Om halfvyf staan ek by die venster en skuif dit oop. Die byt is uit die lug, maar die winter is nog nie verby nie en ons kort nog reën. “Reëns,” het die oumense altyd gesê. Ek moet in ’n ander land oor Wonderboom gaan praat; ’n land waaruit ons vokale en klinkers uit blouwit gespoeg is. Oerkruisbestuiwing en oerblaam se Blaam. En tussen hier en Den Haag lê ’n halfeeu, ’n demokrasie en drie leeus se gifdood in die noordweste van Namibië. Tullamore gaan nou sy broers begin soek. Hy gaan hulle baie mis, DB 13/8/2016. Hoe poog mens dit wat jy tot ’n mate implisiet begryp soos patrone in die veld en die reënmeter se metronoom? Ek dink aan die woord “unpack” dan dink ek aan die woord “pack”. Reis. Swerf. Vlug.[i]
Wie sit daar teen die skemer? Dis Joost van den Vondel in sy park. ’n 17de-eeuse skrywer tussen rooi kannas. Niks skeel hom nie. Regs van hom rook ’n groep gelukkige mense zol. Eybers fluister in my oor waar ek soos ’n kleuter in Vondelpark bly staan: grondelose verwondering. Fietse flits verby, feitlik geruisloos. Jy sal sweer hier val niemand ooit van ’n speek af nie.
Nederlands wieg teen mens aan soos ’n skip wat kraak teen ’n wye see. Maar ook hoor jy breinaalde. Alles werk, die trem is betyds, die strate in die museumgebied is skoon. “Dit is die buurt van professore.” Onwillekeurig dink mens aan die gemors waarin ons tersiêre instansies (oa) verkeer. En wie sal die blaam daarvoor dra? ’n Skuit seker, of ’n burokraat met ’n stywe lip, of dalk ’n mynmagnaat? Wie weet, iemand of iets iewers sal die skuld kry vir die kots van ons geskiedenis. Maar ek is vir tien dae vrygeskeld van die geliefde mishoop; tien heilige dae.
Skuins oorkant die boekwinkel, in Keizersgracht, is die Foam-fotografiemuseum waar die Sjinese kunsaktivis Ai Weiwei se uitstalling #Safe Passage te siene is. Dit handel oor die duisende migrante/vlugtelinge wat na Europa stroom: die lot van die individu teenoor die oorheersende sisteme van die samelewing. Die mure van die ruimte waar sy uitstalling gehou word, is van vloer tot plafon bedek met duisende foto’s wat hy met sy selfoon geneem het. Muurpapier op sy kop gekeer. Hierdie reuse-collage reflekteer die kunstenaar se persoonlike interaksie met individue binne die tragiese situasie wat in die Mediterreense gebied ontplooi, die fragmente van mense se lewens deur kraaie uitgepik. Ek merk dat die besoekers, interessant genoeg, hoofsaaklik op oogvlak na die werk kyk en dat weinig toeskouers hul blik boontoe of na die beelde langs die vloerlys wend.
In die middel van die uitstalruimte is ’n reddingsboei uit marmer gegiet. Dit sink loodswaar, die afwaartse navigasie van ’n wêreld wat weerloos ploeter teen die gety.
Vertrek na België saam met Maurice Jorissen en Francois Smith vir die Tom Lanoye-gesprek wat by die M – Museum Leuven gaan plaasvind. Die rit neem ongeveer drie uur. Ons gesels langsamerhand. Oor musiek, vriendskap, onrus. Iewers naby Antwerpen vra ek vir Francois of hulle ’n hegte gesin is. In sy kalm stem antwoord hy: “Ja.” Maurice besit ’n boot waarmee hy gereeld besoekers uit Suid-Afrika langs die kanale van Amsterdam laat vaar. Hy het as jong kind sy hart verloor op ’n dogtertjie wie se gesin Suid-Afrika toe verhuis het en so het ’n hunkerende fassinasie met die land by hom posgevat.
Na ete het ons ’n uur of wat om te verwyl en ek wend my na die Lieve Blancquart / Ecce Homo-uitstalling in die M. Die fotograaf / dokumentêre filmmaker se werk is noukeurig tussen museumstukke geïnstalleer om ’n hedendaagse interaksie tussen haar beelde en die eeue oue kuns in die versameling te bewerkstellig.
Die bleek oor lê stil. Dit is die hele oor en nie net ’n gedeelte nie, soos bevestig in die korrespondensie van Felix Rey aan Irving Stone.
Die pistool waarmee hy homself (in alle waarskynlikheid) geskiet het, is ’n 7 mm-Lefaucheux à Broche. ’n Model daarvan word in ’n perspeksboks uitgestal saam met die “oorspronklike” vuurwapen wat dekades later deur ’n boer in die Auvers-streek gevind is terwyl hy besig was om sy landerye om te ploeg.