Dawie Roodt: Geen 20/20-visie vir 2020Dawie Roodt. (Argieffoto: Reint Dykema/AfriSake) As daar van 20/20-visie gepraat word, beteken dit dat jou sig normaal is en jy helder kan sien tot op ’n afstand van 20 voet (net so ’n raps oor die ses meter). Hoewel ek geen helder visie het oor wat die jaar 2020 kan oplewer nie, is die prentjie wat ek geleidelik kan uitmaak, beslis nie ’n mooi een nie. Kom ek begin met ’n tikkie goeie nuus. Lesetja Kganyago, president van die Reserwebank (SARB), verdien na regte groot waardering aangesien hy verlede jaar daarin geslaag het om die SARB se onafhanklikheid teen politieke inmengery beskerm het. Die laer inflasiekoers teen die einde van 2019 is ook ’n bewys dat hy suksesvol was om die rand se waarde te beskerm en boonop inflasieverwagtinge laer te “bestuur”. Hoewel die SARB se amptelike inflasieteikens steeds tussen 3% en 6% staan, het hulle onlangs aangedui dat 4,5% hulle gewenste mikpunt is. Die mark was aanvanklik skepties hieroor totdat inflasie verlede jaar tot die laagste in baie jare gedaal het en die moontlikheid bestaan nou dat dit selfs onder 3% kan val. Hierdie streng benadering tot monetêre beleid het, onder meer, bygedra dat die rand die afgelope paar maande verstewig het met die moontlikheid dat dit vir ’n ruk so kan aanhou. Verder is die Suid-Afrikaanse finansiële markte besonder aantreklik ten opsigte van waardasies en selfs al word ons verder afgegradeer – wat ’n sterk moontlikheid is – mag die rand dalk net goed in 2020 presteer. Dit is alles goeie nuus omdat die SARB dan ruimte sal hê om rentekoerse selfs verder te verlaag. Om die goeie nuus op te som: Die rand sal na alle waarskynlikheid sterker vertoon en ’n goeie lopie op ons aandele- (veral die finansiële sektor) en kapitaalmark word verwag. Maar nou vir die slegte nuus… Die wanbestuur van veral Eskom en die gevolglike beperkte verskaffing van elektrisiteit beteken dat die koers waarteen die Suid-Afrikaanse ekonomie kan groei, uiters beperk is. Ek verwag dus nie dat ekonomiese groei die 1%-kerf sal oorsteek indien beurtkrag voortduur nie – die moontlikheid bestaan dat dit selfs laer kan daal. Nog is het einde niet… Die staat se finansies is ’n gemors. Die sentrale regering se snelgroeiende skuld staan op ’n rekordhoë vlak – Eskom alleen skuld ’n duiselingwekkende bedrag van meer as R500 miljard. Die meeste ander staatsbeheerde instellings (SBI) word wanbestuur terwyl die finansiële posisie van plaaslike owerhede ook besig is om in duie te sort. Overgeset syne beteken dit die hele regering is aan’t vou. Daar bly slegs twee opsies oor om die staat se finansies te stabiliseer: beperk staatsuitgawes drasties of verhoog die staatsinkomste (meer belasting). Of pas ’n kombinasie van die twee toe. Die feit bly dat enige van hierdie opsies die huidige uitbreidende (stimulerende) fiskale beleid sal beperk beteken dat dit ook ekonomiese groei op die kort termyn sal belemmer. Kan ons van Tito Mboweni, minister van finansies, verwag om met volgende maand se begroting te poog om sowel die staatsuitgawes te beperk as die inkomstebelasting te verhoog? Ek dink so. Ek glo wel dat Mboweni die regte man vir die finansies portefeulje is. Daar moet egter onthou word dat die ANC se bestaansrede uitsluitlik gaan om die staat te besit en te gebruik vir eie begunstiging. Sonder deurlopende hoë staatsuitgawes verloor die ANC eenvoudig hul bestaansrede – daarom is dit onwaarskynlik dat daar ’n beduidende afname in staatsbesteding sal plaasvind. En om hierdie rede sal Mboweni seker nie lank as minister van finansies dien nie. Wat kan ons dan ten opsigte van belasting verwag? Ek het geen twyfel dat sommige belastings verhoog sal word nie. Waaroor ek egter onseker is, is of BTW ook sal verhoog en met hoeveel persoonlike inkomstebelasting sal toeneem. ’n BTW-styging (wat die minste skade sal aanrig), is polities gesproke byna onmoontlik, terwyl ’n hoër persoonlike inkomstebelasting veel makliker sal wees om te implementeer. Maar aangesien ’n afname in uitgawes of ’n toename in belasting, druk op ekonomiese groei in die korttermyn sal plaas, sal die 1%-groeiplafon (met komplimente van Eskom) selfs laer wees. Maar daar is ook ander stommiteite wat kan kop uitsteek… Verdere dom stappe om die beplande Nasionale Gesondheidsversekering (NGV) – wat in elk geval gedoem is om te misluk – te implementeer, sal heel moontlik gedoen word; so ook ten opsigte van voorgeskrewe bates (vir pensioenfondse) en ’n verskerping in valutabeheermaatreëls. Dit alles sal die graderingsagentskappe net meer rede gee om ons verder af te gradeer. Nie dat dit juis veel van ’n verskil sal maak nie – die meeste van die slegte nuus is reeds deur die markte verreken. Om terug te kom na die 1%-groeiplafon: Dit lyk of ons gelukkig sal wees indien ons wel 1%-groei kan haal – in ’n omgewing waar die bevolkingsgroei meer as 1,6% is, is dit onvermydelik dat werkloosheid en armoede verder sal toeneem. Ons president gaan geskok en teleurgesteld wees.