Artikel 57: Die bedienaars van die Woord moet toesien dat die vader, moeder of voogde die doop vir hulle kinders aanvra.
Die kerk is ’n organisme, ’n liggaam, wat die Gees deur middel van Woordverkondiging in prediking en sakramentbediening vergader, beskerm en opvoed. God maak salig deur die prediking van die evangelie (Rm 10: 17). Die gelowiges kom saam in die eenheid van geloof wat slegs gevoed en onderhou kan word as die leer geken en onderhou word (Inst IV.1.v; 2.iv,v). Die onsigbare kerk van God word dus sigbaar waar die Woord van God reg verkondig en aangehoor word en die sakramente volgens die instelling van Christus bedien en ontvang word. Dit volg dus logies dat oor die sakramentleer gewaak moet word (NGB 29; Inst IV.1.ix-xii). Die leraar bedien die sleutels waarmee die evangelie die koninkryk oopsluit (lnst IV.i,xxii) en die gelowiges opbou op die fondament van die apostels en profetie om ’n pilaar van die waarheid te wees (Ef 2: 20; 1 Tm 3: 15). Die doop mag nie uit gewoonte of bygeloof bedien of aangevra word nie, maar sluit aan by die leer wat aan die ouers voor die doop bedien is. So word die gemeente in ’n hegte eenheid van geloof opgebou.
Die Roomse leer maak ’n skerp teenstelling tussen die ryk van die natuur (waarin ’n kind gebore en verlore is) en die ryk van genade (waarin ’n kind deur die doop oorgeplaas en gered word). Die ouers is verantwoordelik vir die kind se natuurlike geboorte en verlorenheid. Hulle kan hom derhalve volgens die leer nie vir doop hou nie. Die priester daarenteen is gewy om met die sakrament van doop genade in die dopeling te stort en so die kind in die ryk van genade (die Roomse kerksfeer) te ontvang. Die kind behoort dus aan die Roomse kerk. Rome ken ook nie die begrip “gemeente” en sakramentbediening binne ’n erediens nie. Ander gelowiges moet gevolglik as doopgetuies geneem
Die Dordtse Kerkorde (1619) het bepaal: Die dienaars sal hulle bes doen en daartoe werk maak dat die vader sy kind vir die doop aanbied. In die gemeentes, waar naas die vader ook peetvaders of getuies by die doop geneem word (’n gebruik op sigself vryblywend wat nie ligtelik verander moet word nie), is dit gepas om slegs die te neem wat die suiwere leer toegedaan en van vrome levenswandel is (eie vertaling).
Op sigself het die gebruik van peetouers en doopgetuies geen kerkregtelike grond nie. Waar dit egter deel van kerkkultuur geword het, hoef dit nie noodwendig afgeskaf te word nie. Dit is ’n middelmatige saak waaroor die kerk nie ontstig moet word nie. ’n Opvatting oor so ’n gebruik moet derhalwe nie uitgelig en tot beginsel verhef word nie.
Teen die einde van die 19de eeu het Nederlandse sinodes “doopgetuies” vereis om op te tree by die doop van kinders waar ouers nie die nodige waarborge kon gee nie (Bos 1950:215). Hierdie gebruik berus waarskynlik op ’n sterk biologiese opvatting omtrent ’n “verbondslyn” kragtens afstamming en kan moeilik net so regverdig word. By doop word nie getuienis oor ’n “verbondslyn” verlang nie, maar ’n versekering oor verbondsonderwys. Die nuwe redaksie wat met voogde reken wanneer die natuurlike ouers nie daar is nie, is kerkregtelik in orde. Die voog is iemand wat regtens aangestel en bevoeg is om in die plek van die ouer op te tree. Onder swart volksgemeenskappe word verantwoordelike persone deur grade van verwantskap aangewys.
Die rede waarom “aanbied” na “aanvra” in 1964 verander is, kan op goeie grond betwyfel word. In “aanbied” staan die mondige, selfstandige gelowige keuse van die ouers in hulle verbondsrelasie op die voorgrond. Die ouers bied die kind weliswaar in die kerk aan maar in werklikheid aan die Verbondsgod in wie se Naam hy gedoop word. Dit is ’n diep religieuse handeling. In “aanvra” kom die “kerkraad” egter meer institusioneel en formeel as tussenganger na vore en verkry die doop ’n meer kerklike seremoniële aksent asof dit iets is waaroor die kerkraad beskik.
van hulle kinders tydens “groot-kerk”-naweke op ’n gesette uur by die predikant kom aanvra. Nadat hy die besonderhede in die doopregister aangeteken het, het die predikant vir die ouers in ’n doopkatkisasie betrek, sodat die hele doopbediening vir hulle sou sin maak. Vandag beskik predikante oor vinnige kommunikasiemiddele en kan hy sy leraarstaak met ’n gerigte huisbesoek uitvoer.
Waar kulturele gebruike ’n swart predikant verhinder om spoedig na die geboorte so ’n besoek te bring, moet die predikant hom aan die kerkregtelike beginsels verantwoord. Hy sal óf kort voor die geboorte óf op die tydstip dat die moeder se afsondering opgehef word, die ouers moet besoek om te doen soos artikels 56,57 bepaal. Sy voorligting kan deel uitmaak van die vrou en kind se terugkeer tot die normale gemeenskapslewe. Die derde alternatief, dat die vader ondertussen die kind vir doop hou, laat die moeder wat juis die grootste bydrae tot die opvoeding moet leuver, buite rekening. Die doopkatkisasie vir die ouers in die swart kerke is juis met die oog op die opbou van die kerk gebiedend noodsaaklik (Ef 4: 11-16).
Hierbo het ons die begrip “aanvraag” gekritiseer. Tog moet die doop gereël word. Die ideaal is dat ouers hulle leraar van ’n geboorte in kennis sal stel. In vakante kerke tree die wyksouderling na vore en kan hy reël vir besoek deur die predikant wat die doop bedien. Daar is egter te veel by die doop op die spel om net op die inisiatief van die ouers te wag. Die opsieners moet bepaaldelik toesien dat ouers nie nalatig, onverskillig of onkundig optree nie. By die besoek van die bedienaar van die Woord kan voorlopig reëlings vir die doop getref word — anders bring die ouers hulle kinders na die erediens om gedoop te word.
Die plig om die kinders in die leer van die verbond te onderrig, rus vierkantig op die skouers van die ouers. Die derde doopvraag mag nie so verstaan word dat daar ’n keuse tussen huiskatkisasie en ander katkisasie is nie. Skool- en uiteindelik kerkkatkisasies bou op die huiskatkisasie. Ouers moet hulle kinders in die leer van die God se verbond met hulle woorde en voorbeeld opvoed, terwyl die kerklike dienaars hulle hierin waar nodig begelei.