Gebrokenheid het deel van die skepping geword.. Gen.3 - PB1.4 Home - Slider
Gebrokenheid het deel van die skepping geword.. Gen.3 - PB1.4
Posted by thePLAN diePLAN on February 18, 2017 at 10:25 AM
•	1.4 Gebrokenheid het deel van die skepping geword toe die mens teen God se Koninkryk
(heerskappy) gerebelleer het deur ook soos God te wil wees (Gen.3).
•	Deel 1 God – bl 1-16
•	Deel 3 Die Plan – bl 30-59
•	Week 1 – Dag 2 'n Dobbelaar? – bl. 4-6
'n "Onttroonde koning". Die mens is goed geskape - as die kroon van die skepping, blyk dit uit die eerste skeppingsverhaal... Maar ons beleef dit anders. Iewers het die koningskinders hulle krone gaan verruil vir 'n pot lensiesop!
Die Skriflesing kom uit Genesis 3, maar dis belangrik om eers die verband met die voorafgaande skeppingsverhaal te lê. Die volgende opmerkings dien as agtergrond en inleiding:
Genesis 2:5 e.v.
Die literatuursoort hier is prosa. Die res van die vroeë geskiedenis soos dit in Genesis vertel word, sluit hierby aan. Sekere temas wat in die eerste verhaal voorkom, word in die tweede weer opgeneem en verder ontwikkel. Die klem val hier op die skepping van die mens as man en vrou, en op verhoudings.
Let byvoorbeeld op die volgende temas:
•	Die mens se soeke na 'n "mede-mens wat pas".
Verhoudinge word in hierdie vertellings as geweldig belangrik voorgestel. Dit is trouens die belangrikste: ten spyte van die besonder idilliese omgewing ervaar die mens steeds onvoltooidheid. In die hele skepping is daar nie so-iemand nie, want in die proses van naamgewing, waarin die gesag van die mens oor die skepping bevestig word (soos wat hy hulle noem, só is hulle naam), word die pasmaat nêrens gevind nie. Die mens verlang na 'n medemens wat pas; dit is die belangrike verlange wat bevredig moet word.
Die skepping van die vrou vertel daarvan. Verhale word van alle tye af gebruik om waardes te vestig – dis waarom ons hulle vir ons kinders vertel. Hulle is kragtige instrumente! Hier word vertel van die innige verbondenheid van man en vrou en hoe daardie verhouding menswees in vervulling laat gaan (nou is dit eindelik vlees van my vlees).
•	Die lewe, goeie en gesonde lewe, het ook bepaalde grense. Die verhouding van die mense met God en met die skepping word deur die sg. "proefgebod" omskrywe. Die doel is om die lewe te verryk en te beskerm. Die verbod op die eet van 'n sekere vrug fokus nie net op grense nie, dit open volle lewensmoontlikhede – letterlik van "alles in die tuin" mag geëet word!
Mens sien hoe hierdie belangrike beginsel in die doopbeloftes (tydens 'n doopdiens) – in beide voorregte en verantwoordelikhede – gedemonstreer word.
Genesis 3 en verder. Die verhaal van die sondeval begin by Genesis 3 en woeker dan voort in Genesis 4-11. Dink aan die volgende perspektiewe uit die verhale:
•	In Genesis 3 word die gevolge van die sonde op 'n grafiese manier oorvertel. Daar is sprake van versteurde verhoudings op alle terreine: tussen mense en God – hulle vrymoedigheid is daarmee heen want hulle kom agter hulle is kaal. "Kaal" funksioneer as metafoor vir onbevoegdheid (vgl. "die keiser is kaal" ) en verleentheid – aanvanklik was die toestand van naaktheid nie verbind met skuld nie, maar ná die sonde word dit wel gedoen. Daarom kruip hulle weg vir God. Ook tussen mense onderling – die harmonie en waardering ("nou uiteindelik..." ) maak plek vir verwyt en beskuldiging wanneer die mens sy vrou die skuld gee. Let daarop dat hy deurentyd by was (sy gee van die vrugte aan haar man "by haar" ! Laastens ook tussen mens en skepping – Eva beskuldig die slang. Die slang is gewoonlik 'n simbool van wysheid, maar word mettertyd in die verhaal met boosheid geassosieer (dink bv. aan Openbaring wat die slang as Satan identifiseer).
Dit veroorsaak gapende afgronde: nou maak respek plek vir wedywering tussen die geslagte; daar is dodelike vyandskap tussen die nageslag van die mense en die slang (die "kop vermorsel"en "aan die hakskeen byt" is ewe dodelik; moeite en swoegwerk kom in die plek van harmonie.
•	Hierdie ingrypende versteurings woeker natuurlik steeds voort in die tyd tot vandag toe. Genesis 4 en verder skets die rampspoedige geskiedenis van sonde: Kain slaan vir Abel dood uit naywer ("die sonde lê en loer, maar jy moet daaroor heers" ) en toon geen berou nie, net selfbejammering >>> sy nasaat, Lameg, maak alles sewevoudig erger >>> dit loop uit op die toppunt van vergrype wanneer engele en mense vermeng (Gen. 6) >>> die uiteinde is vernietiging van alles en almal, behalwe die redding van Noag en sy familie met die diere wat hy by hom kon neem. Hiermee kom die skepping self in die gedrang. Die beeld van God, wat moes oppas en bestuur, word die oorsaak van vernietiging en dood! >>> God maak 'n nuwe begin met Noag, maar die eerste aksie van dié uitverkore man is om homself dronk te drink! Die gebeure wat volg loop uit op die vervloeking van Kanaän, sy kleinseun. Dink daaraan: 'n Oupa vervloek sy kleinseun oor dié se pa! Nou is daar heersers en knegte, waar daar familie was. Die laaste deel van die voorgeskiedenis vertel die verhaal van die toring van Babel, met as uiteinde dat wedywering en vyandskap tussen mense die gebruik word.
In hierdie verhale word bepaalde waardes en beoordelings op menswees deurgegee. Dit is nie in die eerste plek bedoel om wetenskaplike vrae te beantwoord nie, maar spreek harde oordele uit oor heersende menslike gedrag. Oor die verwording van menslike identiteit!
•	Tog is daar deurentyd genade in die oordeel! Dit is wel straf, maar die mense word nie summier uitgewis nie. Sterflikheid word wel deel van die bestaan van die mens en dit is spesifiek om die voortwoekering van boosheid aan bande te lê. In Hoofstuk 6:3 word menslike sterflikheid om dieselfde rede, weer herbevestig en nog meer ingrypend gemaak (vergelyk byvoorbeeld die ouderdomme in die voorafgaande geslagregister).
Net na die treurige episode wat van Kain se moord op Abel vertel het, word ook vertel dat Eva weer 'n seun gekry het (Genesis 4:25-26). Dit is genade, want sy erken dat hierdie seun 'n gawe van God is en verder begin die mense in Set se tyd om die "Naam van die Here aan te roep".
So werk God se verhouding steeds met mense. Daar is altyd genade in oordeel. Karl Barth beklemtoon dit wanneer hy dit stel dat God se genade altyd uiteindelik oor die oordeel en die sonde triomfeer...
Enkele belangrike gevolgtrekkings uit die eksegese hierbo:
•	Op aarde sal dit nooit weer soos voor die sondeval wees nie. Gebrokenheid, moeite, mislukking en stryd het 'n permanente deel ("feature" ) van hierdie aardse bestaan geword. Daar is geen moontlikheid van aardse utopia nie... nie ekonomies, polities, sosiaal nie. Ons sien gelowig uit na die volkome herstel van alles, maar ons verwagting is dat niemand hier dit ooit sal bewerkstellig nie.
Dit het belangrike politieke en ekonomiese implikasies vir ons verwagtings en ons strewes.
•	Sterflikheid (as korrektief en as skadebeheer) is deel van die aardse lewe. Sterflikheid definieer ons bestaan hier en ons as gelowiges moet daarmee deel. Trouens, dis goeie leierskap om te onthou dat jyself nie die permanente oplossing van enige-iets kan en mag wees nie. Om met jou eie sterflikheid rekening te hou, beteken dat die spreekwoordelike aflosstokkie steeds aangegee moet word (dink aan Paulus se optrede in Handelinge 20).
Meer nog: Sterflikheid word iets wat ons des te meer aan die Here Jesus Christus verbind. Daardeur word ons met Hom een in sy lyding, sodat ons ook aan sy opstandingslewe sal deelkry! Voorwaar genade in die oordeel!
Hou steeds die konteks van die ontstaan van die sogenaamde "Oergeskiedenis" in gedagte, naamlik dat dit in krisistye beslag gekry het. Krisistye neem natuurlik verskillende gestaltes in mense se lewens aan, maar gebrokenheid en verliese is permanent deel van die aardse bestaan.
So, baie belangrik: Die bestaan van die bose staan nie teenoor geloof in God nie, inteendeel!
Eva en Adam se vergrype hier in Genesis 3 lê ook op verskillende vlakke, naamlik dié van blote begeerte (mooi om te begeer; wellus?) en ook van magshonger (om soos God te wil wees). Moderne skrywers wys dikwels op die belangrikste versoekings van ons tydsgewrig: ongebreidelde begeertes, en hoe mag en die honger daarna mense totaal korrup kan maak. Die prediker kan dalk hierby aansluit in sy/haar toepassing van die teks.
Dood en worsteling is inderdaad deel van die gewone aardse lewe, maar daar is hierin tog ook 'n genade-implikasie: Dit was nooit die veronderstelling van God nie! Iets "vreemds" het in die skepping ingekom. A.A. van Ruler praat in dié verband van die "sonnighede van die sonde", want as dit nie die oorspronklike doel was nie, kan en moet ons as mense daarteen stry!
Ons verwysingspunt vir die lewe is steeds die skeppingsdade van God; daarom het ons met die boublok 1.3-preek mekaar aangespoor om byvoorbeeld 'n passie vir reg en geregtigheid, vir gelykheid en menswaardigheid, vir verantwoordelike benutting en bewaring van die aarde te ontwikkel en na te streef.
Die mens as die beeld van God kom in die werklikheid van sonde – byvoorbeeld soos dit uitspeel in die aftakeling van goeie verhoudings (met God, tussen maats, tussen broers (in Gen. 4), in gemeenskappe en uiteindelik die natuur (Gen. 6 e.v)) – ook in die gedrang. Die prediker sou dit verder kan ontwikkel, maar in hierdie preekstudie fokus ons eerder op die implikasies van die mens se (beknoeide) vermoë op die toekoms van die kosmos:
•	Jürgen Moltmann (Creating a just future, SCM Press 1989) sê dat die mens tans, as gevolg van onder meer tegnologiese ontwikkeling, die vermoë het om die totale aardse toekoms eensklaps deur die druk van 'n knoppie, te vernietig. Dit is dus uiters nodig dat mense bewustelik moet kies vir die toekoms. Lewe kom nie sommer vanself nie. Mense moet doelbewus kies vir lewe, vir geregtigheid, vir vrede, vir geluk.
•	In mense se reaksie op verliese en bedreiging is daar volgens Jesaja 8 twee moontlikhede: enersyds is die reaksie een van vrees, verwyt en vervloeking ("hulle sal boontoe en ondertoe kyk en niks anders sien as benoudheid en donkerte nie... hulle sal bedruk en honger deur die land trek... en hulle sal God en die koning (regering, in ons geval) vloek" - Jesaja 8:21-22). Andersyds kan mense (ons en ons kinders) lewe as getuies vir die Here (18:18 ).
So die vraag aan almal is: Bid jy of vloek jy?
Raak nou bewus van die beperkinge waarmee ons op aarde lewe... Daar is grense wat ons beskerm en in toom te hou. Respekteer daardie grense. Dit is belangrik dat ons nadink oor wat gedoen kan word en wat gedoen behoort te word. Dis belangrik om verantwoordbaar te lewe, nie as onderdane nie, maar as burgers.
(Mamphele Ramphele se opmerkings www.youtube.com/watch?v=2mNPhPPn_xU ).
Oor God en oor mense sê ons: die misterie moet bly. Ons moet waak teen hovaardigheid en hoogmoed; om te meen dat alles, ook God, presies ooreenstem met ons eie gedagtes. God se plan is dikwels paradoksaal.
Daar is selfs in die hartseer verhaal van die oergeskiedenis 'n duidelike verband met die Here, Jesus Christus, want Hy is aktief besig in die skepping en in die herskepping/redding van die kosmos. So,ons glo:
•	Dat Jesus se dood nuwe vergesigte oopgesluit het...
•	Dat sterflikheid uiteindelik deur die lewe verslind word.
•	Dat sterflikheid wat ons bestaan hier definieer, ook 'n gawe kan wees wat nuwe lewe moontlik maak.
TEMA: Die mens: basies goed of sleg...?
TEKS: Genesis 3.
Voor die Skriflesing.
Ons het in die preek uit Genesis 1 begin met die stelling: Die goeie God het goed geskep. Dis 'n belydenis. Verwys weer na die konteks van die ontstaan van die sg. oergeskiedenis... dit is die konteks van krisis, van winter en ontnugtering, soms van eie twyfel en stilte van God se kant af.
Ons raak pynlik bewus van die krake in hierdie mooi prent/skildery. Soveel so dat Erik Holm homself in ons hedendaagse konteks die vraag afvra of die mens basies goed of sleg is (24/5/2016 Netwerk24). Hy probeer dit uit sy wetenskapkonteks ondersoek en sy gevolgtrekking is: "Goedheid moet geleer word. Boosheid kom blykbaar vanself."
Genesis 2. Die prediker kan gerus inleidend verwys na die tweede skeppingsverhaal wat die vertelling oor die sondeval direk vooraf gaan. Die belangrike lyn in hierdie mooi verhaal is die mens se soeke na 'n "mede-mens wat pas" en hoe verhoudinge as die belangrikste geag word. Let byvoorbeeld op die episodes wat vertel van die
•	naamgewing (skepping),
•	skepping van die vrou en die
•	verhouding met God – proefgebod .
Genesis 3 en verder >>> die verhaal van die val begin by Gen 3 en woeker dan voort in Gen 4-11.
Skets in breë trekke die verloop van sonde... kan ons sê dat dit die toenemende verbrokkeling van God se beeld uitspel?
In Genesis 3 is die gevolge van die sonde versteurde verhoudings op alle terreine; daar verskyn gapende afgronde... Eva en Adam se vergrype hier in Genesis 3 lê op verskillende vlakke, nl. dié van blote begeerte (wellus?) en ook van magshonger (soos God te wil wees). In die voortgang van die verhaal raak ons bewus van die aftakeling van goeie verhoudings met God, tussen maats, tussen broers (Gen. 4), in gemeenskappe en uiteindelik met die natuur (Gen. 6 e.v)
Tog is daar ook genade in die oordeel. Raak nou bewus van 'n nuwe soort grens... Grense wat deur God getrek word om mense enersyds te beskerm en om hulle boosheid andersyds in toom te hou. Die bewuswees van hierdie grense is baie belangrik as ons nadink oor die keuses wat ons het en uitoefen; wat gedoen kan word en wat gedoen behoort te word.
•	Iets vreemds het in die skepping ingekom (van Ruler: "sonnighede van die sonde" ). Dit beteken gelukkig dat ons nie bloot hoef te berus met die sonde nie, nee, mens mag en moet jou daarteen verset!
Op aarde sal dit nooit weer wees soos voor die sondeval nie >>> dit het 'n permanente "feature" geword; geen moontlikheid van aardse utopia nie...
Sterflikheid... (as korrektief en skadebeheer) >>> gebrokenheid het permanent deel geword van die lewe hier... sterflikheid definieer ons bestaan hier. Toon dit aan uit God se woorde (Gen. 3) en die ouderdom van die mense (Gen. 6). Deel gelowig daarmee, soos Paulus in die lig van sy eie naderende vervolging en latere dood in Handelinge 20!
•	Die implikasies van die mens se (beknoeide) vermoë op die toekoms… (verwys byvoorbeeld na Moltmann se stelling dat die mens tans die vermoë het om die toekoms eensklaps te vernietig)
•	Dit is dus noodsaaklik dat ons doelbewus vir lewe sal moet kies... "al kos dit dan ook wat" (die woorde van die belydenis van Wes-Kaap in 2003).
•	So, bid jy of vloek jy? (Jesaja 8 )
Onthou die bestaan van die bose verbied geensins die geloof in God nie, inteendeel! Maar dan moet ons almal leer om met misterie en paradokse te lewe.
Daar is ook hierin 'n verband met die Here, Jesus Christus (cf. Johannes 1:1-11), want Hy is aktief in die skepping en herskepping...