PressReader - Kuier: 2017-07-26 - Al­les oor slym
Al­les oor slym
Dis daar­die tyd van die jaar wan­neer baie men­se siek word en slym ’n groot ir­ri­ta­sie kan wees. Hier is raad oor wat om te doen.
Kuier - 2017-07-26 - Aktueel - DEUR Maretha Botes
Dis daar­die tyd van die jaar en maak nie saak waar jy gaan nie, ie­mand is al­tyd ver­koue of grie­pe­rig. Dit be­te­ken ’n ge­hoes en ’n ge­proes en jy moet net koes of die kie­me kry jou. Al die slym is dalk ’n mor­si­ge saak, maar dit is deel van die lig­gaam se na­tuur­li­ke pro­ses­se en daar is maar min wat die sie­ke daar­om­trent kan doen nie.
Trou­ens, ’n ge­son­de mens maak tot 1,5 li­ter slym per dag en kom dit nie eens ag­ter nie. Al is dit soms ’n na­rig­heid, is dié glib­be­ri­ge, snot­te­rig­heid soos die o­lie in ’n ma­sjien en daar­son­der hou die ma­sjien op werk.
Oral in jou lyf is slym­pro­du­se­ren­de weef­sel. In jou mond, neus, si­nus­hol­tes, keel, lon­ge en selfs jou derm­ka­naal. Slym is soos ’n be­sker­men­de kom­bers oor al hier­die op­per­vlak­tes en voor­kom dat dit uit­droog en kra­kies maak. Be­hal­we om as moi­stu­ri­ser te dien, is slym se an­der werk om soos ’n vlie­ë­plak te wees. Dit vang al die on­ge­wens­te bak­te­rieë en s­tof op voor dit lê­plek in jou lyf en or­ga­ne kan kry.
Slym be­vat ook:
• teen­lig­gaam­pies wat help om jou lig­gaam vry van bak­te­rieë en vi­rus­se te hou • en­sie­me wat in­drin­gers ver­teer • pro­te­ïe­ne om slym taai te maak • en ’n ver­skei­den­heid sel­le.
Jy het spe­si­a­le wit­bloed­sel­le in jou lig­gaam wat ge­du­ren­de ’n al­ler­gie­se re­ak­sie his­ta­mie­ne pro­du­seer. Dié his­ta­mie­ne laat jou nies of jeuk, of laat jou neus toe­trek. Die weef­sel van die slym­mem­bra­ne be­gin vloei­stof lek, en jou neus be­gin loop.
Hoe­kom het ek soms meer slym?
Dr. So­nia Hat­tingh van Bloem­fon­tein en dr. Quin­ten Fou­rie van Sa­sol­burg ver­dui­de­lik: Wan­neer ’n al­ler­gie of in­fek­sie die im­mun­stel­sel ak­ti­veer, maak die res­pi­ra­to­rie­se sis­teem meer slym om die lig­gaam te be­skerm. Me­di­ka­sie, rook, be­soe­de­ling en stuif­meel kan ook meer slym­pro­duk­sie sti­mu­leer. As slym nie uit­ge­hoes kan word nie, kan dit ska­de of in­fek­sie in die lon­ge ver­oor­saak, en dit is ook re­de vir ro­kers­hoes in die og­gen­de. Die sel­le­tjies wat slym uit lug­py­pe moet ver­wy­der word deur rook ver­lam. So­dra jy op­hou rook, bv. in die aand, be­gin die sel­le­tjies weer be­weeg en dan kom slym op en het jy so­ge­naam­de ro­kers­hoes in die og­gend. S­ta­tie­se slym (daar­die slym wat nie uit­ge­hoes kan word nie) raak meest­al ge­ïn­fek­teerd of ver­oor­saak kro­nie­se ir­ri­ta­sie wat la­ter pro­ble­me soos kanker en long­ska­de kan ver­oor­saak.
Hoe be­han­del ek slym wat pla?
As jy chro­nie­se si­nus­pro­ble­me het en aan­me­kaar jou neus blaas, wil jy al­les in jou ver­moë doen om die snot­te­rig­heid weg te kry. Ge­woon­lik help ’n an­ti­his­ta­mien om oor­ma­ti­ge slym­pro­duk­sie te ver­min­der, mu­ko­li­ti­ka ver­dun dik slym en sout­wa­ter (wat jy snuif of in­spuit) help om dit ver­der te ver­dun en uit te s­poel. Kor­ti­soon­neus­sproei help om in­flam­ma­sie teen te werk, sê dr. Hat­tingh. ’n De­kon­ge­stant­neus­sproei kan vir slegs drie tot vyf dae ge­bruik word. An­ti­bi­o­ti­ka kan ook voor­ge­skryf word. ’n De­kon­ge­stant help om die bloed­va­te in die wand van die neus te ver­nou, wat bloed­toe­voer ver­min­der. Jou neus voel min­der toe en jy pro­du­seer min­der slym.
De­kon­ge­stan­te en an­ti­his­ta­mie­ne
De­kon­ge­stan­te is ou­kei as jy nie kan a­sem­haal nie, maar hul­le is eint­lik nié so goed vir dik slym oor die al­ge­meen nie. Dit droog jou uit en maak op die ou ein­de weer dik slym wat die teen­oor­ge­stel­de uit­wer­king het as wat jy graag wil hê. Nou neem jy meer de­kon­ge­stan­te en word in ’n aak­li­ge slym­pro­du­se­ren­de si­klus ge­dom­pel.
An­ti­his­ta­mie­ne be­perk die ak­sie van his­ta­mie­ne (wat jou al­ler­gie­se re­ak­sie trig­ger, soos stuif­meel, en ver-oor­saak dat jou neus toe­swel en meer slym maak).
Slym en hoes
Hoes word dik­wels ver­oor­saak deur dik, taai slym wat die bors ir­ri­teer. ’n Op­los­sing hier­voor sou wees om die slym te tar­get en te ver­dun so­dat dit meer ef­fek­tief deur jou lig­gaam op­ge­neem of uit­ge­werp
kan word. Om dit te doen kan jy oor-die­toon­bank-me­di­sy­ne pro­beer wat N-a­ce­tyl­cys­tei­ne (NAC) be­vat. Jy kry dit in pro­duk­te soos ACC 200, Sol­mu­col en Mu­co­fizz. NAC is vin­nig en ef­fek­tief om die dik slym af te breek en los te maak so­dat jy dit mak­li­ker kan uit­hoes. Dit is vei­lig om te ge­bruik vir kin­ders ou­er as twee jaar, en ook vir vol­was­se­nes. Vra jou dok­ter vir ’n pro­duk wat vei­lig is vir die he­le ge­sin.
Wan­neer is te veel slym ge­vaar­lik?
As jy ver­koue of griep kry, ver­dik die slym om jou lig­gaam te help om die vi­rus of bak­te­rieë te be­veg en in­fek­sie te voor­kom. As jy ’n in­fek­sie het wat die nor­ma­le in­gang na die lug­weë en keel blok­keer, kan die slym nie d­rei­neer nie en hoop dit op. Dit word moei­li­ker om van ont­slae te raak en laat jou sleg voel. Hier­die dik slym is be­kend as“phlegm”. Dit be­staan uit slym, dooie bak­te­rieë en vi­rus­se, le­wen­di­ge en dooie wit­bloed­sel­le (die im­muun­sel­le wat daar is om‘n ver­koue te be­veg) en ver­skil­len­de an­der weef­sels en sel­le. Al dié goed maak die af­skei­ding dik­ker as nor­maal­weg.
Vol­gens dr. Hat­tingh kan te veel slym of loop­neus wees as ge­volg van sis­tie­se fi­bro­se, kink­hoes en na­sa­le tumors, wat dan op me­rie­te be­han­del moet word. Ná ‘n hoof­be­se­ring en ske­delf­rak­tuur kan vog uit die neus die oor­saak wees van se­re­bra­le vog wat uit­lek. Wan­neer te veel slym in lon­ge op­hoop, kan dit ver­oor­saak dat die per­soon suk­kel om a­sem te haal, bors­kas­pyn het en be­noud voel.
Pos­t­na­sa­le drip kom voor wan­neer te veel dik slym deur die neus en si­nus-slym­vlies ge­pro­du­seer word en dan ag­ter in die keel en neus ver­sa­mel en ’n seer keel en hoes ver­oor­saak. Die oor­saak kan in­fek­sie of al­ler­gieë wees wat ’n im­muun­re­ak­sie ver­oor­saak. Dit is nie dan ge­vaar­lik nie, en kan met mu­ko­li­ti­kum (slym­ver­dun­ner) be- han­del word. As dit ver­oor­saak word deur sooi­brand, moet teen­suur­me­di­ka­sie of chi­rur­gie ge­bruik word om die sooi­brand op te klaar en om erns­ti­ge ge­vol­ge van suur op die slym­vlies te voor­kom.
Slym en jou kind
Vol­gens dr. Fou­rie het kin­ders on­der drie nog nie si­nus­se nie, en daar­om nie die ka­pa­si­teit om slym te ak­kom­mo­deer nie. “Daar­om gaan dit ag­ter toe (in die keel af) en daar­om gaan dit vo­ren­toe (deur die neus),”sê hy. Kin­ders raak ge­woon­lik van slym ont­slae deur dit op te gooi.
Dr. Hat­tingh sê ’n ge­wo­ne loop­neus by kin­ders is meest­al die ge­volg van al­ler­gieë of ’n vi­ra­le in­fek­sie wat deur simp­to­ma­tie­se be­han­de­ling be­heer kan word. In­dien die si­nus­ka­na­le ver­stop, kan si­nu­si­tis ont­wik­kel. In­dien die Eus­ta­chi­us­buis (tus­sen die keel en oor) ver­stop, kan oor­in­fek­sie ver­oor­saak word. Klein kin­ders en ba­bas haal hoof­saak­lik deur hul neu­se a­sem, en nie deur hul mon­de nie. ’n Toe neus kan dit moei­lik maak vir hul­le om a­sem te haal. Daar is baie ou­li­ke bot­tel­tjies wat goed werk vir die gro­ter kin­ders, en ho­pe slym kan so ver­wy­der word. Die be­gin­sel hier­van is om ’n sout­wa­ter op­los­sing in jou een neus­gat in op te spuit, en dit dan deur die an­der neus­gat te d­rei­neer. Al die slym wat in die een neus­gat ver­sa­mel is, d­rei­neer deur die an­der neus­gat.
Ment­hol-salf is te sterk vir ba­bas; kies ’n al­ter­na­tief wat spe­si­aal vir ba­bas ge­maak is.“Ek voel dat mens net ’n de­kon­ges­tie moet doen met ’n spuit voor ’n ba­ba drink en eet en voor ’n ba­ba slaap,”sê dr. Fou­rie. Slym kan ook met ’n spe­si­a­le ap­pa­raat uit die ba­ba se neus ge­suig word.
Dr. Hat­tingh sê dit is eint­lik be­ter om te snuif as om met ’n e­nor­me neus­blaas van slym ont­slae te pro­beer raak. As jy te hard blaas, ver­oor­saak dit hoë druk­king in jou neus­hol­te, wat dan kie­me in jou si­nus­se en Eus­ta­chi­us­buis in­dwing. Hier­die slym kan weer ver­stop­pings en in­fek­sies ver­oor­saak.
Maak jou eie sout­wa­ter op­los­sing
• 1 Kop­pie ge­dis­til­leer­de wa­ter of ge­kook­te wa­ter wat jy laat af­koel het • • 2,5 g sout 2,5 g koek­so­da. Meng al­les saam. Staan kop on­der­ste­bo oor die was­bak en trek die op­los­sing eers deur jou een neus­gat, en daar­na deur die an­der neus­gat op.