Artaxiad -dinastie - Inligting
Die Artaxiad -dinastie het oor die ou Armenië geheers vanaf c. Die dinastie, wat deur Artaxias I gestig is, sal verseker dat Armenië 'n volgehoue ​​periode van voorspoed en streeksbelang geniet. Een van verskeie belangrike Artaxiad-heersers was Tigranes die Grote, wat sy koninkryk baie uitgebrei het voor sy uiteindelike nederlaag teen die Romeine in die middel van die 1ste eeu vC. Daarna sou die koninkryk 'n pion word in die breër politiek en oorloë waarby Rome en Parthia betrokke was.
Verval van die Orontid -dinastie
Die Orontid -dinastie het die ou Armenië as Persiese satraps uit die 6de eeu vC regeer, toe het hulle onder die heerskappy van die Masedoniërs en die Seleucidiese Ryk geheers na die verowering van die streek deur Alexander die Grote in die laaste helfte van die 4de eeu v.G.J. Die laaste van die Orontid-dinastie wat in die ooste van Armenië regeer het, was koning Orontes IV (vir die Armeniërs Yervand IV of Yervand die laaste, ongeveer 212-200 vC). Yervand, wat net soos baie van sy voorgangers homself die koning gegee het, het die hoofstad van Armavir na die nuutgestigte Yervandashat verskuif, wat "Yervand's Joy" beteken. Omstreeks 200 vC is Yervand IV vermoor en Artaxias I (ook bekend as Artashes of Artaxerxes), gesteun deur die Seleucidiese heerser Antiochus III (r. 222-187 v.G.J.), is tot die satrap van die ryk in Armenië gemaak. In teenstelling met die tradisionele opvatting wat deur ou skrywers begin is, blyk dit waarskynlik dat die heersers van Orontid en Artaxiad wel 'n gemeenskaplike afkoms het, soos onthul deur naamkonvensies en onlangs opskrifte op Armeense grensstene ontdek het.
Artaxias het sedert sy bewind een van die mees gewaardeerde van alle Armeense konings geword en die onderwerp van gedigte en liedjies.
Antiochus het waarskynlik gedink dat 'n verandering van die regime die toenemende neiging tot Armeense onafhanklikheid van Seleucid se oorheersing sou verminder. Vir hierdie doel het hy twee satraps geskep: Artaxias in Armenië en Zariadris in Sophene in die suidweste. Toe Antiochus egter in 190 vC deur die Romeine verslaan is in die Slag van Magnesia, verklaar Artaxias homself as koning en begin sy koninkryk uitbrei, eers deur 'n huwelik met koningin Satenik van Asiatiese Iberia. Artaxias verower 'n deel van Media Atropatene noord van die Araxrivier, terwyl in die suide die gebiede Phaunitis en Armeens Siunik, en in die weste, Vaspurakan, geannekseer is. Die koninkryk is soos nooit tevore verenig met 'n administratiewe sentralisering en sulke vernuwings soos grensstelle om eiendomsreg en die gesag van die kroon te verkondig. Geen wonder dus dat Artaxias sedert sy bewind een van die mees gewaardeerde van alle Armeense konings geword het en die onderwerp van gedigte en liedere geword het.
'N Nuwe hoofstad is gestig op 'n skiereiland van nege heuwels by Artaxata (Artashat) in 176 v.G.J. Na bewering het Hannibal, die groot Kartago -generaal, die vestings van die stad ontwerp toe hy Artaxias gedien het na sy nederlaag teen die Romeine. Hierdie en ander kenmerke van die stad word deur die historikus R. G. Hovannisian beskryf:
Die stad bevat 'n sitadel op die hoogte wat later Xor Virap (Khor Virap) genoem is en is beskerm deur uitgebreide versterkings en 'n grag. Onlangse opgrawings het 'n groot stedelike sentrum geopenbaar met geplaveide strate, openbare geboue, baddens, winkels en werkswinkels van verskillende vakmanne ... dit het vinnig 'n belangrike aansluitingspunt geword tussen die handelsroete langs die vallei van die Araxes wat na Bactria en Indië lei en die een wat noordwaarts na die Swart See loop. (49)
Die lang bewind van Artaxias het uiteindelik tussen 165 en 160 vC tot 'n einde gekom, maar sy geslag het voortgegaan met sy twee seuns, eers met die kort bewind van Artavasdes (Artawazd) en daarna Tigranes I (Tigran I), wie se opvolgdatum onbekend is en wie sou regeer tot 95 vC. Daar is nie veel bekend oor die heerser nie, behalwe 'n paar uitgegrawe muntstukke wat hul bestaan ​​bevestig, wat voorheen slegs deur die voorkoms van hul name in 'n paar ou tekste voorgestel is.
Tigranes II die Grote
Na 'n taamlik dowwe tydperk in die historiese rekord van Armenië, kom daar skielik 'n skynende lig op die toneel met 'n massa dokumentasie wat die grootste Artaxiad -konings, of inderdaad enige Armeense koning, Tigranes II (Tigran II) of Tigranes die Grote (r. . c 95 - ongeveer 56 v.G.J.). Hy is op die troon van Armenië geplaas deur die Partiërs nadat sy oom, die Armeense koning Artavasdes I, gedwing is om Tigranes as gyselaar na hulle te stuur. Toe sy pa Tigranes I sterf c. 95 vC is Tigranes teruggestuur na Armenië om sy plek op die troon in te neem. Die nuwe koning moes die 'sewentig valleie' aan die Partiërs afstaan ​​(waarskynlik 'n gebied in die rigting van die moderne Azerbeidjan), hoewel hy spoedig allesbehalwe 'n kliëntheerser was.
Tigranes het voordeel getrek uit die afleiding van die Partiërs deur invalle op hul oostelike grense en het sy eie koninkryk verder uitgebrei. Eerstens het hy die ander deel van die tradisionele Armenië, die koninkryk Sophene, in 94 vC geannekseer. Met formidabele beleërmotore en eenhede van swaar gepantserde kavallerie, neem hy weer die "Sewentig valleie" en verower Cappadocia, Adiabene, Gordyene, Fenicië en dele van Sirië, insluitend Antiochië. Die Armeense koning het selfs Ecbatana, die Partiese koninklike somerkoshuis, in 87 vC afgedank terwyl die Partiërs gesukkel het om indringende noordelike nomades te hanteer. Op sy hoogtepunt strek Tigranes die Grote se Armeense ryk van die Swart See tot by die Middellandse See. Nie voor of daarna sou Armeniërs so 'n groot deel van Asië beheer nie.
Dit het gelyk of watter kant Armenië ook al sou kies - Rome of Parthia - die klein koninkryk wat tussen hierdie groot ryke vasgevang was, altyd die tweede beste sou wees.
Vanaf 85 vC het Tigranes homself nogal grasieus die 'Koning van die konings' begin noem, hoewel die titel 'n verdere bewys is dat hy verowerde monarge as vasale laat regeer het. Die verowerde state was verplig om hulde te bring en bevolkings is verplaas om onenigheid te verminder en lojaliteit te verhoog waar nodig. Tigranes is bekend as 'n bewonderaar van die Griekse kultuur en die hoofstad wat hy in 83 vC gestig het, Tigranocerta (ook bekend as Tigranakert, en met 'n onsekere ligging), was beroemd Hellenisties in sy argitektuur. Die Griekse taal is waarskynlik gebruik, saam met Persies en Aramees, as die taal van die adel en administrasie terwyl gewone mense Armeens praat. Persiese elemente was ook steeds 'n belangrike deel van die Armeense kulturele mengsel, veral op godsdiensgebied
Tigranes het toe sy groot politieke fout gemaak en hom verbind met Mithridates VI, die koning van Pontus (r. 120-63 vC) en die groot vyand van Rome. Tigranes was weliswaar getroud met Mithdradates se dogter Cleopatra, en dit het werklik gelyk asof watter kant Armenië ook al sou kies - Rome of Parthia - die klein koninkryk wat tussen hierdie groot ryke vasgevang was, altyd die tweede beste sou wees.
Die Romeinse Republiek, wat die gevaar van so 'n alliansie tussen die twee streekmoondhede sien, reageer deur Pontus aan te val en toe Mithridates in 70 vC na die hof van Tigranes vlug, val die Romeine Armenië binne. Tigranes is verslaan deur 'n Romeinse leër onder bevel van die generaal Licinius Lucullus, Tigranocerta is in 69 vC gevange geneem en die Armeense koning moes sy verowerings laat vaar. Na nog 'n Romeinse aanval c. 66 vC, hierdie keer onder leiding van Pompeius die Grote, is Armenië 'n Romeinse protektoraat gemaak. Daarna het die staat 'n twispunt geword tussen Rome en Parthia (en sy opvolger, Sasanid Persië), maar Tigranes het die grootste deel van Armenië bly regeer as 'n vasale staat van die Romeinse Ryk wat tot sy dood 'n nuttige buffer vir die Partiërs was. . 56 vC 85 jaar oud.
Artavasdes II (r. 56 - ongeveer 34 v.G.J.), die seun van Tigranes II, was bekend as 'n filosoofkoning vanweë sy literêre werke in Grieks, waarvan niemand ongelukkig oorleef het nie. Armenië het sy benarde posisie tussen die Romeinse Ryk in die weste en Persië in die ooste voortgesit. Die Romeinse generaal Marcus Licinius Crassus verplig Artavasdes om sy veldtog teen die Partiërs in 53 vC te ondersteun, maar na die skouspelagtige mislukking, toe die rykste Romein ooit sy leër en sy kop verloor het, is 'n alliansie tot stand gebring tussen Armenië en Parthia en gesluit deur Artavasdes verloof sy suster aan die oudste seun van die Partiese koning Orodes II (r. 57-37 v.G.J.).
In 36 vC is die streek egter weer gedestabiliseer toe 'n ander Romeinse generaal, hierdie keer Mark Antony, deurgeloop het, en die Armeniërs weer eens gevra is om troepe te voorsien. Weer eens is die Romeine verslaan deur hul aartsvyand die Partiërs. In 34 vC het Antony toe teen die Artaxiads beweeg en Artavasdes na Alexandrië geneem, waar die flambojante triumvir omstrede 'n nie -amptelike triomf gevier het vir sy oorwinnings in Armenië. Artavasdes sou later deur koningin Cleopatra tereggestel word.
Intussen het die Partiërs Arteses (Artashes) II as koning van Armenië in c. 30 vC, een van die seuns van Artavasdes. Toe, in 20 vC, bevestig Rome sy aanspraak op die streek toe keiser Augustus Tiberius stuur om 'n koning van Armenië wat meer lojaal was aan die keiserlike Rome te herinstalleer: Tigranes III. In 'n spel van musikale trone het die Partiërs Tigranes IV in 8 vC geïnstalleer, wat dan kortliks vervang is deur die Romeinse gesteunde Artavasdes III in 5 vC, voordat hy in 2 vC sy sitplek herwin het, hoewel hy dit hierdie keer met sy suster Erato. Nog drie veranderinge sou in die volgende dekade plaasvind, maar die musiek was op die punt om vir altyd op te hou.
Die onbestendige politieke werklikheid van die streek in hierdie tydperk word weerspieël in die kort bewind en gereelde verandering van daaropvolgende monarge: nege regeerders tot in die eerste dekade van die 1ste eeu nC. Die agteruitgang van die Artaxiades was ook deels te wyte aan die interne faksies wat ontstaan ​​het deur die adel wat in pro-Romeinse of pro-Partiese faksies verdeel het. In onduidelike omstandighede is die Artaxiades opgevolg deur die volgende dinastie om die Armeense aangeleenthede, die Arsacid (Arshakuni) dinastie, te oorheers toe hul stigter, Vonon (Vonones) die troon in 12 nC inneem.