WOORDE WAT WEEG: Harry Kalmer - Groceries (2006)
Harry Kalmer - Groceries (2006)
Harry Kalmer. Groceries: 56 Stories oor huishoudelike produkte. Lapa Uitgewers, 2006. ISBN 0 7993 3639 3.
Onder die versamelnaam Groceries word 56 stories opgeneem of in die verbeelde inkopiesak gepak. Dis Harry Kalmer se jongste boek waarin 'n verhaal langs 'n skildery/kunswerk geplaas word en sodoende aan betekenisse wen, meerduidig inspeel op die leser se herinneringe uit sy/haar jeug. Kalmer is waarskynlik – soos die Amerikaners Richard Brautigan en Kurt Vonnegut – die meester van die sub-teks.
Hy skryf op die oog af toeganklik, maklike verhale, maar onder draai die duiwels rond van weerlose mense uitgelewer aan hul drifte, verlangens, onvervuldhede, transgressies en dies meer.
Verhale word in bykans kinderlike standerd drie-sinne aangebied – gaan lees weer Trout fishing in America (1967) – maar dis alles 'n blufspel waarmee die skrywer die leser om die bos lei en dikwels word 'n mens psigies só ontroer deur 'n insident soos 'n bloedskendige oomblik tussen vader en kind wat lei tot die spieëls wat in die huis gebreek word, omdat die vader homself nooit weer in die gesig sal kan kyk nie; 'n pynlike wete dat die persoon met wie jy jou lewe sou wou sluit nie daar gaan wees nie en hierom kan daar ja gesê word vir jou tweede keuse. Daar is nog meer (en ek wil werklik nie die leser se leesplesier bederf nie) soos 'n man wat terugkyk na sy digter-vader wat hom as kind versaak het, 'n tweede keer in die digkuns verraai en die derde keer finaal weggaan. ("My pa was nog altyd goed as dit by verdwyn kom"). Die verteller herhaal egter onbewustelik 'n soort afstandelikheid met sy eie kinders wat hy net op Kersfees en op verjaarsdae bel ("Die man op die stoof", p. 11).
Die verhale is vinjette wat verwys na groter oomblikke in lewens. Nie alles is is egter hoogdrawend of pynlik nie. Daar is skreeusnaakse humor ook te vinde, soos die "waarsegster" wat aangesê word om van teeblare na teesakkkies oor te skakel.
Ek lees tans Margaret Atwood se jongste teks Moral disorder waarin sy verskillende stories, verhale of uitinge probeer saamsnoer in 'n eiesoortige roman. Wat Atwood wou doen, kry Kalmer reg. Sy verhale speel in op ander verhale en word 'n bonte mengelmoes van indrukke, ervarings, teleurstellings wat die idee bevestig dat die lewe dit is wat gebeur, terwyl jy planne beraam om elders te wees òf iets anders te doen.
Vir my persoonlik is die retro-aspek van die versameling boeiend. Kalmer verwys na verdwene kultuurbakens (soos 'n roadhouse met 'n Dagwood, langspeelplate, radioverhale). Hierdie versameling het my teruggeneem na Brautigan se In watermelon sugar (1968), daardie aweregse blik op die Amerikaanse kultuur, wat op sy tyd 'n "counterculture" stelling was. Almal het 'n plek in die geskiedenis, het Brautigan op 'n keer opgemerk: myne is die wolke.
By Kalmer is daar 'n gevoelige analise van die invloed van die grensoorlog op 'n gemeenskap. In 'n "n Moontlikheid" word dit pyn en verontrusting van hierdie ervaring beskryf uit die perspektief van 'n broer en moontlik is die boer nie dood nie, omdat die plek op die kaart nie gevind kan word nie. Di verteller kan dus nie dood verwerk van hierdie briljante broer nie. Gesinkopeer met die ellendes van die nuwe-Suid-Afrika (dwelms, moord, diefstal, werkloosheid) kry 'n mens 'n blik op 'n skrywer – soos Raymond Carver – wat nie skroom om die "dirty realism" van 'n gemeenskap te ontbloot nie. Dikwels in onskuldige onthou-oomblikke ('n onderwyseres wat mal word; 'n man wat sy laaste brekfis maak voordat hy sy vrou verlaat; 'n oorledene wie se pen uit die hospitaal gesteel word sodat die waarnemer sy erfstuk kwyt is) word met wyer implikasies weergegee. Brautigan was ook digter voor sy ontydige selfmoord en Kalmer se kort-kortverhale het dieselfde kompleksiteit as 'n gedig wat rondom sekere motiewe uitgebou word.
Dikwels moet jy 'n tweede keer lees om te besef dat jy reg verstaan het. "Jammer" (p. 114) met 'n koki-skets van die outeur, kan as 'n soort skrywerscredo gelees word.
Hoe die simmetrie van beplanning deur die lewe se verloop omvergegooi word, uiteindelik.
Dit is verhale wat nie met 'n maaghou tref nie, eerder met 'n pynprikkie wat indrukke wat jou bybly, onrustig maak en jou laat terugkeer na verhale. Boonop met prag-kunswerke langsaan: selfs 'n Ingrid Winterbach en Diek Grobler is hier te vinde!
Brautigan, soos Kalmer, het met verskillende genres geëksperimenteer. Ek is van mening dat hierdie boek ook by Kalmer se navolgers sal aanklank vind. In "As van die liefde" word 'n Huisgenoot-gegewe met nuwe betekenisse gelaai.
En dis waarskynlik die grootste krag van die vertellinge: dat dit wat aan ons almal bekend is (o.a. die vloed van waansin wat ons hier te lande beleef en ervaar het) op 'n aweregse, dwars en menslike wyse beskryf word.
Hoe lyk jou inkopiesak? Wat weeg dit? Koop jy vars kos of ingelegde vrugte? Koop jy by Pick & Pay of Woolworths?