‘Nie enkele staatsonderneming kry skoon oudit’Die ouditeur-generaal Kimi Makwetu. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Die jongste verslag van die ouditeur-generaal (OG) wys dat die finansiële bestuur van nasionale en provinsiale departemente en staatsentiteite al hoe verder agteruitgaan en dat dié instellings net dieper in die dryfsand wegsak. Dít volgens die VF Plus, wat sê staatsinstellings se oudits versleg steeds, en nie een van die staatsondernemings kon ’n skoon oudit behaal nie. Boonop is daar onreëlmatige besteding van R49,9 miljard by Transnet en R6,6 miljard by Eskom – twee staatsondernemings wat nie deur die OG geoudit word nie. Kimi Makwetu, Suid-Afrika se ouditeur-generaal, het Woensdag die syfers bekend gemaak. Sommige van sy sleutelbevindings sluit in dat net 26% van entiteite wat geoudit is, gehalte- finansiële state en prestasieverslae in ooreenstemming met wetgewing ingedien het en dat ongemagtigde uitgawes nou op R 1 365 miljard staan. Buitengewone besteding het gestyg tot R62,6 miljard van verlede jaar se R51 miljard. “Suid-Afrika het goeie wetgewing wat finansiële bestuur betref, soos die Wet op Openbare Finansiële bestuur. Die ANC het egter sedert die aanvang van die wette nie daarin geslaag om by die wetlike voorskrifte te hou nie,” het Wouter Wessels, ŉ VF Plus-LP en die party se woordvoerder oor finansies, gesê. “Dit is duidelik dat die ANC-regering die wetlike voorskrifte slegs as riglyne sien en nie doen wat van hom verwag word ingevolge die wette nie. Amptenare word ook nie verantwoordbaar gehou nie. “Die ouditverslae skets ŉ sombere prentjie van agteruitgang en is in ooreenstemming met die werklikheid van swak dienslewering en die algehele agteruitgang van die finansiële posisie van Suid-Afrika as geheel.” Wessels het gesê die onreëlmatige uitgawes wys dat, in ŉ tyd van groot geldnood, daar steeds nie by voorskrifte en regulasies gehou word om geld op die beste wyse te bestuur nie. Geld word op groot skaal vermors deur nie te hou by tenderprosesse en ander regulasies betreffende verkryging nie. “Dit is ook duidelik dat onreëlmatighede en korrupsie op elke vlak van regering, nasionaal en provinsiaal, asook by staatsentiteite, steeds deurslaggewend is en dat niemand verantwoordbaar gehou word daarvoor nie.” Hy het gesê daar moet opgetree word teen dié amptenare wat wetgewing verontagsaam en dat departemente omgekeer moet word, maar dat die ANC nie die politieke wil of vermoë het om dit te doen nie. Die IVP het intussen gesê die OG se syfers vir die afgelope boekjaar is genoeg rede om weer die debat oor die privatisering van staatsbeheerde instellings te heropen. Mzamo Buthelezi, die IVP se woordvoerder oor finansies, het gesê dít wat nie bekostig kan word nie, moet verkoop word. “Die land se staatsbeheerde instellings het die staatskoffers drooggebloei en hou aan om hulpbronne te misbruik wat beter gebruik kan word om waardige, doeltreffende dienste van gehalte aan alle Suid-Afrikaners te verskaf,” het Buthelezi gesê. Hy het gesê dit is “ondenkbaar” dat die land steeds miljarde rande verloor te midde van ŉ reeds sukkelende ekonomie en immer stygende skuld. “In ons strewe na uitnemendheid moet ons ontslae raak van die kultuur van middelmatigheid wat ons van die regering, staatsbeheerde instellings en private maatskappye aanvaar het.”