Dr. M.J. du Plessis Gereformeerde Kerk Bellville Datum: Sondag 4 Februarie 2007 (oggend)
Sing vooraf: Psalm 49:5; Psalm 118:10
Lofpsalm 89:1, 9
Na die wet antwoord ons daarop met Psalm 19:4
Skriflesing: Lukas 16:1-17
Teks: Lukas 16: 8, 9
En die heer het die onregverdige bestuurder geprys, omdat hy verstandig gehandel het; want die kinders van hierdie wêreld is verstandiger teenoor hulle geslag as die kinders van die lig. En Ek sê vir julle: Maak vir julle vriende deur die onregverdige Mammon, sodat wanneer julle die lewe verlaat, hulle jul in die ewige tente kan ontvang. (Lukas 16:8-9 AFR1953)
Die tema van die gelykenis is dat daar mense is wat die gawe het om op die verkeerde manier en op die verkeerde plekke vir hulle skatte en voordele bymekaar te maak.
Maar op die een plek waar hulle dit behoort te doen, naamlik in hulle verhouding met God, kan hulle dit nie doen nie.
Uiteindelik gaan hulle met al hulle aardse slimmigheid en rykdom vir ewig verlore.
Hierdie gelykenis is vol beeldspraak en woordspelings.
Een van die woordspelings wat hier gebruik word, is byvoorbeeld dit dat die baas (heer) van die slaaf met presies dieselfde naam genoem word as wat die Here self in die Nuwe Testament genoem word.
Dit bring ons al klaar onder die indruk dat die Een wat die finale regspraak in die gelykenis uitspreek, nie 'n gewone baas of hoofbestuurder is nie, maar dat dit die ewige God is wat sy oordeel bekendmaak.
In die voorbeeldverhaal vertel die Here Jesus van 'n bestuurder wat beheer gehad het oor iemand se eiendom.
In vandag se terme sou dit 'n finansiële bestuurder van 'n maatskappy kon wees.
Die Here vertel hoe hierdie betrokke man se geldgierigheid in sy optrede gelei het tot verskillende soorte bedrog.
Dit het vir hom tydelike verligting gebring, want in hierdie lewe (sy aardse bestaan) het hy daarmee weggekom, maar in die ewige oordeel het hy verlore gegaan.
Die Here word voorgestel as die Besitter van 'n groot stuk landgoed waarop baie verskillende produkte verbou word - soos wat dit destyds in Galilea was.
Aan die hoof van die finansiële administrasie was daar 'n man wat die verskillende oeste verkoop en verruil het en wat dan deur 'n boekhouding en kwitansiestelsel aan die Besitter verslag moes doen.
Daar het egter 'n konstante stroom klagtes (praes. part.) by die Besitter aangekom dat die bestuurder sy besittings verkwis.
Die Griekse woord beteken nie dat die bestuurder beskinder is nie: Dit beteken meer dat daar voortdurend bewysde klagtes ingedien is teen die bestuurder.
Die saak word toe ondersoek.
Net soos wat die Here met Kaïn gemaak het, word die sondaar nie met die eerste oogopslag gestraf nie.
Die saak word eers bespreek: Die Besitter het hom ingeroep en gesê:
En hy het hom geroep en vir hom gesê: Wat is dit wat ek van jou hoor? Gee verslag van jou bestuur van sake; want jy sal nie meer bestuurder kan wees nie. (Lukas 16:2 AFR1953)
Dit gaan nie daaroor dat die Besitter die klagtes wil kontroleer om vas te stel of hulle waar is nie - dit het hy reeds gedoen.
Die bestuurder moet hom net oor sy vergryp met die Besitter se goed kom verantwoord.
Die oordeel is dus deur die Besitter klaar vasgestel: Die bestuurder gaan afbetaal en uit sy diens ontslaan word.
Op hierdie punt gebruik die Here Jesus hierdie voorbeeldverhaal om aan te toon hoe mense dikwels een leuen gebruik om 'n ander een mee toe te smeer - en met altwee probeer om vir hulleself voordeel te bewerk.
Die Here toon ook aan hoe tevergeefs en nodeloos hierdie soort van oefening is, want dit bereik nie die hiernamaals nie.
Trouens, dit sluit ons van die hiernamaals af.
Hierdie bestuurder het die skuldenaars een-een ingeroep. Hy het besluit om met hulle vriende te maak, sodat hy na sy ontslag uit sy posisie nog steeds op hulle goedheid kan teer. Daarvoor misbruik hy sy posisie weer 'n keer.
Die eerste ding wat hy doen, is om weer bedrog te pleeg.
Hy laat hulle hulle skuldbriewe (kwitansies) saambring en hy hoor by hulle wat die bedrae is waarop hy aanvanklik met hulle ooreengekom het.
Daarna laat hy hulle verminderde bedrae invul.
Hulle moet dit self doen en in hulle eie handskrif.
Die bedoeling is dat, as daar moeilikheid kom, die Besitter moet dink dat dit die huurders en skuldenaars is wat die bedrae verander het.
Natuurlik was die skuldenaars dadelik baie beïndruk met hierdie nuwe reëling - en vanselfsprekend sou hulle met hom groot vriende bly, selfs nadat hy deur die besitter uit sy pos ontslaan is.
Die Here Jesus wys daarop dat hierdie soort van beplanning net aards gerig is - luister na die bestuurder se woorde:
...hulle my in hulle huise kan ontvang...
wanneer julle die lewe verlaat, hulle julle in die ewige tente kan ontvang.
Hierdie laaste verwysing is duidelik gerig op die ewige lewe.
Die Besitter het die bestuurder ingeroep en hom lof toegeswaai omdat hy verstandig opgetree het teenoor mense van sy eie soort.
Dit blyk dat die Besitter niks verloor het nie, want die bedrae wat uiteindelik betaal is, was die bedrae wat aanvanklik betaal moes gewees het.
Die groot hoeveelhede wat afgeskryf is, is dit wat die bestuurder elke keer in sy eie sak gesteek het.
Daar is 'n paar belangrike dinge waarop ons moet let om die voorbeeldverhaal verder te kan verstaan.
Die eerste is dat hierdie bestuurder verlore gaan: hy behou nie sy werk nie en die Here noem hom enduit 'n onregverdige bestuurder.
Die tweede is dat die Here daarop wys dat mense wat verlore gaan, mekaar tydens hulle aardse lewe kan ondersteun en tegemoetkom.
Die geslag van wêreldmense kan situasies uitbuit en voordeel daaruit trek as hulle met mekaar saamwerk.
Dan kom daar so 'n groot versugting van die Here: Die kinders van die lig lê nie teenoor hulle geslag (gelowiges) dieselfde verstandigheid aan die dag nie. Sy presiese woorde is:
En die heer het die onregverdige bestuurder geprys, omdat hy verstandig gehandel het; want die kinders van hierdie wêreld is verstandiger teenoor hulle geslag as die kinders van die lig. (Lukas 16:8 AFR1953)
Die Here het ons gemeente vanjaar al 'n halwe eeu in sy krag gedra en beskerm.
Dit was, in die terme van die gelykenis 'n tyd waarin ons ook moes verhuur en rente vra, en sy kerk laat groei.
Hierdie kerk sal ook eendag moet rekenskap gee van hoe ons kerk was, en hoe ons die eer en lof van God verkondig het in ons eredienste, maar ook hoe ons dit ons eie gemaak het wanneer ons daarmee die daaglikse lewe in is.
Om seker te maak dat ons nie soos die ou monnike onsself wegsluit van die lewe af en aan niks wil raak, smaak of proe nie, brei die Here Jesus nou hierdie voorbeeldverhaal uit met enkele opdragte.
En Ek sê vir julle: Maak vir julle vriende deur die onregverdige Mammon, sodat wanneer julle die lewe verlaat, hulle jul in die ewige tente kan ontvang. (Lukas 16:9 AFR1953)
Aan die begin van hierdie preek het ek u daarop gewys dat die Here in hierdie verhaal met woorde speel. Die woordspeling gaan by ons verby, omdat ons Afrikaans praat, maar die mense wat na die Here gestaan en luister het, het die woordspeling gesnap.
Die woord mammon is ook so 'n woordspeling.
Dit waarop jy jou vertroue stel; dit waarin jy glo.
Uit hierdie grondbetekenis uit het dit die betekenis van geld gekry, omdat mense soos die onregverdige bestuurder hulle geloof en vertroue net op geld stel.
Die Here verwys na die bestuurder se optrede:
Hy het vir hom vriende gemaak met mense op die manier waarop hy mammon gebruik het en vir hulle afslag gegee het.
Met dit as voorbeeld sê die Here vir die gelowiges dat hulle ook deur mammon vriende moet maak - maar vriende met 'n ietwat ander karakter as die bestuurder s'n: vriende wat hulle in die ewige woning kan ontvang.
Meteens is dit nie meer moeilik om te verstaan wat die Here bedoel nie.
Ons moet 'n bepaalde lewensgerigtheid hê.
Hierdie lewensgerigtheid moet die ewige lewe as eindproduk hê.
Daarom moet ons verstandig teenoor die Here optree - ook met die materiële middele wat die Here vir ons gee.
Uit hierdie verhaal is daar 'n paar reëls duidelik:
Moenie oneerlik raak teenoor die Here wat jou as bestuurder oor sy besittings aangestel het nie.
Wees altyd eerlik en bestee en bestuur alles wat jy het dat die Here die eer en die voordeel daarvan kry.
Inhaligheid gaan maak dat jy jou eindbestemming uit die oog verloor - vir 'n gierige mens draai alles om sy beursie en hoe vol hy dit in hierdie lewe gestop kan kry.
Moet nie mense verdruk en onderdruk as jy in 'n meerderheidsposisie kom nie.
Maak vriende met mense wat saam met jou die ewige lewe deel.
Maak ook vriende met hulle op die manier waarop jy die onregverdige mammon hanteer.
Jesus was uiters gebalanseerd as dit by geld kom. Hy het gesê: Gee God wat aan Hom toekom en die keiser wat aan hom toekom.
Die Here Jesus se kruis staan in hierdie optrede wat die Here van ons verwag, sentraal.
Hy het gesterf vir gelowiges wat in hulle beheer van fisiese middele teen God oortree omdat hulle sonde hulle so sleg maak dat hulle later net al hoe meer rykdom wil hê. Daarmee loop hulle uiteindelik die ewige lewe by die Here mis.
Hy het gesterf om mense wat so rykdom en aards gerig raak, weer terug te draai, sodat hulle hierdie groter koninkryk buite hulleself kan sien en liefkry en die Koning van hierdie ryk aanbid as hulle ewige Vader.
Hy het gesterf sodat mense wat ander mense uitbuit kan verander en met hulle vriende maak, sodat Hy hulle in sy koninkryk kan opneem.
Die Here Jesus beklemtoon die volgorde van belangrikheid:
Voorop staan die koninkryk van God - dis ewig en blywend.
Daarna kom mammon met alles wat hy bied - wat maar alles verganklik is.
Ons kerk het die afgelope 50 jaar ook deur hierdie stryd gekom. Ons as kerk en gelowiges sal in die toekoms steeds meer gekonfronteer word deur geld en die dinge wat saam met geld gaan, soos status en gesag.
Die boek Openbaring maak dit duidelik dat die magte wat aan die einde van die tyd beheer in die kerk gaan oorneem, dit onder andere deur geld gaan doen.
Die Here sê mos dat gelowiges nie in die laaste dae sal kan koop of verkoop nie. Hierdie ander magte sal die beheer hê oor al die geld.
Gelowiges sal ook soos hierdie bestuurder gekonfronteer word om of in volle eerlikheid en oorgawe die Allerhoogste God en Here te dien - of om jou siel te verkoop aan die magte wat aards is en wat net hier voorsien.
Let op dat die Here Jesus Christus die voorbeeldverhaal nie afsluit met geld en bestuurderskap oor fisiese dinge nie.
Hy sluit dit af met die uitspraak dat jy nie twee here kan dien nie: Ons kan nie God en Mammon dien nie.
Maar dan maak die Here Jesus tog 'n paar uitsprake waarmee Hy aantoon dat jy kan weet of iemand die Here opreg en van harte dien - jy moet net kyk na sy getrouheid t.o.v. aardse besittings. Kyk hoe doen iemand dinge in hierdie lewe, en jy sal weet hoe lyk sy hiernamaalse lewe:
Die Here Jesus beklemtoon dit dat iemand wat nie eers met geld kan werk nie, glad nie met die hemelse dinge sal kan werk nie.
Hy wys daarop dat iemand wat nie betroubaar is met iemand anders se goed nie, nooit toegang sal hê tot die Here se goed nie.
Soos alle mense staan ons gemeente in 'n siftingskrisis.
In die vyftig jaar wat agter ons lê was daar fisiese magte wat kerke sogenaamd beheer en beheers het.
Kerke was vroeër sogenaamd beskerm deur die destydse regering.
Daar was nog iets van dat kerkgang iets van jou karakter gesê het - en dit was nogal belangrik vir ons promosie en ons sosiale aansien.
Nou het hierdie deel van die lewe meteens onbelangrik geword.
Daar het 'n regering gekom wat glad nie beïndruk word deur die Christelike godsdiens nie.
Godsdiens het geen openbare status meer nie, behalwe vir die ware gelowige. Hy wil nog steeds in 'n warm en persoonlike verhouding met God lewe.
Kyk net hoe reageer mense oraloor.
Die wat nog nooit ten volle geglo het nie, raak net doodgewoon weg uit die kerk.
Ons kerkbesoek wys dit.
Elke lidmaat kan sy eie posisie dus bepaal.
Sal ons gemeente oor fyftig jaar nog bestaan? Die Here sê iets ongunstigs van ons en ons tydgenote:
..want die kinders van hierdie wêreld is verstandiger teenoor hulle geslag as die kinders van die lig.
Hierdie saak sal moet verander: Ons kan bly voortbestaan, maar dan sal daar 'n groot bekeringsdaad oor ons beskik moet word.
Ons gelowiges sal ons lewenswaardes in orde moet kry. Nie net teenoor dinge soos geld nie - ook teenoor mekaar.
Ons wat almal kinders van die lig is, sal by mekaar moet uitkom en vriendskappe bou wat in die ewige huis eindig.
Ons sal met verstand en met 'n getroue geloof saam moet bou aan dinge wat vir die koninkryk van God belangrik is.