In die eerste ses jaar van die kind se lewe het die primêre versorgers die grootste impak op die kind se ontwikkeling (Tardiff 2012:15). Hierdie impak word grootliks bepaal deur die ouers se verhouding met die kind, in watter mate in die kind se behoeftes voorsien word en wat die aard van die leiding is wat die kind van die ouers ontvang. Dissiplinering kan beskou word as 'n deel van die leiding wat die ouers aan hulle kinders gee.
Baie navorsing is internasionaal op die gebied van ouers se dissiplinering van voorskoolse kinders gedoen (Alegre 2011; Denham et al. 2012; Herrera & Little 2005; Sheridan et al. 2010). 'n Internetsoektog deur middel van Google Scholar-, EBSCO-host- en ERIC-soekenjins kon egter geen studie opspoor wat spesifiek gefokus is op Suid-Afrikaanse ouers van kinders wat in graad R is en vir die eerste keer skool toe gaan nie. Hierdie artikel rapporteer oor navorsing wat gedoen is om 'n groep Suid-Afrikaanse ouers se menings rakende gedrag wat hulle as problematies ervaar, die strategieë wat hulle toepas, sowel as die aard van die ondersteuning wat hulle verkies, te ontleed. Die bevindings wat daaruit voortvloei, behoort 'n aanduiding te wees van die aard van die programme wat via die skool in die Suid-Afrikaanse konteks vir ouers aangebied kan word.
Die konseptueel-teoretiese raamwerk waarin die ondersoek ingebed is, word in die volgende afdeling aangebied. Dit omlyn die konstruk van sosio-emosionele vaardigheidsontwikkeling, die ouer se rol daarin en 'n beskouing van dissiplinering vanuit 'n bio-ekologiese perspektief (soos gepostuleer deur Bronfenbrenner), met 'n gepaardgaande kritiese inspeling vanuit die Christelike lewensbeskouing. Daarna word 'n uiteensetting gegee van die empiriese ondersoek wat uitgevoer is. Die artikel word afgesluit met 'n uiteensetting van die bevindings, 'n bespreking daarvan en 'n aantal aanbevelings.
Volgens die Christelike lewensbeskouing geld 'n rangorde van waardes (Afrikaanse Reformatoriese Skoolonderwys [ARSO] 2002), wat die eer van God en liefde vir die medemens tot die hoogste waarde verhef. 'n Belangrike kenmerk van hierdie lewensbeskouing is gehoorsaamheid aan Bybelse norme wat die individu uit dankbaarheid navolg. Ouers is kragtens die norme wat in Deuteronomium 6:7 gestel is verantwoordelik vir die opvoeding van hulle kinders, wat as uniek geskape persone met talente (Matt 25:14-30) beskou word. Ouers benut die waarhede van die Bybel (Deut 4:9; Ps 78:3-7) in die kinderopvoeding sodat die kinders hulle gawes in diens van die medemens en God kan aanwend (ARSO 2002:21). Ouers kom hierdie verpligting egter nie in 'n lugleegte na nie. Die dissiplinering van vyf- tot sesjarige kinders deur hulle ouers kan daarom ook vanuit Bronfenbrenner (Bronfenbrenner & Morris 1998, 2006) se bio-ekologiese teorie beskou word. Al vier essensiële elemente van Bronfenbrenner se teorie, naamlik die proksimale prosesse, die persoon, die konteks en die tyd in die ontwikkeling van die kind word hierby erken. Die dissiplinering deur die ouers word verbind met die impak van al hierdie elemente. Die tydsaspek verwys na die spesifieke tyd in die kinders se lewens, naamlik wanneer hulle in graad R vir die eerste keer skool toe gaan.
Die konteks in Bronfenbrenner se teorie sluit mikrosisteme in soos die direkte gesinsomgewing, die maats en die skoolomgewing. Die wisselwerking tussen die huis en die skool is 'n voorbeeld van 'n mesosisteem. Eksosisteme verwys onder meer na die kind se skoolomgewing, waarin die ouer nie teenwoordig is nie, maar wat 'n direkte invloed op die kind kan hê. Indien die dissiplineringstyl van die kind se onderwyser drasties van die ouer s'n verskil, kan dit tot spanning by die huis lei. Bronfenbrenner beskou die makrosisteem as 'n kultuur- of subkultuurkonteks, waarin die lede waardes of geloofsoortuigings, lewenstyle, sosiale interaksiepatrone, gevare, lewensopvattings en lewensbronne deel. Die makrosisteem omsluit al die ander sisteme, beïnvloed die ander sisteme en word ook daardeur beïnvloed (Tudge et al. 2009:208).
Tudge et al. (2009:204) verduidelik dat die proksimale proses in Bronfenbrenner se teorie die verband is tussen 'n aspek van die konteks of 'n aspek van die individu en 'n spesifieke ontwikkelingsuitkoms. Die ontwikkelingsuitkoms is die mate van sukses wat die ouers behaal om die kind sosiale en emosionele vaardighede aan te leer, oftewel om gedissiplineerd op te tree. Die persoonelement is die ouers wat by die dissiplinering van die vyf- tot sesjarige kinders betrokke is. Die eienskappe van die kind, byvoorbeeld temperament, word ook hierby in ag geneem.
Die proksimale proses word gekonseptualiseer as die dissiplineringstrategieë wat tydens die interaksie tussen die volwassene en die kind aangewend word en dit word beïnvloed deur die eienskappe van die ouer sowel as die omgewing. Die voortdurende interaksie tussen die kind en die ouer het 'n groter impak op die kind se ontwikkeling as enige ander element. Daar is dus juis daarop gefokus in die navorsing waaroor hier gerapporteer word.
Die interaksie tussen ouers en kinders sluit dissiplinering-strategieë in. 'n Dissiplineringstrategie word gesien as 'n leerproses met handelings wat daarop gemik is om die kinders tot meer verantwoordelike besluitneming te lei. Kinders moet ook leiding kry ten opsigte van die aanvaarding van die gevolge van hulle keuses (Joubert & Serekwane 2009:134) en die aanleer van sosiaal-aanvaarbare optrede soos beter beheer oor hulle emosies en samewerking in 'n groep. Sosio-emosionele vaardigheidsontwikkeling word met dissiplinestrategieë verbind, aangesien die ouer deur leidinggewing, wat dissiplinering insluit, vir die kind vaardighede op sosiale- en emosionele gebied aanleer.
Dit is belangrik om daarop te let dat alle vaardighede oor tyd aangeleer en verfyn word. Sosiaal-emosionele vaardighede is hierby geen uitsondering nie. Daarbenewens moet die wesensaard van die vyf- tot sesjariges in ag geneem word. Klein kinders leer die beste in 'n omgewing waar hulle geliefd is en 'n ervaring om aan iemand te behoort ondervind. Herhaling, praktiese voorbeelde soos modellering deur die emosioneel-belangrike volwassene (ouer), en positiewe versterking is ook positiewe leerstimulante. Vogel (2008:16) wys ook op die belangrikheid van kommunikasie in taal wat vir kinders verstaanbaar is, sodat die aard van die vaardigheid waarin hulle ingelei word, begryp kan word.
Die ouer is die primêre opvoeder en die huisomgewing is die eerste sisteem (mikrosisteem) waarmee die kind in aanraking kom. 'n Stewige ouer-kindverhouding vorm die basis van sekuriteit vir die kind en word volgens Landry et al. (2001) gekenmerk deur warmte, sensitiwiteit vir die kind se behoeftes, emosionele beskikbaarheid vir die verhouding met die kind en ondersteuning vir en aktiewe strukturering van die ontluikende onafhanklikheid. Vanuit die Christelike lewensbeskouing is dit belangrik dat ouers in hulle verhouding met die kind in liefde en met die beste uitkoms vir die kind voor oë optree.
Die Bybel verwys in 1 Samuel 2 na Eli as 'n onbetrokke ouer. In 'n bespreking van hierdie Skrifgedeelte word daarop gewys dat Eli nie behoorlik tyd ingeruim het om sy seuns te dissiplineer nie. Sy lewe was op sy bediening van ander mense gerig, terwyl sy eie gesin verwaarloos is. Hierdie benadering het negatiewe gevolge gehad: Eli het sy aansien verloor, sy nering, sy twee seuns en uiteindelik sy eie lewe (Maxwell 2007:325).
Firmin en Castle (2008:120) verbind ouerskapstyle met die gebruik van lyfstraf en toon aan dat lyfstraf in die konteks van al die ouerskapstyle aangewend kan word. Permissiewe ouers kan kinders uit woede impulsief of uit desperaatheid slaan wanneer kinders wat aan hulself oorgelaat is, onbeheerbaar raak. Indien daar nie kontrole is nie, kan outoritêre ouers lyfstraf sodanig toepas dat dit die kind kan beseer. Vanuit 'n Bybelse perspektief in Spreuke 20 en 22 word lyfstraf wel bestempel as 'n wenslike metode vir die hantering van onaanvaarbare kindergedrag. Onbuigsame en rigiede, dogmatiese oortuigings kan egter veroorsaak dat hierdie tipe ouers Bybelse beginsels op 'n ongesonde manier toepas. Firmin en Castle meen dat die gesagsbepalende ouer, met die beste belange van die kind as maatstaf, lyfstraf op 'n gebalanseerde wyse sal toepas.
Cole et al. (2008) meen dat baie ouers, benewens kennis oor kinderopvoeding, ook inligting en inoefening van effektiewe, ontwikkelingsgeskikte strategieë nodig het sodat sosio-emosionele leer by hulle kinders kan plaasvind. Hierdie navorsers evalueer 'n program vir die ontwikkeling van sosio-emosionele regulering en verwys na die rol van die ouer daarin. Hulle meen dat daar ouers is wat welmenend maar oneffektief in hulle leiding aan hulle kinders kan wees.
Wanneer ouers jong kinders wil ondersteun in die verstaan en beheer van hulle emosies, moet daar nie net empatiese verdraagsaamheid van die emosie, byvoorbeeld woede, wees nie. Ouers moet ook die geleentheid benut om die kinders te leer om die emosie te herken ('ek kan sien jy is nou baie kwaad'), te verstaan ('want jou karretjie is weg') en die beste strategie te kies om dit te reguleer ('wat sal die beste plan wees: jy kan skree, of op die vloer lê en skop, of dalk iemand vra om jou te help soek'). Verder moet jong kinders aangemoedig word om aan alternatiewe te dink indien die eerste poging nie slaag nie. Die navorsers wys daarop dat die ouers nie namens die kinders moet ingryp in die emosioneel-uitdagende situasie wat hanteer moet word nie, aangesien vaardighede dan nie ontwikkel word nie. Aan die ander kant kan die ouers sonder warmte en verdraagsaamheid vir die woede skerp reageer en bloot alternatiewe optrede eis. In so 'n geval word die kinders van 'n geleentheid ontneem om sosio-emosionele vaardighede aan te leer of te verfyn.
Die navorsingsparadigma van hierdie navorsing is die pragmatiese wêreldbeskouing wat gepaard gaan met die gemengde metode-navorsingstrategie waarin daar van sowel kwalitatiewe as kwantitatiewe benaderings gebruik gemaak is ten einde 'n verryking van inligting te verkry.
'n Gerieflikheidsteekproef (Patton 2002:243) is uit bogenoemde populasie saamgestel van beskikbare ouers binne die omgewing van die takke van Vroue in Aksie.1 Hierdie nasionale vroue-organisasie het landswyd die vraelyste aan beskikbare, gewillige ouers (n = 523) in hulle omgewing oorhandig vir voltooiing. Geen vereistes rakende ouderdom, geslag of ras van die respondente is gestel nie.
Die takverteenwoordigers van Vroue in Aksie het die vraelyste onder hulle beheer geneem nadat dit van die onderskeie takke ontvang is. Die navorsers het alle persone wat vraelyste uitgedeel en weer versamel het met behulp van 'n inligtingstuk volledig ingelig rakende die prosedure wat gevolg moes word voordat die vraelyste uitgedeel en weer versamel is. Hierdeur is verseker dat die prosedure oral op dieselfde wyse uitgevoer is. Ouers het saam met die vraelys 'n brief met inligting rakende die doel en aard van die navorsing ontvang, asook 'n vorm wat ingevul moes word om ingeligte toestemming te verseker.
Ongehoorsaamheid en 'my kind luister nie' was die algemeenste vorm van ongewenste gedrag. Hoewel gedrag wat ouers as ongehoorsaamheid beleef verskillende oorsake kan hê, het ouers in die kwalitatiewe inligting self na oorsake verwys, byvoorbeeld 'ek en my man stem nie saam oor die reëls nie' en 'miskien is dit omdat ek onseker is'.
Elf moontlike opsies rakende die strategieë wat ouers aanwend om hulle kinders se gedrag te dissiplineer, is op grond van die ontleding van die vraelyste in 'n rangorde geplaas. Ouers moes op 'n vierpuntskaal aantoon of hulle die strategie beslis, onwaarskynlik, waarskynlik of heel waarskynlik sal toepas (kyk Tabel 1).
Ouers het die volgende vergeldende benaderings as minder aanvaarbaar aangetoon deur dit onderaan die ranglys te plaas: die toediening van lyfstraf, die plasing van die kind wat oortree in 'n ander kamer, die wegstuur van die kind na 'n ander familielid en optrede wat die kind se skuldgevoelens aktiveer. Lyfstraf is egter in die kwalitatiewe inligting deur verskeie ouers, van wie die meeste aangedui het dat hulle die Christelike lewensbeskouing huldig, sterk ondersteun.
In hierdie afdeling was die konstrukgeldigheid aanvaarbaar, aangesien slegs 'n enkele faktor onttrek en geanaliseer is waar die betrokke ses vrae 'n hoë eigen-waarde van 2.755 en 'n variansiepersentasie van 45.913 vertoon (vgl. Tabel 2). Vervolgens het die Cronbach-alpha-koёffisiёnt van 0.762 die aanvaarbare betroubaarheid aangetoon (kyk Tabel 3).
Een moontlike respons handel oor praatjies by die skool oor dissipline. Hier word nie aangedui watter instansie of spreker vir die praatjie verantwoordelik was nie. Van die ouers uit al die inkomstegroepe het 65.7% hierdie moontlikheid as die mees gewenste ondersteuningsmeganisme beskou. Die literatuur bewys egter dat die ouers wat die inligting die meeste nodig het, dikwels nie van sulke geleenthede gebruik maak nie (Sheridan et al. 2010:145-146). Gesinsomstandighede soos vervoerprobleme en praktiese probleme soos dat daar niemand is om na die kinders om te sien nie, kan tot hierdie verskynsel bydra. Een respondent het in die kwalitatiewe rubriek aangedui: '[W]ie kyk na my kinders as ek in die aand moet skool toe gaan?' Dit is ook moontlik dat daar ouers kan wees wat nie besef dat hulle by inligting rakende dissipline en ouerskapsvaardighede kan baat nie.
Praktiese wenke wat deur die onderwyser huis toe gestuur word, is as 'n verdere moontlike respons aangedui. Van die ouers het 60.2% sulke wenke as die mees gewenste strategie aangewys. Aangesien die onderwyser daagliks met die kinders te doen het en waarnemings in die ouers se afwesigheid doen, is sy in die beste posisie om aan te toon watter leemtes daar by die kinders mag bestaan of watter gedrag positief versterk moet word. Gereelde terugvoer bevorder kommunikasie tussen die ouers en die onderwyser en wenke bied 'n aanknopingspunt vir die gesprek. Een deelnemer het voorgestel dat die onderwyser leiding oor ontwikkelingsgeskikte huisreëls moet gee, 'want dan hoef pa en ma nie daaroor te verskil nie'.
Ouers vir wie waardes en beginsels rakende kinderopvoeding baie belangrik is en wat wil toesien dat daar op hierdie beginsels voortgebou word, verwag gereelde terugvoer van die onderwyser sodat daar saam oor leiding aan die kinders besin kan word. 'n Voorwaarde is egter dat die ouers en die skool dieselfde beginsels moet handhaaf. 'Daar moet dieselfde verwagtings van die kind by die skool wees, anders verwar ons hom', was een ouer se opmerking.
Die opsie, 'onderwyser se besoeke by die huis', is nie deur ouers ondersteun nie. Ouers kon tuisbesoeke as 'n moontlike strategie om ouers met dissipline te help, op twee wyses geïnterpreteer het: eerstens dat tuisbesoeke deur opvoeders nie plaasvind nie en tweedens dat tuisbesoeke nie as 'n effektiewe metode beskou word om ouers te help met die dissiplinering van hulle kinders nie. Daar sou ook afgelei kon word dat daar nie 'n behoefte aan ouerbesoeke bestaan nie, omdat die ouers hulle privaatheid hoog ag of nie die inspraak deur die opvoeder as waardevol beskou nie. Die literatuur toon egter dat die effek van ouerleidingsprogramme van korte duur is indien die samewerking tussen die ouers en die opvoeder ontbreek (Herrera & Little 2005:80). Die invloed van Bronfenbrenner se mesosisteem word hiermee beklemtoon.
Die wenslikheid van werkswinkels oor dissipline wat deur iemand anders as die skoolpersoneel aangebied word, is ook as 'n moontlike strategie aangebied en is deur 58.3% van die ouers ondersteun. Dit kan soos volg geïnterpreteer word: die ouers sal uiteraard eerder werkswinkels, aangebied deur spesialiste oor kinderopvoeding, bywoon. Daar mag egter ook ouers wees wie se vertroue in die onderwyser geskaad is en om daardie rede persone van buite die skool se mening verkies. 'n Respondent verduidelik, met verwysing na die onderwyser: '[S]y praat met my oor my kind voor ander mense'.
Minder as die helfte van die ouers het ondersteuningsgroepe vir ouers verkies. Hoewel ondersteuningsgroepe waardevol mag wees, verg dit beplanning en tyd. Baie ouers toon aan dat die lewenstempo veeleisend is en daar kan afgelei word dat hierdie opsie nie alle huishoudings sal pas nie. Een ouer rapporteer in die kwalitatiewe inligting: '[O]ns het 'n enkelouergroepie wat my baie help'.
Geskrewe inligting soos pamflette bereik baie ouers van jong kinders via die skool. Van die ouers het 39.6% hierdie opsie gekies, waarskynlik omdat hulle die inligting tuis kan lees wanneer dit hulle pas. Wanneer die ouers nie daagliks die kinders se skooltassies nagaan of die kinders nie oor die pamflet praat nie, mag inligting op pamflette egter verlore gaan.
Die doel van die navorsing was om ondersoek in te stel na die gedrag van vyf- tot sesjarige kinders wat deur hulle ouers as problematies ervaar word, die effek van die gedrag op ouers, die strategieë wat ouers toepas om leiding in hierdie verband te gee en die aard van die ondersteuning wat ouers verkies.
Responderende ouers ervaar nie net verskillende vorms van ongewenste gedrag soos aggressie, ongehoorsaamheid, leuens, afknouery en woede-uitbarstings wat tot dissiplinêre probleme tuis lei nie, maar ook die negatiewe invloed van die gedrag op hulle eie emosionele lewe sowel as op dié van ander gesinslede (Pearl 2009:296). Eienskappe van die kind soos 'n moeilike geaardheid sowel as dié van die ouer soos 'n haastige persoon wat dinge vinnig wil afhandel en ook die breër konteks waarin die gesin woon, kan die aanleer van sosio-emosionele vaardighede beïnvloed. Bronfenbrenner se persoon- en konteks-dimensies word hierdeur onderstreep. Die proksimale proses, naamlik dissiplinering, het in hierdie navorsing prioriteit geniet.
Die beloning van goeie gedrag as die mees gebruikte dissiplineringstrategie is 'n aanduiding dat ouers oorwegend 'n positiewe benadering in dissiplinering wil volg. Hulle toon ook buigsaamheid deurdat hulle hulle strategie by die situasie aanpas. Oormatige buigsaamheid mag egter tot inkonsekwentheid lei wat weer onsekerheid by kinders skep. 'n Gesagsbepalende ouerskapstyl word, in teenstelling hiermee, gekenmerk deur duidelikheid en konsekwentheid (Louw & Louw 2007). Die doelbewuste aanleer van sosio-emosionele vaardighede soos die herkenning van en begrip vir emosies en die uitoefen van die beste keuse rakende gedrag (Denham et al. 2012:248) skyn egter in 'n groot mate te ontbreek en kan moontlik 'n aanduiding wees dat ouers onkundig is oor hoe om op hierdie gebied leiding te gee. Ouers toon ook aan dat hulle ondersteuning rakende dissiplinering van hulle kinders sal waardeer.
Die bywoning van praatjies by die skool en werkswinkels wat deur ander persone aangebied word, is die voorkeurwyses waarop ouers verkies om ingelig te word rakende dissiplinering. Ouerondersteuningsgroepe en pamflette waardeur inligting aan ouers deurgegee word, word deur minder ouers ondersteun, terwyl tuisbesoeke baie min ondersteuning geniet. Dit wil dus voorkom asof die ouers wel die skool se kundigheid oor die hantering van kindergedrag erken, maar ook van terapeute, kommersiële ouerleidingsprogramme en die internet gebruik maak. 'n Verskeidenheid ondersteuningstrategieë, wat op navorsing gebaseer moet wees, sal derhalwe wenslik wees indien ouerleidingsprogramme vir Suid-Afrikaanse ouers saamgestel word.
Hierdie studie bevestig dat ouers 'n behoefte aan leiding het rakende die dissiplinering van hulle kinders en spesifiek ten opsigte van sosiaal-emosionele vaardigheidsontwikkeling. Die bevindings van die navorsing kan rigtinggewende insigte verskaf aan enige organisasie of skool wat sodanige ouerleidingsprogramme wil ontwikkel. 'n Belangrike uitvloeisel van die aanbied van ouerleidingsprogramme kan die verbetering van die vennootskap tussen die ouers en die onderwysers tot gevolg hê en op die persoonlike vlak beter leeruitkomste en potensiaalrealisering teweeg bring.
Hoewel die skool nie die enigste bron van ondersteuning is nie, kan die samewerking tussen die huis en die skool tot gesonde dissipline bydra. Ouers verkies verskillende vorms van ondersteuning, waaronder praatjies by die skool, praktiese wenke vanaf die onderwyser, werkswinkels, pamflette met inligting en ondersteuningsgroepe. Om sinvolle ondersteuning te bied, moet die skool die invloed van die eienskappe van die persone wat betrokke is, die konteks waarin hulle lewe en die aard van die interaksie tussen ouers, kinders en onderwysers (Bronfenbrenner) in ag neem. Christelike norme wat prakties na vore kom in modellering deur die emosioneel-belangrike volwassene en die skep van 'n liefdevolle huisomgewing, kan 'n verdere basis vir dissiplinering bied.