Die Gelofte van ‘n Verbondsvolk | Maroela Media
Met die aanbreek van die Groot Trek was dit duidelik, onder andere uit Piet Retief se Manifes in die Grahamstown Journal dat die Voortrekkerleiers die trek as deel van die handeling van ‘n volk beskou het wat in die Verbondsgenade en –verbintenis van God gestaan het. Dit het behels ‘n liefde vir God, en liefde vir die naaste.
Met Verbondsvolk word die Nuwe Testamentiese begrip daaraan gekoppel: Die Christene wêreldwyd wat die nuwe Verbondsvolk geword het teenoor die Israeliete as Verbondsvolk van die Ou Testament.
Die betekenis van ‘n Gelofte en Geloftedag
Nog ‘n voorbeeld van ‘n gelofte uit die na-Bybelse era is die gelofte wat Jeanne d’ Arc afgelê het om die Engelse besettingsmag in Frankryk te verslaan. Ook tydens die tyd van die gildes moes nuwe gildelede ‘n gelofte aflê, ‘n duidelike aanduiding dat die gildes wegbeweeg het van die heidense, Nordiese herkoms daarvan. Die moderne neiging is dat die Christen, in sy sondebewustheid en onvermoë om ‘n Gelofte te kan hou, eerder God om Sy genade en vergifnis bid. Dit word veral geput uit Matt 5: 37: “Maar laat julle woord wees: Ja ja, nee nee. Wat meer as dit is, is uit die Bose.”
Die interessante is dat sommige Bybelvertalings die Griekse woord wat hier met “Bose” vertaal, vertaal as “bose een” omdat die grammatikale konteks op ‘n persoonlike verwysing dui, d.w.s. die duiwel. Die persoon moet ‘n persoon van sy woord wees sonder om te sweer. Ook taalkundig het die woord verouderd geraak, en verwys die Gelofte in Afrikaans byna uitsluitlik na een Gelofte, die Gelofte van Bloedrivier. Ook uit die Nederlandse literatuur is die woord “Gelofte” nou skraps, en waar dit opgespoor word verwys dit meestal na die naam van ‘n restourant in Vlaams-Brabant, De Gelofte. Ongelukkig word “Gelofte” ook dikwels vir kommersiële doeleindes misbruik, soos waar ‘n firma deur sy naam die beeld te verskaf van ‘n instansie wat by sy reklame-aansprake hou.
Vir ongeveer 40 jaar na Bloedrivier is die Gelofte nie onderhou nie. Uit die preek van ‘n Geloftediens van die NG Kerk Saldanha blyk dit dat Andries Pretorius dit self ook nie onderhou nie. Eers in 1864 het die Sinode van die NG Kerk in Natal besluit dat al hulle gemeentes die dag plegtig sal vier. Op 16 Desember 1866 is die eerste grootskaalse byeenkoms by Bloedrivier gehou. Daar was ook leiers uit die Zoeloevolk teenwoordig en hulle het saam met die Boere deel geneem aan die opstapeling van klippe as gedenkteken van die slag. Die bedoeling was heel duidelik dié van versoening.
Ds. Cachet het by die geleentheid ‘n oproep gedoen vir die evangelisasie onder die heidense Zoeloes en koning Setswhayo se boodskap is ook daar gelewer. In die ZAR is eers in 1865 die dag as ‘n openbare vakansie dag verklaar, maar eers in 1877 die eerste keer gevier. Min van die boere het hulle egter daaraan gesteur en het op die dag krieket gespeel of jagpartytjies gehou. In 1891 het pres. Paul Kruger gevra dat die fees ‘n godsdienstige karakter moet dra. Eers in 1894 het die Republiek van die Vrystaat Geloftedag as vakansiedag verklaar. In 1910 met Uniewording is die dag as nasionale vakansiedag oor die hele land gevier.
‘n Groot deel van die tragedie rondom Geloftedag vandag benewens dat baie Afrikaners hulle nie meer daartoe gebonde voel nie, is dat dit dikwels oor die jare vir politieke en selfs godsdienstige doeleindes gekaap is. Die Bybelse en historiese konteks waarbinne dit afgelê is word dikwels geïgnoreer.
“Gaan dan heen, maak dissipels van al die nasies. Doop hulle in die Naam van die Vader, Seun en Heilige Gees en leer hulle om alles te onderhou wat ek julle geleer het. En kyk, ek is met julle tot aan die einde van die wêreld.” -Matteus 28
Die historiese konteks word deur ‘n wye verskeidenheid dokumente vervat, waarvan Retief se manifes wat in die Grahamstown Journal gepubliseer was, waarskynlik die duidelikste is. Hieronder van die belangrikste punte.
1. Ons is vasbeslote om, waar ons ook al mag gaan, die regverdige beginsels van vryheid hoog te hou; maar terwyl ons sal sorg dra dat niemand in ‘n toestand van slawerny gehou word nie, is ons ook vas beslote om sodanige wette daar te stel wat misdaad sal onderdruk en ‘n behoorlike verhouding tussen heer en diensbode sal bewaar.
2. Ons verklaar plegtig dat ons hierdie Kolonie verlaat met die begeerte om ‘n rustiger lewe te lei as wat ons tot hiertoe gedoen het. Ons sal geen volk molesteer nie en aan niemand die geringste eiendom ontneem nie; maar as ons aangeval word, sal ons ons ten volle geregverdig beskou om ons persoon en eiendom tot die uiterste te verdedig teen enige vyand.
3. Ons stel ons voor om in die loop van ons trek, en wanneer ons aangekom het in die land waar ons gaan woon, ons bedoelings en ons begeerte bekend te maak aan die inboorlingstamme, asook ons begeerte om in vrede en vriendskap met hulle te leef.
As ons Geloftedag om die regte redes vier, is dit goed. As Geloftedag egter vir ander doeleindes misbruik word soos motivering om weg te staan van die Evangelisasietaak teenoor alle volke, of om ‘n toestand van onvrede of die vernedering van ander te dryf, kla daardie hulself aan – en omdat dit ‘n Geloftes is, voor God self.
In Piet Retief se manifes wat hy in die Grahamstown Journal gepubliseer het word die redes vir die Groot Trek aangedui. Die redes kom baie met dié van vandag ooreen: misdaad wat plaasmoorde insluit, owerheidsoptredes wat behoorlike selfverdediging moeilik maak, die blaam wat op ‘n onregverdige wyse op die boere gepak word met die gevolg ‘n land waarin daar geen vooruitsig meer bestaan op die geluk of vrede van hul kinders nie.
Die Afrikaner is vandag weer op trek. Soos destyds met die verskillende trekgeselskappe waarvan sommiges hoogs riskante trektogte die onbekende ingevaar het, is daar vandag ook trekke in verskillende geografiese en geestelike rigtings. Een trekgeselskap het in geheel weens aanvalle en malaria en ander onbekende siektes verdwyn. Soos destyds sit heelwat van die onderskeie leiers nie langs dieselfde vuur nie. Wat hulle in gemeen het was hul geloof in God en die wete dat hulle anders is – soos Retief dit gestel het – aan heilige grond gebind is. Ongeag die benadering wat Afrikaners vandag volg, moet hulle kennis neem van die lesse uit die geskiedenis, en die vernaamste les is: Ongeag hoe sake dan lyk, vertrou in God en soek om Sy wil te doen.
As Afrikaners vanjaar se nuuswaardighede in oënskou moet neem sou die misdaadsituasie, Malema se woeste uitsprake en die gereelde kwasi-godsdienstige uitsprake van pres. Jacob Zuma seker uitstaan – en anstoot gee. Die kritiek waaronder boere opnuut vir onder meer die sogenaamde mishandeling van hul werkers moes deurloop het egter ook baie aandag getrek.
Vir die voornemende Trekkers was dit nie anders nie. Andries Stockenström, wat as luitenant-goewerneur die goewerneur in die grensgebied verteenwoordig het, het ook verslag op verslag oor die verslegtende omstandighede ontvang, en tog die boere gemaan om nie die, soos hy dit gestel het, “dwaasheid van die trek aan te pak nie.” Veel erger was egter die invloed van veral sendelinge, waarvan baie niks anders as negrofilistiese menseregteaktiviste was nie. Soos daar vandag gereeld gehoor moet word dat swart mense per definisie nie rassiste kan wees nie, is die indruk destyds ook gewek dat nie-wittes eers gelyk sou wees wanneer hulle meer gelyk as die wit bevolking sou wees. Die edel barbaar kon per definisie nie ‘n voet verkeerd neersit nie. Vanuit hierdie geledere is die een smeerveldtog na die ander op die boere geloods, en omdat dit uit sendeling-geledere gekom het, is dit dikwels oorsee geglo.
Die werklikheid het ietwat anders gelyk. Louis Trichardt, byvoorbeeld, het op grond geboer wat hy van die Xhosa-hoofman, Hintsa gehuur het. Hy het eers hier verkas toe daar oorlog tussen Hintsa en die Britse regering uitgebreek het. Verder was die Trekkers geen barbare nie. Trichardt het byvoorbeeld behoorlik dagboek gehou, maar die duidelikste demonstrasie dat dit hier om beskaafde mense gehandel het, was die sentrale plek wat die Bybel ingeneem het. So skryf die reeks, Drie Eeue, oor die voorbereiding vir die Trek: “Die gereelde daaglikse huisgodsdiens is van baie groot belang en het die trekkers bewaar van verval. Dit is die grondslag van hul beskawing….In die huis neem hierdie boek die ereplek in, en op die trek sal dit ook nie minder die geval wees nie.”
Dat die gelowige trekkers hulle in ‘n situasie van nood ‘n Gelofte sou maak, was ‘n feitlik onvermydelike. Net so belangrik is dit dat Afrikaners vandag steeds, ongeag al die aanslae, hul Christelike geloof koester en aan hul nageslag oordra – maar ook nooit die sendingtaak versaak nie.
Ook vandag ervaar Afrikaners die sensasie van ‘n oormag. Om enkeles toe noem: Die grondwet waarborg taalregte, maar Pansat, ‘n taalwaghond ingestel ingevolge die grondwet, hou steeds vol dat die owerheid self die grootste oortreder van die taalbepalings is. Pas het ‘n groep Afrikaanse instellings waaronder Afriforum en Solidariteit aangedui dat hulle ‘n hofbesluit wat toelatingsvereistes vir skole uit die beheerrade se hande neem, op appèl gaan neem. Veral Afrikaanse skole word geteiken.
Hoewel daar Afrikaners lid van die ANC is nie, sal hulle ‘n onbeduidende invloed binne dié organisasie uitoefen. Menslik gesproke, teen so ‘n oormag en ‘n beleid van regstellende aksie is die Afrikaner tot ondergang gedoem. Vandag mag Afrikaners in politiek en staatkunde verskil oor wat in die beste belang van die volk is – maar daar moet noodwendig een gemene deler wees – die geloof en vertroue in God.
Trouens, dit is ‘n oop vraag of die Kersfees wat ons vandag in Suid-Afrika ervaar, en toenemend met ‘n Happy Holidays op TV en elders gevier word, iets met die Christene se Christusfees gemeen het. Trouens, ons hoor al meer dat om Christus aan Kersfees te koppel, aanstoot aan nie-Christene gee. So word die Christen-Afrikaner al hoe meer ‘n vreemdeling in sy eie land.
Enkele jare gelede, ingevolge ‘n gebruik in die nuwe Suid-Afrika, het Versoeningsdag se vakansiedag op die 17de geval, omdat die 16de op ‘n Sondag geval het. Die ironie is dat die opstellers van die Gelofte juis met hul siening van viering soos ‘n Sabbat, die Sondaggebruike in gedagte gehad het.
Ons keer weer vlugtig na Retief se aflegging van sy eed as verkose goewerneur van die Voortrekkers terug. Benewens sy eed dat hy die Christelike geloof sou aanhang en deel van die Voortrekkerstaat sou maak, het hy dit ook gekwalifiseer met die Kategismus en geloofsartikels van die Nederduits Gereformeerde Kerk. Om gereformeerd te wees, beteken om deurlopend die Wil van God in die lig van die Skrif te soek. Dit is ‘n onvoltooide proses. Dit is dus heel gepas dat ons elke jaar Skrifgetrou bestekopname oor hierdie belangrike dag doen. Trouens, die gebruik om dit jaarliks te gedenk het eers van 1864 af, toe die eerste volksfees op die terrein gehou is, posgevat. Wat binne gereformeerde tradisie onveranderd bly, is die afhanklikheid van en geloof in God, en daarom gehoorsaamheid aan God. Dit is niks anders nie as om met God te versoen.
Hierdie gedagte staan ook nie in teenstelling met die Gelofte of die slag van Bloedrivier nie. In die laer het immers wit, swart, Voortrekker en Engelsman naas mekaar teen die uitdelgingsmag van Dingaan geveg. Ouer bronne dui aan dat daar ongeveer 450 swart en bruin mans in die laer was, amper net so veel as die Voortrekkers self. Hoewel die mag van hierdie moordmasjien nie met die slag van Bloedrivier vernietig is nie, het die veiligheidsituasie in Natal en elders so verbeter dat talle ander swart stamme wat daar vervolg is, uit hul skuilplekke gekom het. Een bron beskryf dit selfs as dat hulle “uit hul gate” gekruip het, so vreesbevange was hulle vir Dingaan se moordende impi’s.
ockie · 7 jare gelede
dankie Herman, jy het ons net opnuut laat besef waarom alles gaan.
Francois Bierman · 7 jare gelede
Baie Herman vir ‘n puik geskrywe en uiteensetting waaromtrent dit gaan. Dis wat ons in die geskiedenisklas jare gelede moes geleer het.