PressReader - Kuier: 2017-05-31 - Hoe erg knou jou al­ler­gieë jou?
Hoe erg knou jou al­ler­gieë jou?
Baie men­se is al­ler­gies vir die een of an­der ding en hul al­ler­gie­se re­ak­sies kan wis­sel van min­der erns­tig tot le­wens­ge­vaar­lik. Wees dus ver­sig­tig en let ver­al op die trig­gers.
Kuier - 2017-05-31 - Inhound - DEUR Ro­we­na Hen­dricks *S­kuil­naam
Van er­ge hooi­koors wan­neer die sei­soe­ne ver­an­der, tot al­ler­gie­se re­ak­sies en vel­uit­slae weens ’n al­ler­gie vir se­ke­re kos­se – e­nig­iets kan jou siek maak!
Me­di­sy­ne of ma­te­ri­a­le soos ka­toen­stof en selfs net stof; al­ler­gieë is ’n al­le­daag­se ver­skyn­sel waar­mee baie men­se suk­kel. Dit is dus be­lang­rik om na jou ge­sond­heid te kyk en jou im­mu­ni­teit so sterk moont­lik te hou om te keer dat jy plat­ge­trek word.
So­wat 30% van al­le Suid-A­fri­ka­ners ly aan die een of an­der soort al­ler­gie.
Vol­gens prof. Mi­ke Le­vin, ’n al­ler­gie­spe­si­a­lis van die U­ni­ver­si­teit van Kaapstad (UCT) en die Al­ler­gy Foun­da­ti­on South A­fri­ca (AFSA), kan e­nig­iets waar­voor ie­mand al­ler­gies is, ’n hi­per­sen­si­tie­we re­ak­sie ver­oor­saak. Le­vin sê daar is ver­skil­len­de al­ler­ge­ne in en om jou on­mid­del­li­ke om­ge­wing, in die na­tuur of selfs in jou huis of kan­toor, wat dit kan“trig­ger”. Die groot­ste son­daars is se­ker­lik stof, stuif­meel, in­sekste­ke en -by­te, hon­de- en ka­tha­re, voed­sel wat ons eet en selfs se­ke­re me­di­sy­ne.
Le­vin sê as­ma is een van die groot­ste ge­va­re wat al­ler­gieë be­tref, ver­al ty­dens kin­der­ja­re, en as dit nie reg be­han­del word nie, kan dit beslis do­de­lik wees.
Hy ver­dui­de­lik as­ma be­lem­mer ge­woon­lik kin­ders se groot­word­ja­re en groei, fi­siek en e­mo­si­o­neel, om­dat dit hul­le baie keer daar­van weer­hou om aan sport en an­der ak­ti­wi­tei­te deel te neem, soos om die skool­kamp mee te maak of by ’n maat­jie oor te slaap. Die hoof­re­de is dat sy e­ni­ge tyd of ge­reeld ’n er­ge as­ma-aan­val kan kry en an­der (wat dalk on­kun­dig is oor as­ma) dalk nie sal weet hoe om die si­tu­a­sie te han­teer of die pa­si­ënt met ’n as­ma­pom­pie of me­di­ka­sie te be­han­del nie.
let op wat jy eet
Só moes Ce­les­te Hen­dricks (33), ’n ma van vier van Macassar bui­te Kaapstad, al van kleins af leer hoe om haar al­ler­gieë te be­heer. Ce­les­te ly aan as­ma, ek­seem en is ook ui­ters al­ler­gies vir on­der meer skulp­vis, soet­goed en sand.
“Ek het se­dert ek twee jaar oud was as­ma en ge­bruik ge­woon­lik ’n as­ma­pom­pie as ek voel my bors trek toe. As ek by­voor­beeld met die kin­ders bui­te rond­ge­hard­loop en ge­speel het, te veel soet­goed soos koek ge­ëet het en dit dalk die dag baie warm is, trek my bors só erg toe dat ek op die ne­bu­li­zer moet gaan.”
Sy het ook ja­re la­ter skie­lik ’n al­ler­gie vir skulp­vis en sand ont­wik­kel en het in haar twin­tigs met ek­seem be­gin suk­kel, weens ’n al­ler­gie­se re­ak­sie vir pyn­me­di­ka­sie.
Twee van haar kin­ders het dit ge­ërf – haar een kind ly aan as­ma en die an­der een kry ge­reeld ’n vel­uit­slag weens sy ek­seem en al­ler­gie vir sand en stof.
“Hul­le is baie ak­tief en speel sport by die skool, maar ek hou maar die as­ma­pom­pies by­der­hand vir net in­ge­val hul­le kort­a­sem sou raak en hul bor­sies weer toe­trek,”sê Ce­les­te.
Hoe­wel al­ler­gieë meest­al ty­dens kin­der­ja­re voor­kom en soms la­ter ont­groei kan word, kan al­ler­gieë jou le­wens­kwa­li­teit be­ïn­vloed, af­han­gen­de van hoe goed jy na jou ge­sond­heid om­sien en die“trig­gers”
so­ver moont­lik ver­my.
Vol­was­se­nes kan tog la­ter in hul lewe al­ler­gieë vir se­ke­re voed­sel­soor­te ont­wik­kel en moet dan liefs kos soos skulp­vis, se­ke­re vrug­te en meer wat hul­le voor­heen ge­reeld ge­ëet het, ver­my om so ’n al­ler­gie­se re­ak­sie te keer.
Ash­ley Halt* (43) van Ge­or­ge in die SuidKaap kan van­dag am­per niks meer eet son­der om eers twee keer te dink oor wat hy eet en goed re­kord daar­van te hou nie. Hy het nou al die ge­woon­te aan­ge­leer vir net in­ge­val hy skie­lik vir nóg iets al­ler­gies sou raak. Ash­ley is van­dag vir on­der meer ver­skeie vrug­te­soor­te en se­ke­re an­der kos­soor­te al­ler­gies na­dat hy in sy twin­tigs me­nin­gi­tis op­ge­doen en baie siek in die hos­pi­taal was.“Ek het ver­skeie van die ne­we-ef­fek­te oor­ge­hou. Ek was vir ’n lank tyd daar­na steeds van ba­lans af, ek kry nog er­ge ge­wrig­pyn, my ge­hoor is ’n bie­tjie aan­ge­tas en el­ke keer as ek iets eet, moet my vrou my fyn dop­hou vir net in­ge­val ek ’n al­ler­gie­se re­ak­sie sou kry en my keel, lon­ge en als toe­trek,”sê Ash­ley.
Dié pa van twee hou ver­al daar­van om fiets te ry, gholf te speel en saam met sy ge­sin te gaan kam­peer.“Ek check al­tyd eers waar die naas­te hos­pi­taal of kli­niek is vir e­ni­ge moont­li­ke nood­ge­val”. Dis vir in­ge­val hy weer ’n al­ler­gie­se re­ak­sie kry en drin­gend me­die­se hulp be­no­dig.
Ash­ley sê hy het nooit e­ni­ge kin­der­siek­tes ge­had of ge­sond­heids­pro­ble­me klein­tyd on­der­vind nie.“Ek het al­tyd daar­van ge­hou om my pap met koue melk te eet en sou al­tyd weg­lê aan scram­bled egg en vars vrug­te soos ap­pel, pie­sang, ap­pel­koos, pyn­ap­pel, span­spek en waat­le­moen.
“Op ’n on­lang­se kamp-trip moes my vrou vin­nig met my nood­ge­val­le (ER) toe haas na­dat ek span­spek ge­ëet het. My tong het skie­lik be­gin dik voel, my keel het op­ge­swel en ek het swaar be­gin a­sem­haal. Dit was baie erg; dis el­ke keer die wei­rd­ste ge­voel as ek ’n al­ler­gie­se re­ak­sie het vir iets wat ek ge­woon­weg sou eet.”
Van die al­ge­meen­ste simp­to­me en te­kens van e­ni­ge al­ler­gie is ge­woon­lik toe­ge­swel­de oë en keel, ’n er­ge vel­uit­slag en a­sem­ha­lings­pro­ble­me wan­neer jou lon­ge (bors) toe­trek. Dit kan baie ge­vaar­lik wees, af­han­gen­de van jou ti­pe al­ler­gie of hi­per­sen­si­ti­wi­teit vir e­nig­iets, en jy sal drin­gend me­die­se hulp moet kry.
Le­vin sê voed­sel­al­ler­gieë kan le­wens­ge­vaar­lik wees om­dat ’n al­ler­gie­se re­ak­sie op voed­sel wat jy in­neem, vin­nig deur jou he­le lyf ge­ab­sor­beer kan word, wat jou lig­gaam in spas­ma kan laat gaan, jou keel en lug­weë kan laat toe­swel en a­sem­ha­ling kan be­lem­mer – ver­al in die ge­val waar ie­mand al­ler­gies is vir see­kos (soos skulp­vis), neu­te en se­ke­re me­di­ka­sie.
Hy sê voed­sel­al­ler­gieë kom ge­woon­lik meer by kin­ders voor, ver­al al­ler­gieë vir melk en ei­ers, maar dat hul­le dit in la­te­re ja­re baie keer ont­groei. Van die an­der al­ge­meen­ste voed­sel­al­ler­gieë is grond­bo­ne, ei­er, se­ke­re see­kos­se, so­ja, meel, ko­ring, melk en an­der sui­wel­pro­duk­te.
Vol­gens die Al­ler­gy So­cie­ty of South A­fri­ca (ALLSA) is daar ver­skeie oor­sa­ke vir al­ler­gie­se re­ak­sies, naam­lik a­na­fil­ak­sie – dis le­wens­be­drei­gend om­dat dit skie­lik ’n erns­ti­ge al­ler­gie­se re­ak­sie kan ont­lok soos bv. ’n by­steek; en a­to­pie­se der­ma­ti­tis (ek­seem) by ver­al pa­si­ën­te wat aan as­ma of hooi­koors ly. Laas­ge­noem­de is wel nie le­wens­ge­vaar­lik nie, maar dit kan ’n per­soon se le­wens­kwa­li­teit knou om­dat die ek­seem­ly­er min slaap kan kry om­dat sy aan­hou­dend jeuk en dit haar slaap ver­steur en dit ook kon­sen­tra­sie-pro­ble­me ver­oor­saak, wat uit­ein­de­lik ge­sond­heids­pro­ble­me tot ge­volg kan hê wat jou le­wens­kwa­li­teit kan be­ïn­vloed.
As jy al­ler­gie­se re­ak­sies toon, kan jy jou­self laat toets en só se­ker maak jy kry die reg­te be­han­de­ling.
Le­vin sê eg­ter daar is geen re­de hoe­kom ie­mand voor­af vir al­ler­gieë ge­toets moet word as daar nie reeds ’n goeie re­de daar­voor is nie of“ten­sy jy reeds ge­di­ag­no­seer is met die een of an­der al­ler­gie en as ons (dok­ters) wil kyk of jy nie dalk al­ler­gies is vir iets an­ders wat ver­want is nie”.
Oor Ash­ley se ge­val meen hy jy kan beslis al­ler­gieë la­ter in jou lewe ont­wik­kel.“Soms word dit ver­oor­saak deur ’n al­ler­geen wat ’n kruis-re­ak­sie ver­oor­saak vir iets waar­voor die per­soon la­ter al­ler­gies raak. Soos by­voor­beeld ie­mand met hooi­koors ont­wik­kel ’n al­ler­gie vir se­ke­re soor­te vrug­te. Soms word dit ver­oor­saak wan­neer die per­soon eers la­ter in sy lewe met die spe­si­fie­ke al­ler­geen in aan­ra­king kom. Soms weet ons nie hoe­kom dit (’n al­ler­gie­se re­ak­sie) ge­beur nie.”