Na Halloween e a ketekwa moo o dulago gona? Kua United States le Canada, Halloween e tumile e bile e ketekwa ngwaga le ngwaga ka October 31. Lega go le bjalo, meetlo ya Halloween e ka hwetšwa dikarolong tše dingwe tše dintši tša lefase. Mafelong a mangwe go binwa matšatši a maikhutšo ao a nago le dilo tšeo a swanago ka tšona le Halloween, gaešita le ge a bitšwa ka maina a mangwe, e lego: go ikgokaganya le lefase la meoya leo le akaretšago meoya ya bahu, badimomothwana (di-fairy), baloi gaešita le diabolo le barongwa bao e lego batemona.—Bona lepokisi le le rego, “Menyanya Yeo e Swanago le Halloween Lefaseng ka Moka.”
WENA ka bowena o ka ba o sa dumele go meoya e phagametšego matla a tlhago. O ka fo ba o lebelela go tšea karolo go ketekeng Halloween le menyanya e mengwe e swanago le yona e le tsela ya go ithabiša le go ruta bana ba gago go ithuta dilo tše dingwe tša boikgopolelo. Lega go le bjalo, batho ba bantši ba tšea menyanya ye e le kotsi ka baka la mabaka a latelago:
Encyclopedia of American Folklore e hlalosa gore: “Ge e le gabotse Halloween e sepedišana le tebelelo ya go ikgokaganya le meoya, yeo e mentši ya yona e tšhošetšago goba e tšhošago.” (Bona lepokisi le le rego, “Tatelano ya Ditiragalo ya Halloween.”) Ka mo go swanago, menyanya e mentši e swanago le Halloween e thomile boheiteneng gomme e tsemile medu borapeding bja badimo. Gaešita le lehono, lefaseng ka bophara batho ba diriša matšatši a go ikgokaganya le seo go thwego ke meoya ya bahu.
Gaešita le ge Halloween e be e dutše e lebelelwa kudu e le letšatši la maikhutšo la Maamerika, ngwaga le ngwaga batho dinageng tše oketšegago ba be ba dutše ba e keteka. Lega go le bjalo, batho ba bantši bao ba thomago go keteka monyanya wo ga ba lemoge gore dika tša Halloween, mekgabišo ya yona le meetlo di tšwa boheiteneng, tšeo tše dintši tša tšona di tswalanago le dibopiwa tšeo di nago le matla a phagametšego a tlhago le matla a boloi.—Bona lepokisi le le rego, “E tšwa Kae?”
Mawicca, ao a latelago ditirelo tša bogologolo tša ma-Celt, a sa bitša Halloween ka leina la yona la kgale la Samhain gomme a e tšea e le bošego bjo bokgethwa ka go fetišiša mo ngwageng. Kuranta ya USA Today ge e tsopola motho yo a ipolelago gore ke moloi, e re: “Bakriste ‘ga ba lemoge se, eupša ba bina letšatši la rena la maikhutšo gotee le rena. . . . Re thabela seo.’”
Menyanya e swanago le Halloween e thulana le dithuto tša Beibele. Beibele e lemoša ka gore: “Le ka mohla go se ke gwa ba le ge e le mang gare ga lena yo . . . a dirago tša bonoge, yo e lego senoge, sedupe goba moloi, yo a dirišago dipheko, yo a ikopanyago le dipoko goba meoya, goba yo a bitšago bahu.”—Doiteronomio 18:10, 11, The Jerusalem Bible; bona gape le Lefitiko 19:31; Bagalatia 5:19-21.
Ka baka la seo se boletšwego ka mo godimo, ke gabohlale gore o tsebe ka ditlogo tše mpe tša Halloween le menyanya e swanago le yona. Go kwešiša ditaba ka botlalo ka tsela yeo go ka go tutuetša gore o tlatše ba bangwe ba bantši bao ba sa ketekego matšatši a a maikhutšo.
“Bakriste ‘ga ba lemoge se, eupša ba bina letšatši la rena la maikhutšo gotee le rena. . . . Re thabela seo.’”—Kuranta ya USA Today, ge e tsopola motho yo a ipolelago gore ke moloi
MENYANYA E SWANAGO LE HALLOWEEN LEFASENG KA BOPHARA
Ka kakaretšo Halloween e be e dutše e tšewa e le letšatši la maikhutšo la Maamerika. Lega go le bjalo, monyanya wo o tumile dikarolong tše dintši tša lefase. Go oketša moo, go na le menyanya e mengwe e swanago le Halloween ka tsela ya gore e keteka go ba gona ga dibopiwa tša moya le ditiro tša tšona. Mo go bontšhitšwe a mangwe a matšatši a maikhutšo a tumilego ao a swanago le Halloween lefaseng ka moka.
Amerika Leboa - Letšatši la Bahu
Amerika Borwa - Kawsasqanchis
Yuropa - Letšatši la Bahu le mehutahuta ya Halloween
Afrika - Motantsho wa Maegungun Ao a Rwelego Dikefa
Asia - Monyanya wa Bon
E TŠWA KAE?
Moo Meetlo le Dika tše Dingwe tša Halloween di Thomilego Gona
DINWAMADI, DIPHIRIBATHO, BALOI, DITLOTLWANE: Ke kgale dibopiwa tše di tswalanywa le lefase la meoya e mebe.
MALEKERE: Ma-Celt a bogologolo a be a leka go latša meoya e kgopo ka malekere. Ka morago ke ge kereke e kgothaletša bao ba ketekago Halloween gore ba tsene ka ntlo le ntlo Mantšiboeng a Pele ga Halloween, ba kgopele dijo ka morago ga gore ba rapelele bahu. Mafelelong moetlo wo o ile wa fetoga selo sa go hlalefetša goba seo se thabišago sa Halloween.
DIAPARO: Ma-Celts a be a apara diširadifahlego tše di tšhošago e le gore meoya e kgopo ka phošo e nagane eka bao ba di aperego le bona e be e le meoya e kgopo gomme e se ba tshwenye. Ganyenyane-ganyenyane kereke e ile ya kopanya meetlo le menyanya ya Meoya ka Moka le ya Bakgethwa ka Moka. Ka morago, ke ge bao ba e ketekago ba tsena ka ntlo le ntlo ba apere diaparo tša bakgethwa, tše etšago tša barongwa le tša bodiabolo.
MAFODI: Go be go bewa di-turnip tše di gontšwego tšeo di tšhumilwego dikerese gore go lelekwe meoya e mebe. Ba bangwe ba be ba tšea kerese yeo e leo ka gare ga turnip e emela moya woo o kgakgetšwego pakatoring. Ka morago, go ile gwa dirišwa kudu mafodi ao a gontšwego dikagare.
TŠHATE YA TATELANO YA MABAKA YA HALLOWEEN
LEKGOLO LA BOHLANO LA NYWAGA B.C.E.
Ma-Celt a keteka monyanya wa Samhain bofelong bja October, nakong ya ge ba dumela gore dipoko le batemona ba ralala kudu lefaseng go feta dinakong tše dingwe.
LEKGOLO LA PELE LA NYWAGA C.E.
Baroma ba thopa ma-Celt gomme ba amogela ditirelo tša go dirišana le meoya tša Samhain.
LEKGOLO LA BO-ŠUPA LA NYWAGA C.E.
Go thwe mopapa Boniface IV o hlomile monyanya wa ngwaga le ngwaga wa Letšatši la Bakgethwa ka Moka bakeng sa go godiša bahwelatumelo. *
LEKGOLO LA BO-11 LA NYWAGA C.E.
Letšatši la bobedi la November le hlaotšwe e le Letšatši la Meoya ka Moka bakeng sa go gopola bahu. Menyanya yeo e ketekwago pejana goba ka moragonyana ga Letšatši la Bakgethwa ka Moka le Letšatši la Meoya ka Moka ge e kopane e bitšwa Hallowtide.
LEKGOLO LA BO-18 LA NYWAGA C.E.
Leina la letšatši la maikhutšo la Hallowe’en (Hallow Evening) le ngwalwa e le Halloween.
LEKGOLO LA BO-19 LA NYWAGA C.E.
Batho ba dikete bao ba hudugelago United States ba etšwa Ireland ba tlile le meetlo ya Halloween, yeo ge nako e dutše e eya, e ilego ya tswakana le meetlo e swanago ya batho bao ba tšwago Brithania le Jeremane gotee le Afrika le dikarolong tše dingwe tša lefase.
LEKGOLO LA BO-20 LA NYWAGA C.E.
Halloween e fetoga letšatši la maikhutšo la setšhaba leo le tumilego kua United States.
LEKGOLO LA BO-21 LA NYWAGA C.E.
Go bontšha kgahlego ga kgwebo go Halloween go fetoga intaseteri ya lefase ka bophara yeo e dirago diranta tše dibilione tše dintši kudu.
^ ser. 37 Hallow ke lentšu la kgale leo le šupago go yo go thwego ke mokgethwa. Letšatši la Bakgethwa ka Moka ke letšatši la maikhutšo la go hlompha bakgethwa bao ba hwilego. Leina la mantšiboa a pele ga Letšatši la Bakgethwa ka Moka le be le bitšwa All Hallow Even gomme ka morago la khutsofatšwa ya ba Halloween.
Motlwae wa go bina matšatši a mantši a maikhutšo a go tuma a moo o dulago o thomile kae? Karabo ya potšišo ye e ka go makatša.
Beibele e re Halloween e Thomile Kae?