ISKIEN trek jou maag gedurig op ’n knop, omdat jy die druk nie meer kan hanteer nie. Of knabbel jy knaend aan jou vingernaels tot op die nerwe van jou vingerpunte. Op sy ergste pluk jy straks selfs bosse hare uit jou harspan.
Dit voel kompleet vir jou of jy jou skryftafel met jou vuis kan vermorsel of ’n irriterende telefoon by die venster kan uitsmyt of ’n gat in ’n deur kan skop van loutere frustrasie. As jy net kon, sou jy soos ’n klewerige geitjie teen die mure uitgehol het.
Maar presies wat is stres eintlik? Op sy heel eenvoudigste kan ’n mens dit beskryf as die manier waarop jy voel wanneer druk op jou geplaas word. Matige druk kan produktief wees, jou die motivering gee om iets uit te rig en jou help om dit beter te doen. Die ironie is dus dat stres binne perke ’n goeie ding is, eintlik noodsaaklik is om die mens te laat presteer en te laat vooruitgaan in die lewe.
Die verset-stadium: Die liggaam herstel enige skade wat deur die alarm-reaksie veroorsaak is—maar as die stres voortduur, bly die liggaam op sy hoede en kan dit nie die skade herstel nie.
DIE teenoorgestelde van stres is ontspanning. Deur in die hitte van die stresvolste oomblikke net ’n bietjie asem te skep, die bene te rek, miskien in die tuin te gaan stap en die blomme te ruik, of selfs net ’n bietjie te glimlag, kan wondere verrig vir die afgematte gees.
Indien jy voel of jy verdrink in ’n see van werk, moenie paniekbevange raak (soos die hoender hier langsaan) nie. Word rustig en beplan. Stel vir jou’n rooster op en werk daarvolgens, maar moenie jou tot satwordens toe verknies as jy nie presies alles gedoen kry soos jy dit wou nie. Praat met jou hoofde of onderwysers as jy rêrig nie kan byhou nie. Gesels met jou vriende en geliefdes as iets jou hinder. Moet opkrop nie.
Uiteindelik is dit van die uiterste belang dat jy genoeg slaap kry, dat jy gesond eet, dat jy genoeg oefening kry. Kry vir jou ’n gesonde stokperdjie waarin jy jouself gereeld ’n bietjie kan “verloor”. As jy daarvan hou om te skep, skep iets en indien jy dit geniet om lugkastele te bou, droom baie.
En, les bes, as jy hulp nodig het, kry dit. Geen sterfling kan die hele wêreld alleen op sy wankele skouers dra nie.
DIE uitputting-stadium wat in stresreaksie wat boontoe in hierdie artikel genoem is, kan—soos ook uit die beskrywing daarvan duidelik is—uiters nadelige langtermyngevolge vir die streslyer hê.
Die hele liggaam van ’n mens word in die stres-reaksie betrek. Die sintuie gewaar die sneller wat die reaksie aan die gang sit, waarna die boodskap van gevaar of angs deur die brein ontvang word. Dan kring dit soos die golfies van ’n klip in ’n dam na al die liggaamstelsels uit. Die liggaam en verstand kan tydelike stres goed verwerk, soos waar ’n mens jou voet instinktief van ’n warm kool af sal wegruk of straks ’n rukkie lank hard sal werk om te presteer.
Die kinkel in die kabel kom as ons dag vir dag en aanhoudend aan stres blootgestel word. Die stresslyer bly in die hoogste versnelling funksioneer—gedurig gereed om te “veg of te vlug” vir daardie meedoënlose stresverwekker wat in sy spoor bly trap soos ’n getroue hond.
Maar dit kan nie onbepaald so voortgaan nie. Die eerste wat gaan breek, is die geneties kwesbare kettings in liggaamstelsels of -organe wat die gene van familiekwale huisves. As byvoorbeeld vernoude bloedvate ’n erflike beproewing in jou familie is—en jy boonop ’n onfikse oorgewig-perfeksionis en fanatieke suksesjagter is—loop jy ’n yslike gevaar om uiteindelik weens beroerte of ’n hartaanval in die hospitaal te beland of te beswyk.
Selfs as die liggaam nog nie so dramaties begin ingee nie, kan dit ’n mens nog met allerhande tekens waarsku dat jy jou so geweldig ooreis dat jy besig is om jou eie paadjie na die begraafplaas te plavei.
DIE leerder wat vir ’n skooltaak gevra sou word om drie stressors (verwekkers van stres) in sy of haar lewe te identifiseer en te beskryf hoe hy of sy dit hanteer, kan miskien iets soos die volgende skryf:
LAAT my dit nou maar duidelik stel: ek hou niks van ’n lawaai nie. Die skielike gebrul van ’n motorfiets wat in die straat voor my verbyflits, neig om my die spreekwoordelike papalellekoors te laat kry! Klappers op Oujaarsaand is vir my ’n onding, en donderweer jaag my taks saam met ons gesin se dobermann-pinscher-hond onder die bed in.
Die genoemde voorbeelde van my vrees vir geraas klink seker ’n bietjie absurd, maar die feit bly staan dat ek nie eens hou van ’n mensemaling waar almal deurmekaar lag en skreeu en kattemaai asof dit die laaste ding is wat hulle ooit op aarde sal doen nie. Maar in my gemeenskap bevind ek my byna daagliks in so ’n gedrang—en betrap ek myself dikwels dat ek soos ’n styfgespanne snaar deur die geroesemoes wandel.
Wat my amperse fobie vir geraas veroorsaak het, sou ek nie reg weet nie. Ons het maar almal ons eie hebbelikhede, en wat vir die een mens ’n stressor is, is vir die ander een ’n streling. Hoe ook al, ek het in die afgelope tyd doelbewus geprobeer om liewer nie na plekke van groot drukte te gaan as ek dit kan verhelp nie. Miskien is die geraas-vrees in elk geval sommer ’n fase en ontgroei ek dit een van die mooi dae.
Boonop hoor ’n mens oral om jou van mense wat hul werk verloor het of pakkette aanvaar het of nie weet of hulle môre nog ’n werk sal hê nie. Die stres van die grootmense spoel noodwendig oor na ons kinders, en daar is ’n neerslagtigheid in die lug wat partykeer so dik raak dat dit voel of ’n mens dit met ’n mes kan sny.
My ouma is ’n stil mens wat nie maklik kla nie en haar siekte gelate aanvaar, maar die ongesteldheid kan nie anders as om die stresvlakke vir haar en almal om haar te verhoog nie.