Daar was ’n kort beriggie oor die begrafnisreëlings in die koerant en ek was van plan om dit by te woon, maar dit het skeefgeloop. Ek moes laat die oggend inkom middestad toe vir ’n ete-afspraak met ’n besoekende skryfster en kon die begrafnis as voorwendsel gebruik om die vroumens vroegtydig af te skud: een van die roomkoek-etende dames wat oor bloed, trane en ongehude moeders skryf en ’n hoed opsit vir afsprake; met ’n leserskring van tienduisende, en daarom onmisbaar vir ons tydskrif. Gevolglik was ek klaar nie in ’n goeie luim toe ek, ’n kwartier laat, van my parkeerplek af begin aanstryk in die rigting van die Carlton-sentrum nie. Ek was afgetrokke, en eers in die omgewing van die Hooggeregshof het iets tot my deurgedring. Ek het geaarsel, en opgekyk, en gaan staan. Wat was dan aan die gang? Eers ná ’n rukkie het dit my getref: die stilte. Dit was asof die gewone middestadgedruis om my weggesak het. Oral het mense stilgestaan. Motors het nie meer gery nie. Asof die hart van die stad in ’n doodskramp opgehou klop het: asof ’n ontsaglike hand in dié borskas ingegryp en die hart in ’n dodelike greep vasgevat het. Tog wás daar geluid, en juis iets soos ’n hartklop – ’n lae gedreun, byna te laag vir die oor om op te vang, asof dit direk deur die vlees en gebeente in die liggaam geïnsinueer word. Soos ’n onderaardse rammeling, maar anders as die mynskokke wat mens daagliks in Johannesburg waarneem. Naderhand het ons beweging ook gewaar. Onder van die stasie se kant af het ’n trae wal van mense in die straat aangekom en die stilte voor hulle uitgestoot: ’n dowwe, onkeerbare falanks van swartes. Hulle het nie geskreeu nie, daar was geen rumoer nie. Maar dié in die voorste linies het met hul gebalde vuiste in die lug geloop, soos takke en dryfhoute wat uitsteek bo die oppervlak van ’n swaar aankomende vloed.
Ons was darem albei te goed opgevoed vir so iets; en ons het albei – sy dit dan seker om verskillende redes – Ben se posisie tussen ons gerespekteer. Maar dit gebeur tog soms dat mens skielik op ’n bepaalde, ontsenuende manier ’n vreemdeling „herken” – sê maar as gelyke, as maat, as bondgenoot, iets dergeliks. Dit gebeur nie rasioneel nie. Dit is intuïtief, dis ’n ngewande-reaksie. Iets soos ’n geluidlose noodkreet wat beantwoord word. So was dit met Susan destyds. Tensy dit nou weer die veelskrywer is wat op loop sit. Ek is eenvoudig nie gewoond aan dié soort bestekopname nie; fiksie kom soveel vlotter as die brute, onbehoorlike waarheid. Uit die staanspoor was sy die volmaakte gasvrou, beskerm deur ’n ondeurdringbare muur van vriendelikheid. Sy het alles in die huis self gedoen, want sy kon glo nie klaarkom met bediendes nie. End-uit het sy die keurigheid gehandhaaf: die oopgeslane lakens saans, die yshouertjie by die waterkraffie, die blommerangskikking op die skinkbord waarop sy soggens my ontbyt kamer toe gebring het. Selfs op daardie vroeë uur was sy foutloos gegrimeer; die suggestie van die sagste klamte op haar lippe, oogskadu en maskara wat die intensiewe blou van haar oë benadruk het, haar krullerige blonde hare in ’n beheerste kapsel. Die laaste paar dae voor my vertrek was sy gemakliker, tuiser. Ben het hom gewoonlik laterig, voor slaaptyd, ’n rukkie in sy studeerkamer teruggetrek. Dié was ingerig in wat klaarblyklik vroeër die bediendekamer in die agterplaas was. Dit kan wees dat hy saans nog voorbereiding vir die volgende dag moes afhandel; maar my vermoede is dat hy net ’n halfuurtjie stilte wou hê, selfgenoegsaamheid of heelheid, tussen die boeke en vertroude goed om hom, elk op sy plek. Dan het sy vir my ’n laaste koppie koffie kamer toe gebring en ’n keer of wat op die voetenent kom sit en ’n rukkie gesels. Die Vrydagaand was daar een of ander skoolfunksie aan die gang en na regte moes hulle albei soontoe gaan. Maar Susan het die middag al aangekondig dat sy nie lus voel vir „die vervelige ou affêre” nie. „Buitendien,” het sy gesê, „het ons ’n gas.” „Ek is seker hy sal nie omgee om een aand alleen te bly nie.” Ben het na my gekyk. „Dis nie asof hy ’n vreemdeling is wat getrakteer hoef te word nie.” „Ek sal met plesier bly,” het ek bevestig. „Ek sou in élk geval nie gegaan het nie,” het Susan volgehou, met ’n suggestie van ’n keiharde wil onder die effens geaffekteerde musikaliteit van haar stem. Hy het nog eers, soos gewoonlik, die kinders in die bed gesit voor hy die aand weg is: die twee fraai blonde dogtertjies, albei variasies van hul ma – Suzette, as ek reg onthou, nege; en Linda sowat vyf. Ten spyte van my versekering dat ek doodtevrede sou wees met ’n stuk brood en kaas of iets dergeliks, het Susan vir ons ete voorberei en die tafel so formeel soos gewoonlik gedek, kerse en silwer en al. Ons het baie lank aan tafel bly sit. Ek het ons glase bly opvul en ’n nuwe bottel gaan haal toe die eerste leeg was; later likeur. Een of twee keer het sy ’n hand oor haar glas gehou as ek wou skink, maar naderhand nie meer moeite gedoen nie. Ongetwyfeld het sy te veel gedrink. Een van haar skouerbandjies het oor ’n bruingebrande skouer afgesak en sy het nie moeite gedoen om hom terug te stoot nie. Soms het sy een hand se vingers deur haar hare gestryk, ’n gebaar wat algaande kenmerkend van haar geword het; en soos die aand verdiep het, het haar kapsel losser geraak. Nie deurmekaar nie, net sagter. Mens merk by so ’n geleentheid klein dingetjies op. Die sensualiteit van ’n lipstifvlek op die wit damas-servet. Die kerslig wat skitter op haar ring as sy haar linkerhand beweeg. Die welwing van haar nek.
Vogtigheid op die swelsel van ’n onderlip. ’n Gesprek wat op soveel maniere by woorde verby of agter woorde om gevoer word. Ek kan nie voorgee dat ek sonder meer kan onthou waaroor ons gepraat het nie. Dis ook al sewentien jaar gelede. Maar iets van die gees en rigting van die aand wel. Dit was toe al laterig. Die wyn het ’n effense blos oor haar wange gebring.