PressReader - Weg! Platteland: 2015-09-01 - Laat ’n mens dink
Is grond­hon­ger in lan­de­li­ke ge­bie­de ’n mi­te? Dis eer­der ’n stads­pro­bleem, sê Piet Crou­camp
Weg! Platteland - 2015-09-01 - Inhoud - Piet Crou­camp.
Mil­joe­ne Suid-a­fri­ka­ners stroom el­ke jaar na ste­de, ver­al in pro­vin­sies soos die Wes-kaap en Gau­teng. Men­se is op soek na werks­ge­leent­he­de en be­ter s­ko­le vir hul­le kin­ders, maar die in­fra­struk­tuur in dié pro­vin­sies kan een­vou­dig nie die druk ver­der han­teer nie en mi­gran­te be­land in ’n so­si­o­lo­gie van ar­moe­de en mis­daad.
Bui­ten e­ko­no­mie­se oor­le­wing en die soe­ke na be­ter ge­leent­he­de is daar on­der mi­gre­ren­de werk­lo­ses ook ’n be­hoef­te aan grond. In ste­de­li­ke ge­bie­de is dié grond­hon­ger (of dan land hun­ger) meet­baar en ’n waar­neem­ba­re faktor in die voor­koms van ge­weld en kon­flik. Ge­bre­ke in die toe­ken­ning van grond hou ’n we­sen­li­ke be­drei­ging in vir die le­wens­vat­baar­heid en le­gi­ti­mi­teit van plaas­li­ke re­ge­rings.
Suid-a­fri­ka­ners het die af­ge­lo­pe 20 jaar teen ’n ge­wel­di­ge pas ver­ste­de­lik. So­wat 64% het reeds die plat­te­land vaar­wel ge­roep. Nor­maal­weg is ver­ste­de­li­king ’n te­ken van ’n groei­en­de en voor­uit­stre­wen­de e­ko­no­mie. Men­se trek na ste­de om toe­gang tot wel­vaart te kry, maar ook om so­sio-e­ko­no­mie­se mo­bi­li­teit te be­werk­stel­lig. Die waar­de van ba­tes in groei­en­de ste­de neem meer vol­hou­baar toe; die ge­mid­del­de huis­hou­de­li­ke in­kom­ste is ho­ër; en die ge­kom­pli­seer­de ar­gi­tek­tuur van ’n ste­de­li­ke e­ko­no­mie ver­eis ho­ër vaar­dig­heids­vlak­ke. S­ko­le is fi­nan­si­eel be­ter daar­aan toe en goeie me­die­se diens­te toe­gank­li­ker. Me­tro­po­le en ste­de het ’n bre­ër be­las­ting­ba­sis en mu­ni­si­pa­le diens­te is dus in die al­ge­meen be­ter.
On­ge­luk­kig is Suid-a­fri­ka tans nie in ’n po­si­sie om ver­ste­de­li­king te be­stuur nie. Me­tro­po­le – en ook die gro­ter mu­ni­si­pa­li­tei­te – is on­der ge­wel­di­ge druk weens swak fi­nan­si­ë­le be­stuur. Weens lae e­ko­no­mie­se groei se­dert 2009 het die na­si­o­na­le te­sou­rie die tra­jek van swak fi­nan­sie­ring aan plaas­li­ke adminis­­tra­sies (wat al lan­ger as twee de­ka­des duur) een­vou­dig voort­ge­sit. Ste­de­li­ke ont­wik­ke­ling het ver­lang­saam of selfs tot stil­stand ge­kom weens die ge­brek aan ka­pi­taal. Die in­fra­struk­tuur in baie ste­de en dorps­ge­bie­de het al só erg ver­val dat dit nie meer in stand ge­hou kan word nie, maar heel­te­mal ver­vang moet word. Wa­ter- én e­lek­tri­si­teits­bron­ne is on­der ge­wel­di­ge druk, en die lo­gis­tiek van voor­sie­ning selfs nóg meer.
In lan­de­li­ke ge­bie­de, daar­en­teen, is dié grond­hon­ger groot­liks ’n mo­re­le vraag­stuk en dalk selfs ’n e­ko­no­mie­se mi­te, en dít bring ’n mens by ’n in­te­res­san­te ge­sprek oor grond en ei­e­naar­skap.
Die re­ge­ren­de par­ty te­ken ruim po­li­tie­ke pun­te aan deur grond­hon­ger in lan­de­li­ke ge­bie­de as ’n po­ten­si­ë­le po­li­tie­ke tyd­bom voor te hou. Die ver­on­der­stel­ling is dat land­bou­grond skaars is en ar­moe­de ver­lig kan word deur dit op mo­re­le gron­de te her­ver­deel. Dié mo­re­le ar­gu­ment is on­aan­veg­baar weens SuidA­fri­ka se ge­skie­de­nis waar swart men­se dik­wels hul­le grond ont­neem is.
Die ra­si­o­naal om grond as ’n kom­mo­di­teit te ge­bruik in die pro­ses van werk­skep­ping is nie on­lo­gies nie, maar die kos­te daar­van oor­skry waar­skyn­lik die e­ko­no­mie­se voor­de­le in lan­de­li­ke ge­bie­de. Die staat het weens lae e­ko­no­mie­se groei en druk op die staats­kas nie die ka­pi­taal óf vaar­dig­he­de om werk te skep in lan­de­li­ke ge­bie­de nie, en die pri­va­te sek­tor wat wel be­lê in lan­de­li­ke ont­wik­ke­ling, is eint­lik maar net wit boe­re; ver­al dié wat reeds in ter­me van skaal­e­ko­no­mie boer. Weens die pro­ses van e­ko­no­mie­se mo­der­ni­se­ring is ka­pi­taal­in­ves­te­ring in die landbou eg­ter in ’n groot ma­te ge­fo­kus op me­ga­ni­se­ring en die ver­be­te­ring van die be­staan­de ar­beids­mag se vaar­dig­heids­vlak­ke eer­der as op werk­skep­ping.
Daar is dus e­nor­me druk op men­se in lan­de­li­ke ge­bie­de om eer­der hul­le heil te gaan soek in ste­de­li­ke ge­bie­de, maar ons ste­de is tans nie juis ’n bron van so­si­a­le, maat­skap­li­ke en e­ko­no­mie­se ge­leent­he­de nie. Boon­op is die werk­li­ke grond­hon­ger in Suid-a­fri­ka be­sig om die po­li­tie­ke koors in ste­de on­houd­baar te laat styg. Die EFF trek tans groot po­li­tie­ke voor­deel uit die grond­te­kort in ste­de­li­ke ge­bie­de deur men­se aan te moe­dig om grond on­wet­tig te be­set.
Die her­ver­de­ling van lan­de­li­ke grond is dus groot­liks ’n mo­re­le kwes­sie, en uit­ein­de­lik is daar geen be­wy­se dat ’n be­hoef­te aan plaas­grond in po­li­tie­ke kon­flik tot ui­ting sal kom nie. Ge­du­ren­de die grond­her­vor­mings­pro­ses van die de­par­te­ment van lan­de­li­ke ont­wik­ke­ling het 95% van al­le be­gun­­s­tig­des die ka­pi­taal ver­kies bo die grond. Boon­op was s­legs 5% van die pla­se wat wel na voor­heen be­na­deel­de ge­meen­skap­pe oor­ge­dra is, e­nig­sins ’n re­la­tie­we suk­ses wat land­bou­pro­duk­sie be­tref. Werk­skep­ping in lan­de­li­ke ge­bie­de is een­vou­dig te duur en Suid-a­fri­ka té ver­ste­de­lik om grond­her­vor­ming as ’n ont­wik­ke­lings­pro­jek te be­dryf.
As daar bloed gaan vloei oor grond, sal dit in ste­de­li­ke ge­bie­de wees.
‘Ons ste­de is tans nie juis ’n bron van so­si­a­le, maat­skap­li­ke en e­ko­no­mie­se ge­leent­he­de nie.’
Dr. Piet Crou­camp is ’n po­li­tie­ke ont­le­der en do­sent in po­li­tie­ke we­ten­skap aan die U­ni­ver­si­teit van Johannesburg. Hy is ook die aan­bie­der van Me­ga­boe­re op kyknet.