Ga twe kwa Ngarange, motse mongwe wa kgaolo ya Okavango, go na le kgang ya bogosi. Potso e tlaa nna gore, kgang ke eng, le gore e tsositswe eng? Polelo e supa gore, kgang ke gore mo nakong eno, motse o ga o na kgosi.
By Sebofo Motshwane Fri 19 Oct 2018, 15:27 pm (GMT +2)
Ga twe, Rre Tshosa Tsheko, yo e neng e ntse e le kgosi ya Nkarange, o ne a tlogela tiro ka ngwaga wa 2016. Go a bonala Rre Tshosa o ne a bona gore o setse a godile, le gore, ya gagwe tema o e weditse . Jaanong ka di nwa di dibosanya, a bona gore a sute foo go tsene mongwe le ene a iteke.
Ga nna jalo a suta mme go ya ka pego, ka ngwaga wa 2017, morafe wa tlhopha Rre Moheto Nyumba go thiba, bangwe ba re go kaba, phatlha/photlha ele. Rre Nyumba a tlhophiwa go tshwara maemo a a neng a ntse a tshwerwe ke Rre Tsheko. Polelo ya re, morafe o ne wa tlhopha Rre Nyumba ka o ne o bona a nonofetse tiro eo.
Go ntse jalo. Ka gale, ga di latlhelwe dijokwe fela. Pele go a lejwa, go bonwe gore, e e ka kgonang, kgotsa tse di ka kgonang ke dife, le gore, di ka tsena fa kae; a kwa morago, fa gare, kana kwa pele. Go se na go dirwa jalo, ke gone di bewe fa go bonwang di tshwanetse teng. Di latlhele dijokwe fela o sa bona gore tota di tshwanetswe ke go tsena fa kae, dingwe di tlaa tsena fa e seng gone mme gongwe o tloge o lale nageng ka di tlaa bo di goga fa di sa kgoneng teng. E re ya morago e tlhatlosa ditlhako, ya pele e nyafale, mme tse di fa gare le tsone di repise.
Wa dira jalo morafe wa Ngarange wa tlhopha Rre Nyumba ka o ne o bona a ka dira tiro eo ya bogosi. Fela sebe sa phiri ya nna gore, tiro ya se ka ya wela jaaka go ne go solofetswe kgotsa jaaka morafe o ne o batla. Ya se ka ya re gone foo, Rre Nyumba a newa setilo. Ga diegwa mme motse wa nna o se na kgosi. Mme go ya ka polelo jaaka re setse re utlwile, kgosi e teng, fela ga e ise e newe marapo. Se, sone se dirwa ke eng? Go bolelwa fa e ne ya re ka kgwedi ya Phukwi, bangwe ba bogosi go tswa Maun, ba ya Ngarange, ba ne ba romilwe ke Kgosi Kealetile Moremi, go ya go utlwa ka seemo sa bogosi koo. Mme ba fitlhela seemo se ntse jang?
Ga twe, lekoko leo le ne la fitlhela morafe o se mogopolo mongwefela ka go tlhophiwa ga ga Rre Nyumba; morafe o kgaoganye ka megopolo. Ka morongwa ga a na ape mafoko, ke go isa thomo fela, re utlwa fa lekoko le, le ne la tsaya molaetsa wa gore morafe o farologanye ka megopolo ka Rre Nyumba, mme la solofetsa fa e tlaa re morago le buse phetolo. Go a
bonala le yone phetolo eo, ga e ise e bowe. Morafe ke oo, o ntse o beile setilo foo, mme se ntse ga se na ope. Seemo se, se bolelwa se thatafatsa dilo. Ga twe morafe o lela ka gore, le ditlhabololo tsa motse di eme, ga di tswelele pele, ka ntlha ya go tlhoka kgosi.
Ke eo kgang e diegile. Mme kwa ntle ga gore, gongwe bangwe bagolwane ga ba ise ba arabe morafe, go utlwala fa gape kgang e thatafadiwa ke gore, Ngarange ke motse wa merafe e mentsi; ke makgatlhannathapong. Ga twe merafe eo ke Basarwa, Bayei, Baxereko, Baxanekwe le Bambukushu. Go ya ka polelo se ke sone se dire gore, morafe o se ka wa dumalana ka go tlhophiwa ga ga Rre Nyumba.
Re utlwa go twe, Kgosi Kea Lempadi, wa Shakawe, a re bangwe ba batla Rre Nyumba go nna kgosi mme ba bangwe ga ba batle go ka nna jalo. Kgang e bo e ka nna motlhofo jang go ntse jaana, mongwe le mongwe a batla go gogela kobo kwa go ene? Nnyaa, e nne thata. Go ntse jaana, batho ba bo ba ka reng. A ke ba itlhoboge, ba felelwe ke mano, ba itse fela gore ga ba na kgosi? Nnyaa, re utlwa fa morafe o sa itlhoboga. Ga twe ba kopile Kgosi Lempadi go ba thusa ka kgosi ya nakwana, go ba kgaolela mesepele ya go lata ditlamelo kgakala, ka mo nakong eno ba thusiwa ke dikgosi tsa metse ya Sekondomboro, Xakao, le Shakawe.
Polelo e ya bogosi jwa Ngarange re e tlelwa ke Dikgang (Daily News/ Phalane 11 2018)
Fa e ntse e tsweletse ka polelo e, Dikgang (Daily News) ya re, Kgosi Dithapo, mothusa kgosi ya Batawana a re, kgang e fetiseditswe kwa go tona yo o lebanyeng go e rarabolola. Polelo e tswelele e re;
‘A re ba emetse phetolo mme fa e gorogile batla ikgata motlhala…..’
Leba temana e sentle mme o tlaa bona lefoko ‘batla.’ Re bonye lefoko le, nako ele fa go ne go buiwa ka motshameko wa Mochudi Winter Half Marathon le dirisitswe fela jaaka gompieno le dirisitswe jaana. Re ne ra re, lefoko le, ga le a dirisiwa sentle, mme jaanong ke leo gape. Phoso e fa kae? Phoso ke gore, fa re re ‘ batla,’ re bua ka go senka.
Gape, re ka raya go eletsa sengwe. Fa Mhudi a re o ya go batla dikgomo, o raya gore, o ya go di senka. Fa a re, o batla nama, o raya gore, o eleditse go ja nama. Fa godimo fale gone, re tshwanetse gore re re, ‘ ..…ba tlaa ikgata motlhala….’ ka re supa gore sengwe se tlaa dirwa mo lobakeng longwe lo lo tlang. Ela tlhoko, mafoko,‘batla’ le ‘…..ba tlaa…..’ ga a tshwane.