Met hierdie negende bundel van hom (naas twee bundels Engelse vertalings uit sy oeuvre, gelewer deur Leon de Kock) bevestig Cas Vos, ’n afgetrede teoloog, sy eiesoortige digterskap binne die Afrikaanse digkunswêreld.
’n Religieuse digter is hy wel, maar dan nie op ongekompliseerde wyse nie. Die belewenisse van die teenswoordige lewe wat hy vertolk, word gekenmerk deur paradoksaliteit en ironie. In die beste dele van sy oeuvre, soos in die bundels Die afdruk van ons hande (2007) en Intieme afwesige (2009), word geykte uitdrukkings, asook aanhalings uit en toespelings op bekende bestaande geskrifte derhalwe – op aantreklike wyse – met eie taalwendings vervleg en verlewendig. Woord- en klankspel versterk die effekte wat sodoende bewerkstellig word. Voorts word die spanning tussen vaster en vryer vormgewing treffend benut om ook op só ’n wyse iets van die paradoksale lewenservarings op te vang.
Die uiteindelik optimistiese verwagting van ’n gelowige mens soos Cas Vos vind neerslag in die (simbolies) sewende afdeling (met “Volheid” as titel, soos reeds vermeld). So ’n afloop word, sy dit op ietwat troebel beeldende wyse, reeds in die inleidende, alleenstaande bundeltitelgedig voorsien:
Van die treffendste, roerendste gedigte in die bundel staan in die slotafdeling. Hiervan is die volgende ’n voorbeeld (’n gedig wat sterk tot slagoffers uit byvoorbeeld sowel die ou as die nuwe Suid-Afrika behoort te spreek):
Afdeling I van die bundel bevat ’n tweetal gedigte oor die “oerspronge” (meervoudsaanpassing van een van die gedigtitels), oftewel ontstaan van of oogmerk met die digkuns. Daarop volg “Eerstelinge”, ’n afdeling oor uitverkorenes-tot-lyding (die digter self, figure soos Augustinus, Maria van Nasaret, die Ou-Testamentiese Daniël en sy vriende) – hulle wat as ’t ware tot lyding gebore of verdoem word, maar waaruit verlossing, van die self én ander, dan kan voortspruit. Die afdeling bevat meestal vertolkings van ’n soort (Christelike) verlos-kunde; ’n hele paar gedigte handel byvoorbeeld oor Christus self. Boeiend is die kontras wat die uitbeelding van die half-oedipale situasie in “”Uitgeban” dan hiermee vorm:
’n Hoofsaaklik dankbare bestekopmaking van die eie (digterlike én persoonlike) laat lewe, dit wil sê in die skadu van die dood (vergelyk “Tot die dood ons skei”), kry in die afdeling “Voorlopers” beslag. Dit sluit huldigings in van persone (kunstenaars, geestelikes) wat vir die digter op verskillende wyses tot voorbeeld gedien het, asook ’n baie mooi liefdesvers aan die digter se lewensmaat (“As ek sterf”). Laasgenoemde loop uit op die volgende slotreël (op betekenisvolle wyse ook van die hele afdeling): “kyk hoe mooi het jou liefde my gemaak”.
Die sentiment-tweelinge van sodanige dankbaarheid is die (religieus-eties begronde) deernis én afgryse waarvan die gedigte oor allerlei “pyngesante” in afdeling 6 getuig: met en oor vermoordes en ander geweldslagoffers, dood- en ander onheil-afwagtendes, gehospitaliseerdes, armes, bedelaars. “Al is ek ’n bedelaar, klop ek tog versigtig / aan die deur van God se duur genade,” lui dit aan die slot van die gedig “Bedelaar”. En aan die einde van “Kopaf” (’n gedig oor onthoofding): “kopaf spoeg sy strot / ’n boog bloed na God”.
Ongelukkig, soos die geval was in die meeste van Vos se vorige bundels, word die treffendhede van sekere gedigte in Voor-bode geskaad deur die onafhede wat nog alte dikwels in ander – en soms diesélfde – gedigte voorkom. Dit sluit in: minder sekure woordkeuses; geykte stelwyses wat nie hulle geyktheid verbygestreef kry nie; troebele beelding of gebrekkige beeldsamehang (soos uit die hierbo aangehaalde titelgedig blyk). Sulke gebreke word opvallender gemaak deur die voortreflikhede van die omgedigte of vertaalde tekste van ander kunstenaars wat Vos met sy eie vermeng.