In die tyd van Marx, die 19de eeu, was die gangbare ekonomiese stelsel die industriële kapitalisme met die klassieke liberalisme as ideologie. Dit het na die Industriële Revolusie ('n ekonomiese verandering) en die Franse rewolusie ('n ideologiese verandering) ontstaan. Die industriële rewolusie het 'n nuwe klassemaatskap geskep, waar die heersende klasse nie meer die adel was nie, maar die burgery (bourgeoisie), die ou middelklasse, wat die produksiemiddele (fabrieke) in besit gehad het. Daarteenoor het die proletariaat, die klasse van besitlose arbeiders, gestaan, wat (by gebrek aan produksiemiddele) gedwing was om hul arbeid te verkoop om aan die lewe te bly, en so deur die burgery uitgebuit is. (Die plek van die boer in hierdie stelsel was jarelang 'n strydpunt binne marxisme, die sogenaamde Agrarfrage.)
Strominge binne marxismeWysig
Binne marxisme is verskillende strominge aan te dui, waaronder marxisme-leninisme, trotskyȉsme, stalinisme, Juche, maoïsme en neomarxisme. Hierdie strominge word deur subtiele en vae nuanse en ideologiese verfynings onderskei.
Marxisme het onder andere Vladimir Lenin tot die inisiëring van die eerste "proletariese rewolusie" in die geskiedenis geïnspireer, die Russiese Rewolusie (1917). Daarmee het Rusland die eerste "diktatuur van die proletariaat" en die eerste sosialistiese staat geword (sosialisties in die betekenis wat Marx daaraan gegee het).
Ook die Chinese Burgeroorlog van 1949, die Kubaanse rewolusie en verskeie rewolusies in Suid-Amerika is in die naam van marxisme gepleeg.
Die gevolge van marxismeWysig
Oos-Duitse banknoot ter waarde van 100 Mark
Marxisme het 'n groot invloed op die ontwikkelende wêreldwye arbeidersbeweging gehad. Marx het met 'n sekere minagting op die voer van loonstryd as doel op sigself neergesien, omdat hy van oordeel was dat dit die aandag van die uiteindelike Groot Rewolusie sou kon aflei. Hy was egter pragmaties genoeg (byvoorbeeld in die boek "Loon, prys en wins") om vakbondsaktiwiteite aan te beveel as middel om die arbeiders tot organisasie te beweeg en ook om tot die stryd vir die algemene kiesreg oor te gaan as middel om politieke mag te ontwikkel.
Marx se teorieë was 'n stimulant vir die opkomende arbeidersbeweging gewees, maar oor die vraag hoe groot sy bydrae aan die hervorminge binne kapitalisme was, wat in die meeste ekonomies ontwikkelde lande tot 'n beter lewenspeil vir die loonarbeiders gelei het, en tot meer politieke invloed en regte (onder andere maatskaplike sekerheid), kan op uiteenlopende wyse geoordeel word. Dit is duidelik dat Marx se maksimalistiese idee van 'n Groot Proletariese Rewolusie die arbeidersbeweging ook wel gereeld in die weg gesit het, deurdat dit tot diepgaande twiste tussen sosiaal-demokrate en vakbondmilitantes gelei het wat eintlik wel tevrede was met hervorminge binne die "kapitalistiese stelsel" (en wat deur hul teenstanders "revisioniste" genoem is) en hul maksimalistiese teenstanders, wat tevrede was met niks minder as die volledige onderwerping van die "burgerlike samelewing" nie.
In Rusland het Wladimir Lenin die teorieë van Marx gebruik as grondslag vir sy eie rewolusionêre ideë, wat via die Russiese Rewolusie (1917) tot die ontstaan van die Sowjetunie gelei het. In die Sowjetunie het dit 'n dogma geword dat die Leninistiese interpretasie van die Leer van Marx die enigste juistheid was, maar dit is te betwyfel of Marx in alle opsigte met die handelwyse van Lenin en sy trawante dit eens sou wees.
Marx het die idee gehad dat die rewolusie eerste in enkele van die mees hoogs-ontwikkelde industriële lande (Engeland, Frankryk, Duitsland of die Verenigde State) sou uitbreek. Oor die algemeen het hy geen hoë dunk van die rewolusionêre potensieel in Rusland gehad nie, al het hy in sy latere jare wel belangstelling aan die dag gelê vir rewolusionêre strominge in die tsareryk. Hy het egter verwag dat vir 'n eg voldrae sosialisme, 'n internasionale rewolusie nodig sou wees, wat ten minste die belangrikste kapitalistiese sentra sou omvat.
Marx het ook die gedagte te kenne gegee dat die rewolusie miskien op nie-gewelddadige wyse plaas sou kon vind, byvoorbeeld in Engeland, waar 'n groot deel van die arbeiders teen die einde van die 19de eeu al kiesreg gehad het. Daar sou dit nie uitgesluit wees dat die saak van die proletariaat via die stembus kon triomfeer nie.
Marx was in sy ideë gewoonlik minder reguit as heelwat van sy volgelinge. Beroemd is sy uitspraak "Ek is in geen geval 'n Marxis nie".
Bourne, Peter G. (1986). Fidel: A Biography of Fidel Castro. New York: Dodd, Mead & Company. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
Callinicos, Alex (2010) . The Revolutionary Ideas of Karl Marx. Bloomsbury, London: Bookmarks. ISBN 978-1-905192-68-7. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
Castro, Fidel; Ramonet, Ignacio (interviewer) (2009). My Life: A Spoken Autobiography. New York: Scribner. ISBN 978-1-4165-6233-7. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
Coltman, Leycester (2003). The Real Fidel Castro. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 978-0-300-10760-9. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
Green, Sally (1981). Prehistorian: A Biography of V. Gordon Childe. Bradford-on-Avon, Wiltshire: Moonraker Press. ISBN 0-239-00206-7. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
Lenin, Vladimir (1967) . Karl Marx: A Brief Biographical Sketch with an Exposition of Marxism. Peking: Foreign Languages Press. Besoek op 2014-06-17. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
Marx, Karl (1849). Wage Labour and Capital. Germany: Neue Rheinische Zeitung. Besoek op 2014-06-17. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
Trigger, Bruce G. (2007). A History of Archaeological Thought (2nd uitg.). New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-60049-1. Onbekende parameter |authorformat= geïgnoreer (help)
"Marxism". Concise Encyclopedia of Economics (2nd). (2008). Ed. David R. Henderson (.). Library of Economics and Liberty.
Lesings op Moderne Europese Intellektuele Geskiedenis. Lesing 24: Die Era van Ideologieë (2): Nabetragtinge op Karl Marx (en)
Marxistiese internetargief. 'n Oorsig van die werke van Karl Marx en Friedrich Engels in Nederlands. (nl)
Marxisme.net. 'n Nederlandstalige marxistiese webwerf, insluitende aktuele artikels van hedendaagse marxiste. (nl)
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Marxisme&oldid=2030923"
Last edited on 21 Augustus 2019, at 17:06
Die bladsy is laas op 21 Augustus 2019 om 17:06 bygewerk.