Inka-medisyne: genesende kunste, toediening en plante - Holistiese medisyne - 2021
Inka-medisyne: genesende kunste, toediening en plante
Die Inca-ryk het eens oor 'n groot deel van Suid-Amerika gestrek. Die sentrum was in die Andes: Peru, Ecuador en Bolivia was heeltemal deel daarvan, en dit het ook dele van Argentinië, Chili en Colombia gestrek. Die Incas het uitgebreide kennis in wetenskap, geneeskunde, administrasie en stedelike beplanning in hul sentrums soos Cuzco en Machu Picchu saamgevoeg. Ook vandag kom argeoloë nuwe prestasies voor wat hierdie gevorderde kultuur ontwikkel het - van gesofistikeerde landbouterreine tot skedeloperasies.
Medisyne was onlosmaaklik gekoppel aan godsdiens in die Inka's, aangesien die inheemse bevolking 'n holistiese siening van die heelal gehad het waarin metafisika, mense, diere, plante en die anorganiese verweef was. Medisinale plante het ook 'n rol gespeel, soos magiese rituele, en 'n siekte kan natuurlike sowel as bonatuurlike oorsake in Westerse sin hê. Die psige, soos ons dit noem, het ook 'n belangrike rol gespeel in die aanvang en verloop van siektes.
Om hierdie antieke Amerikaanse medisyne as bygelowig te verag, is net so verkeerd as om dit te verheerlik as 'n wonderkuur. Baie van die magiese idees het gepaard gegaan met metodes wat nie net op empiriese kennis gebaseer was nie, maar op empirisme. Hulle het dus dele van die skedelplaat verwyder om slegte geeste te laat ontsnap - om trauma aan die hoof te behandel, het hulle 'n effektiewe praktyk uitgevind.
Die Inka's het verskillende spesialiste geken vir sekere gebiede van genesing. Daar was plantspesialiste, genesers ('n mengsel van dokters en naturopate) en sjamane wat hoofsaaklik verantwoordelik was vir die geestelike dimensie, naamlik die kontak met en die hulp van geestelike wesens. Die sjamane het egter ook verskillende medisinale kruie, olies en harse gebruik.
Die priesters was albei medisynemanne en fortuinvertellers. Die hoofpriester in Cuzco was die naam Willaq Umu. Hy mag nie trou of seksueel verkeer nie, vleis eet of water drink nie. Sy rang was amper gelyk aan dié van Sapa Inka. Die hoogste priester het toesig gehou oor die kultus van die son, en hy het 'n goue kopdoek gedra wat die son simboliseer.
Hy het die priesters aangestel en ontslaan en was in bevel van alle tempels in die Inca-ryk. Hy het die opperheerser gekroon en vertrou.
Die medisyne van die Inkas kon nie van hul godsdiens geskei word nie. Fortuinvertellers was net soveel 'n geneesheer as beendokters. Aangesien alles in die wêreld holisties met mekaar in die Inca-kosmos verband hou, was die toekoms ingestel.
Fortuinvertellers het albei die uitslag voorspel van politieke besluite oor hoe hulle siektes gediagnoseer het. Die Incas het die lewe gesien as 'n bal van onsigbare magte, en die fortuinvertellers kon dus hierdie magte erken. Hulle het hul gevolgtrekkings gemaak uit die bewegings van tarantulas, hulle vertolk die binnegoed van diere wat hulle vir die gode geoffer het, of, analoog aan die lees van koffiegronde, het hulle gesien hoe koka-blare op die vloer versprei is.
Ayartapuc, spesiale priesters, het nekromansie verstaan: hulle het met die geeste van die dooies gekommunikeer.
Fortuinvertellers, priesters en sjamane het Ayahuasca, die sap van 'n liana, gedrink, wat die sentrale senuweestelsel manipuleer en sterk hallusinasies in hul rituele veroorsaak.
Siekte as skuldgevoelens
Die Inka's was nie Christene nie, maar hulle het ook siektes gesien as straf vir godsdienstige verontwaardiging. Die Inka-priesters moes die "belydenis" aanvaar; die 'sondaar' het in lopende water gebad om sy skuld simbolies weg te was. Die aristokrasie was van hierdie "belydenis" vrygestel omdat dit vanaf die geboorte as "suiwer" beskou is.
Die inheemse bevolking het die epidemies as woede van die gode gesien, terwyl die heerser siek geword of uitbrake opgedoen het.
Die beste slagoffers was seuns en meisies voor puberteit. Die slagoffers was stelselmatig voorbereid op hul moord en het weke lank alkohol (koringbier) gegee om te drink om hul sintuie te verdoof.
Die priesters het die kinders lewendig begrawe. In hul geloof het slagoffers 'n godheid geword toe hulle dood is. Ander is verwurg of doodgemaak. Toe die Spaanse Suid-Amerika binnegeval het, het die menslike offer al lankal opgehou. In plaas daarvan het die inheemse mense proefkonijnen, lama's en coca geoffer.
Die kinderoffer was nie 'n wreedheid nie. Die Inka's het waarskynlik die gang van die son geïnterpreteer sodat die weg na die sterre versper is. Die kinderoffers moet die songod versoen sodat hy die sterre na die inboorlinge oopmaak.
Die Incas het talle plante gebruik om 'n wye verskeidenheid siektes te behandel, hulself in 'n ander bewussynstoestand te plaas en wonde te genees.
Die blare van die koka-bos, die basis van die kokaïne van vandag, was 'n algehele middel. Die inheemse bevolking het dit gebruik om honger en pyn te beveg. Die belangrikste was kokaïne omdat dit die hoogtesiekte "Soroche" gedemp het, omdat die hart van die ryk die Andes was, en Cusco, byvoorbeeld, op 'n hoogte van 3.416 meter.
Tee van koka-blaar is ook gebruik teen braking, bloeding en diarree.
Die inheemse bevolking het wonde verbrand en dit met miere se kake toegemaak, soos inheemse mense steeds in die Amasone-wasbak doen.
Hulle het koeverte van die blare en blomme van die waycha-plant gemaak, niersiektes behandel met matico-bas en cinchona-boomkinin gebruik om koors te behandel, net soos die hars van die sapodila-boom.
Seewier is gebruik om stremmers te behandel, en 'n pasta van boomhars het teen maagontsteking gehelp. Hulle gebruik quinoa-blare vir infeksies in die keel en kassave vir rumatiek, apichu-blare vir bosluise.
Die matecclu gras verlig die ontsteking van die oë, die chilca gras verlig die ontsteking van die gewrigte. Datura is gebruik as pynverligter en om aan die slaap te raak.
Die inboorlinge het warmwaterbronne as genesend beskou en daarin gebad om verskillende siektes te voorkom.
Die inheemse bevolking het breinoperasies gedoen. Hulle het spesiale chirurgiese messe, die tumi, gebruik. Argeoloë van die Universidad Nacional-burgemeester de San Carlos in Lima berig dat hulle openinge in sekere dele van die brein geboor het.
Die navorsers vermoed dat die dokters gebiede van die serebrale korteks gemik het om pampoentjies of alkoholisme te bekamp.
Die skedeloperasies vir oorlogsbeserings het 'n spesiale rol gespeel. Die Inkas het hoofsaaklik met stomp wapens geveg - met klubs en kiekies. As gevolg hiervan was kopstrauma algemeen onder krygers. Die antropoloog Valerie Andrushko en haar kollega John Verano vermoed selfs dat die Incas skedeloperasies ontwikkel het. In elk geval het die inheemse bevolking die skedelopening al lank bemeester, omdat die eerste skedel met 'n gat 2400 jaar oud is.
In die bloeitydperk van die Inca-kultuur het 90% van diegene wat bedryf word, dekades lank gewoon. Die wond word net ontstoke by elke 20ste pasiënt. Die genesers het die wonde met tannien, saponien en kaneelsuur ontsmet. Hulle het gate geboor, 'n reghoek uitgesaag of 'n ronde plaat uitgehaal wat hulle na die operasie weer in gesit het. Dit is duidelik gebruik om akute skedelbeserings te behandel.
Obsidiaanse messe sou geskik gewees het om hierdie operasies uit te voer.
Die twee antropoloë het craniale trauma getoon by byna elke tweede persoon wat behandel is omdat hulle krake in die bene van die skedel gehad het, en dit ontwikkel na stomp houe. Baie van die breuke was egter geleë waar die chirurge die gate geboor het, en die dokters het baie van die skedels aan die linkerkant oopgemaak, waar 'n klub gewoonlik getref het. Daarbenewens was die meeste behandelde mans mans, en hulle het met die Inka geveg.
Die kundiges berig van 'n begraafplaas waarin elke tweede man, elke derde vrou en elke derde adolessent 'n skedeloperasie gehad het. Dit is die beste van die wêreld. Nie net oorlogsbeserings nie, maar ook 'n vertraagde otitis-media kon die rede vir baie van die skedelopeninge gewees het.
Medisinale plante van die Inka in vandag se medisyne
Ons vind ook Andes-medisyne waar ons dit die minste vermoed, naamlik in die toedeling tuis of in die gesondheids-voedselwinkel.
Die groot nasturtium (Tropaeolum majus) smaak nie net goed in blaarslaai nie, dit is ook uitstekend vir blaasinfeksies en brongitis. Die skerp smaak kom van die mosterdolie in die plant, wat op sy beurt glukosinolate bevat en wat help om bakterieë, virusse en swamme te voorkom. Dit bevorder ook bloedsomloop.
Peru en Bolivia is die tuiste van die kers, en die inheemse bevolking het dit vir pyn geneem en wonde genees. Dit word nasturtium genoem omdat die oranje-gekleurde blomme die Spanjaarde herinner aan die klere van die Capuchin-monnike.
Die maca-plant groei tot 4 400 meter in die Andes en word as 'n supervoedingsmiddel beskou. Tot dusver het wetenskaplikes die volgende stowwe bewys: kalsium, jodium, yster, koper, mangaan, vitamiene B2, B5, C, niacien en sterole.
In Peru word die plant op ongeveer 5 000 hektaar verbou en bring elke jaar 'n paar dosyn miljoen euro in. Maca is buitengewoon taai. Dit groei in die hoë berge en is daarom blootgestel aan hoë hitte sowel as sterk voor- en gewelddadige winde. Hierby is die intense UV-straling.
Die inheemse bevolking eet die knolle, verwerk dit in pap, kook of bak dit. Die koolhidrate is meer as 50%, plus 10,2% proteïene en 2,2% lipiede. Maca is nie net belangrik as 'n verskaffer van minerale nie, dit is ook nie minderwaardig as koring, rys of koring as voedsel nie. Anders as aartappels, kan die blare ook rou en gaar geëet word.
Kliniese studies dui daarop dat die plant 'n positiewe uitwerking op seksuele probleme het. Dit is egter nie seker nie. Studie-deelnemers het toenemende seksuele begeerte getoon, en macapoeier het teen depressiewe buie en uitputting gewerk.
Die Peruaanse Gustavo Gonzales het die gevolge van maca op twaalf mans drie maande lank bestudeer. Na twee weke het haar sperma gemiddeld verdubbel. Die mans het meer hormone gemaak en subjektief seksueel kragtiger gevoel.
Amaranth is 'n jakkalsstertplant wat inheemse mense in Suid-Amerika al duisende jare verbou. Die sade is baie kleiner en ligter as by graan soos rog of gars.
Die Inka's het die wortels nie net as voedsel gekook nie, maar ook as hulle hardlywig en traag was. Vir bloedarmoede drink die inboorlinge die sap en kook die plant om wonde te maak.
Amaranth bevat baie kalsium, magnesium, yster en sink, baie vitamien E en vitamien B. Die ysterinhoud is so hoog dat die medisinale plant veral geskik is vir mense wat aan 'n ystertekort ly.
Wetenskaplike studies kom tot die gevolgtrekking dat amarant ook help met die volgende simptome: moegheid, innerlike rusteloosheid, hoofpyn, migraine, slaapstoornisse, maagprobleme.
Amaranth bevat tot 16% proteïene en essensiële aminosure. Dit is geskik vir atlete wat magnesium sowel as proteïene benodig, vir swanger vroue, kinders en adolessente; vir vegane wat proteïne en yster kan kry wat ons normaalweg deur vleis eet.
Die plant is ook goed vir mense wat allergies is vir gluten, want dit bevat nie hierdie stof in teenstelling met graan nie. By neurodermatitis lewer dit geen verdedigingsreaksie nie.
Andes medisyne vandag
Die Center for Andean Medicine is in 1981 in Peru gestig. Dit het nou 'n versameling van 4000 plante en produseer medisinale kruie. (Dr. Utz Anhalt)
Martin Lienhard: Die stryd teen die Spanjaarde: 'n Inca-koning rapporteer, Düsseldorf, 2003
Catherine Julien: Die Inca. Geskiedenis, kultuur, godsdiens. München 2003
Hans-Dietrich Disselhoff: Oase-stede en towerstene in die land van die Inkas: argeologiese navorsingsreise in Peru. Berlyn 1993
Dr. Thomas K. Langebner: Oor Coca in Western Medicine, Deutsche Apotheker Zeitung, 2016, deutsche-apotheker-zeitung.de