KOMMUNIKASIE - www.daan-stulting.com
'N DOELGERIGTE LEWE
Eendag was daar 'n pa en ma. Hulle het twee seuns gehad. Die oudste seun was 'n ervare jagter; 'n man van die veld. Sy pa het hom voorgetrek, omdat hy baie van wildsvleis gehou het. Die jongste broer was 'n rustige mens, hy het tuis gebly. Sy ma het hom voorgetrek. Toe die pa oud en blind was, het hy en sy ma hulle pa bedrieg. Daarna wou sy broer hom doodmaak en hy moes vlug.
Die verhaal van Jakob en Esau, wys vir ons dat die verhoudinge in gesinne vanaf die vroegste eeue skeef geloop het, elke keer met ernstige gevolge. Ek sê dit omdat ek wil hê dat ons weer 'n slag goed moet nadink oor die gevolge van ons alledaagse optrede binne ons gesinne.
Hoekom loop sake dan skeef? Dit is alles gevolge van die sonde. Miskien moet ons ook weer 'n slag aandag gee aan die oorlog waarin ons betrokke is; aan die stryd wat in ons gedagte-wêreld woed. Wat moet ons doen om te keer dat die wolf die skape vang en die trop uitmekaar jaag? Daar is maar net een oplossing, en dit is om ons toevlug te neem na die Goeie Herder wat gekom het sodat ons die lewe kan hê in oorvloed; na Hom wat sy lewe vir ons afgelê het. As jy dít gedoen het, sal die wenke wat ek gaan gee om gesonde gesinsverhoudinge te bevorder vir jou iets beteken.
Kyk, ons kan nie meer iets verander aan die verlede nie. Dit is verby. Aan hierdie oomblik en die toekoms, kan ons egter nog baie doen.
In Efes 5:16 staan daar geskrywe: "Maak die beste gebruik van elke geleentheid, want ons lewe in 'n goddelose tyd."
Die lewe is kort. In 'n oogwink is alles verby, ons hele lewe; ook ons kinders se kinderjare. Die grootste beïnvloeding van die mens vind in sy eerste lewensjare plaas. Wat het dit met Gesinsverhoudinge te doen?
Die verhoudinge in 'n gesin bepaal die klimaat (of atmosfeer) wat daar in die huis heers. Kinders is al baie met plante vergelyk. Ons ken almal die uitdrukking: Buig die boompie, solank hy nog jonk is. Ek wil nie die opvoeding van kinders gelyk stel met die kweek van plante nie. Ek doen dit net om die belangrikheid van klimaat te beklemtoon. Die klein boompie kan gesond en sterk wees. Hy kan genoeg kos en water kry, maar as die klimaat nie reg is nie, sal hy nie reg ontwikkel en vrugte dra nie.
Wie bepaal die klimaat in 'n huis? In die eerste plek is dit ek en jy, die pa en ma.
Die vernaamste ding wat ek vir my kind kan doen, is om sy moeder lief te hê. En die vernaamste ding wat 'n moeder vir haar kind kan doen, is om haar man lief te hê. Daar bestaan 'n noue verband tussen die ouers se liefde vir mekaar en die kind se verantwoordelikheid, liefde en gehoorsaamheid.
Let maar op. As die pa en ma hande vashou wanneer hulle stap, neem die kind ook een van hulle se hand in syne. As hulle weg van mekaar af stap, is die kind ook traag om een van hulle se hande vas te hou.
Ek bespreek nou 'n paar Bybelse riglyne om gesinsverhoudinge te verbeter. Gaan pas dit toe in jou gesin. Dit sal die verhoudinge tussen jou en jou man of tussen jou en jou vrou verbeter, of tussen jou en jou pa, ma of suster en broer.
1 Hou op met Praat en Begin Luister
My liewe broers, dít moet julle in gedagte hou: elke mens moet maar te gewillig wees om te luister, nie te gou praat nie en nie te gou kwaad word nie. Jakobus 1: 19
In sy boek "how to win friends and influence people" sê Dale Carnegie vir ons iets wat wat van baie groot belang is. Hy sê: "om 'n goeie kommunikeerder te wees, moet jy eers 'n goeie luisteraar wees. Ander mense is nie naastenby so geïnteresseerd in wat jy te sê het, as wat hulle aan jou wil sê nie."
'n Teologiese student moes soms ryloop om vir sy meisie te gaan kuier. Sy het op 'n dorpie 400 km van die universiteit af gewoon. Een dag het 'n motoris hom opgelaai en dadelik begin gesels. Die student het nou en dan 'n opmerking gemaak, maar nooit kans gekry om iets van homself te vertel nie, die motoris het te lekker gesels. Daarna het die man 'n vreeslike draai gery om die student voor sy meisie se voordeur te gaan aflaai. Toe hy hom aflaai, sê hy vir die student: "Voor jy loop, wil ek jou net gou iets vertel. Ek maak 'n gewoonte daarvan om rylopers op te laai. Ek hou daarvan om iets te leer van ander mense. Ek hou van 'n goeie geselsie." Hy het 'n oomblik geaarsel en toe sy gesprek op 'n ernstige noot afgesluit: "Ek weet jy is jonk," het hy gesê, "maar ek wil hê dat jy sal weet dat jy sonder twyfel een van die beste gesprekvoerders is wat ek nog ooit ontmoet het".
Elkeen van ons het twee ore, maar net een mond. Daarom moet ons ten minste twee keer so veel luister as wat ons praat.
In huweliksterapiesessies gebeur dit dikwels dat die vrou te emosioneel raak wanneer sy die geleentheid kry om haar kant van die saak te stel. Dan sal sy ook gewoonlik sê: "Weet jy, dit is nou die eerste keer vandat ons probleme ondervind, dat my man gehoor het wat ek te sê het. Hy vermy altyd die onderwerp; hy luister nooit na my nie." Die man se reaksie is soortgelyk: "Ek het probeer om met haar oor hierdie dinge te praat, maar sy raak altyd ontsteld. Sy laat my nooit toe om te verduidelik nie."
Ons praat soms van die generasiegaping tussen ons en ons kinders. Dit beteken maar net dat die ouer en kind nie in staat is om na mekaar te luister nie.
Dit is nie genoeg om net te luister nie; ons moet op die regte manier luister. Ons moet konsentreer. Die Bybel sê ook so.
Daarom word die boodskappe aan al sewe gemeentes in Openbaring afgesluit met die volgende woorde: "Elkeen wat kan hoor, moet luister na wat die Gees vir die gemeentes sê."
Dit gebeur soms dat iemand besig is om te praat. Nou praat hy baie en hy praat hard en hy hou lank aan. Ek wil ook graag iets sê. In plaas daarvan om te luister wat hy sê, sit ek en dink wat ek gaan sê en wanneer ek dit gaan sê. Nou val ek hom in die rede nog voordat hy klaar gepraat het. Die Bybel sê: "Wie antwoord voor hy die vraag gehoor het, is dwaas en kom in die skande. Dit staan in Spreuke 18: 13. Party van ons is baie keer dwaas en kom dikwels in die skande sonder om dit te besef.
Niemand hou daarvan om in die rede geval te word nie. Wanneer iemand my in die rede val, dink ek dadelik dat hy nie geïnteresseerd is nie, en onwillig om te luister. Ek glo ook dat hy nie respek het vir my nie. Dit is glad nie goed vir my selfbeeld nie. Dit bevorder ook nie ons verhouding nie.
Wanneer ek dikwels in die rede geval word deur 'n persoon met wie ek 'n gesprek wil voer, is ek kwaad, gefrustreerd en ontmoedig. Ek leer gou dat dit minder pynlik is wanneer ek 'n gesprek met hom of haar vermy.
'n Jong moeder het eendag by my kom raad soek oor haar dogtertjie wat so stil is en glad nie wil kommunikeer nie. Sy praat glad nie oor die skool nie. By nadere ondersoek het dit geblyk dat die kind eendag iets vir haar ma vertel het. Op 'n sekere stadium in haar vertelling het sy 'n taalfout gemaak. Die ma het haar dadelik in die rede geval en die taalfout gekorrigeer. Die gevolg was dat die kind haar storie weer van vooraf begin. Toe sy by die betrokke plek in die storie kom, maak sy weer dieselfde taalfout. Ewe ergerlik sê die ma toe vir die kind, "maar ek sê mos vir jou dis nie soos jy die woord moet uitspreek nie, dit is so!" Die gevolg hiervan was dat die dogtertjie haar storie gestaak het en sedert daardie dag nog nie weer lus gevoel het om iets vir haar ma te vertel nie.
2 Dink Voor Jy Praat
Daar kom 'n tyd wanneer ons moet praat. Dit doen ons nadat ons nagedink het oor die implikasie van ons woorde.
Dikwels hoor 'n mens iemand sê: "Ek het dit gesê sonder om te dink." Die skade is egter klaar gedoen.
Spreuke 29: 20 - Vir die man wat praat sonder om eers te dink, is daar minder hoop as vir 'n dwaas.
Psalm 141: 3 - Sit 'n wag voor my mond, Here, hou tog wag oor wat ek sê.
Spreuke 21: 23 - Wie sy mond en sy tong in toom hou, hou hom uit gevaar.
DIE IMPAK VAN WOORDE
Woorde het ongelooflike krag. Hulle kan seermaak of gesondmaak. Hulle kan vrees veroorsaak of onuitspreeklike vreugde bring. Dit is moeilik vir ons om te glo dat enigiets wat ons mag sê so kragtig is dat dit die lewens van ander om ons kan beïnvloed. Tog vorm elke woord wat ons sê die gedagtewêreld van hulle wat ons hoor.
In sekere opsigte verander die impak van ons woorde hulle begrip van ons, van ander, van hulleself en uiteindelik van God. Hulle wat ons die meeste hoor, word die meeste beïnvloed deur ons woorde. Wat 'n geweldige verantwoordelikheid het ons nie om wag te hou oor dit wat uit ons mond uitkom nie.
Jakobus 3 vertel vir ons watter skade 'n mens se tong alles kan aanrig as 'n mens nie dink wat jy sê nie. In vers 5 en 6 staan die volgende woorde: "So is die tong ook maar 'n klein liggaamsdeeltjie, en tog het dit groot mag. 'n Klein vuurtjie kan 'n groot bos aan die brand steek. Die tong is ook 'n vuur, 'n wêreld vol ongeregtigheid, die deel van die liggaam wat die hele mens besmet. Dit steek die hele lewe, van die geboorte af tot die dood toe, aan die brand, en self word dit uit die hel aan die brand gesteek.
DIE KEUSE VAN WOORDE
Matt 12: 36 en 37 - "Dit sê ek vir julle: Van elke ligsinnige woord wat die mense sê, sal hulle rekenskap moet gee op die oordeelsdag. Op grond van jou eie woorde sal jy vrygespreek of veroordeel word."
Hoe besluit ons nou wat om te sê wanneer ons nou wel iets sê? Miskien is 'n goeie vraag om vir onsself te vra: "Wat sou Jesus in hierdie situasie gesê het?"
DIE REGTE WOORD OP DIE REGTE TYD
Spreuke 15: 23 - " Wat is beter as die regte woord op die regte tyd?"
Spreuke 25: 11 - "Goue appels wat in silwer gemonteer is, so is die regte woord op die regte tyd."
Prediker 3: 1 en 7 "Elke ding het sy vaste tyd, elke ding in hierdie wêreld het sy tyd: ...'n tyd om stil te bly, 'n tyd om te praat."
Die regte woorde op die verkeerde tyd kan groot probleme veroorsaak. Dink byvoorbeeld aan die positiewe gevoelvolle woorde van 'n man teenoor sy vrou wanneer sy ontsteld voel oor hy haar nie wou help met die skottelgoed nie. Dit sal vir hom baie beter wees om sy mond toe te hou en sy liefde te demonstreer op 'n meer praktiese manier en sy woorde te spaar vir 'n meer gepaste geleentheid.
3 Verskil, maar Moenie Argumenteer nie
Heelwaarskynlik word daar meer verhoudinge geruïneer as gevolg van verskille wat in argumente ontwikkel as enige ander oorsaak. Niks is sielkundig en geestelik meer verwoestend as 'n hewige argument waar humeure en taalgebruik buite beheer raak nie. Die Bybel vergelyk dit met 'n damwal wat breek in Spreuke 17: 14 - "Om rusie te begin, is om 'n damwal te breek; staak liewer die getwis voor die vloed jou tref."
Almal van ons het al ervaar hoe dit voel as hierdie damwal breek en die gevoel van uiterste hulpeloosheid en wanhoop wat daarop volg. Wanneer ons die stukke optel, het ons die vaste voorneme dat so iets nooit weer sal gebeur nie. Maar onwillekeurig styg die water maar weer agter die damwal en die moontlikheid word geskep vir 'n volgende konfrontasie, met waarskynlik nog meer ernstige nagevolge.
VERSKILLE IS ONVERMYDELIK
Daarom is dit nie die verskil wat die probleem is nie. Dit is die bitterheid en woede wat uit die verskille ontstaan en die skade doen en die sonde veroorsaak. 'n Mens sondig nie wanneer jy van iemand anders verskil nie. 'n Mens doen ook nie altyd sonde wanneer jy kwaad word nie, solank dit met genoegsame selfbeheersing gepaard gaan. Die tragedie van 'n argument is die verbale (en somtyds fisiese) vernedering wat gewoonlik daaruit voortvloei.
4 Beheer jou Antwoord
Spreuke 15: 1 - "'n Sagte antwoord laat woede bedaar; 'n krenkende woord laat woede ontvlam."
Die Bybel leer ons om hardheid in ons taal te vermy wanneer ons ander mense antwoord. Ons moet ons stem laat sak, stadiger praat en dreigende gebare vermy.
Studies het aangetoon dat stemtoon belangriker mag wees as enige ander element van ons antwoord. 'n Luide, skerp stemtoon kan die betekenis van 'n positiewe boodskap verberg. Aan die ander kant kan 'n sagte, kalm stem weer daartoe bydra dat selfs negatiewe woorde vriendelik ontvang sal word.
In Spreuke 18: 6 staan daar: "'n Dwaas praat hom in 'n rusie in, hy soek slae met wat hy sê." As ons 'n rusie wil vermy, asook slae (verbaal en fisies), moet ons deeglik let op ons stemtoon.
Om groter beheer te verkry, is daar twee dinge wat ons kan doen:
1 Vermy 'n onvergenoegde gesindheid
Party mense is altyd op die uitkyk vir die ergste in alle situasies. Hulle is gedurig krities, altyd negatief en vyandiggesind. Die Bybel vra ons om ons gedagtes te rig op die dinge wat edel, reg, rein en mooi is (Fil 4: 8). Paulus het altyd 'n positiewe gesindheid gehad en 'n houding van dankbaarheid en lof aan God. Hy het woede vermy, selfs toe omstandighede moeilik was.
2 Groei geestelik
Selfbeheersing is nie iets wat heeltemal op ons eie gedoen kan word nie. In Gal 5 word dit genoem as 'n vrug van die Gees. Met God se hulp, kan ons leer liefhê, geduld beoefen, nederig wees en selfbeheersing aan die dag lê.
5 Bely jou Foute
Om te erken dat ons verkeerd is as ons foute maak, om ons sondes te bely - dit is seker een van die moeilikste opdragte wat van 'n mens verwag word. Aan die ander kant is die beloning daarvan, onberekenbaar!
Jak 5: 16 - Bely julle sondes eerlik teenoor mekaar en bid vir mekaar, sodat julle gesond kan word. Die gebed van 'n gelowige het 'n kragtige uitwerking.
1 Joh 1: 8-9 - As ons beweer dat ons nie sonde het nie, bedrieg ons onsself en is die waarheid nie in ons nie. Maar as ons ons sondes bely - Hy is getrou en regverdig, Hy vergewe ons ons sondes en reinig ons van alle ongeregtigheid.
'n Paar jaar gelede was daar 'n paartjie wat op die rand van 'n egskeiding gestaan het. Toe hulle by die kamer inkom, het die vrou aan die een kant van die kamer gaan sit en die man aan die ander kant om so ver as moontlik uit mekaar te wees. Die drie kinders was reeds uit die huis en getroud. Die gemeenskap was geskok toe die vrou aansoek om 'n egskeiding gedoen het. Almal het gedink dat die huwelik besonder gelukkig was.
In 'n sagte stem het die vrou vertel hoedat die man vir haar en die kinders vir 28 jaar met 'n ysterhand geregeer het en dikwels onredelik teenoor hulle opgetree het. Hoewel sy nie aan egskeiding glo nie, sien sy nou nie meer kans om met die huwelik voort te gaan nie.
Toe daar aan die man gevra is of hy in die afgelope 28 jaar ooit onredelik was teenoor sy vrou en verkeerd teenoor haar opgetree het, het hy geantwoord: "Ja, baie keer!"
"Het jy ooit aan jou vrou bely dat jy verkeerd opgetree het en om verskoning gevra?"
"Nee, ek glo nie," het hy gesê!
"As dit jou huwelik kon red, sou jy gewillig wees om vir haar te sê dat jy jammer is oor al die dinge?"
"Jy bedoel sommer nou dadelik?" het hy gevra.
"Ek kan nie aan 'n geskikter tyd dink nie,"
Die man het kop onderstebo vir 'n paar sekondes gesit en toe opgekyk en vir sy vrou gesê: "Ek is regtig jammer!"
Toe hy dit gesê het, spring sy op en hardloop na hom toe, val voor sy voete neer en gooi haar arms om sy bene. Sy het 'n rukkie met haar kop tussen sy knieë gesit en saggies gehuil. Uiteindelik het sy na hom opgekyk en haar trane afgevee. Toe sê sy met 'n glimlag: "Nou weet ek dat jy werklik omgee!"
Uit hulle optrede teenoor mekaar daarna, was dit duidelik dat hulle 'n nuwe lewe saam begin het. Hulle was soos pasgetroudes wat net nie genoeg van mekaar kon kry nie.
6 Vergewe mekaar
Efesiërs 4: 32 - Wees goedgesind en hartlik teenoor mekaar, en vergewe mekaar soos God julle ook in Christus vergewe het.
Kolossense 3: 13 - Wees geduldig met mekaar en vergewe mekaar as die een iets teen die ander het. Soos die Here julle vergewe het, moet julle mekaar ook vergewe.
God laat ons nie in die duister oor wat hy met ons sondes doen nadat hy hulle vergewe het nie. In Psalm 103 vanaf vers 10 staan die volgende woorde: "Hy handel met ons nie volgens ons sondes nie, vergeld ons nie vir ons ongeregtighede nie, want so groot as die afstand tussen hemel en aarde is, so groot is sy liefde vir dié wat om dien. So ver as die ooste van die weste af is, so ver verwyder Hy ons oortredinge van ons af. Soos 'n vader hom ontferm oor sy kinders, so ontferm die Here Hom oor dié wat Hom dien."
By die mense is dinge verskillend. Ons sê ook reguit: "Ek vergewe, maar ek sal nooit vergeet nie." Selfs, al probeer ek om te vergeet, is ek maar altyd geneig om die ou koeie weer op te grawe wanneer ek myself wil verontskuldig.
'n Man en sy vrou raak in 'n argument betrokke. Die vrou probeer om haar saak te stel en die man sê: "Wat op aarde besiel jou om nou oor hierdie saak te praat. Dit het nog voor ons troue gebeur. Ek het gedink jy het gesê dat jy my vergeef het."
"Ek weet", sê sy," maar ek wou jou nog een keer daaraan herinner het."
'n Ander man maak die opmerking: "My vrou raak histories, elke keer as ons in 'n argument betrokke is."
"Jy bedoel seker histeries".
"Nee, histories" sê die man. "Sy krap altyd die verlede weer oop."
7 Moenie neul nie
Spreuke 27: 15-16 - Die gedrup uit 'n dak wat lek op 'n reëndag, so is 'n vrou wat aanhou kyf. Wie haar probeer keer, kan net sowel die wind probeer keer of olie met sy hand probeer vashou.
Neul is 'n mors van tyd. Wyse mense het dit nie nodig nie en dwase luister nie daarna nie.
Dit bring ons terug by die eerste punt, naamlik, staak die onnodige gepratery.
8 Wees konstruktief, en nie krities nie
Wanneer ons krities en veroordelend is, is ons besig met die duiwel se werk. Dit is hy wat die aanklaer is (Handelinge 12: 10)
Hy is die een wat verdoem, kritiseer, veroordeel, vinger wys, en die skuld op iemand anders pak.
Kinders is veral baie sensitief vir kritiek. Hulle is diep betrokke by daardie delikate proses van eie waardebepaling. Hulle soek gedurig na indikasies wat vir hulle sê wie en wat hulle is. Wanneer ouers, en ander gesagsfigure neerhalende opmerkings maak, kan die negatiewe indrukke wat op hierdie manier geskep word 'n hele leeftyd hou. Dink maar net hoe die volgende opmerkings 'n kind se beeld van homself beïnvloed: "Sal jy dan nooit leer nie?" "Wat 'n onnosele ding om te doen!" "Hoeveel keer moet ek dit nog vir jou sê?" "Jy sal nooit iets in die lewe bereik nie!" "Kyk net wat het jy aangevang!" "Ek weet nie wat ek met jou moet doen nie!" "Jy maak my siek!"
Dit is wanneer ons die persoon in plaas van die probleem aanspreek dat die groot skade gedoen word. Dit is belangrik dat ons sal onthou om te konsentreer op die verkeerde gedrag en nie op die persoon wat daarvoor verantwoordelik is nie, wanneer ons dissipline moet uitoefen.
Die Lewende Bybel vertaal 1 Kor 13: 7 soos volg: As 'n mens iemand liefhet, kan jy stilbly oor sy foute. Jy kan die beste dinge oor hom glo en die beste van hom verwag en nooit ophou om hom lief te hê nie.
Wat sê jy vir jou kind wanneer hy na jou toe kom en hy sê: "Pappa, ek is bang vir die donker!" Sê jy vir hom: "Moenie laf wees nie, dit is heeltemal onnodig om bang te wees!" Of raas jy met hom oor sy vrees, dan vernietig jy net die innerlike sterkte wat elke kind nodig het. Sê liewer: "Seun, toe ek so oud soos jy was, was ek ook bang!" Dit gee aan die kind die hulp wat hy nodig het en gee hom selfvertroue.
Solank as wat ouers voorgee dat hulle volmaak is en nie erken dat hulle ook soms foute maak nie, lewe die kind in 'n wêreld waarin hy gewoond gemaak word aan mislukkings en ontoereikendheid.