Onderrig in moedertaal is nou 'n politieke speelbal | Netwerk24
Deur Alita Steenkamp 27 Februarie 2017 11:00
Die webtuiste Afrikaans.com het 'n nuwe moedertaalonderrigblad bekend gestel ná afloop van Internasionale Moedertaaldag op 21 Februarie. Alita Steenkamp skryf waarom moedertaalonderrig steeds jou kind se beste kans op sukses is.
Kinders wat in hul moedertaal onderrig word, het 'n groter kans op sukses, sê prof. Wannie Carstens. Foto ter illustrasie.
In Suid-Afrika word hewig gedebatteer oor moedertaalonderrig sedert die inwerkingtreding van die Grondwet wat 11 amptelike tale in ons multikulturele land erken.
Die Grondwet bepaal dat "elkeen die reg het om onderwys te ontvang in die taal van hul keuse in openbare onderwysinstellings waar daardie onderwys haalbaar is".
Vanjaar is Internasionale Moedertaaldag weer op Dinsdag 21 Februarie gevier.
Dié spesiale dag is in 1999 deur die Verenigde Nasies se konvensie vir onderwys, kultuur en wetenskap (Unesco) ingestel om mense bewus te maak van die belangrikheid van moedertaalonderrig en veeltalige opvoeding.
Plaaslik het Afrikaans.com 'n interaktiewe lekkerlees moedertaalonderrigblad bekend gestel.
Maar hoe word moedertaalonderrig omskryf?
Dr. Tove Skutnabb-Kangas, 'n Deense opvoedkundige en linguis wat haar lewenslank beywer het vir die regte van minderheidstale, se definisie van moedertaalonderrig word wêreldwyd hoog geag. Volgens Skutnabb-Kangas is jou moedertaal die taal wat jy eerste geleer het, wat jy die beste verstaan, wat jy die meeste gebruik, die taal waarmee jy identifiseer en die taal waaraan ander jou as 'n moedertaalspreker verbind.
Moedertaalonderrig is die basis vir meertaligheid.
Christien Neser, 'n spraakterapeut en skrywer, sê daar is veral vier voordele van moedertaalonderrig wat vir haar uitstaan: Moedertaalonderrig is die basis vir meertaligheid, behalwe in die geval waar die moedertaal Engels is; daar is 'n groter intimiteit tussen moeder en kind en groter intimiteit in die gesin waar daar met die kind in die moedertaal gekommunikeer word; kinders brei hul brein beter en vinniger uit as hulle meertalig raak; en kinders wat in hul moedertaal grootword en onderrig word, het 'n beter idee van hul eie identiteit.
"Die gewone bekommernis van mense is dat hulle die kind gaan benadeel indien hulle die moedertaalroete kies, maar 'n moedertaal, hetsy Afrikaans of enige minderheidstaal, is 'n bielie van 'n geskenk wat jy vir jou kind gee. Buiten al hierdie voordele, het meertaliges ook meer empatie met andertaliges en dit is 'n waarborg vir meer harmonie binne ons multikulturele samelewing. Indien ek my eie kultuur respekteer, het ek ook respek vir die kultuur van ander, veral van minderheidskulture," sê Neser.
Reeds in 2006, 'n paar jaar voor sy dood, het die apartheidsaktivis dr. Neville Alexander die volgende oor die onderwerp gesê: " 'n Bewustheidsveldtog is nodig om die man en vrou op straat te laat besef dat elkeen van hulle met 'n goue gawe – hul moedertaal – toegerus is en dat die behoorlike gebruik daarvan een van die sleutels is tot hul eie en ons almal se maatskaplike vooruitgang. Veral moet hulle tot die besef gebring word dat moedertaalgebaseerde tweetalige onderwys die beste manier is om hul kinders Engels sowel as 'n deeglike kennis van hul moedertaal te leer."
Van hierdie droom van Alexander het daar egter nog nie veel gekom nie. Die kwessie van moedertaalonderrig word tans as 'n politieke speelbal ingespan.
Nóg voordele van moedertaalonderrig:
* Kinders leer beter en vinniger in 'n taal wat hulle goed verstaan.
* Hulle geniet die skool baie meer omdat hulle tuis voel.
* Kinders wat in hul moedertaal onderrig word, het meer selfvertroue.
* Ouers is meer betrokke by kinders wat in hul moedertaal onderrig word. Hulle kan ook help met die huiswerk en deelneem aan skoolaktiwiteite.
* Basiese konsepte wat die boustene vorm vir latere doeltreffende leer, word die heel beste deur moedertaalonderrig vasgelê.
* As jy verstaan wat jy lees, is dit soveel makliker om dit oor te dra aan ander en vrae te beantwoord.
* Dit maak dit makliker en lekkerder om te leer.
* Dit verbeter die vermoë om ander tale aan te leer, dus veeltaligheid.
* Dit help om die volhoubare ontwikkelingsdoelwitte te behaal.
* Kinders wat in hul moedertaal onderrig word, is minder geneig om die skool vroeg te verlaat.
As 'n organisasie soos Unesco en geleerdes oor die wêreld die noodsaaklikheid van moedertaalonderrig insien, waarom word daar dan nie in Suid-Afrika op dieselfde wyse hierna gekyk nie?
Prof. Wannie Carstens, hoof van tale aan die Noordwes-Universiteit, sê die antwoord op die vraag is polities van aard. "Die regering se duidelike voorkeur aan Engels as nasionale taal van kommunikasie wys hoe daar gedink word. Engels is mos die maklike opsie, want dan is 'almal mos gelyk'. Hierdie selfde redenasie is gebruik in die prosesse om die Universiteit Stellenbosch (US) en die Universiteit van die Vrystaat (UV) se primêre taal Engels te maak. Dis gewoon reine onsin. As 'n mens sien hoe skole en universiteite sigbaar verengels, en hoe die moedertaalskole afneem, dan spreek die werklikheid vanself. Ons sal aktiviste moet word om hierdie tendens om te swaai."
Carstens, 'n beskermheer van Afrikaans.com, is opgewonde oor die feit dat daar op hierdie webtuiste nou ook spesiaal aandag gegee word aan die kwessie van moedertaalonderrig. Hy hoop dat hierdie blad toenemend die ruimte sal word waar mense oor hierdie belangrike saak kan debatteer.
Anastasia de Vries, joernalis en lektor aan die Universiteit van die Wes-Kaap, sê haar pa was Afrikaans, maar dit was Afrikaans wat hom diep verwond het en hy wou hê dat sy kinders Engels moet grootword. Tog was Ravensmead, die plek waar sy grootgeword het, oorwegend Afrikaans en Afrikaans in sy volheid het hul huis- en gemeenskapstaal geword.
"Afrikaans is steeds my voorkeurtaal, hartstaal, omdat dit die taal is waarin en waardeur ek onthou dat ek hier hoort, in dié Afrikaland van ons," sê De Vries.
Neem 'n mens in ag dat navorsing keer op keer bewys het dat jy net soveel beter dink, doen en presteer in jou eie taal, is dit steeds moeilik om te glo dat ouers kies om hul kinders in 'n taal wat nie hul eie is nie, te laat onderrig.
Carstens sê hy sal graag die dag wil sien dat ons in ons land die patroon daarstel dat moedertaal eerste kom, en dan minstens twee ander tale daarmee saam.
"Ouers moet weet dat hulle bepaal hoe hul kinders op skool vaar deur te kies in watter taal hulle onderrig word. Dink net aan die aantal kinders wat in Engels moet skoolgaan en dan ontsettend sukkel om die nodige vaardighede te verwerf wat hulle nodig het om in die lewe te kan presteer. Gewoon omdat die moedertaal verplaas moet word deur 'n vreemde taal. Kies dus die moedertaal, want jy gee jou kind die beste kans op sukses."