Uit ons vrugbare valleie kom daar vruggenot vir vreemde lande. Maar vir die Suid-Afrikaanse vrugtebedryf het sake nie altyd so voorspoedig verloop nie...
Hierdie perskes het destyds van doer in die Kaap in Engeland aangekom. Daarbenewens was dit die eerste keer in die geskiedenis dat Suid-Afrikaanse vrugte so ver vervoer is en nog so vars en smaaklik by hul bestemming aangekom het as die dag waarop hulle gepluk is.
Die geleentheid was beslis ’n hoogtepunt in ons vrugtebedryf se annale. “Met groot genoeë,” het ’n Kaapse koerant destyds geskryf, “het ons gesien hoe kis ná kis oopgemaak word met die inhoud in ’n uitstekende toestand... Die openbare verkoping van hierdie vrugte het ’n sensasie in die vrugtewêreld veroorsaak.”
Met die verbouing en verspreiding van ons sagtevrugte het dit in die begin egter glad nie so voorspoedig gegaan nie. Boere het werklik noustrop getrek. Die wingerdluisplaag het dikwels die wingerde verniel. Hoewel die vrugte buitengewoon goed gegroei het, was die Kaap die enigste afsetplek.
Kort daarna is appel- en lemoenbome en wingerdstokke geplant, en in 1659 is die eerste wyn gelewer. Namate die nedersetting tot ’n kolonie uitgebrei het, het die boorde en wingerde oor die nuut bevolkte valleie versprei.
Toe, met die ontdekking van diamante en goud in die binneland in die laat negentiende eeu, ondervind die vrugtebedryf ’n oplewing. En teen hierdie tyd het boere en finansiers ook reeds hul oë op ’n nuwe teiken gevestig gehad—die vrugtehonger markte van die Ou Wêreld.
Die eerste Suid-Afrikaanse vrugte wat in Londen aangekom het, is blykbaar uit Natal verskeep. Die besending het onder meer lemmetjies, piesangs, perskes en appels bevat en was bestem vir ’n uitstalling van 1887 vir koningin Victoria se goue jubileum.
In 1888 het twee ton druiwe, wat in koelbewaring verskeep moes word, in Kaapstad aangekom etlike ure nadat die skip reeds vertrek het. ’n Week later is die druiwe op ’n skip gelaai wat geen koelruim gehad het nie. Die hele spulletjie was ’n ramp.
Kundiges soos die finansier Cecil John Rhodes, die kweker Harry Pickstone, die vrugteboer Piet Cillie en andere het onskatbare bydraes gelewer, onder meer met die stigting van die Wellingtonse Vrugtekwekersvereniging—die eerste koöperasie in sy soort in Suid-Afrika.
Probleme soos primitiewe vervoermetodes en ’n wisselende mark het middel 1899 gelei tot die stigting van die Westelike Provinsie-Vrugteuitvoerdersvereniging.
Die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog in Oktober het die vereniging se planne ’n tyd lank gekortwiek, ofskoon die vrugtebedryf nie alte nadelig daardeur geraak is nie.
Die Eerste Wêreldoorlog het die bedryf min geknou. Suid-Afrika is wel gedwing om sy uitvoer in te kort, maar nuwe markte in Afrika is in die plek daarvan gevind.
In 1921 is die SA Koöperatiewe Vrugtebeurs in die lewe geroep om al die bestaande vrugtekoöperasies van daardie tyd saam te snoer. Dit is ná vyf jaar opgevolg deur die SA Koöperatiewe Sagtevrugtebeurs. Die twee organisasies het baie baanbrekerswerk gedoen, maar nie die nodige gesag gehad om algemene gehaltestandaarde af te dwing nie.
Wesenlik kon geen sagtevrugtekwekers in Wes-Kaapland en die Langkloof vrugte elders verkoop as aan die Raad of aan ’n verspreider wat by die Raad geregistreer was nie.