Wysiging soos op 14:29, 16 September 2020
125 grepe verwyder , 4 maande gelede
Wysiging soos op 18:41, 29 September 2019 (wysig)
Huidige wysiging sedert 14:29, 16 September 2020 (wysig) (maak ongedaan)
Die '''Barok''' was 'n kunssinnige stylperiode wat gewild was van die einde van die 16de eeu tot aan die begin van die [[18de eeu]]. Barok het sy oorsprong in [[Italië]] gehad en het die destydse argitektuur, tuinargitektuur, skilderkuns, beeldhoukuns, letterkunde en musiek beïnvloed. Die woord "barok" is van die Portugese woord ''barroco'' afkomstig, wat "onreëlmatig gevormde pêrel" beteken. Daar word onderskei tussen die vroeë, hoë en laat-Barokbarok. Die Barokstylperiodebarokstylperiode is retrospektief benoem waarby die term self oorspronklik 'n pejoratiewe betekenis gehad het.<ref>''Visuele Kunste Graad 12 Leerderboek''. Mowbray: Future Managers 2013, bl. 20</ref>
Met Barok word die styl aangedui van [[Beeldende kunste|beeldende kuns]], [[Letterkunde|literatuur]], en [[musiek]] in 'n periode wat ruweg van die einde van die [[16de eeu|16e eeu]] tot die eerste helfte van die [[18de eeu|18e eeu]] geduur het. Die Barokbarok het sy ontstaan in [[Italië]] gehad en vinnig oor die res van [[Europa]] versprei.
Beroemde kunstenaars soos Bernini, Rubens, Rembrandt, Velazquez, Cervantes, [[Monteverdi]] en [[Johann Sebastian Bach|Bach]] word as verteenwoordigers van die Barokbarok gereken. Die term barok word ook nog in sy oorspronklike betekenis, dit wil sê "oordrewe geornamenteer" gebruik vir oordadig versierde kunswerke uit ander stylperiodes.
[[Lêer:Bach.jpg|duimnael|Johann Sebastian Bach (61 jaar oud) was een van die Barok tydperkbaroktydperk se voorste komponiste]]
Die ontwerpe is oor die algemeen swaarder en hoogdrawender as in die voorafgaande Renaissance-tydperk, terwyl die oordadige versierings die werklike argitektoniese vorm soms totaaloorheers. Behalwe in Italië, die geboortepiek, van die Barok, word die Barokboukunsbarokboukuns ook in [[Suid-Duitsland]], [[Oostenryk]], [[Spanje]], [[Portugal]] en in [[Latyns-Amerika]] aangetref.
Die vroeë Barokboukunsbarokboukuns het gedurende die eerste helfte van die 17e eeu in Rome ontstaan. Tydens Paulus V se bewind (1605-1621) het Carlo Maderna met die afwerking van die St. Pieterskerk voortgegaan (1606-1626). Hy het 'n skip en 'n gewei by die koepel, wat Michelangelo in die Renaissance-periode gebou het, gevoeg. In die gewel is die half-suile verdubbel, 'n tipiese Baroktemabaroktema wat destyds baie gewild was.
[[Lêer:Cornaro chapel in Santa Maria della Vittoria in Rome HDR.jpg|duimnael|Cornaro-kapel in Santa Maria]]
Nog 'n bekende argitek uit dié tyd was Carlo Rainaldi (1611-1691) wat onder andere die St. Agnese op die Piazza Navona in Rome (in 1652 begin) gebou het. Hierdie kerk het 'n gewei met twee torings en is deur Borromini voltooi. Aan die einde van die 17e eeu is talle Barokgebouebarokgeboue in Noord-Italië opgerig, onder andere deur die argitek Guarino Guarini (1624-1683). Hy was ook die ontwerper van die Palazzo Carignano in Turyn (1679), 'n paleis met golwende mure van baksteen, wat in dié tyd baie ongewoon in Italië was.
==== Duitsland en Oostenryk ====
Die belangrikste argitekte in Oostenryk was Johann Bernhard [[Fischer von Erlach]] (1656-1723) en Johann [[Lukas von Hildebrandt]] (1668-1745). Die grondplan van die '''Karlskerk''' in '''WenenWene''' (1716-1737), ontwerp deur Fischer von Erlach, gaan duidelik terug op die grondplanne van Bernini en Rainaldi, maar die indeling is speelser en swieriger. Hildebrandt het onder andere die twee [[Belvedere-paleise]] in Wenen gebou (1714-1724). Die Barokpaleisebarokpaleise in Duitsland en Oostenryk is voorsien van wye trappe, soos gesien kan word in die woning van die prins-biskop in Würzburg gebou volgens 'n ontwerp van Johann [[Balthaser Neumann]] (1687-1753).
Ook die groot trappehuis van die biskop se paleis in Bruchsal in Karlsruhe (1730) is deur Neumann ontwerp. Enige tyd vergelykbaar met die Barokpaleisebarokpaleise is die Barokkloostersbarokkloosters, waarvan 'n belangrike voorbeeld die klooster in Melk aan die Donau is. Dit is ontwerp deur [[Jacob Prandtauer]] (1660-1726) en die bouwerk is in 1702 begin. Die kompleks bestaan uit 'n groot kerk met 'n golwende gewei en twee torings. Aan weerskante van die kerk is 'n kloostergebou.
Die twee borersbroers [[Cosmas Damian Asam]] (1686-1739) en [[Egid Quirin Asam]] (1692-1750) uit Suid-Duitsland se werk verdien ook vermelding. In Rome is hulle deur Bernini se werke beïnvloed en hulle het 'n paar toneelagtige skeppinge ontwerp waarin die bouwerk, beeldhouwerke en skilderye 'n eenheid vorm, soos in die private kerk van Egid Quirin en die Johann Nepomuk-kerk in München (1733-1750).
Hoewel Frankryk die toon aangegee het ten opsigte van die grondplanne van Barokpaleisebarokpaleise in Duitsland en Oostenryk, kan die groot voorbeeld, Versailles, nie sonder meer as 'n Barokgeboubarokgebou bes kou word nie. Die paleis van Versailies, asook ander 17e-eeuse geboue in Frankryk, word gekenmerk deur 'n streng ontwerp wat eerder Klassisisties is. 'n Uitsondering in dié opsig, vanweë sy beweeglike kontoere, is die [[St. Louis des Invalides]] in Parys (1675- 1706), wat na 'n ontwerp deur Jules Hardouin Mansart gebou is.
In Engeland is daar weinig voorbeelde van die Barokboukunsbarokboukuns. Slegs die [[St. Paulus-katedraal]] in Londen (1675-1711) van Christopher Wren (1632-1723) kan tot die Barok gereken word.
In die Nederlande het die Barokontwerpebarokontwerpe in die boukuns 182 hoofsaaklik tot die suide van '''België''' beperk gebly. Die opvallendste skeppinge is die Carolus Borromeuskerk in Antwerpen (1651-1621) deur '''Pieter Huyssens''', die agtkantige koepelkerk van Onze Lieve Vrouwe in Scherpenheuvel (in 1619 voltooi) van Wentzei Cobergher en die St. Michielskerk in Leuven (1650-1666) van Willem van Hees.
Die belangrikste beeldhouer van die hele Barokperiode was Gian Lorenzo Bernini (1598-1680). Sy vernaamste werke sluit 'n aantal fonteine in Rome in, waaronder dié op die Piazza Navona, die ''Baldachino'' in die St. Pieterskerk en die ''[[Visioen van die Heilige Theressa]]'' in die Cornaro-kapel in die St. Maria della Vittoria van die bekendste is. Bernini was ook 'n uitstekende portretskilder en gelukkig het daar talle van sy portrette en borsbeelde bewaar gebly. Die bekendste een vandag is die borsbeeld van Constanza Buonarelli (ca. 1635). Bernini se portret-borsbeelde is lewendiger as dié van sy Italiaanse voorgangers. Een van die minder bekende beeldhouers in dié tyd was Alessandro Aigardi (1594-1654) wat gedurende sy lewe as die beste beeldhouer naas Bernini beskou was.
'n Leerling van Duquesnoy in Rome, was die Suid-Nederlander [[Artus Ouellinus de Oude]] (1609-1668). Saam metsy neef Artus Ouellinus de Jonge lewer hy die binne- en buiteversierings van die huidige Paleis op die Dam in Amsterdam.
Die belangrikste Duitse Barokbeeldhouersbarokbeeldhouers is [[Andreas Schlüter]] (1660-1714) en [[Balthasar Permoser]] (1651-1732). Schlüteris deur sowel die Italiaanse Barok as die Franse Klassisisme beïnvloed. Hy het onder andere die groot brons-ruiterstandbeeld van die groot keurvors [[Friedrich Wilhelm Kolbe|Friedrich Wilhelm]] (1696-1700), wat voor die [[Charlottenburg-kasteel|Charlottenburg]]-paleis in Berlyn staan, gemaak.
Die Carracci's kom bineerkombineer in hulle werke elemente van verskillende groot Renaissance-kunstenaars, soos Raphael, Correggio, [[Michelangelo]] en Titian. Aanvanklik het hulle in [[Bologna]] gewerk waar hulle aan die spits van 'n soort akademie gestaan het, maar 'n lid van die familie, Annibale, vestig hom daarna in Rome van waar hulle invloed verder vers prei.
De la Tour het ''vera l taferele'' by kerslig geskilder en Le Nain het dikwels die boerelewe as onderwerp gekies. Carracci se invloed is sigbaar in die werke van skilders wat die Franse variant van die Barok, die Klassisisme, verteenwoordig. Die belangrikste was Nicolas Poussin, (1593-1665) , skilder van mitologiese tafereie, en Claude Lorrain (1600- 1682), skilder van die sogenaamde ideale landskap. Poussin se werk was nie net vir die Klassisistiese kunstenaars van belang nie, maar ook vir die beeldhouers van die 17e eeu.
[[Lêer:Rembrandt van Rijn 198.jpg|duimnael|Rembrandt van Rijn]]
Rubens verteenwoordig sowel in sy persoon - hy was diplomaat, intellektualis en skilder - as in sy veelsydige skilderkunswerke by uitstek die Baroktydperk. Soos wat Bernini as die doyen van die Barokbeeldhoukuns beskou word , so is Rubens die groot Barokskilder. Wêreldse praal en die vrugbare natuur oorheers die meeste van sy skilderye. Anthonie van Dyck (1599- 1641) was sy beroemdste volgeling. Hy het dieselfde virtuositeit as Rubens getoon , maar het tog na 'n eleganter afwerking geneig wat veral in sy portrette opmerklik is.
'n Tweede kenmerk is die splitsing van die klankbron. Ook hierin het die Barok 'n ideaal van die 16e eeu verbreek, naamlik die homogene klank. Reeds in 1550 het die Nederlander [[Adriaan Willaert]] op die balkon van die Venesiaanse San Marcobasiliek twee kore teen oorteenoor mekaar gestel, 'n beginsel wat verder uitgewerk is deur onder andere Andrea en Giovanni Gabrieli. Hierdie konsertstyl sou enorme afmetings aanneem in 'n 52-stemmige mis van Orazio Benevoli (1628). Aanpassings hierop het tot die '' ''ontstaan van die konsert gelei.