WOORDE WAT WEEG: July 2018
Wanneer 'n digter sterf
of hy 'n rondeel of distigon kon skryf
tot 'n ander digter kort hierna vertrek
mag sy gedigte tog 'n ewige leser beërf
(Uit: Lot se vrou, Human en Rousseau: 2012)
Posted by Johann de Lange at 3:19 PM
Labels: 2012, Gedig, Human en Rousseau, Joan Hambidge, Lot se vrou, Wanneer 'n digter sterf
In 1973 verskyn die belangrike roman Fear of Flying van Erica Jong, 'n grensverskuiwende roman wat die konsep "zipless fuck" geskep het. Die verhaal van Isadora Wing (eintlik: Isadora Zelda White Stollerman Wing), 'n New Yorkse joernalis wat saam met haar man, 'n psigoanalis na Wene gaan vir 'n psigoanalitiese kongres en daar 'n ander man ontmoet. Ons beleef haar bruisende en skreeusnaakse fantasieë in 'n boek wat die grense van erotiek herskryf het.
Op die vliegtuig (wat haar vrese simboliseer) is daar ses psigoanaliste wat sy al as terapeute beleef het.
The zipless fuck is absolutely pure. It is free of ulterior motives. There is no power game. The man is not "taking" and the woman is not "giving". No one is attempting to cuckold a husband or humiliate a wife. No one is trying to prove anything or get anything out of anyone. The zipless fuck is the purest thing there is. And it is rarer than the unicorn. And I have never had one. – aldus Jong.
Ek het 'n getekende kopie van hierdie roman, 'n geskenk van 'n vriendin:
"Vir jou Mrs Wing".
Hierdie roman het meer as 20 miljoen eksemplare verkoop en is 'n uitstekende teks. Vir sommige is Jong se gedigte nie op dieselfde peil nie; tog is daar baie goeie gedigte deur haar geskryf.
Haar werk is vir my om die volgende punte belangrik: hoe sy outobiografiese elemente verpak en aanbied. (Dikwels tot die chagrin van haar sibbe wat selfs by geleentheid tydens 'n kongres misnoeë te kenne gegee het.) En hoe sy telkens verder gegaan het in opvolgromans.
In Fear of Dying (2015) gebruik sy weer vir Isadora Wing, maar nou as 'n soort alter ego vir die hoofkarakter Vanessa Wonderman, 'n soap opera-aktrise, gekonfronteer met ouderdom en aftakeling. Sy beleef die agteruitgang van haar ouers en sy is bewus van haar eie eindigheid (en aantreklikheid). Sy plaas 'n advertensie op die internet (zipless.com) en word uiteraard besoek deur weirdo's – en 'n skreeusnaakse toneel is wanneer sy 'n S&M-ontmoeting het wat nie uitwerk nie (met 'n guitige kopknik na Fifty Shades of Gray).
Die boek is aangeprys deur Fay Weldon ("A hymn to love") en deur die gedugte Elaine Showalter, ook 'n Jodin soos Jong.
Showalter wys daarop dat Jong, in haar negende roman, haar vrese oorkom. Sy gebruik werklike insidente uit haar lewe in die roman (soos haar man se aneurisme en dogter se besoeke aan rehab, haar hond, Belinda Barkowitz).
Soos Showalter dit klinkend stel:
In her dreams Vanessa revisits her mother's death; tries AA again; meditates on magic, poetry, time travel, new genres and new genders. She prepares to face her fear of death. (Fear of Dying by Erica Jong review – | Books | The Guardian. Besoek 23 Julie 2018).
Inderdaad 'n herbesoek.
Showalter se essays en boeke oor feminisme is en bly bakens vir my as leser (en genderteoretikus); ten spyte van die feit dat sy al die verwyt gemaak is dat sy essensialisties is oor vrouwees. Tog wys sy op die verskillende fases van vrou-wees wat hierdie stelling verkeerd bewys. ("Feminist Criticism in the Wilderness" opgeneem in David Lodge se Modern Criticism and Theory (Longman, New York, 1988).
Fear of Dying is 'n paar maande gelede vir my gegee. Ek het dit die afgelope tyd – aanvanklik met skepsis – begin lees en toe met enorme vreugde en leesplesier die roman voltooi.
Jong op haar beste. Joodse humor. Weggooi-lyne. Soos Dashiel Hammett wat meen jy moet altyd na die positiewe kyk in die lewe – al is daar nie een nie!
"Sex without love is a cancerous cigarette we willingly smoke" (135).
Of Asher, haar man wat in die hospitaal met 'n harttoestand guitig reageer:
"Do you want a metal or porcine valve?"
"I don't care," Asher says. "I'm not kosher." (95)
Of die (fiktiewe) opmerking dat Freud sou gesê het dat selfs hý nie 'n miljardêr of skoonheidskoningin sal kan analiseer nie.
Die boek sit vol verwysings na bekende gedigte en skrywers (onthou Jong is in die werklike lewe 'n professor in die letterkunde, weliswaar afgtree nou, met 'n briljante boek soos Fanny: Being the True History of the Adventures of Fanny Hackabout-Jones (1981), 'n herskrywing van Fanny Hill.
Al haar dokumente word deur Columbia Universiteit geargiveer. Haar studie oor Henry Miller is uitstekend: The Devil at Large (1993).
Die vreeslose wyse waarop sy ouderdom (en die dood) takel, is bepaald onthoubaar. Nes die wyse waarop sy vorige karakters hersirkuleer en nuwe kreatiewe lewe in hulle blaas. Die roman praat ook met Fear of Fifty: A Mid-Life Memoir.
Erica Jong @ Mary Ann Halpin
Hoe oorleef 'n mens broosheid, verraad of abandonment? Met humor, aldus Jong.
En om te skryf:
(What You Need To Be A Writer Poem by Erica Jong - Poem Hunter. Besoek 23 Julie 2018).
Posted by Johann de Lange at 11:25 AM
Labels: 2018, Erica Jong, Fear of dying, Fear of flying, Joan Hambidge, Rubriek
Hierdie film word tipeer as 'n romantiese, donker-fantasie-film waarvan Guillermo del Toro die regisseur is. Ondertussen het die film met Sally Hawkins, Michael Shannon, Richard Jenkins, Doug Jones, Michael Stuhlbargen Octavia Spencer, etlike pryse ingeoes.
Dit speel af in 'n Baltimore, Maryland in 1962 in 'n laboratorium waar 'n amfibiese-mensdier in water gehou word. Hiermee beweeg ons in die ruimte van sci-fi.
Elisa Esposito, die versaakte, stom meisie, raak verlief op die monster waarop navorsing gedoen word in 'n laboratorium. Sy is die skoonmaker in die laboratorium saam met haar swart vriendin, Zelda wat haar gebare vir almal interpreteer. Die verhaal word vertel vanuit die agterna-perspektief van Giles, 'n gay-man wat onsuksesvolle advertensie biljette maak. (Is ons dalk net in 'n storie wat hy skep, omdat hy onsuksesvol is as advertensie-skepper? Is dit alles sy fantasie?)
Elisa (Sally Hawkins) is doofstom – Sally Hawkins, terloops, in die werklike lewe, is disleksies.
Vir die storielyn, kyk hier - om 'n spoiler te verhoed: The Shape of Water - Wikipedia. (Besoek 13 Julie 2018).
Hierdie film speel in op Beauty and the Beast, maar met die Koue-Oorlog in die VSA as agtergrond. Die Russe versus die Amerikaners se verbete pogings om eerste op die maan te land. Daar is verwysings na JFK – ons hoor selfs sy stem – en die verhaal word geamplifiseer met etlike verwysings na films uit die laat vyftiger- en sestigerjare wat 'n uiters romantiese beeld van die samelewing gegee het.
Die musiek in die film dra die storielyn verder. Glenn Miller, Chica Chica Boom Chic (met Carmen Miranda), Andy Williams se A Summer Place en boonop sing Renée Fleming You'll never know.
Ofskoon ek hierdie film met groot skepsis benader het, was ek aangenaam verras deur die fyn politieke kommentaar en hoe mens geAnder word: gays, vreemdelinge, swartmense. Kyk o.a. na die rol van die Russiese navorser, Robert Hoffstetler / Dimitri Mosenkov, die Sovjet spioen, wat as navorser werk in die laboratorium. Michael Stuhlbarg is hier uitstekend op sy pos as 'n voormalige akteur vir die Coen-broers.
Boonop is daar baie spanning wanneer die amfibiese-mensdier verwyder word en die aggressiewe Michael Shannon as Richard Strickland hom wreek op diegene wat hom teengaan.
Puik spel en sosiale kommentaar oor welke mans tweekeer hul hande was in 'n toilet – net swakkelinge, aldus hierdie karakter.
Alles werk met binariteite: teenoor keiharde navorsing is daar danstonele en ligsinnige musicals.
Ons beweeg van diners na die laboratorium na die buite-landskap van geboue.
Die film is 'n skerp analise van die American Dream waar die simboliese waarde van motors en wapens geanaliseer word.
Op een laat winternag lees ek weer Umberto Eco se klassieke artikel: "Casablanca: Cult Movies and Intertextual Collage" opgeneem in David Lodge se Modern Criticism and Theory (Longman, 1988).
Twee clichés laat ons lag; 'n honderd clichés raak ons want ons besef dit praat met mekaar en dit herdenk 'n re-unie (Lodge, 453).
En dis die argetipes wat re-unie hou, aldus Eco, wat hy tipeer as intra-filmiese verwysings en toespelings. Boonop het Casablanca 'n Woody Allen-parodie ontlok in 1972 se Play It Again, Sam.
So beskou, is The Shape of Water in wese 'n film wat sóveel tekste in sy buik dra. Geen wonder ons sien die twee minnaars in 'n akwarium wat uiteintlik bars nie.
Eco praat van die "symphonic elaboration" van die ongelukkige geliefdes in Casablanca– in The Shape of Water is daar dieselfde interspel.
Gedoemde liefde. Die een vertrek op 'n vliegtuig; die ander een verdwyn onderwaters.
Daar is soveel intertekste, na films, boeke en musiek dat geen kyker dit op 'n eerste vlak kan uit-kyk nie.
Hoe daardie Braziliaanse amfibiese dier geanaliseer word, is die punt van die film. En dit lewer eweneens kommentaar op seks: die doofstomme masturbeer in die bad; die aaklige Strickland se seks met sy vrou is grusaam – met bloeiende vingers.
Iewers lees ons op 'n blog van Hannah Tepoorten:
"The required competence is not only inter-cinematic. It is inter-media, in the sense that the spectator must know not only other movies, but the whole of mass media gossip about the movies." ("Casablanca"/ Cult Movies and Intertextual Collage. Besoek 14 Julie 2018).
Posted by Johann de Lange at 12:16 PM
Labels: 2018, Film, Guillermo del Toro, Joan Hambidge, The shape of water, Umberto Eco
Resensie | Annette Snyckers – Remnants Restante Reste (2018)
Annette Snyckers – Remnants Restante Reste. Modjaji Books, 2018. ISBN: 78-1-928215-59-2
In Remnants Restante Reste word daar in drie tale gekyk na die lewe van 'n vrou wat haar waarnemings en emosies weergee. Soms selfs sinesteties.
In Suid-Afrika het Wopko Jensma in twee tale gelyk gedig en vele Afrikaanse digters is al vertaal.
Die bundel handel oor verwantskappe met mense, tale en landskappe. Soos Danie Marais dit stel op die agterblad: "...her place in the family of things and all the conflicting things of family".
In hierdie bundel beweeg die leser dikwels tussen vertalings van dieselfde gedig en jy moet besluit watter een die meeste met jou praat. Op dieselfde vlak beklemtoon dit ook hoé tale verskil en hoe moeilik dit is om in verskillende tale dieselfde emosie oor te dra.
'n Sentrale vers binne die bundelopset is "Language lesson" (20) waar die spreker die skoonmoeder se taal moet aanleer sodat sy nader aan haar kan beweeg – sy het immers haar seun lief. Die Duitse weergawe heet "Sprachstunde" (21) ("Meine sprache war nicht die Ihre") en die twee verse resoneer met Eybers se "Taalles", 'n gedig wat ook in drie strofes uitval.
'n Behendige vers is die pantoem "Writing in the Afternoon (A Pantoum)" op bladsy 64 waarin die digkuns gesien word as 'n paradoks van onthou en vergeet.
Agter hierdie ingehoue verse, skuil daar tog iets. In die Maleisiese versvorm word kwatryne herhaal. Dit beslaan gewoonlik vier stanzas. In die finale stanza word reëls een en drie teruggebring, ofskoon daar afwykings op hierdie reël bestaan.
Waarna sy terugkom, is onthou (remember wat indirek die titel aktiveer).
In 'n gedig word daar verwys na "oggendstap", terwyl die Afrikaanse leser eerder oggendwandeling sou verkies (57), 'n gedig wat eweneens iets van Kirsch aktiveer – "dit ruik na molm en aarde".
Die mees opvallende aspek van hierdie bundel, naamlik dat die leser bekend gestel word aan die reis tussen tale, is uiteindelik dít waarby 'n mens stilstaan. Olga Kirsch het van haar beste werk in Afrikaans, nie in Engels of Hebreeus nie, gelewer.
'n Herwaardering van Olga Kirsch se oeuvre: Identiteit, moederskap en ballingskap aan die hand van die psigoanalitiese teorieë van onder andere Sigmund Freud, Jacques Lacan en Julia Kristeva deur WFT Minnaar (PhD, UK, 2012) ondersoek al hierdie kwessies sinvol.
Die eerste gedig deur Snyckers ("Tong", "Tongue", "Zunge") aktiveer hierdie probleem van 'n ander tongval. Vir my is die mooistes in Afrikaans, soos "Die blik vol knope" (61), maar 'n Engelse leser verskil van my en beklemtoon hoe belangrik "The Final No" (19) resoneer met die tematiek van die wet-van-die-vader; van vaders wat dogters se tonge simbolies uitsny.
Vir my gevoel is die aanrypendste verse in hierdie bundel in Afrikaans geskryf soos "Klein-Karoo" (52) met die soeke na elders/iewers wat so eindig:
onder riet en balke,
buite die besies,
die bossies, die son –
hierbinne half-lig agter luike,
sing stilte en somer –
die blom van ledemate
ontvou in die soelte.
Die verhouding met die vaderfiguur is 'n sleutel tot die begryp van die verse. Die vers "Geknip" (14) word 'n manifestasie van hierdie proses. Die vader, deur die sny van die dogtertjie se hare, tem haar. Sy is die wilde vul en omdat die vader dink dat "klein duiwels" hul tuismaak in die maanhare, snipper hy haar hare.
Die vertroebelde verhouding tussen digter-dogters en -vaders ('n mens dink hier aan Ingrid Jonker, Sylvia Plath en Anne Sexton), skend die dogter vir ewig. Hierteenoor kan die vader wat meer begrypend en liefdevol is, ook die dogter red van ondergang, soos by Olga Kirsch.
Dit is getemperde verse, sjarmant in hul eenvoud. Met elke herlees, word jy as leser bewus van diep emosies wat onder die verse skuil.
Van sibilante wat sis en spat. Van doodloopgesprekke op 'n doodlooppad ...
Labels: 2018, Annette Snyckers, Joan Hambidge, Modjaji Books, Remnants Restante Reste, Resensie
Nick Mallett en Ashwin Willemse, Supersport
Ons het 'n gemeenskap geword van wit en swart. Alles is verander in 'n rasreaksie. 'n Aanbieder stap uit 'n Supersport-ateljee. Aan die UK is net mense van kleur welkom by 'n ete na 'n seminaar. 'n Senior kollega aan die UK word verdoem weens 'n Moeslim-grap.
Hoe moet 'n mens dit lees? Lonte wat te kort geword het? Geen humor meer nie?
Sal 'n mens nog die grap kan vertel: wat noem jy die verlies aan Steinhoff-aandele?
En wat se skoene dra 'n Steinhoff-vrou?
Die saak is egter komplekser as wat ons dink.
Natuurlik is daar geen rassisme te bespeur in die video-opname wanneer Ashwin Willemse uit die ateljee storm nie. Dit is egter wat agter hierdie optrede lê, wat ondersoek moet word.
Nick Mallett het glo 'n tjipspakkie agter hom laat bars agter die skerms. As 'n grap.
'n Verhouding of vriendskap kom dikwels tot 'n einde weens 'n onbenullige opmerking wanneer 'n mens dit van buite beskou. Maar dit was egter daardie laaste spreekwoordelike strooi wat die kameel se rug gebreek het.
Wat so 'n reaksie dus impliseer, is die persepsie van vermindering en kritiek. Die mikro-aggressie waarvan swart mense praat. Die vermindering van wit mans teenoor die ander (wat ook vroue, gays en minderheidsgroepe insluit).
Die grap - rassisties soos waar djik djy?- vertel voor 'n gemengde gehoor van vroue en bruin mense is ontoepaslik. Natuurlik lag almal. Want dis immers 'n hetero-kollega wat net 'n ou grappie maak ...
Ag-dis-net-'n-ou-grappie dra in sigself 'n klomp aggressie oor. Freud in sy grap-boek (Jokes and their Relation to the Unconscious) verduidelik dat jy jou teiken met 'n grap verminder en stereotipeer sodat jy hom kan beheer. En grappe is altyd gerig teen Jokaste of die bloedskendige, aldus Jerry Aline Flieger, die Amerikaanse teoretikus.
"Generally speaking, a tendentious joke calls for three people: in addition to the one who makes the joke, there must be a second who is taken as the object of the hostile or sexual aggressiveness, and a third in whom the joke's aim of producing pleasure is fulfilled", skryf sy in "The Purloined Punchline: Joke as textual paradigm" in Robert Con Davis se Contemporary Literary Criticism. New York: New York. 1986.
Ook die toehoorder word deur die grap geraak - jy word 'n medepligtige wanneer iemand 'n grap vertel wat "af" is.
'n Grap is net 'n grap indien beide partye dit as sodanig sien.
"Are you vegetarian?", vra 'n lugwaardin my op AirFrance.
"No, I am lesbitarian."
Dit het lag ontlok, want dit was ten koste van my, die verteller van die grap.
Sou sy egter steeds gelag het as ek opgemerk het?: "No, I am Presbyterian..." Dan het sy waarskynlik gedink dis 'n seksuele innuendo.
Gerhard van Huyssteen vang hierdie tydsgees op in sy rubriek "As hutsmerk magtiger as swaard is" in Beeld, 6 Julie.
Wat kan iemand vir jou sê wat so erg is dat jy daardie persoon iewers wil gaan aangee? vra hy.
Dan skeer hy die gek met al die moontlikhede van misverstand - selfs #ItalicsMustFall. Isabel Yap wat meen sy is besig met "othering" wanneer sy in kursief skryf.
Hy wys ook op begrippe soos "denialism" en "allyship" en hoe 'n nuwe sensuur ingesluip het.
Daar is ook, kan 'n mens byvoeg, iets soos "liquid racialism".
Skielik wonder die uwe of 'n mens die woord dekonstruksie nog mag gebruik in 'n klas? Sal iemand nie iets in die woord verkeerd hoor nie? Wat herinner aan die ou grappie.
Juffrou vra vir Jannie om 'n sin te maak met konsistorie.
Jannie reageer soos volg: "Gisteraand ry 'n vrou in my pa vas en hy klim uit sy kar en vra: 'Wat is die kont se storie?'"
Daar is iets in die lug in hierdie tydvak. Die #metoo-beweging, die opstand van studente, die uitwys van vooroordeel, maak ons almal bewus van ons verhulde boodskappe, en dít is waarop ons behoort te let.
Waar dit gaan eindig, weet ons nie. Ontoepaslike opmerkings, in-grappies, verhulde blikke, ironiese wenkbroue, gaan nie meer geduld word nie.
Stand-up-komediante gaan ook waarskynlik gesensor word. 'n Boek op my rak Truly Tasteless Jokes sal waarskynlik vandag nie meer gepubliseer word nie.
Ek praat dit nie goed nie; wil dit net gewoon verstaan: hierdie Zeitgeist.
Of is ons deur die jare so beledig dat ons dit maar net aanvaar het? Ek meen ons almal wat 'n stereotiep is?
Ag man, dis net 'n joke! Ek sal beslis weer daardie kursus aanbied oor Gender & humor.
Posted by Johann de Lange at 1:26 PM
Labels: 2018, Ashwin Willemse, Joan Hambidge, Rubriek, Steinhoff, Wit en swart
Daar word vertel dat Andrew Motion, die voormalige poet laureate van Engeland en 'n manjifieke digter, eenkeer na 'n uitputtende poësie-aand op 'n klein dorpie op die treinstasie staan en wag.
En daar sien hy toe 'n boekwinkeltjie en besluit om te gaan snuffel om die tyd om te kry... en ontdek - tot sy skok - in die tweedehandse afdeling, 'n bundel van hom met voorin 'n opdrag aan sy ouers!
Nou onlangs word my nuwe boek, 'n bundel met Engelse vertalings van my werk, The coroner's wife, by David Krut bekendgestel. 'n Man kom na vore met 'n stapeltjie van my Afrikaanse bundels. Boeke wat hy aangeskaf het in tweedehandse boekwinkels.
En hier vind ek 'n eksemplaar van Die buigsaamheid van verdriet geteken vir 'n kennis op 'n ander dorp.
Die meeste skrywers is geskok wanneer hulle so 'n ontdekking maak. Dis immers 'n intieme geskenk aan 'n vriend / kennis. Op my rak staan daar byvoorbeeld 'n bundel gedigte vir Ingrid geteken deur Uys.
'n Bekende literator was 'n versamelaar van eerste uitgawes van boeke. Jan F. Celliers, Totius, Leipoldt etc. 'n Kennis staan een oggend by 'n vlooimark met dié Africana in sy hande.
Hy besef dadelik iets is nie pluis nie. Die blyk toe dat literator se woelige, aangenome telge glo die boeke vir 'n inkomste verpand het.
'n Skrywer moet egter die saak van getekende boeke - mét of sonder inskripsies - só benader. Ten minste het die boek 'n tweede lewe gekry. Van die rak, na 'n tweedehandse boekwinkel, tot in iemand se huis wat dit werklik waardeer en gaan lees.
'n Bundel kry immers lewe wanneer dit gelees word deur 'n liefhebbende leser.
En hier is 'n lieflike vers van Motion:
Hy het sy werk as poet laureate ernstig opgeneem, en in van die onderhoude word die leser bewus van 'n pynlike verhouding met sy ouers - veral die vader wat krities was oor sy seun se werk as hofdigter.
Motion bieg dan ook:
"If I were to lie on my deathbed having written half a dozen decent poems that I thought people might read after my death, then I would think that I hadn't lived in vain." (Andrew Motion/ a life in writing | Books | The Guardian. Besoek 1 Julie 2018).
Dit moet 'n moeilik job wees om so al om die hawerklap 'n geleentheidsvers te moet skryf. Carol Ann Duffy, een van my geliefde digters, het maar gesukkel met die koninklike troue:
Wat sou ons van 'n hofdigter hier te lande verwag?
Ek laat dit aan die leser se verbeelding oor en bewaar elke getekende digbundel in my besit: Opperman, Breytenbach, Antjie Krog, Johann Lodewyk Marais en die volledige Johann de Lange.