Soos tereg in die voorwoord staan: 'n Mens sou eintlik van die geskiedskrywing oor só 'n belangrike onderwerp verwag dat die vrae oor wie die Voortrekkers was en waarvandaan hulle gekom het, veel vroeër ondersoek moes gewees het. Dit is aan die navorsing en deursettingsvermoë van dr. Visagie te danke dat die stuk geskiedenis uiteindelik geboekstaaf is. In 2000 het hy sy navorsing gepubliseer in 'n boek met dieselfde titel, 'n boek waarvoor hy in 2001 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns bekroon is met die D.F. du Toit-Malherbeprys vir genealogiese navorsing. Sederdien het Visagie met sy navorsing voortgegaan en dit sodanig uitgebrei dat die 361pp van die lankal uitverkoopte 2000 uitgawe nou in die bygewerkte 2011 uitgawe gegroei het na 752pp!
Daar het ook vermenging plaasgevind tussen die sogenaamde trekboere wat as gevolg van ekonomiese redes geleidelik oos- en noordooswaarts getrek het, en Voortrekkers. Die twee groepe is nie van mekaar te onderskei nie as gevolg van 'n gebrek aan dokumentasie. Alhoewel siviele kommissarisse en ampsbekleërs in die Kaapkolonie opdrag gehad het om lyste by te hou van diegene wat trek, is die lyste onvolledig en onnoukeurig en moes die skrywer dit uit ander argivale bronne aanvul. Die plasing van die trekkers binne hulle breër familieverband is weer afhanklik van genealogiese gegewens. Dit is in die nuwe uitgawe vergemaklik deur die voltooiing van die Suid-Afrikaanse geslagsregisters (17 bande), 'n publikasie van die Genealogiese Instituut van Suid-Afrika (GISA). Dit is juis hierdie plasing van die genealogiese nommer by elke gesinshoof wat die werk so 'n kosbare bron van inligting vir genealoë maak.
Die skrywer het ook 'n opsomming gemaak van die name van die bekendste Voortrekkerleiers en die aantal gesinne wat saam met hulle getrek het, asook 'n afbreek van getalle trekkers wat uit die verskillende distrikte en wyke in die Kaapkolonie getrek het. Hierdie gegewens is aangevul met ses kaarte van die distrikte Albany, George, Graaff-Reinet, Somerset, Uitenhage en Swellendam soos dit ongeveer 1825 - 1836 was.
Die alfabeties beskrywende lys van Voortrekkerstamouers beslaan 583pp in die boek. Elke inskrywing staan duidelik uit en gee die persoon se genealogiese nommer, sy geboorte- en sterfdatum en waar en met wie hy getrou het. Sy vrou word ook geïdentifiseer volgens haar genealogiese nommer. Sy woonplek in die Kaapkolonie en sy trekdatum word aangegee, en ook waarheen hy getrek het met die plaasname waar hy hom gevestig het. Aan die einde van die inskrywing volg 'n verwysing na al die bronne waaruit die inligting verkry is.
Wat die nuwe uitgawe besonders maak, is die insluiting van 214 foto's van gesinshoofde. Dit is die eerste keer dat soveel foto's van Voortrekkerleiers in een boek verskyn en as in ag geneem word hoe 'n nuutjie fotografie in daardie tyd in Suid-Afrika was, is dit 'n merkwaardige prestasie dat soveel foto's bymekaargemaak is.
Die boek het 'n volledige bronnelys, en, besonder waardevol, 'n register wat verwys na elke persoon wat in die boek voorkom en na die verskillende plaas- en plekname wat voorkom.
Hierdie boek getuig van wye navorsing uit 'n groot verskeidenheid bronne. Dit was 'n groot taak vir een navorser om al hierde inligting bymekaar te bring! Die boek word aanbeveel vir alle persone wat in die Groot Trek belangstel en veral vir genealoë en historici. Eintlik hoort hierdie boek in elke huis.
Toe ek nog 'n student by hom was, het Johan Combrinck altyd gesê: die doel van taal is 100 persent kommunikasie die eerste keer. Die FW de Klerk Stigting (hierna "die Stigting") het hierdie boodskap duidelik onthou met die samestelling van hul boek 'n Studie van Afrikaans op Universiteitsvlak. Reeds op die voorblad word die leser gekonfronteer met wat die boek eintlik wil sê, naamlik:
Elkeen het die reg om in openbare onderwysinstellings onderwys te ontvang in die amptelike taal of tale van eie keuse waar daardie onderwys redelikerwys doenlik is ... soos aangehaal uit die SA Grondwet, artikel 29 (2). Die res van die boek sou óf hierdie stelling bevestig, óf argumente aanvoer wat hierdie versugting sou versterk en ondersteun.
Die boek is 'n uitvloeisel van die Vredenheim-beraad wat deur 26 organisasies bygewoon is en waarvan die belangrikste uitvloeisel die verbreding van die debat was. Die boek is daarom 'n poging om duidelikheid te kry oor (1) die voor- en nadele van die verskillende onderrigtaalmodusse (enkel-, parallel- , dubbelmedium of tolking), (2) die grondwetlike ruimte vir eise van demografiese verteenwoordiging en universiteitsonderrig in 'n ander taal; (3) die ontwikkelinge binne die Suid-Afrikaanse studentemark.
Kyk jy na die inhoudsopgawe, is dit duidelik dat die voormalige Nobelpryswenner sy politieke spierkrag ingespan het om die Who's who in die Afrikaanse akademiese wêreld bymekaar te kry vir 'n magsvertoning wat laas in 1992 in die parlement gesien is: Marinus Wiechers, Lawrence Schlemmer, Flip Smit, Theo du Plessis, Vic Webb en Marlene Verhoef lewer almal bydraes van uitnemende gehalte. Die enigste ooglopende leemte is die afwesigheid van 'n Matie-segspersoon. In die inleiding verwys Dave Steward van die Stigting kortliks hierna as hy sê: "Alhoewel taalkenners van die Universiteit Stellenbosch (US) genooi is om 'n bydrae te lewer, was dit ongelukkig nie vir hulle moontlik nie." In stede daarvan vind lesers in hoofstuk 6 'n ontleding van taalaspekte aan die US deur Piet le Roux van die Stigting en tot nou die dag nog self 'n student.
Steward verduidelik verder dat aangesien die Vredenheim-beraad (dus Afrikaans se plek by US) die katalisator was wat tot die boek gelei het, is die voordragte wat deur Magda Fourie (viserektor: onderrig) en Leon de Stadler (direkteur: taalsentrum) by die beraad gelewer is, wel bygevoeg. Alhoewel dit eerder hul afwesigheid in die boek, en/of hul stilswye oor 'n saak wat hul direk raak, beklemtoon (byna soos iemand wat 'n yslike verband om 'n seer vinger draai en dit juis die teenoorgestelde uitwerking het pleks van die seer vinger weg te steek), vind ek tog die volgende twee stukkies juwele daarin: "Dit is belangrik om te verstaan dat kontekste van universiteite drasties van mekaar verskil" (Magda Fourie, p 117) en "[K]om ons gebruik van die energie wat ons so op die US het en vat die regering aan op al die beloftes wat hulle gemaak het" (Leon de Stadler, 119).
Soos die subtitel aandui, gaan dit hier om die posisie van Afrikaans as onderrigtaal op universiteitsvlak met betrekking tot grondwetlike kwessies, wat ook die tema is vir die eerste bydrae in die boek. En niemand is beter toegerus om hierdie aspek aan die hand van die Grondwet te debatteer as die voormalige rektor van UNISA en emeritus professor in internasionale en grondwetlike reg, Marinus Wiechers nie (wat terloops 'n prominente rol gespeel het in die opstel van die Grondwet van Suid-Afrika). Hy lewer 'n waardevolle bydrae tot die debat deur stelselmatig en oortuigend met behulp van bewyse uit die Grondwet daarop te wys dat Afrikaans op universiteitsvlak uiteindelik die keuse van 'n universiteitsraad en nie 'n minister is nie: die wet verleen in hierdie verband geen gebiedende magte aan die minister nie en boonop sou 'n ministeriële voorskriftelikheid indruis teen die outonomie van 'n universiteit wat in artikel 16(i)(d) van die Grondwet gewaarborg word (9).
In hoofstuk ses ontleed Piet le Roux taalaspekte by die US. Dit behels 'n kort geskiedenis van die taalbeleid asook inligting oor die veranderinge in die onderrigtaalaanbod tussen 2004 en 2010, sowel as inligting oor die demografiese samestelling van die studentebevolking oor dieselfde tydperk. Van die belangrikste inligting wat in dié tyd opgeteken is, is dat die Vlottenburg-groep (wat akademici soos Jakes Gerwel, Neville Alexander, Van Zyl Slabbert en Lawrie Schlemmer ingesluit het) bevind het dat daar geen opvoedkundige gronde bestaan vir dubbelmedium-onderrig (die sg. T-opsie) nie.
Suid-Afrikaners het tans meer vrae as antwoorde oor die toekoms van Afrikaans op universiteite. Die boek lewer 'n waardevolle en relevante bydrae tot die debat oor die plek van Afrikaans aan universiteite in Suid-Afrika. Ten minste spreek hierdie werk van die FW de Klerk Stigting die meeste vrae aan en dit bied selfs 'n paar oplossings. Dit maak die besit van hierdie werk 'n vanselfsprekendheid vir enigiemand wat betrokke is by taalbeleidbepaling in hoër onderwys en vir ouers wat van voorneme is om hul kinders na 'n Afrikaanse universiteit te stuur.
Ek was self teenwoordig by die Vredenheim-beraad en wat ek daar gehoor en hier gelees het, het my oortuig om die werk vir my eie boekrak aan te skaf.
Teksredakteurs is 'n spesie op hulle eie - en trots daarop. Waar eienskappe soos beterweterigheid, bemoeisiekheid en puntenerigheid (tot op die punt van muggiesiftery en haarklowery) dit in die daaglikse lewe nie juis maklik maak vir mense om vriendskappe te sluit of ander te inspireer nie, is hierdie eienskappe juis 'n aanbeveling vir iemand wat aspirasies koester om die ambag van die teksredakteur onder die knie te kry. Teksredakteurs steur hulle nie daaraan dat HAT haarklowery beskryf as "vitterige kritiseerdery; kleingeestige stryery" nie. Om vir 'n praktiserende teksredakteur te vra om 'n resensie te skryf oor 'n handboek vir teksredakteurs is dus inderdaad 'n riskante onderneming.
Ek is van mening dat die meeste teksredakteurs met my sal saamstem dat hul eie opleiding vir die beroep nie plaasgevind het aan universiteite of ander opleidingsinstansies nie. Hoogstens het hulle daar 'n breë taalkundebasis en -agtergrond opgedoen, wat egter geensins beteken het dat pas gegradueerde voornemende teksredakteurs daartoe in staat was om twee foutlose sinne na mekaar te skryf nie. Nuwe aanstellings by 'n uitgewer of nuuskantoor is (en word steeds) onder die mentorskap en genadelose toesig van 'n ou meester in die vak geplaas en moes daar leer om letterlik die puntjies op die i's te sit, totdat hulle die métier tot in die puntjies geken het en hulle tekste in die puntjies versorg was. Selfs in idiome word die belang van die nederige punt erken - as puntjie by paaltjie kom, moet redakteurs immers die taal op die punte van hulle vingers ken. Maar terug na Teksredaksie en die vraag of die verskyning van hierdie boek kan bydra tot beter praktykopleiding. Die boek bestaan uit ses hoofstukke en tel meer as 500 bladsye. Om lang opskrifnommers te vermy, begin elke hoofstuk met 'n afdeling 1 (in plaas van byvoorbeeld 4.1, wat dan aandui dat die betrokke afdeling deel vorm van hoofstuk 4). Dit is 'n praktiese oplossing vir 'n lastige probleem ('n opskrif soos 4.1.2.2.1 raak immers onoorsigtelik), maar dit het as nadeel dat daar ses afdelings in die boek is waaraan die nommer 3.1 toegeken is - wat natuurlik weer (kruis)verwysing daarna bemoeilik.
Die eerste drie hoofstukke is gewy aan die onderliggende begrippe en terminologie: hoe word die aktiwiteit van teksredaksie gedefinieer; wat is die geskiedenis en bronne van die vakgebied; op watter taalkundige teorieë en modelle is dit gebaseer; in watter sektore is teksredakteurs werksaam, en wat is hulle taakomskrywing. Myns insiens sou die uiteensetting in afd. 4.2 van hoofstuk 2 (en die subparagrawe daarvan) wat handel oor die interne en eksterne taalnorme vir Afrikaans eerder hier uitgelaat kon word deur bloot vooruit te verwys na hoofstuk 5, waar elkeen van hierdie aspekte weer in besonderhede gedek word.
In hoofstuk 1-3 word 'n teoretiese raamwerk verduidelik wat grotendeels gebaseer is op Renkema se CCC-model, hier verafrikaans tot die K3-model. Die vyftien ykpunte van hierdie model word skematies weergegee in Skema 2 op bl. 63 - helaas so klein gedruk dat dit feitlik onleesbaar is. Siende dat dit die model is waarmee deurgaans gewerk word in hierdie boek, sou die uiteensetting daarvan sekerlik 'n aparte bladsy regverdig?
In hoofstuk 4 tot 6 kom daar 'n meer praktykgerigte benadering na vore. In hoofstuk 4 word die proses van en prosedures nuttig vir teksredaksie bespreek (alhoewel die frase in die hoofstuktitel "die doen van teksredaksie" nie my rooi redakteurspen sou vrygespring het nie). Die verskillende formate waarin kopie gelewer kan word; die verskille tussen die hantering van elektroniese en gedrukte kopie; die gebruik van huisstylgidse en die hoe en wat van teksprojekbestuur is alles onderwerpe wat nuttig is vir die voornemende teksredakteur en wat besonder deeglik bespreek word.
Hoofstuk 5 verskaf 'n oorsig van die taalkundige agtergrondskennis wat nodig is vir die proses van teksredaksie. Onderwerpe soos grammatika, betekeniskwessies, spelling en interpunksie, register en styl, taalsuiwerheid, tipografie en uitleg, paragrafering en argumentasiestrukture word bespreek. Dit is jammer dat die outeurs hier na beide lees- en skryftekens verwys onder die sambreelterm interpunksie (bl. 364). Dit is 'n ongelukkige keuse, want sowel die term punktuasie as interpunksie verwys uitsluitlik na leestekens. Van der Horst (1993)1 behandel die diakritiese of skryftekens wel onder die hoofopskrif Leestekens, maar onderskei tussen hulle in die teks deur na skryftekens te verwys as "meer tekens onmisbaar bij het schrijven" (1993:122). Hy beweer dus nie dat interpunksie of punktuasie ook die diakritiese tekens sou insluit nie, en so 'n interpretasie van die term punktuasie of interpunksie kon ek dan ook in geen Afrikaanse, Nederlandse of Engelse woordeboek opspoor nie. In aansluiting by die definisies van al hierdie begrippe in die Terminologielys van die jongste Afrikaanse woordelys en spelreëls2 verdien dit dan ook aanbeveling om hierdie twee begrippe van mekaar geskei te hou, omdat dit duidelik na verskillende kategorieë tekens verwys. Die gevaar in die saamgooi van die kategorieë word duidelik as daar op bl. 364 op twee plekke op verwarrende wyse na "interpunksietekens" verwys word. In die inleidende afdeling stel die outeurs die volgende: "Interpunksietekens (lees- en skryftekens) is meer 'n kwessie van konvensie, tradisie en gebruik as van verpligting." In die derde en vierde inskrywing van die kollys word verwys na "interpunksietekens" (dus in terme van die outeurs se definisie inklusief skryftekens) as "stylmiddele wat gebruik word om pouses of klem in skrif aan te dui" en waarvan die funksie is "om gemaklike lees te verseker". Vanselfsprekend word hier slegs na leestekens verwys, maar die gemiddelde leser lei dalk hieruit af dat die gebruik van skryftekens of diakritiese tekens ook 'n kwessie van smaak of keuse is, terwyl die gebruik daarvan in Afrikaans uiters noukeurig bereël word in die AWS en hoegenaamd nie aan die gebruiker se diskresie oorgelaat word nie. Diakritiese of skryftekens is deel van die vaste en voorgeskrewe spellingbeeld van woorde, selfs as 'n woord individueel gebruik word (soos in 'n woordeboek), terwyl leestekens weer die intonasie, pousering, betekenis en ritme van sinne bepaal en inderdaad deels afhang van persoonlike voorkeure.
Toepaslike voorbeelde is dun gesaai in die tweede deel van die boek. 'n Ernstiger tekortkoming is verder dat baie van die gegewe voorbeelde nie outentieke praktykvoorbeelde is nie. Hulle kom dikwels kunsmatig voor en die voorbeeldsinne is boonop in baie gevalle ingebed in 'n patriargale denkpatroon, waar rugbyspelers, predikante en professore die manlike beroepsbevolking uitmaak en waar vroue slegs te vet is om in rokke te pas (of natuurlik fraai lyk in rokkies - vergelyk bl. 109), te graag klere koop (waarskynlik op hulle suksesvolle mans se rekening?) of persone is oor wie daar 'n ogie gehou moet word. Baie voorbeeldsinne is afkomstig uit 'n spreektaalkonteks of hulle is duidelik daar en dan uitgedink; dit is hoegenaamd nie die tipe voorbeelde wat teksredakteurs in saaklike tekste sou teëkom nie. En is die eerste outeur se familielede nie al moeg daarvoor om as figurante in die voorbeeldsinne ingesleep te word nie? Ek gee enkele voorbeelde van sinne wat so 'n onderliggende lewensbeskouing na vore laat kom om die punt te illustreer:
'n Predikant moet eerder 'n huisvestingstoelaag ontvang sodat hy vir sy eie huisvesting kan sorg. (109)
Ook 'n stelling soos die volgende het 'n kamferreukie: "Jou ensiklopedie is skielik weg (kinders!) en jy moet dringend feite kontroleer..." (bl. 432). Die aanname dat almal sal kan identifi seer met 'n werksomgewing waarin kinders 'n rol speel is een ding, maar wie van ons kontroleer nog feite in 'n regte egte ensiklopedie wat 'n rak van die boekrak volstaan? Google en Wikipedia is nooit weg nie, behalwe as daar 'n kragonderbreking of internetprobleem is...
Die taalhandboeke waarna lesers telkemale as bevoegde gesag verwys word, is (soos die outeurs self inderdaad tot vervelens toe meld) sterk verouderd en dikwels ook bloot deskriptiewe taalhandboeke wat gerig is op skool- of voorgraadse onderrig. Die inligting daarin is nie vanselfsprekend korrek bloot omdat die een of ander taalkundige ooit oor die saak 'n eiertjie gelê het nie. So word daar byvoorbeeld verwys na Coetser (1992) se aanbeveling dat gedagtestippels/'n ellips soms uit drie kolletjies bestaan, maar volgens hom in sekere gevalle net uit twee (bl. 365). Nog nooit het ek elders 'n aanbeveling vir twee kolletjies as ellips teëgekom nie, en baie redakteurs sal dan ook beslis nie so 'n "voorskrif" navolg nie. Dit is ook 'n taak van 'n handboek om studente aan te moedig tot kritiese denke, en nie tot slaafse navolging van voorskrifte nie.
Inhoudelike en taalkundig gebaseerde redigeertake word omvattend bespreek in die boek. Die formaat waarin dit gegiet is, vergemaklik egter nie die vind van inligting oor 'n bepaalde onderwerp nie. Die tradisionele indeling in hoofstukke en afdelings in lopende prosa, deurspek met bladsyelange kollyste, in plaas van 'n meer tematiese benadering of selfs 'n hoofstuk- of lemmagebaseerde indeling soos in Van der Horst se Redactiewijzer of Müller se Skryf Afrikaans van A tot Z,3 maak dat 'n mens baie moeilik gaan vind waarna jy soek sonder om die halwe boek deur te blaai. Dit is ook nie altyd duidelik hoekom sekere aanbevelings meermale herhaal word nie. So is daar op bl. 371-372 'n kollys in 'n grys raampie (Lys 64) waarin nie minder nie as 20 algemene aanbevelings oor styl gemaak word. Die kollys self vorm op sy beurt deel van 'n oorkoepelende kollys (sonder dat hierdie hiërargieverskil deur middel van 'n ander ikoon aangedui word) wat oor talle bladsye strek. Skaars 'n bladsy later vind ons egter nóg 'n kollys met die opskrif 7.2 Gebruikswenke, waarin baie van die wenke/voorskrifte uit Lys 64 herhaal word. Het sulke lysies algemene wenke sonder illustrerende voorbeelde trouens enige praktiese nut, en indien wel, sou dit nie beter en duideliker gesistematiseer kon word nie? Ek bely openlik dat ek verdrink in die see van talle vae voorskrifte, en soms die logiese lyn verloor in die boek.
In plaas van 'n lang lys van moets en moenies (vergelyk byvoorbeeld die lys op bl. 371-372) behoort die vae voorskrifte in die boek aangevul te word deur voorbeelde van minder geslaagde formulerings, en dan moet daar ook aangedui word hoe dit verbeter kan word. Wat maak 'n mens byvoorbeeld met 'n lys instruksies soos die volgende:
As hierdie tipe voorskrifte nie deur praktykvoorbeelde toegelig word nie, het dit weinig praktiese opleidingsnut. Die voornemende redakteurs weet immers nie wat hulle nie weet nie - hoe sal hulle 'n oordeel kan vel oor 'n aspek soos hoogdrawendheid, objektiewe taalgebruik of funksionele leestekengebruik as hulle nie deur middel van voorbeelde leer hoe om dit in 'n teks te herken nie, en, selfs belangriker, hoe dit verbeter kan word?
In Teksredaksie word 'n onderskeid tussen verskillende vorme van redigering gemaak op grond van die graad van ingryping wat vereis word: ligte, medium of swaar redigering. 'n Praktykonderskeid wat dikwels gemaak word, maar wat nie eintlik in die boek ter sprake kom nie, is juis die onderskeid tussen sogenaamde inhoudelike en tegniese redigering. Die aspekte wat ter sprake kom by tegniese redigering is baie omvattend. Dit sluit onder andere sake in soos die volgende: uitlyning, inkeping en kodering van opskrifte en paragrawe; die gebruik van leestekens by die afsluiting van voorbeelde in 'n kollys of genommerde lys; die kontrole of items in 'n lys korrek volg op die inleier en 'n soortgelyke struktuur het; die kontrolering van die inhoudsopgawe; eenvormigheid ten opsigte van hooflettergebruik, koppeltekens, eiename, spasies, metrieke simbole, die desimale merker, afkortings, die weergawe van syfers, verwysings, die plasing van aanhalingstekens, voetnootmerkers in teks ... die lys is eindeloos. Dit is al hierdie sake waarvan die aspirantteksredakteur kennis moet neem - en te min leiding oor en voorbeelde van hierdie aspekte word in die boek gegee. Dit is juis inligting ten opsigte van hierdie soort redigering (ek gebruik steeds die woord, al is die outeurs van mening dat dit eerder redaksie moet wees, wat egter vir my verwarring kan skep tussen die proses van redigering en die groep persone wat aan die hoof van 'n koerant of tydskrif staan) ten opsigte waarvan daar 'n veld braak lê in Afrikaans: 'n Afrikaanse ekwivalent vir die Chicago manual of style4 of, op meer beskeie skaal, vir 'n werk soos Van der Horst se Redactiewijzer.
In die laaste hoofstuk (hoofstuk 6) word daar wel gepoog om aan die hand van werklike tekste 'n beeld te gee van hoe die teksredakteur te werk gaan by die redigering van 'n teks. Ek is van mening dat hierdie voorbeelde baie nuttig is vir beginnende teksredakteurs as 'n stapsgewyse voorstelling van die denkprosesse en oorwegings wat deel vorm van teksredaksie. Veral die bydrae van Renée Marais verdien hier vermelding omdat dit nuttige insae verskaf in die rondtes van die proses wat gevolg word.
'n Laaste maar baie belangrike punt: practise what you preach. Dit is vanselfsprekend dat 'n boek wat daarop aanspraak maak om teksredakteurs prakties op te lei, self bo verdenking moet wees wanneer dit kom by die kwaliteit van die redaksionele versorging. Dit is jammer dat klein jakkalsies die wingerd hier taamlik verniel, want daar kan heelwat kritiek gelewer word op hierdie aspek. Natuurlik kan al hierdie foute nie voor die deur van die outeurs gelê word nie; die uitgewer is minstens medeverantwoordelik vir die redigering en proeflees van die boek. Ek noem slegs enkele voorbeelde uit die talle gebreke wat voorkom:
1. Dit is nie korrek volgens die verkorte Harvard-styl van verwysing om die aanduiding red. of ed. deel te maak van die verwysing binne-in die teks nie, soos wat deurgaans in hierdie werk gedoen word; dus: Jansen 1996:18, nie Jansen (red.) 1996:18 nie (bl. 375). Ook hoort daar in die bibliografie-inskrywings 'n punt tussen die voorletters van die outeur en die jaartal, wat in hierdie werk ontbreek. Volle verwysing na internetbronne (die URL) word verkieslik nie in die teks gegee nie, maar in die bronnelys. Die verwysing in die teks moet lyk soos enige ander teksverwysing: outeur/instansie, jaartal en, indien van toepassing, bladsynommer (bl. 6).
3. Op bl. 359 is daar 'n hele uiteensetting oor hoe mens te werk moet gaan om die onbepaalde voornaamwoord 'n in Afrikaans se afkappingsteken reg te stel sodat dit nie soos die eerste omgekeerde kommatjie van enkel aanhalingstekens (')verskyn nie, maar as die tweede ('), 'n regop kommatjie). Helaas het die 'n 'n hele paar keer deurgeglip, onder andere in die inhoudsopgawe van die boek (bl. viii en ix).
4. Redakteurs het almal hul eie stokperdjies wat hulle graag ry ten opsigte van taal- of stylfoute wat hulle besonder irriteer. Die outeur(s?) van hierdie werk hou duidelik nie van die woord "aanspreek" in die konteks van "probleme aanspreek" nie; hulle meld hierdie persoonlike afkeer op minstens vier plekke in die boek en verwys na dié woordgebruik as "foutief" (byvoorbeeld op bl. 330, 351 en 457). Ongelukkig vermeld HAT se 2010-druk wél die woord in hierdie betekenis, dus gaan dit hier hoogstens oor 'n persoonlike voorkeur. 'n Mens moet seker maak dat dit in sulke gevalle inderdaad oor 'n taalfout gaan; veral by vermeende anglisismes, wat die neiging het om met verloop van tyd ingeburger te raak (of taalkundiges of teksredakteurs nou daarvan hou of nie). Aan die ander kant twyfel ek wel of die gebruik van die woord "oorsigte" in die betekenis van "foute, mistastings" al aanvaarde gebruik is in Afrikaans (bl. xiii). Nie volgens die 2010-HAT nie, wat dit as anglisisties bestempel; myns insiens tereg, omdat die bestaande woord "oorsig" in Afrikaans 'n heeltemal ander en onversoenbare betekenis het.
7. 'n Hele afdeling word gewy aan tipografie; so word die kwessie van lettergewig bespreek op bl. 139. Tog kies die uitgewer/redakteur vir 'n ligte lettertipe vir die tweedevlakopskrif (bv. 5.2) in 'n skreeflose font, terwyl die hiërargies ondergeskikte derdevlakopskrif met 'n skreeflettertipe in vetdruk verskyn wat die tweedevlakopskrif heeltemal oordonder (vgl. bl. 442).