Die begrip politieke etiek mag dalk vreemd voordoen, maar ons moenie dink dat so 'n onderwerp nie in die teologie tuishoort en baie ver verwyder is van die Godsleer en Christologie nie. Veral nie in die reformatoriese tradisie waar nog altyd aanvaar is dat die lig van die evangelie van die koninkryk op alle lewensterreine moet val nie. Dit is daarom nie 'n verrassing dat Calvyn sy Institusie (1559) afsluit met 'n hoofstuk wat oor die burgerlike regering handel nie (Inst., 4.20).
Dit is algemeen bekend dat ons in Suid-Afrika sedert 1994 'n demokratiese regeringsvorm gekry het en sedert 1996 'n Grondwet wat wêreldwyd aangeprys word. Daarin word basiese regte soos menswaardigheid, vryheid en gelykheid verskans (vgl. veral Vorster 2004; N. Vorster, 2007). Wat almal egter nie besef nie, is dat daar in die politieke etiek verdere nadenke plaasgevind het waarin onderskei word tussen twee soorte demokrasieë, naamlik 'n liberale demokrasie wat die individu as vertrekpunt neem, en 'n plurale demokrasie wat rekening hou met taal- en kultuurgroepe in 'n samelewing. 'n Liberale demokrasie werk goed in 'n homogene samelewing, maar 'n plurale demokrasie weer beter in 'n plurale samelewing.
Ons dilemma in Suid-Afika is tans dat ons met 'n liberale demokrasie in 'n plurale samelewing werk. Die Grondwet (Republiek van Suid-Afrika 1996: art. 2.31) verwys wel na die reg van taal- en kultuurorganisasies, maar dit is onduidelik wat die politieke relevansie van hierdie organisasies is in 'n bedeling waar die individu as vertrekpunt geneem word. Die Grondwet erken met ander woorde baie duidelik individuele regte, maar is vaag ook die reikwydte van groepsregte.
Die vraag is nou: Impliseer die val van sosialisme dat kapitalisme dus die beste ekonomiese sisteem vir die wêreldsamelewing is? Dit is bekend dat Max Weber die Calvinisme, met sy prestasiemoraal en dikwelse werkwoede, daarvan beskuldig het dat dit, weliswaar onregstreeks, verantwoordelik was vir 'n ontaarde kapitalisme - ten onregte, maar dis weer 'n onderwerp op sy eie (vgl. Van Wyk 1984:23-24).
Daar is wêreldwyd al hoe meer 'n tendens wég van sosialisme, maar ook wég van kapitalisme na 'n middeweg, na 'n meer geleide vryemarksisteem, ook bekend as sosiale demokrasie (teenoor demokratiese sosialisme).
Ook hier lê 'n groot veld braak vir die teologie en die sosiale etiek, juis vir 'n land soos Suid-Afrika met sy groot uiterstes van rykdom en armoede - wat trouens 'n wêreldwye verskynsel is. Dit bly 'n voortdurende uitdaging om te soek na 'n ekonomiese stelsel waarin daar meer vryheid is as in die sosialisme, maar ook meer regverdigheid as in die kapitalisme. Sodanige navorsing impliseer 'n ontginning van die bybelse perspektiewe op 'n vrye en regverdige samelewing, navorsing waarin die Christologie in al sy volheid deeglik verreken behoort te word.16
Hierdie artikel het 'hoog' - met God - begin en dit is gepas om 'laag' - met die aarde - te eindig. Die aarde is immers die woonplek van die mens en die vraag ontstaan hoe hierdie menslike woning daar uitsien. Het die mens met sy tegnologiese kundigheid die aarde in 'n paradys omskep of in
'n Oorvol aarde impliseer natuurlik dat daar oormatige en toenemende druk op die natuurlike hulpbronne soos grond, water en minerale geplaas word. Ekoloë voorspel dat, indien daar nie iets drasties verander nie, die wêreld teen 2050 (dan met 9 miljard mense) op 'n ekologiese ramp afstuur wat die wêreldsamelewing kan laat inplof. Die mensdom sien hierdie naderende ramp nie raak nie, want elkeen jaag met oogklappe in dolle vaart deur sy week-, maand- en jaarprogram. Dit is asof die mensdom in 'n roeibootjie sit en die lekgate toestop en nie opmerk dat die damwal laer af besig is om te breek nie. Die ekologiese krisis is 'n sluipende monster wat ons stadig maar seker bekruip en gaan oorval.
Wat Suid-Afrika betref: ons is een van die wêreld se tien grootste besoedelaars en genereer jaarliks 560 miljoen ton afval; teen 2025 staar ons 'n ernstige waterkrisis in die gesig indien ons waterbronne nie oordeelkundig bestuur word nie; talle van ons riviere is oorvloei met rioolafval en die beheer daaroor is baie swak; die ondergrondse suurwatervlakke van ou myne in die Witwatersrandgebied is besig om te styg en dit word 'n al hoe groter bedreiging vir die stad Johannesburg, terwyl daar nog geen omvattende plan is om die probleem op te los nie, ensovoorts.
Dit is duidelik dat die wêreldsamelewing, Suid-Afrika ingesluit, nie langer met die ongebreidelde omgewings-besoedeling en -vernietiging kan voortgaan nie. Ons wil tog nie aan ons nageslag 'n vernielde aarde en verwoeste wêreld nalaat nie? Dit geld te meer vir ons as christene; ons wat juis daarvan beskuldig word (deur Lyn White) dat ons arbeidsetiek met sy ingeboude element van werkwoede 'n mede-oorsaak is van die moderne ekologiese krisis.
Ondertussen is die bewaring van die omgewing en die voorkoming van besoedeling asook die aankweek van 'n ekologiese sensitiwiteit 'n noodsaaklike opdrag aan elke christen sowel as aan die christelike kerk.
• Volgens my oordeel sal die hiperkritiese teologie - wat ons as kritisisme kan tipeer - ons ook nie veel baat nie. Hierdie teologie 'maak nie aanspraak op ewige waarhede nie' (NH), 'n uitspraak wat natuurlik 'n contradictio in terminis is - dit word tog immers as 'waarheidsuitspraak' voorgehou. 'n Mens kan nie die fondament waarop die teologie gebou is, byvoorbeeld die Christologie ondermyn en dan nog hoop dat dit staande sal bly nie. Sonder twyfel is goeie teologie rasioneel verantwoorde teologie, maar dit gee nie aan rasionalisme of 'wetenskaplike navorsing' die laaste woord nie.
• Goeie teologie is koninkryksentriese teologie. Dit maak erns daarmee dat die sentrale tema van die hele Bybel, en in besonder dié van Jesus Christus, die koninkryk van God is, dit wil sê die heilsame heerskappy van God oor alles wat met die koms van Jesus Christus en die Heilige Gees sigbare gestalte op aarde aangeneem het. Daarom stel goeie teologie in alles belang wat op die aarde gebeur - in die welsyn van die mens, die goed en kwaad van menslike sisteme en strukture, maar ook in die omgewing en die aarde. Alles word vanuit die perspektief van die komende koninkryk van God beskou en benader. Hier is geen duimbreedte uitgesluit nie. (Dit is egter 'n ander benadering as Kuyper se perspektief wat die hele samelewing wou verchristelik.)
In die lig van bostaande is dit duidelik dat die tyd vir debat oor middelmatige sake uitgeloop het. 'n Kerk en teologie wat nog daarmee besig is, raak irrelevant. Ons moet op daardie dinge fokus wat werklik saak maak; op daardie dinge wat van wesenlike belang vir die koms van die koninkryk van God is.
Ons het oor die relevansie van God en Jesus, sowel as oor die betekenis van die mens, die menslike samelewing en die aarde gehandel. Die christelike lewe as koninkrykslewe word binne hierdie wye raamwerk voltrek: in verbondenheid met God, in navolging van Jesus Christus, vernuwe deur die Gees, diensbaar aan die koninkryk en in die lig van die Skrif. Goeie teologie behoort hieraan diensbaar te wees.