Die president hét die mag om die land reg te rukPres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) ŉ Gewilde verskoning vir die gebrek aan leierskap van pres. Cyril Ramaphosa is dat hy graag die land wíl regruk, maar ongelukkig nie kán nie. Die rede wat hiervoor aangevoer word, is dat sy posisie nie sterk genoeg is nie as gevolg van die verdeeldheid en politieke “burgeroorlog” in die ANC. Hierdie verskoning hou nie water nie. Dit is natuurlik so dat hy ten spyte van ŉ verkiesingsfonds van ŉ paar honderd miljoen rand, net naelskraap in Desember 2017 as ANC‑president verkies is. Dit is ook so dat die ANC diep verdeeld is en dat ŉ faksie onder leiding van die party se sekretaris‑generaal, Ace Magashule, hom openlik beveg. Daarby is daar nog Zuma-aangestelde persone soos die Openbare Beskermer, wat lyk of hulle grondwetlike instellings misbruik om Ramaphosa se blapse te gebruik om hom te probeer kelder. Maar Ramaphosa het as president van die land geweldige mag weens sy grondwetlike aanstellingsmagte. Die vorige adjunkhoofregter, Dikgang Moseneke, het al tydens sy ampstermyn gesê dat die Grondwet te veel mag in die hande van ŉ president plaas deurdat hy die belangrikste sleutelaanstellings kan maak. Zuma kon dit regkry om die staat te kaap deur hierdie magte te misbruik om sy lojaliste regdeur die staat aan te stel. Ramaphosa kan mos daardie selfde magte gebruik om die land weer reg te ruk. Ingevolge die Grondwet stel die president ministers aan, hoofde van nasionale staatsdepartemente, die hoofregter en ander regters in oorleg met die Regterlike Dienskommissie, die hoofde van die weermag, die polisie, die geheime diens, die hoofde van die 715 openbare ondernemings soos die SABC, Eskom en die Suid-Afrikaanse Lugdiens, asook sleutelinstellings soos Suid-Afrikaanse Inkomstediens en die president van die Reserwebank. Maar dis nie waar dit ophou nie. Hy stel ook die hoofde en lede van die artikel 9‑grondwetlike instellings aan wat oor die grondwetlike demokrasie moet waak, onderworpe aan die aanbeveling en goedkeuring van die ANC-beheerde parlement. Hierdie is grondwetlike instellings soos die Openbare Beskermer, die ouditeur‑generaal, die Nasionale Vervolgingsgesag, die Onafhanklike Verkiesingskommissie, die Menseregtekommissie en ander grondwetlike liggame. Daarbenewens het Ramaphosa as ANC‑leier ŉ groot invloed in die aanwysing van provinsiale premiers, uitvoerende burgemeesters en ander invloedryke besluitnemers soos die hoof van die spesiale ondersoekeenheid (Valke). Ramaphosa het as ANC-leier wel nie die mag om die party se verkose sekretaris‑generaal te ontslaan nie, maar hy kan bloot toesien dat goeie aanstellings gemaak word en dat die land se instellings hulle werk begin doen. Indien die hoofde van die polisie, die Valke en die openbare vervolger byvoorbeeld bekwaam en onbevooroordeeld is, lyk dit op die oog af of daar oorgenoeg redes is om Magashule krimineel te vervolg. Net een of twee sulke hoëprofielvervolgings wat suksesvol deurgevoer word, sal die land se vertroue in die strafregstelsel begin herstel. Hierdie vertroue sal dadelik begin deurspoel na die ekonomie, omdat dit ŉ aanduiding is dat die oppergesag van die reg weer begin geld.