'n Jong Afrikaner se Ope Brief aan Breyten Breytenbach — alternatief
'n Jong Afrikaner se Ope Brief aan Breyten Breytenbach
April 16, 2016 by Nico de Wet in Wiaan Visser
Ek hoop nie jy sal omgee dat ek jou aanspreek as Breyten nie.
Dit was vir my interessant gewees, hierdie afgelope jaar, om jou hertoetrede tot die taalstryd aan te skou. Soos talle ander Afrikaners het ek opreg waardering vir jou werk as digter, en natuurlik as aktivis. Hoe dan nie. Ek onthou nog die eerste keer toe ek jou ontmoet het, dit was toe, en dit is steeds, 'n groot oomblik in my lewe gewees. Jy was toe in my oë, amper bonatuurlik. Maar dit is genoeg gevleiery.
Ek het destyds, eintlik maar net 'n paar jaar terug, opgelet dat jy ongemaklik was om verbonde aan die Universiteit te wees. Jy het tereg nog nooit teruggehou wanneer dit kom by kritiek lewer teen Stellenbosch se rol in Apartheid nie. In jou toespraak voor die Konvokasie sê jy dat die Universiteit "nog altyd die teelaarde was vir allerlei gewasse van gedienstigheid teenoor die heersers van die oomblik."
Hier moet ek bieg, ek het ook 'n hond in hierdie fight, eintlik meerdere honde. Ek was vir lank verbonde aan die Universiteit (ons het immers ontmoet oor ek die studenteraadslid was vir Transformasie, term waarvoor jy geen tyd het nie) en Afrikaans is vir my ook 'n groot deel van my identiteit. Ek deel jou behoefte dat ons dié identiteit ten volle kan uitleef, om dit soos jy te stel, 'n Afrikaner-Suid-Afrikaner-Afrikaan te kan wees.
"Sonder Afrikaans is ek niks." Ek weet nie hoekom nie, maar ek weet dat dit waar vir my ook is. Grootraak in die Paarl het beteken dat my menswees onherroeplik met Afrikaans verweef is. Ek kan nie anders as om myself ook te sien as 'n Afrikaner nie. Dit is my erns ook.
Ek kan myself egter nie vereenselwig met die koers wat vele Afrikaners van die ouer generasie inslaan nie. Veral iemand soos jy, Breyten. Ek het werklik meer verwag. Ek glo dat daar baie is soos jy, wat met opregte bedoelings teen verandering by die US in sy vele vorme gekant is, hetsy dit verengelsing, transformasie of, soos dit bekend staan in sy nuutste iterasie, dekolonisasie is. Daar is egter ook baie by Stellenbosch wie steeds teen verandering gekant is omdat hulle in die verlede vasgevang is, en die Stellenbosch van die verlede verkies.
Ek verwys hier na die ouers wat by koshuise opdaag en daarop aandring dat hul 18-jarige kind 'n wit kamermaat moet kry (dit gebeur elke jaar steeds). Dit is dieselfde mense wat kroeë ondersteun waar bruin en swart sudente steeds geweier word. Dis die tipe mense wat argumenteer dat ons Afrikaans vir Bruinmense se onthalwe by die US moet behou, maar dan weier dat ons sinvolle beleide wat Bruinmense toelaat om na die Universiteit te kom of toegang tot koshuise en ander hulpbronne te kry, aanneem. Taal is nie die grootste hindernis vir Bruinmense om na universiteit (en meer spesifiek Stellenbosch) te kom soos beweer word in jul kommentaar op die voorgestelde taalbeleid nie. Dit is bog en snert en onopreg om dit aan te voer. Hierdie is dieselfde mense wat verwag dat uitermatige rassistiese of fassistiese (jy is lief vir daardie woord) praktyke onder die vaandel van tradisie voortleef. Hulle beywer hulself vir Afrikaans, maar hul onderrokke steek uit. Jy self ken Afrikaner-rassisme en nasionalisme beter as ek. Jy het vir dekades daarteen geveg. Laat ons eerlik wees.
Jy speel in daardie mense se hande wanneer jy groepe soos Open Stellenbosch "fassiste" noem. Ek verwag nie van jou om Open Stellenbosch-vergaderings by te woon of hulle te ondersteun nie, maar jy moet sekerlik eers jou huiswerk doen voordat jy so 'n uitlating kan maak (is dit nie vir jou eienaardig dat baie van dieselfde mense wat die InZync poësie-aande bywoon, waar jy al meerdere kere gepraat het, ook deel is van Open Stellenbosch nie?).
Jy behoort beter as ek van die gevare te weet om die Afrikaanse media slaafs na te volg, en jou opinies slegs daarvolgens te laat lei. Jou toespraak voor die Konvokasie speel in hul hande. Ek het in die koue Nederland gesit en daarna geluister, en ek het gedink dit is 'n ongelooflike toespraak. Maar hoekom het jy toegelaat dat dit as 'n wapen gebruik word om te voorkom dat 4 bruin- en swart vrouens verkies word tot die bestuur van die konvokasie. Ek wil glo dat jou bedoelings onskuldig was, maar jy moes dit tog gesien het.
Jou nuutste inisiatief, Gelyke Kanse, is effens skaamteloos. Dink jy werklik die ander stigterslede gee soveel oor die behoud van ander Afrikatale om soos wat hulle oor die behoud van Afrikaans voel? Hoekom het hulle nie destyds die uitbou van Xhosa en Sotho ondersteun voordat hulle besef het dat die toekoms van Afrikaans daaraan verbonde is nie? Die webtuiste van die organisasie is nie eers beskikbaar in 'n taal anders as Afrikaans nie. LitNet berig dat die stigterslede benewens jouself Herman Giliomee, Flip Smit, Christo Viljoen, Braam de Vries, Jan Heunis en Ebbe Dommisse is. Ek het geen probleem dat dit sewe wit mans is nie (julle kon slimmer gespeel het), en indien die inisiatief opreg was sou ek dit met graagte ondersteun, maar hoekom het julle nie eers gepoog om verteenwoordigers van die ander tale ook in te span nie? Ek sê weer, hul onderrokke steek uit.
Ek is jammer dat die toon van die brief so agressief voorkom. Dit is nie my bedoeling om te skel nie; ek is net so moedeloos dat daar 'n ouer geslag Afrikaners namens my probeer praat sonder om ooit te probeer luister wat ek te sê het. In jou ope brief beywer jy jouself vir die jonger geslagte. Luister dan 'n bietjie na hulle. Jy sê self dit is nooit te laat om te leer nie, hier is my voorstel dan:
Laat ons een aand op Stellenbosch, in Kaapstad of waar ook al dit jou pas, bymekaarkom. Ek bring 'n groep jong Afrikaners saam om met jou oor ons verhouding met Afrikaans te kom praat. Jong skrywers en digters, lede van Adam Tas en Open Stellenbosch. Daar het intussen ook 'n nuwe groep tot stand gekom. Hulle noem hulself die Volksverraaiers. Hulle is jong Afrikaners wat vanweë hul liefde vir die taal hulself teen dieselfde groepe by wie jy jou skaar, verset. Ek bring van hulle saam. Dis nou die tyd om te luister, Breyten, in jou eie woorde. Kom ons praat oor die toekoms van die taal. Laat ons vir jou verduidelik hoekom ons anders as jy voel. Leer ons ken, ons is nie jou vyand nie. Ek vermoed ons gaan nie saamstem oor als nie, maar ons kan steeds rondom dieselfde kampvuur sit.