Versindaba » Blog Archive Charl-Pierre Naudé. Hoe die provinsie voortreflik vertaal kan word : Versindaba
Charl-Pierre Naudé. Hoe die provinsie voortreflik vertaal kan word
Nie so lank gelede nie het die Belarusiese digteres, Valzhyna Mort, geskryf oor die spanning tussen "groot letterkundes" en "klein letterkundes".
In die terme wat ek vir gesprek aangebied het, is dit die spanning tussen die "provinsie" (dit wat klein letterkundes dikwels is in relatiewe verband tot die groteres) en "kosmopool" (dit wat 'n groter letterkunde dikwels is in relatiewe verband tot die kleiner letterkundes).
In Suid-Afrika staan Afrikaans, myns insiens, in verhouding tot die wêreldwye Engelse letterkunde in só 'n relasie: provinsie en kosmopool.
Weens die historiese gesag van die kosmopool, met al sy verwerkte en geabsorbeerde invloede en groot werke (veral vertaalde groot werke), het dit 'n relatiewe aanwesigheid wat soms oordonderend voorkom ten opsigte van die aanwesigheid van die provinsie, en soms voel die bestaan van daardie provinsie meer "afgeleë", selfs wanneer jy as skrywer jouself pens en pootjies binne daardie provinsie bevind!
Een van die maniere waarop kosmopolitiese letterkundes (soos Engels of Frans) hulself verryk is om by die provinsies te gaan afkyk en bruikbare invloede voetstoots te inkorporeer. Daarom is uitgewerye in die groot kosmopolitiese stede soos Londen en New York altyd op die uitkyk vir die een of ander werk uit 'n "eksotiese klimaatstreek" om te vertaal.
Die kosmopool steel ook soms by die provinsie. Een van die beroemdste voorbeelde behels juis een van Afrikaans se belangrikste skrywers, Eugène Marais. Die Belgiese Franstalige Nobelpryswenner, Maurice Maeterlinck, het Marais se wetenskaplike publikasies as sy eie oorgeskryf in een van die berugste plagiaatgevalle van alle tye.
En nou ja, die provinsie steel ook soms by die kosmopool. Ek het self al 'n paar interessante ooreenkomste aangetref tussen sommige Afrikaanse tekste en tekste uit die wêreldletterkunde wat darem te dik is vir 'n daalder.
Maar, soos Mort ook skryf, as mens op behoorlike wyse die invloede inkorporeer, is daar niks om oor skaam te wees. Nie die kosmopool óf die provinsie hoef skaam te wees oor enige iets nie.
Helaas, weens hul groter hulpbronne vertaal die kosmopole veel meer uit die provinsies as andersom. (Maar ons probeer ook darem byhou, en ons kom ook soms met rytuig en hoef op interessante, ver plekke uit.)
'n Onlangse voorbeeld van skitterende vertaalwerk – uit die Afrikaanse poësie in Engels – het tot my aandag gekom. Die vertalings is nog ongepubliseer maar sal eersdaags op die Poetry International-webtuiste (SA-domein) te lees wees. Dis 'n voorbeeld van hoe Engels homself kan verryk uit Afrikaans.
(Die teenoorgestelde proses van verryking, verryking van Afrikaans uit 'n ander taal, is aanwesig in die verwerkte invloede van die Palestynse meesterdigter, Magmoed Darwiesj, soos aangebied en verweef deur Breyten Breytenbach in sy nuwe digbundel oorblyfsel/voice over.) Daaroor is elders op hierdie webtuiste te lees.
Hier volg nou 'n voorbeeld van 'n gedig van Lucas Malan soos vertaal deur Charl J. F. Cilliers, self 'n plaaslike Engelstalige digter. Malan werk met 'n baie nou kosmos, soos soms tipies is van Afrikaanse digters. Dis egter die fokus daarin wat bekoor. Die vertaler se fokus hoef geen aks daarvoor terug te staan nie.
Verskillende modelle van vertaling bestaan. Hierdie is 'n voorbeeld van nougesette vertaling. Dis nie 'n omdigting of 'n verwerking van die oorspronklike nie.