In 2010 het sowat 5% van mense wêreldwyd (230 miljoen) ’n onwettige middel gebruik. Van hulle het 27 miljoen ’n hoërisikodwelmgebruik getoon wat gelei het tot gesondheidskade en sielkundige probleme, of sosiale probleme wat hulle aan dié gevare blootgestel het.
Volgens Philip Jenkins, ’n professor in geskiedenis en verbonde aan die Amerikaanse Instituut vir Studies oor Godsdiens, is daar twee probleme met die term "dwelmmisbruik". Eerstens is die betekenis van die woord "dwelm" debatteerbaar. So word GHB, ’n middel wat natuurlik in die sentrale senuweestelsel voorkom, as ’n dwelm beskou en is dit in baie lande onwettig, terwyl nikotien in die meeste lande nie as ’n dwelm beskou word nie.
Die term middelmisbruik word algemeen gebruik vir die inneem van voorskrifmedisyne met ’n kalmerende, pynverdowende of stimulerende uitwerking bloot om ’n persoon te bedwelm of sy gemoedtoestand te verander, sonder om in ag te neem dat ’n oordosis van sulke medisyne ernstige newe-effekte kan hê. Dit word soms onwettig verkry van die persoon aan wie dit voorgeskryf is.
"Voorskrifmisbruik" het verskillende en dikwels inkonsekwente definisies na gelang van die status van die voorskrif, die gebruik sonder ’n voorskrif, die opsetlike gebruik van die middel vir die bedwelmende uitwerking daarvan, die gebruik daarvan saam met alkohol en die teenwoordigheid of afwesigheid van afhanklikheidsimptome.
Die chroniese gebruik van sekere middels lei tot ’n verandering in die sentrale senuweestelsel bekend as toleransie, sodat al hoe meer van die middel nodig word om die gewenste uitwerking te kry. Die skielike afname of beëindiging van sekere middels kan weer tot kwaai onttrekkingsimptome lei, maar dit hang in ’n groot mate af van die middel wat gebruik word.
Afhanklikheidsgevaar is die gemidddelde van die waardes vir intensiteit van plesier, psigologiese afhanklikheid en fisieke afhanklikheid.
Ernstige angs en depressie word dikwels deur die volgehoue gebruik van alkohol veroorsaak. In die meeste gevalle neem dit af ná ’n lang tydperk van onthouding. Selfs volgehoue middelmatige alkoholgebruik kan angs- en depressievlakke in sommige mense verhoog. In die meeste gevalle verbeter dit ná ’n lang onthouding. Dieselfde is die geval met ander dwelmmiddels, ondanks veranderings wat in die brein veroorsaak word tydens die gebruik van die middels.