Hernan Cortes (1485-1547) was 'n Spaanse conquistador en die leier van die ekspedisie wat tussen 1519 en 1521 die magtige Aztec-ryk verower het. Cortes was 'n meedoënlose leier wie se ambisie slegs ooreenstem met sy oortuiging dat hy die naturelle van Mexiko kon bring aan die koninkryk van Spanje en die Christendom - en maak homself fabelagtig ryk in die proses. As 'n omstrede historiese figuur is daar baie mites oor Hernan Cortes. Wat is die waarheid oor die geskiedenis se mees legendariese conquistador?
Hy moes nie op sy historiese ekspedisie gegaan word nie
Diego Velazquez die Cuellar.
In 1518 het goewerneur Diego Velazquez van Kuba 'n ekspedisie na die vasteland uitgestuur en Hernan Cortes gekies om dit te lei. Die ekspedisie was om die kus te verken, kontak te maak met die inboorlinge, miskien betrokke te raak in sommige handel, en dan terug te keer na Kuba. Soos Cortes egter sy planne gemaak het, was dit duidelik dat hy 'n missie van verowering en nedersetting beplan. Velazquez het probeer om Cortes te verwyder, maar die ambisieuse conquistador het vinnig gejaag voordat sy ou lewensmaat hom van bevel kon verwyder. Uiteindelik is Cortes verplig om Velazquez se belegging in die onderneming terug te betaal, maar hy het hom nie geknip op die wonderlike rykdom wat die Spanjaarde in Mexiko gevind het nie. Meer »
Hy het 'n knik vir wettigheid gehad
Montezuma en Cortes. Kunstenaar Onbekend
As Cortes nie 'n soldaat en conquistador geword het nie, sou hy 'n goeie prokureur gemaak het. In Cortes het Spanje 'n baie ingewikkelde regstelsel gehad, en Cortes het dit dikwels tot sy voordeel gebruik. Toe hy Kuba verlaat, was hy in vennootskap met Diego Velazquez, maar hy het nie gevoel dat die terme hom geskik het nie. Toe hy naby die huidige Veracruz geland het, het hy die regstappe gevolg om 'n munisipaliteit te stig en sy vriende as amptenare 'verkies'. Hulle het op sy beurt sy vorige vennootskap gekanselleer en hom gemagtig om Mexiko te verken. Later het hy sy gevangene Montezuma gedwing om die koning van Spanje as sy meester mondelings te aanvaar. Met Montezuma, 'n amptelike vassal van die koning, was enige Mexikaanse veg die Spaanse tegnies 'n rebel en kon dit hard behandel word. Meer »
Hy het sy skepe nie gebrand nie
'N Gewilde legende sê dat Hernan Cortes sy skepe in Veracruz verbrand het nadat hy sy mans geland het en sy voorneme verklaar het om die Azteekse Ryk te verower of te probeer verdwyn. Trouens, hy het hulle nie verbrand nie, maar hy het hulle afgebreek omdat hy die belangrike dele wou behou. Dit het later in die Vallei van Mexiko gebruik, toe hy 'n paar brigantines op die Texcoco-meer moes bou om die beleg van Tenochtitlan te begin.
Hy het 'n geheime wapen gehad: sy meesteres
Cortes en Malinche. Kunstenaar Onbekend
Vergeet kanonne, gewere, swaarde en kruisbogen. Cortes se geheime wapen was 'n tienermeisie wat hy in die Maya-lande opgetel het voordat hy op Tenochtitlan getoer het. Terwyl hy die dorp Potonchan besoek het, was Cortes 20 vroue deur die plaaslike heer. Een van hulle was Malinali, wat as 'n meisie in 'n Nahuatl-sprekende land gewoon het. Daarom het sy beide Maya en Nahuatl gepraat. Sy kon met die Spaans praat deur 'n man genaamd Aguilar wat onder die Maya gewoon het. Maar "Malinche," soos sy bekend geword het, was veel meer waardevol as dit. Sy het 'n betroubare raadgewer vir Cortes geword, en het hom aanbeveel toe verraad begin het en sy het die Spaanse meer as een geleentheid van Aztec-erwe gered. Meer »
Sy bondgenote het die oorlog vir Mim gewen
Cortes ontmoet met Tlaxcalan leiers. Skildery deur Desiderio Hernández Xochitiotzin
Terwyl hy op pad was na Tenochtitlan, het Cortes en sy manne deur die lande van die Tlaxcalans, tradisionele vyande van die magtige Aste, geslaag. Die vurige Tlaxcalans het die Spaanse indringers bitterlik geveg en hoewel hulle hulle gedra het, het hulle gevind dat hulle nie hierdie indringers kan verslaan nie. Die Tlaxcalans het gedagvaar vir vrede en het die Spanjaarde in hul hoofstad verwelkom. Daar het Cortes 'n alliansie gesmee met die Tlaxcalans wat goed vir die Spaans sou betaal. Voortaan is die Spaanse inval ondersteun deur duisende dowwe vegters wat die Mexika en hul bondgenote gehaat het. Ná die Nag van Smarte het die Spaans in Tlaxcala hergroepeer. Dit is nie oordrewe om te sê dat Cortes nooit sonder sy Tlaxcalan-bondgenote sou geslaag het nie. Meer »
Hy het die skat van Montezuma verloor
La Noche Triste. Biblioteek van Kongres; Kunstenaar Onbekend
Cortes en sy manne het in November 1519 Tenochtitlan beset en het onmiddellik begin met Montezuma en die Azteken-edeles vir goud. Hulle het al baie daar op pad daarheen ingesamel, en teen Junie 1520 het hulle 'n geraamde agt ton goud en silwer versamel. Na Montezuma se dood is hulle gedwing om die stad te vlug op 'n nag wat deur die Spanjaarde as die Nag van Smarte onthou word, omdat die helfte van hulle deur die arme Mexica-krygers vermoor is. Hulle het daarin geslaag om van die skat uit die stad te kry, maar die meeste daarvan is verlore en het nooit herstel nie. Meer »
Maar wat Hy nie verloor het nie, Hy het vir Homself bewaar
Aztec Gold Mask. Dallas Museum of Art
Toe Tenochtitlan uiteindelik in 1521 uiteindelik oorwin is, het Cortes en sy oorlewende mans hul onverbeterde buit verdeel. Nadat Cortes die koninklike vyfde uitgebring het, sy eie vyfde en genereus, twyfelagtige "betalings" aan baie van sy broers gegee het, was daar min kosbare oorblyfsels vir sy manne, waarvan die meeste minder as tweehonderd pesos ontvang het. Dit was 'n beledigende som vir dapper mans wat hul lewens herhaaldelik gewaag het. Die meeste van hulle het die res van hul lewens uitgegee en geglo dat Cortes 'n groot fortuin van hulle verberg het. Historiese rekeninge lyk asof hulle korrek is: Cortes het waarskynlik nie net sy mans bedrieg nie, maar die koning self, versuim om al die skat te verklaar en nie die koning sy regmatige 20% onder die Spaanse wet te stuur nie.
Hy het sy vrou waarskynlik vermoor
Malinche en Cortes. Muurskildering deur Jose Clemente Orozco
In 1522, nadat hy die Azteekse Ryk uiteindelik verower het, het Cortes 'n onverwagte besoeker ontvang: sy vrou, Catalina Suárez, wat hy in Kuba agtergelaat het. Catalina kon nie tevrede gewees het om te sien hoe haar man by sy meesteres aankom nie, maar sy het in elk geval in Mexiko gebly. Op 1 November 1522 het Cortes 'n partytjie by sy huis aangebied waar Catalina na bewering hom kwaad gemaak het deur kommentaar te lewer oor die Indiërs. Sy het daardie aand gesterf, en Cortes het die storie uitgesteek dat sy 'n slegte hart gehad het. Baie het vermoed dat hy haar eintlik vermoor het. Inderdaad, sommige van die getuienis dui daarop dat hy gedoen het, soos bediendes in sy huis wat na die dood haar kneusplekke op haar nek gesien het en die feit dat sy herhaaldelik aan haar vriende gesê het dat hy haar homself homself behandel het. Kriminele aanklagte is laat val, maar Cortes het 'n siviele saak verloor en moes sy dooie vrou se familie afbetaal.
Die verowering van Tenochtitlan was nie die einde van sy loopbaan nie
Vroue gegee aan Cortes in Potonchan. Kunstenaar Onbekend
Hernan Cortes se ywerige verowering het hom beroemd en ryk gemaak. Hy was Marquis van die Oaxaca-vallei en hy het homself 'n versterkte paleis gebou wat nog in Cuernavaca besoek kan word. Hy het teruggekeer na Spanje en die koning ontmoet. Toe die koning hom dadelik nie herken nie, sê Cortes: "Ek is die een wat jou meer koninkryke gegee het as wat jy vroeër dorpe gehad het." Hy het goewerneur van Nieu-Spanje (Mexiko) geword en het in 1524 'n rampspoedige ekspedisie aan Honduras gelei. Hy het ook ekspedisies van eksplorasie in Wes-Mexiko gelei, wat 'n strate soek wat die Stille Oseaan aan die Golf van Mexiko verbind. Hy het teruggekeer na Spanje en in 1547 daar gesterf.
Moderne Meksikane verag hom
Standbeeld van Cuitlahuac, Mexico City. SMU Biblioteek Argiewe
Baie moderne Meksikane sien nie die koms van die Spanjaarde in 1519 as besitters van die beskawing, moderniteit of Christendom nie. Hulle dink eerder die conquistadors was 'n brutale bende cutthroats wat die ryk kultuur van Sentraal-Mexiko geplunder het. Hulle mag Cortes se oordadigheid of moed bewonder, maar hulle vind sy kulturele volksmoord gruwel. Daar is geen belangrike monumente vir Cortes oral in Mexiko nie, maar heldhaftige standbeelde van Cuitlahuac en Cuauhtémoc, twee Mexika-keisers wat bitterlik teen die Spaanse indringers geveg het, het die pragtige paaie van die moderne Mexiko-stad genader.