Nuuskommentaar: Apartheid en kolonialisme maak steeds opslaeSpotprent deur Jerm (16 Maart 2017) Die twiet en ’n VN-verslag In Suid-Afrika woed die herrie steeds voort oor ’n twiet van premier Helen Zille van die Wes-Kaap waarin sy skynbaar uitwys dat kolonialisme ook positiewe dinge gebring het soos ’n onafhanklike regbank. Veel minder prominent was die gevolge van ’n VN-subkomitee se verslag waarin Israel daarvan beskuldig is dat dit ’n “apartheidsbeleid” teenoor die Palestyne voer. Die Israelse “apartheidsverslag” In die Israelse geval het groot lande soos die VSA beswaar gemaak, en die sekretaris-generaal van die VN, Antonio Guterres, het die komitee daarvan beskuldig dat hulle die verslag onder ’n VN-logo gepubliseer het sonder om dit vooraf met ander strukture asook die sekretaris-generaal self uit te geklaar het. ’n VN-amptenaar is in die pad gesteek. Die subkomitee, bestaande uit Arabiese lande, hou vol hulle het die definisie van apartheid volgens die internasionale reg gebruik. Baie Suid-Afrikaners sal voel hierdie definisie, “an institutionalized regime of systematic oppression and domination by one racial group against others,” is nie in die kol nie omdat die einddoel van afsonderlike ontwikkeling immers afsonderlike volledige vryhede behels het. Hoewel berigte oor die VN-voorval aangebied word as sou die hele ongelukkigheid handel oor die gebruik van die woord “apartheid”, is dit ook duidelik dat die verslag vol foute en bevoordeling is. Die opstellers het klaarblyklik gevoel dat die woord “apartheid” al so ’n strooipop geword het vir alles wat verkeerd is dat enige prulwerk daardeur deur die gebruik van die woord “verskoon” sou word. Toe nou nie in hierdie geval nie. Die verslag moes ook onttrek word. Die Zille-voorval Die Zille-voorval maak ook ’n ongemaklike draai by definisies. Waar kritiek op haar van die standpunt uitgaan dat kolonialisme wreed, onmenslik en boos was, en dat dit daarom onvanpas is om enigiets positiefs te sê (veral as jy wit is en dus vermoedelik deur oorgeërfde welvaart voordeel getrek het) is definisies wat kolonialisme so beskryf so skaars soos hoendertande. Meestal is die definisies iets soos: “… thecontrolorgoverninginfluenceofanationoveradependentcountry,territory,orpeople.” Dat die woorde “wreed, onmenslik, en so meer” hierin gelees word, is skynbaar ’n ongeskrewe voorvereiste om enigsins tot die debat toegelaat te word. Maar is daar dan niks te sê vir die voordele wat instellings soos demokrasie, ’n onafhanklike regspraak, die gebruik van fisieke infrastruktuur en vele meer gebring het nie? Ook die elitistiese gebruik van tale soos Engels, Frans en Spaans? ’n Algemene teenspraak hierop is dat lande wat gekoloniseer is, in werklikheid self onderweg was na soortgelyke ontwikkelings. Dié gedagte is nie nuut nie. Dit is soms moeilik om te bepaal watter oeroue gemeenskappe sekere tegnologie eerste onder die knie gekry het – ’n gemeenskap aan die kus van Suider-Afrika of een in Sentraal-Asië? Dit word tienduisende jare teruggevoer. In sommige akademiese kringe is die argument dat daar alternatiewe “afleweringsmeganismes” is om beskawingselemente oor te dra as juis deur die onmenslike prosesse wat soms (volgens hulle altyd) met kolonialisme gepaardgaan. Oor presies wat hierdie afleweringsmeganismes is, en oor hoe dit ontsnap van die definisies van neo-kolonialisme is hulle gewoonlik vaag. Die ontwikkeling van indrukwekkende beskawings van die suidelike VSA tot die Inkas in Suid-Amerika in skynbare isolasie het ’n Amerikaanse argeologiese leerskool tot gevolg gehad wat dit as beledigend teenoor die inheemse bevolking beskou dat die beskawings die gevolg sou wees van antieke kontak met byvoorbeeld die Egiptenare. Goedbedoeld soos dit is, lei dit soms tot groot frustrasie, soos dat die oorblyfsels van ’n Noorse nedersetting van ’n duisend jaar gelede aan die kus van New Foundland reeds ontdek en bevestig was, toe hierdie skool van argeoloë nog daarteen geskop het. Dieselfde gebeur met bewyse van kontak tussen die inboorlinge van die Amerikas en Polinesiërs, soos die Polinesiërs se stapelvoedsel, patats, wat in Suid-Amerika ontwikkel is. Die Inkas het hul hoenders klaarblyklik ook by die Polinesiërs gekry, soos die genetiese verwantskap tussen hierdie hoenders, en hoenders van die Maori’s in Nieu-Seeland skynbaar bewys. Die bewyse dat die Sentraal-Amerikaanse bevolkings hul indrukwekkende boukuns, wat piramides insluit, onafhanklik van byvoorbeeld die Egiptiese boukuns ontwikkel het, is oorvloedig. Anders as wat dikwels geglo word, is die wiel wel ontwerp, en byvoorbeeld in speelgoed wat deur honde of ape getrek is, gebruik. Die probleem was eerder dat die tegnologie om ’n sterk genoeg as te bou, ontbreek het. Paaie, soos dié van die Inkas, het dus dikwels trappies bevat. Volgens die jongste navorsing het van die Meso-Amerikaanse stede ook vorms van demokrasie geken, en in sommige gevalle is daar selfs geen spoor te vind dat hulle ooit konings gehad het nie. Dit is moeilik om te bepaal tot watter mate hierdie inheemse beskawing kon ontwikkel sonder beduidende blootstelling aan die Westerse beskawing, veral ná die Industriële Revolusie. Isolasiebeleide wat by tye deur die “meerderwaardige” Chinese en Japannese regerings ingestel is, het daardie lande groot agterstande laat opbou teen die Westerse, wat juis toe hul oorspronklike agterstand uitgewis en vinnig ontwikkel het. Opsommend kan gesê word dit is min of meer volkome raaiwerk oor hoe voormalige kolonies sou ontwikkel het as hulle van ander “afleweringsmeganismes” of die eie ontwikkeling van beskawing in isolasie sou ontwikkel. Boonop word gans te veel retoriek ingespan soos pres. Jacob Zuma se juweeltjie dat korrupsie ’n Westerse konsep is. Was alles dan net sleg? As alle potensiële positiewe elemente van kolonialisme (en apartheid) weg geteoretiseer word, bly dit tog interessant dat sommige mense skynbaar “toegelaat” word om ander “insigte” te hê. In 2010 was daar groot onmin omdat die eertydse Medunsa by Turfloop ingelyf sou word. Die oproerige studente by Medunsa is deur Julius Malema toegespreek, en hy het, aldus die SAUK, gesê alles wat apartheid voortgebring het (die bestaan van Medunsa) is nie net sleg nie. Presies hoe verskil dit van wat Zille nou getwiet het, veral in die konteks van wat dit gebeur het? Dit is moeilik om tot ’n ander gevolgtrekking te kom dat die raskwessie so lewend is dat wit mense gewoon nie dieselfde as swart mense oor die kwessie kan/mag sê nie. Maar is dit nie ook ’n simptoom van ’n dieper probleem in die DA nie? Die storm, ook binne die DA, het losgebars kort ná die debat oor plaasaanvalle. Hoewel die DA se sprekers hard probeer het, en waarskynlik daarin geslaag het, om die kwessie te ontras, het die DA se debatvoering tog die oorhoofse indruk van die “wit standpunt” gedra, selfs al was een van die DA se sprekers swart. Het daar nie intussen in swart DA-geledere ’n ongemak hieroor ontwikkel dat die DA-leier, Mmusi Maimane, na ’n strooihalm moes pluk om dinge te stabiliseer nie, en dat die Zille-aangeleentheid hom daardie geleentheid gebied het? Dis geweldig kompleks om verskillende historiese opvattings in versoenbare vorm in een huishouding te huisves. Nasionale versoening Dis moontlik ietwat van appels met pere vergelyk, maar ’n onlangse opname van die FAK se NP van Wyk Louwsentrum het aan die lig gebring die meerderheid wit mense meen hulle het reeds genoeg vir versoening opgeoffer. In skrille kontras hiermee lui ’n nuwe beleidsbesprekingsdokument van die ANC dat wit mense nie volledig hul kant gebring het nie. Om selfs net die berig hieroor te lees vereis waarskynlik dat die gewone wit mens groot spronge in sy gevestigde opvattings moet maak om selfs net naastenby die logika van die dokument te volg. Verskillende wêrelde inderdaad. Waarheen? Dit is stellig nie die aller-antwoord nie, maar die rasbenepe invloed wat Zuma nou op “sy” deel van die ANC uitoefen, moet gestuit word. Dit is moeilik om te sien hoe dit gedoen kan word sonder dat Zuma tot ’n baie vroeë val kom. Wie ook al in Zuma se plek kom, sal groter insig en leierskap, en gebondenheid tot sy ampseed moet toon. Maimane sal ook bietjie meer diepgang aan die dag moet lê as om blindelings vir een deel van sy gehoor te speel. Selfs vir ’n politieke ontleder wat gewoonlik nie skaam is om behoorlik politiek inkorrek te wees nie, is hierdie kwessie so kompleks en netelig dat dit die maklikste is om bloot ’n jellievis te wees en liefs ander onderwerpe te soek om oor te skryf. Dit laat die probleem egter nie verdwyn nie.