Munisipaliteite in krisis – RamaphosaPres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Twitter / Cyril Ramaphosa) Pres. Cyril Ramaphosa het Donderdag tydens die Menseregtekommissie (MRK) se beraad oor plaaslike regering in Sandton erken dat munisipaliteite in Suid-Afrika ’n ernstige krisis beleef. Ramaphosa meen dis uiters kommerwekkend dat onlangse verslae van die ouditeur-generaal (OG), nasionale tesourie en die departement van samewerkende regering (Cogta) daarop dui dat die meeste munisipaliteite besig is om in duie te stort. Volgens die nasionale tesourie is tweederdes van Suid-Afrika se 257 munisipaliteite in ’n finansiële verknorsing, met slegs 41 (16%) wat ŉ skoon oudit in die afgelope boekjaar ontvang het. Dít beteken dat talle munisipaliteite nie in staat is om basiese dienste te lewer nie, insluitend die bou en instandhouding van klinieke en hospitale en die herstel van paaie. “Politieke twis en binnegevegte, gebrek aan vaardighede, die versuim om wetgewing na te kom, swak bestuur, gebrek aan aanspreeklikheid en sogenaamde superkorrupsie veroorsaak onstabiliteit in munisipaliteite en hinder die verskaffing van dienste. “Dit is ’n krisis. Om met die huidige trajek voort te gaan, is nie lewensvatbaar of volhoubaar nie.” Ramaphosa het voorts gesê dat wangedrag binne munisipaliteite ŉ “bedreiging vir die grondwetlike bestel” is. Dit ondermyn nie net menswaardigheid nie, maar is ook ŉ bedreiging vir ekonomiese groei en beleggings in die land. “Dit is ’n bedreiging vir ons grondwetlike bestel, want plaaslike regering is in baie opsigte die belangrikste regeringsfeer. “Die toename in diensleweringsbetogings, waarvan baie gewelddadig word, is ’n barometer van openbare ontevredenheid oor dienste wat nie gelewer word nie. “Wanneer plaaslike regerings misluk, is die uitwerking daarvan verreikend en die gevolge vernietigend.” Die president benadruk egter dat hoewel sosio-ekonomiese omstandighede en werkloosheid ŉ groot rol in dié voorvalle speel, kan brandstigting, plundering, geweld en die beskadiging van eiendom nooit geregverdig word nie. In die lig van dié krisis gaan die regering glo nou meer as ooit daarop fokus om stand van munisipaliteite te verbeter. “Doeltreffende en bekostigbare dienslewering kan beteken dat die mense ŉ lewe van waardigheid lei, soos deur ons Grondwet belowe, teenoor ŉ lewe van ellende en ontbering. “Wanneer plaaslike regering funksioneer en basiese dienste soos water, sanitasie, onderwys, elektrifisering en gesondheidsorg doeltreffend en regverdig versprei word, verbeter dit ook mense se lewensgehalte. Ondernemings sal floreer en daar sal ekonomiese groei wees.” Daar moet terselfdertyd erken word dat die bereiking van finansieel lewensvatbare en volhoubare munisipaliteite nie verwesenlik kan word in ’n omgewing waar wanbetaling vir dienste, beide deur inwoners en ondernemings, verskans geraak het nie. “Een van die kwessies waaraan ons hoop hierdie beraad ernstige aandag sal gee, is om ons munisipaliteite te help om sosiale ooreenkomste met inwoners te ontwikkel om ’n kultuur van betaling vir dienste te kweek.” Terselfdertyd moet gemeenskappe sien dat munisipaliteite funksioneer en hul belange op die hart dra. Dit sal glo ook help om probleme met diefstal en die beskadiging van infrastruktuur te oorkom. Ramaphosa sê daar is ondanks vele uitdagings reeds vordering in stabiele munisipaliteite en dat dinge ook kan verbeter deur die ontplooiing van multidissiplinêre spanne en die ontwikkeling van nuwe modelle om munisipaliteite by te staan.