Heemradehuis (Ou Residensie), Swellendam (Geen toegang) – Afrikanergeskiedenis
Heemradehuis (Ou Residensie), Swellendam (Geen toegang)
John Warner • Die Heemradehuis
Swellengrebel- en die hoofstraat is vol ou interessante en historiese huise, waaromheen die geskiedenis van Swellendam geborduur kan word. Maar hier eindig dit nie. Soos Van Oudtshoornstraat 'n smal verlenging van die hoofstraat is, so is dit ook 'n verlenging van die geskiedenis van die dorp. Aan die regterkant van hierdie straatjie waar dit 'n boog maak om teen die heuwel uit te loop, lê die Heemradehuis of die Ou Residensie.
Dit is goed bekend dat Swellendam jare lank die hoofkwartier van die handelsryk van die firma Barry & Nephews was. Hier het Joseph Barry, die ware hoof van die groot handelsaak, gewoon. Een van sy neefs, Thomas Barry, was verantwoordelik vir die belange van die firma op Port Beaufort, waar hy gewoon het. Vanselfsprekend moes hy dikwels op sakebesoek na Swellendam kom. In 1839 is die grond, waarop die Heemradehuis staan, aan hom geskenk. Hy het dadelik hierdie huis daarop laat bou en het dit sy lewe lank as "tuishuis" gebruik.
Die huis is op 'n U-vormige grondplan gebou met één van die besondere lang vleuels parallel met die straat. In die middel van hierdie vleuel is die voordeur met sy vierkantige bolig en 'n halfmaan dakvenster daar bo. Dit het 'n rietdak en, volgens dr. Mary Cook, het dit al die kenmerke van 'n tipiese laat-Georgiaanse gebou: 'n dubbele deur vertikaal verdeel en skuifraamvensters waarvan die boonste gedeeltes verskuifbaar is.
Na die dood van Thomas Barry is die huis deur die Kaapse regering as tuishuis vir die heemrade van Swellendam aangekoop en later het dit jare lank gedien as die residensie van die landdros.
Die huis is egter toegelaat om in verval te raak en was reeds "ongeskik vir bewoning" verklaar toe dit in 1968 aan Historiese Huise van Suid-Afrika Bpk. oorgedra is, wat dit in 1969 sorgvuldig gerestoureer het.
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, p. 112.