Verbruikers dok al meer vir kookolies opSonneblomolie se prys het drasties gestyg. Maroela Media het gaan uitvind wat dit veroorsaak het. (Foto: Esté Meyer Jansen/Maroela Media) Het jy die drastiese styging in die prys van kookolie opgemerk? Volgens Statistieke Suid-Afrika (StatsSA) is daar oënskynlik geen keer aan die prys van kookolie nie. ŉ Maroela Media-leser het laat weet dat sy onlangs R90 vir ŉ 2 ℓ-bottel sonneblomolie opgedok het. Sy het vroeër in die omgewing van R40 daarvoor betaal. Ander Suid-Afrikaners het op Twitter geknor oor die prys van sonneblomolie wat glo van R27 tot R85,99 gespring het. Sowetan LIVE het vroeër die week berig dat straatverkopers sukkel om by die pryse van olie by te hou om vetkoeke en slap tjips te braai. Maroela Media het vroeër berig oor die inflasiepryse van kos en volgens StatsSA het die prys van kookolie sedert Mei verlede jaar met ŉ beduidende 30,3% toegeneem en met 8,5% van April tot verlede maand. Terwyl die gemiddelde prys van ŉ bottel kookolie in jou winkeltrollie ŉ jaar gelede naastenby R20,99 was, het dit verlede maand amper R30 gekos. Maar wat is die rede vir die reuseprysstygings van kookolie? Volgens Morné Botes, kommersiële direkteur van Soill, wat die B-Well‑ en African Gold‑kookolie-handelsmerke besit, het die wêreld se aanvraag na alle sagte olies jaar op jaar toegeneem, terwyl swak oestoestande in talle lande veroorsaak het dat die verskaffing in dieselfde tyd verminder het. Die wêreldwye tekort sluit sonneblom, palm, soja en kanola in. “Daar was ŉ wesenlike prysstyging in olie in die laaste 12 maande, en plaaslike verbruikers het die volle impak hiervan in Meimaand op winkelrakke by ons gesien. “Markte het op die internasionale tekorte gereageer deur pryse opwaarts aan te pas om ŉ balans tussen vraag en aanbod te vind,” sê Botes. Suid-Afrika se pryse kan nie in isolasie van die res van die wêreld beskou word nie omdat ons ŉ netto invoerder van eetbare olies is. “Ons produseer 850 000 metriese ton (MT) olie per jaar en voer dan nog ŉ addisionele 950 000 MT olie in vir plaaslike verbruik. Suid-Afrikaanse pryse is dus direk gekoppel aan wêreldpryse.” Botes het bygevoeg dat alle eetbare olies deur die tekort en prysstyging geraak is. “Die grootste impak was wel op sonneblomolie wat tot en met 71% verhoog het op sy hoogste punt, terwyl kanola-olie met 56% gestyg het. Dié verhoging het veroorsaak dat verbruikers gesien het dat kanola-olie vir ŉ tydperk teen ŉ goedkoper prys as sonneblomolie bemark is, terwyl kanola-olie gewoonlik teen ŉ R5 tot R10 premie teen sonneblom bemark is.” Botes het bygevoeg dat verbruikers met die prysstyging van sonneblomolie kleiner hoeveelhede aangekoop het, en na kleinhandelaars se private handelsmerk geskuif het om alternatiewe produkte gekoop het. Tog meen hy daar is darem ŉ mate van verligting vir verbruikers in die vooruitsig, wat steeds hulle slap tjips, vetkoeke en pampoenkoekies wil braai. “Die internasionale markprys het in die laaste week met R4 000 per MT op sonneblomolie geval. Dit behoort op winkelrakke se pryse teen Augustus sigbaar te wees en ŉ verligting van sowat 15% op prysvlakke tans te gee, alhoewel dit steeds baie hoër is as die prys vir kookolie ŉ jaar terug. “Europese kanola word in September en Oktober geoes, wat ook die prysvlak laat daal, terwyl die plaaslike sonneblom-oeste in Maart en April weer ŉ afwaartse prysaanpassing tot gevolg behoort te hê, mits daar nie weer enige misoeste weens swak weertoestande is nie.”