Mathomong Seisemane go ya go Sesotho sa Leboa league
Phetolelo ya league ka go Sesotho sa Leboa Pampiri ye e ile ya balwa (le ge gabjale go na le diphetogo tše mmalwa mo go yona) go la Singapore ka 2005: Konferenseng ya boditšhabatšhaba ya thuto ya Lekgotla la Dingwalo tša Bibele (Society of Biblical Literature). Ke leboga thušo ya ditšhelete ya Yunibesithi ya Afrika-Borwa go nkgontšha go ya kopanong ye.
Bjalo ka potšišo ye nngwe le ye nngwe ye bohlokwa, potšišo ye, e swanetše go šetšwa kudu ke ditsebi (dirutegi) tša Bibele le sedumedi ka ge e botšišwa ka pelo ye bohloko ke babadi ba Bibele bao ba rego ba ikhwetša ka gare ga moriti wa mahu a sehlogo (a go hloka toka), ba tšwelago pele go labalabela setšhaba sa toka seo go sona go nago le takatekano (ya maatla) go batho ka moka.
Maemo a go hlobaetša a basadi ba bjalo, a gakatšwa ke go fihla ga HIV le malwetši a a sepelago nayo ao a hlolwago ke AIDS. Ka fao, re ka bolela e le tshwanelo mo pampiring ye gore e rile e hlotša, HIV le AIDS ka bosehlogo bja tšona kudu go bahloki, tša ba dira gore sa bona, e be go 'namela thaba'! Go tla latela tlhalošo ya seema se ka boripana ditemaneng tše di latelago. Seema se e tlo ba leihlo la tshekatsheko leo re tlogo tšweletša maemo a basadi ba Maafrika nyanyeng le ka fao ba anegago le go diriša Bibele nakong ye ya AIDS.
Seema se sa Sesotho sa Leboa, 'wa re o bona e hlotša wa e nametša thaba', se ka hlathollwa ka tsela ye: mola e (kgomo ) be e hlotša, o tšwetše pele wa e nametša thaba. Tlhalošo ya maleba ke ye: Maemo a a befilego a ditaba a gakaletšwa pele ke a mangwe.
Le ge seema se se tswalwa ke seswantšhokgopolo sa merero ya madišong/lešokeng le lešakeng, se fela se tsopolwa ge batho ba kgalwa gore ba se gakatše seemo sa ditaba se se šetšego se le maemong a go hlobaetša. Re tlo fa mehlala ye mebedi go hlaloša taba ye:
Le ge re šetše re lemogile go nyatšwa ga ditšo tša Afrika ke bao ba bego ba e na le bokoloniale le semorafe, ke ema le dirutegi tša sedumedi tša basadi ba Afrika tše di rego Afrika e be e dutše e hlotša ka baka la kgatelelo ya basadi le pele bokoloniale bo fihla (bona Kanyoro 1989; Oduyoye 1994; Amoah 1989).
Ditemaneng tše di latelago re fa mehlala e se mekae go laetša gore go kgokgometša mekgwa ya dinaga tš e dingwe godimo ga bophelo bja beng ba kgale ba Afrika-Borwa, go dio gakatša maemo a basadi ba Bakriste ba Maafrika go feta go ba thuša.
E tla no ba go fetiša letswai go ukama gore go be go se na batho ba go itlhokela pele bokoloniale bo fihla mo Afrika. Diema le mebolelo ya bahlale, yeo e šupago ditšhiwana le bahloki, le thušo yeo batho ba mohuta wo ba bego ba e humana ditšhabeng tša gabobona, e šupa kgonthe ya taba ye (bona Masenya 2005:26).
Amoah (2009) o laetša gore ga go na lentšu la go šupa bohloki malemeng a setšo kua ga gabo Kana. Eupša se bohlokwa mo ke gore bodiidi bo be bo gakatšwa (go sa le bjalo le nankhono) ke mekgwa ya tša bantle (bona Rodney 1982; Mofokeng 1986; Dube 2000). Taba yona yeo ga se ya tshela mahlo a bangwadi ba ba ngwalago ka Bibele le bokoloniale (bona Mosala 1989; Dube 2000; Nzimande 2005).
Chitando (2007) o ngwala ka maemo a Zimbabwe gomme o tšweletša kgopolo ya go swana ya go hlaloša bonna ka tsela ya thobalano ye e feteleditšwego:
Taba ye nngwe yeo e bopago karolo ya go amogelwa ga Bibele mono Afrika-Borwa le dikarolong tš e dingwe tša kontinente ya Afrika, ke taba ya naga. Re tlo šala taba ye morago. Etse re dira tše go bontšha gore go tla ga HIV le AIDS, go fihlile gwa gakatša maemo a go hlobaetša ao basadi ba Afrika-Borwa ba ikhwetšago ba le go ona, maemo ao a bego gape a amana le go fihla ga Bibele magareng ga bona.
Bjalo ka ge go ka emelwa, naga ke mothopo wo bohlokwa wa go iphediša go batho ba Afrika. Ka go realo, go tšeelwa naga ga Bathobaso nakong ya bokoloniale le kgethollo ya semorafe ka Afrika Borwa, go tshwenyane le modu wa bophelo bja Seafrika. Go hlokega ga naga le go bea malapa a Bathobaso nageng ye e sa nonago, go tlišwa ga ekonomi ya bokapitale, tšeo ka moka di bile le ditlamorago tše šoro kudu go basadi ba Bathobaso nageng ye.
Tše re di hweditšego go tšwa historing ya mebušo ya go feta, kudu maemo a tlase a merero ya boiphedišo le leago ao batho ba Afrika ba sa lebanego le ona le nankhono; maemo ao lehono a gakatšwago ke go hloka boikgafo ga mmušo wa lehono malebana le go fediša leuba la HIV le AIDS, a fa motho seswantšho sa leswiswi mabapi le maphelo a bao ba fetetšwego le go angwa ke HIV le AIDS. Ditemaneng tše di latelago re tlo sekaseka ditaba tša HIV le AIDS ka mokgwa wo Bibele e hlalošwago ka gona mabapi le leuba le, re lebeletše seemakgolo sa pampiri ye ntle le tše re šetšego re di ukame, tšeo di e nametšago thaba mola di e bona e hlotša.
Ka fao ga go makatše ge leuba le le hwetšwa kudu go motho fela wa mosadi wa Moafrika yo a lego maemong a fasefase mererong ya tša boiphedišo le leago. Taba yeo e hlolwa le ke ka fao mmele wa mosadi o fetelwago ke twatši ye gabonolo ka gona.
Bjalo ka ge go ka letelwa, go bangwadi le balatedi ba dithuto tša basadi (feminist/womanist/bosadi), Wasithe o tumišwa e le mosadi yo bogale yo a tsebago se a se emelago. Go ya ka Beal e be e le ka baka la go hlobaetšwa ke maemo a Wasithe a go gana go tla go kgoši, e sego go hlokega ga mohumagadi, fao go ntšhitšwego lesolo la go nyaka mohumagadi (bona Beal 1995:87). Go nyako swana le yona kgopolo ye, Bal (1999) yena o re:
Potšišo ye bohlokwa ye re swanetšego go e botšiša ke ye: Na bogale bja mohuta wo bo ra go reng mo tabeng ya go amogela Bibele maemong a rena a HIV le AIDS? Motho a ka re:
• Wasithe o gopotša babadi ka moka, kudu bao e lego batšwasehlabelo ba phathriaki go kgetha gore re araba bjang ge re bitšwa ke ba maatla. Go swana le Wasithe, batho bohle, go balwa le bao ba fetetšwego goba ba amilwego ke HIV, ba na le maikarabelo a go hlohla baetapele ba dipolitiki ge ba nyaka tše di sa kgonegego.
o Ditleleimi le matšhošetši a go re leuba la HIV le AIDS ke kotlo go tšwa go Modimo.
o Ditharollo tša go se hlamatsege goba tša go se thuše motho go tšwa dikerekeng tša go fapafapana tša go ama bong le thobalano nakong ye ya AIDS (Germond 2004:46-48).
Ka fao, ke gopola gore maemo a Fox tabeng ye a na le mokgako, ge a re pefelo ya Wasithe e be e hlohleletšwa ke go ikwa a na le maemo a godimo, go feta gore e be e tlišwa ke go tshwenyega ka ditaba tša maemo a basadi (bona Fox 1991:168).
Ga go makatše ge le lehono peakanyo yela ya kgale ya teologi ya mmušo yeo e bego e sa re selo ka mathata a tšatši ka tšatši a batho, le go homola ga Kereke, go sa tšwela pele. Ke ka fao ntwa ya rena e tšwelago pele, ntwa ya go tšweleletša tshekatsheko ya Bibele ya go fa bophelo maemong a leuba la HIV le AIDS. Re dira se, re sa nyake gore le rena, re re mola re e bona e hlotša, ra e nametša thaba!
3.… go bonolo kudu go sola tlhabologo ya Bodikela e nnoši ditabeng tše. Re a tseba gore mo bohweng bja bodumedi le setšo sa Afrika go na le dipeu tša go dira basadi thoto ya monna le go ba kgetholla. Melao ya sekoloniale e no thuša go gakatša seo, gomme seo sa atlega ka ge go be go kgahla banna ba Afrika (1994:173).
6.… go šitwa ke tša bonna go tliša dikakanyo tše mpsha tša bonna – go imiša basadi, go ba le bana ba bantši, kudu ba bašemane, le go ba le thobalano ya go se fele le batho ba go fapana (1978:169).
7.Le ge bodiidi, kgethollo ya semorafe le tše dingwe di hlohleletša leuba la HIV, thobalano ye e sepedišanago le tšona e amana le bolwetši bjo kudu. Thuto ya saekholotši ya banna e laetša gore banna ba bantši ba tšea taba ya go buša ka thobalano e hlaloša gore monna ke eng. Le ge go na le masolo a go lemoša batho ka leuba la HIV, dikgopolo tša banna ba Zimbabwe di laetša go se kgotsofale le go itšhetša ba nnoši mola ebile ba na le balekane ba ba bantši (Chiroro, Mashu, and Muhwava 2002) (Chitando 2007:114–155).