Agste Sondag van Konikrykstyd - Missio
Agste Sondag van Konikrykstyd
Die fokus val op 'n Christelike lewe wat die kern van die wet uitleef deurdat liefde vir God en liefde aan medemense niemand uitsluit nie, maar al jou kosbaarhede insluit as middele waarmee jy moet lief hê. So laat ons sy koninkryk kom. Die ander tekste ontbloot genadeloos sondes van skelm selfbelang. Die teks in Kolossense beloon en bemoedig 'n leefstyl tot eer van God; wat vol goeie werke is; God beter leer ken; geduldig volhard en met blydskap gedurigdeur God dank. Vandag se erediens kan met groot gemak die verwoestende gevaar uitlig waarmee selfbelang die skoonheid van opregte liefde verkruppel.
Jou vrou sal 'n prostituut word
jou seuns en jou dogters sal
met die swaard afgemaai word,
jy sal in 'n onrein land sterf,
en Israel sal in ballingskap
weggevoer word uit sy land uit."
God beskik oor al die nasies
82 'n Psalm van Asaf.
In die hemelse vergadering,
tussen die hemelwesens,
staan God op om uitspraak te lewer:
2"Hoe lank gaan julle nog
onregverdige beslissings vel,
nog partydig wees vir die goddelose?
3Julle moet reg laat geskied
aan die mens in nood
en aan die weeskind,
'n regverdige uitspraak vir die hulpelose
en die behoeftige lewer,
4julle moet die mens in nood
en die arme bevry,
hulle uit die mag van die goddelose red;
5maar julle weet niks,
julle verstaan niks,
julle gaan eenvoudig in duisternis voort,
en so word die fondamente
van die wêreld geskud.
6Ek het wel gesê:
Julle is almal gode,
almal met mag beklee.
7Maar nou, julle sal elkeen sterwe
soos 'n mens
en aan julle einde kom
soos enige maghebber."
8Kom tog, o God! Lewer uitspraak
oor die wêreld,
want al die nasies
behoort aan U.
(Matt 22:34–40; Mark 12:28–34)
Wys die "Show Mercy Loop"
Lied 526 Ubi Caritas
Wys steeds/weer die Show Mercy loop terwyl julle ding. Jy kan ook 'n mooi verwerking van Ubi Caritas speel terwyl lidmate na die video kyk, soos die en deur Connie Dover:
Die Here slaan ag op die armes.
Hy wag nie dat ons eerste roep
Voordat hy ons red nie.
Terwyl ons nog verlore was in ons gebrokenheid en sonde
Het God na ons gekom
Tussen ons gewoon
Ons dood gestef
Om ons die lewe in te lei.
Daarom kom ons in aanbidding saam,
Om vir God ons toewyding en liefde,
Ons danksegging en lof te gee,
Want God is waardig.
(N.a.v. Litrugy of Compassion by sacredise.com)
Wet: Heidelbergse Kategismus 4:
Liturg: Wat eis die wet van God van ons?
Gemeente: Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart en met jou hele siel en met jou hele verstand. Dit is die eerste en groot gebod. En die tweede wat hiermee gelyk staan: Jy moet jou naaste liefhê soos jouself. Aan hierdie twee gebooie hang die hele wet en die profete.
VONKK 57 "Ek Gee Aan Julle 'n Nuwe Gebod "
U het u liefde vir ons gewys in genesing, vergifnis en geregtigheid,
deur uself te gee aan ons en vir ons, in u lewe en opstanding.
Tog is ons stadig om te vergewe en te dien. Ons wil eers ons eie behoeftes bevredig hê, voordat ons na ander omsien. Ons gee nie van onsself nie, maar kies om eerder ons veiligheid, gemak en voorregte te behou.
Vergewe ons. Genees ons. Leer ons om lewens van medelye en barmhartigheid te leef, in navolging van U voorbeeld.
Genadeverkondiging: Kolossense 1:3-5, 9-14
Melodie: NEW COMMANDMENT – Roy Crabtree
Klavierbegeleiding: Andy Silver
Kantoryverwerking: Albert Troskie 2011 (Pro Deo)
Gebruik die "Show Mercy" video as Skriflesing. So-nie kan jy dit aan die einde van die preek gebruik vir refleksie.
Jy kan natuurlik ook, as jy diens 'n meer informele atmosfeer het, kinders vra om die teks op te voer terwyl iemand te lees.
Vertel gewoon die verhaal!
Druk die 10 Gebooie op 10 verskillende papiere. Lees die opsomming van die wet en vra die gemeente (of net die kinders) om jou te help om dit te rangskik in twee hopies: een liefde vir God en die ander liefde vir jou naaste.
Laat die kinders (en gemeente) idees noem van manier waarop 'n mens liefde kan betoon. As jy lekker kreatief wil raak, laat kinders hul hande in verf druk en dan op papier. Skryf in elke hand iets wat 'n mens kan doen.
Kinders is mal oor pleisters. Jy kan pleisters uitdeel om hulle te herinner aan die gelykenis en hulle eie roeping om soos die barmhartige Samaritaan te wees. Daag die kinders uit om nie die pleisters op hulleself te plak nie, maar vier iemand anders te gee wat seer het.
"Ek neem 'n hoë dosis medikasie elke dag van my lewe. Dit doen ek sedert my laaste ernstige ervaring van uitbranding vyf jaar gelede. Die lewe verloor sy sin vir my. Ek verloor my empatie met my medemens. Ek huiwer op die grens van self-benadeling. Sonder medikasie is dit onmoontlik om te lewe."
"My verlies aan sin en betekenis hou verband met die tipe werk wat ek doen. Dit moet niemand verbaas dat hulpverleners – diegene in die voorste linie van dienslewering aan ander in nood – sélf dikwels met die grootste emosionele stryd worstel nie," sê Caleb Wilde, 'n begrafnisondernemer uit die VSA.
"As begrafnisondernemer sien ek rou, hartseer, depressie, angs en die gevolge van trauma elke dag van my lewe. Ek is elke dag op roep, ek moet gereed staan wanneer dood en verlies opduik, 24/7. Op dertig jarige ouderdom voel ek dikwels hoe die dood die lewe uit my dreineer."
"Ek tree in die publiek professioneel op, ondersteunend en met omgee. Ander ondernemers ook. Agter hierdie optrede skuil daar egter in my beroep dikwels emosionele monsters en wrakke. Dit het met emosionele uitbranding, 'n gebrek aan voortdurende empatie, en die ontmensliking wat die dood meebring, te doen."
Volgens Caleb, wat gereeld blog by www.calebwilde.com, Confessions of a Funeral Director, het hy hulp nodig. Daarom soek hy hulp by mense wat kan help. Hy het geleer om sy menslikheid en sy gebrokenheid te omhels – sodat hy troos en krag kan vind. Om hulp te verleen, het egter enorme innerlike konflik en stryd gebring.
Grafika: Grandma's coffin, eiendom van Justin Mclean, foto geneem op 22 April 2006. Kopiereg gereël deur Creative Commons wat plasing en redigering toelaat.
Die harteloosheid van goeie mense
Wat sit agter die hardvogtigheid waarmee goeie mense dikwels optree? Daar is soveel faktore in Caleb Wilde se lewe dat mens nie te vinnig oor hom gevolgtrekkings moet maak nie.
in ons teksgedeelte het ons ook met goeie mense te doen, mense wat harteloos optree. 'n Man reis van Jerusalem na Jerigo. Dit is bergagtige terrein met 'n paadjie wat swaai en draai, tussen klowe, oor hoogtes en deur dieptes heen. In hierdie onherbergsame terrein het baie rowers skuil gehou. Hulle val die man aan, trek hom kaal uit, vat sy besittings, slaan hom en los hom halfdood langs die pad.
Sowaar: daar kom 'n priester verby. Hy sien die man, maar ignoreer wat hy sien. Hy gaan ver langs verby. Net so kom daar 'n Leviet by die plek, sien die slagoffer, en gaan ver langs verby.
Die priesters en Leviete was gesiene godsdienstiges. Die priesters het tussen God en mens bemiddel. Hulle het diensbeurte in die tempel waar geneem. Die Leviete was medeverantwoordelik vir die bediening in die tempel, waaronder die musiek.
Hoe is dit moontlik dat godsdienstige mense, ons kan eintlik sê professioneel-godsdienstige mense, wél sien, en tog hulle oë, harte, en hande sluit en doelbewus verbygaan? Waarom is daar nie meelewing, jammerte, sorg by hulle nie? Watter faktore is hier aan die werk?
Eie veiligheid: Kon die priester en Leviet dalk vrees vir hul eie veiligheid? Dalk was die rowers nog in die omgewing? Dalk was die bebloede man die lokaas wat enigeen wat stop die slagoffer van die eintlike rooftog sou maak? Dan is dit beter en maak dat jy wegkom.
'n Druk program: Kan dit wees dat die priester en Leviet dalk afsprake in Jerusalem gehad het? Was hulle haastig op pad om offerdiens te gaan verrig, en geweet het hulle mag nie laat kom in die tempel nie? Het die gemeente dalk op hulle in die tempel gewag? Moontlik was hul godsdienstige verpligtinge in die tempelritueel belangriker as 'n gewonde man wat deur die volgende reisiger gehelp sou kon word.
Sosiale aanvaarbaarheid: Kan dit wees dat die man dalk dood gelyk het? As die priester en Leviet aan hom geraak het, was hulle ritueel ontrein, en moes dan deur ingewikkelde prosesse gaan om weer gereinig te word? Sou die priester en Leviet dalk self vuil en besmet gevoel het deur aan 'n moontlike dooie te raak?
Afstomping: Die pad tussen Jerusalem en Jerigo was gevaarlik, en bekend vir rowers wat in die diep klowe en spelonke skuil gehou het. Dalk was 'n rooftog en 'n bebloede slagoffer nie 'n buitengewone gesig nie. Afstomping en apatie maak dit dan maklik om maar liewer verby te hou en met jou lewe aan te gaan.
Uitbranding: Was die priester en Leviet dalk ooreis, oor te 'n lang tyd aan te veel menslike nood blootgestel? Was hulle dalk soos ons begrafnisondernemer, Caleb Wilde, wat net nog belangstelling kon veins voor ander mense. Alleen, langs die pad, met net jouself en 'n noodlydende, kon jy amper nie anders as om ver anderkant verby te gaan nie. Die energie om betrokke te raak, het weens hulp-uitbranding ontbreek.
Jesus meld elke keer dat die priester en Leviet die man sien, maar nie reageer nie. Om een of ander rede lei sien nie tot gepaste aksie nie. Hulle sien, maar die innerlike konneksie tussen die data wat hulle oogsenuwees in die brein vaslê, en medelye wat oorgaan tot hulp, ondersteuning en versorging, bly in die slag.
Dit gebeur ook met ons vandag. In 'n onlangse rubriek sê Dana Snyman armoede is oral om ons te sien, as mens dit net wíl sien. Die probleem is ons sien dit sonder om te weet wat ons sien. Daar is nie 'n innerlike alarmpie wat afgaan en mens se hart en hand in beweging bring as jy die armoede sien nie.
Dis asof jy blind is en nie weet wat jy sien nie. Waarom sien ons sonder om te weet wat ons sien?
Is dit onveilig om met armes te meng en iets te probeer doen? Sal mens self beroof word as jy hulle terrein betree?
Is daar nie tyd nie – die lewe gaan voort, die rat race is volstoom aan die gang, en ander, belangrike take wag?
Wat gaan die mense sê as ons met die armes meng? Gaan ons nog sosiaal aanvaarbaar wees in ons eie groep?
Is ons so gewoond aan armoede, so gewoond dat ons kindertjies op 'n koue môre net met dun hempies en kort broekies sien loop, en tog nie reageer op wat ons sien nie?
Ons moet ons teks toelaat om ons te help met die konneksie tussen oogsenuwee, hart en hand.
Die verstommende uitsondering
Die barmhartige Samaritaan is die uitsondering op die reël. Die Samaritaan is op reis, kom op die slagoffer af, en reageer op sy nood: "Toe hy hom sien, het hy hom innig jammer gekry."
Die Samaritaan se hart kom in beweging op grond van wat hy sien. Hy kry die halfdood man jammer. Dit lei tot 'n verstommende aantal aksies:
Hy skort sy program op, want hy hou stil en gaan na die slagoffer toe;
Hy behandel sy wonde met olie en wyn, en verbind hulle. (Sommige mense sê die Samaritaan was waarskynlik 'n handelaar in olie en wyn, daarom het hy hierdie voorrade om die man te help.)
Hy laai die man op sy rydier, en neem hom na 'n herberg toe, waar hy hom verder versorg.
Die volgende oggend maak hy sy beursie oop en tref reëlings vir die slagoffer se verdere versorging.
Merkwaardig genoeg het die Samaritaan voldoende rede gehad om anderpad te kyk en bloot verby te gaan. In Woord en Fees word die verhouding tussen Jode en Samaritane as volg beskryf:
Die Jode en die Samaritane het mekaar verag. Die Samaritane was 'n afsonderlike etnies-religieuse groep wat hulleself as vyande van die Jode beskou het, met 'n eie Pentateug en tempel op die berg Gerisim. Hulle is deur die Jode as "basters", oneg, on-joods en onaanvaarbaar afgemaak. Met die terugkeer uit die Babiloniese ballingskap het Kores instemming verleen dat die tempel in Jerusalem herbou word. Die Samaritane het hulle hulp aangebied, maar dis van die hand gewys, omdat hulle "oneg" was. As gevolg hiervan was daar grootskaalse konflik omdat die Samaritane die bouwerk verhinder het (Esra 4:4). Die oprigting van hulle eie tempel te Gerisim het egter 'n finale breuk tussen Jode en Samaritane veroorsaak en die situasie het algaande versleg. Tydens die hewige vervolging deur Antiochus IV Epifanus (2de eeu v.C.) het die Samaritane hul verwantskap met die Jode ontken en vervolging vrygespring. Die Romeine het sekere Samaritaanse stede help herbou en so die guns van die Samaritane gewen. Dit is voor die hand liggend dat Joodse luisteraars na Jesus se gelykenis baie moeilik daaraan sou kon sluk dat dit juis 'n Samaritaan is (sien ook die posisie van beklemtoning in die Griekse teks) wat doen wat die priester en Leviet nie gedoen het nie!
Gegewe die eeue-oue vyandskap tussen Jood en Samaritaan, met die Jode wat neergesien het op die Samaritane, sou mens verwag hy kon dink die beste Jood is 'n halfdood Jood. Bowendien was die Samaritaan nou op Joodse grondgebied, terwyl hy die Jood onrein sou maak deur bloot aan hom te vat om sy wonde te versorg.
Mens kan jou net die verontwaardiging van Jesus se luisteraars indink by die aanhoor van hierdie gelykenis. Die hooffiguur in die gelykenis is die Samaritaan. Hy was 'n veragte, 'n buitestaander, 'n vyand. Teen alle verwagting in raak hy betrokke. Hy snel die Joodse noodlydende tegemoet, tree daarmee oor 'n wye, diep kloof van bitter vyandskap, en doen die verstommende ding: hy help.
Om regtig te sien
Die Samaritaan tree anders as die priester en Leviet op. Hy neem aksie. Daar gebeur iets positiefs tussen sy oë en sy hart. Sy brein is reg gekonnekteer. Wat maak die verskil by die Samaritaan?
Die Samaritaan sien anders – hy kry dit reg om 'n medemens raak te sien, en nie 'n probleem, 'n vyand, 'n veragte, 'n opponent nie.
Die Samaritaan kry dit reg om sy vooroordele op te skort. Hy suspendeer al sy oortuigings oor hoe die verhoudinge tussen Jode en Samaritane behoort te werk, hy skuif dit uit die pad, ignoreer dit, gaan daarby verby, en help 'n medemens.
Hy kry dit reg om tyd te maak. Hoe haastig hy ook al was, skort die Samaritaan sy program vir die dag op. Hy trek 'n streep deur sy te doen-lysie vir die dag, staak alles, en help sy medemens.
Jesus se wil vir ons lewe
Daarmee illustreer die Samaritaan Jesus se bedoeling oor hoe ons moet lewe.
In ons teks is Jesus in gesprek met 'n wetgeleerde. Die wetgeleerde vra: Wat moet ek doen om die ewige lewe te verkry? Jesus vra hom uit oor die wet, en hy antwoord die wet sê jy moet die Here jou God en jou naaste liefhê. Waarop Jesus sê: doen dit, en jy sal die lewe verkry.
Die gelykenis van die barmhartige Samaritaan illustreer hoe wetsonderhouding lyk. Die priester en Leviet sou hulle op liefde vir God kon beroep, maar hulle optrede getuig nie van naasteliefde nie. Daarmee sluit hulle hulself van die lewe uit.
Die wetgeleerde met wie Jesus gesels, wil hom egter handhaaf. As mens jou naaste moet liefhê, is die vraag sekerlik: wie is jou naaste? Agter die vraag sit die veronderstelling glashelder: almal kan tog nie jou naaste wees nie. Dalk sou die wetgeleerde spesifiek Samaritane wou uitsluit as naastes.
Die gelykenis is Jesus se kommentaar op die vraag. Nadat hy die gelykenis vertel het, draai Jesus die wetgeleerde se vraag om. Die vraag is nie "wie is my naaste" nie. Die vraag is: Vir wie is ek 'n naaste?"
Wanneer ek vra: "Wie is my naaste?", hanteer ek my naaste as 'n objek van my liefde. Ek bly in beheer, en kan besluit wie vir my liefde en diens kwalifiseer. Wanneer ek soos Jesus vra, "Vir wie is ek 'n naaste?", kom ekself, my liefde in die kollig. Die vraag is of ek die liefde het, die geestelike daadkrag om 'n naaste te wees.
Ewige lewe verbind aan liefdesbetoon
Dit is belangrik om die verband tussen naastediens en die ewige lewe in ons teks raak te sien. Die vraag is hoe mens die ewige lewe verkry. Die antwoord is jy moet die Here liefhê, en ook jou naaste. Mens het jou naaste lief wanneer jy altyd bereid is om 'n naaste te wees vir die mense met wie jou lewenspad kruis.
Wie so lewe, verkry die ewige lewe.
Vir Protestante mag hierdie lering van Jesus moeilik wees om te hoor. Ons verbind ons verlossing aan God wat na ons toe uitreik in liefde, en die ewige lewe aan ons skenk. Ons omhels hierdie geskenk bloot met die leë hande van geloof. Dan het ons die ewige lewe. Ons is vir die ewigheid uitgesorteer.
Protestante loop die gevaar om Jesus se aandrang dat geloof sonder dade dood is (om Jakobus aan te haal) te onderskat. In hierdie teks is dit duidelik: niemand wat nie liefhet nie, kry die ewige lewe nie.
Ons leef met soveel alibi's: daar is altyd mense wat, meen ons, om een of ander redes nie kwalifiseer vir ons liefde nie. Ons is vol stereotipes en verwerping van die ander. Jesus leer ons om ons voorveronderstellings, besige programme, eie veiligheid, en verblindinge te ontgroei, en te fokus op hoe ons 'n naaste vir die mense rondom ons kan wees.
Dalk kan moderne samaritane ons help om meer effektief 'n naaste te wees.
Op 22 Mei is 'n Britse soldaat helder oordag wreedaardig in Londen vermoor. Terwyl sy aanvallers met bloedbesmeerde wapens en hande hul haat uitgespoeg het, spring Ingrid Loyau-Kennett van 'n verbygaande bus af en haas haar na die toneel. Sy het eers gedink dit is 'n ongeluk, maar toe besef wat aangaan., Sy reageer deur met die moordenaars te gesels om hulle te kalmeer. Haar motief was om te keer dat ander, veral kinders seerkry. CNN noem haar 'n Londense Samaritaan en sê sy het in die tradisie van Oskar Schindler en Paul Rusesabagina (van Hotel Rwanda-faam) opgetree.
Wat het hierdie moderne Samaritane in gemeen? Volgens genoemde CNN-artikel het navorsing die volgende faktore geïdentifiseer:
Die moderne "Samaritane" maak doelbewus tyd om te help;
Wanneer mense verbonde aan die slagoffer gevoel het – die slagoffer is een van 'n groep waarmee hul simpatie het, of hulle kon die slagoffer as medemens eien – tree hulle makliker hulpvaardig op;
Die "Samaritane" voel hulle beskik oor die vaardigheid of middele om te help;
Hulle het kennis van basiese eerstehulp;
Dit is mense wat bereid is om aksie te neem selfs al staan ander terug.
Alle mense het die potensiaal om 'n "Samaritaan" te wees.
Hoe interessant ook al, lê die motivering vir Christene dieper. Ons is navolgers van Jesus van Nasaret, die Groot Barmhartige. Daarom maak ons erns met sy leer. Daar beoefen ons geestelike dissiplines, soos Bybellees, bid, die oorsteek van grense na ander, nederige diens, selfopoffering, en voete was. Ons laat God toe om deur Woord en Gees ons te oefen en te brei om vir die ander se belange te kies.
Soos Woord en Fees dit stel: Die gelykenis sluit ten nouste aan by die boodskap van Jesus oor die koninkryk van God. Vanuit die perspektief van die koninkryk van God kan die lewe anders daar uitsien en kan mense anders begin dink en doen. Om iemand se naaste te word, is soos wanneer die Samaritaan hom "inwerp" by die ellende en nood van 'n mens wat hy nie eens geken het nie. Dis eers wanneer 'n mens die liefde vir God en die mens vanuit die perspektief van Jesus sien, dat jy soos die barmhartige Samaritaan kan wees vir iemand in nood. Geloof word geleef!
Navolgers van Jesus vra nie of iemand hulle naaste is nie, hulle word die naaste vir enigiemand wat in nood verkeer, sonder aansiens des persoons. Hulle sien die nood van mense raak, word daardeur aangegryp en op grond daarvan raak hulle betrokke by veragtes, minderbevoorregtes, behoeftiges, die wat troos soek, werkloses en diegene wat op soek is na hoop. Hierdie betrokkenheid by die nood van mense is nooit beperk tot die eie kring nie, dit gaan oor grense van geloof, ras, status en stand. Christene kan gee omdat hulle reeds ontvang het!
Op die manier bly ons moderne Samaritane in talle dade van nederige diensbaarheid.
Gee geleentheid dat lidmate nadink oor die vraag wie ons naaste is en na wie die Here ons stuur. Wys weer die "Show Mercy" video.
As die gemeente bereid is om hardop te bid tydens 'n erediens, kan jy kans gee vir popcorn gebede – laat lidmate net die woord noem van diegene vir wie hulle bid, bv. "armes; oorlewendes van misdaad; mense wat leef met MIV en Vigs" ens.