Enige Suid-Afrikaner wat sy sout werd is, kan ’n tjoppie op die kole bystaan tot waar hy in jou mond smelt en die strepie vet tussen jou tande kraak. Dana Snyman bekyk die verskillende spesies wat braai.
Noem my maar die Os du Randt van vleisbraai: Ek het jare se ervaring, maar is nie ’n flambojante braaier nie. Ek hou my oë op die rooster en probeer maar die basiese dinge reg doen.
Ek is ook nie vitterig nie. Ek verkies wel hout bo charcoal , maar as daar op die ou end net kole is, is dit ook maar reg. Ná al die jare kan ek steeds nie besluit waar ek staan in die Groot Braaidebat nie: of jy jou vleis voor, tydens, of ná die braaiery moet sout. Ek strooi maar my soutjies hier in die middel van die verrigtinge rond.
Ek het ook nie ’n ingewikkelde braaikontrepsie nie. Myne staan doodgewoon op vier pootjies, met plek vir ’n plat rooster. Ek het hom sommer by Shoprite gekoop.
As jou braaier laat op ’n Saterdagaand inkonk ná ’n onverwagse Springboksege of op ’n Sondagmiddag tydens die vieringe ná ’n doopplegtigheid, kan jy afjaag na die vulstasie vir ’n nuwe een.
Op ’n Saterdagaand, ná ’n Blou Bul-oorwinning (of naelskraapse nederlaag), hang die braaivleisgeur uiteraard die swaarste.
So ook op die aand van die 15de dag van elke maand. Kyk, dit maak nie saak op watter dag van die week die 15de in Pretoria val nie, daardie aand hang die braaiwolke dik, want dis die dag waarop die staatsamptenare salaris kry.
Jy maak ’n vuur, bring vleis, sit dit op die rooster en braai dit – maklik en eenvoudig, nes ons oeroupas dit al honderdduisende jare gelede gedoen het. Tog werk dit nie in die praktyk so nie. Ek het nou die dag in ’n boekwinkel vyf verskillende braaiboeke getel.
My vriend Steyntjie, byvoorbeeld, het vyf braaiers. Regtig. Om die waarheid te sê, Steyntjie se vyf braaiers kan ook dien as illustrasie van die evolusie van die Suid-Afrikaanse braaikontrepsie.
Dan, naas die geboude braaiplek op sy stoep, het Steyntjie op ’n kol ook ’n kruiwa in ’n braaier laat ombou. En natuurlik het hy ook ’n ploegskaarbraaier, wat deesdae onder die seringboom langs sy motorhuis staan en roes.
Dan is daar Steyntjie se trots en sy huidige gunsteling: die braaier wat hy self ontwerp en by ’n groot ingenieursonderneming laat maak het. Dis ’n indrukwekkende struktuur wat lyk na iets tussen ’n miniatuurgalg en -mallemeule; ’n tegnologiese prestasie op byna dieselfde vlak as die Vanstadensrivierbrug. Jy druk ’n hefboom na onder, dan begin knars daar allerhande katrolle wat Steyntjie se rooster vir hom help omdraai.
Dis iets wat my interesseer, want hoe moeilik kan dit werklik wees om ’n rooster met vleis om te draai? Tog is daar ouens wat pal op soek is na nuwe maniere en tegnologie om dit makliker dit doen, amper asof dit ’n probleem is gelyk aan die soeke na ’n teenmiddel vir verkoue.
Dit is omdat vleisbraai vir party mense gaan oor veel meer as, wel, die blote braai van vleis. Dis ’n ritueel waarmee party mense hulle vindingrykheid en oorheersing oor die natuur vier.
Dis mos maar wat ons almal doen wanneer ons om die vleisbraaivuur vergader. “Die vleis lyk vir my reg,” sal een skugter sê. Dan sal ’n ander een sê: “Hulle kan nog so ’n bietjie gaan.”
Ons almal het al ’n Steyntjie in aksie gesien. Hy beheer die ruimte rondom die braaier soos Muhammed Ali ’n bokskryt beheer het.
Tussendeur gee hy braailesse. “Ek braai net met hardekool,” sal hy sê terwyl hy ’n hardekoolstomp op die vuur gooi. Of: “Jy moet jou hand net sewe sekondes bo die kole kan hou, dan is hy reg om te braai.”
Dit is ook deel van die Groot Braaidebat: Wanneer presies is die kole warm of koud genoeg vir die braaiery om te begin? Op Alldays in die Bosveld het ek ’n ou gesien wat letterlik sy arm se plat kant tot teen die kole bring. Te oordeel na die manier waarop sy armhare geskroei is, besluit hy dan of hy kan begin braai of nie.
En hoeveel keer het Steyntjie nie nou al sy braaitang, so ’n lange met ’n driehoekige punt, gewys en gevra nie: “Weet jy wie’t hom ontwerp?”
En nog voor ek kan antwoord, sal hy in ’n effens vertroulike stemtoon sê: “Die ingenieur wat die Rooivalkhelikopter help ontwerp het.”
Ek het al gesien hoe staan hy alleen op ’n stormagtige middag en braai drie kafeetjoppies met ’n duikbril op om sy oë teen die dwarrelende rook te beskerm terwyl Worsie Visser sing.
Hy is boonop ’n Sondagaandbraaier. Hulle is anders as die res. Terwyl hulle braai, dink hulle na oor hulle sondes van die naweek en die moontlike nuwes wat voorlê.
My vriend Fanie is een van hulle. Hy stuur soms vir my ’n SMS terwyl hy braai. “Ek is bekommerd,” het ’n onlangse een gelui. “Ek het gisteraand in my dronkenskap ’n skoot met my rollie afgevuur.”
Deesdae is daar ook ’n nuwe braaispesie: mense wat hulle vleis of sampioene of eiervrugte op ’n Weber braai. Hulle noem ek die Nataniëls van die braaiwêreld. Party gooi selfs kruietakkies in die kole om die vleis glo meer geur te gee. Dalk werk dit, ek weet nie.
’n Uiters lojale hond het motoriste en ’n polisieman afgeweer toe hulle sy eienaar wou verwyder wat in die straat aan die slaap geraak het nadat hy die vorige aand duidelik baie gedrink het. Die video is in Colombia geneem.