August | 2016 | Loer Toer
FRAGMENT – 'n stukkie altaar
Côte d'Azur, Frankryk August 26, 2016 Leave a comment
These fragments I have shored against my ruins – T.S.Eliot, What the Thunder said, 1922.
Wat soek ek tussen die stof en die stene? vra elke argeoloog seker op 'n kol aan homself of haarself. Wat maak ek met my graaf en my kwasse en my meetstokke? En as ek, op 'n warm Provençaalse dag, die fragment onder die gruis voel, teen my vingertoppe druk, wat is dit wat ek doen? As ek weet ek raak aan die Liguriërs, Feniciërs, die Grieke, Romeine, proto-Christene … wat is dit wat ek doen? Wat diep ek hier op? Wat soek ek?
Argeologiese Museum, Antibes: wat soek hulle?
Ek staan met die fragment op hande. Ek weet dis oud. Na bepeinsing, na ondersoek, na elle lange gesprekke met historici en geoloë, na die ondersoek van eietydse asook kontemporêre tekste, kyk ek na wat ek het.
Katedraal (regs). St-Esprit se Toring
Hierdie fragment is onder die hedendaagse Kapel van Saint- Esprit langs die Katedraal van Antibes gevind. Hulle moes die vloerstene lig, daar grawe, en op die oergebou afkom, die eerste kerk in Antipolis (vandag Antibes) seker uit die jare 400 a.d., toe die stad sy eerste biskop aanstel. Dit was die jare na St. Honoré in 410 a.d. op die Īles de Lerins, die eilande 'n kilometer of twee van Cannes se strande, aangeland het. Gallia, oftewel Frankryk, is toe al vir 'n eeu amptelik 'n Christen land.
… te skaar teen my bouvalle …
Dit is nie groot nie – 'n bietjie langer as my voorarm en so breed as die lengte van my handpalm (10-sentimeter). Hulle sê dit was deel van 'n altaarstuk. Met die eerste oogopslag is dit 'n stuk marmer met versiering. Kyk jy, sien jy 'n rykdom van simbole wat vir die proto-Christene heilig was.
Aan die linkerkant is daar 'n gekoorde halfsirkel, tipies van destydse Grieks-Romeinse versiering, met die Griekse letter Omega, wat lyk soos 'n geronde W. Die wingerdstokmotief word as 'n gefoliëerde perkament voorgestel. Die duif self is ryk aan assosiasies.
In die Ensiklopedié van Simbole, lees ons: "Die duif is die 'voël van die siel' wat hemel toe opvlieg en te lande kom op die Boom van die Lewe, sy wat uit die mond van sterwende martelare kom en dra soms ook die kroon van die martelare in haar bek."
Daar is veel meer in die Argeologiese Museum van Antibes, maar ek draal by die altaarfragment. Wat het die argeoloë daar loop soek en gekry? Seker wat was, om wat is en sal wees, beter te verstaan.
are both perhaps present in time future –
T.S. Eliot, Burnt Norton, 1945.
Eric Delaval, Robert Thernot: Objects d'Antipolis (Musée d'Archéologie Antibes) (Memoires Millénaires éditions, 2011)
Encyclopédie des Symboles (La Pochothèque, 1975) (My vertaling uit die Frans)
Aanhalings van T.S. Eliot se "Wasteland" (1922) en "Four Quartets" (1945)
Foto van Argeologiese Museum – commons.wikipedia
Foto van Katedraal en Kapel – Wikipedia
Foto van altaarstuk uit "Objets d'Antipolis", Mémoires Millénaires, 2011
'N MAN OM TE ONTHOU
Frankryk August 26, 2016 Leave a comment
Sy hare staan punt in die wind, amper soos 'n nar s'n. En hy het seker gemaak dat ons in 'n opvolgende eeu sal weet hoe hy gelyk het, want hierdie nuwe uitvindsel, die foto-apparaat, wat so 'n paar jaar voor sy geboorte (1842) verskyn het, sal hom spesifiek oor en weer afneem. Nie omdat hy "selfie" mal is nie, maar omdat hy veel bygebring het aan die ontwikkeling van kleurfotografie. Maar dit is nie al nie.
As wetenskaplike werk hy aan die begin van fakstransmissie tegnologie en hy het amper, nog voor Edison in Amerika, die fonograaf ontdek. En dit is ook nie al nie.
Hy het poësie geskryf asook humoristiese monoloë wat verskeie dramaturge so inspireer het, dat hulle vollengte verhoogstukke hiervan geskryf het. En dit alles pas hy in 45 jare se leeftyd.
Verdrink in die helder visie, in ligte pyn.
Sê niks boos nie, sê niks goed nie,
Wees blomme in hierdie drastiese tye, in die rook van koolstof
Wees blomme en lelies. En dan, wees lief, wees lief
So ja ! So goed!
En dan is daar ook primêre kleure in sy geskiedenis. Hy was oortuig dat die prikkels van lig op die oppervlaktes van planete, seker hoë wolke deur die son verlig, was die ligte van groot stede. Hy het jare deurgebring met pleidooie aan die Franse regering om 'n reuse spieël te bou wat gebruik kon word om met mense op Mars en Venus te kommunikeer. Hy was nooit oortuig dat mense op Mars nie 'n feit was nie. Hy was ook oortuig dat die reuse spieël 'n tegniese moontlikheid was.
Ek drink koffie by 'n klein etery wat oor die place uitsien. Die plek waar kinders 'n sokkerbal skop en op fietse ry, is na Charles Cros vernoem. Al die strate in hierdie buurt word na digters vernoem maar in die geval van Charles Cros voeg mens by die merkwaardige werk in die tegnologie. Verlangs laat hy my aan Leonardo da Vinci dink.
Ek neem 'n kleurfoto van die bordjie. Hy sou trots wees.
Ons vergeet jou nie
Charles Cros – Wikipedia
Beeld fonograaf – lepoint.fr
Beelde Charles Cros – independent.fr
Foto Place Charles Cros – Willem
Vertaling uit Frans Charles Cros gedig – Willem
SES BROERS – 'n Ware verhaal
Côte d'Azur, Frankryk August 18, 2016 Leave a comment
"Herkules," skryf André Brink in sy boek Midi, "was die eerste beroemde reisiger deur die Midi." En ons lees dit met ironie – is dit 'n mite of 'n legende ? Maar dan hoor mens verhale wat geforseerd voel, waaroor redakteurs vaderlik sal glimlag voor hulle jou afkeur, verhale wat waar is. Die ou sê-ding dat feite meer as fiksie kan verstom, is geldig hier.
My partenaire Claudie se getroude van is Mader. En toe ek dit vir die eerste keer hoor, vra ek haar of dit Frans was, want sy is Frans. Haar wyle man, vertel sy my, was oorpronklik van Alsace Lorraine, 'n streek in Frankryk wat voor die Eerste Wêreldoorlog Duits was en daarna Frans geword het. Die noem van hierdie streek laat mense se oë met ironie glim: in Alsace Lorraine is jy half-die en half-daai, half Frans, half Duits. En daar was al 'n paar merkwaardige stroomoppers uit daardie geweste – Albert Schweizer, teoloog en sendeling, en Kurt Schwitters, digter en kunstenaar, om net twee te noem.
Claudie se wyle man het 'n half-broer wat vir ons kom kuier. Sy van is ook Mader, maar hy verduidelik dat êrens in 'n klein kantoor het iemand die deelteken oor die "a" verloor. Die naam was oorspronklik Mäder − Mêder, om dit foneties te skryf.
Maar dis die verdeelde aard van die streek wat my interesseer en nêrens anders sien mens dit as in die verhaal wat Daniel vir ons vertel oor die ses broers van sy oupa. Hy onthou dit nie baie goed nie, sê hy. Blykbaar, is drie van die broers in die Franse dorp Épinal gebore en getoor, en drie, in Strasbourg.
Strasbourg, stad met twee gelate
Eersgenoemde broers is Franssprekend en die tweede groep, Duits – in een gesin! Toe die Tweede Wêreldoorlog verklaar is, sluit die eerste drie manne by die Franse leër aan en die tweede groep, by die Duitsers.
Meimaand, 1940, die inval van die Duitse leér
In Meimaand van 1940, gee Petain aan die Duitsers oor en dié drie word weer gewone burgers wat hoenders voer en pos aflewer. Teen 1942, is die tweede groep ontnugter met die Duitsers. In daardie jaar is die Duitsers in Noord-Afrika verslaan en het in Stalingrad onderspit gedelf. Die oorlog het sy keerpunt bereik en die skrif was op die muur. Die drie manne besluit om te dros. Vir verskeie redes, vertel Daniel ons, het hulle die ander drie broers begin beny vir hulle Franse identiteit. Hulle dros toe. Een van hulle is gevang en deur 'n wonderwerk nie tereggestel nie. Hy sit toe vir die res van die oorlog in 'n sel in die dorpie van Bacara.
Die ander twee reis toe deur die Duitse linies in Frankryk en sluit by die Maquis (Franse weerstandsleër) in die Pirenië- gebergtes aan. Sodoende veg hulle teen die Duitsers vir die verloop van die oorlog.
Die laaste ironie in hierdie verhaal is dat die simbool van die Franse Weerstand, die kruis met sy dubbel dwarsbalk deur Charles de Gaulle ingestel en wat ná aan die harte van die Franse lê, is afkomstig uit Alsace Lorraine.