Versindaba » HJ Pieterse
Posts Tagged ‘HJ Pieterse’
Nog ‘n Suid-Afrikaanse digter wat vanjaar tydens die Dansende Digtersfees in aksie gaan wees, is HJ (Henning) Pieterse wat in 1960 in Wageningen in Nederland gebore is. Sy digdebuut, Alruin, verskyn in 1989 en word bekroon met die Eugene Maraisprys, sowel as die Ingrid Jonkerprys. In 1998 verskyn ‘n bundel kortverhale, Omdat ons alles is. In 2001 neem hy deel aan “Dichters in het Elzenveld” (Antwerpen) en “Poetry International” (Rotterdam). Sy tweede digbundel, Die burg van hertog Bloubaard (2000), word in 2002 bekroon met die Hertzogprys. Later vanjaar verskyn sy vertaling van Rilke se Duineser Elegien wat eweneens bekroon is: met die Nedbank Akademie-prys vir vertaalde werk. Tans is hy as Professor en Direkteur van die Eenheid vir Kreatiewe Skryfwerk verbonde aan die Departement Afrikaans, Universiteit van Pretoria.
Op die webtuiste van Poetry International het Robert Dorsman hom soos volg uitgelaat oor dié veelbekroonde digter se mees onlangs digbundel, “Die burg van hertog Bloubaard”: “The first poem opens with: ‘Welcome to my castle. You seem surprised.’ We are indeed, and our surprise knows no end, as Pieterse weaves myth into his lines and takes us on trips to the stars, Stonehenge and Krakow. As in the earlier volume, there are musical interludes (Béla Bartók) and images from nature.”
Hieronder volg ‘n onlangs vers van HJ Pieterse; dié vers kan ook gelees word op die Dansende Digtersfees se amptelike webtuiste.
Vir Robert Lowell
Die nuwe Strijdomplein
staan blink tussen bont geure,
vlaggies en snuisterye uit die hele Afrika.
Niks sou destyds sy marmer kon kraak nie.
As kind moes ek die inwyding
van ou Strijdom se kop bywoon.
Ons het in die wit hitte gestaan
met ons vlaggies, volksliedere gesing.
‘n Falanks histeriese bronsperde
het die blou lug ingerunnik;
Hans Strijdom se gemonteerde kop
het blind noord deur ‘n fontein gestaar.
Dié dag het ek gewens ek was
in die ou Transvaal-museum,
blokke verder van die bleek plein
in skaduryke Boomstraat,
my neus gedruk teen die koel glas
van die kas met die mummie daarin,
kompleet met ‘n gat in die groottoon,
uitgevreet deur ‘n muis van tyd.
(Deesdae staan die museum en vrot
langs die nuwe groen dieretuin,
sy luike en hortjies swaar ooglede
teen die leegheid binne-in.)
Van laer af in Kerkstraat
het speserye aangewaai gekom:
koljander, paprika, peper, knoffel,
gemmer, kerrie, kardamom.
Binnekort sou die winkels se base
hul hemelse geure moes skuif
na Lotus Gardens, Laudium, Christoburg,
ver weg van wit oë en neuse.
Ek het gehyg op die teëls,
na water gesmag.
dominees en staatsmanne
het hittig gepreek deur die hele dag.
Jare later sou Barend Strydom
sewe swartmense op die plein afmaai.
Hulle het suurstof gesteel,
het hy die regter onironies meegedeel.
En daar stort die kop deur die marmerteëls,
skouspelagtig tot in die parkeerterrein,
die tombe diep onder die plein
waar ek soms gedaantes in skemer sien dwaal het.
Net Strijdom se neus het gesteek uit die puin.
Die fontein het spontaan verdroog.
Die perde met hul wilde maanhare en oë
is na groener weivelde verskuif.
Vandag loop ek weer en snuif en ruik
Afrika op die nuutgeteëlde plein.
© HJ Pieterse / 2014
Tags: Dansende Digtersfees, HJ Pieterse
Posted in Uncategorized | Comments Off on Dansende Digtersfees, H.J. Pieterse (Suid-Afrika)
Party mans het sagte baarde, ander harde baarde, sommige het selfs blou baarde. My man besit geen blou haartjie, terwyl my pa, indien hy hare/baard sou had, dit blou sou wees.
Eers was daar ŉ foto nog voordat ek n gedagte was- die foto is êrens verlê tydens ons ‘groot trek’.
Toe was daar die skets (1998, 2 jaar na haar dood) in my sterfregister sketsboek.
Huidiglik werk ek hieraan om vrede te maak:
“She married him anyway” embroidery on rubber/inner tube (in progress)
Dit is natuurlik geinspireer deur die foto van hul in gelukkiger dae en die skets van 1998 asook ŉ boek met die storie van bloubaard wat ŉ vriendin vir my gestuur het.
Op die internet vind ek die wonderlike artikel sien hier, oor die burg van hertog bloubaard (die artikel is geskryf deur Carina Stander en handel oor die bundel geskryf deur HJ Pieterse.)
“Alhoewel Bloubaard soms voorgestel word as die vergestalting van die donker manlike begeerte om ontslae te raak van ‘n vrou en telkens ‘n nuwe vrou te soek, is J. E. Cirlot van mening dat Bloubaard nie deur haat gedryf word nie, maar deur verlore liefde: “The secret room of Bluebeard, which he forbids his wife to enter, is his mind. The dead wives which she encounters in defying his orders are the wives whom he has once loved, that is, who are dead to his love” (1962:xlvi).
Vanuit hierdie perspektief kan geredeneer word dat Bloubaard nie ‘n drang koester om sy vrou te vermoor nie, maar eerder om homself te martel deur die herhaling van pynlike herinneringe in ‘n poging “to restore an earlier state of things” (Freud se kursief). Inderwaarheid word Bloubaard se vrou nie vermoor nie, maar pleeg sy selfmoord deur doelbewuste oorskryding van sekere grense.” (Uittreksel uit die bogenoemde artikel.)
So ŉ jaar of wat gelede vra ‘Bloubaard’ my om ŉ heildronk op hom en sy nuwe vrou tydens sy 3de huwelik seremonie in te stel. Bloot seker omdat my boetie nie beskikbaar was. Ek raak die volgende kwyt:
Eendag nie so lank gelede was daar ŉ man:
(Kom ons noem hom kruppel.)
Hy ontmoet ŉ vrou wat hom laat huppel.
(ons noem haar silwerlokkies.)
Hulle teken op ŉ stippel.
Hy belowe om elke oggend vir haar pap te maak
Wat nie haar mond verbrand.
Met hierde belofte sal sy neus hopelik nie lank groei.
Soos die derde varkie uit steen gebou,
ŉ huwelik wat vir ewig hou?
Net soos in die verhaal van skoonlief en die ondier
Is my wens ook vir jul ŉ:
“happily ever after’
So vir vadersdag wil ek ŉ nuwe heildronk instel, maar met die woorde van Johann de Lange:
Bostaande gedig is hier gevind.
Tags: Bloubaard, Carina Stander, heildronk, HJ Pieterse, Johann de Lange, Sprokie, Vadersdag
Posted in Binneblik | Comments Off on Hannalie Taute. Bloubaard: vir Vadersdag
Desmond Painter. Houellebecq se gedigte in Afrikaans
ŉ Paar weke gelede by die Melville Poësiefees het HJ Pieterse sy Afrikaanse vertalings van Michel Houellebecq se gedigte uit Frans voorgelees. Vir sy internasionale gehoor is Houellebecq eerstens bekend as die skrywer van die omstrede romans Atomised en Platform, twee werke waarin die ideologiese bankrotskap van Europa post-’68 en die kulturele verknorsing van die verbruiksera in die algemeen, roekeloos aan die kaak gestel word.
Myns insiens is Atomised essensiële leesstof – dit is dalk nie vergesog om te sê dat dit my generasie se L’Étranger (Camus) is nie: enersyds ŉ briljante diagnose van ŉ kulturele en eksistensiële krisismoment, maar andersyds dalk ook nie vry te spreek van die ideologiese tekortkominge (veral wat betref die omgaan met die nie-Europese ander) wat Edward Saïd in Camus se meesterwerk aangedui het nie… Dit sou beslis loon om Camus, Houellebecq en Saïd saam te lees.
Houellebecq het egter benewens romans en essays ook al etlike bundels gedigte die lig laat sien. Hy is ŉ interessante digter: veel meer vormvas as wat jy dalk sou verwag. Ek het HJ Pieterse se vertalings hierbo genoem, maar intussen het ek van nog ŉ soortgelyke projek te hore gekom. Catherine du Toit, dosent in Frans aan die Universiteit van Stellenbosch, en enkele medewerkers (meestal van haar studente) het twee essays en 80 gedigte van Houellebecq in Afrikaans vertaal. Die bundel word aan die einde van die maand deur die uitgewer Hond gepubliseer.
Ek het die manuskrip onder oë gehad en ek dink die resultaat van Du Toit en haar span se woordywer is werklik uitstekend. Dit is wonderlik om twee van Houellebecq se essays – werke wat kulkuurpolities kritiek lewer en terselfdertyd besin oor die aard en rol van die poësie – en ŉ deeglike keur uit sy gepubliseerde gedigte in soepel, idiomatiese Afrikaans te lees. Hulle het vertalings geskep wat tuis klink in die voorstedelike ruimtes, in die oopplankantore en woonstelblokke, van Bellville en Melville. Die feit dat Houellebecq bereid was om deur die loop van die vertaalproses insae te lewer, het beslis bygedra tot die geslaagdheid van die produk.
ŉ Mens kan nie die belangrikheid van sulke vertaalprojekte vir die Afrikaanse digkuns oorskat nie — dit dra by tot die ‘algemene intellek’ (Marx) waaruit nuwe kreatiwiteit in die taal kan put. Dink maar aan die invloed wat Uys Krige se vertalings uit die Spaanse en Portugese digkuns op meer as een generasie Afrikaanse digters gehad het. Ek weet nie veel van HJ Pieterse se projek nie, maar ek hoop sy vertalings verskyn ook binnekort in druk. Hoe meer, hoe beter.
Die boek word Vrydagaand 30 November (18h30 vir 19h00) in Stellenbosch (die SASOL Museum by 52 Ryneveldstraat) bekendgestel. As jy die geleentheid wil bywoon (en jy behoort!), maak seker jy laat Catherine du Toit (cdt@sun.ac.za) teen 25 November weet. Ons wil nie hê hulle moet te min wyn bestel nie.
Tags: HJ Pieterse, Michel Houellebecq
Posted in Binneblik | Comments Off on Desmond Painter. Houellebecq se gedigte in Afrikaans
Erotiese verse as voorspel tot jy-weet-wat
Sharon Lynn & Paul Page uit "Just a gag" (1925)
Op Adam O’Riordan se The Guardian-blogruimte lees ek ‘n interessante stuk oor poësie as prikkellektuur in die bed. Klaarblyklik het die Catholic Truth Society onlangs ‘n boek gepubliseer waarin paartjies aangemoedig word om eers saam te bid alvorens hulle in Bybelse terme mekaar “beken”. Die rede vir dié gebed des momentum is, volgens die skrywer “to place within us love that truly gives, tenderness that truly unites, self-offering that tells the truth and does not deceive, forgiveness that truly receives, loving physical union that welcomes”.
Nou ja, toe. Uiteraard is die poësie nét so geskik vir hierdie moment van vertedering en gedeelde selfloosheid, want poësie betrek immers nie net die emosionele landskap tussen twee geliefdes nie, maar ook nog die verbeelding. Nietemin, na ‘n uiteensetting van erotiese poësie in die klassieke digkuns, stuit O’Riordan uiteindelik teen die volgende kwessie: “Our concern with the erotic and recurring desire to condemn or re-evaluate the boundaries of what constitutes good taste or acceptable content leads us to a wider issue: is poetry something we come to be civilised by or is it a place where we go to unleash our desires and to hear them echoed? It strikes me this conflict is always being played out in poetry where the desire to contain, to formalise, to make safe with words comes up against an impulse towards the mind’s wilder imaginings.”
Mmm, laat ‘n mens dink, nè? En verbaas dit ons werklik? Poësie is immers tog ook die kunsvorm wat die gelyktydige naasbestaan van teenstrydighede vier, is dit nie? In die Afrikaanse digkuns bestaan daar hoeka ‘n baie lang, en stewige, tradisie van erotiese verse; dink byvoorbeeld aan die bloemlesing Die dye trek die dye aan (1998: Tafelberg/Human & Rousseau) wat deur Johann de Lange en Antjie Krog saamgestel is. Maar na die beste van my wete is die die kwessie van erotiese poësie nog nie indringend nagevors en geboekstaaf nie; miskien as gevolg van bogenoemde kwelvraag?
Hoe dit ook al sy, as lusmaker vanoggend plaas ek een van die allermooiste erotiese verse in Afrikaans hieronder: H.J. Pieterse se gedig “Artisjok”. (Goed, toegegee: eie aan Dr. Death handel hierdie vers uiteraard oor véél meer as die erotiese; maar hel, wat ‘n skitterende vers!)
Vorige plasings op die webblad wat jou aandag verdien, is Bernard Odendaal se skitterende stuk oor die digter en wat hom of haar dryf tot die maak van ‘n gedig. Ook Uti Bodenstein se stuk oor Barend J. Toerien, is ‘n uiters roerende en gepaste huldeblyk aan ‘n geliefde vriend. En dan natuurlik, Yves T’Sjoen se nuwe blog oor Jozef Deleu as samesteller van die Groot Verzenboek. Hierdie bloemlesing van die Nederlandse digkuns het talle raakpunte met André P. Brink se gelyknamige bloemlesing oor die Afrikaanse digkuns en die kontroversie wat daar rondom ontstaan het.
Geniet dit alles en oortreef alle verwagting hierdie naweek.
Laatnag vleg ’n skielike ritseling
My stadig los
Uit swaar arms van my geliefde,
Donker suster van my dood.
Dou sak heeltemal te vroeg vanjaar
Op my grasperk en plante neer.
Takke en blare ril nog waarskuwend
As ek deur die wind na my groentetuin beur.
My flitslig skok die grootste plant
Wat haar lang, silwergrys blare vou,
Ritselend toe, dig
Om die geheime, pers, glinsterende vrug.
Raak my aan, asseblief,
Raak my nie nou al aan nie.
Uit hierdie bitter grond gebore
Tussen windhande wat my wil klief.
Net een maal het ek jou so sien lê
Ná ‘n laatnagmaal van artisjok.
Jou hande was lig oor jou borste gevou,
Jou bene terughoudend gekruis.
Deur strelende hande van jou geliefde,
Jou lokkende suster van die slaap
Kon ek hoor: raak my aan, asseblief,
Raak my nooit meer aan nie;
te lig om ’n groen hart finaal te klief.
© H.J. Pieterse (uit: Die burg van hertog Bloubaard, Tafelberg, 2000)
Tags: erotiese poësie, HJ Pieterse, jozef deleu, Yves T'Sjoen
Posted in Nuuswekkers. Louis | Comments Off on Erotiese verse as voorspel tot jy-weet-wat
Lank, lank gelede was ek een aand teenwoordig by ‘n funksie aan die Universiteit van Pretoria, wat aangebied is na afloop van die oorhandiging van die pryse aan die studente wat in die jaarlikse skryfkompetisie as wenners in die drie hoofkategorieë aangewys is.
Nadat die toesprake afgehandel is, het ons gesellig om die tafels met vingerhappies verkeer en vir ons wyn en ander drinkgoed geskink. Tussen die studente, wat al hoe luidrugtiger geword het, was die gestaltes van ‘n hele paar skrywers sigbaar: H.J. Pieterse, wat kort-kort ‘n glasie hanepoot wegslaan. Pirow Bekker, iewers onder sy bont pet. Joan Hambidge, wat ‘n lesing oor die postmodernisme kom aanbied het, en wat ek bo die geroesemoes van stemme hoor lag. Alexander Strachan, wat oral hand gee, sy hemp onder sy lang, donker jas laag oor sy borshare oopgeknoop.
Tussendeur wens ons die wenners geluk en poseer vir De Kat se fotograaf.
En skielik, tussen al die ander deur, kom daar ‘n student na my toe en sy sê:
“U het na Fransi Phillips verwys toe u gepraat het van die skrywers wat aan hierdie universiteit gestudeer het. Waar is sy?”
“Hoe bedoel u?” vra ek.
“Waar kan ek haar in die hande kry?”
“Sy is die enigste Afrikaanse skrywer wat ek lees, want sy glo aan unicorns.”
Toe soek ek om my rond, want Fransi was vroeër die aand onder die gaste wat geduldig geluister het. Loop ‘n slag heen en weer om te kyk of ek haar nie kan opspoor nie.
“Juffrou, sy was netnou nog hier,” sê ek en kyk weer rond, maar toe het sy al verdwyn.
En Melanie Grobler kom vertel aan my dat daar glo so baie kremetartbome in Afrika is omdat gestorwenes altyd met ‘n pit in die hand begrawe word.
Toe ek ‘n paar dae later by Fransi die boek getiteld Magical beasts gaan haal het en haar van die student vertel, het sy lakonies opgemerk: “‘n Mens soek verniet na die eenhoring.”
Voor ek daar weg is, het sy my in ‘n ander boek ‘n kaart gewys waarop presies aangedui word waar drake in Europa voorgekom het.
Dit was juis Fransi Phillips wat my nog in ons studentedae daarvan bewus gemaak het dat daar ‘n plek is vir bespiegeling oor die fantastiese. Hoe ons ons in talle gesprekke daaroor uitgespreek het, kan ek net vaagweg onthou, en hoe meer ‘n mens oor die fantastiese nadink, hoe onsekerder is jy van wat die aard daarvan nou eintlik is.
Die spoor van die eenhoring loop reeds voor die begin van ons jaartelling deur Oosterse en Midde-Oosterse literatuur. Gedurende die Middeleeue het hy sy afdruk in boeke, op kunswerke en in die Christelike simboliek gelaat. Vroeë reisigers deur die Suid-Afrikaanse binneland het opnuut die spoor van oorlewering, gerugte en rotstekeninge opgeneem op soek na die dier waarvan die verband tussen teken en betekende steeds onseker was. Maar soos wat die landskap verder verken is, het die eenhoring telkens agter ‘n nuwe horison verdwyn. Hy maak egter ‘n onverwagse herverskyning in die streke van die Afrikaanse letterkunde van die laat-twintigste eeu in die werk van onder andere D.J. Opperman, N.P. van Wyk Louw, Jacques Loots, George Weideman, Barend J. Toerien, Wilma Stockenström, Johann Lodewyk Marais, Karel Prinsloo en Martjie Bosman. (Ek en Martjie het ‘n artikel oor hierdie gedigte geskryf.) Die vraag kan egter gestel word of die eietydse leser die eenhoring buite die bladsye van ‘n boek sal herken.
Tags: Christelike simboliek, DJ Opperman, Drake, Eenhoring, Fantastiese, Fransi Phillips, George Weideman, HJ Pieterse, Jacques Loots, Joan Hambidge, Johann Lodewyk Marais, Karel Prinsloo, Kremetartboom, Magical beasts, Martjie Bosman, Melanie Grobler, NP van Wyk Louw, Pirow Bekker, Postmodernisme, Rotstekeninge, Wilma Stockenström
Posted in Uncategorized | Comments Off on Johann Lodewyk Marais. Van eenhorings gepraat