Nuuskommentaar: Lojaliteit aan Suid-Afrika maar nie die regering?Pres. Jacob Zuma. Foto: Kopano Tlape/GCIS Die eerste kop in die Zuma-sage, ’n senior ouditeur, het pas gerol, en dit lyk al hoe meer of die kwessie nou op ’n spits gedryf kan word. Maar is dit reg dat pres. Jacob Zuma, wat ten diepste verdag is, en ook op ’n wye reeks fronte verbrou, nog op ’n soort wetlike mandaat kan aandring om president van die land te bly soos om te eis dat die stemming van die mosie van wantroue teen hom “oop” moet wees? En kan van die bevolking in geheel verwag word om lojaal aan Zuma en sy kornuite te wees, terwyl baie mense voel daar is nie ’n manier waarop Zuma hulle as president kan verteenwoordig nie? Hy maak dan van wit mense vreemdelinge in hul eie land, ingekleur met allerlei rassistiese retoriek. En kom eise op Zuma se afdanking neer op dislojaliteit teenoor die land? Niemand het immers ingestem om sonder hul medewete na Guptopiastan te verhuis en lojaal teenoor die nuwe bestuur te bly nie. Die verantwoordelike antwoord moet effe wyd gaan haal word. Die VSA vier vandag sy onafhanklikheidsdag. Altesaam 49% Amerikaners glo die VSA bied aan almal vryheid (liberty) en geregtigheid aan almal. Dit is miskien nie ’n baie betroubare barometer om te bepaal of Amerikaners baie lojaal aan hul land is nie, maar gee nietemin ’n aanduiding, veral as dit saamgelees word met ander opnames, soos een in 2014 wat daarop gedui het dat 86% van die volwasse Amerikaners trots daarop is om Amerikaners te wees. Daar is wel krakies, soos dat baie Amerikaners bedenkinge het oor die land se toekomstige rol as wêreldmag. Wat interessant is, is dat Amerikaners se lojaliteit teenoor hul land los staan van hul steun vir hul president. Volgens die jongste Rasmussenopname is net 44% van die Amerikaners tevrede met pres. Donald Trump se vertoning in die Wit Huis, terwyl 56% meen hy maak droog. Altesaam 46% van die kiesers is erg ontevrede met Trump se presidentskap. Hoe sou Suid-Afrikaners die posisie in hul eie land ervaar? Het Suid-Afrikaners die vermoë om hul landslojaliteit te skei van byvoorbeeld hoe hulle oor die regeervermoë van die ANC (of die Guptas) voel? Daar was immers al verskeie geleenthede waar woordvoerders van die ANC mense wat die ANC-regering kritiseer, van dislojaliteit teenoor die land beskuldig. Ook AfriForum is by geleentheid so gekritiseer, terwyl dit eintlik ’n geval is van kritiek juis omdat ’n mens lojaal teenoor die land is, en nie wil hê die regering moet die land skade berokken nie. Of anders gestel, kritiek op pres. Jacob Zuma om te probeer keer dat die land as Guptopiastan gekaap word, dui immers op lojaliteit teenoor die land. Opnames dui ook dat Amerikaners baie lojaal teenoor die vlag en volkslied is. Heel dikwels “red” sport Suid-Afrika van ’n verdeelde lojaliteit teenoor die land. Suid-Afrikaanse vlae word in die pawiljoene gewaai. Die volkslied bly omstrede, met beduidende groepe wat nie meer die Afrikaanse gedeelte van die Volkslied in wil hê nie. Die koor wat moes voortgaan met die volkslied tydens die huidige ANC-konferensie het byvoorbeeld net die Nkosi-gedeelte gesing. Hoewel dit nie die goedkeuring van die leiers weggedra het nie, is dit deur ’n groot deel van die teenwoordiges toegejuig. Die “probleem” is dat die volkslied, soos dit nou volgens die Grondwet saamgestel is, deel van die kompromis-voortvloeisels van die Nasionale Vredesverdrag was. Wie nou die Afrikaanse gedeelte wil uit hê, skop die skikking in die tande. Wie is nou dislojaal teenoor die land? Wie kan Afrikaanssprekendes dan verkwalik as hulle in groot getalle en entoesiasties die ou volkslied aanhef? Maar is dit heeltemal so eenvoudig om die land/staat vir lojaliteitsdoeleindes te skei van sy regering, byna soos dat ’n mens hartstogtelik lief vir ’n familieplaas, maar baie wrokkig teenoor die huidige eienaars kan wees? ’n Staat word immers gedefinieer as ’n onafhanklike grondgebied met ’n regering en ’n bevolking waaroor die regering soewereiniteit het. Volgens hierdie definisie lyk dit of die vereistes vir lojaliteit as ’n onverdeelbare pakket kom. Dit is egter nie so eenvoudig nie. ’n Regering word op sy beurt gedefinieer as al die partye wat in die parlement verteenwoordig is, die staatsdiens en die regbank. In Suid-Afrika geld die oppergesag van die reg boonop, asook ’n skeiding van magte. Minderheidsregte moet soos individuele regte erken en onderhou word. Demokrasie is dus nie bloot die produk van die meerderheidswil nie. Dít staan as tirannie van die meerderheid bekend. Uit verskeie uitsprake is dit duidelik dat Zuma dit glad nie verstaan nie. Die demokrasie maak voorsiening vir verskeie “aanhangsels” soos ’n vrye media, asook die rol van burgerlike organisasies soos die Solidariteit Beweging en Outa. Verskeie stigtings, soos die Nelson Mandela- en Ahmed Kathrada-stigting begin al hoe meer soos burgerlike instellings optree wat ontevrede met die regering is, en veranderings teweeg wil bring. Die gemeenskaplike opvatting, al word dit nie pertinent so uitgespel nie, is dat ten minste Zuma die sosiale kontrak tussen regering en burger verbreek het, en dat die aandrang om sy voortydige trekpas legitiem is. By geleentheid het die ANC gekla dat die baie kritiek op die regering die indruk aan buitelanders wek dat die land deur hansworse regeer word. Maar is die werklikheid nie eerder dat Zuma en sy kornuite so optree, en uitlatings maak, dat hulle self vir hul beeld as hansworse verantwoordelik is nie? Met die groot hoeveelheid verbrekings van die Grondwet, soos ook deur die konstitusionele hof uitgewys, het Zuma se regering nie sy legitimiteit as regerende party verbeur nie? Of dan ten minste Zuma as “legitieme president” waar parlementariërs onder groot druk geplaas word om hul gewete met die mosie van wantroue teen Zuma te versaak? Die EFF is baie demonstratief dat dié party Zuma nie meer as legitieme president aanvaar nie.