HOOFSTUK 2 DIE EMOSIONEEL BESEERDE PRE-ADOLESSENT IN KINDERMISHANDELING
DIE EMOSIONEEL BESEERDE PRE-ADOLESSENT IN KINDERMISHANDELING
In hierdie hoofstuk word die emosioneel beseerde pre-adolessent met betrekking tot kindermishandeling bespreek as 'n verskynsel waar kinders die slagoffers is wat fisies, psigies, emosioneel en seksueel opsetlik deur hul ouers, voogde, versorgers of 'n ander persoon leed aangedoen word. Die verskynsel het tot gevolg dat die kinders aan die volgende emosionele mishandeling onderworpe is: verwerping, verwaarlosing, terrorisering, antisosiale gedrag, sek-suele blootstelling, minimum opvoeding en stimulasie, onrealistiese en onbetroubare ouerskap. Die rol wat die ouer speel, kom duidelik na vore.
Die hele impak van kindermishandeling oortree die regte van die kind volgens die Grondwet van Suid-Afrika, die Wet op Kindersorg no. 74 van 1983 en gewysigde Wet op Kindersorg no. 13 van 1999. Kindermishandeling word in so 'n ernstige lig beskou dat daar selfs deur middel van wetgewing gepoog word om dit te voorkom.
Kindermishandeling het 'n ernstige inpak op die emosionele ontwikkeling van die pre-adolessent ten opsigte van die ontwikkeling van sy selfbeeld, leerprobleme, kompulsiwiteit, onttrekking, aggressiwiteit, verhoudingsprobleme met sy portuurgroep en frustrasie ten opsigte van sy verwagtings van sy portuurgroep.
Die emosioneel beseerde pre-adolessent se emosionele, sosiale en kognitiewe funksionering word hierdeur beïn-vloed, wat aanleiding gee dat sy Gestalt in wanbalans kom. 'n Gestalt van die pre-adolessent word bepaal uit hoe hy sy omgewing ervaar en wat sy reaksie daarop is. As hy aan negatiewe ervaring blootgestel word, sal hy deur eksperimentering van sy gedrag probeer om sy balans weer te herstel. Sy emosionele belewenis sal sy eksperimen-tering deur sy gedrag bepaal, wat dan lei tot 'n lae selfbeeld en gedragsprobleme om sy Gestalt weer in balans te bring.
Die pre-adolessent se hele funksionering in sy omgewing word dus beïnvloed -- wat 'n wanbalans in sy totale funk-sionering veroorsaak. Hieruit is dit duidelik dat die kind se eie selfbeeldvorming negatief beïnvloed word, wat dan 'n invloed het op sy emosionele belewenis en gedrag. In hierdie hoofstuk word die emosionele impak bespreek wat in al vier van die onderstaande vorms van kindermishandeling voorkom. (Die inligting benodig vir die samestelling van 'n Gestaltprogram vir die pre-adolessent word in hoofstukke 3, 4 en 5 bespreek.)
o Fisiese mishandeling is 'n doelbewuste optrede van die ouer met die doel om die kind te beseer. Die mishandeling gee aanleiding tot bepaalde gedrag by die kind soos onttrekking, depressie, tekort aan spontaniteit, kroniese kopseer en maagpyn, aggressie, selfvernietigende gedrag, lae selfbeeld, opstandig-heid en kompulsiwiteit.
o Seksuele mishandeling is enige seksuele kontak tussen 'n kind en volwassene met die doel om die volwas-sene se behoefte te bevredig of die kind te dwing deur die gebruik van mag en dreigemente om deel te neem. Enige vorm van blootstelling aan pornografie of prostitusie is ook seksuele mishandeling.
o Kinderverwaarlosing verwys ook na 'n ouer wat nie in die kinders se fisiese, mediese, supervisie en opvoed-kundige behoeftes voorsien nie. Dit stel die kind bloot aan onrealistiese eise (omdat die kind se ontwikkeling nie in ag geneem word nie), fisiese blootstelling lei tot belewing van verwerping en angs, onvoldoende skoolopleiding beïnvloed vermoë om aan te pas in die samelewing, en afwesigheid van mediese sorg, fisiese versorging en vertroeteling bied aan die kind geen beskerming en sekuriteit nie.
o Emosionele en psigiese mishandeling is die inkonsekwente, herhalende, ouerlike gedrag wat die kind se selfbeeld beskadig, sy vermoë om iets te bereik beïnvloed en die gevoel om aan iemand te behoort vernietig. Die kind se vermoë om gesond en met lewenskrag te ontwikkel word nadelig beïnvloed. Die gevolg is dat die kind ongelukkig en angstig word en sy vermoë om te presteer en intellektueel te ontwikkel bly staties of verminder.
In al vier vorms van mishandeling speel die emosionele impak van die mishandeling 'n baie belangrike rol en dit het 'n direkte invloed op die emosioneel beseerde pre-adolessent se gedrag wat hy dan nie verstaan en dus nie beheer oor het nie.
Om te bepaal of die kind 'n emosioneel beseerde pre-adolessent is, word die regte van die kind, Wet op Kindersorg, die kind se emosionele belewenis, emosionele intelligensie en die emosionele behoeftes van die pre-adolessent bespreek.
'n Kind word in die Wet op Kindersorg beskryf as 'n persoon onder 18 jaar (Wet op kindersorg 1983:5). Die pre-adolessent van ses jaar tot dertien jaar word dus by die wet ingesluit.
Die nuutste Wetsontwerp op Kinders deur die Minister van Maatskaplike Ontwikkeling (2003:18) omskryf mishandeling met betrekking tot 'n kind as "any form of harm or ill-treatment deliberately inflicted on a child". Dit sluit die volgende aspekte in:
(a) Enige aanranding van die kind wat lei tot ernstige besering van die kind.
(b) Seksuele mishandeling van die kind of toelating dat hy seksueel mishandel word. (c) Afknouing van die kind deur ander kinders.
(d) Blootstelling van die kind aan uitgelewerde arbeidspraktyke.
Fisiese, seksuele, emosionele en psigiese mishandeling word duidelik deur die wet omskryf en is deur die wet ver-volgbaar soos dit in die volgende wetsontwerpe omskryf is:
In die Gewysigdewet op kindersorg (1999:208) word in Artikel 14(4)(a)(aA)(aB) die volgende sorgbehoewendheidsgronde bepaal:
(a) die kind met geen ouer of voog nie; of
(aA) die kind wat 'n ouer of voog het wat nie opgespoor kan word nie; of (aB) die kind
(i) wat verlaat is of geen waarneembare bestaansmiddels het nie;
(ii) wat nie deur die ouer of die persoon in wie se sorg hy/sy is, beheer kan word nie; (iii) wat in omstandighede leef waar hy/ sy aan seksuele bedrywighede blootgestel is; (iv) in omstandighede waar sy fisiese, geestelike en sosiale welsyn ernstig benadeel word; (v) die kind wat in 'n staat van fisiese en geestelike verwaarlosing is;
(vi) wat fisies, emosioneel of seksueel mishandel of verwaarloos is deur sy ouers, voogde of enige persoon in wie se sorg hy is;
(vii) wat in stryd met artikel 10 onderhou word, naamlik 'n kind wat vir langer as 14 dae weg van sy ouer onderhou word, tensy toestemming van die kommissaris van kindersorg bekom is(Staatskoerant 1983:15) .
Die jongste Wetsontwerp op Kinders volgens artikel 105, wat tans deur die Minister van Maatskaplike Ontwikkeling (2003:18) onder bespreking is, vermeld die volgende gronde vir sorgbehoewendheid:
(a) 'n kind wat verlaat is of geen waarneembare bestaansmiddels het nie;
(b) 'n kind wat nie deur die ouer of die persoon in wie se sorg hy/sy is, beheer kan word nie; (c) kinders wat op straat leef en werk en bedel vir 'n bestaan;
(d) 'n kind wat verslaaf is aan 'n afhanklikheidsmiddel en nie behandeling teen die afhanklikheidsmiddel ontvang nie;
(e) 'n kind wat blootgestel word aan lewensomstandighede waar die kind uitgelewer is aan die omstandighede; (f) 'n kind wat leef in omstandighede waar sy fisiese, geestelike en sosiale welsyn ernstig benadeel word; (g) 'n kind vir wie dit 'n risiko sal wees om na die ouer, voog of versorger se sorg terug te keer omdat hy/sy glo
dat hy/sy blootgestel word aan omstandighede wat sy/haar fisiese, geestelike en sosiale welsyn ernstig benadeel;
(h) 'n kind wat fisies of psigies verwaarloos word;
(i) 'n kind wat mishandel, ernstig verwaarloos of verneder word deur die ouer, voog, versorger, 'n persoon met ouerlike verantwoordelikheid of 'n familielid van die kind of 'n persoon onder wie se beheer die kind is; of (j) 'n kind wat onderwerp is aan uitbuiting.
In punt 1.2 is die statistiese gegewens van die kinderbeskermingseenheid in Suid-Afrika en die SAVF uiteengesit. Dit toon duidelik dat daar 'n behoefte aan spelterapeutiese dienste aan die mishandelde kind in Suid-Afrika is. In die Grondwet van Suid–Afrika en in die Wet op Kindersorg is spesifieke afdelings om die kind teen mishandeling te beskerm.
Die regte van 'n kind is soos volg in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika deur die Grondwetlike Vergadering (1997: Logos Information Systems) en die staatkoerant (1996: 1256) saamgevat:
(1) Elke kind het die reg
(a) op 'n naam en nasionaliteit vanaf geboorte;
(b) op gesinsorg of ouerlike sorg, of op gepaste alternatiewe sorg wanneer die kind uit die gesinsomge-wing weggeneem word;
(c) op basiese voeding, skuiling, basiese gesondheidsorgdienste en maatskaplike dienste; (d) om teen mishandeling, verwaarlosing, misbruik of vernedering beskerm te word; (e) om teen uitbuitende arbeidspraktyke beskerm te word;
(f) om nie verplig of toegelaat te word om werk te verrig of dienste te lewer nie wat (i) onvanpas is vir 'n persoon van daardie kind se ouderdom; of
(ii) 'n risiko vir die kind se welsyn, opvoeding, liggaamlike of geestelike gesondheid of geestelike, morele of sosiale ontwikkeling inhou;
(g) om nie aangehou te word nie, behalwe as laaste uitweg, in watter geval, benewens die regte wat 'n kind kragtens artikels 12 en 35 geniet, die kind slegs vir die kortste gepaste tydperk aangehou mag word, en die reg het om—
(i) afsonderlik van aangehoudenes bo die ouderdom van 18 jaar aangehou te word; en
(ii) op 'n wyse behandel te word, en in omstandighede aangehou te word, wat met die kind se ou-derdom rekening hou;
(h) om, in siviele verrigtinge wat die kind raak, deur die staat op staatskoste van 'n regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins tot wesenlike onreg sou lei; en
(i) om nie regstreeks in gewapende stryd gebruik te word nie, en om in tye van gewapende stryd beskerm te word.
(2) 'n Kind se beste belang is van deurslaggewende belang in elke aangeleentheid wat die kind raak. (3) In hierdie artikel beteken "kind" iemand onder die ouderdom van 18 jaar.
Al die wetgewing toon dat die voorkoming van kindermishandeling aandag by die staat geniet. Tog neem kinder-mishandeling steeds toe en daar sal waarskynlik steeds meer spelterapeutiese dienste vir die kind benodig word. Die navorser se studie toon dat 48% van die respondente kragtens die Wet op Kindersorg uit ouerlike sorg verwyder is wat toon dat 52% steeds in ouerlike sorg is, maar ook aan emosionele mishandeling bloot gestel word.
Die doel van die Wet op Kindersorg is om aan die kind wat ernstig deur ouers of versorger benadeel word en dit noodsaaklik is om die kind deur wetgewing teen die ouer of versorger te beskerm. Dit is moeilik om die graad van emosionele mishandeling vas te stel wat daartoe aanleiding gee dat baie min kinders as gevolg van emosionele mishandeling deur die wet beskerm kan word(praktyk ervaring van navorser as maatskaplike werker). Dit benadruk die feit dat spesiale opleiding in die hantering van mishandelde kinders in die opleiding van terapeute wat spelterapeutiese programme aan kinders lewer, noodsaaklik is.
2.2 KENMERKE VAN KINDEREMOSIES
Emosies is 'n sterk gevoel van dit wat 'n persoon beleef van die wêreld om hom. Die gevoel kom tot sy bewussyn, wat dan 'n bepaalde fisiese en emosionele reaksie ontlok deur middel van die kind se eie beeld wat hy in sy ver-beelding vorm (Capacchione 2001:12). Die basiese groepe van emosies is soos volg deur Capacchione (2001:12), Le Roux & De Klerk (2001:26) en Golman (1995:289) bepaal:
§ Kwaad: humeurigheid, verdedigend, nydigheid, gefrustreerd, uitdagend, misbruik, ongeduldig, woedend, moorddadig, ongenaakbaar, omgekrap, ontsteld, bitter, aggressief, jaloers, befoeterd, verontreg, geïrriteerd, verkleineer, beledig, onverdraagsaam, rebels.
§ Hartseer: aaklig, jammer, troosteloos, onseker, teleurgesteld, verbitterd, negatief, treurig, ongemotiveerd, seergemaak, beangs, verskrik, bedreig, depressief, oorlaai, eensaam, alleen, teruggetrokke.
§ Bang: rou, seergemaak, waardeloos, onstabiel, verstote, waardeloos, onveilig, eensaam, alleen, moedeloos, verward, onvergenoegd, onervare, angstig, kwesbaar.
§ Opgewonde: energiek, gemotiveerd, borrelend, selfversekerd, gedetermineerd, besield, verras, gewild, im-pulsief, rusteloos, ambisieus, wakker, uitgelate, entoesiasties, verheug, nuuskierig, angstig, hiperaktief. § Gelukkig: aanvaarding, vriendelikheid, vertroue, liefdevol, aangenaam, bemind, toegeneentheid, geliefd,
op-timisties, vreugdevol, bly uitgelate, ondeund, ontspannend, geduldig, dankbaar. § Verrassend: skok, verwonder, verbasend.
§ Walglik: vieslik, afkeurenswaardig, stuitlik.
In Laubscher (1997:134) het Griessel soos volg die emosies van die kind onderskei:
• Emosies is aanpassing (oorlewing). Dit behels die kind se vermoë om te oorleef in sy sosiale aanpassing. Die agt primêre emosies is liefde, vrees, blydskap, droefheid, afkeer, woede, antisipasie en vreugde. • Emosie lei tot gedrag. Die kind ontvang kognitiewe stimulasie uit die omgewing wat tot ervaring in emosie
lei en weer 'n invloed op die kind se gedrag het. Emosie lei dus tot innerlike en uiterlike gedrag.
• Emosie lei tot polarisering. Angs en aggressie lei tot eie polarisering en is nie teenoorgestelde pole nie. Liefde, angs en aggressie is die drie basiese behoeftes waarvan kombinasies hiervan ook aanleiding kan gee tot konflikterende emosies wat kan lei tot toename in innerlike spanning.
• Emosie en persoonlikheid. Heersende emosionele ervaring lei tot die gedrag van die kind wat dan weer aanleiding gee tot permanente karaktervorming van die individu se persoonlikheid. Negatiewe emosies kan dan aanleiding gee tot negatiewe persoonlikheidsvorming wat 'n invloed het op die kind se selfagting en selfaktualisering.
• Emosie en persoonlike verhoudingsvorming. Persoonlike verhouding is afhanklik van verhoudings wat ge-vorm word deur intimiteit, beïnvloeding, interafhanklikheid, kommunikasie, verbintenis en struktuur. Die ver-houdingsvorming is noodsaaklik vir die sosiale oorlewing van die kind.
Die emosionele belewenis kom ook voor by die pre-adolessent en het 'n invloed op die kind se fisiese, kognitiewe en emosionele ontwikkeling wat dan 'n invloed het op sy persoonlikheidsvorming en sosialisering in die samelewing. Dit gee aanleiding daartoe dat die kind se Gestalt in wanbalans kom en hy sekere gedrag openbaar om weer sy Gestalt in balans te bring.
Die emosies wat die kind ervaar, lei tot 'n bepaalde fisiese reaksie wat dan die kind se gedrag beïnvloed. 2.2.1 Emosionele reaksies
Emosioneel beteken die ervaring wat die kind van sy omgewing beleef en watter invloed dit op sy fisiese en emo-sionele reaksie het. Hieruit word sy selfbeeld gevorm. Die kind se gedrag en sy motivering vir sy gedrag word deur sy emosionele belewenis bepaal. Die fisiese belewenis van emosies word soos volg deur Goleman (1995:6-7) bespreek en deur Turner & Helms (1979:252) op die pre-adolessent toegepas:
§ Woede en aggressie veroorsaak 'n toename in bloedtoevloei na die hande, en die kind se hart klop vinniger wat meer adrenalien vervaardig en dan meer krag en energie aan die kind gee. Die pre-adolessent druk steeds woede uit deur middel van 'n fisiese reaksie. Dit lei dan tot 'n uitbarsting soos skop, slaan, stamp en stoot. In dié fase leer die kind ook om sy woede op ander wyses te toon, byvoorbeeld deur middel van ver-bale uitdrukkings.
§ Vrees veroorsaak dat die bloedtoevoer verhoog word na die skelet van die kind wat daartoe aanleiding gee dat hy sy bene vinniger kan beweeg en dan vlug. Die brein laat dikwels die liggaam "vries" sodat hy eers gereed kan maak vir die beste beskermende reaksie op die vrees. In die pre-adolessente fase neem die vrees vir fisiese beserings en siekte, honde, donkerte en storms af. Nuwe vrese ontwikkel (na gelang die sosiale ontwikkeling plaasvind) vir sekere faktore in die skool en gesin. 'n Vrees vir verwerping en om nie aan die verwagtings van die ouers, onderwysers en portuurgroep te voldoen nie, kom in dié fase voor. § Geluk en humor verhoog die aktiwiteit van die brein om negatiewe gevoelens op die agtergrond te skuif en
plaas die liggaam in 'n rustige rustoestand wat hom voorberei om die volgende taak met geesdrif aan te pak. In die pre-adolessente fase ervaar die kind geluk deur aanvaar te word, erkenning te ontvang, en sy nuuskierigheid te bevredig. Hy geniet dit om iets nuuts aan te pak saam met vriende en familie. Hy begin ook om grappe te geniet, hoewel die jong pre-adolessent se verstaan van die grappe beperk is. Namate hulle kognitiewe vermoë ontwikkel, begin hulle grappe vertel, verstaan en geniet.
§ Die ervaring van liefde verskaf aan die kind 'n kalmte en ontspanne wyse van optrede, wat dan aanleiding gee tot die samewerking van die kind. Die pre-adolessent het nie aanvanklik volle begrip van liefde nie. Hy ervaar liefde deur die binding wat hy ontwikkel met sy ouers en hulle aanvaarding van hom. Dit gee dan aanleiding tot die verhoging van sy selfwaarde. Dit is belangrik dat die kind selfwaarde ontwikkel om weer die vermoë te ontwikkel om liefde en toenadering te gee. Die kind druk liefde uit deur soentjies en drukkies, maar ontwikkel ook later ander uitdrukkingsvorme deur te deel en te praat.
§ 'n Onverwagte gebeurtenis vergroot die kind se oogomtrek om meer lig deur te laat na sy retina . Dit help die kind om te bepaal wat gebeur en watter reaksie om uit te voer.
§ Die gevoel van hartseer veroorsaak dat die kind sy energie verloor en die geesdrif om aan aktiwiteite deel te neem, vertraag word. Dit vertraag die metabolisme in sy liggaam, wat op sy beurt veroorsaak dat introspek-sie plaasvind, totdat hy dan weer energie ontwikkel om iets nuuts te beplan. Die pre-adolessent ervaar ook 'n verlies aan energie wat dan aanleiding gee dat hy liewer by die huis wil bly waar hy veiliger voel.
Die fisiese en emosionele reaksie van die kind het 'n bepalende faktor oor hoe die kind gaan optree en het 'n invloed op sy selfwaarde.
Die pre-adolessent se selfwaarde word ook verder deur verskeie aspekte bepaal. Sy skolastiese bevoegdheid bepaal sy skoolprestasie. Sy atletiese bevoegdheid word deur sy sport- en fisiese aktiwiteite bepaal. Sosiale aanvaarding word deur sy gewildheid in sy portuurgroep bepaal. Fisiese voorkoms is afhanklik van hoe die kind oor sy fisiese voorkoms voel, en gedragsaanvaarding is afhanklik van die mate waarin die kind voel dat hy optree kragtens dit wat van hom verwag word (Lefrancios 1995:508).
Sy emosionele belewenis en fisiese reaksie het dus ook 'n bepalende invloed op die pre-adolessent se hele selfbeeldvorming, wat dan weer 'n invloed het op sy totale ontwikkeling.
Gevoelens ontstaan deur inligting wat sintuiglik (gesig, gehoor, reuk, smaak en tas) ingeneem word en word geïnterpreteer volgens die kind se waardes, aannames en vorige ervarings (Le Roux & De Klerk 2001:19). Deur die sensoriese bewuswording van die kind kom hy in kontak met homself en met die wêreld om hom waaruit hy dan sy eie emosionele belewenis bepaal (Oaklander 1988:109).
Die emosionele bewuswording deur middel van sensoriese ervaring en fisiese ervaring word in die Gestalt-benadering benut om die kind se eie bewussynsvlak te verhoog en sodoende effektiewe terapie toe te pas.
Die terapeut benut die kind se fisiese ervaring om sy eie emosies te bepaal en daaruit sy reaksie op sy emosies. Hier word die kind se emosionele intelligensie bepaal en deur die terapeut in sy spelterapeutiese proses benut en verhoog.
2.2.2 Emosionele intelligensie
Om die kind in staat te stel om sy emosies te bepaal, is dit nodig om sy emosionele intelligensie te bepaal. Emosio-nele intelligensie word bepaal deur die kind se persoonlike en sosiale intelligensie.
Emosionele intelligensie is volgens Le Roux & De Klerk (2001:10) en Goleman (1995:43) beskryf as 'n tipe persoonlike en sosiale intelligensie wat die volgende behels:
§ Die vermoë om jou eie gevoelens en die van ander waar te neem, te erken, te verstaan en daarop te rea-geer (emosionele bewussyn).
§ Die onderskeiding tussen verskillende gevoelens en dit dan te kan benoem (emosionele geletterdheid). § Die vermoë om jou gevoelens toepaslik te kan uitspreek en te kan beheer (emosionele beheer).
§ Die vermoë om na ander te kan luister, empatie met hulle te hê en om sinvol te kommunikeer met betrekking tot van emosies en denke.
§ Benutting van die inligting om die persoon se denke en optrede so te rig dat hy sinvol, gemotiveerd en doel-gerig kan lewe – hy verstaan dus die verband tussen gevoelens, denke en gedrag.
§ Aanleer van die kuns van verhouding bou, deur middel van hantering en bestuur van die persoon se eie en ander se emosies.
Die kind met emosionele intelligensie beskik oor 'n groot verskeidenheid vaardighede op die emosionele en sosiale terrein, asook oor gepaste gedrag en die vermoë om te leer. Die vaardighede is soos volg deur Coleman (1995:283-284) geidentifiseer:
§ Emosionele bewuswording van die kind word verhoog deur die erkenning en benoeming van sy emosies. Hieruit ontwikkel hy ook die vermoë om die oorsaak van sy vermoë vas te stel en watter gedrag daaruit sal volg.
In Gestaltterapie is dit baie belangrik om eers die kind se emosionele bewussyn te verhoog deur sy fisiese en sensoriese ervaring te verhoog. Yontef (1993:13) het die belangrikheid van die bewustheidskontak in terapie soos volg omskryf: "…Awareness is accompanied by owning, that is, the process of knowing one's control over, choice of, and responsibility for one's own behavior and feelings. Without this, the person may be vigilant to experience and life space, but not to what power he or she has and does not have. Awareness is cognitive, sensory and affective. The person who verbally acknowledges his situation but does not really see it, know it, react to it and feel in response to it is not fully aware and is not in full contact. Die pre-adolessent se eie kognatiewe ontwikkeling moet egter in ag geneem word, omdat die jong kind nie altyd oor die woordeskat en vermoë beskik nie, maar wel oor die kognitiewe vermoë om dit aan te leer (Turner & Helms 1979:267).
§ Die kind leer om sy emosies te bestuur. Minder fisiese uitbarstings, aggressie en selfvernietigende gedrag kom voor. Die kind leer om sy emosies verbaal uit te druk, spanning te hanteer en meer positiewe gevoelens te ervaar oor homself, die skool en sy gesin. Hieruit leer hy aan om minder sosiale angstigheid en eensaamheid te ervaar.
§ Emosionele produktiwiteit leer die kind verantwoordelikheid aan. Hy leer dan om beter te konsentreer met meer selfbeheersing. Dit gee weer aanleiding tot hoër skoolprestasie en sosiale aanvaarding.
Die verhoging van verantwoordelikheidneming word ook in Gestaltterapie benut waar die kind leer om self keuses te maak en selfverantwoordelikheid ten opsigte van sy keuse te aanvaar (Yontef 1993:13).
§ Die kind leer om ander se siening te respekteer en toon meer empatie en sensitiwiteit vir ander.
In die pre-adolessente fase leer die kind meer sosiale vaardighede aan waar hulle meer bewus word van die samelewing se verwagtings (Turner & Helms 1979:249). Dit is dus noodsaaklik dat hulle die vermoë aanleer om empatie aan ander te toon.
§ Deur emosionele intelligensie leer die kind ook verhoudings ontleed, konflik te hanteer en om 'n oplossing te bereik. Hy beskik nou oor meer kommunikasievaardigheid wat daartoe lei dat hy gewilder in sy portuurgroep is, beter sosialiseer en eensgesind in die groep voorkom. Die kind leer dus om meer demokraties in sy onderhandeling met ander op te tree.
Vir die pre-adolessent is dit baie belangrik om deel te vorm van sy portuurgroep. Hulle wil graag gewild wees en dit is dus noodsaaklik dat emosionele intelligensie ten opsigte van verhoudingsbou verhoog word (Turner & Helms 1979:261).
'n Spelterpeut behoort in die spelterapeutiese proses so 'n intellektuele, emosionele vlak met die kind te bereik dat die kind se eie funksionering en selfverantwoordelikheid tot maksimale vlak kan ontwikkel.
Om in die emosionele intellektuele vlak te funksioneer, moet daar in bepaaalde behoeftes van die pre-adolessent deur sy ouers en omgewing voorsien word. As daar nie in die behoeftes voorsien word nie, veroorsaak dit 'n wanbalans in die kind se lewe.
2.3 EMOSIONELE BEHOEFTES VAN KINDERS
'n Kind se primêre behoefte is aan iemand wat vir jou omgee en iewers waar jy tuishoort . Vir die kind beteken dit 'n ouer of versorger en 'n tuiste (Laubscher 1997:134). Pringle in Cattanach (1992:14) het die volgende vier behoeftes geïdentifiseer waaraan die versorger moet voldoen: die behoefte aan liefde en versorging, die behoefte aan eksperimentering, die behoefte om erkenning en lof te ontvang en die aanleer van eie verantwoordelikheid.
Gilmour (1988:113-124), Cattanach (1992:10-13) en Iwaniec (1995:9) het weer die volgende behoeftes by kinders beskryf:
2.3.1 Fisiese versorging en beskerming
Die kind se primêre behoeftes is die behoeftes aan fisiese versorging ten opsigte van klere, voedsel, behuising, me-diese versorging en opvoeding deur middel van skoling en aanleer van basiese vaardighede. Die kind moet dus beskerm word teen die negatiewe elemente van buite en daar moet toegesien word dat hy voldoende oefening en rus bekom. As daar wel in die behoeftes voorsien word, ervaar hy sekuriteit waarbinne hy selfvertroue en hoop ontwikkel. Dit lê 'n grondslag vir gesonde emosionele ontwikkeling.
2.3.2 Affeksie, aanmoediging en goedkeuring
Die kind se basiese behoefte aan affeksie, aanmoediging en goedkeuring word hoofsaaklik deur die primêre versor-ger voorsien. Daar moet 'n sterk binding met die kind wees, waar hy positiewe inligting van homself ontvang en die kind aanleer om in homself te glo en verskeidenheid interaksies te kan aanknoop. Die kind moet self sy ouer-kind-verhouding positief interpreteer, om 'n beter oordeel van homself te vorm en in verskillende sosiale interaksies be-trokke te raak. As 'n kind 'n onsekere binding ervaar, lei dit dikwels tot gedragsprobleme. Hy word gekenmerk as 'n boelie en hy is 'n aggressiewe kind of die slagoffer van boelies en aggressiewe kinders (Wissom 1990:159).
2.3.3 Stimulasie en onderrig
Kind moet gestimuleer word om te eksperimenteer, waaruit hy nuwe ervarings kan aanleer. Hieruit ontvang hy onder-rig en hy word deur erkennig aangemoedig om verder te eksperimenteer en te leer. Deur die onderonder-rig en erkenning vorm hy emosionele sekuriteit waarbinne hy sy volle potensiaal kan bereik.
In Gestaltterapie benut die spelterapeut ook ekspetimentering om die kind te help om sy probleem te hanteer (Yontef 1993:8).
2.3.4 Konsekwente en toepaslike dissipline en beheer
Elke kind het dissipline en kontrole nodig. Hy benodig reëls, grense en roetine sodat hy kan aanleer om sy eie reëls daar te stel waarbinne hy veilig voel. Dit impliseer dat daar beperkings gestel moet word en toepaslike straf, wat die oortreding en die ouderdomsontwikkeling in ag neem, toegepas moet word.
Uit die daarstelling van grense leer die kind selfbeheersing, die maak van keuses en die verantwoordelikheid ten opsigte van die uitvoering van die keuses aan. Die kind begin verantwoordelikheid aanvaar vir homself en sy eie welstand. Die kind sal dus samewerking gee wanneer hy respek vir homself en aanvaarding vir sy gedrag en ge-voelens ervaar (Landreth 1991:210).
2.3.5 Geleentheid en aanmoediging om geleidelik outonomie te verwerf
'n Kind moet groei en ontwikkel tot eie onafhanklikheid. Hy moet dus sy eie voorkeure, opinies, vriendskappe vorm en soms besluite neem in ooreenstemming met sy ouderdom. Die kind leer eers persoonlike onafhanklikheid deur self aan te trek, te eet en te was. Sy verantwoordelikheid verbreed na gelang hy ouer word totdat hy verant-woordelikheid van ander kan aanvaar. Die kind benodig steeds riglyne en betrokkenheid van sy ouers ten opsigte van besluite en geleenthede (Cattanach 1992:15).
In al die voorsiening van emosionele behoeftes van die kind moet die ouer die kind met respek hanteer. Renn (1989:9) het dit soos volg gedefinieer: "Children who are not abused are always treated with respect. The value of their existence is assumed; therefore, their wants, needs opinions, and mistakes are treated with respect. As adults we continue to show respect for children, while teaching them that some things are impossible, wrong or in-appropriate."
Dit is belangrik dat die terapeut ook in die kind se emosionele behoeftes in sy terapie met die kind voorsien. Die kind moet beskermd voel deurdat hy die terapeut kan vertrou met die inligting wat hy verskaf. Hy moet ook stimulasie, aanmoediging en erkenning ontvang om sy probleem en emosies te identifiseer en gelei word hoe om dit te hanteer. Die terapeut moet leiding gee ten opsigte van die grense van die terapie en die kind tot verantwoordelikheid en selfbeheersing lei.
2.4 EMOSIONELE ONTWIKKELING
Griessel definieer in Laubscher (1997:130) emosionele ontwikkeling as 'n "fundamentele inherente aanpassings-meganisme wat die individu daartoe in staat stel om sy situasie op eie kenmerkende wyse te evalueer en daar-volgens in interaksie met sy omgewing op te tree ter handhawing van sy sosiale betrekkinge".
Die kind se emosionele ontwikkeling word volgens Wissom (1990:159) gevorm uit die inligting wat hy van homself ontvang. Dit wat die kind van homself glo, kom uit die inligting wat hy uit die interaksie met al die mense om hom bekom. Hoe meer hy by verskillende sosiale interaksies betrokke is, hoe 'n beter oordeel kan hy van homself vorm en hieruit bepaal wie hy werklik is. Uit die inligting sal die kind dan besluit of hy sy gedrag by sy gas gaan aanpas. Elke kind interpreteer die ouer-kind-verhouding verskillend. Hoe hegter die binding is, hoe stabieler is die kind se ge-drag. As die kind 'n onsekere binding beleef, sal hy gedragsprobleme ervaar waaruit aggressiewe gedrag na vore kan tree.
Erikson het in Doyle (1997:14) die volgende agt stappe geïdentifiseer vir positiewe persoonlikheidsontwikkeling ten opsigte van stabiliteit: sin vir vertroue, outonomie, inisiatief, arbeidsaamheid, identiteit, intimiteit, voortplanting en eie-ego-integriteit. As die ontwikkeling nie plaasvind nie, ontwikkel 'n alternatiewe proses in aangeleerde ontwikkeling, naamlik sin vir wantroue, skaamte, skuldgevoel, onveilige gevoel, rolverwarring, isolasie, stagnering en verkleinering. Volgens Hobbs et al (1993:109) het Erikson agt lewensfases ontwikkel in die teorie van psigososiale ontwikkeling rondom die ontwikkelingsiklus van die mens. Vyf van die ontwikkelingsfases kom by kinders voor in verskillende ouderdomme. Tydens die verskillende ouderdomsfases moet verskillende ontwikkelingstake voltooi word.
Erikson in Turner & Helms (1979:252) sit die pre-adolessent se ontwikkeling soos volg uiteen: "6-12: (sees) himself as competent and achieving; most importantly he acquires social and academic skills. This is the stage of 'identity versus role confusion' – transition from childhood into adulthood, seeking for a identity." Die kind leer in dié ontwikkelingsfase 'n groter verskeidenheid van uitdrukking en beheer van emosies aan. Sy emosies is ook meer spesifiek, gesofistikeerd en uiteenlopend.
Die pre-adolessent se emosionele ontwikkeling word bevorder deur die erkenning en aanvaarding wat hy van sy om-gewing ontvang. Hy wil graag die goeie seun of dogter bly en hy probeer om kritiek deur owerheidsfigure te vermy (Turner & Helms 1979:256).
Die spelterapeut kan die emosionele ontwikkeling benut om die pre-adolessent in staat te stel om sy eie emosie beter te verstaan en daaruit aanvaarbare gedrag te vorm.
Die terapeut sal met betrekking tot die emosioneel beseerde kind in aanmerking moet neem dat sy emosionele ontwikkeling nie normaal geskied het nie en dat sy emosies moontlik soos volg ontwikkel het:
• Wantroue in plaas van vertroue. • Afhanklikheid in plaas van outonomie. • Skuldgevoelens in plaas van inisiatief.
• Minderwaardigheid in plaas van bekwaamheid. • Rolverwarring inplaas van identiteit.
Die terapeut moet vasstel wat die emosies, emosionele intelligensie en emosionele ontwikkeling van die pre-adolessent is. Die emosioneel beseerde kind en mishandelde kind het nie 'n normale ontwikkeling nie en sy emosionele intelligensie word hierdeur beïnvloed. In die Gestaltspelterapeutiese proses word gefokus op die herstel van die pre-adolessent se emosionele ontwikkeling.
2.5 EMOSIONELE MISHANDELING
Die emosioneel beseerde kind figureer in al vier vorms van kindermishandeling, naamlik fisiese mishandeling, seksuele mishandeling, emosionele mishandeling en kinderverwaarlosing. Al die vorms van mishandeling het 'n emosionele impak op die kind. Hobbs et al (1993:107) en Renn (1989:3) het bevestig dat al die vorms van mishandeling ook onderworpe is aan emosionele mishandeling. Dit is egter die moeilikste om emosionele mishandeling alleen te definieer, te identifiseer en te bestuur. Cattanach (1992:19) het bevestig dat alle mishande-lingvorms ook emosionele mishandeling insluit, omdat die kind van alle mag deur 'n volwassene ontneem word. "It is rarely absent when a child has been abused physical, sexual is failing to thrive non-organically or has been neglected and yet the statistics point to a very low incident rate both in the USA and Britain" (Hobbs et al 1993:107).
Wiebe (1996:6) bevestig dat emosionele mishandeling as die hoofkomponent by alle mishandeling aanwesig is. Die mishandelde kind (wat vir terapie kom) se ervaring word soos volg deur Cattanach (1992:19) beskryf: "Most of the children that come for therapy have been abused in a variety of ways and they often prioritise what for them was the worst terror. For some children it is the blind fear of anticipation, wondering how badly they will be hurt, for others it is the physical pain. Some children fear the humanity, cruel taunts of adults. In the case of sexual abuse with young children, it is the fear of being eaten up or choked or crushed by physical presence of the adult body."
Deur die Gestaltbenadering word die kind gehelp om al die verwarde emosies wat hy beleef, te verwerk en hom weer in staat te stel om sy eie lewe te herstel. Die pre-adolessent se emosionele en sosiale ontwikkeling word baie sterk beïnvloed, omdat dit die stadium is waar hy sosiale vaardighede aanleer en sy eie identiteit daarvolgens opbou. In al vier vorms van mishandeling speel die emosionele impak van die mishandeling 'n baie belangrike rol en dit het 'n direkte invloed op die emosioneel beseerde kind se emosionele belewenis en gedrag wat hy dan nie begryp en beheer oor het nie.
Emosionele mishandeling vind in al die mishandelingvorms plaas deur die ouer of omgewing se konstante optrede teenoor die kind. Dit gee daartoe aanleiding dat hy op bepaalde wyses optree en dit het 'n invloed op die pre-ado-lessent se verhoudingsontwikkeling met sy portuurgroep en gedrag in sy omgewing.
Wissom (1990:160) definieer emosionele mishandeling soos volg "...an injury to the intellectual psychological capacity of the child, as evidenced by an observable and substantial impairment in his or her ability to function with in his or her normal range of performance and behavior with due regard to his or her culture". Clark & Clark (2001:189) stel die volgende: "(A)cts or omissions by parents or other caregivers that have caused, or could cause, serious be-havioral, cognitive, emotional or mental disorders." Emosionele mishandeling van die kind beïnvloed dus die kind se normale ontwikkeling en aktiwiteite, die bou van sy selfbeeld en plaas 'n beperking op sy sosiale kontak binne en buite die gesin. Die kind weerspieël die mishandeling in sy gedrag.
O'Hagan (1993:23) definieer emosionele mishandeling as "the sustained, repetitive, inappropriate emotional res-ponse to the child's expression of emotion and its accompany expressive behavior". Die kernwoorde hier is die "vol-gehoue" en "herhalende" kere waar die ouer ontoepaslike emosionele response bied. Die klem val op die feit dat as die ouer dit verskeie kere op een dag doen of elke dag van die week, dan is dit emosionele mishandeling. Die optrede van die ouer verhinder die kind om 'n spesifieke emosie uit te druk.
Iwaniec (1995:06) definieer die gevolge van kindermishandeling soos volg: "Hostile or indifferent parental behavior which damages a child's self-esteem, degrades a sense of achievement, diminishes a sense or belonging, prevents healthy and vigorous development, and takes away a child's well-being". In die definisie is dit duidelik dat die ouer se optrede 'n groot impak het op die kind se selfbeeld en sy vermoë om sy eie dryfkrag en motivering te ontwikkel om iets te wil bereik en om optimaal te ontwikkel. Wiebe (1996:6) definieer emosionele mishandeling soos volg: "(A) behavioral pattern in which an adult attack a child's self-esteem and social competence".
Die rol van die ouer of versorger in emosionele mishandeling word deur die Georgia Councel on Child Abuse in Barker (1996:5) soos volg gedefinieer: " A parent or caretaker allows or creates a negative emotional atmosphere for the child which may lead to psychological impairment. Examples are when the parents make continued unfavorable comprises to a sibling, when the parents or caretaker makes the child feel bad, because he is not perfect or when parents uses shameful forms of punishment."
Emosionele mishandeling is nie abstrak en konkreet nie, maar word deur herhalende verbale of nie-verbale reaksies van reaksies van die ouer of versorger veroorsaak (Renn 1989:3).
Die kind toon dus nie fisiese tekens van mishandeling nie, maar deur sy emosies en optrede toon hy afwykende ge-drag. Die terapeut moet daarom bewus wees van die emosies wat die kind ervaar.
2.5.2 Emosionele gedrag by mishandelde kinders
Die voorkoms van emosionele mishandeling kom voor in die interne en eksterne gedrag wat deur die kind gemani-festeer word. Gil (1991:11-12), Briere (1992:32-68) en Magid & McKelvey (1989:80-81) het die volgende interne gedrag geïdentifiseer:
§ Onttrekking van enige motivering om te kommunikeer met die omgewing. § Depressie wat lei tot negatiewe gedrag en selfbeeldvorming.
§ 'n Gebrek aan spontaniteit om te speel en aan aktiwiteite deel te neem. § Angs wat lei tot vrees en frustrasie by die kind.
§ Slaapversteurings soos slaaploosheid, of te veel slaap of nagmerries en drome terwyl hy slaap. § Die kind demonstreer regressiewe gedrag en keer terug na die vorige ontwikkelingstadiums. § Kroniese hoofpyn of maagpyn.
§ Eetversteurings soos kompulsiewe etery, anorexia of bulimie kom by die kind voor.
§ Die kind het 'n emosionele wanbalans wat lei tot onbetrokkenheid en 'n gevoel van waardeloosheid. § Oorafhanklikheid as gevolg van die kind se behoefte aan vertroeteling.
Die interne gedrag het 'n invloed op die kind se selfbeeld en die vertroue om verhoudings met sy portuurgroep en volwassenes op te bou. Die gedrag het 'n baie negatiewe invloed op die pre-adolessent, omdat dit die stadium is waar hy sy selfvertroue op verhoudings buite homself bou. Die terapeut sal op die herstel van sy selfbeeld moet fokus om sy innerlike krag te herstel, sodat hy weer in staat gestel word om sy verhouding met sy portuurgroep en ander volwassenes op te bou.
In Gestaltterapie sal die terapeut daarop fokus om die pre-adolessent bewus te maak van sy sensoriese belewenis van sy emosies en hoe hy dan fisies en emosioneel daarop reageer.
Die volgende eksterne gedrag is deur die bogenoemde skrywers geïdentifiseer:
§ Aggressiewe gedrag teenoor enige persoon om homself te beskerm en te handhaaf.
§ Openbaring van destruktiewe gedrag soos brandstigting, seksuele gedrag, selfmoord, selfvernietigende ge-drag en die seermaak of doodmaak van diere.
§ Manipulasie van ouers of ander persone.
§ Die kind openbaar irriterende gedrag teenoor enige persoon.
§ Hy openbaar ontkennende gedrag ten opsigte van enige van sy optredes wat nie deur die omgewing aanvaar word nie.
§ Hy openbaar vals gedrag om hom verder teen mishandeling te beskerm.
Die eksterne gedrag is die gevolg van sy interne emosies en gedrag. Dit bly vir die pre-adolessent belangrik om met sy omgewing te kommunikeer. Hy wil egter nie onaanvaarbare gedrag toon nie, omdat dit die stadium is waar hy almal tevrede wil stel. In Gestaltterapie sal die terapeut die pre-adolessent begelei om sy emosies rondom die on-aanvaarbare gedrag te verwerk en alternatiewe gedrag vir hom aan te leer.
Bogenoemde faktore kom by mishandelde kinders voor, maar kan nie as 'n tipiese persoonlikheidsprofiel van die mishandelde kind gekenmerk word nie (Laubscher, M.S.1997:140). Elke kind moet steeds as 'n unieke persoon deur die terapeut hanteer word.
2.5.3 Veroorsakende faktore by emosionele mishandeling
Die agt vernaamste faktore wat aanleiding gee tot emosionele mishandeling word soos volg saamgevat (Briere 1992: 9-10, Carbarino et al.1986: 8, Wissom.1990:15-16):
§ Verwerping waar die kinders vermy of net gestraf word, wat dan lei tot 'n gevoel van waardeloosheid en on-aanvaarbaarheid. Die ouer ontken dus die bestaan van die kind.
§ Degradering en gevoel van waardeloosheid as gevolg van stigmatisering, vyandigheid en gevoel van minderwaardigheid.
§ Terrorisering van 'n kind deur bepaalde optredes van gesinslede waar hulle hom byvoorbeeld angs laat be-leef deur voortdurend geboelie te word of in gevegte betrokke te wees.
§ Isolering van die kind deur hom voortdurend in die huis en in die kamer te hou. Die kind word dus geïg-noreer en emosioneel afgestomp.
§ Openbaring van antisosiale gedrag soos diefstal .Dit stel die kind nie bloot aan die aanleer van normale so-siale verwagtings nie.
§ Blootstelling aan uiterste klimaatsomstandighede, beeldmateriaal of seksuele gedrag. § Geen blootstelling aan opvoeding of enige stimulasie nie.
§ Onrealistiese en onbetroubare ouerskap, waar die rol en die verantwoordelikheid van die ouer van die kind verwag word.
Dit is belangrik dat die terapeut ook die faktore bepaal wat aanleiding gegee het tot die emosionele mishandeling van die kind. Iwaniec (1995:115) wys daarop dat gedrag wat manifesteer as gevolg van hierdie faktore, gekenmerk word deur die volgende:
§ Die kind se emosionele lewe word gedomineer deur negatiewe emosies wat daartoe aanleiding gee dat hy moeilik kommunikeer, verhoudings bou en integreer met sy omgewing. Hy ontwikkel dus nie die vermoë om sy emosionele belewenis en uitdrukking van emosie aan te leer nie – iets wat van kardinale belang is vir die aanleer van kommunikasievaardighede. Die emosioneel mishandelde pre-adolessent leer dus aan om so min as moontlik emosies te toon en hoofsaaklik negatiewe emosies uit te druk wat ernstige kommunikasieprobleme veroorsaak. Dit het 'n stremmende uitwerking op sy verhoudingsbou en sosiale integrasie.
§ Bisarre gedrag kom by die emosioneel mishandelde kind na vore. Hiermee wil hy emosionele kontak vermy en die uitdruk van emosies systap. "This appearance of deadness, frozen watchfulness, or the other ex-treme of violent recoil from emotional-laden words or actions, particularly those which are warm and friendly" (Iwaniec 1995:115).
Die kind toon ook onaanvaarbare gedrag teenoor die wat vriendelik en warm optree, omdat dit die gedrag is wat hy aangeleer het of as gevolg van sy eie emosionele belewenis waaroor hyself nie beheer het nie en baie onseker voel. Hy wil homself dan beskerm teen verdere seerkry.
Die gedrag is teenstrydig met die normale ontwikkeling van die pre-adolessent wat graag verhouding wil opbou met sy ouers en portuurgroep. Dit bring egter verdere emosionele verwarring by die kind, omdat dit vir hom onaanvaarbaar is.
§ Fisiese mishandeling kom hoogs waarskynlik ook by die kind voor wat emosioneel mishandel word. Die kind se respons is om die versorger te ignoreer as daar op hom geskree word. Die versorger verstaan nie dat dit 'n respons van verdediging is nie en dat dit die kind se houding van verdediging of vermyding is. Dit gee dan aanleiding tot strafmaatreëls soos 'n onbehoorlike pak slae, skud of skop.
Dit is dus belangrik dat die terapeut vasstel wat dit nodig maak vir die kind om op 'n bepaalde wyse op te tree en wat daartoe aanleiding gegee het. Die pre-adolessent wil graag op 'n aanvaarbare wyse optree en moet deur die spelterapeutiese proses leiding ontvang om alternatiewe vorms van optrede aan te leer.
Die ouers van die kinders is gewillig om inligting te gee oor die kinders se gedrag as hulle voel dat hulle nie beskuldig word nie. Dit is dus van uiterste belang dat daar met emosionele mishandeling baie versigtig omgegaan word voordat daar gevolgtrekkings gemaak word. (Laubscher 1997:141)
Emosionele mishandeling het 'n uitwerking op die kind se totale ontwikkeling. Dit is dus belangrik dat in terapie sy funksionering in die geheel aandag moet ontvang. Deur die benutting van Gestaltterapie word die totale geintregreedheid van die kind in aanmerking geneem. "Gestalt therapy is a humanistic, prosess-oriented mode or therapy that focuses attention on the healthy, integrated functioning of the total organism, compremised of senses, the body, the emosions, and the intellect" (Kaduson 2000:28). Deur die benutting van Gestaltspelterapie bied dit geleentheid aan die emosioneel beseerde kind om homself op 'n verbale of nie-verbale wyse uit te druk (Plug et al 1982:288). Die spelterapeutiese proses gee ook aan die kind geleentheid om sekere situasies uit te speel wat steuring, konflik en verwarring veroorsaak. Deur verskillende vorme van speelmateriaal te gebruik, kry die kind geleentheid om sy gevoelens en houdings uit te speel. Hierdeur kan hy verskillende doelstellings bereik en van sy frustrasie verlig word. Die kind leer die vaardigheid aan om aggressie op 'n sosiaal aanvaarbare wyse te hanteer. Hy leer ontwikkelingsvaardighede aan wat hulle met hul eie unieke persoonlikheid integreer (Landreth 1991:9).
Deur die benutting van die Gestalt-spelterapeutiese proses met die kind, word die kind se eie ontwikkeling in sy eie ervaringswêreld na die hier en nou gebring. Hierdeur word sy ervaring en emosionele belewenis daarvan deur middel van spel uitgedruk. Die pre-adolessent vorm dan 'n geheelbeeld van sy gedragsmanifestering wat daartoe lei dat hy meer aanvaarbare alternatiewe gedrag soek waarbinne hy veilig voel.
Spesifieke veroorsakende aspekte met betrekking tot kindermishandeling word voorts bespreek. 2.5.3.1 Ouerlike optrede
Wiebe (1996:48-49 en 58-59), Wingrove (1989:20,21), Wissom (1990:161) en Barker (1986:37-39) het die volgende aspekte as die mees oorsaaklike faktore rondom die emosionele mishandeling identifiseer:
• Die individuele ouer wat nie hulle eie pyn en hartseer kan verwerk nie, soos traumatiese swangerskappe of geboortes of 'n eglied wat deur sy huweliksmaat mishandel word. Die ouers tree dan met verbale en nie-verbale aggressie op wat hulle op die kind uithaal en dan aanleiding gee dat die kinders verwerp voel. • Die ouer wat die kind as die sondebok beskou vir hulle huweliksprobleme en (swak) finansiële
omstandig-hede en hul persoonlike frustrasies ten opsigte van hulle huweliksmaats op die kinders uithaal .
• Ouer-kind-kommunikasie wat fokus op dit wat die kind verkeerd doen. Die kind ontvang nooit erkenning oor enigiets wat hy reg doen nie. By die kind moedig dit negatiewe gedrag aan met die doel om aandag te be-kom.
• Die ouer wat onrealistiese verwagtings koester van die kind deur hom met ander kinders in die gesin te vergelyk of onrealistiese verwagtings binne sy ouderdomsgroep wat sy selfbeeld en selfvertroue beïnvloed. • Geslagstereotipering waar die ouer die kind se optrede volgens sy geslag bepaal en die kind daarteen in
opstand kom .
• Die ouer wat middels gebruik (wat hom/haar chemies-afhanklik daarvan maak) om te ontsnap in 'n eie utopia. Sodoende raak die ouers selfgesentreed sodat hulle nie aan die kind se emosionele behoeftes kan voldoen nie.
• Sosiale isolasie van die gesin wat dan daartoe aanleiding gee dat hulle nie deur die gemeenskap onder-steun word nie. Dit lei tot depressie en frustrasie by die ouers wat op die kinders geprojekteer word.
• Psigiese persoonlikheidsafwykings by ouers soos skisofrenie en sosiale fobies en ander obsessionele dis-funksies (American Psychiatric Association 1999: 274 en 411).
• Persoonlike karaktereienskappe by die kind wat aanleiding gee tot mishandeling soos 'n baie gemaklike kind, 'n baie moeilike kind of 'n baie stadige kind.
• Godsdienstige oortuigings van die ouers waar die kind "van sy duiwels bevry moet word" of waar die kind geen posisie in die gemeenskap het nie of waar selfs molestering van die kind toegelaat word soos in Genesis19 vers 32-36.
• 'n Gesin waar die vader baie afwesig is en die moeder nie voldoende emosionele ondersteuning ontvang nie.
• In gevalle waar die ouer-kind-verhouding sodanig is dat die ouer die kind verwaarloos as gevolg van onvol-doende inkomste of armoede.
• In gevalle waar al die gesinslede aggressief teenoor mekaar optree.
• Waar gesinslede los van mekaar lewe as gevolg van voortdurende spanning en as gevolg van hul swak lewensvaardigheidsvermoëns om verskillende situasies te hanteer. Dit gee daartoe aanleiding dat gesins-lede op 'n afstand leef en van mekaar los raak.
• Die ouers wat gepreokkupeerd is met hulle sosiale status en beroep en nie tyd beskikbaar stel vir die kinders se emosionele behoeftes nie.
• Die ouers wat hulle eie selfhaat, lae selfbeeld en aggressie op die kind projekteer. Die kind word as die sondebok gekenmerk of dat hy 'n monster is of dat daar 'n duiwel in die kind is. Die ouer onderskei nie tussen hul eie emosionele gevoelens en die kind se gedrag nie. (Clark & Clark 2001:185)
Iwaniec (1995:06) het ook verder melding gemaak van meer direkte optrede van ouers wat tot emosionele kinder-mishandeling lei:
• Die kind word nie ingesluit by die gesinsirkel nie. • Die kind word geïgnoreer en ontvang geen aandag nie.
• Hy het nie 'n aktiewe deelname in die gesin se aktiwiteite en besluitnemingsproses nie. • Daar word selde met hom op 'n normale trant gepraat.
• Die kind word konstant van voorregte en plesier ontneem. • Hy word vir elke geringe wangedrag gestraf.
• Die kind word gereeld afgekraak en gekritiseer en nooit geprys nie. • Hy ontvang nooit beloning vir positiewe gedrag of optrede nie.
• Die kind word dikwels in die teenwoordigheid van sy portuurgroep, susters, broers en/of enige ander persone verneder.
• Hy ontvang geen erkenning vir pogings wat hy aangewend het om die versorger te plesier nie. • Geen sosialisering met sy portuurgroep word deur die ouers toegelaat nie.
• Die kind word sosiaal geïsoleer.
• Die ouers vertel gereeld vir die kind dat hulle nie van hom hou nie en hom nie lief het nie. • Die kind ontvang al die skuld as iets in die gesin verkeerd loop.
• Hy ontvang geen supervisie of leiding van die ouers nie.
• Die kind raak korrup deurdat hy betrek word deur die versorger wat verdowingsmiddels, prostitusie en dief-stal bedryf.
• Die kind word aangemoedig om ontoepaslike kulturele, godsdienstige en rassevooroordele te handhaaf. • Hy word nie fisiese kontak met die versorger toegelaat nie.
Laubscher (1997:143) het 'n groot verskeidenheid uitingsvorme van mishandelde gedrag deur ouers soos volg saam-gevat:
• Verbale aanvalle (verkleinering, afbrekende en skeltaal).
• Indirekte foltering (wanneer die kind se besittings of troeteldiere of selfs die ander ouer aangeval word). • Verlating of dreigemente van verlating of skeiding of dood.
• Chaotiese omgewing (lakse en wisselvallige dissipline. aanhoudende wisseling in gesinsamestelling, spora-diese tydperke van ongewone aandag afgewissel met tye van ontoeganklikheid), eensaamheid waar die kind sosiale kontak met ander geweier word.
• Voortdurende dreigende geweld ("threats of abuse") -- al sou dit nie realiseer nie. • Weiering om noodsaaklike professionele hulp te aanvaar wanneer aangewese.
• Blootstelling (veral by jong kinders) aan seks en geweld op TV en video's waardeur begrippe buite hulle ver-werkingsvermoë deel van hulle ervaringsveld word omdat dit visueel aangebied en dus "beleef" word. • Handhawing van 'n lewenstyl waarin die kind weinig of geen aandeel behalwe die allernoodsaaklikste geniet
• Monopolisering van kind se persepsie, soos ontkenning van sy waarnemings of voorskrifte met betrekking tot wat "hoort".
• 'n Lae en negatiewe selfbeeld van ouers wat lei tot frustrasie en aggressie en tot uiting kom in drank- en dwelmmisbruik – ook gedurende swangerskap- en babavoedingsperiodes -- wat dan aanleiding gee dat hulle nie in die kind se fisiese en emosionele behoeftes kan voorsien nie (Ovens M. 1992:41,43).
• Versuim om in die kind se fisiese behoeftes vir normale groei te voorsien. • Onsensitiwiteit en versuim om steun te bied.
• Wrede en wisselvallige patrone van dissiplinering en die betrek van 'n kind in vernietigende driehoekverhou-dings waarin hy byvoorbeeld tussen sy ouers moet "kies" of moet dien as konflikafleier.
Hierdie gedrag van die ouers gee daartoe aanleiding dat die kind in een van die figuur 2 se vier ouerskapstyle – soos deur Gottman (1997:50-51), De Klerk & Le Roux (2003:13-14) en Barnes (1995:92) uiteengesit -- opgevoed word en die pre-adolessent se gedrag word hierdeur beïnvloed soos aangedui.
FIGUUR 2: OUERSKAPSTYLE EN VOORTSPRUITENDE KINDERGEDRAG
Alles wat die kind doen en voel, is onbelangrik. Gee glad nie aandag aan die kind se emosies nie. Die ouer ignoreer of gee aandag aan die gedrag om
Glo dat sy gevoelens onvanpas en ongeldig is. Mag nie emosionele ervarings besit nie of die emosies is dan verkeerd.
OUERSKAPSTYL KINDERGEDRAG dit so gou as moontlik stop te sit.
Hy wil die emosie stopsit en die saak beredder deur dit so gou moontlik op te los, want anders sal die emosies hom as ouer in 'n slegte lig stel.
Kan nie gevoelens reguleer en beheer nie -- wat aanleiding gee tot emosionele uitbarstings.
Afkeurende of outokratiese ouerskapstyle. Veroordeel en kritiseer alles wat die kind doen. Oormatig bewus van grense en reëls in die huis. Vereis goeie gedrag en pas dit toe met reëls en straf. Glo dat die kind sy negatiewe emosies benut vir 'n magstryd wat dan ook in 'n magstryd ontaard. Kind se sienings word nie in ag geneem nie en gedomineer.
Min warmte en positiewe erkenning.
Konflikterende geïrriteerde kind.
Angstig en bang vir enige outoritêre figuur. Ongelukkig en baie buierig.
Raak gou geïrriteer.
Kom passief en skuldig voor. Raak maklik gespanne.
Varieer tussen aggressie, onvriendelikheid en nors onttrekking van die omgewing.
Passiewe toegeeflike ouer.
Geen reëls nie en die kind kan uiting gee aan enige gedrag en op enige wyse emosies toon.
Die siening van die kind domineer alle optrede. Permissief: stel geen grense aan die kind se gedrag nie.
Dra alle verantwoordelikheid.
Impulsiewe aggressiewe kind. Weerstandbiedend teen volwassenes. Lae selfvertroue.
Lae doelgerigte oriënteringsgedrag. Lae selfbeheersing.
Aggressief en impulsief in die hantering en beheer van emosies.
Dominerend, maar doelloos.
Leer nie probleemoplossende vermoë en om ver-antwoordelikheid te dra nie.
Pas reëls toe met inagneming van die kind se emo-sie en behoeftes.
Laat kind eie verantwoordelikheid dra deur die keuse van sy eie optrede binne die reëls van die
Energieke en vriendelike kind. Selfverantwoordelikheid vir aksies. Selfbeheerste emosies en gedrag. Hoë energievlakke.
OUERSKAPSTYL KINDERGEDRAG ouer.
Gee erkenning aan die kind vir aangename gedrag en prestasie.
Warm vriendelike betrokkenheid by die kind se aktiwiteite.
Respek vir die kind se emosies en leer die kind oplossende vermoëns aan om emosies te hanteer.
Goeie verhoudings met portuurgroep. Kan spanning hanteer.
Goeie samewerking met volwassenes. Doel-georiënteerd.
Hy weet hoe voel hy en kan sy gevoelens beheer. Hy kan goed voel oor homself en oor ander mense.
Uit figuur 2 is dit duidelik dat die eerste drie ouerskapstyle 'n rol in emosionele mishandeling by die kind speel. Dit dra daartoe by dat die emosioneel beseerde kind deur sy gedragsuitinge geïdentifiseer word as gevolg van die ouer se optrede in die huis. Die spelterapeut moet bewus wees van die ouerskapstyle omdat dit die pre-adolessent se funksionering beïnvloed en aan die ouer verduidelik kan word.
Die pre-adolessent wil graag sy ouers tevrede stel en met hulle goedkeuring wegbeweeg van die ouers na meer onafhanklikheid. Emosionele mishandeling bring egter mee dat die kind 'n gevoel van minderwaardigheid ontwikkel. Hy ervaar 'n onvermoë ten opsigte van die aanleer van sekere sosiale vaardighede, wat weer aanleiding gee tot die vorming van 'n negatiewe selfbeeld. Dit gee daartoe aanleiding dat hulle 'n skuldgevoel en twyfelagtigheid ontwikkel ten opsigte van hulle eie vaardigheid en vermoë (Pillari 1988:151).
Clark & Clark (2001:217) en Caffaro (1998:15,95,96) lys die volgende gesinsfaktore wat aanleiding gee tot kindergeweld in die gesin:
§ Kinders sonder supervisie.
§ Een kind is die ouers se gunsteling en die ander kind word baie negatief hanteer.
§ Die ouers ignoreer alle tekens van mishandeling tussen sibbe -- sulke mishandeling kan dan toeneem en in intensiteit eskaleer.
§ Baie spanning in gesinne.
§ Gesinne waar twee of meer individue ouers deel soos stiefbroers en -susters. § Geen grense in die gesinne nie.
Die pre-adolessent ervaar die gedrag baie emosioneel omdat hy graag sy gesin wil plesier en goeie verhoudings wil opbou. Dit gee dan aanleiding tot 'n lae selfbeeld en min selfvertroue om verhoudings buite sy ouerhuis op te bou. Sy selfbeeld en sosiale vaardigheid neem verder af as hy ook deur ander lede in die gesin emosioneel mishandel word. 2.5.3.3 Sibbemishandeling
'n Ander vorm van mishandeling wat in gesinne voorkom, is kinders in een gesin wat mekaar mishandel. Dié vorm van mishandeling kom veral in gesinne voor waar daar baie geweld aanwesig is.
Caffaro (1998:73,83) en Clark & Clark (2001:217) het die volgende faktore geïdentifiseer wat aanleiding gee tot sibbemishandeling:
§ Een kind wat altyd die mishandelde gedrag wil verdraai of minimaliseer.
§ Een kind met 'n geskiedenis dat hy altyd die teiken van mishandeling deur sy ouer of groter broers of susters is.
§ Onvoldoende vermoë om homself te beheer, emosionele onvolwassenheid en empatiese tekorte. § Die kind wat gedurig met dwang en aggressie wil optree.
§ Die kind wat dwelms gebruik en alkohol misbruik.
§ Onvanpaste gedrag as gevolg van trauma wat in die kind se lewe gebeur het. § Groot verskille in ontwikkeling stadium en intellektuele vermoë tussen die kinders. § Die slagoffer wat afhanklik is van die ouer en magtiger sib.
§ 'n Tekort aan ander ondersteuning in die gesin. § Geskiedenis van viktimisering tussen die sibbe.
§ Geen of onvoldoende seksuele voorligting in gesinsverband. § Intimidasie deurdat een sib die ander altyd terg of name noem. § Die een sib vernietig of breek die ander sib se persoonlike besittings. § Voorkoms van terrorisering of dreigemente tussen die sibbe.
Mishandeling tussen sibbe word geheim gehou en ouers wil dit nie erken nie. Dit rig meer skade aan 'n kind aan as fisiese mishandeling, omdat dit sy selfbeeld en selfwaarde vernietig (Caffaro 1998:83).
Die pre-adolessent word ontneem van sy motivering om doelgerig te leef, wat dan aanleiding gee tot 'n disintegrasie in sy gedrag na die volgende ontwikkelingsstadium en wat dan tot verdere probleme by die kind lei soos hierna in "Failure-to-thrive" saamgevat.
2.5.4 Nie-organiese "Failure-to-Thrive" - Groeistagnasie
"Failure to thrive" kom ter sprake wanneer die baba of kind in die hospitaal opgeneem word sonder dat enige organiese toestand gediagnoseer kan word. Die kind is egter ondergewig, korter as normaal, bleek, apaties en manifesteer die sogenaamde "rader gaze". Die toestand dui dus op 'n gebrek aan groei en gesonde, kragtige en gelukkige ontwikkeling (Iwaniec 1995:18). Figuur 3 is Hobbs et al (1993:17) en O'Hagan (1993:102) se skepping in hierdie verband.
FIGUUR 3: BESKRYWING VAN "FAILURE-TO-THRIVE" - GROEISTAGNASIE Growth retardation
§ Falls below the 3rd percentile in weight and often in height.
Development retardation § Motor development. § Language development. § Social development. § Intellectual development. § Emotional development. § Cognitive development. Physical description
§ Wasted body , thin arms and legs. § Large stomach.
§ Red, cold and wet hands and feet. § Thin , wispy , dull and falling hair. § Dark circles around the eyes. § Minimal or no smiling.
Psychological description and behavior § Sadness, withdrawal and detachment. § Expressionless face.
§ General lethargy. § Tearful.
§ Frequent whining. § Diminished vocalization.
§ Staring blankly at people or objects. § Lack of cuddliness.
§ Unresponsivenessinsecure attachment passivity. Physical symptoms
§ Refusal to take feeds. § Vomiting.
Figuur 4 bevat Iwaniec (1995:29) se vier interaksionele style van die versorger en "failure-to-thrive"groeistagnasie-kind.
FIGUUR 4: IWANIEC SE KENMERKE VAN VERSORGERS EN "FAILURE-TO-THRIVE"GROEISTAGNASIE-KINDERS
"Description of interaction behavior
Carer Behavior of carers Reactions of children Forceful,
impat-ient and angry. Frequent force-feeding, screaming, shaking,urging child to hurry when eating and getting frustrated and angry.
Fear, anxiety, refusal to eat, apprehension crying, heaving and vomiting. Food-avoidance. Unconcerned
and neglected. Inadequate calorific provision, failure to provideappropriate food, and signals of hunger ignored or misunderstood.
Loss of weight, lethargic and withdrawn, developmental retardation, sadness and passivity.
and passive. Easily affected by feelings. Depression, low self-esteem, helplessness, anxiety and desperation. Poor physical growth anddelayed development (especially in language and social behavior).
coaxing. Resourceful, flexible, patient when managing dif-ficulties, and tries different ways to overcome the child's resistance.
Long feeding periods, fattiness, spitting, storing food in mouth and heaving".
Volgens die National Society for the Prevention of Cruelty to Children in Laubscher (1997:148) kan die moeders van "failure-to-thrive"-kinders ingedeel word in drie kategorieë, naamlik moeders met 'n I.K. onder die normale wat 'n basiese gebrek aan vaardighede openbaar ten opsigte van kinderversorging, moeders wat slagoffers is van psigiese afwykings soos depressie en skisofrenie, en moeders wat emosioneel ontoereikend is om die kind te vertroetel en te "bemoeder". Die ouer was dikwels ook 'n slagoffer van emosionele mishandeling en het nie die vaardigheid aangeleer of die voorbeeld in sy/haar kinderjare gehad om aan al die eise en verwagtings van ouerskap te voldoen nie.
Die spelterapeut moet bewus wees van die emosionele en fisiese reaksie van die mishandelde kind omdat dit die faktore is wat 'n wanbalans in die kind se lewe veroorsaak en wat deur middel van die Gestaltprogram herstel moet word.
2.5.5 Hegtheid en binding as komponente van emosionele mishandeling
Hegtheid en binding met die ouer is die grondslag wat die pre-adolessent benut om genoeg selfvertroue te ontwikkel om meer onafhanklik van die ouer te funksioneer en sosiale verhoudings met sy portuurgroep op te bou. As die grondslag nie gevorm word nie, ervaar die kind onsekerheid en twyfelagtigheid met betrekking tot verdere ont-wikkeling.
Die binding is 'n duidelike oorlewingsfunksie en 'n kritieke periode tussen moeder en baba. Dit is deurslaggewend op die kind se toekomstige ontwikkeling as pre-adolessent. Bowlby het 'n parallel tussen diere se inprenting en die binding gevind. Lefrancois (1995: 82) verduidelik dit soos volg: "Bowlby's research with young infants indicates that we have a natural (inherited) tendency to form emotional bonds with our mothers or with some other permanent caregiver."
Skeiding van die moeder het negatiewe gevolge soos emosionele angs, persoonlike ontwrigting soos angstigheid, woede, depressie en emosionele onttrekking. Die sensitiewe periode by kinders, is die eerste maande van lewe: in die eerste ses maande sal die baba na enigiemand gaan, maar teen ses maande sal die kind al gebind wees met iemand waarna skeiding probleme veroorsaak.
Hegtheid en binding is 'n baie spesiale verhouding tussen twee persone. Dit impliseer dat persoonlike opofferings vrywillig gemaak word. Daar is dus 'n hoë graad van toleransie en geduld in die verhouding. Daar kom onvoor-waardelike liefde en 'n houding van omgee in die verhouding voor (Laubscher 1997:148). Die helfte van 'n kind se binding vorm in die eerste jaar van sy leeftyd . Die bindingsirkel word deur die volgende fases gevorm: behoefte, reeks reaksies, bevrediging of verligting en vertroue. As die binding nie gevorm word nie, vind die volgende sirkulasie van wangedrag plaas: die kind het geen fisiese reaksie nie, die moeder wonder wat het sy verkeerd gedoen, die moeder raak senuweeagtig en angstig, die kind raak senuweeagtig en angstig, en die kind onttrek hom aan sy moeder (Magid & Mckelvey 1989:74, 77)
Verwerping van 'n kind deur die ouer is as hy nie van die kind hou nie en hy alle warmte en affeksie van die kind weerhou. Die ouer het dus 'n wrok teen die kind en weerhou enige emosionele kontak met die kind (Iwaniec 1995:130).
Die pre-adolessent begin wel meer tyd weg van die gesin bestee, maar die ouer verskaf steeds die sekuriteit en dit waarom die kind se lewe funksioneer. Die ouer leer die kind hoe om verskillende morele, kulturele waardes en verskille in sy interpersoonlike verhoudings te hanteer en op te los (Louw 1996:366). Hegtheid en binding in die pre-adolessentfase is baie belangrik omdat hy dit as klankbord benut om sy besluite en optrede in sy sosiale lewe te be-spreek en sodoende sosiale vaardighede aan te leer.
Dit gee aanleiding tot gedragsprobleme by die pre-adolessent, omdat hy nie 'n seker binding gevorm het nie. 2.5.5.1 Gedragsprobleme as gevolg van onseker bindinge
Die probleme wat sal manifesteer as daar probleme met hegtheid tussen ouer en kind is, word soos volg as "behavior effects of attachment difficulties" deur Fiedrich (1995:36) aangedui:
i. "Indiscriminate affection seeking. ii. "Anxiety at reunions.
iii. "Anxiety at leave taking.
iv. "Aggression that is directed at the primary attachment figure. v. "Withdrawal directed at the primary attachment figure. vi. "Reduced number of friends.
vii. "Inability to be soothed in the presence of the primary attachment figure. viii. "Victim / victimising in relationships."
Die pre-adolessent leer dus nie gesonde verhoudings van liefde, aandag en geduld in verhoudings aan nie, maar dat verhoudings angstigheid en onsekerheid veroorsaak. Dit gee aanleiding daartoe dat hy nie die selfvertroue het om verhoudings met sy portuurgroep op te bou nie en deur sy vriende geviktimiseer word.
2.5.5.2 Ouer-kind-bindinge deur mishandelde kinders ervaar
Feidrich (1995: 43-50) beskryf verskillende ouer-kind-bindinge soos hulle waargeneem word deur mishandelde kinders:
q Seker bindinge
Die ouer sorg vir die kind se fisiese en emosionele behoeftes op 'n spontane wyse. Hulle is bly om mekaar te sien en is sensitief ingestel op mekaar se behoeftes. Die ouer se gedrag, gevoelens en aksies teenoor die kind is min of meer altyd dieselfde. Die ouer en die kind vertrou mekaar en die kind het die vertroue in die ouer dat hy hom weer sal kom haal en hy is bly om sy ouer weer te sien by die herontmoeting. Die kind het voldoende selfvertroue ontwikkel om sy lewenstake te bemeester en positiewe sosiale verhoudings aan te knoop. Hy kan toepaslik met die ouer speel en sy hulp vra as hy hom benodig.
Mishandelde kinders beleef nie die seker bindinge met hulle ouers nie. Volgens Karen soos aangehaal deur Fiedrich (1995:42) beleef 85% van mishandelde kinders onseker bindinge met hulle ouers.
Die pre-adolessent het nie die vertroue in die sy ouer om sy konflik met sy portuurgroep en probleemoplossing met hulle te bespreek nie.
q Angstige vermydingsbinding.
Volgens Fiedrich (1995:44) handhaaf die ouer die filosofie van "close but not too close." Die kind vermy die ouer om-dat hy verwerp voel en hy nooit vertroeteling ervaar nie maar slegs straf vir sy optredes. Dit voorsien nie in die kind se afhanklikheidsbehoeftes nie.
Die kind raak gouer onafhanklik en vermy die ouer met hereniging ná skeiding. Die kind kan ook skeidingsangs toon wanneer hy van die ouer verwyder word. Hy kan ook die ouer se rol en verantwoordelikheid oorneem en verbittering toon teenoor die ouer en dan poog om in sy eie emosionele behoeftes te voorsien.
Die pre-adolessent ervaar baie emosionele ambivalensie wat onsekerheid en angstigheid in sy verhoudings met sy portuurgroep veroorsaak. Dit het 'n negatiewe invloed op sy selfbeeldvorming.
q Angstige en ambivalente binding.
Die ouer-kind-interaksie word volgens Feidirch (1995:47) gekenmerk deur "an inconsistent mixture of rejection, angry interchanges, and punitive behaviors. You may see a genuine level of concern, but this gets mixed with neglect as well as intrusiveness".
Die ouer tree ambivalent teenoor die kind op wat onsekere emosionele reaksie veroorsaak. Die kind begin dan ook ambivalent teenoor die ouer optree deur woede en aggressie. Hy soek nabyheid van die ouer deur skelm op te tree en positiewe of negatiewe aandag van die ouer te aanvaar. Hierdeur poog hy om deurentyd reaksie by die ouer te ontlok.
Die pre-adolessent toon ook sulke gedrag teenoor sy portuurgroep wat dan aanleiding daartoe gee dat hy verwerp of geviktimiseer word.
q Gedisorganiseerde kontrolerende binding.
Die ouer is nie bewus van die kind se emosionele behoeftes nie as gevolg van hulle eie onopgeloste kindertrauma. As gevolg van die kind se voortdurende eie inkonsekwente gedrag om reaksie by die ouer te ontlok, kan hy gedis-organiseerd begin optree in sy soeke na aandag van sy ouer. "The disorganised boy may combine proximity-seek-ing with passivity, and active avoidance with stereo-typical trauma-play that includes episodic anger or detachment" (Feidirch 1995:49).
Die gedrag word ook uitgevoer deur die pre-adolessent in die skool en in sy portuurgroep wat aanleiding gee dat hy as aandagsoeker beskou word en onaanvaarbare gedrag toon om aandag te bekom. Dit gee aanleiding tot ver-werping en viktimisering in die skool en portuurgroep.
q Uitermatige kontakbinding
Die ouer tree oorbeskermd teenoor die kind op deur oormatige vertroeteling en weerhouding van onafhanklikheid. Hy wil die kind so lank as moontlik klein hou deur absolute gehoorsaamheid te verwag. Die hantering van die ouer wissel van dominerende gedrag teenoor onderwerping aan die kind se behoeftes. Die moeder is net betrokke om in al die kind se behoeftes te voorsien. Dit kan daartoe aanleiding gee dat hy geïrriteerd teenoor sy eie ouer raak en begin rebelleer. Hy word ook weerhou om met sy eie portuurgroep te meng.
Die ouer voorsien dus nie in die pre-adolessent se ontwikkelingsbehoefte om onafhanklik op te tree nie en sy sosiale vermoë en probleemoplossende vermoë in dié stadium te ontwikkel nie.
Met voortdurende emosionele mishandeling begin die emosies oorgaan in 'n geestesproses waar dit die kind se in-telligensie-, geheue-, persepsie- en morele-ontwikkelingsprosesse beïnvloed. Dit lei dan tot psigologiese mishan-deling.
2.6 PSIGOLOGIESE MISHANDELING
Psigologiese mishandeling vorm deel van emosionele mishandeling. Dit is wanneer die emosies van die mens oor-gaan na die geestesproses van die mens. Dit dui op die ontwikkeling van die geestesproses van die mens. Daar word verwys na die ontwikkeling van die kognisie van die kind, wat die ontwikkelende kind se morele sin insluit. Kognisie sluit dus die wyse in waarop die kind kennis van die wêreld bekom deur die benutting van sy aandag, geheue, persepsie, taal, denke, probleemoplossing, redenering en konsepverkryging (O'Hagan 1993:22-23).
O'Hagan (1993:33) het psigologiese mishandeling gedefinieer as "the sustained, repetitive, inappropriate behavior which damages, or substantially reduces, the creative and developmental potential of crucially important mental faculties and mental process of a child, these include intelligence, memory recognition, perception, attention language and moral development."
Vir Carbarino et al (1986:3) word psigiese mishandeling veroorsaak "by acts or omissions of a parent or person responsible for a child which:
i. "Renders the child chronically and severely anxious, agitated, depressed, socially withdrawn, psychotic, or unreasonable fear that his/ her life and / or safety threaten;
Download (PDF - 68 Page - 185.58KB)
Hoofstuk 3: Die poëtiese gedeeltes
n,ll 'dood' en D, ,n 'lewe', wat deur die komparatiewe konstruksie in die laaste stige teenoor mekaar gestel word. Deur die gebruik van bierdie woordpare kom ekstra
Hoofstuk 4: Die verhouding tussen die narratiewe teks en die storie
die antoniem van afdaal, naamlik il~ll 'optrek uit die doderyk' (Jona 2:7) direk daarna gebruik word. 3) Tema: Hiermee word 'n idee- moreel of teologies- wat deel is van die
Hoofstuk 5: Die vertelhandeling
In die drie gebede maak die ekstradiege- tiese verteller wei van sekondere sprekers gebruik wanneer karakters soos die matrose en Jona aan die woord gestel word, maar by bly die
Hoofstuk 6: Die boodskap van die boek
Wanneer die verskillende punte waarin die kortverhaal met die novelle ooreen- stem, ook op die Jonaverhaal toegepas word, word dit duidelik dat die Jonateks nie geskiedskrywing of 'n
Hoofstuk 2: Die bronne van die Nuwe Testament
Daar bestaan geen verwysing daarna in patristiese en kerkbistoriese geskrifte nie en die vroee geskiedenis van bierdie vertaling moet gerekonstrueer word deur die
Hoofstuk 4: Die geskiedenis van die oorgelewerde teks
Dit is uit hierdie feite duidelik dat daar 'n klimaat van standaardisering in die 4de en 5de eeu bestaan bet en dat daar in daardie tyd waarskynlik meer belangstelling
Hoofstuk 5: Die gedrukte teks
Nadat Westcott en Hort op hierdie wyse die Siriese teks se aanspraak op die 'beste manuskrip' uitgeskakel bet, bespreek bulle die ander twee tekste, die Alexandrynse en
Hoofstuk 8: Die rekonstruksie van die teksgeskiedenis
Sake soos die noukeurigheid waarmee gekopieer is, die ooreenkoms en verskille met die ander vertt~enwoordigers van die betrokke tekstipe en die moontlikheid van die indirekte
Hoofstuk 9: Die rekonstruksie van die teks
Dit word dan met 'n algemene ontleding van die woordeskat en taalgebruik van die skrywer elders in sy werk vergelyk, ten einde te bepaal of daar (a) tipiese kenmerke
Hoofstuk 10: Die teks van die Nuwe Testament
en ook nie die Seun nie. Net die Vader weet dit'.. Dit is duidelik dat dit vroeg in sowel die Alexandrynse as Westerse tekste bekend was. Met die uitsondering van die
Die 'kanon' in die kanon as probleem vir die prediking
New evidence in scientific research, attempts to prove that Holy Scripture no longer maintain its unqualified position as an authoritive canon.. The authority and relevancy
Kriteria vir die kerklied
Die spanningsveld waarin die kerklied, net soos die evangelie en ander liturgiese elemente self ook, in die Swart kerke in Afrika leef, spreek duidelik uit die
Die formulier vir die bevestiging van diakens
Die barmhartigheidsdiens moet gesien word in die lig van die priesterwerk van die gelowiges, wat sy verantwoordelikheid aanvaar vir sy naaste vanweë Sy liefde
Die betekenis van die begrip "Vrees van die Here" in Spreuke, Job en Prediker
G ods dade is dus vreeslik, verskrik die hele wéreld; maar Hy doen dit ten gunste van Israel. duratief-behoedsame houding van Israel. Hierdie houding word uitgedruk