Title page for ETD etd-10272008-155842
Uys, Mariette Deleen URN
Die Vernederlandsing van Afrikaans (Afrikaans)
Prof M C J van Rensburg
Prof L C Eksteen
17de eeuse Nederlands in die Kaap
17th century Dutch in the Cape
AfrikaansIn die vroe� Transvaalse koerante se korrespondensiekolomme, sowel as in die eerste Afrikaanse Bybel en die spelre�ls vanaf 1875, is �n verskynsel bemerk waarvoor daar in di� studie rekenskap gegee word, naamlik dat daar
n tydstip was waarin daar �n tipe Afrikaans (ATA) bestaan het wat van sowel huidige AB-Afrikaans as AB-Nederlands van die begin van die eeu verskil het. Hi�rdie Afrikaans bewys dus dat daar iewers in die ontwikkelingsgang van Afrikaans �n proses van vernederlandsing moes plaasgevind het, want ABA en ABN vertoon tans groot ooreenkomste, terwyl die vroe� Transvaalse Afrikaans �n karakteristieke eiesoortigheid weerspieel.
Vernederlandsing impliseer taalverandering en taalverandering geskied op verskeie wyses: deur middel van natuurlike ontwikkeling, taalkontak, taalversteuring, ensovoorts. In hierdie studie word veral gelet op die produktiewe prosesse van taalverandering wat in Afrikaans werksaam was,
te wete sosiale verandering en grammatikale verandering/re�luitbreiding. Laasgenoemde begin in die vorm van variante/wisselvorme - heel moontlik as gevolg van botsende lae, naamlik tussen �n standaardnorm en nie-standaardnorm. Die variante vertoon �n kenmerkende verspreiding
wat in die formule Informele taalgebruik gaan formele taalgebruik voorafuitgedruk kan word. In die meertalige situasie aan die Kaap het daar verskeie nie-standaardvorme van die doelwittaal, Nederlands, bestaan. Omdat taalverandering vanuit die nie-standaardlaag (hierdie informele
vlak) van �n taal plaasvind, het een van die nie-standaardvorme van Nederlands sekere veranderinge as gesproke taal begin vertoon en sodoende is die proses van die verafrikaansing van die nie-Standaardnederlands vol trek.
Tydens die Engelse periode in Suid-Afrika moes Nederlands en Afrikaans hul kragte saamsnoer om teen die magtige kultuurtaal, Engels, te bly voortbestaan. Die aanslag is inderdaad afgeweer en hierna het Afrikaans Nederlands geleidelik as ho�funksietaal begin vervang. Afrikaans is in 1925 as amptelike taal naas Engels erken � �n taal wat in daardie stadium nog nie volle wasdom bereik het nie, maar volgens Regeringsordonnansie sy plek as volwaardige taal as Engels mo�s inneem. Die eie Afrikaanshede wat diensbaar was aan die nuwe omstandighede van die bestaan is behou, maar verder is daar in hierdie wordingstryd na Nederlands teruggegryp ten opsigte van die woordeskat, spreekwoorde, sinsbou, woordorde, spelling en spelre�ls, die wetenskaplike en tegnologiese terminologie, selfs in die daarstelling van �n eie Afrikaanse Bybel - die proses van vernederlandsing waaroor hierdie studie dit het.
In this study an account is given of a phenomenon which becomes apparent when studying correspondence columns of the earliest Transvaal papers, the first Afrikaans Bible as well as Afrikaans spelling rules (as from 1875), viz. that there is a distinguishable difference between early written Afrikaans as used in the Transvaal, and modern Afrikaans, and even between this early Afrikaans and Dutch. This clearly proves that there was a time when Afrikaans did not resemble presentday Afrikaans. Why the change? Change in a language is a natural phenomenon. If change takes place in a multilinguistic situation, it may result in the development of so-called
non-standard varieties of the dominant language.
From 1652 onwards there existed a multilinguistic speech community in South Africa in which different non-standard varieties of the dominant language, Dutch, were found. One of these non-standard varieties developed into Afrikaans (the process of change always originates at a stage of non-standard usage) . In this way the process of Afrikaansification ("verafrikaansing") became complete.
When English became the dominant language in South Africa, Dutch as the formal "high" language and Afrikaans as the so-called "low" variety had to combine forces in order to survive the onslaught of Anglicising influences.
Afrikaans eventually replaced Dutch as the "high" language and even became one of the official languages of South Africa in 1925. This meant that Afrikaans had to hold its own in opposition to English, but it was a question of whether Afrikaans was vigorous enough to do so. As it obviously was not, it had to borrow from the Dutch lexicon, spelling system, word order and syntactic patterns, as well as from Dutch scientific definition and technical terminology. It even took Dutch as a model for the translation of the first Bible in Afrikaans. Thus, the process of the Dutchification of Afrikaans became a reality. This process may be illustrated as follows:
Dutch -----> Afrikaansification -----> Back to Dutch
staan(en) -----> staat ----> staan
� University of Pretoria 1983