klein boerdery wat hy weer aan die gang gesit het. Tussen hulle is daar baie liefde, en op hul teetafel lê haar ma se tafeldoek elke Sondag. Die tafeldoek is ŉ stille getuie van vele gesellige kuiers, vuil kindervingers wat koekiekrummels daarop mors, spoegdruppels van die oues en siekes wat daaroor uitgehoes word. Hermien se oudste, Sofia, neem die kosbare tafeldoek saam toe sy en haar gesin met republiekwording in 1961 stad toe kom om saam fees te vier. Hoewel die tafeldoek al oor sy fleur is, is die vakmanskap van ouma Hester se handewerk nog iets om te bewaar en soms te bewonder. Die tafeldoek word van tyd tot tyd uit die kas gehaal en gestyf vir ŉ deftige teepartytjie saam met haar vriendinne. Dan word dit weer sorgvuldig weggepak, in ŉ linnesakkie met stukkies groen Sunlightseep om die insekte weg te hou. Met die draai van millennium ontdek Susan die ou tafeldoek tussen haar oorlede ma Sofia se goedjies. Met vars trane in haar oë vou sy die delikate lap oop, hier en daar gevlek van die ouderdom, plek-plek fyntjies gestop, haar oumagrootjie Hester se naam in die hoekie met ink geskryf. Ma het haar vertel dat die oumense alles gemerk het, van kussingslope tot onderklere. Sy druk die erfstuk teen haar bors vas, want sy onthou dit nog van toe sy ŉ klein dogtertjie was. Met die vasdruk voel sy ŉ krapperigheid teen haar vel. Dit is ŉ briefie wat haar ma daaraan vasgespeld het, sy herken haar netjiese handskrif. Die datum regs in die hoek is Desember 1990, twee jaar voordat haar ma oorlede is. Sy lees: “My liewe dogter. Hierdie tafeldoek is sekerlik nie jou smaak nie en lyk dalk erg oudmodies. Maar dit het ŉ geskiedenis. Dit vertel die storie van jou oumagrootjie Hester se deeglikheid en vaardigheid. In die steke verweef is ouma Hermien se dogtertjiedae op die plaas, in die vlekkies haar ontbering in die konsentrasiekamp en haar harde werk om weer waardigheid te herwin na die oorlog. Dit getuig van my kinderdae onder die Britse vlag na die 1920’s en hoe ons moes aanpas by nuwe reëls en nuwe maniere van doen. Dit was oor ŉ tafel gegooi op die wonderlike dag toe ons land weer ŉ republiek geword het en het die apartheidsjare tussen stukkies Sunlightseep met ons meegemaak. Dit sal seker nog ŉ nuwe bestel ook beleef, wanneer die onstuimige tyd waarin ons nou is, tot ŉ einde kom. Vandag is dit nog hier, om vir jou te wys dat dít wat vir ons waardevol en belangrik is, dit waaraan ons hard werk en waarop ons trots is, nie sommer verdwyn nie, kom wat wil. Jou drome en planne kry dalk ŉ vlek of haakplek langs die pad, maar dit vergaan nie. En ons gooi nie dit wat waardevol is weg nie – ons stop die gate, ons skrop die vlekke, ons bewaar dit veilig in flesse of tussen seep. Ons dra dit oor na die volgende generasie. Hierdie tafeldoek is ook deel van jou storie. Onthou waar dit – waar jy – vandaan kom. Met liefde, jou ma.”