Hoe om steek- en hondehaar in wol te onderskei
Last update: April 11, 2012 02:23:32 PM
STEEKHAAR (hardehaar of kemp) en hondehaar (blinkhaar) vesels is ongewens in die Merinovlies. Die aanwesigheid daarvan word deur die fabrikant as 'n gebrek beskou, en gevolglik word die waarde van wol daardeur aanmerklik verlaag. Steekhaar is 'n kort borselagtige, ondeurskynende wit vesel wat dikker is as 'n wolvesel. Onder die mikroskoop kan mens sien dat steekhaar 'n medulla (murg) of 'n reeks hol selle in die middel het, terwyl 'n wolvesel solied is. Die medulla bevat ingeslote lug, en as gevolg hiervan kan steekhaar nie goed verkleur word nie. 'n Sersjepak, gemaak van wol wat steekhaar bevat, toon altyd die onverkleurde steekhaarvesels. Behalwe laasgenoemde beswaar, ondervind die fabrikant altyd moeilikheid as hy garing spin van wol wat steekhaar bevat.
Die hondehaarvesels is langer as die steekhaarvesels, en terwyl laasgenoemde van tyd tot tyd uitval, bly hondehaar voortdurend aan die groei. Dikwels tref mens die hondehaar net op die broek en nek van die Merino aan, dog soms kom dit deur die hele vlies voor. Dis 'n growwer en langer vesel as die aangrensende wolvesels, en net soos in die geval van steekhaar, het dit ook 'n medulla waarin lug opgesluit is. Die medulla is gewoonlik dunner en dikwels nie so sigbaar as in die geval van steekhaar nie. In Fig. 1 sien mens hoe steekhaar, hondehaar en wol onder die mikroskoop lyk.
Metode om te Onderskei
Steek- en hondehaar kan gewoonlik met die blote oog onderskei word, dog in baie gevalle vind die Merinoskaapboer dit baie moeilik om hierdie vesels op te spoor. Daar bestaan 'n eenvoudige metode waarvolgens die boer sy wol vir steek- en hondehaar kan toets. Die metode bestaan daarin dat die wolmonster, onder bensol, teen 'n swart agtergrond besigtig word. Die wolvesels sal onsigbaar wees, terwyl die steek- en hondehaar ondeurskynend wit sal wees - die rede is omdat daar lug in die medulla van die vesels opgesluit is.
Die metode word in Fig. 2 geïllustreer. 'n Glasfles A word met bensol gevul, waarin 'n stuk swart papier of bordpapier (B) gesit is. (In die geval is gebruik gemaak van die papier waarin fotografiese plate en rolle toegedraai word.) Dis wenslik om suiwer bensol te gebruik en die glasfles deeglik skoon te maak, anders sal mens die vesels miskien nie so duidelik sien nie. Mens moet die wolmonster skoon was, sodat al die olie en onsuiwerhede verwyder is. Hiervoor kan 'n bietjie petrol of bensol gebruik word. Dis egter raadsaam om die wol nie in dieselfde bensol. te was as wat vir die toets gebruik moet word nie, want die vloeistof sal troebel word en dan sal mens nie so duidelik kan sien nie. Die skoon wolmonster word dan in die fles met bensol gedompel, en teen die swart agtergrond besigtig. Enige gemedulleerde vesel sal duidelik sigbaar wees, soos aangetoon in die illustrasie.
Toepassing van Toets
Behalwe dat mens die aanwesigheid van steek- en hondehaar in suiwer Merinowol kan toets, kan die opsporing van gemedulleerde vesels ook van belang wees in wol afkomstig van Merino's gekruis vir vleisproduksie. Dis van die grootste belang vir die Suid-Afrikaanse Merinowolbedryf dat sulke wol afsonderlik van egte Merinowol gehou moet word. Bobeskrewe toets is ook gebruik vir die opsporing van gemedulleerde vesels in wolmonsters, en om die hoeveelhede aanwesig op 'n kwantitatiewe basis te beraam.