WOORDE WAT WEEG: Ronelda S. Kamfer - Noudat slapende honde (2008)
Ronelda S. Kamfer. Noudat slapende honde. Kwela Boeke, 2008. ISBN 978 0 7957 0273 0.
Toe ek die eerste keer Ronelda S. Kamfer se gedigte gelees het in Nuwe stemme 3 het ek geweet: hier is dit!
'n Nuwe vrouestem.
Haar gedigte breek deur alle grense. Taal, die kanon, fatsoenlikheid, noem maar op.
Sy spreek alle kwinte en kwale aan: familieskap, gender, ras, politiek, drugs, bloedskande, armoede, verwerping, outsiderskap, jeugervarings in Blackheath…
Elke gedig is 'n kompromislose segging met hier-is-ek. En ek gee nie 'n fok om wat jy dink nie. (Ek kan by voorbaat sien hoe sy my resensie aflag. Wat weet jy, 'n whitey en intellectual van my pyn?)
Dit is iemand wat deur baie pyn beweeg het en alle selfbedrog minag. En paradoksaal is dit juis die weerloosheid wat agter alles skuilhou, wat my aangespreek het.
Sy is al met 'n jong Antjie Krog vergelyk. En dit is so. Dis praatverse, vrye verse, 'n ampere traak-my-nie-agtigheid.
Maar om so te kan skryf, moet jy baie gelees het. En geleef het. (Bukowski en Walcott pryk as motto's.)
Die bundel sal vele slapende honde wakker maak. Hier het jy iemand wat "postcards from the edge" skryf. En sy was amper oor die "edge" weet jy.
Waarvan het ek gehou? Van alles. Van die voorblad van Michiel Botha tot die ontluisterende verse.
ek braak heeltyd vuil woorde
maar dit maak my nie skoon nie
("Tweeling", p. 28)
kan as 'n soort ars poetika gelees word.
Ontnugtering en weerloosheid loop soos 'n swart draad deur hierdie bundel en in die aangrypende "Lolla" (p. 25) word 'n heldin se sinnelose en geweldadige dood beskryf. Hier vind die leser dan, soos dikwels in die gedigte, 'n identifikasie met outsiders en verskoppelinge. Maar daar is ook humor en ironie in die verse ingebou sodat die leser die pynlike gegewe kan hanteer, soos "To all the boys I loved before" (p. 26).
Die vader des huises en verskillende soorte pa's word raak beskryf. Die afwesige pa is egter die een wat die dogter die meeste verwond.
"'n gewone blou Maandagoggend" (p. 15) behandel die skrynende werklikheid van lewe waar selfs geloof nie meer 'n uitkoms of troos bied nie. Die knap hantering van die enumerasie van die beroemde uitskotwoord, loop uit in die besef dat dit alles deel is van die lewe ("Pasop vir depressie", p. 44).
'n Mens vind lewensinsigte wat jou ontstig (p. 45). Die desperate poging om in die nou te leef, word gekelder deur die onmmontlike van vergeet. Die nuwe geslag is in elk geval te jonk om te weet, maar te sinies om te aanvaar dat alles reg is. Oor Afrikaans het sy 'n mening. Oor die boereooms ook. "vergewe my maar ek is Afrikaans" (p. 32) speel klaar met etlike mites oor aan wie Afrikaans nou eintlik behoort:
Dis 'n aangrypende debuut. Praatverse. Vry, loslit, keelgrypend. Ek lees hierdie bundel op GRA-dag, 14 Augustus en dink hoe het Afrikaans nie verander en verruim nie.
Waarvoor moet sy oppas? Dat minder getalenteerde woordvrate haar tot ikoon verhef en haar stem so mag stilmaak.
Kwela Boeke moet geluk gewens word met hierdie helder, suiwer debuut. Ek was laas met Jeanne Goosen se Elders aan diens so opgewonde oor 'n digbundel.