PressReader - Landbouweekblad: 2018-04-20 - Lis­te­ri­o­se: Hé­le vleis­be­dryf nou in sper­vuur
Lis­te­ri­o­se: Hé­le vleis­be­dryf nou in sper­vuur
Die Suid-A­fri­kaan­se vleis­be­dryf — nie net vark­vleis­pro­du­sen­te nie — gaan nie on­ge­skon­de uit die lis­te­ri­o­se-uit­bre­king kom nie. Baie meer sal ge­doen moet word om ver­troue on­der ver­brui­kers te her­stel en ge­hal­te en vei­lig­heid te ver­se­ker.
Landbouweekblad - 2018-04-20 - Lbw | Inhoud - JO­HAN WILLEMSE
Die groot pro­bleem wat die vark­be­dryf tans er­vaar met ’n skerp da­ling in die vraag na vark­vleis en pry­se wat nog sker­per ge­daal het, il­lus­treer net weer die ri­si­ko’s wat ’n voed­sel­vei­lig­heids­voor­val in­hou vir al­mal wat in die aan­bod­ket­ting be­trok­ke is. Daar­om word daar ge­reeld ge­sê dat daar baie meer aan­dag ge­gee moet word aan sa­me­wer­king in die he­le voed­sel­ket­ting, ve­ral wat die ket­ting vir ’n spe­si­fie­ke han­dels­merk be­tref, want al­mal kan ver­loor.
Die voor­val by En­ter­pri­se (’n fi­li­aal van Ti­ger Brands) het die maat­skap­py groot gel­de­li­ke ver­lie­se ge­kos. Die ska­de wat aan die han­dels­merk aan­ge­rig is, is eg­ter gro­ter. Die ver­lie­se vir die vark­vleis­pro­du­sen­te be­loop ook mil­joe­ne rand per week.
Dit is wel­be­kend dat daar maat­skap­pye is waar­van die waar­da­sie van die han­dels­merk op die ba­lans­staat gro­ter is as die fi­sie­ke ba­tes. Dit het Ti­ger Brands mil­joe­ne rand ge­kos om die En­ter­pri­se-han­dels­merk te ves­tig. Nou sal dit eg­ter waar­skyn­lik goed­ko­per wees om on­der ’n nu­we han­dels­merk te ver­vaar­dig na­dat al die pro­ble­me op­ge­los is.
Soos pro­du­sen­te nie kan weg­staan van die verwerkers en be­mar­kers van land­bou­pro­duk­te nie, kan verwerkers en be­mar­kers nie weg­staan van hul pro­du­sen­te nie. Al­mal is saam­ge­bind in ’n ket­ting wat die suk­ses al dan nie van die pro­duk by die ver­brui­ker be­paal. Daar­om vind ’n mens dat se­ke­re han­dels­mer­ke in die af­we­sig­heid van ’n na­si­o­na­le voed­sel­na­speur­baar­heid­stel­sel hul eie na­speur­baar­heid en ge­hal­te­be­heer be­gin toe­pas.
Die af­ge­lo­pe jaar of wat is ge­ken­merk deur erns­ti­ge siek­te- of ge­sond­heids­ver­wan­te pro­ble­me in die in­ten­sie­we vee­be­dryf. Dink aan vo­ël­griep en die groot ska­de wat ve­ral ei­er­pro­du­sen­te ge­lei het. Som­mi­ges het ál hul lê­hen­ne ver­loor en was vir so­wat ne­ge maan­de uit pro­duk­sie, maar moes steeds hul wer­kers en oor­hoof­se kos­te be­taal.
Die lis­te­ri­o­se­voor­val het op voed­sel­ver­wer­kings­vlak voor­ge­kom, maar baie vin­nig ook ’n pro­du­sen­te­pro­bleem ge­word om­dat die vraag na vark­vleis en ver­werk­te vleis erns­tig ge­knou is.
Die vark­be­dryf is ’n sterk groei­en­de be­dryf en pro­duk­sie het deur­gaans uit­ge­brei na­ma­te die ver­bruik per kop toe­ge­neem het ( GRA­FIEK 1 ). Die be­dryf het ook baie kon­sen­treerd ge­raak na­ma­te skaal­e­ko­no­mie en nu­we teg­no­lo­gie en ge­sond­heids­ver­eis­tes toe­ge­neem het. Die be­leg­ging om dees­dae ’n nu­we so­g­een­heid op te rig, be­loop et­li­ke mil­joe­ne rand. Klei­ner pro­du­sen­te het die af­ge­lo­pe paar jaar ba­sies ver­dwyn weens die on­guns­ti­ge voer­mar­ges van­weë baie duur voer.
Die af­ge­lo­pe twee jaar het die be­dryf na wins­ge­wend­heid te­rug­ge­keer na­ma­te voer­kos­te ge­daal en pry­se bly styg het. Die be­dryf, soos die bees- en skaap­be­dryf, het ve­ral voor­deel ge­trek uit die al­ge­me­ne te­kort aan rooi­vleis weens die im­pak van die droogte op bees- en skaap­kud­des.
GRA­FIEK 2 toon die ver­loop van die vleis­vark­prys die af­ge­lo­pe paar jaar, as­ook die mie­lie­prys-vark­vleis­prys­ver­hou­ding. Voer­kos­te be­loop so­wat 60-70% van die to­ta­le pro­duk­sie­kos­te van vark­vleis, en die af­ge­lo­pe paar jaar was nie juis wins­ge­wend vir klei­ner een­he­de nie van­weë die hoë voer­pry­se.
Se­dert die goeie oes­te en la­er pry­se van mie­lies en so­ja mid­del 2016 het wins­ge­wend­heid eg­ter aan­sien­lik her­stel en was die boe­re
wat oor­ge­bly het, in ’n po­si­sie om ver­lie­se te ver­haal.
Daar is ook die sti­mu­lus van nu­we be­leg­gings in die be­dryf die af­ge­lo­pe jaar of wat. Vol­gens be­rig­te word drie nu­we pro­duk­sie-een­he­de op­ge­rig met ’n ver­moë van ’n paar dui­send sôe elk­een. Dit is groot be­leg­gings in die jong­ste teg­no­lo­gie en ge­sond­heids­be­heer en gaan pro­duk­sie ver­der uit­brei.
Die be­dryf is die skaap- en bees­vleis­be­dryf baie ver voor­uit wat ge­sond­heids­be­heer­maat­re­ëls be­tref en het met sy eie ske­mas be­gin om ge­sond­heid en ge­hal­te na te volg. Hy is die ver­ste ge­vor­der met ’n vorm van na­speur­baar­heid wat werk, wat hom baie goed te staan ge­kom het.
Daar­teen­oor staan die bees- en skaap­be­dryf waar bot­sen­de be­lan­ge en ego’s in die pad staan van ’n werk­ba­re na­speur­baar­heid­stel­sel van wê­reld­ge­hal­te. Daar is nou ’n po­ging om ’n half­ge­bak­te stel­sel op ’n na­si­o­na­le vlak via die De­par­te­ment van Land­bou, Bos­bou en Vis­se­rye in te stel. Uit die aard daar­van sal dit moei­lik suk­ses­vol wees. Dit be­hels kort­liks dat el­ke dier ’n u­nie­ke nom­mer kry en daar op plaas­vlak aan­te­ke­nin­ge ge­hou word.
Die o­wer­he­de kry dit nie eens reg om die brand­merk­stel­sel doel­tref­fend af te dwing nie. Ek kan dus nie sien dat so ’n ver­plig­te stel­sel in die vol­gen­de ja­re gaan werk nie. Dit stel die bees- en skaap­be­dryf, ve­ral eers­ge­noem­de, bloot aan die ri­si­ko’s van siek­tes en ge­hal­te­pro­ble­me wat vol­gens se­ke­re men­se on­af­wend­baar is.
Vark­vleis­pry­se het die af­ge­lo­pe paar we­ke skerp on­der druk ge­kom en van net on­der R30/kg ge­daal tot on­der R20/kg en in se­ke­re ge­val­le tot so laag as R15/kg. Dit is heel­wat on­der die ge­lyk­speel­prys van so­wat R22/kg en groot gel­de­li­ke ver­lie­se word ge­ly.
Voeg daar­by dat jong var­ke ’n op­ti­ma­le voer- en slag­oud­er­dom het. Met die op­een­ho­ping aan die pro­duk­sie­kant word die pro­bleem ver­er­ger.
Daar is in Ja­nu­a­rie so­wat 238 510 var­ke ge­slag, vol­gens sta­tis­tie­ke van die Rooi­vlei­sa­bat­toi­r­ver­e­ni­ging. Ver­le­de jaar is so­wat 2,7 mil­joen var­ke ge­slag. Skyn­baar word so­wat 6 000 var­ke min­der per week, of­te­wel 24 000 per maand, ge­slag as voor­heen. Dit is ’n oor­skot van so­wat 10% van die hoe­veel­heid var­ke wat maan­de­liks ge­slag en is die re­de vir die 40-50% da­ling in die prys aan se­ke­re boe­re.
Daar is blyk­baar nog heel­wat on­be­ant­woor­de vrae oor die teen­woor­dig­heid van taam­lik hoë vlak­ke van Lis­te­ria in die be­trok­ke ver­wer­kings­aan­leg­te. Die be­skul­di­ging van be­lang­heb­ben­des is dat die Mi­nis­ter van Ge­sond­heid die in­druk ge­wek het dat al­le ver­werk­te vleis be­smet is. Dit het die vraag na al­le ver­werk­te vleis skerp laat daal en die he­le vleis­be­dryf­ket­ting erg be­na­deel, pleks van om daar­op te wys dat net twee ver­wer­kings­aan­leg­te be­trok­ke is en dat die pro­duk­te her­roep is.
Suid-A­fri­ka is een van die min lan­de wat nie ’n de­par­te­ment van voed­sel het wat spe­si­fiek na die vei­lig­heid en ge­hal­te van voed­sel moet om­sien nie. Dié funk­sies word op ’n luk­ra­ke ma­nier be­har­tig deur wan­funk­si­o­ne­le mu­ni­si­pa­li­tei­te en staats­de­par­te­men­te vir wie dit nie hul hoof­taak is nie. Daar is de­par­te­men­te met mi­nis­ters vir al­ler­han­de on­be­nul­lig­he­de. Daar moet eer­der daad­werk­lik aan­dag ge­gee word aan die kwes­sie van voed­sel­stan­daar­de, ge­hal­te­be­heer en in­spek­sie­diens­te, want die lis­te­ri­o­se­voor­val kos die be­dryf baie geld, af­ge­sien van die sterf­tes.
Ek meen dit gaan ’n baie groot po­ging van die he­le vark­be­dryf en ver­wer­kings­ket­ting verg deur met be­mar­king die ver­troue in ver­werk­te vleis te her­stel. En in­dien bees- en skaap­vleis­pro­du­sen­te dink hul­le gaan on­ge­skon­de hier­deur kom, dink ek hul­le sit die pos mis. Daar is heel­wat van dié vleis wat ook in ver­werk­te vleis gaan. Met ’n oor­aan­bod van vark­vleis teen lae pry­se gaan dit die mark vir bees- en skaap­vleis ook knou.