Gluten-vry of nie?Brood en ‘n gluten-vrye dieët word dikwels gedabatteer. Foto: Zoozo.org Althea Nel Ek dink aan brood sedert Prof Tim Noakes The Real Meal Revolution bekend gestel is en ek ure spandeer het om oor die “meriete” van brood te debatteer. In ’n stadium het ek besef dat ek my eie navorsing moes doen, aangesien ek myself dikwels in ’n hoek vasgeredeneer het. Nie die ideale posisie vir ’n voedselwetenskaplike nie. My siening was gebasseer op die feit dat brood deel is van die “heilige drie-eenheid” van Bybelse kos, dus moet dit “Bybels-korrek” wees om brood te eet. Daar was egter een faktor waarmee ek nie rekening gehou het nie – die mens en hoe hierdie “wese” my mooi storie opgemors het. Ek kan nóg ’n boek skryf met al die inligting waardeur ek oor die afgelope maande gewerk het, maar dit sal julle net verveel. Ek het dus ’n verkorte weergawe saamgestel. Hopelik het jy tyd om hierdie artikel te lees en miskien is jy bereid om iets daaraan te doen as dit jou raak. Deel dit asseblief met familie en vriende – enige terugvoer is welkom. “Gee ons vandag ons daaglikse brood”. Dis in die Bybel. In Deuteronomium beskryf Moses die Beloofde Land as “’n land van graan en gars en wingerde”. Brood is sentraal tot godsdienstige seremonies en word 89 keer in die Bybel genoem. Jode vier Paasfees met ongesuurde paasbrood om die Israeliete se vlug uit Egipte te herdenk. Christene eet brood wat die liggaam van Christus voorstel. Moslems beskou ongesuurde naanbrood as heilig en dring daarop aan dat dit regop geberg en nooit in die openbaar weggegooi word nie. In die Bybel is brood ’n metafoor vir ’n mildelike oes, ’n tyd van oorvloed, vryheid van hongersnood, selfs ’n bron van verlossing. Breek ons nie brood met vriende en familie nie? Is iets nuuts nie “die beste ding sedert gesnyde brood nie?” Om “die brood uit iemand se mond te neem” is om daardie persoon van ’n noodsaaklikheid te ontneem. Brood is ’n byna universiële stapelvoedsel: chapati in Indië, tsoureki in Griekeland, pitta in die Midde-Ooste, aebleskiver in Denemarke, naan bya vir ontbyt in Burma, baguette in Frankryk, ciabatta in Italië en glazed doughnuts in die VSA. Die idee dat ’n voedselsoort wat so fundamenteel en diep ingewortel in menswees is, sleg vir ons kan wees, is ontstellend en gaan teen die grein in van ou kulturele beskouings oor graan en brood. Maar vandag se brood het bittermin in gemeen met die brood uit ons voorvaders se oonde. Uit die oorspronklike vertakkings van wilde gras wat deur die eerste mense geoes is, het graan in meer as 25 000 variëteite ontwikkel, waarvan omtrent almal die gevolg van menslike inmenging is – meestal in die laaste deel van die twintigste eeu, toe ’n ontwrigting in kruisingsmetodes die graan verander het. Genetiese verskille, geskep deur duisende mensgemaakte verbasterings, lei tot aansienlike variasies in samestelling, voorkoms en eienskappe, wat nie net belangrik vir sjefs en voedselaanlegte is nie, maar ook ons gesondheid kan raak. Dit is die stand van sake met hierdie mensgemaakte gras wat ons steeds “koring” noem. In gesondheidsliteratuur—of dit nou mediese joernale, bloginskrywings of tydskrifartikels is—sal jy waarskynlik op sommige van hierdie terme afkom: coeliakie, gluten-intoleransie, gluten- sensitiwiteit, gluten-sindroom, en gluten-/graan-allergie. Die terme wat mense rondgooi kan verskeie dinge beteken, maar het iets in gemeen: dit beskryf die imuunreaksie wanneer gluten, ’n proteïen wat voorkom in graan, gars en rog, geëet word. Die biologiese meganismes agter coeliakie is ingewikkeld en word steeds nie ten volle begryp nie, maar die basiese idee is dat gluten – ’n groep proteïene in graan, rog en gars – ’n auto-immuun reaksie veroorsaak wat die epiteellaag van die dunderm kwaai beskadig. Gliadien en glutenien is die twee hoofkomponente van gluten, met gliadien die primêre oorsaak van coeliakie. Moet jy oorweeg of jou liggaam ’n probleem met graan kan hê? In my opinie moet enigiemand wat in hierdie era leef, dié vraag ten minste oorweeg. Indien jy aan enige van die meer as 200 toestande ly wat met gluten-sensitiwiteit geassosieer word, sou ek ernstig aanbeveel dat jy graan uit jou dieët sny. Dié toestande is die “kortlys”: Gevolgtrekking: gluten-sensitiwiteit veroorsaak verskillende simptome by verskillende mense. Luister na jou liggaam. Davis, W. 2014. Wheat Belly. London: HarperThorsons. http://chriskresser.com http://draxw.com