Miljoene se skade toe trekkers in Kirkwood brandHannes Joubert van die Habata-boerdery. (Foto: GroundUp) ’n Sitrusboer van Kirkwood in die Oos-Kaap vermoed sy skade miljoene rand nadat meer as ’n duisend betogende sitruswerkers die afgelope week op sy boerdery in die omgewing van Kirkwood toegeslaan het. Verskeie vragmotors en trekkers in ŉ stoor op die plaas van Hannes Joubert van die Habata-boerdery in die Sondagsriviervallei-munisipaliteit is aan die brand gesteek. Sy plaasbestuurder se huis op die plaas is tot op die grond afgebrand en geplunder terwyl groot skade aan besproeiingstelsel en vrugteboorde en veiligheidsdrade aangerig is. Die polisie is ontbied maar “hulle was te dun,” sê Joubert. Die hulp van ’n veiligheidsmaatskappy is ook noodgedwonge ingeroep om te help red wat daar te redde is. Een van die veiligheidsbeamptes het egter in die proses ’n hou met ’n klip teen die kop weg. Hy moet nou na verwagting ŉ operasie ondergaan. Die hooggeregshof in Gqeberha het intussen ŉ tussentydse interdik aan plaaseienaars, onder wie Joubert, in die Sondagsriviervallei-munisipaliteit toegestaan. Die interdik verhoed betogende plaaswerkers en leiers van die burgerregtegroep die Suid-Afrikaanse Nasionale Burgerorganisasie (Sanco) om die plase binne te gaan of binne 500 meter van die plase af te kom. “Ons volg nou die regsroete omdat ons wetgehoorsame landsburgers is. Dit vrywaar jou egter nie van skade nie. Net gister het meer as 1 000 betogers op een van my plase toegesak.” Intussen staan die Habata-boerdery al byna ’n week lank stil. “Die hele vallei staan stil. Die dorp is toe.” Joubert doen nou ’n beroep op sy plaaswerkers, van wie ’n klein persentasie self aan die betoging deelneem, om terug te keer werk toe sodat “ons die stukke kan optel” en aandag kan gee aan die probleem in die werkplek. “Dit is in ons almal se belang.” Maroela Media het vroeër vandeesweek berig ’n sogenaamde “wegbreekgroep” vir sitruswerkers eis met die ondersteuning van Sanco betaling van R30 per uur en ’n voorsorgfonds. Die minimumloon is tans R23,19. Ook Joubert meen dié eis is buitensporig en hoegenaamd nie haalbaar nie. “En R23,19 is net die minimumloon. Produktiewe werkers verdien veel meer as dit.” Dr. Hennie Ehlers, die sitruskwekersvereniging se direkteur in die Sondagsriviervallei, het op sy beurt aan Maroela Media gesê hy nie kan verstaan waar hierdie eise vandaan kom nie. “Ons het aan die begin van die seisoen werkers teen die minimumloon van R23,19 in diens geneem en kontrakte geteken en die induksie-proses deurgegaan. “Boere het volgens wetgewing wat 1 Maart afgekondig is, die minimumloon met 7% verhoog. “ Volgens Joubert het die minimumloon in die afgelope twee jaar “met iets soos 23%” gestyg. “Ons bedryf is in ’n baie moeilike situasie weens swak uitvoere. Verlede jaar was ’n katastrofiese jaar vir ons gewees.” Hannes de Waal, uitvoerende hoof van die Sondagsrivier-sitrusmaatskappy (SRCC), het vroeër vandeesweek gesê die probleme in die sitrusbedryf strek wyd. “Ons het veral baie probleme wat spruit uit die oorlog in Oekraïne. Daar is ’n groot persentasie van ons vrugte waarvoor daar nie nou ’n mark gaan wees nie. Intussen sit ons met verskepingskoste wat in die laaste twee jaar verdubbel het.” Joubert, wat al die afgelope 44 jaar in die sitrusbedryf betrokke is, sê sitrusboere maak dit hul missie om werk te verskaf en die gemeenskap te bemagtig. “Ons het meer as 1 000 werkers in diens regoor die vallei. Wat nou aan die gebeur is, is baie sleg vir die vallei maar ook die Oos-Kaap. Dit lyk of daar nie meer ‘rule of law’ is nie. Dit is onaanvaarbaar.” Lees Maroela Media se vorige berig oor die onluste in die omgewing van Kirkwood hier.