Toonaangewende lande van die wêreld (4): Italiaanse Republiek
Die Italiane is hartstogtelike mense, vol emosie, uitwaarts, wilwillend, maar ook wroegend—en ewe driftige liefhebbers van pasta en pizza! Die Brug van Sugte in Venesië [foto HIERBY] is nogal 'n toonbeeld van die Italiane se emosionele natuur. Daar, in die bekende bouwerk hoog bokant die smal kanaal tussen die Dogepaleis en die ou gevangenis, sou die ''sugte'' van veroordeeldes opgestyg het wanneer hulle oor die brug hul droewige lot tegemoet geloop het. Só is die hele Italië ook ryk aan boeiende verhale en legendes— terwyl die land verder self met 'n ryke verskeidenheid van besienswaardighede kan spog...
Hoofteks uit Huisgenoot se Ons Wonderlike Wêreld; opdatering deur Mieliestronk.com
Kaart van die CIA uit hul World Factbook wat tot openbare besit verklaar is ("in the public domain"). Plekname verafrikaans.
SOOS 'n knewel van 'n stewel— só sit hy mos daar onderaan Europa. Dan mik hy boonop om 'n voetbal (Sicilië) tot diep in die Middellandse See te skop!
En praat van 'n ryke verskeidenheid. Italië het dit. Van sonnige strande tot granietberge met sneeu op die kruine, van velde tot vulkane... om van sy klassieke kunsskatte nie eens te praat nie.
Wit huise wat hurk teen rotsagtige steiltes; die ruïnes van ou vestings; opelug-restaurante; die kleurrykste stede soos Rome, die middelpunt van die antieke wêreld, of Florence, setel van die Renaissance-kunstenaars, of Venesië, die stad op water.
BO: Florence, die setel van die ou
BO: 'n Ruimtefoto van Venesië,
die stad op water.
Foto: ESA, PROBA / GSFC / NASA
Dan is daar ook nog Assisi, die tuiste van die heilige Franciscus, of Pompeji, waar ons vandag steeds kan sien hoe die Romeine byna tweeduisend jaar gelede gelewe het. Noem maar op.
Geen wonder die beroemde Engelse skrywer Charles Dickens is tydens sy reise geïnspireer om van Italië se "full and awful grandeur" te skryf nie...
• AMPTELIKE NAAM: Repubblica Italiana (Italiaanse Republiek).
• OPPERVLAKTE: Altesaam 301 230 vk. km (sluit Sardinië and Sicilië in). Die landoppervlakte is 294 020 vk. km, terwyl 7210 vk. km water is.
• HOOFSTAD: Rome. Dit is ook die land se grootste stad en, vir toeriste, een van die gewildste stede in Europa. Twintig eeue gelede was dit die sentrum van die magtige Romeinse Ryk.
BO: Bouvalle in Rome van die Romeinse Forum, waar die groot Romeinse volksvergaderings destyds plaasgevind en sprekers die skare van rostra af toegespreek het. Dit was 'n gebouekompleks van tempels, seremoniële boë en openbare geboue—die politieke, godsdienstige en kommersiële sentrum van ou Rome.
Drie foto's saamgeheg deur B.J. Samelsonjones, wat die kopiereg daarop opgehef en dit tot openbare besit ("public domain") verklaar het
• VLAG: Die Italiaanse vlag is deur Napoleon ontwerp. Hy het die blou van die Franse vlag deur groen, sy gunsteling-kleur, vervang. Dit is die eerste keer in 1796 gebruik deur Italiane wat hom gesteun het.
• AMPTELIKE TAAL: Italiaans. Ander tale: Minderhede praat onder meer Duits, Frans, Sloweens, Grieks en Albanees.
• VOLKSLIED: Fratelli d'ltalia (Broers van Italië).
• MUNT: Die euro. Die einde van die lire (sedert 1860) is in Januarie 2002 met 'n groot vuurwerkvertoning in Rome gevier— en baie Italiane het 'n sug van versugting geslaak oor die laaste sien van die blikkantien. Hul verwarrende geldnote was maar altyd gelaai met hopeloos te veel nulle, soseer dat omtrent elkeen in die land 'n "miljoenêr" kon wees!
• BEVOLKING: Volgens 'n raming vir Julie 2006 was die bevolking 58.133.509, terwyl daar sowat sestien jaar vroeër, in 1990, 'n geraamde 57. 380. 000 mense was—die toename was dus baie opmerklik kleinerig oor 'n betreklike lang tyd. Wat meer sê, sedert die middel van die tagtigerjare het Italië se bevolking kwalik 'n beduidende jaargroei getoon. Ál minder gesinne het meer as twee kinders.
Sowat 98 persent van Italië se mense is etniese Italiane. 'n Aantal Duitsers woon in die Trentino-Alto Adige-streek en Slowene in die Trieste-gebied. Daar is 'n aantal Franse in die D'Aosta-valleistreek.
• GODSDIENS: Sowat 90% is Rooms-Katoliek (sowat 'n derde is getroue kerkgangers); daar is ook Protestantse en Joodse gemeenskappe en 'n groeiende immigrante-gemeenskap van Moslems.
• REGERING: Italië het 'n parlementêre demokrasie. Die staatshoof is die president, wat vir sewe jaar verkies word. Hy (of sy) mag die parlement ontbind en nuwe verkiesings uitskryf. Hy is ook die bevelhebber van die weermag en kan oorlog verklaar. Die president stel 'n premier aan, wat 'n regering saamstel. Die parlement het twee huise wat vir vyf jaar gekies word: die Senaat en die Kamer van Afgevaardigdes. Elk van die twintig streke van Italië het sy eie streekregering.
• GEOGRAFIE: Italië het agt streke:
(1) Die Alpynse Hang, wat oor die noordelikste deel van Italië loop. Dit bestaan uit groot berge en diep valleie, bedek met woude van beuke-, eike en kastaiingbome op die laer vlakke, en grasvelde en naaldboomwoude hoër op. Net lae bosse groei verder boontoe en op die hoogste bergkruine is slegs rotse en gletsers.
Hidroëlektriese installasies langs Alpynse riviere lewer die meeste van Italië se elektrisiteit. Die mense van die Alpynse streek woon in klein, verspreide gemeenskappies en is landbouers en herders. Die Alpe lok ook baie skiërs.
(2) Die Po-vallei is 'n breë vlakte tussen die Alpe in die noorde en die Apennyne in die suide. Waterweë wat gevoed word deur smeltende sneeu uit hierdie berge, deurkruis die valleie en loop in die Po-rivier.
Die Po-vallei is die rykste en modernste landboustreek in Italië en byna al sy grond word bewerk. Dit is ook Italië se digs bevolkte gebied, met baie stede en steeds meer nywerheidsvoorstede. Stede sluit in Milaan en Turyn.
(3) Die Adriatiese Vlakte is 'n klein strekie noord van die Adriatiese See. Die oostelike helfte, die Carso-plato, is 'n kalksteengebied waarop daar nie geboer kan word nie.
(4) Die Apennyne loop byna dwarsdeur die lengte van Italië. Die noordelike dele bevat baie weiveld en van die grootste woude in die land. Die sentrale dele het vrugbare plaasgrond en weilande. In die suidelike Apennyne is die armste deel van Italië, van Molise tot Calabria. Sy plato's en hoë berge bied min natuurlike hulpbronne.
(5) Apulië en die Suidoostelike Vlakte vorm die "hak" van die stewelvormige Italiaanse skiereiland. Hierdie streek bestaan uit plato's wat as kranse in die Middellandse See eindig.
Dit het baie groot landgoedere en lewer meer olyfolie as enige ander Italiaanse streek. Vissery is belangrik langs die kus. Bari en Taranto, twee hawestede, is die vernaamste nywerheidsentrums.
(6) Die Westelike Hooglande en Vlaktes strek langs die Tirrheense See van La Spezia, 'n hawestad net suid van Genua, suidwaarts verby Napels en Salerno. Dit is 'n ryk landboustreek, wat met produksie net deur die Po-vallei oortref word.
Die noordelike deel sluit die ryk heuwelwêreld van Toskane en Umbrië in. Hierdie gebied is veral bekend om sy graan en vee. Die suidelike deel sluit Rome en Napels in. Die vlakte langs die kus is dig bevolk.
In die warm klimaat van die kusvlaktes kweek die boere appelkose, kersies, suurlemoene, perskes en groente. Wingerde is oral.
(7) Sicilië word deur die Straat van Messina van die hoofland geskei. Hier is berge en vlaktes. Die berg Etna, een van die grootste aktiewe vulkane ter wêreld, oorheers die landskap van Noordoos-Sicilië.
REGS: 'n Dramatiese ruimtefoto van die Amerikaanse ruimte-agentskap NASA toon hoe die atmosfeer met vulkaan-rook besoedel word deur 'n uitbarsting van die berg Etna op die eiland Sicilië.
Ernstige erosie, deels veroorsaak deur die skoonmaak van woude, het al die landbou erg geknou en die verkeer in binnelandse gebiede in die nat seisoen belemmer. Koringboerdery en skaap- en bokteelt is belangrik in die binneland. Sicilië het die grootste visbedryf in Italië.
(8) Sardinië is 'n eiland wes van die Italiaanse skiereiland in die Tirrheense See. Sy landskap word oorheers deur berge en hoë plato's.
Veeboerdery is belangrik in die berggebiede. Die enigste goeie landbougrond is op die laagliggende kusvlaktes, waar graangewasse, artisjokke en druiwe gekweek word.
• KLIMAAT: 'n Mediterreense klimaat met warm, droë somers en sagte winters. Sicilië en Sardinië neig om warmer en droër as die hoofland te wees. Die Alpe en die Po-vallei het kouer, natter winters.
• EKONOMIE: Die kapitalistiese ekonomie bly verdeel in 'n ontwikkelde industriële noorde, oorheers deur private maatskappye, en 'n minder ontwikkelde boerewêreld in die suide, met 20% werkloosheid.
Die goed ontwikkelde nywerhede in Noord-ltalië, wat maklik met die res van Europa kan skakel, sluit aanlegte vir elektriese en elektroniese goedere, motorvoertuie en fietse, tekstielware, klerasie, leergoedere, sement, glas, porselein en keramiek in. Die noorde is ook 'n belangrike geld- en bankstreek, en Milaan is die kommersiële hoofstad van Italië.
Die suide, daarenteen, lewer druiwe, suikerbeet, koring, mielies, tamaties en sojabone. Die meeste plase is klein— en baie boere in die suide hou nie van veranderings nie. Die inkomstes in Suid-ltalië is in die reël dus aansienlik minder.
Die landbou in die noorde is meer gemeganiseer. Die vernaamste gewasse is onder meer koring, mielies, rys, druiwe, vrugte en voergewasse vir melkbeeste.
Buiten klip, veral marmer, en Alpynse riviere wat vir hidroëlektriese krag ingespan word, het Italië min natuurlike hulpbronne. Die meeste van die onverwerkte stowwe wat die fabrieke nodig het en meer as 75% van die energie-benodigdhede word ingevoer.