Koalisies kan munisipale verval help omkeer – kenners(Foto: Reint Dykema) Toekomstige koalisieregerings in Suid-Afrika is onvermydelik en kan ŉ manier wees om munisipaliteite waar dienste toenemend verval, om te keer, meen kenners. Die land is waarskynlik sterk op pad na ŉ koalisieregering op nasionale vlak; by die volgende nasionale verkiesing oor twee jaar, maar dalk meer waarskynlik in 2029. Gerbrandt van Heerden, adjunk-navorsingshoof by die sentrum vir risiko-ontleding (CRA), het Woensdag tydens ŉ webinaar gesê indien Suid-Afrikaners ŉ verbetering in die ekonomiese situasie en basiese dienslewering wil sien, sal die ANC uitgestem moet word. Koalisieregerings, soos nou in byvoorbeeld die Tshwane-metroraad en Johannesburgse metroraad gesien word, kan ŉ antwoord wees – maar Van Heerden waarsku dat die sukses van so ŉ koalisie dikwels afhang van hoeveel partye daarby betrokke is. Politieke partye se ideologie verskil en in ŉ koalisie moet hulle aan mekaar gewoond raak en toets hoe ver hulle hul invloed kan druk. Dit kan oor die kort termyn tot onbestendigheid by ŉ plaaslike owerheid lei – wat weer ŉ negatiewe uitwerking op dienslewering het . “Indien opposisiepartye ernstig daaroor is om die ANC uit stede en dorpe te hou, gaan hulle ŉ manier moet vind om ŉ middeweg te kry,” sê Van Heerden. Marius Roodt, ŉ senior ontleder by die Instituut vir Rasseverhoudinge (IRV), sê koalisies sal mettertyd stabiliseer en Suid-Afrikaners sal moet gewoond raak daaraan dat dit ŉ kenmerk van die land se politieke stelsel gaan word. Roodt stem saam met Van Heerden dat veelpartykoalisies moeiliker is om te bestuur as gevalle waar net enkele partye betrokke is. “Selfs indien ŉ koalisie aan bewind kom, kan dit ontsier word deur binnegevegte. Dit is ŉ moeilike taak om die groot staatskip om te keer,” sê hy. In munisipaliteite waar die ANC reeds ontsetel is, werk ANC-lojaliste wat as deel van kaderontplooiing poste gekry het, om nuwe rade te ondermyn. ŉ Voorbeeld hiervan is Umgeni in KwaZulu-Natal, waar die DA ná die laaste verkiesing in beheer is. Van Heerden sê indien dit reg aangewend word, kan koalisies gebruik word om oorheersende partye aanspreeklik te hou. “Dit gaan alles wentel om hoeveel die groter partye bereid is om toe te gee. Ons demokrasie is nog jonk en hierdie koalisieregerings wat ons vorm, is ŉ nuwe konsep.” Groot partye soos die ANC en die DA kan aanvanklik dalk vassteek, maar die DA het vantevore al gewys dat hy bereid is om kompromieë aan te gaan om saam met kleiner partye te regeer. Roodt sê vir ŉ koalisie om te slaag, moet daar ŉ mate van gemeenskaplike belange wees. Daar moet ooreenkomste oor byvoorbeeld ŉ vrymarkstelsel en nie-rassigheid aangegaan word. Wanneer daar nie hieroor tot ŉ vergelyk gekom kan word nie, kan politieke partye lugtig wees om ŉ koalisie te vorm.