Is Poetin nog ŉ kommunis?Dr. Leopold Scholtz. Foto: Reint Dykema. Is president Wladimir Poetin van Rusland nog ŉ kommunis? Of het hy dié ideologie heeltemal agter hom gelaat? Dis ŉ vraag wat teen die agtergrond van sy aggressie teenoor Oekraïne geregverdig is. Daar is immers talle ontleders – waaronder die uwe – wat daarin ŉ poging sien om die grense van die ou Sowjetunie te herstel. Poetin se ideologiese agtergrond is interessant. Onthou dat hy sy politieke verstand in die dae van die ou kommunistiese Sowjetunie gekry het. Hy het daarna aangesluit by dié moondheid se geheime polisie, die KGB. Mettertyd het hy tot die taamlik senior rang van luitenant-kolonel gevorder en selfs hoof van die KGB se kantoor in die Oos-Duitse stad, Dresden, geword. Dit was ŉ posisie wat slegs aan ideologies betroubare mense – oortuigde kommuniste – gegee is. Nou ja, dit was tóé, en nóú is nóú. Is hy steeds ŉ kommunis? Kom ek gee die kort antwoord: Nee. Maar dis verreweg nie só eenvoudig nie; hy het baie van die oortuigings, wat hom as KGB-offisier gekenmerk het, behou. As ŉ mens hom tans met ŉ oorvereenvoudigde enkele begrip kan tipeer, sou dit dié van verregse Russiese nasionalis moet wees. Die oorkoepelende doel van sy politieke lewe is om die vernedering van die Sowjet-nederlaag en uiteenval van die destydse trotse supermoondheid uit te wis en die land se vroeëre prestige te herstel. Let wel, dis nie bloot ék wat só sê nie; dis oral in sy toesprake en geskrifte te vinde. En dít is die primêre ideologiese dryfkrag agter sy inval in Oekraïne: Hy ontken dié land se basiese bestaansreg en sien dit as deel van die moederland, Rusland. Wanneer hy Oekraïne (desnoods met geweld) opnuut by Rusland ingelyf het, gaan minstens die ander Slawiessprekende dele van die ou Sowjetunie volg. Met Belarus wat reeds soos ŉ hondjie aan ŉ leiband agter die Kremlin aanloop, sal dit nie werklik ŉ probleem wees nie, maar die res wil, soos sake nou staan, niks daarvan weet nie. ŉ Mens moet die kwessie ook op ideologiese vlak beskou. Georgy Zhukov en Josef Stalin by Wladimir Lenin se praalgraf (ongedateer) Die Sowjetunie was nie bloot ŉ kommunistiese staat in die sin dat hy die ideologie van Karl Marx en Wladimir Lenin in die praktyk toegepas het nie. Die Kremlinleiding se propaganda na die gewone mense het ook daarop neergekom dat hulle in ŉ buitengewone land woon, een wat ŉ voorbeeld vir die mensdom is en wat die natuurlike leier van die wêreld is. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het Josef Stalin die Russiese nasionalisme sonder skroom tot op die bodem uitgebuit. Óns is die goeie ouens; die Duitsers is onherstelbaar sleg, was ŉ belangrike deel van sy boodskap. Dit het gepaard gegaan met ŉ staatsapparaat wat geskrik het vir niks as dit by die onderdrukking van afwykende menings gekom het nie. Dissidente met afwykende menings is genadeloos vervolg. Die tronke en konsentrasiekampe was vol mense wat geweier het om die mening van die staat as evangelie te aanvaar en wat kritiese vrae durf stel het. In dié opsig was daar eintlik geen wesenlike verskil tussen die Sowjetunie van Stalin en sy opvolgers enersyds, en die Nazi-Duitsland van Adolf Hitler andersyds nie. Ook Hitler het die Duitsers tot ŉ unieke volk met ŉ unieke rol in die wêreld verhef, veel beter as enige ander volk; ook Hitler het géén teenstand geduld nie; ook in sy land het menige onafhanklik denkende mense met die binnekant van tronke en konsentrasiekampe kennis gemaak. Die naam van Hitler se ideologie is trouens veelseggend: Nasionaal-sosialisme. Dit wys al die verwantskap met die kommunisme in die Sowjetunie. Wat sê dit alles vir ons? Dit sê dat die kommunisme sedert die dae van Marx en Lenin ŉ beslissende draai gemaak het. Al is Marx en Lenin se ideologie nie summier verlaat nie, is dit wesenlik aangepas om voorsiening te maak vir die nasionalisme. Teoreties is die nasionalisme en die sosialisme onverenigbaar en mekaar se natuurlike vyande. Maar die praktyk in sowel Nazi-Duitsland as die Sowjetunie het gewys dat dit nie noodwendig in die praktyk die geval is nie. Die begrip wat hulle met mekaar verbind is totalitarisme. Die ideologieë en regeringstelsels in Duitsland en die Sowjetunie was baie nader aan mekaar as wat die geval was tussen twee enersyds en liberale demokrasieë soos Brittanje en Amerika. Tussen die totalitêre diktature was daar ŉ natuurlike ideologiese affiniteit. Dit het natuurlik nie beteken dat hulle dus ook ŉ magspolitieke affiniteit gehad het nie; hul ultranasionalistiese benadering het meegebring dat hulle gewelddadig om mag en prestige meegeding het. Maar intussen het hulle saam behoorlik ver van die liberale demokrasie gestaan. En dít was één van die faktore wat sowel die Tweede Wêreldoorlog as die Koue Oorlog gevoed het. Terug by die oorspronklike vraag: Is Poetin nog ŉ kommunis? Die antwoord, meen ek, is duidelik. Nee, hy kan nie meer as ŉ kommunis beskou word nie; eerder as ŉ verregse nasionalis wat in sommige opsigte prakties en ideologies taamlike affiniteit met Adolf Hitler en Nazi-Duitsland het. Die betekenis hiervan moet egter nie oordryf word nie. Want in die praktyk maak dit nie eintlik regtig saak of jou affiniteit met Hitler groter is as dié met Stalin nie. Uiteindelik is dit immers ses van die een en ŉ halfdosyn van die ander. Poetin lewer ‘n toespraak tydens Oorwinningsdag in Moskou op 9 Mei 2021 – Rusland vier die 76ste herdenking van hul oorwinning oor Nazi-Duitsland tydens die Tweede Wêreldoorlog (Foto: Mikhail Metzel / AFP) Hitler en Stalin wou albei hul lande in moondhede omskep wat min of meer die helfte van die bekende mensdom wou oorheers. Op sy manier wil Poetin iets soortgelyks doen. Al moet erken word dat hy nog geen blyke daarvan gegee het dat hy byvoorbeeld Wes-Europa wil onderwerp nie. Tog, as hy in sy doel slaag om die Sowjetunie in ŉ moderne gedaante te laat herleef, sal niemand dit durf waag om hom te probeer keer in wat hy ook al sal wil probeer doen nie. Met Poetin het die wêreld te make met ŉ gevaarlike totalitêre diktator wat gestop moet word. Liefs sonder al te veel geweld, maar dit kan altyd gebeur dat hy die wêreld self in geweld insleep. ŉ Mens wil liefs nie eens daaraan dink nie.