Vergewe en vergeet | Graaff-Reinet Advertiser
Cornelle Carstens | 22 August 2019
Het ek nou lekker rugby gekyk verlede Saterdag? Enige rugbykenner wat hierdie stelling lees sal seker dadelik my kundigheid oor die spel bevraagteken. Maar wees gerus, ek weet dit was nie die beste wat die Bokke kon gelewer het nie.
My genot was om vir ander redes. Dalk omdat een van ons eie Mosselbaaise seuns, Schalk Brits die eens beleërde span op die veld gelei het. Maar daar was ook 'n paar ander redes.
Een daarvan die skynbaar reddende tussenkoms van Britse skeidsregter Luke "May I speak" Pearce. Want kyk, as dié kordaatmannetjie nie so pedanties was nie, was 'n nederlaag teen Los Pumas dalk in die kaarte gewees.
Ek het 'n bietjie binnepret gehad oor die hele scenario op Loftus. Destyds het 'n Amerikaanse kennis van my, voorheen 'n dienende soldaat in die oorlog in Bagdad, tydens 'n besoek aan Suid-Afrika die begeerte gehad om rugby op Loftus te gaan kyk. Jason Dawkins het oor die ses voet in sy sokkies gestaan. Sy woorde ná die wedstryd was: "The rugby was great. But you know those Afrikaner spectators…they scared me man."
In die vroeë 1900s, het ongeveer 650 Afrikaners na afloop van die Anglo- Boereoorlog in Patagonië, Argentinië gaan hervestig omdat gemeen word hulle nie met die Britse oorheersing wou saamleef nie. Daar in die woestyn, soortgelyk aan die Karoo, het hulle geïsoleerd gelewe tot ongeveer die 1950s voor hulle met Spaanssprekendes begin trou het.
Vandag praat net 'n handjie vol van hierdie groepering, ongeveer 25 waarvan die meeste ouer as 70 is, nog Afrikaans. Dit is 'n argaïese soort Afrikaans wat elemente van die taal bevat soos dit voor 1925 gepraat is.
Onder die Patagoniese Boere, waaronder vanne soos Van der Merwe, Kruger, Visser, Botha ensomeer voorkom, word daar glo nog van kjint gepraat in plaas van kind gepraat. Kenners noem dit "Afrikaans in 'n tydkapsule". Die Universiteit van Michigan het 'n multidissiplinêre span saamgestel wat hierdie "Patagoniese Boere" bestudeer. Hulle reken dat die waarde van hierdie studie, genaamd "From Africa to Patagonia: Voices of Displacement", kwalik oorskat kan word. Om die waarheid te sê, het hierdie studie glo 'n taal wat as uitgestorwe beskou word, aan die vergetelheid ontruk.
Gedurende die afgelope twee dekades, is daar hernude belangstelling om hierdie Boere se vergete en unieke kulturele identiteit te laat herleef. Dit sluit in die oprigting van 'n kultuursentrum en museum. Selfs tradisies uit vervloeë dae, soos boeresport, word tydens 'n jaarlikse fees beoefen. En melktert het weer sy regmatige plek op die spyskaart gekry.
Van hierdie Patagoniese Afrikaners het steeds kontak met hulle Afrikaanse wortels. As 'n mens 'n bietjie gaan soek, kom jy af op die mooiste verhale van hoe sommige tydens van hierdie projekte om die kulturele oorblysels te bestudeer, selfs in Suid-Afrika kon kom kuier.
Afrikaans en sy sogenaamde "kultuurgoed" sukkel om muishondstatus te bly ontduik. So is sekere Afrikaners opnuut gepynig deur die Gelykheidshof se uitspraak dat die vertoon van die ou Suid-Afrikaanse vlag onwettig is omdat dit as haatspraak gesien word.
'n Gedeelte van Totius se Vergewe en vergeet troos 'n bietjie:
Maar tog het daardie boompie weer stadig reggekom, want oor sy wonde druppel.
Dít en 'n Engelse ref wat op Loftus 'n oorwinning oor 'n Argentinië, voorheen 'n plek vir Afrikaanse vlugtelinge, geblaas het.