Nuuskommentaar: Watter soort kieser is jy? ‘n Nuttige idioot?Pres. Jacob Zuma Foto: digitlab.co.za In 1988 het die bekende Gallup-peilingsgroep ‘n merkwaardige, akademiese stelsel ontwikkel om Amerikaanse kiesers te kategoriseer. Die Wêreldspektrum het destyds geskryf dat dié stelsel waarskynlik wêreldwyd – ook in Suid-Afrika – aanklank sal vind. Toe nou nie. Hoewel die stelsel wel verklaar hoe dit gebeur dat sommige kiesers persoonlik een stel waardes kan aanhang, maar vir ‘n party kan stem wat heeltemal ‘n ander stel waardes propageer , kon die stelsel nie voorsien dat sommige kiesers op plundertogte uit skynbare protes teen die regering sou gaan, en dan weer hul kruisies agter die naam van die regerende party gaan trek nie. In elk geval nie in ‘n veelparty-verkiesing nie. Gaan ‘n TV-advertensie van die DA wat die ANC erg striem en onder meer die Nkandla-skandaal noem, ‘n beduidende aantal ANC-kiesers oortuig om nie weer vir die ANC te stem nie – in ieder geval nie solank as wat pres. Jacob Zuma nog die wanklankige kitaar slaan nie? Of gaan die swart kiesers weer die aanslag teen Zuma as ‘n belediging vir swart mense ervaar en eenvoudig hul stemme in reaksie agter die ANC kollekteer, veral teen die agtergrond dat die ANC sy bes doen om van die verkiesing weer ‘n rassesensus te maak? Die advertensie is intussen deur die SAUK onttrek. Ontledings toon egter dat dit nie net swart kiesers is wat hul ervaring van realiteite oorboord gooi, en dan vir partye gaan stem wat min of niks met hul eie oortuigings te make het nie. Hoekom anders sou partye probeer wegkom met ‘n bemarkingskluitjie dat stemme vir ‘n klein partytjie vermorste stemme is? Die waarheid is immers dat daar wel “surplusstemme” is wat “verlore” gaan, maar die kanse is net so goed of sleg dat dit groot as klein partye kan tref. En net een kiesers wat vir die twakstorie val, kan die verskil maak oor watter party se surplusstemme onvoldoende gaan wees om ‘n setel, of ‘n bykomende setel te verwerf. Dit is daarom heeltemal te verstane hoekom die destydse DP-leier, Tony Leon, so ontsteld was toe die destydse NNP-leier, Marthinus van Schalkwyk dié bog die eerste keer opgedis het. So ‘n verkiesingsfoefie is voorts ‘n belediging vir die intelligensie van die kieser, en sommer ‘n aanduiding van beleidsinsolvensie. Maar vir wie gaan die kiesers stem? Die lys van onlogiese stemkeuses is lank: In die Gallup-navorsing is elf groepe geïdentifiseer. Die elfde groep, wat 11% van die bevolking uitgemaak het, steur hulle eenvoudig nie aan aktualiteit nie, stem byna nooit en raak byna nooit in hul gemeenskappe betrokke nie. Hulle is die “bystanders” gedoop. Sommige groepe het bankvas agter die Republikeine gestaan, of na die Republikeine geneig. Hieronder tel die Enterprisers, die Moralists, Upbeats en Disaffecteds. Diegene wat die Demokrate steun of daartoe neig, was die New Dealers, die Passive Poor, Partisan Poor en 60’s Democrats. Die Followers en die Seculars het hulle nie baie aan die politiek gesteur nie, en nie ‘n bepaalde partypolitieke voorkeur gehad nie. Uiteraard is politiek korrek so ver as moontlik weggebly om etniese aspekte in stemkeuses te verreken, terwyl dit goed bekend is dat die Joodse, swart en Latyns-Amerikaanse kiesers neig om vir die Demokrate te stem, selfs heeltemal onlogies, soos die Latyns-Amerikaanse kiesers en kiesers van Ierse en Italiaanse herkoms wat streng Rooms-Katoliek is, maar vir die pro-aborsie Demokrate stem. As die raskwessie uit die Suid-Afrikaanse politiek gehaal kon word, watter kategorieë kiesers sou geïdentifiseer kon word? Net soos die kiesers wat van die stembus wegbly en so versuim om ‘n sosiale kontrak met die owerheid aan te gaan en dan eintlik die reg verbeur om agterna te kritiseer, so kan die “nuttige” idioot eintlik maar net ‘n skoot deur sy eie voet loop skiet as hy nie kry wat hy uit die verkiesing wou gehad het nie. Oorweeg dus versigtig wat jy self as produk van die komende verkiesing wil hê, en bepaal ooreenkomstig jou stemkeuse. Om gekant te wees teen rasbegunstigde ekonomiese inmenging soos affirmative action (wat na regstellende aksie verskil) en SEB, maar vir ‘n party te gaan stem wat daarvoor is of lou daaroor is, en dan agterna te gaan kla plaas die kieser in dieselfde bootjie as diegene wat klinieke aan die brand steek, en dan weer vir die ANC gaan stem. Daar is genoeg keuses om nie ook nog ‘n nuttige idioot te hoef te wees nie.