Die sendeling Robert Moffat het sedert die 1830's heelwat tyd saam met Mzilikazi spandeer en het bevestig dat laasgenoemde verstom was deur die mees basiese dinge van beskawing – byvoorbeeld die wiele aan Moffat se wa. Met een van sy besoeke aan Mzilikazi, terwyl hy in die omgewing was waar die Vaalrivier ontspring, op pad na die noordweste in Kuruman, het Moffat "a depopulated country, once swarming with inhabitants," gevind en was daar nou "innumerable ruins which I have passed …… such that I have only met with a few solitary wretched individuals, the remains of all the multitudes that must be either destroyed or scattered." Die felheid en hewigheid van die Mfecane asook die hongersnood wat daarmee gepaard gegaan het, was so erg dat sommige stamme tot kannibalisme oorgegaan het.
Hoewel Moffat aanvaar dat talle swartes ook as gevolg van siektes dood is, kom hy tot die gevolgtrekking dat Mzilikazi se Ndebele "a nation of murderers" was.
Die vernaamste rede vir die Groot Trek was dat die Trekkers vryheid vir hulleself gesoek het en 'n bereidwilligheid om in vrede saam met enige van die ander swart volke te leef. Maar die bloedvergieting waarvan hulle weggetrek het, het hulle steeds agtervolg in hulle soeke na 'n nuwe vaderland.
Elke lid van een van die eerste trekekspedisies onderleiding van Johannes Jacobus ("Lang Hans) Janse van Rensburg, is deur 'n swart stam gedurende 1836 vermoor in die omgewing van die Komatirivier.
Op die walle van die Vaalrivier is die trek van A.H. Potgieter in Augustus 1836 deur die Ndebele van Mzilikaze aangeval waarin Boere vermoor is, hulle kinders ontvoer is en talle goedere gebuit is.
Kort daarna is die oorlewendes weer aangeval. Vanuit sy bastion, honderde kilometers ver, nl: die Marikovallei wat hy in daardie stadium van die BaHurutse verower het, het Mzilikaze 5,000 soldate gestuur om die laer by Vegkop in die huidige noord-Vrystaat aan te val. 'n Skamele 34 Boere, sommige bloedjong ander stokoud, het die aanslag afgeweer, hoewel al hulle vee gebuit is. Vervolgens is 'n Boeremag saamgestel wat die Ndebele beslissend in 1837 verslaan het.
Daarop het Mzilikaze en sy volgelinge hulle aan die gebied onttrek wat nou die Transvaal is en waar die Boere hulle gevestig het. Daar moet van kennis geneem word dat Mzilikaze – soos die Boere - was 'n nuwe aankomeling in Transvaal, nadat hy van die wraak van die Zoeloekoning Shaka in die 1820's weggevlug het. Die verskil tussen hom en die Boere was dat Mzilikaze het so ver as wat hy gegaan net moord en doodslag nagelaat.