PressReader - Beeld: 2018-08-13 - ‘Lang pro­ses lê voor’
‘Lang pro­ses lê voor’
3 pla­se op lys glo ‘vrot van steen­kool’
Beeld - 2018-08-13 - Nuus - E­li­se Tem­pel­hoff
Die re­ge­ring kan grond nie som­mer net ont­ei­en nie.
So het An­ne­li­ze Cros­by, A­gri SA se regs­ver­teen­woor­di­ger, gis­ter ge­sê oor die ge­wraak­te lys waar­op die na­me van so­wat 200 pla­se ver­skyn wat glo in die vi­sier van die de­par­te­ment van lan­de­li­ke ont­wik­ke­ling en grond­her­vor­ming is vir ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding.
Cros­by sê A­gri SA sal al­les in sy ver­moë doen om die ak­ku­raat­heid van die lys vas te stel.
Sy sê ’n baie lang pro­ses moet ge­volg word voor­dat die staat grond kan ont­ei­en en die mi­nis­ter van lan­de­li­ke ont­wik­ke­ling en grond­her­vor­ming moet eers aan vier wet­te vol­doen.
Die eer­ste is die Re­s­ti­tu­sie­wet, waar­in daar dui­de­lik ver­wys word na ver­goe­ding. Daar moet ook vol­doen word aan die Huur­ar bei­ders­wet. In al­bei dié wet­te moet die ei­e­naar voor­af be­wus wees van die ont­ei­e­ning. “As ’n mens kyk na die na­me van die pla­se wat op die lys ver­skyn, lyk dit nie as­of e­ni­ge grond­ei­e­naar be­wus is van die be­oog­de ‘ont­ei­e­ning’ van sy grond nie,” sê sy.
Die der­de wet wat ter spra­ke is, is die Wet op die Uit­brei­ding van Se­ker­heid van Ver­blyf­reg. Dit kan net in uit­son­der­li­ke ge­val­le ge­bruik word om grond te ont­ei­en en net as die grond­ei­e­naar wer­kers van sy plaas af­sit.
Die vier­de wet waar­aan vol­doen moet word, is die Wet op die Voor­sie­ning van Grond en Bystand. Hier is meest­al staats­grond ter spra­ke.
Cros­by sê dit is nood­saak­lik dat se­ker­heid so gou moont­lik ge­kry word oor die be­gin­sels en die tyd­perk waar­in die re­ge­ring die pro­ses wil af­han­del.
François Wil­ken, pre­si­dent van Vry­staat Land­bou (VL), sê die ANC wil net e­mo­sie saai met die pla­se wat hy blyk­baar wil ont­ei­en lank voor­dat die pro­ses be­gin om art. 25 van die Grond­wet te ver­an­der.
“Die ANC is in ’n on­ge­loof­li­ke des­pe­ra­te oor­log met hom­self. Hy skiet uit die heup en tree bui­te die rig­lyn van die wet op.”
28 pla­se in die Vry­staat is op die lys en VL gaan die kwes­sie in­drin­gend op sy kon­gres dié week in Bloem­fon­tein be­spreek. Die pro­ses is on­wet­tig aan­ge­sien die ANC die be­staan­de Wet op Ont­ei­e­ning heel­te­mal ig­no­reer, sê hy.
Na wat ver­neem word, grens drie pla­se wat op die lys ver­skyn – Fo­rel­wa­ter, Ber­gen­dal en S­teyns­plaas – aan ’n reu­se-steen­kool­myn wat deur die myn­groep Um­sim­bi­thi na­by Bel­fast be­plan word.
As die myn goed­ge­keur word, sal dit weers­kan­te van die N4 lê. S­teyns­plaas is glo “vrot van die steen­kool” en nog nie deur Um­sim­bi­ti uit­ge­koop nie.
Dié myn word ver­bind met pres. Cy­ril Ra­map­ho­sa en sy swa­er Pa­tri­ce Mot­se­pe, ei­e­naar en hoof van A­fri­can Rain­bow Mi­ne­rals (ARM).
Lin­da Pa­ge, ’n woord­voer­der van die de­par­te­ment van lan­de­li­ke ont­wik­ke­ling en grond­her­vor­ming, sê die de­par­te­ment dra geen ken­nis van die lys nie. “Wie ook al sul­ke in­lig­ting ver­sprei, moet hul­le daar­van weer­hou om­dat dit on­ver­ant­woor­de­lik en fei­te­lik in­kor­rek is.”
Don­ker wol­ke pak saam oor grond­be­sit in Suid-A­fri­ka. Die uit­lek van ’n lys van so­wat 200 pla­se wat die re­ge­ring glo van plan is om son­der ver­goe­ding te ont­ei­en, het gis­ter tot pa­niek in die land­bou ge­lei en reg­stap­pe gaan volg. Hier pak don­ker wol­ke die na­week in die Suid-Vry­staat saam ter­wyl ’n kou­e­front oor die bin­ne­land be­weeg het en y­si­ge toe­stan­de, re­ën en sneeu op die ber­ge tot ge­volg ge­had het.