Agt jaar gelede het mnr. Hannes Wolvaardt met ’n saamgeskraapte R200 000, 3 ha huurgrond en geleende trekkers en werktuie begin boer. Vandag oes hy meer as 120 000 kartonhouers soetrissies per jaar, boer hy saam met sy een buurman met wild in ’n swartbemagtigingsvennootskap en is hy saam met sy vennote en plaasbestuurder besig om sitrusboerdery te ontwikkel in ’n tweede bemagtigingsboerdery.
Wat hy daarna reggekry het, is ’n storie wat jou hoendervel gee. “Ek het besef as ek myself as plaaswerker of bestuurder gaan uitgee, gaan ek baie gou my plafon in die lewe bereik. Ek wou meer uit die lewe en my loopbaan hê,” sê Wolvaardt. Op sy 21ste verjaardag het hy besluit dis maak of breek.
Hy het daardie jaar 3 ha soetrissies aangeplant en die volgende jaar nog ’n stuk grond gekry wat hy kon huur. Hy moes dit eers ontbos. Daar het hy toe ook 5 ha soetrissies geplant. Hy het verder begin om skorsies, kool en ander groente te plant wanneer hy gesien het daar is ’n geleentheid op die mark.
“Ek het nie eens ’n bakkie gehad nie. Ek het met my studentekar, ’n Ford Fiesta, geboer. Daarmee het ek alles van besproeiingspype tot vars produkte na die plaaslike afsetpunte aangery. Dit was vir die eerste jaar my bakkie.” Twee en ’n half jaar later, in 2013, kon Wolvaardt Boerdery bekostig om sy eie grond te koop – ’n plaas van 24,5 ha.
Hy moes boorgate sink op die nuwe plaas en het soveel moontlik van die ou strukture op die grond benut. Die netjiese kantoor was byvoorbeeld ’n ou kleihuisie en die plaasskuur ’n ou melkstal. Die boerdery se infrastruktuur, prosesse en pakgeriewe is uitgebrei tot op GlobalGap-standaard, waarvoor die boerdery verlede jaar gesertifiseer is.
Die volgende jaar het Wolvaardt Boerdery toe goud getref met me. Andiswe Ngaleka. Op 26 het sy reeds ’n diploma in landbouproduksie, ’n B.Tech.-graad in gewasproduksie en ’n B.Tech.-graad in landboubestuur agter haar naam.
Sy het reg van die begin af haar plek in die boerdery se bestuur ingeneem. Sy het dadelik die stelsels verstaan en die boerdery se prosesse in werking gestel, wat dinge makliker en beter laat werk het,” sê Wolvaardt. Wolvaardt sê sy het ’n sleutelrol gespeel in die rekordoes wat hulle verlede jaar behaal het.
“Sy is ’n voorslagboer wat ons geesdrif vir die sektor en ons toewyding om as boere te groei, met ons gemeen het.” Daarom het hulle Ngaleka vanjaar betrek in ’n vennootskap waar sy nou 51% van die aandele in hul nuwe maatskappy, Khensisa, besit.
Hy bekommer hom ook nie oor die wisselvalligheid van markpryse nie, want statistieke van die afgelope 15 jaar toon dat die grootste deel van sy oes gelewer word wanneer ander produksiegebiede te koud is en baie hoë produksiekoste vir infrastruktuur, soos kweekhuise, nodig is om gekleurde soetrissies van dieselfde gehalte as hy te verbou.
Dit stel Wolvaardt in staat om te beplan en begroot om sy produk te lewer teen ’n prys wat, gegrond op sy marknavorsing, winsgewend sal wees.
Die nuwe pakhuis huisves ook ’n pasgemaakte soetrissiepaklyn wat gebou is uit toerusting wat by ’n sitruspakhuis gekoop is. Die Wolvaardt Boerdery skep werk vir 38 heeltydse en 42 tydelike werkers. Wolvaardt het in 2015 plaaslike sakemanne, mnr. Ernest Risaba en die Hlaneki-broers, genader met ’n geleentheid om die vulstasies wat hulle in die omliggende gemeenskappe besit, op langtermynkontrak te huur.
Ons gebruik Irricheck-sensors wat deurlopend data beskikbaar stel rakende die watertoediening in ál die lande. Dit is beskikbaar as ’n selfoontoepassing. Ek kan dag of nag sien watter dele meer of minder water nodig het. Die stelsel het reeds tot ’n daling van 40% in watergebruik gelei.
Die verkryging van finansiering om ’n boerdery op die been te bring, was ’n groot stryd. Daarom het ons meestal eie kapitaal aangewend vir uitbreiding. Ons het vasgebyt en alles wat ons jaarliks maak, terugbelê in die besigheid totdat ons die boerdery vir finansiering kon posisioneer. Die klimaat in ons gebied stel ook baie eise en moet reg bestuur word met gespesialieerde opsies, soos nethuise.