WOORDE WAT WEEG: Michiel Heyns - Bodies Politic (2008)
Michiel Heyns - Bodies Politic (2008)
Michiel Heyns. Bodies Politic. Jonathan Ball, 2008. ISBN 978 1 86842 298 2.
Michiel Heyns binne 'n kort bestek 'n ryk geskakeerde romankuns tot stand gebring soos The Children's Day, The Reluctant Passenger en The Typewriter's Tale, my gunstelingroman, waarin die Henry James-gesprek met ander tekste uitvoerig bespreek is. As vertaler is hy al bekroon en hy word deur die meeste romanskrywers as 'n gesogte en verantwoordelike vertaler beskou. Sy jongste roman heet Bodies Politic en in die nawoord erken hy die bydrae van Lynda Gilfillan se redigeerwerk en dat hierdie roman sy ontstaan gehad het binne die kreatiewe skryfkursus van Marlene van Niekerk aan die US.
Die roman leen sig tot besondere genderanalises. 'n Manlike skrywer skryf 'n roman oor stemreg vir vroue en drie vroue se lewens word onder die loep geneem. Emmeline Pankhurst, die leier van die Vrouebeweging; haar dogter Sylvia, die "weeping suffragette"; en Helen, wat betrokke was by Harry, die seun van Emmeline en die broer van Sylvia. (In 'n mindere mate is Christabel ook daar.)
Die titel Bodies Politic is 'n slim gekose titel, omdat daar in die militante feminisme alreeds 'n saak uitgemaak word oor die politiek van die liggaam. 'n Mens dink hier aan die Nederlandse uitspraak van "baas in eigen buik" en veral 'n Amerikaanse feminisme wat sterk glo aan die politiek rondom liggaamlike waarin die private keuses alreeds as 'n ideologiese posisie gesien word.
Heyns se métier is om die historiese gegewe te herinterpreteer en te fiksionaliseer soos hy in die skitterende The Typewriter's Tale gedoen het. Hy gebruik James se lewe as uitgangspunt, maar hy vul vir die leser in en gee interessante wendinge aan dit wat dikwels net by bespiegeling bly.
In die voorwoord word ons bewus gemaak van die gebruik van Martin Pugh se The Pankhursts en Sylvia Pankhurst se The Suffragette Movement. Vir die navorser is hierdie waardevolle wenke en daar word 'n verdere bronnelys verskaf. Boonop bely die outeur dat hy insidente uitgelaat het wat nie noodsaaklik was vir sý vertelling nie. Hy skryf: "This was to prevent cluttering my narrative with characters and incidents not germane to my purpose".
In The Typewriter's Tale is alles waargegee deur die oë van die tikster Frieda Wroth. Nou buikspreek Heyns as't ware deur ander vroue; 'n tersaaklike genderkwessie vir navorsers.
Heyns kan vertel. Van die eerste oomblik af betrek hy jou by sy karakters se lot en die roman bevat 'n handige "stamboom" met karakters sodat jy nie deurmekaar raak nie.
Die belangrike toets vir 'n roman wat op historiese gegewens / feite steun, is dat dit ook die leser wat nie die fyner nuanses van die geskiedenis ken of verstaan nie, moet boei. Die inconnue en ingeligte moet dus eweveel plesier aan die storie hê. Dit beteken dan die skrywer as't ware die gegewe so moet distilleer dat alles op 'n storievlak sin maak en véral boei. Ek is dikwels langtand wanneer dit kom by historiese romans, veral as die atmosfeer bedompig is. Maar Heyns beweeg hiervan weg. Hy fokus op die innerlike stryd tussen die karakters en die hiate wat ontstaan tussen die persoonlike en die politieke dimensies. Wat gee mee of word opgeoffer in 'n politieke stryd? (Die omhelsing van die moeder word met 'n "pillar of salt" vergelyk om die verbittering te beskryf, 187).
Uiteraard het hierdie feministe geweldig baie tyd spandeer aan die aanspreek van sosiale ongeregtighede sodat kinders en die gesin in die proses verwaarloos is. Tronkbesoeke, onder andere, het die gesinslewe verander.
"You know that I must weigh up what you call my role as a mother against my public function. I cannot simply ignore the fact that my duty is now in America" (61) is 'n kernuitspraak in hierdie roman.
Gesprekke rondom die viering van 'n verjaarsdag of ouderdom word ter wille van die saak as irrelevant afgemaak. Alles die saak ontwille. In die stryd is moeder en dogter kamerade; agter die skerms teenstanders (197).
Van Emmeline se perspektief, beweeg die roman na Sylvia se weergawe wat as 'n boek aangebied word. Die tyd het beweeg van 1928 na 1952. In die slotvertelling ("Helen") is die tydsduur die sestigerjare.
Hierdie perspektiefwisseling en tydsverandering bring uiteraard korreksies en nuanses op ervarings. (In hierdie verband het Patrick White in The solid mandala die ekstreme gedoen waar twee ekke mekaar so weerspreek dat die leser die eerste een as 'n leuenaar beleef en afmaak.) Op 'n interessante wyse word Shakespeare, en veral King Lear, gebruik as 'n interteks om verdere drakrag aan die verhaal te gee. En Dickens word gebruik om te wys hoé moeilik dit vir 'n jong mens is om te sterf.
Die beskrywing van 'n sekstoneel met 'n sieke (268) is 'n hoogtepunt in die roman en die implikasies wat hier gebeur en die effek op die mede-karakters. Die roman se slot is 'n hoogtepunt: die stryd tussen Helen en Emmeline wat uitgespeel word in die verhouding met Fred.
'n Man wat nie kon deel wees van die WSPU (Women's Social and Political Union) nie.
En nou vertel 'n man vir ons hierdie komplekse geskiedenis en hy doen dit uitmuntend. En, wonder 'n mens saam met Fred ten slotte: