Die verspreiding van hoër opvoedkundige kwalifikasies in Suid-Afrika: EAB teenoor realiteit - Solidariteit Navorsing
Deur Gerhard van Onselen, Ekonomiese Navorser: Solidariteit Navorsingsinstituut
Solidariteit Vakbond geniet wyd erkenning vir sy betrokkenheid by verskeie hofsake om die wyse te betwis waarop regstellende aksie (RA) tans toegepas word. In wese is Solidariteit teen ’n bloot rekenkundige vertolking van RA, waar ’n persoon se ras heeltemal buite verhouding baie gewig dra in besluite oor aanstellings, bevorderings of die aflê van personeel.
Tot die uiterste gevoer, is ’n suiwer rasgedrewe, syferkundige implementering van RA daarop gerig om die sosiale werklikheid van elke nywerheid, sakeonderneming, instelling en beroepsvlak onder dwang só te “transformeer” dat dit die nasionale rassedemografie volmaak weerspieël.
Goeie personeelbesluite neem ’n groot verskeidenheid van kriteria in ag, soos ’n persoon se formele opvoeding, opleiding, aanleg en ervaring, plus nog baie meer. Terwyl die huidige wetgewing inderdaad vereis dat ras onder bepaalde kommersiële omstandighede in ag geneem moet word, is dit redelik om te aanvaar dat ras nie die enigste oorweging kan wees nie.
In hierdie artikel fokus ons op die rasgebonde verspreiding van opvoedkundige kwalifikasies onder mense van werkende ouderdom, soos blyk uit Sensus 2011. Ons vergelyk die huidige rassesamestelling van die ekonomies aktiewe bevolking (EAB) met die verspreiding van opvoedkundige kwalifikasies volgens ras.
Die resultate dui op ’n aansienlike wanverhouding tussen die EAB en die verspreiding van hoër opvoedkundige kwalifikasies. Hierdie wanverhouding steun die gedagte dat ras nie die enigste bepalende faktor in goeie personeelbesluite kan wees nie.
Rekenkundige RA en die nasionale EAB
Die EAB is mense van ’n werkende ouderdom – 15 tot 64 jaar oud – wat werkend is, of werklose mense wat gewillig en in staat is om te werk en werk probeer kry. Tabel 1 illustreer die EAB vir die tweede kwartaal (Q2) van 2015. In 2015 Q2 is sowat 21,1 miljoen mense geag deel van die nasionale arbeidsmag te wees.
Onder die mees onlangse EAB is 16,2 miljoen swart Afrikane; 2,1 miljoen Bruinmense, 570 000 Indiërs/Asiate en 2,2 miljoen Witmense. Persentasiegewys sien die rasseverspreiding van Suid-Afrika se arbeidsmag vir 2015 Q2 soos volg daaruit: 76,9% swart Afrikaan, 10,2% Bruin, 2,7% Indiër/Asiaat en 10,2% Wit.
’n Gedwonge, rekenkundige implementering van RA-teikens in lyn met die rasseproporsies van die nasionale EAB wil hê dat alle sfere van die wêreld van werk in Suid-Afrika die bogenoemde persentasies moet weerspieël.
Tabel 1: Nasionale ekonomies aktiewe bevolking
Nasionale ekonomies aktiewe bevolking
Bevolkingsgroep Swart Afrikaan Bruin Indiër/Asiër Wit Totaal
Werkend + werkloos 16 203 367 2 143 865 569 450 2 159 579 21 076 262
EAB (2015 K2) (geweegde tellings; QLFS data) 76,9% 10,2% 2,7% 10,2% 100%
Hoeveel opvoedkundige kwalifikasies is vir die arbeidsmag beskikbaar?
Die absolute totale van verskillende kwalifikasies dui daarop dat relatief min mense in verhouding tot die EAB kwalifikasies hoër as graad 12 verwerf het. Sensus 2011 se syfers toon dat sowat 12,8 miljoen individue van ’n werkende ouderdom ’n hoogste kwalifikasie ekwivalent aan graad 12 of hoër verwerf het. Hiervan was slegs 3,7 miljoen kwalifikasies hoër as graad 12.
Tabel 2 illustreer die absolute getal kwalifikasies onder mense van ’n werkende ouderdom, tesame met die rasseverteenwoordiging per kwalifikasievlak. Die kwalifikasies hoër as graad 12 bestaan uit nagenoeg 2,3 miljoen sertifikate, diplomas, hoër diplomas of die ekwivalent daarvan, 770 000 Baccalaureus-grade, 276 000 honneursgrade of ekwivalent, en 300 000 hoër grade of ekwivalent.
Tabel 2: Verspreiding van hoogste opvoedkundige kwalifikasies volgens ras
Rassesamestelling van verskillende kategorieë van opvoedkundige kwalifikasies
Die rasseverspreiding van die kwalifikasies hoër as graad 12 verskil aansienlik van die rassepersentasies van die EAB. Tabel 2 en figuur 1 illustreer die verskille vir hoër kwalifikasies, onder meer sertifikate, diplomas, grade en hoër grade. Tabel 3 toon die onderliggende berekeninge.
Vergeleke met die ander rassegroepe verteenwoordig die Wit en Indiër/Asiatiese bevolkingsgroepe ’n baie groter persentasie van die formele hoër kwalifikasies as hul proporsionele verteenwoordiging volgens ras in die EAB.
Die groeperings van onderskeidelik swart Afrikane en Bruinmense verteenwoordig ’n aansienlik kleiner persentasie as hul proporsionele verteenwoordiging in die EAB. Die verspreiding van hoër formele kwalifikasies strook nie met die rassepersentasies van die EAB nie. Daar is ’n duidelike wanverhouding tussen die EAB en formele kwalifikasies hoër as graad 12.
So ’n wanverhouding is ’n dilemma vir werkgewers wat die beskikbaarheid van kandidate wat oor die vereiste formele opvoedkundige kwalifikasies beskik, moet balanseer met die rasseteikens van RA. Sou die staat toenemend vereis dat rasseverteenwoordiging in ooreenstemming met die EAB onder hierdie omstandighede die bepalende veranderlike moet wees, kan dit verskeie skadelike gevolge hê.
Een van die potensieel skadelike gevolge is dat individue sonder die nodige kwalifikasies aangestel kan word bloot ten einde rasseteikens te behaal. ’n Ander is dat witmense met toepaslike formele kwalifikasies toenemend onderaangewend word. Nog ’n moontlike uitkoms is die verlies van mense met toepaslike vaardighede.
Hierdie uitkomste kan almal daartoe bydra dat ’n situasie geskep word waar vaardighede en kundigheid nie vloei na waar dit in die ekonomie nodig is nie. Dit is vir produktiwiteit in die sakewêreld en die lewering van openbare dienste nadelig, en op ’n groot genoeg skaal kan dit vir die ekonomie in sy geheel uiters skadelik wees.
Figuur 1: Verspreiding van of hoër kwalifikasies volgens ras
Die opvoedkundige vlak wat ’n persoon bereik het, is ’n belangrike veranderlike wat gewoonlik in personeelbesluite as hoogs relevant beskou word. In Suid-Afrika volg die rasseverspreiding van dié kenmerk nie die rasseverhoudings van die EAB na nie en is daar ’n duidelike wanverhouding tussen die EAB en die verspreiding van hoër kwalifikasies.
Om die onderliggende realiteite van die arbeidsmag en die verspreiding van opvoedkundige kwalifikasies te ignoreer ten gunste van toenemend gedwonge, rekenkundige teikens vir RA, vergroot die kanse op ’n onbevoegde werksmag en ander skadelike gevolge. Hiervan is die waarskynlike toename in die onderaanwending van personeel, ondoeltreffende dienslewering en die emigrasie van goed opgeleide mense veral sorgwekkend.
Daarom kan ras nooit die enigste maatstaf vir gepaste personeelbesluite wees nie. Gepaste personeelbesluite vereis dat soveel moontlik van die onderliggende realiteite van die arbeidsmag oorweeg moet word. In dié verband kwalifiseer die realiteit van die verspreiding van opvoedkundige kwalifikasies sekerlik vir oorweging.
Tabel 3: Hoogste kwalifikasies vermeld: Ouderdom 15 tot 64
 Die absolute totale van hoogste kwalifikasies verwerf, moet omsigtig vertolk word. Die kragte van vraag en aanbod is nie vir alle kwalifikasies dieselfde nie en verander voortdurend. Sonder behoorlike konteks is dit onmoontlik om te sê of daar te veel of te min van ’n sekere kategorie van kwalifikasies is. Beramings van dié aard val buite die bestek van hierdie artikel.