Watter Jesus ken jy? - Dr. Piet Muller
Watter Jesus ken jy?
Deur Dr. Piet Muller op 1 Februarie 2015
Die Amerikaanse teoloog, Marcus Borg, het 'n boek skryf met die titel, Meeting Jesus Again for the First Time. Dis nogal 'n raak titel, aangesien ons in die Weste eintlik net die Jesus ken wat ons deur die Rooms-Katolieke Kerk ontmoet het – selfs al is ons Protestante, want ons lees steeds die verhaal van Jesus deur die bril van die Evangelie van Johannes.
Die Westerse teologie beklemtoon byvoorbeeld Jesus as die Logos, die (skeppende) Woord van God. In die Grieks Ortodokse kerkfamilie is hy veral bekend as die Sophia (wysheid) van God. Vir die Weste is Jesus gebore om ons skuld weens die "sondeval" weg te neem. Vir die Oosterse kerk sou hy gekom het al was daar nie 'n "sondeval" nie.
Ons is meesal nie eens bewus daarvan dat nadat die Christendom die staatsgodsdiens van Rome geword het, die grootse gedeelte van die Christendom van die "amptelike landkaart" verdwyn het nie – 'n gebied wat gestrek het vanaf Ethiopië tot by Armenië (wat die wêreld se eerste "amptelike Christenland was") en vandaar na Persië en China en terug tot by Indië.
Na Jesus se dood is sy boodskap na verskillende wêrelddele uitgedra. Die Christene van Jerusalem het in 'n gebied net buite die grense van die Romeinse Ryk gaan woon en van daar sendingwerk in Indië gedoen. Nog Christene het na Persië (vandag Iran) verhuis en belangrike werk in Sjina gaan doen.
Albei hierdie groepe het voortdurend met die Boeddhisme kennis gemaak op die belangrike handelsroetes tussen die Ooste en die Weste. Die Christelike ideaal van praktiese naasteliefde en die Boeddhistiese ideaal van deernis en welwillendheid het op hierdie groot handelsroetes vermeng geraak en so het die Christendom van China, met sy "Jesus Soetras" ontstaan en binne die Boeddhisme die ideaal van die Bodhisattva – iemand wat 'n eed neem om sy of haar eie verlossing uit te stel totdat alle ander wesens op aarde ook verlossing bereik het.
Daar is selfs godsdienswetenskaplikes wat meen dat die Hindoe-praktyk van "bhakti" (verering, of wat in Engels sal bekend staan as worship), ook ontstaan het uit kontak met die Christendom.
Daar is soveel aspekte van Jesus waarvan ons in die Weste vergeet het, omdat die klem altyd geval het op Jesus die offerlam. Maar Jesus het ook 'n eiesoortige bediening gehad, wat veel meer omvat het as die genesing van lammes en kreupeles.
As 'n mens kyk na watter tekste feitlik woordeliks dieselfde is in Markus, Matteus en Lukas, dan vermoed die meeste geleerdes dat daar 'n spreuke-teks moes gewees het waaruit hierdie evangelieskrywers geput het. In Duits word dit Q (vir Quelle of bron) genoem. Vergelyk 'n mens hierdie teoretiese Q-teks met die Evangelie van Thomas (wat ook 'n spreuke-teks is) wat in 1945 herontdek is, is dit duidelik dat Jesus binne die oeroue Joodse wysheidstradisie staan. Die boeke Spreuke, Prediker, Die Wysheid van Salomo en selfs die boek Job, is voorbeelde van hierdie tradisie.
Bestudeer 'n mens hierdie boeke is dit duidelik dat hulle nie net 'n populêre moraliteit geleer het nie, maar ten diepste probeer het om mense 'n radikale denkverandering te laat ervaar.
Die Amerikaanse skrywer Oliver Wendel Lee het eenmaal gesê: "A mind once stretched by a new idea can never return to its original proportions." Dit is presies wat die wysheidskool probeer doen het deur middel van spreuke, raaisels en gelykenisse. Hiermee sluit hulle aan by 'n ou tradisie wat in alle godsdienste gevind word.
Omdat die mens die enigste dier is wat, so ver ons weet, oor die gawe van selfrefleksie en dus ook oor 'n ego of 'n ek beskik, dink ons in terme van teenstellings: "ek en die wêreld; ek en jy, ons en hulle, lewe en dood". Net soos wat 'n rekenaar slegs binêr in terme van 0 en 1 kan "dink." Dit is die oorsaak van die meeste van ons lyding en ongelukkigheid.
'n Wysheidsleraar probeer om sy dissipels te help om hierdie teenstellende denke te oorkom deur met paradokse te werk. So sê Jesus volgens die Evangelie van Thomas:
"Geseënd is die leeu wat deur die mens geëet word, want die leeu sal 'n mens word. En vervloek is die mens wat deur die leeu geëet word, want die leeu sal 'n mens word" (spreuk 7).
Hier lê die paradoks in die laaste sin, want 'n mens verwag dat dit moet lui: "Want die mens sal 'n leeu word", maar die leeu wat ons moet eet is ons eie ego, en as ons dit geëet het word ons 'n nuwe soort mens vir wie die ego nie altyd in sy pad staan nie. Maar oorwin sy ego (die leeu) die mens, word hy nog steeds 'n mens, maar dan 'n ego-besete mens.
Niemand kan hierdie spreuk vir jou uitlê nie omdat dit niks beteken sonder 'n radikale "mind-shift" nie. Ek het self al vir baie mense dit probeer uitlê, maar kon altyd die onbegrip in hul oë sien. Maar ek weet ook van mense wat hiermee vir maande rondgeloop het en op 'n dag gebeur daar 'n skynbare onbenulligheid en skielik maak hierdie spreuk sin op 'n manier wat tot 'n radikale denkskuif aanleiding gee. Van die soort wat jou lewe vir altyd verander.
Dit is dieselfde tegniek wat Zen-leraars vandag nog gebruik, deur koans vir hul studente te gee om te oordink. Iets soos: "Hoe het jou gesig gelyk voor jou ma en pa gebore is?" Die antwoord hierop kan nie uit jou ego-denke kom nie, maar diep uit jou onbewuste, maar wanneer jy die paradoks oorkom het ervaar jy 'n radikale verandering in jou gees. (Terloops, die Zen-skool het sowat 'n duisend jaar na Jesus in Sjina ontstaan).
Of dink aan Jesus se gelykenis van die verlore seun, waar die seun wat sy erfporsie op vroue gemors het deur sy pa op 'n feesmaal onthaal word, terwyl die getroue broer niks kry nie. Dit klink volkome onregverdig, maar dit is juis hierdie paradoks wat oorkom moet word om tot heelheid te kom. Dieselfde soort paradoks vind ons in die gelykenis van die grondbesitter wat deur die loop van die dag arbeiders huur om in sy wingerd te werk. Aan die einde van die dag betaal hy die arbeiders wat kort voor tjailatyd begin werk het, presies net soveel as die arbeiders wat die hele dag in die son gewerk het.
Wysheidsleraars, soos Jesus, is 'n moshal meshalim genoem, 'n "meester van die gelykenis." Hulle was dikwels die wegbereiders vir radikale nuwe denke, maar terselfdertyd ook die "dieptesielkundiges" van hul tyd. Heelmeesters van die mens se gees.
Daar was 'n tyd toe mense nog deeglik bewus was van hierdie aspek van Jesus se werk. Vandaar die woord "heiland" (uit die Oud-Duits "Heliand," wat heelmeester beteken).
Is dit nie juis hierdie Jesus aan wie ons vandag 'n behoefte het nie?