Voordat die onderhandelinge oor ’n nuwe grondwet in 1908 begin het, het feitlik almal verwag dat Engels die enigste amptelike taal gaan wees. Nadat Brittanje die Vrystaat en Transvaal in die Anglo-Boereoorlog verower het, was Engels daar, soos in die Kaapkolonie en Natal, die enigste onderwys- en amptelike taal.
Die besluit om twee amptelike tale te erken het die verengelsing van die openbare lewe in Suid-Afrika gestuit. Die twee alternatiewe was ’n langdurige taalstryd om erkenning, of berusting in die alleenheerskappy van Engels, en daarmee saam die agteruitgang en waarskynlik die ondergang van Afrikaans.
Afrikaners het Afrikaans gou opgebou tot ’n volwaardige kultuurtaal. Die gelyke behandeling van die amptelike tale in die staatsdiens, die uitbreiding van moedertaalonderwys na Afrikaanssprekendes en die skeppingskrag van joernaliste, skrywers en ander intellektuele het dit moontlik gemaak.
Die ou bedeling het Afrikaans en Engels bo die Afrikatale bevoordeel, maar in die apartheidstyd is met volwaardige radiodienste in dié tale begin, terwyl televisiedienste vir die vyf grootste Afrikatale ingestel is kort nadat Afrikaans en Engels op TV in gebruik geneem is. Moedertaalonderwys in die Afrikatale is bevorder deur die Wet op Bantoe-onderwys van 1953, wat laerskool-onderwys in die moedertale verpligtend gemaak het.
Hierdie maatreël het die ontwikkeling van die tale aangehelp. In die hoërskole was hulle egter nie voertale nie, onder meer weens ’n gebrek aan handboeke daarin, maar ook omdat die ouers en leerlinge Engels as die taal beskou het wat vir die toekoms noodsaaklik was. Die English Academy het sedert 1970 ’n veldtog gevoer om Engels in swart skole te bevorder. Hoewel hoërskole Afrikaans en Engels kragtens die 1953-wetgewing sover moontlik gelyk moes behandel, het skole meestal verlof gekry om slegs Engels te gebruik. In die 1970’s het party amptenare daardie verlof geweier en die beleid soms onbuigsaam toegepas.
Verset teen apartheid was ’n belangrike rede vir die 1976-opstand. Die voertaalkwessie was iets soos ’n laaste druppel wat die emmer laat oorloop het. In ’n amptelike verslag oor die 1976-onluste is bevind dat die polisie en amptenare ondanks talle waarskuwings nie ’n dreigende gevaar sien kom het nie. Op 16 Junie 1976 het betogings teen die gebruik van Afrikaans begin en oor die hele land uitgebrei.
Anders as wat party mense deesdae dink, was dit nie die bedoeling om Afrikaans deur ’n ander Afrikataal te vervang nie, maar om te verseker dat Engels die enigste voertaal vir hoërskole word. Ná die opstand het die verengelsing van swart onderwys toegeneem. Ook die tuislande het Engels in plaas van die Afrikatale in die onderwys bevorder.
Die slot van die geskiedenis van Afrikaans in die “ou bedeling” mag nie vergeet word nie. Afrikaanse joernaliste, skrywers, akademici en ander intellektuele het ’n nuwe klimaat geskep waarin die bewindhebbers ’n einde kon maak aan die ou orde omdat hulle dit beskou het as in stryd met “voortbestaan deur geregtigheid” (N.P. van Wyk Louw).