PressReader - Kuier: 2017-05-17 - • Vra Dr. Ge­ni­ne
• Vra Dr. Ge­ni­ne
Kuier - 2017-05-17 - DOKTERSADVIES -
Gor­del­roos is pyn­lik Vraag OORSAAKVAN SHINGLES?
Wat is shingles, of­te­wel gor­del­roos? Wat kan ek ge­bruik daar­voor? BE­KOM­MERD
Ant­woord BES­TE LE­SER
Shingles, of be­ter be­kend in Afrikaans as gor­del­roos, word ver­oor­saak deur die­self­de vi­rus wat wa­ter­pok­kies (chic­ken­pox) ver­oor­saak. Die vi­rus se naam is Va­ri­cel­la
Zos­ter en is deel van ’n groep vi­rus­se wat as her­pes-vi­rus­se be­kend­staan. Let wel dat die vi­rus wat her­pes in die ge­slags­de­le (pri­vaat­de­le) en koors­bla­re ver­oor­saak, nie die­self­de vi­rus is wat shingles en wa­ter­pok­kies ver­oor­saak nie.
Wan­neer ie­mand wa­ter­pok­kies as kind ge­had het, bly die vi­rus per­ma­nent in jou lig­gaam, in ’n spe­si­fie­ke se­nu­wee­wor­tel. Die vi­rus is“aan die slaap”en as ’n per­soon se im­mu­ni­teit of ge­stel af is, word die vi­rus weer“wak­ker”of ge­ak­ti­veer. ’n Mens se weer­stand gaan ge­woon­lik af wan­neer jy ou­er raak of an­der siek­tes het wat jou im­mu­ni­teit ver­laag, soos di­a­be­tes (sui­ker­siek­te), MIV/vigs en se­ke­re ti­pes kan­ker. Dit kan ook ge­beur wan­neer jy nie ge­ba­lan­seer­de voe­ding het nie of baie stres on­der­vind. As die vi­rus “wak­ker word”of ge­ak­ti­veer word, be­weeg dit na die se­nu­pun­te en dit ver­oor­saak dat die vel wat met die spe­si­fie­ke se­nu­wee ver­bind word, be­gin jeuk, brand of pyn. Dit kan vir ’n paar dae of selfs ’n week lank duur en dis nie al­tyd mak­lik om die reg­te
di­ag­no­se te maak voor die vel­uit­slag sig­baar is nie. Daar­na slaan daar bla­sies uit in die a­rea wat met die spe­si­fie­ke se­nu­wee ver­bind word. Dit is hoe­kom dit net aan die een­kant van die lig­gaam voor­kom en dit ’n“gor­del” ge­noem word, want die bla­sies volg die pa­troon van ’n gor­del (belt) maar net aan die een kant van die lig­gaam.
Die po­si­sie van die uit­slag kan let­ter­lik e­ni­ge plek op die lig­gaam voor­kom, van kop tot toon: Van die kop­vel of in die ge­sig (selfs in die oor of langs en in ’n oog); in die nek-a­rea, bo-arm of bors­kas; die mid­del van die lyf (buik­ge­deel­te); lae rug; bo-been of lae been; of selfs die en­kel en voet.
Ná so vier of vyf dae gaan die bla­sies oop en ver­oor­saak vog­tig­heid of nat­tig­heid in die a­rea. Daar­na vorm dit ’n kors en be­gin dit ge­nees. Dis be­lang­rik om reeds vroeg jou dok­ter of ver­pleeg­kun­di­ge te raad­pleeg (wan­neer die vel be­gin jeuk, brand, pyn of so­dra bla­sies uit­kom) so­dat an­ti-vi­ra­le me­di­ka­sie voor­ge­skryf kan word. Wan­neer jy die an­ti-vi­ra­le me­di­ka­sie vroeg be­gin neem, ver­min­der dit die duur en erns van die uit­slag. Die pyn wat met gor­del­roos ge­paard­gaan, kan baie erg wees en pyn­me­di­ka­sie van ver­skil­len­de sterk­tes kan ge­bruik word.
Be­hal­we vir die an­ti-vi­ra­le en pyn­me­di­ka­sie, ge­buik baie men­se die vol­gen­de tuis­ver­sor­gings­ad­vies om die pyn te ver­lig:
1. Die vel moet skoon ge­hou word deur koel wa­ter en seep. Jy kan ook ’n stort neem of selfs bad. 2. Moet nie die vel vryf of krap nie, want dit kan ve­lin­fek­sie ver­oor­saak. 3. Koue kom­pres­se op die ge­af­fek­teer­de vel-a­rea kan ook ge­bruik word om die pyn te ver­lig. 4. Om die bla­sies droog te hou, stel die vel bloot aan lug, ver­my dat kle­re daar­aan raak en ge­bruik ma­zie­na, koek­so­da of ba­ba­poei­er. 5. Ca­la­mi­ne-smeer­mid­del kan ook aan­ge­wend word om jeu­ke­ry te help ver­min­der. Baie men­se wat gor­del­roos ont­wik­kel, is heel ver­baas daar­oor. As dit ge­paard­gaan met ’n be­staan­de toe­stand of siek­te, is dit mak­li­ker om dit te aan­vaar en te ver­dui­de­lik. Dit kan eg­ter ook baie angs ver­oor­saak, want die gor­del­roos-di­ag­no­se is in se­ke­re ge­val­le net die eer­ste stap: Die oor­saak van die swak im­mu­ni­teit moet dan nog vas­ge­stel word en dit is nie al­tyd“goeie”nuus nie. Gor­del­roos is net aan­steek­lik vir ie­mand wat nog nooit wa­ter­pok­kies of gor­del­roos ge­had het nie of wat hul­le nie daar­teen laat in­ent het nie. Sul­ke men­se (ge­woon­lik kin­ders) wat in kon­tak kom met ie­mand met gor­del­roos, sal wa­ter­pok­kies ont­wik­kel; nie gor­del­roos nie. Chro­nie­se pyn is die al­ge­meen­ste na­ge­volg, want dit is ’n pyn wat deur die spe­si­fie­ke se­nu­wee ver­oor­saak word.
Dit kan eg­ter ook baie angs ver­oor­saak, want die gor­del­roos­di­ag­no­se is in se­ke­re ge­val­le net die eer­ste stap.