You are here: Home » Content » Geskiedenis Graad 7 » Die Groot Trek begin
DIE GROOT TREK VERSKUIF GRENSE
DIE AANVANG VAN DIE GROOT TREKDie eerste groot groep Voortrekkers het die Oosgrens teen die einde van 1835 verlaat onder leiding van Louis Tregardt en Lang Hans van Rensburg, twee olifantjagters. Hulle het na die Trans-Oranje, getrek, op pad na die Soutpansberg en die Limpoporiviervallei. Die Oranjerivier is oorgesteek hoofsaaklik op vlotte wat van boomstompe gemaak is. In die noorde was uitstekende jagvelde, maar ongelukkig was dit ook die broeiplek van die tsetsevlieg en die malariamuskiet.Van Rensburg het na die Limpopriviervallei getrek ten einde ‘n roete na Delagoabaai te open vir ivoorhandel. Hy het egter gebots met die plaaslike Tsonga-bevolking en sy hele groep is uitgemoor. Die Tregardtgroep kon nie die Van Rensburgtrek opspoor nie en is verder na Delagoabaai. Slegs ‘n paar Trekkers het dié reis oorleef as gevolg van malaria. Vandaar het hulle per skip na Port Natal vertrek. Tregardt het volledig dagboek gehou van sy trek.Vroeg in 1836 het Andries Hendrik Potgieter en Sarel Cilliers se geselskappe in Thaba Nchu in die Trans-Oranje aangekom. Potgieter het onderhandel vir grondgebied met die Taung onder leierskap van Makwana. Potgieter het grond ontvang in ruil vir beeste en beskerming teen die Ndebele. Hulle het ook kennis gemaak met Maroka, opperhoof van die Rolong. Daarbenewens het hulle ook vriendskaplike bande met die naburige Tlokao onder Sekonyela en met Piet David se Griekwas aangeknoop. Die Voortrekkers het ook vriende gemaak met die Basotho. Laasgenoemde het handel gedryf met diere, ammunisie en gewere.
Om die Voortrekkers se verblyf in die Trans-Oranje te rekonstrueer
[LU 2.3]a) Lees die onderstaande gesprek wat moontlik tussen Potgieter en Makwana kon plaasgevind het. Beantwoord daarna die vrae wat volg.Figure 1
Hoekom het die Voortrekkers die Oosgrens verlaat? Wat dink julle het die Voortrekkers en die Taung van mekaar gedink? Wat wou die Voortrekkers met die grondgebied maak?Figure 3Intussen het Potgieter na Tregardt by die Soutpansberg gegaan om te onderhandel vir ‘n hawe in die noorde. Hul geselskap het naby Thaba Nchu agtergebly. Klein groepies Voortrekkers van hulle groepe het gedurig die Vaalrivier oorgesteek om te jag. Mzilikazi was bekommerd oor die groot groepe mense wat sy Ndebele-ryk kon bedreig. Die Rolong, Tlokoa en die Griekwas het dikwels strooptogte uitgevoer, en die Zoeloes het hulle dikwels aangeval.Mzilikazi se hoofindoena, Kalipi, het toe die Voortrekkers aangeval en van hul vee gevat. Die Liebenberg-geselskap is byna heeltemal uitgewis, maar van die ander groepe het gehelp om die aanval af te weer.Potgieter het hiervan gehoor met sy terugkeer in Augustus 1836. In Oktober het die Ndebele die vierkantige Voortrekkerlaer by Vegkop aangeval. Die vernaamste slag het nie langer as 30 minute geduur nie en ongeveer 40 Voortrekkers het die 6 000 Ndebele gestuit. Ongeveer 430 Ndebele en twee Voortrekkers is gedood. Die Ndebele het ook 100 perde, 400 stuks vee, 5 600 skape en die trekosse buitgemaak. Voedsel was baie skaars omdat dit nie veilig was om te jag nie. Maroka het egter kos en trekosse aan die Voortrekkers verskaf.
b) Veronderstel jy is ‘n Zoeloe-spioen gedurende die Slag van Vegkop. Vind antwoorde op die onderstaande vrae en stel dan ‘n kort verslag saam oor die geveg.
Hoe het die Voortrekkers hulself voorberei een uur voor die aanvang van die geveg? Die ligging van die laer het die Ndebele verplig om van drie kante teen die heuwel aan te val. Watter nadele het dit vir hulle ingehou? Hoe is voorkom dat die waens teen die helling afgeloop het? Watter wapens is gebruik? Hoekom het die Voortrekkers van skiethokke gebruik gemaak? Was daar ‘n wenner en ‘n verloorder in die geveg? Motiveer.
c) Jul klas verdeel in groepe en bespreek dan die volgende:
Watter drie reëls het in die laer by Vegkop gegeld? Elke groep maak vyf voorstelle oor wat in die laer gedoen moes word gedurende die aanval. Jul onderwyser skryf elke groep se voorstelle op die bord. Elke groep kies die vyf beste voorstelle en rangskik hulle in volgorde van belangrikheid. Elke groep maak dan hul voorstelle bekend. Hoe sou julle die ossewa beter toerus teen toekomstige aanvalle? Maak van plaaslike materiaal gebruik.Figure 4Intussen het Gerrit Maritz, Piet Uys en Piet Retief se geselskappe by Thaba Nchu aangekom. Retief is as hoofleier van die meer as 5 000 Voortrekkers gekies. ‘n Volksraad is gekies om wet en orde te handhaaf. ‘n Grondwet is opgestel om sake te orden en om aan die gemeenskap ‘n republikeinse karakter te verleen. Hulle het ook besluit om vir grondgebied te onderhandel en plase te vestig.Meningsverskille oor die toekomstige roete wat gevolg moes word, het tot verdeeldheid onder die Voortrekkers gelei:Potgieter wou ‘n groot boerestaat in die noordelike binneland tot stand bring. Daar sou hulle ver van Britse oorheersing wees. Hy het verkies om hom nie op die grondgebied wat van Makwana verruil is, te vestig nie. Hy wou ook nie na Natal toe trek nie, want hy het geglo dat die Engelse in die kusgebied sou belangstel. Retief en sy volgelinge wou na Natal trek vanweë die vrugbare grond en die hawe van Port Natal.Die Volksvergadering het toe besluit om oor die Drakensberge te trek Natal toe. Potgieter se groep het toe noordwaarts getrek.
d) Bestudeer die skets van die tog oor die Drakensberge Natal toe en beantwoord die vrae:
Wat het met die wawiele gebeur? Wat is die mans en vroue besig om te doen? Waarom word die bome afgekap?
MemorandumAktiwiteit 1(a) Sien redes vir die Trek Mekaar gerespekteer Blyplek voordat hul verder noordwaarts trek.(b) Trek 50 waens in vierkantige laer (met skiethokke) en pak doringtakke tussen en onder in. Waens was met rieme en kettings aanmekaar vasgemaak. Stuur verkennings-patrollie uit. Kry gewere gereed. Vrouens en kinders bly in die middel en die vee buite.Die Trekkers het ‘n beter uitsig gehad – so is verrassing beperk. Dit was vir die Ndebeles moeilik om teen ‘n opdraend aan te val.Klippe is agter waens se wiele gepak, handbriek is opgetrek.Trekkers: Sanna, Ndebele: Werpspies en klein skildBeter uitsig, kan veilig uit alle hoeke gelyktydig skiet tydens oskop-aanvalsformasie.Voortrekkers verslaan Ndebele, maar verloor baie vee. Ndebele verloor baie soldate.
« Previous module in collection Leefwyse tydens die Trek
Next module in collection » Die Voortrekkers in Natal
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Jun 5, 2009 9:37 am -0500. Add to a lens