Die nege afdelings in Cas Vos se pasverskene digbundel Beskut teen vrese (2020) word voorafgegaan deur die aanhaal van A. Vloemans se boektitel De mens als waagstuk (1949). As God die skepper van die mens is, en as laasgenoemde ’n waagstuk is, impliseer dit dan dat God ’n waaghals is? Op p. 97 lyk dit of “… die goddelike vinger huiwer / omdat Hy weet die skepping is riskant.” Voeg hierby die aangehaalde “Dat pyn bestaan, is nodig, Heer” van N.P. van Wyk Louw, asook die knap rymende woordspeling van die digter met “Corona”, “kroon” en “onttroon” en die leser vermoed dat dié bundel oor die wel en weë van hierdie “waagstuk” gaan. Die mensdom word inderdaad uitgebeeld met sy pyn en sy prestasies – tot met die verwoesting van Covid-19. Corona, die Latyn vir “kroon”, en “krans” in Grieks, hang soos ’n stralekrans van ’n heilige oor die mens se daaglikse gang. Geen vorstelike dade kan egter aan Covid-19 gekoppel word nie.
Die plasing van die gedig “Corona” (p. 13) saam met die Egiptiese strafplae (p. 18-27) kan moontlik verband hou met die opvatting dat die virus Goddelike straf op die mens se sonde is, en/of dat God die mens verlaat het: “Waar is God in dié doodsbleek dae? … / Het Hy sy rug op sy aardse ryk vol slyk gedraai?” (p. 13). Sommige wetenskaplikes skryf Covid-19 ook toe aan die wyse waarop die mens met die aarde omgaan. Volgens “Pes” word selfs die diere nie gespaar van die pesplaag nie. In “Mens op aarde” (p. 93) word die opdrag geïmpliseer dat die mens die aarde moet beskerm. ’n Tweede opdrag is dat die aarde as “Moeder Aarde” aangespreek moet word. Dié versorgende aard van die benaming behels ook respek teenoor die aarde.
Die plae kry sterk beeldend lewe tot met die dood van die eerstelinge (p. 27) met hoofsaaklik paarrym wat die aantog van die dood markeer. Visuele beelde en woordvondste dra by tot die verskrikking soos swere wat op die huid “bot” (p. 23), die “steekvernuf” van die steekvlieë (p. 21) en paddas “bespring” (alliterend!) “elke bedekende bed kwaakgewys” (p. 19). In “Sprinkane” word die koronavirus uiters gevat gesuggereer in ’n idoom: “Die swerm steek die koning na die kroon” (p. 26), en in “Paddas” word ’n vaste uitdrukking rymend en effektief aangepas op p. 19: “In die bakoonde verdring hulle al die brode / Alles wat hulle hier doen, is om den dode”. Die digter wend hier tersines en skakelrym (aba cdc efe) aan.
Sangers wat die lewe in al sy skakerings besing, word ook betrek, en in “Die Boheemse Rapsodie” vra Freddie Mercury wrang op p. 82 “Who wants to live forever?” as nog ’n faset van die verganklikheidsmotief in die bundel. ’n Elegie aan Marthinus Beukes volg met die titel “lewe en dood”; drie woorde wat ’n hele lewensloop omvat en wat ook eggo in die titel van die laaste afdeling, Slot van ’n reis as die afloop van ’n lewensreis.
Die integrasie van die eietydse mens se lotgevalle met die verhaalgegewe en die karakters in klassieke werke tot ’n sinvolle poëtiese geheel is indrukwekkend. Die plasing van die skrikgodinne in die laaste afdeling as die huistoegaan vir die mens al in die vooruitsig gestel is, herinner aan Odusseus se langverwagte huiswaartse reis vol ontberings. Gegewens uit die klassieke tekste word in ’n mate deur middel van voetnote toegankliker gemaak vir lesers. Die digbundel kan egter eers tot sy volle reg kom met ’n bietjie agtergrondkennis van die klassieke en ander historiese karakters en gebeure.
Maar ’n briljante, wyd georkestreerde bundel met al die klanke van die menslike kondisie. En ja, die vrese neem ook ’n duisend vorme aan …
Ek het verneem dat my vorige kommentaar oor “Beskut teen vrese” nie meer verskyn nie, daarom lewer ek dit weer.
As die derde Job gedig in ag geneem word, word God ons Bondgenoot teen oerchaos en antwoord dit die vrae wat vanuit die eerste twee Job gedigte mag ontstaan.
Susan, as jy ‘n sinvolle bydrae wil lewer, lees dalk net jou kommentaar en korrigeer spel- en tikfoute voor jy op die ‘stuur’ blokkie klik. Dalk sal jou kommentaar oor tikfoute in die bundel dan gewig dra. En waarom sal mens Waaghals sê ipv waaghals? Die gebruik v hoofletters in daardie konteks is oudmodies. Ek neem aan jy het die bundel gekoop en gelees? Ek dink dis ‘n puik resensie.