So het God man en vrou gemaak…
Gelyke vennote in alle opsigte
Genesis 1:26-31, 2:18-25: Saamgestel deur : Prof Francois Swanepoel: Epos: swanema@telkomsa.net
Genesis 1 en 2 is net die eerste twee hoofstukke in die Bybel nie. Dit is as sodanig eintlik 'n inleiding tot die Bybel. 'n Belangrike inleiding. In baie opsigte 'n samevatting van waaroor die in die hele Bybel gaan. Dit wil nie vir ons 'n wetenskaplike verklaring bied van die ontstaan van die heelal nie, maar wil bely dat alles uit God en deur Hom en tot Hom is.
In hierdie inleiding vind ons nie net belangrike uitsprake oor die Here en die verhouding tussen die Here en die kosmos en die Here en mense nie. Ons vind hierin ook belangrike opmerkings in verband met die mens en die verhouding tussen man en vrou.
In Genesis 1:27 lees ons: "God het die mens geskep as sy verteenwoordiger, as beeld van God het Hy die mens geskep, man en vrou het Hy hulle geskep". Hiermee word 'n aantal belangrike sake aangeroer. Die mens is geskep as die verteenwoordiger en beeld van God. In Genesis 1 val die klem op God as die Skepper-Koning. Hy was van die begin af Koning, word reeds in die eerste woorde beklemtoon. Die woord wat vertaal is met in die begin, is naamlik 'n tegniese term wat die begintyd van die koningskap van die koning aandui. In daardie tyd het die koning net op die nuwejaarsdag amptelik die troon bestyg. Die tyd dat hy as koning geregeer het voor die nuwejaarsfees en amptelike troonsbestyging, word dan met die woord: in die begin, aangedui. As God dan in die begin alles geskep het, word daarmee gesê dat Hy koning was nog voor daar iets was. Hy skep vir Hom 'n koninkryk. God is Koning. Hy is in sy wese Koning. Hy het selfs nie 'n koninkryk nodig om koning te wees nie. Hy skep 'n koninkryk nie omdat Hy dit nodig het nie, maar omdat Hy wil.
In hierdie koninkryk maak Hy die mens sy verteenwoordiger. Die mens is gemaak om God te verteenwoordig. Ons is hier om God se ambassadeurs te wees. Die mens is ook gemaak as God se beeld. Die woord wat hier gebruik word, dui op 'n skaduwee of skadubeeld. Ons is God se skaduwee op aarde. Hiermee word 'n paar dinge geïmpliseer. 'n Skaduwee kan nie onafhanklik funksioneer nie. Ons skaduwees is onlosmaaklik aan ons gebonde en kan nie sonder ons bestaan nie. Ons skaduwee vind sy bestaan in die verbondenheid aan ons. So kan die mens nie sonder God bestaan of werklik mens wees nie. Om mens te wees, is om aan God verbonde te wees. Dit is verder so dat 'n skaduwee nie die aandag kry nie, maar die aandag vestig op die persoon wie se skaduwee dit is. As ons 'n skaduwee sien, is ons bewus van die teenwoordigheid van iemand en kyk ons byna onwillekeurig om te sien wie dit is wat teenwoordig is. So is die wese van die mens sy verbondenheid aan God en sy doel om ander bewus te maak van die teenwoordigheid van God. Daar is helaas ook 'n derde aspek. Die skadukant van die skaduwee. Die skadukant is die donker kant. So is die mens die donker kant. Die mens is die skadu en donker kant van bedreiging, van onderduimsheid, van agterbaksheid, van opstand en so aan. Genesis 1:27 bevat 'n helder tekening van die mens, sy wese, doel en sy swakheid.
Genesis 1:27 bevat ook 'n uiters belangrike stelling oor die verhouding tussen die geslagte. "God het die mens geskep as sy verteenwoordiger, as beeld van God het Hy die mens geskep, man en vrou het Hy hulle geskep". God het man en vrou op presies dieselfde manier geskep. Daar is nie onderskeid nie. Man en vrou het dieselfde wese; dieselfde doel en dieselfde swakhede. Daar is nie onderskeid tussen die geslagte nie. Hulle is presies dieselfde. Soos die man is, is die vrou en andersom ook! Miskien sou dit meer korrek en beter gewees het om die laaste woorde te vertaal met: manlik en vroulik het Hy hulle geskep. Dit gaan nie oor 'n aanvanklike oerpaar nie, maar oor elke man en vrou. Ook ons. Vandag nog is ons die verteenwoordigers van God, geskep as sy beeld en as volkome gelykes hierin. Mans is nie beter as vrouens nie. Vrouens is ook nie beter as mans nie. Man en vrouens verskil ook nie in wese of doel of swakheid nie. Beide mans en vrouens is verteenwoordigers van God; is God se skaduwees.
Die veroordeling van die ongelykheid tussen die geslagte is dus geen moderne stryd nie. Dis iets wat al in die heel eerste hoofstuk van die Bybel aangespreek word. Dit is dus iets waarvoor die gelowiges in die tyd van die ballingskap gestry het. Mans en vrouens is gelyk. Daar mag nie onderskeid getref word nie. Diskriminasie is uit; misbruik en mishandeling kan nie geduld word nie. Dit druis in teen die heel eerste en belangrikste uitspraak oor menswees en die verhouding tussen die geslagte in die Bybel.
Is dit net Genesis 1 wat so sê? Genesis 2 is 'n heel ander verhaal as Genesis 1. Trouens, as mens hierdie twee verhale langs mekaar plaas, is daar baie verskille en bykans geen ooreenkomste nie. Die verskille sluit nie net taalverskille in nie, maar ook verskille ten opsigte van agtergrond, doel, boodskap en natuurlik inhoud.
In Genesis 1 is die mens die verteenwoordiger en skaduwee van God en kry die mens die opdrag om oor die aarde te heers. Die mens kry dus 'n heerserstaak al is dit 'n afgeleide heerserstaak, naamlik om as verteenwoordiger namens God te heers. Die mens beklee 'n hoë posisie. Hier word dan gesê dat die mensdom uit twee geslagte bestaan.
In Genesis 2 het ons 'n boereverhaal. Geskryf deur iemand wat uit 'n wêrelddeel soos ons Namakwaland kom. Uit 'n harde, dorre en barre wêreld wat in 'n blomtuin verander as dit gereën het. Hier word op so heerliks aardse manier vertel hoe die Here God klei gevat het en 'n moddermannetjie gemaak het. Hy het toe asem in die moddermannetjie geblaas en hom so lewend gemaak. Die man het baie werk gekry en het maar swaar gekry omdat hy alleen was. Toe het die Here God hom diep laat slaap, een van sy ribbebene gevat en 'n vroutjie gemaak sodat die man nou darem 'n maatjie gehad het.
Wat van belang is, is dat ook in hierdie verhaal die Here God die skepping van die vrou motiveer. "Dit is nie goed dat die mens alleen is nie. Ek sal vir hom iemand maak wat hom kan help, sy gelyke" (Gen 2:18). Die vrou word gemaak omdat die man sonder haar darem heeltemal te alleen is. Onvolledig. Eensaam. Leeg. Die vrou word dan gemaak om die man te help. Wat hier baie belangrik is, is die feit dat die woord vir helper hier in die manlike vorm is en nie in die vroulike vorm soos mens sou verwag nie. Die rede daarvor is waarskynlik dat die indruk nie geskep moet word dat die vrou daar is om op seksuele gebied helper van die man te wees nie. Dis glad nie ter sprake nie. Die vrou is hiervolgens nie in die eerste of primêre plek gemaak om in die man se seksuele behoeftes te voldoen nie. Sy is sy helper op alle vlakke.
Dit word baie uitdruklik en met beklemtoning gesê dat die vrou gemaak is as die gelyke helper van die man. Sy is nie sy slavin nie; nie sy ongeskikte nie; nie 'n gebruiksvoorwerp en iemand wat sommer niks beteken of werd is nie. Die vrou is niks minder as die man se gelyke helper nie; in alle opsigte sy gelyke. Sy kan hom volledig in die oë kyk. Sy staan in alle opsigte direk langs hom is nie die ondergeskikte nie. Nie agter elke man nie.
Mens kan dan mos die logiese afleiding maak dat as die vrou die gelyke helper van die man is, die man eintlik ook die gelyke helper van die vrou moet wees. Hulle is mos gelykes. As gelykes moet hulle mekaar help en is hulle op mekaar aangewese. Dan is die een nie meer gelyk as die ander nie of dat die een meer helper as die ander nie.
Dit is belangrik dat die eerste beginsel sake wat oor die man en vrou gesê word en wat die wesenskenmerke van die verhouding tussen man en vrou uitspel, juis beklemtoon dat man en vrou gelyk is. Dit word nie minder as twee keer in dié gedeeltes genoem nie. Dit kom voor in beide vertellings wat in baie opsigte heeltemal van mekaar verskil.
Dit vra daarom ons ernstige aandag. As ons erns maak met wat in Genesis 1 en 2 oor die mens en veral die verhouding tussen man en vrou gesê word, sal dit stewige fondamente vir ons huweliksverhoudings en ook vir ons gesinlewens en ons familieverhoudings lê.