'n Kultuurhistoriese en opvoedkundige waardebepaling van plaasskole in die Overberg, in die lig van die uitfasering daarvan
AFRIKAANSE OPSOMMING: Daar heers groot verskil van mening oor waar die grense van die Overberg lê en daarom word die gebied vir die doeleindes van hierdie studie soos volg afgebaken: die Hottentots- Hollandberge as die westelike grens, die Riviersonderend- en Langeberge as die noordelike grens, die Atlantiese oseaan as die suidewestelike en die Indiese oseaan as die suidoostelike grens. Aan die oostekant strek die gebied tot by die Duiwenhoksrivier naby Heidelberg. Die geskiedenis van die onderwys in Suid-Afrika is nou verweef met die algemene geskiedenis van die land. Onderwys op die platteland het in die 18de en 19de eeu met verskeie stremmende faktore te kampe gehad, byvoorbeeld die yl bevolking, groot afstande van die hoofsentra en 'n tekort aan goed opgeleide onderwysers. Ten spyte van dié beperkinge het onderwys in die plaasskole ná die vestigingsperiode 'n bloeitydperk beleef wat vanaf ongeveer 1940 gevolg is deur 'n afuame in die getal plaasskole. Die rol van die plaasskole in die Overberg is nie slegs belangrik as gevolg van hul bydrae tot die formele onderwys en opvoeding van die plattelander nie, maar ook vir die belangrike bydrae wat hulle lewer op die gebied van die kultuurgeskiedenis. Plaasskole is 'n goeie teelaarde vir die volkskultuur en die plaasskoolkind se belewing van sekere aspekte van die kultuur soos byvoorbeeld die volkswoordkuns, speletjies, en die noue band tussen bodem en kultuur, lewer 'n uiters waardevolle bydrae tot hulle algemene opvoeding en vorming. In die plattelandse milieu is die ouerhuis en die kerk besondere bondgenote van die plaasskool. Hoewel daar tans (1999) nie 'n formele beleid bestaan deur middel waarvan plaasskole doelbewus uitgefaseer word nie, gebeur dit wel in realiteit dat die een na die ander skool sy deure moet sluit. Die belang van die kulturele bydrae wat plaasskole maak tot die opvoeding en vorming van die kind, behoort in ag geneem te word voordat skole deur die owerheid gesluit word.