Nuwe POF-hoof moet fonds regruk | Maroela Media
Die slagting op Suid-Afrika se paaie kom teen 'n groot koste vir die ekonomie en veroorsaak ongekende pyn en lyding vir diegene wat daardeur geskend word, of geliefdes deur padongelukke verloor het, het Fikile Mbalula, minister van vervoer, Vrydag gesê.
Hy het Vrydag ook aangekondig dat die kabinet Collins Letsoalo se aanstelling as uitvoerende hoof van die Padongelukkefonds (POF) goedgekeur het. Letsoalo neem al geruime tyd in die pos waar. Mbalula het gesê Letsoalo neem die leisels oor op 'n tydstip wat groot uitdagings die POF in die gesig staar en 'n ferm hand nodig is om die fonds te bestuur.
Mbalula het gesê dat die POF, wat deur 'n heffing op brandstof gefinansier word, 'n belangrike rol speel in die skep van 'n maatskaplike veiligheidsnet vir diegene wie se inkomste weens padongelukke verlore is.
"Daar is enorme druk op die POF om sy mandaat na te kom. Elke keer wat iemand op ons paaie beseer word, of hulle nou Suid-Afrikaners of buitelanders is, plaas dit 'n las op die POF.
"Suid-Afrika het wêreldwyd steeds van die hoogste getal padongelukke, -sterftes en -beserings wanneer dit deur die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) met ander lande vergelyk word. In Suid-Afrika sterf meer as 45 mense elke dag en meer as 200 word daagliks weens padongelukke beseer," het Mbalula gesê.
Teen die einde van Maart het die POF se laste op R324 miljard gestaan. Eise van nog R17,2 miljard is boonop afgehandel, maar kon weens kontantvloeiprobleme nog nie uitbetaal word nie.
Mbalula pak die skuld hiervoor op die stygende getal eise en die hoë administratiewe koste daarvan. In die 2019-'20-boekjaar is 102 086 nuwe eise by die POF geregistreer en die R17,2 miljard is verskuldig aan eisers wat gemiddeld reeds vyf jaar lank wag vir hul eise om geskik te word.
"Die POF is dekades lank op 'n finansieel onvolhoubare model bedryf. Die uitdaging is vererger deur die immer stygende koste van die fonds."
Die minister sê van die inkomste wat ingevorder word, word meer as R17 miljard – oftewel 40% – aan administratiewe koste bestee. Eisers ontvang R26 miljard, oftewel 60% van die inkomste.
"Uit die R17 miljard word R10,6 miljard aan regskoste bestee."
Maroela Media het vroeër berig 'n bittere twis heers tussen die einste Letsoalo en die paneel prokureurs wat die (POF) in hierdie stadium verteenwoordig. Die kwessie het reeds in die hof gedraai waar beslis is die prokureurs moet minstens nog vir ses maande voortgaan om op die POF se paneel van prokureurs te dien terwyl die POF sy sake in orde kry.
Lede van dié paneel hou vol hulle doel juis is om te verseker dat die belastingbetaler nie 'n sent meer betaal vir 'n eis as wat hy moet nie – en dat regsverteenwoordigers eise wat ingedien word gemiddeld met tot 77% verminder. "Daar is nie 'n meer kostedoeltreffende manier nie," het 'n prokureur vroeër gesê.
Mbalula sê egter terwyl groot regskoste aangegaan word, word meer as 90% van eise ná vyf jaar buite die hof geskik en dat net 5% van sake eindelik voor 'n regter aangehoor word. Dit maak egter 80% van die siviele hofrol uit. Die verwaarlosing van aanvanklike ondersoeke en die skikking van eise het volgens die minister ook gelei dat die fonds maandeliks gemiddeld 4 353 dagvaardings ontvang.
Volgens die minister benodig hierdie yslike uitdagings nou sterk en visioenêre leierskap.
Mbalula sê die departement werk nou saam met die parlement om te verseker dat die Wetsontwerp op die Padongelukvoordeelskema deurgevoer word. Dié wetgewing moet 'n meer volhoubare model daarstel.
"Die wetgewing gaan die POF nie net meer bestendig maak nie, maar gaan ook verseker dat die bedoelde begunstigdes hulle voordele veel vinniger ontvang sodat hul inkomste ná padongelukke herstel kan word," het Mbalula gesê.
Hy het gesê Letsoalo en die POF-raad se grootse take is om te verseker dat regskoste verminder word, dat die POF se bedryfsmodel van litigasie na eis-administrasie omgeskakel moet word en dat 'n geïntegreerde saakbestuurstelsel in werking gestel moet word om ondoeltreffendheid en bedrog uit te skakel.