TLU SA beraam planne om middelman uit te snyArgieffoto. Die prysverskil tussen wat boere vir hul varsprodukte op die mark verdien en die herverkoopprys in die Suid-Afrikaanse kleinhandelsektor is een van die kwessies waarop die landbou-organisasie TLU SA hom tans toespits. Louis Meintjes, TLU SA president, het vandeesweek tydens ŉ vraag-en-antwoord sessie tydens die organisasie se jaarkongres in Pretoria gesê “ons [wil] daaraan werk en hopelik in die toekoms ŉ oplossing vind. Dít is die soort kwessies wat ons nou op die tafel wil sit.” ŉ Groenteboer, wat nie by name genoem wou word nie, het gesê dat die jongste markverslag wat hy ontvang het oor die verkope van groenrissies op die Pretoriase varsproduktemark sy pryse teen R6,66 per kilogram bereken het. “Ná kommissie, verpakking en vervoer hou ek R2,74 oor. In die goedkoper kleinhandelwinkels verkoop groenrissies nou al teen R34,90 per kilogram. “Die risiko is op my as boer. Dit sluit sake soos weersomstandighede, politiek en arbeidskwessies in. Ons trok reis 500 km Pretoria toe, 500 km terug, vyf dae per week. Die risiko vir die kleinhandelaar is minimaal. Hulle reis op die meeste 50 km tussen die mark en die distribusie-sentrum.” Die boer het bygevoeg dat as die prys-situasie reggestel word, kan boere ook meer mense aanstel en die ekonomie aanwakker. “Dit is ŉ jammerte om te sê dat ons as gevolg van hierdie rede sal moet oorgaan na tegnologie toe om ons koste te sny. In hierdie geval gaan die ekonomie val.” In ŉ gesprek met Maroela Media het Meintjes verduidelik dat Suid-Afrika in werklikheid nie ŉ voedselsekerheid-probleem het nie, “ons het ŉ kos-op-die-tafel probleem”. Meintjes het gesê dat TLU SA tans na oplossings kyk soos om die waardeketting korter te maak. “Ons wil ŉ fasiliteit begin waar ons direk van die boer af koop, die produkte verwerk, verpak en aan die publiek verkoop teen ŉ beter prys as wat kleinhandelaars tans vra en waaruit die boer ook groter voordeel trek. “Ons wil dit ook ondersoek om byvoorbeeld die produkte direk op die verbruiker se voorstoep af te laai,” het hy gesê. Die TLU SA is in die proses om nou finansieringsmodelle te ondersoek en sal volgende week met finansierders vergader, het Meintjes bygevoeg. “Die belangrikste is om nou die infrastruktuur ingerig te kry. Ons gaan klein en gefokus begin, met die klem op bemarking. Ons glo die idee gaan redelik vinnig deur verbruikers ondersteun word.” Die model, wat eers net in Gauteng beproef sal word en dan later na ander provinsies sal uitbrei, sal in twee afdelings verdeel word, naamlik ŉ mark in die formele voorstede en in die informele nedersettings. “Ons glo dat ons hier geleentheid vir werk kan skep. Ons kan klein ondernemings in die nedersettings help om infrastruktuur te verkry waaruit produkte verkoop kan word en ook om die produk by die kleinhandelaars te kry. Ons sal beslis by die staat aanklop vir raad en finansiering. Ons werk hard en wil dit so gou as moontlik op die been kry,” het Meintjes verder gesê. Gevra of TLU SA dan die varsproduktemark se diensverskaffing wil afrokkel, het Meintjes gesê dat hulle eerder saam met die mark wil werk om in die belang van boere op te tree en ŉ beter aankoopprys vir boere te beding. “As ons moet koppe stamp, dan sal ons koppe stamp, ons is nie bang daarvoor nie.” Ulrich Joubert, ŉ onafhanklike ekonoom, het bygevoeg dat die gesprek al jare lank in die plaaslike landbousektor duur, maar dat die breër ekonomie nou ŉ groter struikelblok vir boere is. “Suid-Afrikaanse boere moet hul koste sover moontlik probeer beheer, omdat ŉ verlangsaming in die plaaslike en internasionale ekonomie hulle ook verder kan kniehalter. “Plaaslike boere moet bewus wees van die verskuiwings wat op die internasionale front plaasvind as gevolg van politieke inmenging, wat dan ook die prys van mielie en koringpryse, onder meer, affekteer.” Hy het bygevoeg dat terwyl uitvoerders van onder meer vrugte en vleis tans by ŉ swakker rand baat, boere steeds ly onder hoër insetkoste, soos brandstof en gifstowwe wat ingevoer word. “Die rand [wisselkoers] raak elkeen van ons op ŉ daaglikse basis.” “Boere moet risiko’s vat, ja, maar vat berekende risiko’s in die omgewing waarbinne die landbou werk, binne die Suid-Afrikaans opset en binne in die internasionale opset. Daar is tans groot skommeling in die landbou-kommoditeitspryse reg deur die wêreld as gevolg van onsekerheid.” Buiten vir onsekerheid op die plaaslike ekonomiese front, het Joubert gesê dat internasionale gebeurtenisse, soos die handelsoorlog en Brexit verdere onsekerheid skep. “Oor die algemeen is verbruikers in Suid-Afrika steeds onder druk en dis een van die redes hoekom ons sê die groei van die plaaslike ekonomie gaan nie na wense wees nie, nie vanjaar nie, en heel moontlik ook nie volgende jaar nie, want ons sien nie dat die druk op die verbruiker gaan lig in die volgende 12 tot 18 maande nie.”