Nuuskommentaar: Het die Afrikaner lesse uit Sri Lanka te leer?Argieffoto: Adéle Changuion Met die onlangse besoek van Sri Lanka se krieketspan aan Suid-Afrika, het een naam besonder opgeval, naamlik Jeffrey Vandersay. Ons is gewoond aan vanne van Portugese herkoms in die Sri Lankaanse span, soos Mendez, De Silva en Perreira. Maar wat van ’n van van skynbaar Nederlandse herkoms met ’n Engelse voornaam? Boonop is sy volle name Jeffrey Dexter Francis Vandersay. Maar in werklikheid behoort die naam nie so uit te staan nie. Sri Lanka se bevolkingsamestelling word gegee as oorweldigend Singalees (ongeveer 75% van die bevolking), die Tamils (net meer as 11% van die bevolking), die Moors (net minder as 10%), en die Bhurgers (minder as 1%). Daar is nog ander klein groepe wat onder andere die afstammelinge van die oorspronklike inwoners is, dit wil sê wat die eiland gedurende die laaste ystydperk bereik het toe dit weens die lae seevlak aaneenlopend met Indië was, en moontlik selfs daarvoor. Boonop was die twee landmassas tot enkele eeue gelede deur die misterieuse Adamsbrug verbind. Die interessantste twee groepe is egter seker die Moors en Burghers. Die name van die twee groepe verklap onverwags baie van hul herkoms. Die Moors, hoewel baie heterogeen, is meestal Moslem, terwyl die Singalese meestal Boeddhiste is, en die Tamils Hindoes. Hul naam hou verband met die More van Noord-Afrika wat onder meer Spanje lank beset het, en is deels die afstammelinge van ou Arabiese seehandelaars wat hulle aan die kus van Sri Lanka gevestig het. Hul getalle is deur Moslems van Pakistan en Indië, asook ander Moslemlande aangevul. Baie praat egter Tamil. Die benaming Burgher is inderdaad verwysend na die Afrikaanse woord burger, en ’n oorblyfsel van die tydperk waaarin Nederland in die 17de eeu die kusgebiede van Sri Lanka by die Portugese afgeneem het, en beheer behou het tot 1796, toe die Nederlandse gebiede van Sri Lanka deur Brittanje afgeneem is. Die Burghers was afstammelinge van die Nederlandse bevolking, wat met Sri Lankane vermeng het. Hulle is Christene, en praat nou Engels as voertaal, maar is ook Singalees en/of Tamil magtig. Streng gesproke is daar ook ’n groep, bekend as die Portugese Burghers, wat meestal Rooms-Katoliek is. Vandersay (oorspronklik Van der Say) maak deel uit van die Nederlandse Burghers, wat ten spyte van die verengelsing gesteld bly op die naam Dutch Burgher wat onder meer ook in die naam van ŉ groot kultuurbeweging, die Dutch Burgher Union asook die beweging se eie joernaal (in Engels), opgeneem is. Die Burghers het reeds in die koloniale tyd onder die Britte ’n vorm van selfregering gekry, en word ook in moderne wetgewing erken wat hulle, na berig word, eintlik verplig om die Europese vanne te behou. Hulle is toe in eie woongebiede saamgetrek waar hulle ’n unieke boustyl ontwikkel het. Hulle het lank onder veral Engelse beheer baie van die topposte in onder meer die staatsdiens beklee, maar sedert die heersende Singalese dit begin oorneem het, hulle hoofsaaklik in die handel en ander professies begeef. Baie het die land na onder meer Kanada, Australië en Nieu-Seeland verlaat en dikwels daar hul identiteit behou. Daar word bereken dat van die sowat 100 000 Bhurgers wêreldwyd, ongeveer 40 000 hulle nog in Sri Lanka bevind. Onder die Burghers van Nederlands-Vlaamse herkoms is daar baie bekende “Afrikaanse” vanne (hoewel nie noodwendig van Nederlandse en Vlaamse herkoms nie), soos Nell, Meyer, Albrecht, Conradi, De la Harpe, De Bruin, De Vos en vele meer. Vandersay word egter nie in die opspoorbare lyste van Burgher-vanne van Nederlandse herkoms opgeneem nie, waarskynlik omdat die van Van der Say eers ’n draai deur Brittanje gemaak en verengels het voor die van in Sri Lanka gevestig geraak het. In een van die oudste verwysings na die van in Sri Lanka het ene Paul Brodie in die jare tussen 1841 en 1844 in die St. Paul-kerk in Kandy met Elisabeth Vandersay in die huwelik getree. (Die kerk is Anglikaans.) Vir die interessantheid, in 2013 was die predikant ’n persoon met die naam van Neil van Dort. Jeffrey Vandersay laat egter geen twyfel oor sy Burgherskap nie. In ’n onderhoud met ’n koerant het hy verklaar dat hy ’n gebore Burgher is. Hy het ook krieket vir die Burgher Recreational Club, maar interessant ook vir die Moors Sport Club en die Sinhalese Sport Club, gespeel. Sy ideaal is om eendag toetskrieket vir Sri Lanka te speel. Daar is nie aanduidings van diskriminasie teen Vandersay nie, en in die media het hy die “status” van ’n “held in afwagting” ten spyte daarvan dat ’n wisselvallige vorm van briljant tot vrot en ’n langtermynbesering sy opgang strem. Hy het ook eers die span na Suid-Afrika gehaal nadat die snelbouler, Lasith Malinga, weens ’n besering onttrek het. Ook uit die joernaal van die Dutch Burgher Union blyk dit dat moeite gedoen word om Burgher-individue wat presteer, soos in die polisiediens, se prestasies in Sri Lankaanse verband, uit te lig. Baie was ook ywerige sportmanne, en heelwat se name word met hul vertonings in “rugga” uitgewys. Ten spyte van heelwat ooreenkomste in die geskiedenis van Suid-Afrika en Sri Lanka, is daar ook reuseverskille. Beskawing op Sri Lanka met enorme stede waarvan die bouvalle gevind is, en indrukwekkende waterwerke, oeroue dokumentasie en bykans wêreldwye kontak getuig van indrukwekkende beskawings wat tot voor Christus terugdateer. Wat die huidige betref, is die politieke omgewing waarbinne demokrasie en demokratiese regte kan ontwikkel ook aansienlik anders as in Suid-Afrika. Waar Suid-Afrika die 37ste posisie op die demokrasie-indeks beklee, beklee Sri Lanka die 69ste posisie. Beide word as gebrekkige demokrasieë geklassifiseer. Boonop beklee Sri Lanka die 141ste posisie op Verslaggewers Sonder Grense se persvryheidsindeks, teenoor Suid-Afrika wat die 39ste plek beklee. Teen dié agtergrond is dit te wagte dat die bestuur van die Dutch Burgher Union stellig nie te veel aandag by die oorweldigende Singalese regering wil trek deur bande aan te knoop met Afrikaanse organisasies nie. Nié na Sri Lanka ’n twintig jaar lange burgeroorlog teen die Tamils om meer regte sonder veel oplossings onderdruk het nie. En sonder gestruktureerde uitreiking is dit ook nie moontlik om die potensiaal in nouer bande te bepaal nie. En dalk word Vandersay nog, soos die legendariese Muttiah Muralitharan, ’n “eensame” Tamil in die Singalees-oorheersende span, ook ’n draaiboulsensasie. Die verwagtinge is groot.