11 11 die klaer Nelson vir Richard steek. Hy is daarna weg. In beskuldigde nr 2 se pleitverduideliking verduidelik hy dat hy by sy suster was en toe hy en n ander persoon op 'n stadium verby die woonstel loop ( waar Angel gewoon het) vind hulle vir Richard op die grond lê en merk dat hy dood is. Hulle gaan soek 'n motor en toe hulle agter die woonstel - uitkom, sien hy 'n motor wat brand en 'n klomp mense wat saamdrom. Hulle is daarna weg. Beskuldigde nr 3 se weecgawe was dat hy by sy eie huis was. Beskuldigde nr 4 het vertel dat hy gehoor het dat daar 'n partytjie by die Clarks was. Hy is soontoe maar die mans het hom weggejaag. Hy het gaan wegkruip en toe hy uitkom, sien hy die motorvoertuig brand. Beskuldigde nr 5 se pleitverduideliking was dat hy die betrokke aand by die huis was. Hieruit blyk dit dat slegs twee van die vyf beskuldigdes 'n alibi geopper het. Die beskuldigdes se getuienis was wesenlik in ooreenstemming met hulle pleitverduidelikings.
12 12 Die verhoorregter het in 'n gedetailleerde uitspraak die getuienis van elke getuie opgesom. In die loop van sy uitspraak het hy sy uitspraak onderbreek om 'n getuie terug te roep. Dit het geblyk dat die verhoorregter oornag tot die besef gekom het dat die erkennings om die mediese getuienis moontlik verkeerd was. Hy het toe deur vrae 'n kousale verband tussen die dood van Dennis Clark en die messteke wat hy tydens die aanval opgedoen het, was nie. Die bevindings van die verhoorregter is hoofsaaklik op die getuienis van Angel gebaseer. Hy het gesê dat Angel 'n gunstige indruk as mens en as getuie op hom gemaak het. Hy het bygevoeg dat sy gekultiveerd en ontwikkeld is en 'n Christen-mens is. Vir sover hy n geloofwaardigheidsbevinding van hierdie feite wou aflei, is hy verkeerd. Ek dra nie kennis van enige verband tussen eerlikheid en gekultiveerdheid of ontwikkeling. Dit sal ook onthou word dat selfs Petrus voordat die haan begin kraai'
19 19 redes vir afwysing het egter verskil. Die meerderheidsuitspraak is deur Heyns R gelewer. Coetzee R het wesenlik daarmee saamgestem. Hierdie uitspraak beslaan een paragraaf. Die uitspraak neem as uitgangspunt dat daar 'n wanvoorligting deur die verhoorhof gepleeg is. Nogtans sê die regter dat "...I am still of the view that no failure. of justice resulted from such defect as is envisaged by the proviso to section 322 (1) of the Criminal Procedure and Evidence Act 51 of 1977." Die verwysing is vermoedelik 'n verwysing na die Strafproseswet. Daardie artikel is op appélle wat voor die volle hof dien van toepassing: sien artikel 315 (5) (a). Die betrokke voorbehoudsbepaling beperk die bevoegdheid van 'n hof van appël in dié mate dat "al is die appèlhof van oordeel dat 'n vraag wat geopper word ten gunste van die beskuldigde beslis sou kon word, geen skuldigbevinding of vonnis op grond van 'n onreëlmatigheid of gebrek ten opsigte van die oorkonde of verrigtinge tersyde gestel of gewysig word nie tensy dit na die oordeel van die appèlhof blyk dat
21 21 uitspraak in sy geheel en op 'n billike wyse gelees word, daar geen wanvoorligting was nie. Daar word na verwys dat die verhoorregter aan die begin van sy uitspraak, toe hy Angel se getuienis opgesom het, daarop gewys het dat sy getuig het dat sy beskuldigdes nrs 1, 3 en 5 goed geken het. Dit, sê Curlewis R, was 'n feitebevinding van die verhoorhof Hiermee kan nie saamgestem word nie. Op daardie stadium van die. uitspraak was die verhoorregter besig om Angel se getuienis op te som. Hy was nie besig met feitebevindings nie. Dit val ook op dat hy nie tydens die opsomming van Angel se getuienis aangemerk het dat sy nie vir die twee appellante geken het nie. Curlewis R gaan dan voort en sê dat dit verkeerd sou wees om die verhoorregter se stelling dat dit gemeensaak is dat Angel die beskuldigdes geken het, in isolasie te neem. Ek is bevrees dat die stelling (in ander woorde) herhaal is en dat die stelling dus nie in isolasie gemaak is nie. Dit is wel so dat die verhoorregter Angel se getuienis in detail opgesom het maar dit sal ook
22 22 onthou word dat nadat hy Angel se getuienis opgesom het, hy verdaag het tot die volgende dag, 'n nuwe getuie laat roep en ondervra en toe eers met sy uitspraak voortgegaan het. Dit blyk ook dat Curlewis R beïnvloed is deur die feit dat die verhoorregter 'n "most experienced criminal judge" is en deur twee ervare assessore bygestaan is. Met eerbied is daardie 'n Hof van appèl beoordeel nie die regter nie. Ervare regters en ervare assessore kan ook foute begaan. Die vraag wat ten slotte beantwoord moet word, is dan of Angel se getuienis- as enkel getuie ten aansien van identifikasie voldoende was om die appellante se skuld bo redelike twyfel te bepaal. In hierdie verband moet in gedagte gehou word dat die verhoorhof die primêre beoordelaar van feite is. Hy moet die feit dat n getuie 'n enkelgetuie is in gedagte hou en die nodige versigtigheidsreëls nakom veral waar identifikasie in geskil is: S v Mlati 1984 (4) SA 629 (A) In hierdie geval
23 23 het van Dyk R foutiewelik geglo dat Angel, wat hierdie aspekte aanbetref, nie 'n enkel getuie is nie. 'n Hof van appèl bly geroepe om, ten spyte van sulke wanvoorligtings, die saak aan die hand van die rekord te beoordeel. By die bepaling of die relevante bewyslas gekwyt is, is die hof van appël egter in 'n baie moeilike posisie omdat hy nie die geykte hulpmiddels by geloofwaardigheid- en betroubaarheidsbeoordeling wat in die hande van 'n verhoorhof is, ter beskikking het nie. Heyns R het in sy uitspraak die skuldigbevinding bekragtig omdat, soos hy dit gestel het, Angel 'n geloofwaardige enkel getuie was. Soos reeds gesë, identifikasie is nie 'n suiwer geloofwaardigheidsaangeleentheid nie. By 'n herbeoordeling van die vraag of appellante tereg skuldig bevind is, kan van die standpunt uitgegaan word dat Angel oënskynlik 'n geloofwaardige getuie was. Die betroubaarheid van haar identifikasie vind stawing daarin
25 25 Die staat het ook nie bewys dat die omstandighede sodanig was dat dit die geleentheid vir 'n goeie waarneming deur Angel geskep het nie. Die gebeure het laataand in 'n beknopte ruimte plaasgevind. Dit was 'n vinnige en traumatiese aanval deur 'n groot groep mense. Ook kan die "ander staatsgetuies se getuienis nie uit die oog verloor word nie. Nelson, wie se getuienis ook onvoorwaardelik deur die verhoorhof aanvaar is, het, soos hierbo gesê, getuig dat beskuldigde nr 1 die aanval op die oorledene gelei het terwyl dit, volgens Angel, beskuldigde nr 2 was. Maar, ten slotte, deurslaggewend is die feit dat die verhoorhof die appellante se advokaat die geleentheid ontneem het om Angel se getuienis oor hulle identifikasie na behore te toets. Daardie getuienis kon deurslaggewend gewees het. Dis nie die funksie van hierdie hof om te raai dat die ondervraging niks ten gunste van die appellante sou opgelewer het nie. Dit kon besmoontlik aangetoon het dat Angel nóg geloofwaardig nóg betroubaar was. 'n Hof van appël kan, in die lig hiervan, nie tevrede wees dat "without having seen
28 2 E M GROSSKOPF, AR Ek het die voorreg gehad om my kollega Harms se uitspraak te lees. Ek stem oor die meeste aspekte met hom saam. Oor een belangrike punt verskil ek egter van hom. Dit gaan om die betroubaarheid van Angel Clark se uitkenning van die appellante. Aangesien daar 'n onreëlmatigheid by die verhoor was, moet hierdie hof besluit of die appellante se skuld deur die getuienis, ongeaffekteer deur die onreëlmatigheid, bo redelike twyfel bewys is (S. v. Tuge 1966(4) SA 565 (A)). Die persone wat duidelik uitgeken was as aanvallers op Angel se woonstel (d.w.s. beskuldigdes 1, 3, 5 en Raaf) was almal familielede. Op 16 Oktober 1986 wys Angel die eerste appellant uit op 'n uitkenningsparade. Daar was elf persone op die parade, van wie net die eerste appellant 'n verdagte was. Die persoon wat uitgewys word (die eerste appellant) blyk 'n naby familielid van die ander betrokkenes te wees. Nadat hy sy aanvanklike leuenagtige alibi afgesweer het, erken hy dat hy op die betrokke dag nie alleen in die omgewing van Angel se woonstel was nie,
30 4 se dat hulle skuldig aan die misdaad was nie. Dit is egter. faktore wat dit myns insiens feitlik ondenkbaar maak dat hulle onskuldige persone was wat bloot toevallig deur Angel uitgewys is as gevolg van 'n eerlike vergissing aan haar kant. Kruisverhoor oor waaraan sy die appellante uitgeken het, selfs al het sy swak gevaar, sou myns insiens geen verskil hieraan kon gemaak het nie. En daar is geen suggestie dat sy doelbewuste leuens vertel het nie. Wat haar geleenthede vir waarneming betref: sy was in 'n klein woonstel na aan die aanvallers. Die elektriese ligte het gebrand. Ek meen dus dat daar genoeg waarborge vir die juistheid van Angel Clark, as 'n enkelgetuie, se uítkenning van die twee appellante was. Ek sou die appèl van die hand wys. E M GROSSKOPF, AR