Behalwe vir bogenoemde artikels word die Suid-Afrikaanse staat in die aanhef van die Grondwet beskryf as ’n oop en demokratiese samelewing. Openheid impliseer dat openbare beleid rasioneel geregverdig moet kan word en dat sosiale groepe ’n geleentheid moet kan hê om ’n rol te kan speel in openbare beleidsvorming. Daarom word konsepwetgewing vir kommentaar aan die burgerlike gemeenskap voorgelê. Dit dien as ’n belangrike aanknopingspunt vir die kerk om ’n rol te speel in openbare beleidsvorming.
Die kerk behoort egter in die openbare domein sy fokus te beperk tot religieuse en moreel-etiese aangeleenthede. Teenoor Kuyper wat meen dat die kerk in sy institutêre vorm alleenlik sy eie identiteit kan prysgee deur betrokkenheid op die openbare domein, moet gestel word dat die formulering van openbare beleid en wetgewing altyd bepaalde etiese aspekte vertoon. Dit gaan immers in openbare beleid oor perspektiewe op die gemeenskaplik goeie (vgl Cochrane, 1997:6). Agter objektiewe ekonomiese en politieke strukture staan lewens- en wêreldbeskouings wat koherensie en rigting gee aan daardie strukture (vgl Cochrane, 1997:9). Vrae oor moraliteit, mensbeskouing, botsing van morele pligte, grense vir magsuitoefening, die ekonomiese impak van wetgewing ensovoorts is inherent deel van die problematiek in openbare beleidsvorming en dit raak die kerk op ’n direkte wyse. Kerke kan daarom in openbare beleidsvorming ’n belangrike rol speel sonder om sy eie identiteit prys te gee. Die kerk behoort immers vanuit sy eie evangeliese verstaan van geregtigheid vir gestaltes daarvan in die samelewing te stry (vgl Smit, 1996b:200).
Met krities word bedoel dat die kerk dit self nie met politieke ideologieë moet kompromiteer nie. Suid-Afrika se verlede is ’n goeie bewys van die gevare van ’n onkritiese verhouding tussen kerk en staat. In Suid-Afrika bly dit ’n wesentlike gevaar dat die kerk ingespan kan word om ’n burgerlike godsdiens van nasiebou en versoening te dien. Deur ’n kritiese rol te vervul kan die kerk ’n belangrike rol as waghond speel deur toe te sien dat die owerheid sy mag nie misbruik nie.
Wanneer persone of groepe persone vanuit verskillende paradigmas met mekaar redeneer is ’n immanente vorm van kritiek meer effektief as ’n transendente vorm van kritiek (vgl Vorster, 2003:111). Binne ’n sekularistiese en pluralistiese samelewing waar baie mense vervreem is van die Christelike tradisie sal religieuse taal dikwels ’n ontoereikende uitwerking hê. Dit is daarom nodig dat die kerk soms Christelike beginsels in nie-religieuse taal moet oorvertaal. ’n Moontlike aanknopingspunt vir gesprek met owerheid en samelewing kan die grondwaardes van die Grondwet wees, naamlik menswaardigheid, gelykheid en vryheid. Kerke sal op die gebreke van die Westerse-liberale siening van menswaardigheid, gelykheid en vryheid moet wys en ’n Christelike inhoud aan hierdie waardes moet gee sonder om dogmatiese kerklike taal te gebruik. Teenoor die sterk individualistiese inkleding wat die Westerse verstaan aan hierdie waardes gee, kan die Christelike verstaan van hierdie waardes ’n groter klem op roeping, plig en verantwoordelikheid teenoor die gemeenskap plaas wat noodsaaklik is vir die heropbou en ontwikkeling van Suid-Afrika (vgl Vorster, 2002:227-346).
Politiek bevat in sy wese ’n sterk ideologiese komponent. Met ideologie word bedoel dat politieke groepe dikwels ’n karikatuur van politieke opponente maak en daardie karikature beveg in retoriese taal wat polariseer. Terselfdertyd word mites aangaande die self geformuleer en gepropageer deurdat politieke groepe hulle eie belange voorhou as moreel regverdigbaar en in die belang van die breë gemeenskap en partybeleid as ’n verlossingsboodskap vir almal (vgl ook De Villiers, 1999:78). Hierdie ideologiese komponent van politiek kom gewoonlik sterk na vore in totalitêre state, maar kan ook in ’n mindere of ’n meerdere mate in selfs die mees ontwikkelde demokratiese state voorkom.
Die meeste kerke het Deputate, kommissies of skakelpersone vir owerheidsake. Dit is egter oor reeds genoemde redes ’n ope vraag of sulke tradisionele kerklike strukture werklik ’n invloed op openbare meningsvorming kan uitoefen. Tans is daar enkele kerklike liggame in Suid-Afrika wat op meer konstruktiewe wyses openbare beleidsvorming probeer beïnvloed, naamlik die parlementêre lessenaar van die Nederduitse Gereformeerde Kerk (voortaan die NG kerk), die Konvent van Reformatoriese Kerke in Suider-Afrika, die National Religious Forum, die parlementêre kantoor van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke, en die Rooms-Katolieke Biskopperaad se parlementêre kantoor.
Die parlementêre lessenaar van die NG kerk is verantwoordelik aan die Algemene Sinodale Kommissie en die Moderamen van die Wes-Kaapse Sinode as opdraggewende instansies en rapporteer aan hulle op ’n gereelde basis. Dit geskied in samewerking met die Direkteur vir Inligting van die Algemene Sinode (Du Toit, 2003:1). Die lessenaar kommunikeer met die skribas van die verskillende Sinodes oor alle relevante sake voortvloeiend uit die wetgewende proses en hanteer ook alle navrae uit verskeie oorde oor wetgewing (Du Toit, 2003:1). Die missie van die parlementêre lessenaar is om saam met ander Christelike rolspelers toepaslike bydraes te lewer in die formulering van wetgewing, sodat die wetgewende proses voortdurend onderwerp kan word aan die lig van God se Woord (Du Toit, 2003:2).
Die beskerming van kinders, die bevordering van ’n gesonde familielewe en die daarstelling van ’n gemeenskaplike morele waardesisteem vir die versekering van ’n regverdige en opbouende samelewing in Suid-Afrika en die beskerming van basiese regte soos gesondheid en onderwys;
Die lessenaar probeer met ander kerklike groepe soos die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Katolieke Biskopperaad saamwerk, terwyl daar saam met die Gereformeerde Kerke en die Nederduitse Gereformeerde Kerk ’n adviesgroep van parlementariërs saamgeroep is om mekaar wedersyds te adviseer ten opsigte van wetgewing wat geprosesseer word. Verantwoordelike persone is vir hierdie doel deur die genoemde kerke aangewys.
Die proses van wetskrywing volg die orde van ’n departementele groenskrif waarin ’n algemene aanduiding gegee word van die sake wat van toepassing is. Die verskillende alternatiewe word ter oorweging op die tafel gesit en diskussie word uitgenooi. Hierna volg ’n witskrif waarin duideliker beleidsrigtings aangedui word vir bespreking en waarin reeds konsepvoorstelle vir wetgewing vervat is. Deurgaans word werkswinkels oor die betrokke aangeleenthede deur deskundiges buite die parlement gehou.
Hierna word die konsepwetgewing ter tafel gelê en in die Parlement gedebatteer. ’n Portefeuljekomitee word dan aangewys, bestaande uit lede van die Parlement wat deur die onderskeie politieke partye aangewys word onder voorsitterskap van die minister onder wie die saak ressorteer.
Die wetgewing word dan in die Parlement voorgelê vir ’n tweede debat waarna tot stemming oorgegaan word.
Indien die uitslag van die stemming positief vir die nuwe wetgewing is, word dit bekragtig wanneer die president van die land dit onderteken.
Alle wetgewing word aan die grondwet gemeet en indien ’n party of belangegroep steeds ontevrede is, en meen dat die wetgewing strydig is met bepaalde regte wat in die Grondwet verskans word, kan appèl aangeteken word na die Grondwetlike Hof.
’n Adviesgroep vir parlementêre sake wat saamgestel is uit verteenwoordigers van al die verskillende kerke (die huidige adviesgroep in ’n uitgebreide hoedanigheid).
Die kerk het in sy profetiese getuienis die koninkryk van God as rigpunt. Die grondliggende gedagte van die koninkryk is dat Christus Koning is oor die kerk en die ganse skepping (vgl Du Plooy, 2003:492). Niks val buite die domein van Christus se regering nie. Daarom is dit belangrik dat reformatoriese kerke in Suid-Afrika op ’n sigbare wyse saam met gelowiges in hulle eie invloedsfere poog om ook die proses van openbare beleidsvorming aan die lig van die Skrif te onderwerp. Die nuwe staatkundige bedeling gee aan kerke ’n unieke geleentheid om hulle roeping teenoor die koninkryk van God na te kom. Deur ’n gereformeerde ekumeniese liggaam wat wetgewing monitor kan kerke vanuit die reformatoriese tradisie in dialoog met ander sosiale groepe ’n verskil in die beleidmakende prosesse van die land maak. Die sukses van die evangeliese kerke in die Verenigde State van Amerika in die monitering van wetgewing is ’n treffende voorbeeld van die invloed wat so ’n liggaam kan uitoefen.