Dit is reeds altesaam vyftig dae na die opstanding van Christus en dus tien dae na sy hemelvaart. Mattias word nou toegevoeg om die dissipeltal weer volledig twaalf te maak (Hand 1:15-17, 21-26) en die getuienis oor Jesus se lewe en werk kan voortgaan.
Psalm 1 bevestig dat mense hulle vreugde in die wet van die Here alleen vind.
1 Johannes 5:9-13 bevestig dat die wat in God glo die getuienis oor Jesus besit en daarom ook die ewige lewe het. Johannes 17:6-19 herinner aan Jesus se gebed vir sy dissipels.
6Die Een wat deur die water van sy doop en die bloed van sy dood na ons toe gekom het, is Jesus Christus; nie net deur die water nie, maar deur die water én die bloed. Die Gees is die getuie daarvan, en die Gees is die waarheid. 7Daar is dus drie wat getuig a8die Gees en die water en die bloed, en die drie se getuienis stem ooreen.
13"Maar nou kom Ek na U toe. En Ek sê dit terwyl Ek nog in die wêreld is, sodat hulle my blydskap in al sy volheid in hulle kan hê. 14Ek het u woord aan hulle gegee, en die wêreld haat hulle, omdat hulle nie tot die wêreld behoort nie, net soos Ek ook nie tot die wêreld behoort nie. 15Ek bid nie dat U hulle uit die wêreld moet wegneem nie, maar dat U hulle van die Bose moet bewaar. 16Hulle behoort nie tot die wêreld nie, net soos Ek ook nie tot die wêreld behoort nie. 17Laat hulle aan U toegewy wees deur die waarheid. U woord is die waarheid. 18Soos U My na die wêreld toe gestuur het, het Ek hulle ook na die wêreld toe gestuur; 19en ter wille van hulle wy Ek My aan U toe, sodat hulle ook deur die waarheid aan U toegewy kan wees."
15In daardie tyd was daar 'n byeenkoms van die sowat honderd en twintig gelowiges. Petrus het die leiding geneem en gesê: 16–17"Broers,die Skrifwoord wat die Heilige Gees tevore by monde van Dawid oor Judas uitgespreek het, moes vervul word. Hy is as een van ons gereken en is ook gekies om 'n aandeel in ons werk te hê, maar hy het die gids geword van dié wat vir Jesus gevange geneem het.
18"Met die geld wat Judas vir sy misdaad gekry het, het hy 'n stuk grond gekoop. Daar het hy vooroor geval en oopgebars, en al sy ingewande het uitgepeul. 19Dit het bekend geword onder al die inwoners van Jerusalem. Daarom word die plek in hulle taal Akeldama genoem. Dit beteken Bloedgrond.
Laat sy woonplek leeg word;
laat niemand daarin woon nie,
laat 'n ander sy amp oorneem.
21–22"Daar moet dus nog 'n getuie van Jesus se opstanding by ons gevoeg word. Dit moet een van die manne wees wat saam met ons rondgegaan het die hele tyd toe die Here Jesus in die openbaar opgetree het, vandat Hy deur Johannes gedoop is totdat Hy van ons af in die hemel opgeneem is."
Dit is ook opmerklik dat vroue en mans saam bid, terwyl dit nie die gebruik in die Joodse sinagoges was nie. Soos Jesus uiteindelik die heidene deel maak van Sy kerk, só doen Hy dit van die begin af met mans en vroue.
Die opdrag van Jesus aan die apostels om te wag (vir die gawe van die Heilige Gees), spreek my vanoggend sterk aan. Natuurlik wag ons nie meer presies soos hulle op die uitstorting van die Heilige Gees nie. Ons het Hom as gelowiges immers ontvang en word daagliks deur Hom vervul. Maar dit beklemtoon ook die voortdurende ingesteldheid om nie op eie inisiatief en met eie insig die werk van die Here te probeer doen nie. Dit is juis wanneer ons stil genoeg raak en wag op die leiding van die Here dat ons begin raaksien waar Hy werk en Sy stem hoor om daarby betrokke te raak.
Dit tref my ook besonderlik dat Sy broers hierdie keer by is en deelneem aan die eensgesinde gebed. Josef word nie genoem nie, wat waarskynlik beteken dat hy al dood is. Jakobus, die een broer van Jesus, sal in die loop van die verhaal 'n baie belangrike en ook leiers rol begin speel in die vroeë kerk.
Jy is welkom om die twee Psalms, Psalm 69 en 109, wat in vers 20 aangehaal word, te gaan lees, veral vir die breër prentjie wat dit jou sal gee vir wat met die lyding van die Messias reeds lank tevore voorspel is. Hierdie aanhalings bevestig ook weereens dat wat ons in die voortgaande verhaal van Jesus sien, ook die Ou Testamentiese beloftes vervul. Dit bevestig die enorme betekenis van Jesus se voortgaande werk.
Skriflesing: Markus 16:1-8
Lied 422 "Die Heer, die Heer het opgestaan vs 1,2,3"
Vryspraak: 1 Johannes 5
Loflied 409 "Hoor jy die Paasfeesklokke vs 1,2,3"
Epiklese: Psalm 1
Skriflesing: Handelinge 1:15-17, 21-26
Wegsending: Lied 425 "Kyk die Heer het opgestaan vs 1,2,3,4"
SEËNBEDE Num 6 BDV en Gen 12
Voorganger: Christus het opgestaan! Christos anesté!
Gemeente: Hy het waarlik opgestaan! Aléthos anesté!
Genade en vrede van God,
en van Jesus Christus, die Lewende Here,
en van die Heilige Gees wat ons herskep.
16 Toe die sabbatdag verby was, het Maria Magdalena en Maria die ma van Jakobus, en Salome reukolie gekoop om die liggaam daarmee te gaan balsem.
4Die klip was baie groot, maar toe hulle opkyk, sien hulle dat dit klaar weggerol is. 5Toe hulle in die graf ingaan, sien hulle 'n jongman aan die regterkant sit met lang wit klere aan, en hulle het groot geskrik.
8Hulle het uit die graf uitgegaan en weggehardloop terwyl hulle gebewe het van die skrik. Hulle het vir niemand anders iets daarvan gesê nie, want hulle was bang.
10Wie in die Seun van God glo, besit die getuienis in sy hart; wie God nie glo nie, maak Hom tot leuenaar, omdat hy nie die getuienis glo wat God oor sy Seun gelewer het nie. 11En die getuienis behels dít: God het ons die ewige lewe gegee, en dié lewe is deur sy Seun. 12Wie die Seun het, het die lewe; wie nie die Seun van God het nie, het ook nie die lewe nie.
Loflied 409 'Hoor jy die Paasfeesklokke vs 1,2,3″
Teks: Jacques Louw 2008 ©
Muse: SINE NOMINE – Ralph Vaughan Williams 1906
Ek is van U afhanklik dat dit goed gaan-
en met ligsinniges saamspan nie.
Ek wil eerder in U woord my vreugde vind.
Ek wil dit dag en nag oordink,
om te wees soos 'n boom wat by waterstrome geplant is,
wat op die regte tyd vrugte dra en waarvan die blare nie
Ek wil graag voorspoedig wees in alles
Waarlik, U lei die regverdiges
op hulle pad…
Jesus se Vriende kies Iemand Anders in Judas se Plek
12–14 Jesus se vriende het op 'n berg gestaan toe Jesus met die wolk hemel toe gery het. Die berg se naam is die Olyfberg. Dit is sommer net 'n entjie buitekant die stad Jerusalem. Nadat Jesus hemel toe is, het sy vriende teruggegaan na die stad Jerusalem toe. Jesus het mos gesê hulle moet 'n rukkie daar gaan wag. Sy vriende gaan toe na die huis waar hulle en Jesus baie keer saamgekom het. Petrus en Johannes was daar, en al die ander vriende van Jesus ook. Daar was ook 'n paar vroue in die huis. Ja, Jesus se ma en broers was ook daar. Daar was sommer 'n klomp mense. Hulle het toe almal saamgebid.
15–17 Later was daar meer as honderd mense in die kamer. Petrus gaan staan toe voor in die kamer en sê vir die mense: "Ons het altyd gedog Judas was een van ons vriende. Maar ons het nooit geweet hy was so 'n skelm nie. Mens kan amper sê hy was 'n spioen. Toe ons weer sien, help hy die skurke wat vir Jesus kom vang het.
18–19 "Die skurke het Judas selfs betaal omdat hy hulle gehelp het. Hierdie Judas was darem regtig sleg. Hy vat toe die geld, en koop vir hom daarmee 'n plot. Maar Judas is 'n rukkie gelede dood. Hy het geval. Hy het so hard geval dat daar selfs van sy derms uit sy maag gekom het. Judas het vreeslik gebloei. Maar julle het seker al van Judas se ongeluk gehoor. Lyk my almal in die stad Jerusalem weet dit al. Omdat Judas so baie gebloei het, het die mense sy plot nou 'n nuwe naam gegee. Hulle noem dit nou 'Bloedgrond'.
20–22 "Dit het alles presies gebeur soos die Bybel gesê het dit gaan wees. Judas kan nou nie meer saam met ons werk om mense van Jesus te vertel nie. Daarom sal ons nou iemand anders in sy plek moet kies. Dit moet iemand wees wat ook by ons was toe ons oral saam met Jesus rondgeloop het. Hy moes alles gesien het wat Jesus gedoen het, totdat Jesus hemel toe gegaan het."
23–26 Die mense wat in die kamer was, sê toe dat hulle óf Josef óf Mattias moes kies. Maar hulle bid toe eers tot God en sê: "Here, U ken elke mens baie goed. Ons wil nou graag iemand in die plek van Judas kies. Help asseblief vir ons om te weet of ons vir Josef of vir Mattias moet kies." Hulle vat toe twee papiertjies. Op die een papiertjie skryf hulle Mattias se naam. Op die ander papiertjie skryf hulle weer Judas se naam. Toe gooi hulle die papiertjies in 'n bottel. Hulle het die bottel geskud, en haal toe net een van die twee papiertjies uit. Dit was die papiertjie waarop Mattias se naam geskryf was. Hulle het toe geweet dat God wil hê dat Mattias hulle moet help in die plek van Judas.
Angeheg is 'n woordsoek-speletjie. Die gemerkte woorde is weggesteek in die tabel. Woorde kan van links na regs voorkom, op of af, diagonaal op of af.
[Nota: Lees gerus 1:12-26 as 'n eenheid voor.]
Ons teks speel af op die vooraand van die uitstorting van die Heilige Gees. Die dissipels wag in Jerusalem op die belofte van die Vader, die Heilige Gees. Deur die Heilige Gees sal hulle krag ontvang en sal hulle Jesus se getuies in Jerusalem en verder wees.
Ons teks handel oor die verkiesing van Mattias om die plek van die verraaier Judas in die dissipelkring in te neem.
Sommige van die temas en beredenering in die teks is vreemd vir moderne lesers. Deel daarvan is die beskrywing van Judas se grusame dood (18-20). Baie predikers wil eintlik hierdie vermelding liewers weglaat en dit nie in die erediens voorlees nie. Mens voel amper dit het 'n ouderdomsbeperking nodig.
Moderne lesers kan wonder of van die beginsels en logika van die teks vandag nog op ons van toepassing is:
Kan mens sê dat die Heilige Gees deur koning Dawid in die Psalms (Psalm 69:26 en Psalm 109:8), honderde jare voor Judas se lewe, 'n Skrifwoord oor Judas uitgespreek het? Kan so 'n Skrifwoord eeue later deur Judas se dood vervul word? Is dit soos uitleg van die Bybel werk?
Hoe werk profesie in die Bybel? Kan ons so maklik van 'n teksvers sê dit is 'n profesie vir ons situasie? Of moet ons 'n teks slegs teen sy historiese agtergrond lees?
Is dit belangrik dat 'n twaalfde dissipel gekies moet word, suiwer omdat Psalm 109:8 sê: "Laat 'n ander sy amp oorneem"? Moet daar 12 dissipels wees bloot omdat Israel 12 stamme gehad het?
Kan ons regtig die lot werp om leiers aan te wys? Is dit hoe God se wil openbaar word?
Die dissipels is in ons teks in Jerusalem bymekaar waar hulle eendragtig bid (1:14) om die bekragtiging deur die Heilige Gees. Die Gees gaan van hulle die getuies maak wat Jesus hulle bedoel het om te wees (1:8).
Terwyl hulle so bymekaar is, neem Petrus die leiding. Hy bring die Psalms ter sprake om lig te werp op Judas se verraad. Judas is gekies as apostel, maar hy het 'n gids geword vir diegene wat Jesus gevange geneem het. So het hy verraad geplaag. Hy het omkoopgeld ontvang, en grond gekoop, maar daarna op 'n aaklige manier gesterf.
Die Psalmboek is vir Petrus 'n gids om te interpreteer wat hier gebeur. Die Heilige Gees het tevore deur psalmdigter koning Dawid oor Judas getuig:
laat niemand daarin woon nie (Psalm 69:26)
Laat 'n ander sy amp oorneem (Psalm 109:8).
Vir Petrus is die woorde van die Skrif betroubaar. Die Skrif getuig van die waarheid. Die Skrif wys die pad vorentoe. Daarom bring hy die Psalms hier ter sprake.
Hierdie teruggryp na die Bybel as gids vir gepaste optrede kom ook elders by Petrus voor. Na die uitstorting van die Heilige Gees verwys Petrus na die profeet Joël en haal daarna weer vir Dawid uit die Psalms aan (Hand 2:16-36).
Jesus se Skrifgebruik
Lukas wys uit dat Jesus self ook die Skrif soos Petrus hanteer het. Op pad na Emmaus is Jesus met twee volgelinge in gesprek:
Daarna het Hy by Moses en al die profete begin en al die Skrifuitsprake wat op Hom betrekking het, vir hulle uitgelê. (Lukas 24:27)
En tydens Jesus se verskyning aan sy dissipels na sy opstanding in Lukas 24:44-47:
Daarna sê Hy vir hulle: "Dit is die betekenis van die woorde wat Ek vir julle gesê het toe Ek nog by julle was, naamlik dat alles vervul moet word wat in die wet van Moses en in die profete en psalms oor My geskrywe is."
Verder sê Hy vir hulle: "So staan daar geskrywe: 'Die Christus moet ly en op die derde dag uit die dood opstaan,
Dit was die groot uitdaging vir Jesus se eerste volgelinge: om die Skrif met Jesus in verband te bring. Almal het 'n Messias verwag. Maar 'n Messias wat vernederend sou ly en sterf, dit was nuut. Om nie van die opstanding uit die dood te vergeet nie.
Die Skrif vir hierdie eerste gelowiges was die Ou Testament. Dit moes verstaan word as betroubare getuie van God se werk in Jesus, en deur sy dissipels.
Petrus se uitleg van die Skrif, en die manier hoe hy dit met Judas in verband bring, berus op die volgende uitgangspunt: "Die Skrifwoord wat die Heilige Gees tevore by monde van Dawid oor Judas uitgespreek het …" (16).
Hoewel verhoogde Jesus die Heilige Gees in Handelinge 2 uitstort, was die Heilige Gees al lankal werksaam as betroubare getuie en profeet in die geskiedenis. Die Ou Testament getuig hiervan. Die Heilige Gees het reeds vooraf geprofeteer en getuig oor dinge wat sou plaasvind.
Dawid het reeds – op grond van die Heilige Gees – vooruit gesien dat Christus uit die dood sou opstaan, sê Handelinge 2:31. Dawid se woorde in Psalm 16:10 spreek hiervan.
Die Psalms is daarom die woorde van die Gees en vir Petrus 'n betroubare bron om vas te stel dat iemand Judas se plek moet inneem (1:20).
Lukas, die skrywer van Handelinge, deel Petrus se oortuiging. Die Psalms was nie net woorde oor die tyd van die psalms nie, maar ook 'n bron vir gelowiges wat in latere tye moes onderskei wat om te doen. Dit is van die Heilige Gees en daarom betroubaar. In Handelinge 4:24 – 28 bid die apostels in lyn met Psalm 2:1-2 as gids om die lotgevalle van die eerste Christelike gemeenskap te interpreteer.
Die beginsel is: die Heilige Gees lei ons deur woorde wat vroeër reeds in die Psalms uitgespreek is.
In die woorde van die Ou Testament hoor ons nie net getuienis van 'n vroeër tyde nie, maar ook God se stem wat vir ons die koers in die hede wys. Jesus, Petrus en Lukas het 'n hoë siening van die Skrif, omdat dit woorde is wat deur die Heilige Gees se werk voortgebring is en geskik is om God se mense op regte weg te lei.
Hier in Pinkstertyd moet ons werklik feesvier omdat ons woorde het – in die Bybel – wat deur God die Heilige Gees geïnspireer is en wat werklik en waaragtig die waarheid is. Dit is 'n betroubare gids vir ons lewens.
'n Twaalfde dissipel
'n Verdere tema in ons teks is die aanwys van 'n twaalfde dissipel om Judas se plek in te neem.
Volgens vers 17 "is" Judas as een van die twaalf dissipels "gereken" en "is ook gekies om 'n aandeel in ons werk te hê." Die passiewe werkwoordsvorme verswyg God as die onderwerp, maar veronderstel God as die Een wat handel. God het die Twaalf saamgestel, net soos God in die Ou Testament die twaalf stamme geskep het.
Terwyl Judas se verraad 'n leemte in die Twaalf gelaat het, vul God nou weer die Twaalf aan. Dit moet iemand wees wat 'n getuie is van Jesus se opstanding, iemand wat Jesus goed geken en deur Jesus onderrig is.
Om dit duidelik te maak dat God aan die werk is, word die lot gebruik om die regte persoon aan te wys. Die werp van die lot getuig van God se voortgaande teenwoordigheid en handeling in God se kerk. Die lot word gewerp nadat God se Naam in gebed aangeroep is. Gebed is die erkenning van ons gebrekkige wysheid, en 'n beroep op God om te lei.
Die wyse waarop die Skrif tot die gelowiges spreek, die ontvanklikheid vir God se leiding deur gebed, en die werp van die lot wys aan Wie die geloofsgemeenskap behoort, en Wie die geloofsgemeenskap en haar leierskap in stand hou.
God is die Leier in die kerk. Die mense wat God as leiers gebruik, volg God se leiding na, stel hulself vir God oop, ken die Skrifte, is mense van gebed en doen wat God vra. Hulle is altyd van God se leierskap bewus.
In Petrus se kwalifikasies vir leierskap lê die kiem van die ontstaan van die Nuwe Testament. Die Nuwe Testament is die apostels se getuies oor bediening van Jesus in sy geboorte, bediening, lering en dade, lyding, sterwe, opstanding en hemelvaart.
Boonop is die hele Nuwe Testament deur die Heilige Gees geïnspireer, net soos die Ou Testament.
Ons is tans in die middel van Pinkstertyd. Ons leer wag op die Heilige Gees wat ons voortdurend bemagtig om Jesus se verteenwoordigers te wees.
Op hierdie dag word ons vervul met dankbaarheid oor alles wat ons van God ontvang:
God is teenwoordig in die lewe van ons gemeente
God skenk ons die Skrif, geïnspireerd deur die Heilige Gees, die lewegewende Woord van God
God lei ons. Christus regeer en rig ons deur Sy Woord en Gees.
God is die Leier wat vir ons aardse leiers van formaat voorsien.
Ons kan die Here vandag met vreugde dank.
Here, ons loof U en dank U, want, te midde van ons pyn en mislukkings, weet ons dat U God is en dat ons U maar net kan bewonder, loof en liefhê in Jesus Christus.
Vir die wêreld, wat so mooi is, maar so broos;
Vir lewe, so kosbaar, maar so bedreig;
Vir hierdie onmeetlik groot heelal waarin u koninkryk kom, loof ons U.
Vir hierdie Sondag, waarop ons weer u opstanding mag vier, en vir u kerk wat ons as gemeenskap van gelowiges byeenbring, loof ons U.
Vir u Evangelie, vir ons doop, vir ons begeerte om U te dien, vir die belofte van 'n ewigheid met U, loof ons U.
En omdat ons U en mekaar hier op aarde mag liefhê, omdat Christus ons liefhet, loof ons U, Here, met vrede en vreugde. Amen.