Plaaseienaar soek R30 miljoen maar Tshwane gee R90 miljoenDie eienaar het sy plaas teen R30 miljoen aangebied, maar die Tshwane-metro het verkies om R90 miljoen daarvoor te betaal; mits ’n middelman met die regte politieke verbintenisse deel van die transaksie kon wees. Amolemo Mothoagae het die verslag opgestel vir die burgemeesterskomitee en aanbeveel dat die duurder waardasie aanvaar moet word. Die R6 miljoen- goue handdruk wat Tshwane se stadsbestuurder mee weggestap het toe die DA-beheerde metro ten alle koste van hom ontslae wou raak, was onlangs groot in die nuus. Maar dit lyk of daar geen haan gaan kraai oor die twee opgeblaasde grondtransaksies waaroor Maroela Media verlede maand berig het nie. Twee kitsmiljoenêrs het sowat R126 miljoen gemaak deur as middelmanne op te tree toe twee plase aan die munisipaliteit verkoop is en tot dusver is daar geen stappe gedoen teen die verkopers of die senior amptenare wat die transaksies geïnisieer, daaroor onderhandel en die koopkontrakte onderteken het nie. Die gedeeltes van die plase Strydfontein en Klipfontein is egter nie die enigste onlangse twyfelagtige eiendomstransaksies in die metro se argiewe nie. Die ondersoekende tydskrif, Noseweek, berig in sy huidige uitgawe oor die plaas Roodepoort wat op soortgelyke wyse van eienaars verwissel het. En dieselfde Amolemo Mothoagae, wat ’n sentrale rol in die vorige berig gespeel het, is weer eens in een van die hoofrolle. Sy was ten tye van die transaksies die hoof van Tshwane se departement behuising en menslike nedersettings, maar is nou die uitvoerende direkteur van Johannesburg se ontwikkelingsbeplanningsafdeling. Mothoagae het in Desember 2015 ‘n verslag voorberei vir die burgemeesterskomitee, onder voorsitterskap van die ANC se Sputla Ramokgopa, waarin sy goedkeuring gevra het vir die aankoop van ’n gedeelte van die plaas Roodepoort 504. Die plaas is naby Bronkhorstspruit, ongeveer 50 kilometer oos van die middestad van Pretoria geleë, maar val steeds binne Tshwane se munisipale grense. In die verslag erken Mothoagae dat Roodepoort 504 intern vir R5,9 miljoen en ekstern vir R116 miljoen gewaardeer is en voer aan dat die “grondeienaar” ingestem het om dit vir R90 miljoen aan die metro te verkoop. “Hy was so gaaf om selfs aan te bied om ook vir die oordragskoste te betaal,” skryf sy. Metse Mabena het opdrag vir die tweede waardasie gegee en ook Faragamo Trading 204 se faktuur deurgestuur vir betaling. Albei die grondwaardasies was by die verslag aangeheg. Dit wys dat Lourens Aldum, ‘n eiendomswaardeerder in diens van Tshwane, die plaas vir R5,9 miljoen waardeer het deur dit met drie transaksies in die Bronkhorstspruit-omgewing te vergelyk. Hy het sy waardasie na Metse Mabeba, ‘n direkteur by Tshwane se departement van behuising en menslike nedersettings, gestuur. Die tweede waardasie van R116 miljoen is minder as drie maande later deur Mongodi Pitso, van Dzilu Development Centre gedoen op aanbeveling van die behuisingsontwikkeling-agentskap se Calvyn Sihwili. Munisipaliteite ontvang jaarliks miljoene rande van die agentskap om subekonomiese behuisingsprojekte te finansier. Die agentskap val onder die nasionale departement van menslike nedersettings. Pitso het Roodepoort 504 vergelyk met grondtransaksies in ander dele van die Tshwane-metro waar grond aansienlik duurder is as in Bronkhorstspruit. Hy het ook aanbeveel dat ‘n geotegniese verslag verkry moet word om te kyk of grondtoestande op die plaas wel vir ontwikkeling geskik is. Dit was ’n vreemde versoek aangesien sy hemelhoë waardasie van R116 miljoen gedoen is asof die plaas reeds ontwikkel was. Die prys is ook kunsmatig gelaai deur kostes in te sluit vir onderhoud, agentkommissie en die ontwikkelaar se 30%-wins. Niks daarvan is egter relevant ten opsigte van onontwikkelde grond, soos in die geval van Roodepoort nie. Nóg Mothoagae nóg die politici op die burgemeesterskomitee het die twee verskillende waardasies bevraagteken, maar daar was wel ander teenkanting teen die voorgenome transaksie. Beide die elektrisiteit- en die water- en sanitasiedepartemente het in hul kommentaar in die Mothoagae-verslag gesê dat daar nie voldoende waterinfrastruktuur of kapasiteit of netwerk vir die beoogde ontwikkeling beskikbaar was nie. Die finansiële hoof het selfs erken dat die stad nie genoeg geld gehad het om die plaas te koop nie en toe voorgestel dat die koop oor twee finansiële jare gefinansier word. Maar niks kon die ANC-politici op die burgemeesterskomitee stuit nie; hulle het die transaksie nog dieselfde dag (2 Desember 2015) goedgekeur. Paul Mojapelo is die voormalige sekretaris van die ANC in die Tshwane-streek. Hy het die plaas aan Tshwane verkoop en binne oomblikke sowat R50 miljoen wins gemaak. Dus, wie was hierdie uiters gewillige en tegemoetkomende verkoper wat selfs bereid was om R26 miljoen minder vir sy eiendom te aanvaar? Sy naam is Paul Mojapelo. Maar Mojapelo of sy maatskappy, Faragamo Trading 204 CC, het in Desember 2015 nog lank nie die plaas Roodepoort besit nie. Mothoagae het dit valslik in haar verslag so voorgehou. Mojapelo het waarskynlik wel ‘n paar uitstekende kontakte in die metro gehad wat hom in staat gestel het om die transaksie in sy rigting te stuur en so ’n vinnige R50 miljoen vir homself – en waarskynlik vir sy medepligtiges – te maak. Alles sonder om ‘n sent te spandeer, want die Tshwane-metro het uiteindelik die rug-aan-rug-transaksies ten volle gefinansier. Mojapelo was tot onlangs die streeksekretaris van die ANC in Tshwane. Die streek se voorsitter, Kgosientso “Sputla” Ramokgopa, was tot 2016 die uitvoerende burgemeester van die stad. Roodepoort 504 was in ‘n trust van die ingenieursfirma Civil Consult en albei die waardasies wat by die Mothoagae-verslag aangeheg was, het dit so aangedui. Dit beteken dat sy heeltyd geweet het aan wie die eiendom werklik behoort en dat geen lid van die burgemeesterskomitee eers die waardasies gelees het nie. Leon Wentzel is die besturende direkteur van Civil Consult aan wie die plaas Roodepoort voorheen behoort het. Leon Wentzel, die besturende direkteur van Civil Consult, het aan Noseweek gesê dat hy sedert 2015 sonder sukses probeer het om Roodepoort 504 aan die Tshwane-metro te verkoop. “Ek het ‘n bankwaardasie van R27 miljoen gehad en het R30 miljoen vir die plaas gevra, maar die Tshwane-amptenare het nie belang gestel nie.” Jacob Masango, ‘n ANC-politikus en destyds ’n lid van die Tshwane-burgemeesterskomitee (MMC) vir openbare werke en infrastruktuur, het aangebied om voorspraak vir die verkoop van die plaas te maak, maar daar het ook niks van gekom nie. Wentzel het verskeie e-posse in sy besit wat bevestig dat hy talle vergaderings met senior munisipale amptenare oor die verkoop van die grond gehad het. Een van die e-posse gaan oor ‘n vergadering wat op 28 Januarie 2016 gehou is. Nava Pillay is die mees senior Tshwane amptenaar met wie Leon Wentzel onderhandel het toe hy probeer het om Roodepoort aan die metro te verkoop. Die genooides was, onder andere, Nava Pillay, Manelisi Gabazana en Siphiwe Masango. Gabazana is ‘n advokaat in die streeksbeplanningsdepartement en Masango, ‘n adjunkdirekteur by grondaankope in die metro. Die mees senior amptenaar op die vergadering was Nava Pillay, destyds die uitvoerende direkteur in die kantoor van die adjunkstadsbestuurder. “Die ouens het dit duidelik gemaak dat die munisipaliteit geensins belangstel in eiendomsontwikkeling in die Bronkhorstspruit-omgewing nie,” sê Wentzel. Wat hy nie besef het nie was dat die burgemeesterskomitee die aankoop van sy plaas reeds op 2 Desember 2015 goedgekeur het. Maar nie met Wentzel se Civil Consult Incentive Trust as die eienaar en verkoper nie; die plan was toe reeds daar om die plaas by Paul Mojapelo se maatskappy, Faragamo Trading 204 CC te koop. En ook nie vir die R30 miljoen wat Wentzel wou hê nie, maar vir die R90 miljoen wat Mojapelo ná afslag so bereid was om te aanvaar. Kort ná Wentzel se laaste ontmoeting met die Tshwane-amptenare, het Mojapelo ook ’n aanbod van R40 miljoen aan Wentzel gemaak – R10 miljoen meer as wat hy ooit wou gehad het. Wentzel sê hy het besef dis vreemd en het sy prokureur geraadpleeg. Dié het aan hom gesê R40 miljoen is nie veel meer as die bankwaardasie wat hy gekry het nie en dat hy dit moet aanvaar. Steeds ongemaklik oor die hoë aanbod is Wentzel toe ook na die DA, die destydse amptelike opposisie in die Tshwane-raad, maar hy sê hy het nie weer van die party gehoor nie. Die datum op die faktuur wat Mojapelo se prokureur, Gerhard Botha, aan Tshwane se Amolemo Mothoagae gestuur het, vertel ’n beduidende storie. Dit was geskep op 23 Februarie 2016, 12 dae ná Faragamo Roodepoort 504 by Civil Consult gekoop het, maar ’n volle 40 dae voor Faragamo die eiendom weer aan Tshwane verkoop het. Tog het Metse Mabeba, dieselfde amptenaar wat die waardasies in 2015 aangevra het, reeds die volgende dag die bedrag van R59 miljoen goedgekeur vir betaling. Dit is nie duidelik wanneer die balans van R31 miljoen in Botha se trustrekening inbetaal is nie, maar die eiendom is twee keer op dieselfde dag in die aktekantoor oorgedra en geregistreer; eers in Mojapelo se naam en daarna in Tshwane se naam. Historiese inligting op die titelakte toon dat Civil Consult Incentive Trust in 2012 die plaas van 142 hektaar vir R6,5 miljoen gekoop het en dit op 11 Februarie 2016 vir R40 miljoen aan Faragamo Trading 204, Mojapelo se maatskappy, verkoop het. Op die ANC Tshwane foto is net die twee links van toepassing. Dis Paul Mojapelo en Sputla Ramokgopa. Faragamo Trading het dit op 6 April 2016 vir R90 miljoen aan die Tshwane-metro verkoop, maar albei registrasies is rug-aan-rug op 7 Julie 2016 gedoen. Die twee opeenvolgende titelaktenommers, T52578 / 2016 en T52579 / 2016, is ‘n bewys dat die oordragte direk ná mekaar gedoen is wat beteken dat Tshwane eintlik albei transaksies gefinansier het. Die feit dat Mojapelo se prokureur, Gerhard Botha, beide oordragte en registrasies hanteer het, is uiters onreëlmatig aangesien Botha se regsfirma na bewering nie by Tshwane geregistreer is nie en ook nie in die Mothoagae-verslag genoem is nie. Botha het intussen emigreer, maar sy kantoor in Pretoria sê daar is tussen die drie partye ooreengekom dat Mojapelo se prokureur die transaksies sou bestuur. Noseweek het ses vrae aan Mojapelo gestuur, maar hy het die navraag na Botha verwys wat later uit San Francisco gebel het om te sê Mojapelo het hom aangestel om die vrae te hanteer en dat hy, indien dit nodig sou wees, na Suid-Afrika sou vlieg om sy kliënt by te staan. Botha het nie die dossier voor hom gehad nie en kon nie veel van die transaksie onthou nie, maar hy het verduidelik dat Faragamo Trading se aanbod om Roodepoort by Civil Consult te koop, onderworpe was aan die tweede deel van die transaksie waar die Tshwane-metro weer die plaas by Faragamo Trading moes koop. Botha kon nie sê hoe sy kliënt dit reggekry het om die plaas aan Tshwane te verkoop vir R60 miljoen meer as Civil Consult se prys nie. Hy het verder gesê dat metro-amptenare by hom aangehou het om ’n faktuur in te stuur wat, volgens hom, nie die normale praktyk in eiendomstransaksies is nie. Hy kon egter nie verduidelik of onthou waarom die faktuur ’n volle veertig dae voor die verkoopdatum uitgereik is nie. Amolemo Mothoagae het navrae na Tshwane verwys omdat sy nie meer in diens van die stad is nie. Die betrokke amptenare het nie op skriftelike navrae reageer nie. Mojapelo doen ook konsultasiewerk vir Tshwane Die Mail & Guardian het in Oktober 2014 berig dat ‘n maatskappy wat deur Paul Mojapelo besit word, oor ‘n periode van twee jaar meer as R75 miljoen vir konsultasiewerk van die Tshwane-metro ontvang het. Mojapelo het die syfer van R75,6 miljoen betwis, maar kon nie die korrekte bedrag aan die koerant verskaf nie. Paul & Partners Engineering was een van die 32 ingenieurkonsultante wat deur die stad Tshwane aangestel is, maar volgens die M&G se bronne het die maatskappy se politieke konneksies gehelp dat daar “maandeliks sonder versuim” werk aan hulle gegee is. Die M&G het fakture en betalings gesien wat getoon het dat die laagste bedrag wat Paul & Partners vir werk geëis het, R548 000 was terwyl die hoogste bedrag R10,6 miljoen was. Hy het gesê dat sy onderneming as konsultante aangestel is en dat die stad hulle gebruik wanneer hulle dienste benodig word. ‘n Senior munisipale amptenaar het op sy beurt beweer dat Mojapelo se firma voorkeurbehandeling ontvang. Twee bronne in die metro het verder aan die M&G gesê dat die besluit om werk aan Paul & Partners toe te ken, buite die bestek van die aankopekomitees geneem word. Dit beteken dat ander verskaffers die geleentheid ontsê word om met goedkoper aanbiedinge in te kom. Mojapelo het daarop geantwoord dat hy die regte kanale gebruik, maar dat hy nie weet wat in die komitees gebeur nie. Hy het ook ontken dat hy sy politieke mag in die streek gebruik om ANC-kaders wat in die munisipaliteit ontplooi is, te beïnvloed om sy maatskappy te bevoordeel.