Is daar lewe na Agaat?
Van Niekerk se Die sneeuslaper (met 'n skildery van Marlene Dumas, Measuring your own grave, op die band) is 'n letterkundige skryfverslag. Dumas as ikoon (Krog het oor haar gedig en mindere ligte het ook probeer) begin reeds die voetwerk. Ons beleef aan die begin die skrywer se werklike intreerede ("Die swanefluisteraar") wat met 'n vriendelike vergunning van die Universiteit van Stellenbosch hier sy lê kom kry, terwyl die slotakkoord, "Die vriend", weer 'n Nederlandse gedenklesing is. Dus twee redes, die aanvaarding van die leerstoel aan die US en die Albert Verwey-gedenklesing gehou op 15 Oktober (jaartal nie vermeld) in Leiden. Die transponering van die gedenklesing en intreerede binne die ruimte van fiksie verander die aard van die teks. Soos die lewerike migreer, migreer die tekste. Soos die konteks verander, sal die leesaksie eweneens verander. In die vierde voetnoot verduidelik die skrywer dat die lewerikspieël vanaf die derde eeu vC gebruik is om voëls na nette of skutters te lok. Die voëls kom gehipnotiseerd op die draaiende spieël af en kan dus maklik afgeskiet word. Hulle sou dink, lees ons, dat dit water is, die son, of 'n swerm vreemde lewerike, of 'n nuwe aarde en hemel. Dit is dan presies wat met die leser gebeur wat hierdie teks verkeerd sal benader. As jy dus nie die spelreëls en al die knipogies (nudge nudge wink wink) begryp nie, gaan jy tweede kom. Hoe ironies dat 'n voormalige student die boek reeds blinkoog benader het.
Die (ont-) blote storie
En in Memo 12 het ons die essensie van die skryfkuns: die glipraam van die aanbod, die verhaal-binne-die-verhaal, die omkering van verhale, die versnelling, die omlysting, en dies meer. Die ouroboros-beginsel: die begin sluk die einde in (soos dit in hierdie boek gebeur) en niemand staan ooit op vaste grond nie (125).
Hierom is Alice in Wonderland 'n interteks, soos Zen en Rumi.
Dit is 'n boek wat uitdagings stel. Dit hou waarskynlik soms te lank aan en die ruie vertellings speel inderdaad met feit en fiksie soos Crous aandui. Dalk is die politieke systappery opsetlik; 'n beswaar wat Visagie aanroer.
Tog lewer die boek wel politieke kommentaar. Dit is inderdaad 'n moeilike terrein, soos Human aantoon, omdat dit deur geleerdes al snuif getrap is.
Llosa se studie waarin nie geskroom word om sy eie reaksie te registreer op 'n boek wat hy telkens herlees nie, herinner aan Vladimir Nabokof se Cornell lectures (1980) waarin daar ook etlike tersydes is oor die invloed van die roman op sy lewe: beide Madame Bovary en Lolita het morele reaksies ontlok. So gesien, word hierdie studies nuttige kompendiums om twee groot skrywers se siening van skryf en letterkunde te begryp.
Llosa bely hoe hy die stadig-bewegende romans van Henry James nie kon lees nie, totdat hy 'n essay van James oor Flaubert gelees het wat sy siening van James verander het.