Nuuskommentaar: Net te wit, of net te swartArgieffoto. “Onnies in voormalige model C-skole te wit,” sê DG. So lui vanoggend se hoofopskrif van Volksblad. “Zwarte school nog niet zwart genoeg,” lui die opskrif vanoggend in die Nederlandse koerant Trouw. Lesers word ten sterkste aangeraai om die skakel hierbo te volg en die artikel te lees. Dis nie ’n artikel wat uit die lug gegryp is nie en gebaseer is op die navorsing van Orhan Agirdag en Michael S. Merry, dosente aan die Universiteit van Amsterdam. Dit handel daaroor dat leerlinge van kleur in Nederland verkies om na “zwart” skole te gaan. Die onderwysers en bestuur is egter nog dikwels wit, of “te wit”. Onder hul belangrikste bevindings is dat hierdie “zwarte scholen” gemiddeld presies dieselfde akademiese uitkomste bied as die “wit” of gemengde skole. Dis nou afgesien van die Hindoe- en Moslemskole wat die reputasie van uitstaande skole dra. Tog is daar probleme. Die onderwysers, leerplanne en uitkomste is Eurosentries gerig en maak nie voorsiening vir die kulturele bydraes van hierdie swart kinders nie. Voorts is daar geen voorsiening vir hul moedertaal nie, en word hulle soms selfs verbied om hul moedertaal te praat. In plaas daarvan dat meertaligheid by hierdie kinders as bate beskou word, word hulle in die konteks beskou van ’n taalagterstand (terwyl hulle Nederlands onder die knie kry). Dit is onmoontlik om die ganse artikel se inhoud te bespreek, maar dit wat uitgelig is manifesteer hom in ander gedaantes in Suid-Afrika. Kyk maar hoeveel ontledings en kommentare is al in Suid-Afrika geplaas sedert die hare-debakel by ’n paar skole oorgekook het. Eurosentrisme het duidelik onder skoot gekom, en leerlinge het gekla dat hulle deur onderwysers neerhalend aangespreek is omdat hulle hul moedertaal byvoorbeeld op die skoolterrein praat. Of die regte antwoorde al gevind is, sal nog gesien moet word. Aspekte hiervan manifesteer ook op universiteitsvlak waar onluste teen hoë koste skynbaar van een universiteit na die ander aanrol in afwagting van ’n landswye protes. Weer eens kom Eurosentrisme sterk onder skoot, ’n aspek wat van die VSA af oorgewaai het waar die dominante posisie van die tipiese lewensbeskouing van die wit Amerikaner onder skoot kom en uitgedaag word. Natuurlik het die situasie in Suid-Afrika heeltemal verdwaal en selfs gek geword. Terwyl Eurosentrisme onder skoot kom, en Afrikaans sommer ook op die koop toe, word Engels as lingua franca gebruik. Is daar ’n meer imperialistiese en Eurosentriese taal as Engels? Die gekheid van die situasie blyk onder meer daaruit dat studente gister die rektor van Ikeys, dr. Max Price, tydens ’n sitting van die komitee wat aanbevelings oor klasgeld moet doen, as gyselaar geneem het. Daar sal wyd gesoek moet word na ’n definisie wat dit nie ’n misdaad, en ’n baie ernstige misdaad daarby, maak nie. Onder meer is geëis dat ander studente wat weens hul dade van rampokkery in aanhouding is, vrygelaat word. En dan klink die stem van ’n vrou op TV op: “We are not criminals.” Nou wat dan? Hoeveel toegewings moet gemaak word voor die vandale se “not criminal”-aksies gestaak sal word, en universiteite daarop sal kan konsentreer om plekke te wees waar mense deur harde werk en groot opofferings kwalifikasies verwerf? Moet selfs, gedagtig aan die hooggeregshof se uitspraak teen Kovsies se verengelsingsbeleid, die Grondwet opgeoffer word ter wille van mense wat geen ontsag het vir lewe en eiendom nie? En presies wat is “swart kultuur?” Ja, daar is raakvlakke tussen die verskillende swart kulture, en in die huidige situasie word hierdie raakvlakke uitgebrei en eintlik ’n nuwe kultuur geskep. Kulture in transito neig om ook anti-kulture op te lewer, en die afbrand van biblioteke en motors tel seer sekerlik onder die anti-kulture. Om hieraan toe te gee is soos om tikbendes op die Kaapse Vlakte hul sin te gee. Om die Grondwet te skend ter wille van anti-kulture grens aan hoogverraad. Nie dat alles tot anti-kulture gereduseer kan word nie. In baie gevalle speel persepsies wat warm gebroei het ’n belangrike rol, en dit gaan nie sommer opgelos word solank kleur as die prima van onderhandeling gebruik word nie.