Dawie Roodt: Rommelstatus is beslis, maar daar is pluspunteArgieffoto (Foto: stevepb, Pixabay) Terwyl groot vrese tans in die ekonomie heers oor die verdere afgradering van die Suid-Afrikaanse buitelandse skuld na rommelstatus, veral omdat die ekonomie op ŉ verdere afwaartse trajek verkeer en die land se skuld tans reeds op 58% teenoor sy bruto binnelandse produk staan – Eskom se skuld nie ingesluit nie – is daar tog ŉ silwer randjie om dié donker ekonomiese wolk. Dat Suid-Afrika binnekort afgegradeer gaan word, is beslis, sê Dawie Roodt, die hoofekonoom by die Efficient Groep. “Maar as ŉ mens in ag neem dat Suid-Afrika se buitelandse skuld nog nie te hoog is nie en as ŉ mens die sterk plaaslike finansiële markte in ag neem, wat met enige finansiële mark in die wêreld kan kompeteer, verloor ŉ mens nie alle hoop nie,” het Roodt Maandag tydens ŉ Sakeliga‑ ekonomiese seminaar verduidelik. Hy sê dat die plaaslike finansiële sektor uiters goed gereguleer is, dat dit likied en gesofistikeerd is. “Dit bied aantreklike opbrengste op ons staatseffektemark, wat beleggers weer na Suid-Afrika kan lok.” Hy is van mening dat sou die land afgegradeer word, dit finansiële markte skrik op die lyf sal jaag, maar dat internasionale markspekulante baie vinnig na die mark sal terugkeer om van ŉ goedkoper rand en staatseffekte gebruik te maak. “Baie vrese is ook oor hoeveel geld die land sal verlaat wanneer ons afgegradeer word. Ek glo dat dit darem nie honderde miljarde rande sal wees, soos ekonome glo nie, maar eerder tien miljarde rande.” Dawie Roodt. (Argieffoto: Reint Dykema/AfriSake) Hy het gespekuleer dat ŉ afgradering selfs na ŉ sterker rand sou kon lei. Die gevaar kom egter in wanneer die ekonomie tot so ŉ punt versleg dat die likiditeit wat die finansiële markte vir beleggers bied, hulle nie hier gaan hou nie. “Die meeste van die beleggings gaan portefeulje-inkomste wees, of wat as ‘hot income’ beskryf word. Dit kan net so vinnig uitgaan as wat dit ingekom het.” Wat verdere druk op die land se ekonomie plaas, is die feit dat die belastingbetalers se getalle kwyn, veral vanweë mense wat emigreer, terwyl die bevolking groei. Jana van Deventer, hoof van finansiële markte by ETM Analytics, sê dat bevolkingsgroei op sigself nie ŉ negatiewe ding is nie. “In die meeste gevalle dra dit dan by tot ŉ groter belastingbetalersbasis, maar in die geval van Suid-Afrika, waar die onderwysstelsel nie voldoende is om mense op te lei en deel te maak van die ekonomie nie, is dit nie volhoubaar nie.” Tans projekteer ekonome dat die plaaslike ekonomie met net 0,5% per jaar oor die volgende twee jaar gaan groei, terwyl die bevolking in die land met 1,6% per jaar groei. “Ons is reeds diep in die moeilikheid en Suid-Afrika sit tans met dié mees vernietigende regering wat die land al ooit gesien het. Ons het ŉ president, maar hy is nie ŉ leier nie. Hy wil leiding neem van komitees en het dikwels planne, maar hy implementeer nie daardie planne nie,” sê Roodt. Van Deventer het verder gesê Suid-Afrika het op ŉ punt in sy ekonomie gekom waar die regering se beleidsonsekerheid en keuses sakeondernemings in die land uit die ekonomie gestoot het. “Die gewone ou betaal ongelukkig vir die wanbestuur van die regering, met die werkloosheidsyfer wat net bly styg en beleggings wat oor ŉ afgrond gestort het.” Om na die Reserwebank te kyk en te vra dat rentekoerse verder verlaag moet word, is ook nie die oplossing nie, sê sy. “Die enigste oplossing om die ekonomie reg te ruk, is vir die regering om sy besteding met ten minste 15% te sny. Tans verdien regeringsamptenare tussen 40% en 120% meer as hul eweknieë in die private sektor – hulle is hoogsbetaal en werk gans te min. Dit is polities onmoontlik, maar dit kan gedoen word,” het Roodt bygevoeg. En raad wat hy vir Suid-Afrikaners kan gee oor hoe hulle die ekonomie kan regruk? “Moet nooit enige wette oortree nie, maar betaal so min as moontlik belasting,” het Roodt tong in die kies afgesluit.