Nie elke stad in die wêreld is ’n Aspoestertjie wat reeds ontluik het nie. Sommige stede – en daar is heelwat van hulle in die voormalige Oosbloklande – het nog nie hul glaspolvye aangeglip en met ’n koets na die prins se bal vertrek nie.
Dáárin lê hul sjarme. Dit skuil in verweerde geboue, ongekunstelde inwoners en bekostigbare pryse – asook dat jy nie voortdurend omring is deur ’n roese­moes van ander toeriste nie. Jy’t die plek ’n bietjie vir jouself – veral as hordes mense jou die bewerasies gee.
As jy – soos ons – by die treinstasie aankom en per taxi na die stadskern ry, wonder jy eers waar op dees aarde jy jou nou bevind.
As jy eers verby die woonstelgeboue uit die kommunistiese era en die verwaarloosde geboue gekyk het, kom jy agter dié stad het ’n hart wat warm klop.
As jy by die Kalemegdan-fort op ’n heuweltjie in die middel van die stad staan, kyk jy af op dié twee riviere, die Srem-vlakte en Sumadija-heuwels.
Orals waar jy in Belgrado ronddrentel, is daar plek om te sit en die mense dop te hou terwyl jy ’n bier of glas wyn geniet. Foto: IlseZietsman
’n Paar treë verder is die oorwinnaar-standbeeld, ’n bronsbeeld van ’n kaal man met ’n valk in sy een hand en ’n swaard in die ander. Die oorwinnaar staan bo-op ’n pilaarplatform van etlike meters hoog.
In 1912 het die idee van ’n monument ontstaan om Serwië se oorwinning oor die Ottomane te gedenk. Oorspronklik sou ’n reusefontein wat op die rûe van vier leeus rus, opgerig word. Die oorwinnaar sou in die fontein staangemaak word. Die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog het egter die stadsvaders se planne ontwrig.
Ná die oorlog was daar nie genoeg geld om so ’n monumentale projek aan te pak nie. Die oorwinnaar, steeds kaalbas, sou sonder sy leeus en fontein moes klaarkom.
’n Standbeeld van ’n kaal man in die middel van die stad sou “onbeskof” wees en die “morele waardes van jong meisies” aantas, is betoog.
Van die standbeeld af drentel jy deur die tuine van die Kalemegdan-fort tot by die Stambol-poort, wat van 1750 dateer. Aan die ander kant van die poort begroet weermagtenks, kanonne en vuurpyllanseerders jou.
Die Serwiese skrywer Momo Kapor beskryf sy tuisstad soos volg: “Belgrado is Belgrado. Dis nie Parys wat daarvan hou om met kunstenaars te kafoefel nie. Dis nie Rome met ’n magdom van aandenkings om huis toe te neem nie. Dis nie Moskou, ’n stad wat mooi vertoon in sneeukoepeltjies met drywende sneeuvlokkies nie.
Regdeur die hoofstad is ’n lewendige sypaadjiekafee- en restaurantkultuur. Aan die onderpunt van die Kalemegdan-heuwel lê die Knez Mihailova-promenade, waar die kuierplekke ingeryg is.
Knez Mihailova was nog altyd ’n gewilde bymekaarkomplek in die stad. Waar die sigeunermusikante nou kitare tokkel, het jafels in die destydse Joego-Slawië soos Clark Gable, Humphrey Bogart of veral James Dean aangetrek en op en af geparadeer. Nie om ’n aalmoes (in dié geval ’n dinar) te verdien nie, maar om die meisies te beïndruk of sommer net ’n bietjie aandag te kry.
Knoop ’n geselsie met die mense by die tafel langs jou aan – die kans is goed dat dit ’n skrywer, dramaturg of kunstenaar is.
Voordat jy te veel rakija in jou lyf het, moet jy eers aanstap na die Zeleni Venac-mark, hoewel dit glad nie op toeriste gemik is nie. By dié mark verkoop boeretannies op wie se gesig jy kan sien dat die lewe nie altyd maklik was nie, plomp rooi aarbeie, blink eiervrugte, die soetste vars kersies, heuning en rooirissies so lank soos ’n man se arm wat jy net so rou kan eet. Daar’s toonbanke met kaas en vleis – en ’n hanetree weg hang bra’s in bondels langs kombuispanne aan kettings.
Belgrado het sy eie waterfront aan die Sawarivier. Aan die bopunt van Knez Mihailova-promenade draai jy af in Karadjordjevastraat en loop bult af na waar jy die rivier kan sien blink.
’n Mede-joernalis wat sy eie reistydskrif publiseer, vergesel ons na die Ambar-restaurant, sy gunsteling aan die waterfront. Ook maar goed so; ons sou gesukkel het om ’n eetplek te kies, want almal het ’n uitsig op die rivier, eiesoortige dekor en interessante spyskaarte.
Die geregte wemel van wildesampioene, aarbeie wat in die woude gepluk word, suurroom, rooirissies, beet en prsuta, ’n tipiese Serwiese gerookte ham wat jy eenvoudig móét proe. Daar word selfs jaarliks ’n prsuta-fees in die land gehou.
Die laaste woord behoort ook aan Momo Kapor: “As jy in Belgrado woon, is jy vir altyd ’n vrywillige gevangene van die stad. Die stad betower, maar verklap nooit die geheim agter die betowering nie.”