Julian Muller se Panenteïsme: 'n Nuwe verstaan van God vir 'n nuwe tyd? | hier staan ek
Wat sê die Bybel oor panenteïsme?
Hier volg 'n vergelyking tussen moderne panenteïsme en die Bybel. Let asb op dat panenteïsme die 'n homogene leerstelling is nie en dat daar in panenteïsme geen ortodoksie bestaan nie. Ek probeer dus nie voorgee dat die onderstaande 'n juiste weergawe is van enige spesifieke panenteïs se wereldbeskouing nie. Maar ek glo tog dat dit die breë stroom van panenteïsme goed verteenwoordig.Ek wil ook duidelik stel dat ek nie 'n kenner is nie, en dat die kennis wat ek in die afgelope paar weke opgedoen het uit verskeie bronne op die internet kom, maar ook uit die volgende boek, wat ek beslis kan aanbeveel:
Kry dit maar op Amazon!
In sommige weergawes van panenteïsisme is god nie die skepper nie maar onstaan hy in verhouding tot die skepping, stuur hy die ontstaan van die skepping, en neem hy dit op in sy wese.
God skep apart van homself. Dit beteken die skepping is nie God nie en God is nie die skepping nie.
Gen 1:2 b: …die Gees van God het oor die waters gesweef.
Rom. 1:25: Dit is hulle wat die waarheid van God verruil vir die leuen. Hulle dien en vereer die skepsel in plaas van die Skepper,aan wie die lof toekom vir ewig.
Kol. 1:16: Want in Hom* is alle dinge geskape wat in die hemel en op aarde is, wat sienlik en onsienlik is… (1933 vertaling)
(* Christus)(Die meeste moderne vertalings gebruik hier die woord "deur".)
Alles is in god geskep, en god is in die skepping. God en die skepping se wesensbestaan (ontologie) word aan mekaar gelyk gestel. Die woord "in" kan verskillend interpreteer word in panenteïsme:
1. Part/Whole Analogical Meaning: Take part in something that is greater and different from any and all the parts. The world is in God by participating in God through being and action.
2. Emergence Analogical Meaning: A specific part/whole analogy that indicates that being in something is to be at least a partial source for a more complex entity.
3. Mind/Body Analogical Meaning: The mind provides structure and direction to the organization of the organism of the body. The world is God's body in the sense that the world actualizes God and manifests God while being directed by God as different from the world. Many but not all panentheists utilize the mind/body analogy to describe the God/world relation in a manner that emphasizes the immanence of God without loss of God's transcendence.
God is 'n dipool, as gees is hy ewig en oneindig, as sigbare skepping is hy tydelik en beperk. Die skepping het dus deel en neem dus deel in die godheid.
God is radikaal anders is as die skepping (transendent). Hy is ook groter as die skepping. Hy is ewig (buite tyd, nie gebonde aan tyd nie), alwetend en almagtig.
Jes. 44:7: Wie soos Ek is, laat hom dit sê, laat hom sy saak stel en dit aan My voorlê; laat hom 'n verklaring gee van wat gebeur het vandat Ek my volk lank gelede gemaak het en ook van wat salgebeur; laat hy vertel van die dinge wat kom.
God is nie transendent in die sin dat hy anders is as die skepping nie. Hy is slegs transendent in soverre hy groter is as die skepping. Alhoewel hy ewig is, is hy nie noodwendig almagtig en alwetend nie. Panenteïsme is 'n blatante ontkenning van God se eis van eksklusiwiteit soos blyk uit Jesaja 44:7.
Ps.139:7: Waarheen sou ek gaan om u Gees te ontvlug? Waarheen sou ek vlug om aan u teenwoordigheid te ontkom? Klim ek op na die hemel, is U daar, gaan lê ek in die doderyk, is U ook daar. Vlieg ek na die ooste, of gaan woon ek in die verre weste, ook daar lei u hand my, hou u regterhand my vas.
Matt. 1:23: Die maagd sal swanger word en 'n Seun in die wêreld bring, en hulle sal Hom Immanuel noem. Die naam beteken God by ons.
Moltmann stel "perikorese", die verhouding tussen die persone van die drie-eenheid, as die model van die verhouding tussen god en die skepping. Jesus se posisie in die godheid is die model vir ons eie uiteindelike posisie in die godheid.
* Die 1933 vertaling sê: "…Ek het uit God uitgegaan en gekom…" – "emanated from God."
Die hele skepping en dus alle mense kom van god af. Die hele skepping en dus alle mense het uit god gegaan en gekom. ("Emanated from God.")
Dit is 'n direkte ontkenning van Jesus se aansprake op eksklusiwiteit in Johannes 6 en 8.
Dit is 'n direkte ontkenning van Romeine 8:9 wat leer dat slegs die wie aan Christus behoort sy Heilige Gees het.
God is persoonlik.Dit beteken hy het al die kenmerke van 'n persoon, naamlik emosies, intellek en wil.
Joh. 2:16: God het die wêreld so liefgehad…
Ps. 139:14: Ek wil U loof, want U het my op 'n wonderbaarlike wyse geskep. Wat U gedoen het, vervul my met verwondering. Dit weet ek seker: geen been van my was vir U verborge toe ek gevorm is waar niemand dit kon sien nie, toe ek aanmekaargeweef is diep in die moederskoot. U het my al gesien toe ek nog ongebore was, al my lewensdae was in u boek opgeskrywe nog voordat ek gebore is. Hoe wonderlik is u gedagtes vir my, o God, hoe magtig hulle almal!
Joh. 6:40: Dit is die wil van my Vader: dat elkeen wat die Seun sien en in Hom glo, die ewige lewe sal hê…
God is transpersoonlik, in die sin dat elke persoon, (maar wel ook plant, klip, ster en sterrestelsel) in die skepping in wese god is. Volgens Histories-trinitariese panenteïsme is god ook drie-enig, vader, seun en gees. (Nie alle panenteïste onderskryf die drie-eenheid nie.)
Die gevolgtrekking is dat die drie-enige God soos in die Bybel openbaar word nie werklik spesiaal is nie. Ons is tog almal deel van god en dus in wese deel van 'n multi-enige god!
Jes.41:4: Wie het dit bewerkstellig, dit gedoen? Wie het die verloop van dinge van die begin af bepaal? Dit is Ek, die Here! Ek is die eerste, en wanneer die laaste dinge gebeur, sal Ek nog die Here wees.
Jes. 45:9: Ellende wag vir hom wat die Een verwyt wat hom gevorm het, 'n potskerf tussen potskerwe van klei. Durf die klei vir die een wat dit vorm, sê: "Wat maak jy?" Durf wat jy gemaak het, van jou sê: "Hy kan nie sy hande gebruik nie!"
kan god nie volle beheer hê oor wat die mens doen nie.
ken god nie noodwendig die toekoms nie.
leer god uit die mens se vryekeuses
dra die mens se vrye keuses by tot die aktualisering van god: Die skepping (mens) is deel van die proses waardeur god as ewige, transendente moontlikheid 'n immanente werklikheid in tyd word.
Die mens se vryheid beperk dus god se vryheid binne die grense van die mens se keuses in tyd.
Dit is in skrille kontras met die boodskap van die Bybel, soos in bv. Jesaja hierbo dat God soewerein is en dat geen mens sy vryheid sal beperk nie!
Omdat alles in god is en god in alles is sonder enige ontologiese onderskeid word alle sonde in god, as deel van god, gepleeg. Panenteïsme verklaar die bestaan van boosheid en sonde op grond van god se onmag om dit te keer! 'n Panenteïstiese god kan dus in beginsel potensieel heilig wees, of heilige voornemens hê, maar beslis nie in praktyk heilig wees nie.
Omdat die skepping onvolmaak is as gevolg van die sonde is dit ook vir god onmoontlik om volmaak te wees!
Die mens spruit voort uit god. Die mens is dus in wese god, of 'n inkarnasie van god. Die mens is dus veel meer as net die beeld van god.
Die sondeval 'n onvermydelike gevolg van die skepping, omdat dit die afskeiding van vrye skepsels van god is.
Luk. 13:34: Jerusalem, Jerusalem! Jy wat die profete doodmaak en die boodskappers stenig wat na jou toe gestuur is, hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak soos 'n hen haar kuikens onder haar vlerke, maar julle wou nie!
Omdat die mens se vrye wil 'n genadegawe van God is, perk dit geensins God se vrye wil in nie – God kan dit op enige oomblik wegneem.
Eks 9:12: Tog het die Here die farao nog steeds koppig laat bly.
God het Farao hom sy vrye wil ontneem.
Die mens is dus vry net in soverre sy vryheid met God se wil ooreenstem, met ander woorde soos God dit toelaat. God se absolute vryheid beperk die mens se vryheid binne die grense van die ewige Goddelike wil.
Die mens het absolute vrye wil omdat hy deel in die godheid, en vrye wil is 'n kenmerk van god.
Die mens se vrye wil beteken egter dat god ingeperk word.
Die mens het sy vrye wil gebruik om te sondig. Vrye wil maak sonde moontlik. Alhoewel God by volle mag is om die sonde te keer, laat hy dit toe volgens sy ewige raadsplan.
Gen. 3:17: Vir die mens het die Here God gesê: "Omdat jy na jou vrou geluister het en geëet het van die boom waarvan Ek jou verbied het om te eet, "is die aarde deur jou toedoen vervloek; met swaarkry sal jy daaruit 'n bestaan maak, jou lewe lank; die aarde sal vir jou dorings en dissels laat uitspruit, en jy sal veldplante eet; net deur harde werk sal jy kan eet, totdat jy terugkeer na die aarde toe, want daaruit is jy geneem. Stof is jy, en jy sal weer stof word."
Die mensdom het sy skeppingsposisie in Christus verloor met die sondeval en is van God verwyder.
Gen. 3:23: Daarom het die Here God die mens weggestuur uit die tuin van Eden uit om die aarde te gaan bewerk, die aarde waaruit hy gemaak is. Die Here God het die mens uitgedryf, en om die toegang tot die boom van die lewe te bewaak, het Hy oos van die tuin van Eden gerubs gesit, en ook 'n vlammende swaard wat heen en weer beweeg.
In die panenteïtiese wereldbeeld kan verwydering van god slegs beteken dat die mens nie meer bewustelik god is nie, of dat hy op een of ander manier mislei is om te dink hy is nie god nie.
Es. 28:6: "Daarom," sê die Here my God, "omdat jy jou verbeel het jy is 'n god, daarom gaan Ek ander nasies, wrede volke, teen jou laat optrek.
Hoe kan god teen homself rebelleer? Die mens is 'n spruit van god, deel van god en dus self goddelik. Panenteïsme stel dus die mens gelyk aan god. Die konsep van sonde as rebellie teen god kan nie regtig bestaan in panenteïsme nie.
Die naaste wat panenteïsme aan sonde kan kom, is dat ek as mens nie besef dat ek eintlik god is nie. Ek het kontak met my ware self (my godheid) verloor. Of dat ek my vrye keuses uitoefen in teenstryd met god se visie vir homself en dieskepping.
Rom. 5:10:Aangesien ons, toe ons nog vyande was, deur die dood van sy Seun met God versoen is, staan dit soveel vaster dat ons, noudat ons versoen is, deur die lewe van sy Seun gered sal word.
Omdat daar nie regtig 'n konsep van verwydering van god in panenteïsme kan wees nie, is daar ook nie werklik 'n konsep van versoening nie. God en die skepping ondergaan 'n evolusionêre proses waardeur die hele skepping weer met die godheid saamsmelt. Hierdie samesmelting word beskryf in terme van die drie-eenheid. Die mensdom word dus opgeneem in die godheid van die een god, as afsonderlike persone, soos wat die lede van die drie-eenheid steeds afsonderlike persone is.
Verlossing is herwinning van ons posisie in Christus.
Omdat engele manifestasies van god is kan hulle nie teen god rebeleer nie. In panentiesme is daar dus 'n paar moonlikhede:
God is beide goed en boos. (dualisme) Boosheid en sonde is 'n manier waarop god nuwe ervarings opdoen.
God is goed maar onmagtig om die bose te keer omdat sy almag ingeperk word deur die die vrye wil van dieskepping.
Satan en sy demone bestaan nie.
Die hel bestaan, en is ewige, bewustelike verwydering van God. Die hel is dus 'n deel van die skepping waar God nie is nie, of alternatiewelik 'n skepsel se toestand van totale verwydering van God.
Die hele skepping is in god, daarom is daar geen plek in die skepping waar god nie is nie, of geen denkbare toestand van 'n skepsel van totale verwydering van god nie. Die totale afwesigheid van god beteken dus ook die totale afwesigheid van skepsels.
Alhoewel panenteïste in teorie die konsep van hel mag beaam, is die konsep van die hel logies onmoontlik in panenteïsme.
Die mens is by uitstek toegerus om die waarheid te vind, omdat hy in wese god is. Sy soeke na waarheid keer hom in homself, dit is 'n reis van self ontdekking totdat hy god in homself ontdek.
Mat. 16:17: Gelukkig is jy, Simon Barjona," het Jesus vir hom gesê, "want dit is nie 'n mens wat dit aan jou geopenbaar het nie, maar my Vader wat in die hemel is."
1 Kor. 12:3: …niemand kan sê: "Jesus is die Here" nie, behalwe deur die Heilige Gees.
God openbaar die waarheid van die Bybel aan gelowiges direk en persoonlik deur die inwoning van sy Gees. Ons ervaar persoonlik hoe God sy openbaring (die Bybel) in ons lewens lewend maak. Slegs deur 'n persoonlike ontmoeting met die Jesus van die Bybel kan ons die Bybel verstaan.
Julian Muller: "Eie ervaringe kry geldigheid en mense ontvang vrymoedigheid om daaroor te praat en aanvaar nie meer die konsep van 'n "hoër werklikheid" wat voorskriftelik vir die aardse lewe funksioneer nie."
Die mens deel in god se wesensbestaan. Die mens spruit voort uit god, is in god en sal uiteindelik terugkeer na die wese van god. Ditplaas die mens dus op dieselfde vlak as die persone van die drie-eenheid.
Die mens se absolute vryheid beperk god se vryheid binne die grense van die mens se keuses in tyd.
Dit is in direkte konflik met wat die Byble leer: Dat God se absolute vryheid die mens se vryheid beperk binne die grense van die ewige Goddelike toelatende wil.
Die mens se vryheid is groter as die van God, omdat die mens se vryheid god se vryheid beperk.
Panenteïsme plaas die mens dus bo God. Dit is rebellie teen God.
Dit is duidelik dat hy God se openbaring (die Bybel) wat "van bo afgekondig word" as verslawende kettings beskou, en dat die mensdom bevry moet word van God se absolute aanspraak op hulle lewe.
Moderne panenteïsme is die direkte afstammeling van Plotinus se neoplatonisme. Dit staan in opposisie teen die Bybel se teïsme. Panenteïsme is egter nie beperk tot westerse filosofie nie. Alhoewel oosterse filosofiee grotendeels panteïsties is (Alles is god), is daar 'n beduidende panenteïstiese tradisie in beide Hinduisme en Buddhisme. Panenteïsme is ook die wêreldbeeld van verskeie takke van die New Age beweging en Wicca (neopaganisme met bande met satanisme).
As dit nie koue rillings teen jou ruggraat laat afgaan nie, het jy nie onlangs die boek van Openbaring gelees nie…
8 thoughts on "Julian Muller se Panenteïsme: 'n Nuwe verstaan van God vir 'n nuwe tyd?"
Pingback: Die Algemene Sinode van 2011 en die duiwel. « hier staan ek
Veneto Keyter said:
Vir my lyk dit eerder na panteïsme wat hier uitgelê word. Panenteïsme in die hande van 'n gelowige wil juis die transendensie van God uitlig teenoor panteïsme, asook die nabyheid en inwoning van God as Heilige Gees teenoor die heersende deïstiese godsbeeld van gelowiges. Dit is inderdaad so dat dit 'n "vae" begrip is, juis daarom is dit 'n woord wat met Christelike betekenis gevul kan word sodat die metaforiese waarheid daarvan ons ander geloofsbegrippe met hulle oorspronklike krag kan vul (dink Drie-Eenheid). Ons sou tog nooit enige ander geloof of filosofie se beperkte konsep van 'n spesifieke wêreldbeeld kon aanvaar nie … juis daarom dat ons moet praat oor dit wat ons huidige gods- en wêreldbeeld vorm.
Ek het in my artikel die verskille tussen die Bybel en panenteïsme uitgelig. Om verwarring te vermy beskryf ek nou hier die verskille tussen panenteïsme en panteïsme:
Panenteïste glo god is groter as die skepping. Panteïste glo god en die skepping is identies.
Panenteïste glo dat god die skepping voorafgaan en na die skepping steeds sal bestaan. Baie panteïste glo die skepping is slegs 'n illusie (maya) en dat die god en die skepping oneindig is in tyd. Alles wat is was en sal weer wees (samsara).
Panenteïste glo die mens het libertariese vryheid. Panteïste glo die mens het geen persoonlike vryheid nie.
Panenteïste glo dikwels god is persoonlik. Panteïste glo god is nie persoonlik nie, slegs die avatars is (Hinduisme). Buddhisme is in wese ateïstiese (lees onpersoonlike) panteïsme.
Deïsme is nie Bybels nie, dit is Platonisme, en is ook nie die heersende Godsbeeld van enige gelowiges wat ek ken nie. Liberale teoloë is lief om strooipoppe te skep en dit dan aan te val, en dan hulle teologie as alternatief aan te bied.
Panenteïste, veral Moltmann is lief vir drie-eenheidsteologie om die volgende rede:
Christus is God, die Bybel leer dit vir ons.
Christus is ook skepping, (Sy fisiese liggaam en menslike aard) die Bybel leer dit ook vir ons.
Moltmann beweer dat Christus die model is waarvolgens die hele skepping opgeneem sal word in god. (Perikoretiese panenteïsme) Hy gebruik dus die leer van Christus se Godheid om die mens se eie godheid filosofies te vestig!
Moltmann gebruik die Bybel breedvoerig, maar sy teologie is 'n direkte onkenning van Christus se eise van eksklusiwiteit soos ek in my artikel uitwys.
Panenteïste gebruik die leer van die Drie-eenheid om die filosofie te vestig, maar vernietig die waarheid van die Drie-Eenheid in die proses, omdat die skepping gelyk stel aan Christus.
Pingback: Plaas die Algemene Sinode van 2011 onder die Kerklike Tug! « hier staan ek
Pingback: Emergents, Ekumenisme en die Pous « hier staan ek
Pingback: Anatomie van 'n emergent preek: Die wolf in skaapsklere in aksie. « hier staan ek
Pingback: Dr Ben du Toit ontken hy is 'n panenteïs en weerspreek sy eie boek so direk. Maak dit sin? « hier staan ek
Pingback: Kerkbode kry Theo Geyser om die emergent kerk te verdedig. Is Theo Geyser enigsins 'n Christen? « hier staan ek