Oos-Kaap-gemeenskap neem kruie-waardeketting enduitWerkers besig in die roosmarynlande. (Foto: Facebook) Aan die suidelike hange van die Amathola-berge in die Oos-Kaap het ’n sendeling-egpaar, Brian en Jerry du Plessis 16 jaar gelede, nadat hulle vir die gemeenskap van Keiskammahoek van geestelike voedsel voorsien het, ook gehelp om werklike voedsel op die tafel te sit. Die gebied het baie goeie grond, genoeg water en meer as genoeg arbeid tot sy beskikking en Brian, met sy finansiële agtergrond, het toe ŉ gemeenskapsontwikkelingsprojek, Siyakholwa van stapel gestuur. Brian het met plaaslike wit boere hande gevat en met sojabone, paprika en ŉ klomp ander gewasse weggespring, maar hulle was deurlopend afhanklik van finansiers om deur te breek tot die kommersiële sektor. Elke keer as die finansiers onttrek het, het die projek platgeval. Roosmarynaanplantings. (Foto: Facebook) Die geleentheid om ŉ waardeketting vir kruie en essensiële olies te skep het oor Brian se pad gekom. Vyf jaar gelede is Qobo Qobo essensiële olies, ŉ nie-regeringsorganisasie, gestig met die doel om sosiale ontwikkeling met behulp van hoë-waarde produkte te doen. Die Suid-Afrikaanse Brouerye (SAB) is genader en het R22 miljoen daarin belê. “Daar was ŉ hoë werkloosheids- en MIV-koers in dié gemeenskap en die mense het vir Brian en Jerry gesê hulle is honger,” het Tafara Shuro, uitvoerende hoof van Qobo Qobo aan Maroela Media gesê. Dean Lemmer is Qobo Qobo se operasionele bestuurder. (Foto: Facebook) ’n Paar gevestigde kommersiële boere in die gebied kon vir Brian en sy boere met raad en daad bystaan en ŉ kwekery op die plaas het vir Qobo Qobo roosmaryn-steggies verskaf. Agt plaaslike boere, elk met 5 ha beskikbaar, is ingekontrakteer om te begin plant. Daar is volgens ŉ verhouding van 4 ha onder roosmaryn tot 1 ha onder wildemalva aangeplant, volgens die mark se behoeftes op daardie stadium. Sifundo Jonathan Sebetha is een van Qobo Qobo se kontrakboere. (Foto: Facebook) Benewens dié 40 ha, bestaan die plaas uit ŉ bykomende 20 ha waarop die res van die bedrywighede plaasvind, onder andere proewe wat op kamille, tiemie, lavandin en kooigoed (Helichrysum odoratissimum) gedoen word. Dié gewasse, saam met die roosmaryn en wildemalva, is hoofsaaklik bedoel vir die ontginning van essensiële olies. Om die produksieketting te voltooi is ŉ bestaande distilleringsaanleg op die perseel verbeter, om vandag 600 ton per jaar biomassa te kan verwerk. Die klem val dus op grootmaat produksie. Die finale essensiële olieproduk word in 210 ℓ dromme gegooi, maar Qobo Qobo kan op spesiale bestelling ook 10 kg houers lewer. Tans is daar 1,3 ton roosmaryn essensiële olie in voorraad wat gereed is vir die uitvoermark. Die werkers van Qobo Qobo spog met hul steggies wat gereed is vir plant. (Foto: Facebook) Die agt kontrakboere stroop met die hand of met ŉ selfgeboude stroper. Hulle word dan dadelik per nat gewig betaal. “Ons wil kyk of ons in die toekoms vir hulle ŉ bykomende premie kan gee na gelang van die oes se olie-inhoud,” sê hy. Buiten die produksie van essensiële olie, droog Qobo Qobo ook die roosmaryn, wat aan die plaaslike en Europese mark as ŉ spesery en preserveermiddel verkoop word. Gehaltetoetse word volgens streng wetenskaplike metodes op alle produkte gedoen en ŉ voldoeningsertifikaat kan getoon word vir elke lot wat geproduseer is. Die geoeste kruie word in die distilleringsaanleg verwerk. (Foto: Facebook) Die maatskappy se nuutste mylpaal was om hierdie maand, ŉ eerste vrag gedroogte roosmaryn van 18 ton Indië toe te stuur. Twee maatskappye, Heads-Up Marketing en Parceval, ŉ farmaseutiese maatskappy, het ‘n groot rol gespeel in dié projek. “Heads Up is tans ons grootste koper en help ook met bemarking terwyl Parceval help met die ontwerp van die etikette en verpakking,” sê Shuro. Daar word ook nou met ŉ Duitse maatskappy onderhandel vir ‘n volgende afneemkontrak vir droë roosmaryn. Volgens Shuro is die Afrika-mark tans nie beduidend nie, maar hou baie potensiaal in en moet ontwikkel word. “Ons toekomsplanne is om ŉ voedselgraad-aanleg te bou wat ook aan halaal- en kosjer-vereistes sal voldoen sodat ons vir maatskappye soos Unilever kan lewer.” Vroue besig om die roosmaryn te sny voor dit vir droging gestuur word. (Foto: Facebook) Daar is egter heelwat uitdagings in die bedryf. Die essensiële oliemark is aan internasionale pryse gekoppel wat kan fluktueer. Qobo Qobo moet dus deurlopend innoverend uithaal en wys om mededingend te bly. “Een van ons mededingende lande is Marokko wat minder regulasies, goedkoper brandstof en geen minimumlone het nie,” sê Shuro. ŉ Ander uitdaging in die plaaslike mark is om met laegehalte olies, asook goedkoper olies wat in laboratoriums vervaardig word, mee te ding. Essensiële olieproduksie is baie duur. Buiten vir die drupbesproeiing wat jou R50 000 uit die sak jaag, moet jy nog ontbos, grondbewerking doen, ŉ heining span om herbivore uit te hou, ŉ deklaag gooi en ŉ plastiekseil bo-oor span om onkruid te beheer. Saailinge van die regte genetiese oorsprong moet gekweek of verkry word om te verseker die regte gehalte olie word gelewer. Die instandhouding van die gewasse tussen oestye asook die distillasieproses is bykomende uitgawes. Qobo Qobo se finale produk. (Foto: Facebook) Des nieteenstaande skep Qobo Qobo, buiten vir die agt kontrakboere, ook werk vir ‘n bykomende 30 helpers en tydens oestyd word nog 50 mense in diens geneem. In Februarie vanjaar het Old Mutual die projek met R2 miljoen gefinansier sodat nog twee kontrakboere bemagtig kon word. “Afgesien van die kommersiële boere kry ons ook bystand van die Suid-Afrikaanse Essensiële olieprodusentevereniging (SAEOPA), wat kommunikasie fasiliteer deur webinare te hou en netwerkgeleenthede te skep,” sê hy. Benewens die roosmaryn en wildemalva het Qobo Qobo ook ŉ wye reeks essensiële olies en ander produkte wat in die aanlynwinkel gekoop kan word.