105. Was Paulus 'n babatjie, of vriendelik/sag by die Tessalonisense? 1Tes. 2:7 | Bybelverskille
← 104. Man en Vrou in die Samelewing. Leiding deur Paulus.
106 Het God die nasies uit een bloed of uit een mens geskep? (Handelinge 17:26) →
105. Babatjies of vriendelik/sag? 1Thes. 2:7
In 1 Tessalonisense 2:7 vind ons 'n besondere variasie wat deur net een letter veroorsaak is. En boonop het beide variasies grammatikaal ewe sterk moontlikhede. Ons kyk na enkele vertalings:
1933/53 – Ou Afrikaanse Vertaling: "…al kon ons as apostels van Christus met gesag optree.
Maar ons was vriendelik onder julle soos 'n pleegmoeder haar kinders koester."
1983 – Nuwe Afrikaanse Vertaling: "… al kon ons as apostels van Christus allerhande eise gestel het. Ons was liefdevol en sag teenoor julle soos 'n ma wat haar kinders vertroetel."
Die Bybel, 'n Direkte Vertaling: "Alhoewel ons as apostels van Christus eise kon stel, het ons sag soos babatjies in julle midde geword."
Die Nuwe Lewende Vertaling speel liewer veilig en gee albei moontlikhede: "Al kon ons as apostels van Christus allerhande eise gestel het, was ons soos babatjies teenoor julle. Of soos 'n ma wat haar eie kinders aan haar laat drink, só het ons oor julle gevoel."
Dit is interessant dat die twee hoof Griekse tekste wat vandag algemeen deur Bybelvertalers gebruik word, van mekaar verskil wat hul keuse van die betrokke woord betref. Die Nestle Aland – teks verkies ēpioi (sag) en nie nēpioi (babatjies) soos die United Bible Societies – teks nie.
1. Interne Kriteria.
Dit is maklik om te bepaal hoe hierdie variasie kon ontstaan. Daar is twee moontlikhede.
1. 'n Leesfout. Die vorige woord eindig op 'n "N" (egenēthemen). Ons moet in gedagte hou dat daar destyds nie spasies tussen woorde gelaat was nie, maar dat al die letters in scriptio continua, aanmekaar geskryf was. In so 'n geval is dit baie moontlik om 'n dubbel "N" vir 'n enkel aan te sien, of visa versa.
Maar 'n tweede leesfout kon ook maklik ontstaan het. Indien 'n woord aan die einde van die reël op 'n "N" eindig, is die N meestal nie geskryf nie, maar met 'n horisontale strepie bokant die vorige letter aangedui. Dit kon maklik mis gekyk word, veral as die sin verstaanbaar is, met of sonder daardie laaste N.
2. 'n Gehoorfout. Soos in enige taal kan mens moeilik hoor of daar een "n" is, of twee. Gestel jy het twee variasies: "In nywerheid moet jy jou berekeninge goed doen." en: "In ywerheid moet jy jou berekeninge goed doen." Dis maklik om in te sien dat iemand verkeerd gehoor het toe hy sy afskrif gemaak het. Dit verklaar die ontstaan van die variasie, maar die kans is ewe sterk dat die variasie die een of die ander kant toe kon ontstaan het. Uit die sinnetjies self kan mens nie bepaal watter een die oorspronklike sou wees, en watter die variasie nie. Daarvoor is verdere inligting nodig. Dit gaan ook nie help om net te tel van watter weergawe die meeste afskrifte gemaak is nie. Die groep wat om een of ander rede meer afskrifte nodig gehad het, sal sekerlik die meeste afskrifte hê. Maar bewys dit dat daardie weergawe juis die oorspronklike bewoording verteenwoordig? Nee, meer objektiewe hulpmiddels is nodig. 'n Ouer weergawe of 'n baie ou vertaling van die dokument kan help. Andersins moet ons uit die konteks bepaal watter weergawe die grootste moontlikheid het om die oorspronklike te wees.
Kom ons pas hierdie beginsels toe om te bepaal of Paulus "Sag" geskryf het, of "Babatjies".
Om die oudste weergawe te bepaal kyk ons na die manuskripte wat oor die wêreld versprei is, maar vir ons opgesom is in die Nestle Aland – Griekse teks, of dié van die United Bible Sicieties. Die tabel dui die beskikbare manuskripte aan in die tyd waarin hulle gekopieer is.
1 Tessalonisense 2;7
Moontlikhede: Babatjies, nepioi: Vriendelik / sag, epioi:
201-300 Papirus 65 Origenus* Clementus, Sahidies Origenus* Clementus,
301-400 Sinaiticus, Vatikanus Vulgaat, Bohairies Ambrosiaster, Efraemus Fayjummies Basilius
401-500 Efraemi, Bezae, Washington-Paulus 1 Oud Latyn, Etiopies Heronimus, Augustinus, Sirilius Aleksandrinus Siries, Armeniaans Chrysostomos*, Theodore (Lat.), Euthalius, Theodoret
701-800 Atous-Laurae 3 Oud Latyn Johannes-Damaskus
801-900 Boernerianus 5 Oud Latyn Moskuensis, Porfirianus, Minuskul 33
1001-1600 4 Minuskuls Oud Latyn 18 Minuskuls, Bisantynse Leesbundels Theophylact
2. Eksterne Kriteria.
Die oudste Griekse manuskrip tot ons beskikking, Papirus 65 het "babatjies". Uit dieselfde tyd het die oudste vertaling, 'n Sahidiese vertaling (Oud Egipties, uit die Suidelike deel van Egipte) "vriendelik". 'n Vertaling gee vir ons die versekering dat daar in daardie tyd 'n Griekse manuskrip was met daardie woord in. Verder haal beide Origenes, wat 'n kommentaar op elke sin in die Nuwe Testament nagelaat het, én Clementus uit dieselfde tydperk beide variasies aan. In Origenes se geskrifte haal hy drie keer "sag" aan, en net een keer "babatjies", terwyl Clementus twee elk aanhaal. Dit beteken dat teen die jaar ±250 n.C. hierdie twee weergawes reeds bestaan het en sekerlik baie bekend was. So vroeg reeds het hulle ewe sterk gronde!
Wêreldwyd aanvaar Bybelkenners en Nuwe Testamentici dat die Aleksandrynse tekstipe, in die meeste gevalle die naaste aan die oorspronklike Outografieë kom, met die minste afwykende variasies. In hierdie geval het twee Griekse manuskripte uit hierdie stal (Sinaïtikus en die Vatikanus) die een variasie, terwyl Sahidies en Fayjummies uit dieselfde stal, die ander variasie het!
Teen die jaar 500 n.C. is die Griekse manuskripte oorweldigend vir die lesing van "babatjies" met ses manuskripte teenoor slegs één vir "vriendelik". Die Antieke vertalings balanseer weer met vier elk! Wat die kerkvaders betref, met sewe elk, swaai die skaal effe na "vriendelik" met Chrisostomos wat ook 'n sin vir sin kommentaar nagelaat het. Volgens die getalle bring die latere manuskripte die twee weer kop aan kop.
Die geheelprent laat die pendulum effe na "babatjies" swaai.
Dis waarom die UBS – teks hul keuse vir hierdie variasie (babatjies) op 'n "C" stel ("…there is a considerable degree of doubt whether the text or the apparatus contains the superior reading.")
Indien die verklaring van hoe hierdie variasie ontstaan het, asook die manuskripbewyse nie vir ons 'n klinkklare antwoord bied nie, het ons nog die intrinsieke oorwegings wat veral na woordgebruik en konteks kyk.
1. Woordgebruik: "Vriendelik of sag" kom in die Nuwe Testament net voor in 2 Timoteus 2:24. Van die sestien keer wat "babatjies" in die Nuwe Testament gebruik word, is twaalf deur Paulus. Maar elke keer met verwysing na sy bekeerlinge. Nooit verwys hy na homself as 'n baba nie.
2. Konteks: In verse 1-6 gee Paulus duidelike bewyse dat hy onverskrokke die Evangelie verkondig, al lei dit tot lyding en beldigings soos in Filippi. (1-4) Hy laat hom ook nie vlei nie en soek nie die eer van mense nie. (5-6) Waarom sou hy homself dan nou as totaal afhanklik soos 'n babatjie voorstel?
Let daarop dat die keuse net die een of die ander is. Die BDV fouteer om met "sag soos babatjies" te vertaal. Dis òf "sag", òf "babatjies", nie albei nie.
Kies mens vir "babatjies", maak die res van vers sewe nie sin nie. Dit sou dan moes lees: "…ons het "babatjies" in julle midde geword. Soos 'n ma wat haar eie kinders voed en koester…" Hoewel so 'n ommeswaai van babatjies na moeder wel moontlik is, is dit uit die konteks baie onwaarskynlik. Dieselfde gesindheid van ouer teenoor kind kom weer voor in vers elf, waar Paulus homself weer vergelyk as 'n vader teenoor sy kinders, die Tessalonisense. Die konteks van verse sewe b tot vers twaalf is baie duidelik dat Paulus geregtig was om eise aan die Tessalonisense te stel, maar dat hy "vriendelik, sag of toegeeflik" was om hulle ontwil. Dit sou hy nooit kon wees indien hy 'n hulpelose "babatjie" in hulle midde sou wees nie.
Die ontstaan van hierdie variasie kan maklik verklaar word, maar dit gee geen aanduiding van watter die oorspronklike sou wees nie.
Die manuskripgetuienis dui sterker op die keuse vir "babatjies" en nie "vriendelik/sag" nie.
Uit Paulus se woordgebruik asook die konteks is 'n keuse vir "babatjies" ondraaglik en moet "vriendelik/sag" verkies word.
'n "Variasie" gerig aan die Bybelgenootskap: Voordat u die Bybel, 'n Direkte Vertaling finaal publiseer moet u asseblief, wat hierdie vers betref, "vooraf verken" of "vooraf erken".
U kommentaar onder aan hierdie bladsy of per e-pos aan my by bibledifferences@gmail.com is baie welkom.
This entry was posted in Aleksandrynse Tekstipe, Antieke Vertalings, Konteks. Bookmark the permalink.