Bybel in een hand, miljarde in ander | Rapport
Bybel in een hand, miljarde in ander
Só lyk Herman Pretorius se seweslaapkamerhuis in Voëlklip, Hermanus. Luidens 'n artikel in die tydskrif House & Leisure het die Pretoriusse die huis vir "naweke, vakansies en noodsaaklike blaaskanse" gebruik.| Foto: James Silverman
Met die Bybel in die een hand en miljarde rande van niksvermoedende beleggers in die ander hand het 'n oudpolisieman van Piketberg meer as 'n dekade lank 'n ­super-ryke se lewe geleef. Die verhaal van 'n man wat hom as kerkman en rots in sy gemeenskap voorgehou het terwyl hy deur 'n netwerk van maatskappye, beslote korporasies, trusts en skemas miljarde rande van beleggers onwettig en op twyfelagtige wyse bestuur het, het die afgelope week ontvou. Wyle Hermanus Dempers (Herman) Pretorius (55), die baasbrein agter die Abante-groep en die nou berugte Relative Value Arbitrage Fund (RVAF), is die afgelope week veras nadat hy na bewering die vorige week sy voormalige vennoot Julian Williams (37), hoof van die Basileus Capital-groep, eers in die bors en nek en toe homself in die kop geskiet het.Volgens hofstukke is R1,8 miljard wat in die fonds deur 'n geraamde 3 000 beleggers belê is, soek. Twee predikante – Braam Hanekom van die NG Kerk en Rod Botsis van die Presbiteriaanse Kerk – het Woensdag die begrafnisdiens van Pretorius in die NG kerk Welgemoed in Bellville gelei. Hanekom, moderator van sy kerk in die Wes-Kaap, het gesê hoewel hy niks van die sakewêreld weet nie, wil hy aan politici, die media en ander sê: "Leuens en halwe waarhede maak mense dood." Botsis het uitgewei oor Pretorius wat 100 haweloses "van die strate en uit die slote" gehaal en in huise geplaas het. Op die begrafnis het 'n verhaal ontvou van 'n gewilde en geliefde gemeenskaps- en gesinsman wat baie vir ander gedoen het. Rapport het vasgestel dat Pretorius ook R120 000 "van sy eie geld" aan Piketberg se NG gemeente geskenk het sodat die kerkgebou verlede jaar geverf kon word. Bekende WP-rugbyspelers en –skeidsregters het die diens bygewoon. Pretorius, wat 'n kranige gholfspeler was, was ook 'n skeidsregter wat onder meer in wedstryde waaraan sy seuns deelgeneem het by die private spogskool ­Bishops, geblaas het. Pretorius het 'n Aston Martin-sportmotor gery en in twee ultraluukse huise in onderskeidelik Welgemoed, Bellville, en Voëlklip, Hermanus, gebly. Die Hermanus-huis, wat deur drie argitekte ontwerp is, is vandeesmaand op die voorblad van die glanstydskrif House & Leisure. Die seweslaap­kamerhuis het al die geriewe van 'n "luukse lewe" en word as super-luuks bestempel.Die dag ná die begrafnis het sommige ontstoke beleggers toegesak op Abante se hoofkantoor in Bellville waar van die oorblywende personeellede die deure gesluit en agter in die kantore weggekruip het. Die polisie is later ontbied. Een belegger het geskreeu: "Tharine (Swart), ek weet jy is daar binne. Jy was vinnig om die geld te vat, nou kruip jy weg. Jy gaan met jou groot gat in die tronk beland." Swart was een van die regterhande van Pretorius, wat volgens verskeie bronne beleggers oor jare heuning om die mond gesmeer het. Eduard Brand, die enigste oorblywende trustee, asook Swart antwoord sedert Dinsdag nie hul telefone nie. Claude Delport en Shani Swanepoel, albei administratiewe personeellede by Abante se hoofkantoor, het Donderdag gesê die kantore sal tot Maandag toe wees. By Rapport se besoek het die kantore vol bokse lêers gestaan, terwyl daar verskeie briewe opgestapel was van mense wat hul geld wil onttrek.***Pretorius se twyfelagtige sakepraktyke is blootgelê nadat die prokureursgroep Mostert & Bosman Woensdag daarin geslaag het om vir die voorlopige sekwestrasie van die Relative Value Arbitrage Fund (RVAF)-trust aansoek te doen. In 'n beëdigde verklaring het die enigste oorblywende trustee, Eduard Brand, gesê Pretorius het alles beheer. En dat amper niks van die R1,8 miljard oor is nie. Die trustakte stipuleer dat daar te alle tye drie trustees moet wees, dat nie net een enkele persoon dit mag beheer nie en dat finansiële state beskikbaar moet wees. Brand se verklaring – wat onder eed gedoen is – toon 'n bespotting is van die akte gemaak. Die katnes van ongerymdhede rakende die RVAF het nie net strafregtelike implikasies vir Brand nie, maar ook belastingimplikasies vir van die beleggers wat oor jare "rente" van die trust ontvang het, het regskenners gesê. Pierre du Toit, prokureur van Mostert & Bosman, sê vrae oor die rol van die Finansiële Diensteraad moet ook gevra word. "Hoe kon dit so lank toegelaat gewees het?" In die hofstukke is aangevoer die trust is moontlik as "sogenaamde piramideskema" bedryf. As die trust finaal gesekwestreer word, kan geld ook terugwerkend van beleggers verhaal word, het regskenners gewaarsku. Intussen het ontstoke beleggers, onder wie bejaardes en ook gestremdes wat "al hul geld" in die trust gestort en op die rente (tot 20%) gelewe het, gesê dit is "onmoontlik" dat al die geld weg kan wees. "Die papierspoor moet net gevolg word," het een gesê. Groepe beleggers het die afgelope week gekoukus oor watter likwidateur hul belange die beste kan dien.