PressReader - Weg! Platteland: 2014-12-01 - V­lei­won­der
Ge­bruik grys­wa­ter om ’n on­oog­li­ke deel van die tuin met moe­ras­ag­ti­ge grond in ’n tref­fen­de vlei­land te ver­an­der.
As ie­mand van ’n “vlei” praat, sien baie van ons voor ons gees­tes­oog ’n heel an­der prent­jie as kleur­ry­ke blom­me, e­le­gan­te Kaap­se res­tio’s en dra­ma­tie­se bla­re. Hoe­wel die be­grip “vlei­land-aan­plan­ting” nog taam­lik nuut is in ’n se­mi-dor­re land soos SuidA­fri­ka, is dit tog moont­lik. Die goeie nuus is dat so­wel in­heem­se as ek­so­tie­se wa­ter- en rand­plan­te mak­li­ker be­kom­baar is, wat dit moont­lik maak om plant­kom­bi­na­sies te ver­kry waar­van jy voor­heen maar net kon droom.
Wat pre­sies is ’n vlei­land? Een­vou­dig ge­stel is dit ’n stuk grond wat lank ge­noeg met wa­ter be­dek is om plant­groe­pe te kan on­der­hou wat in wa­ter of mod­de­ri­ge grond groei. Dit is ook ’n ha­bi­tat vir visse en an­der le­wen­de we­sens.
Tui­niers kan dalk dink ’n na­tuur­li­ke vlei is on­in­te­res­sant, met oor­we­gend bie­sies, rie­te en an­der groen plant­ma­te­ri­aal. ’n Bo­ta­nis sal vreug­de daar­uit put om plan­te te soek wat in wa­ter aard – plan­te met kleur­ry­ke blom­me so tus­sen die groe­nig­heid. Dit is dié plan­te wat tuin­ont­wer­pers in lan­de met ’n hoë re­ën­val de­ka­des lank al ge­bruik om be­koor­li­ke wa­ter­tui­ne te skep. Sul­ke ont­wer­per­s­tui­ne het ge­woon­lik ’n dam met ’n vlei daar­naas, so­wel as ’n stuk waar die grond al­tyd klam is, maar tog goed drei­neer. Laas­ge­noem­de is die reg­te toe­stan­de vir ’n gro­ter ver­skei­den­heid kleur­ry­ke plan­te wat rand­plan­te ge­noem word.
Maak jou grys­wa­ter meer
Baie men­se op klein­hoe­wes en klein dor­pies is nie met ’n mu­ni­si­pa­le ri­ool­stel­sel ver­bind nie en moet self hier­voor voor­sie­ning maak. Hul­le kan baie mak­lik ’n vlei­land skep: Be­plan net waar die grys­wa­ter uit bad-, stort- en was­ma­sjien­py­pe uit­kom. Voeg ge­reeld mas­sas goed ver­rot­te kom­pos by die grond in dié deel, druk plan­te daar­in en kyk hoe ’n eens af­ge­skeep­te mod­de­ri­ge ge­deel­te ’n lief­li­ke wa­ter­tuin word.
Deur die reg­te plan­te te kies kan jy selfs jou af­val­wa­ter sui­wer voor­dat dit jou ei­en­dom ver­laat. Sui­we­rings­plan­te sluit in die ge­wo­ne riet ( Phrag­mi­tes aus­tra­lis), biesie ( Typha- spe­sies) en S­ci­r­pus- spe­sies – maar ont­hou, dit is al­mal groot plan­te. Die klei­ner Cy­pe­rus tex­ti­lis en Kaap­se de­kriet ( E­le­gia tec­torum) is ook wa­ter­sui­we­raars.
Lê ’ n wa­ter­tuin aan
Uit ’n prak­tie­se oog­punt is dit die bes­te om ’n laag­lig­gen­de stuk op jou erf óf ’n na­tuur­li­ke ter­rein­in­sin­king te kies. Swaar klei­grond wat sta­dig drei­neer, kan ook werk. As die wor­tel­ge­deel­te op so ’n plek uit­droog, moet jy dit wa­ter­hou­dend maak (sien die ver­dui­de­li­king wat volg). ’n Wa­ter­tuin langs ’n be­staan­de dam kan ook so ge­skep word. >
‘’n Bo­ta­nis sal vreug­de daar­uit put om plan­te te soek wat in wa­ter aard – plan­te met kleur­ry­ke blom­me so tus­sen die groe­nig­heid.’
1 Lê die vorm van jou wa­ter­tuin met ’n tuin­slang uit. 2 Spit die grond uit tot op ’n diep­te van 50-70 cm. Maak die sy­kan­te ef­fens skuins na die diep­ste deel toe. 3 Voer die gat uit met ’n dik swart plas­tiek­voe­ring na­dat jy ’n laag fyn sand van 2-3 cm op die bo­dem ge­gooi het – dit keer dat klein skerp klip­pies die voe­ring stuk­kend steek. 4 Steek om­trent ’n der­de van bo af op ’n paar plek­ke gaat­jies (om­trent so dik soos ’n pot­lood) in die voe­ring so­dat dit sta­dig kan drei­neer. 5 Vul die gat met ’n meng­sel van grond, ’n groot hoe­veel­heid kom­pos en vog­kris­tal­le. Laas­ge­noem­de t­wee help om vog in die grond te be­hou wan­neer die droë sei­soen aan­breek. 6 Be­dek die ran­de van die plas­tiek met grond of klip­pe om die voe­ring in po­si­sie te hou en weg te steek. 7 As dit prak­ties moont­lik is, kop­pel ’n rub­ber­buis aan die punt van ’n na­by­ge­leë af­voer­pyp om re­ën­wa­ter van die dak af na jou dam en wa­ter­tuin te her­lei. Ge­bruik ook ver­he­we de­le en in­sin­kings om af­loop­re­ën­wa­ter soon­toe te her­lei. 8 Sorg ge­du­ren­de die droë sei­soen dat die wor­tel­ge­deel­te al­tyd klam bly, al lyk die bo­grond soms droog.
Re­ën­wa­ter kan her­lei word na ’n klein fo­kus­punt met ’n mik­ro­wa­ter­e­le­ment en vlei­plan­te.
Dié Ho­ë­veld­se tuin is ont­werp om dier­tjies te lok, en daar­om is in­heem­se wa­ter- en vlei­plan­te ge­plant.
’n Vlei­land kan in ’n be­koor­li­ke tuin­fo­kus­punt om­skep word. Die in­heem­se plan­te is dwerg­pa­pi­rus, a­rons­kelk en Kaap­se de­kriet.
Kyk hoe dra­ma­ties het dié tuin in die Ho­ë­veld ont­wik­kel van­dat grys­wa­ter ge­bruik word.