Die storie agter ‘Dr Zhivago’ | Netwerk24
Deur André Krüger 25 Mei 2020 05:01
Pasternak was ’n geëerde digter in die destydse Sowjet-Unie, maar uit voorlesings van die manuskrip van die toe nog onvoltooide Zhivago kon die Stalinistiese regering merk die boek was nie ’n verering van die revolusie van 1917 nie, nog minder ’n lofgesang vir die “werkersparadys” wat daarop gevolg het.
Doctor Zhivago is ’n liefdesverhaal, op ’n groot doek geskilder, wat handel oor Zhivago en Lara en afspeel teen die agtergrond van die Eerste Wêreldoorlog, die Russiese Revolusie en die daaropvolgende burgeroorlog.
As gevolg van die inhoud weier Russiese uitgewers om dit te publiseer. Die manuskrip word uitgesmokkel en in 1957 in Italië gepubliseer. Wydlopend vertaal, word dit ’n wêreldwye treffer. In 1958 word die Nobelprys vir letterkunde aan Pasternak toegeken, maar die Sowjet-regering maak dit duidelik sou hy die prys aanvaar en na Oslo reis om dit te ontvang, hy nie weer sou mag terugkeer na sy geboorteland, sy vrou, kinders of sy minnares nie. Hy was gebroke omdat hy die prys moes weier en hy sterf pas twee jaar later.
Die CIA het die boek uitgebuit as ’n waardevolle propaganda-instrument. Hulle het baie eksemplare gedruk en dit in die geheim agter die Ystergordyn versprei.
Prescott vertel die verhaal vanselfsprekend deur die belewenis van die ware Pasternak, maar wat die boek uitsonderlik maak, is dat die meeste van die gegewe kom van vrouekarakters. Veral twee fiktiewe vroue, Irena Prozdhova en Sally Forrester, albei CIA-tiksters wat spioene word, asook die ware Olga Ivinskaya, Pasternak se minnares, vertel die verhaal tydens ’n era waarin vroue minder gesien en gehoor is in die openbare lewe en ook die spioenasiewêreld. Baie vroue het toe pas vir die eerste keer ekonomiese vryheid gesmaak tydens die Tweede Wêreldoorlog, toe hulle werk moes doen wat mans vroeër gedoen het, net om ná vredesluiting dadelik weer huis toe gestuur te word.
As debuutroman is die boek nie sonder foute nie. Dit dra effe swaar aan inligting, maar dit is ongetwyfeld verrykend om die verhaal te ervaar deur middel van karakters wat bloot weens hul geslag deur die samelewing gedwing is om onderdanige rolle te speel.
Die skrywer sê haar ma was versot op David Lean se fliekweergawe van Doctor Zhivago, met die weergalose Julie Christie as Lara, en het haar na die karakter genoem.
Die boek is eers in 1988 in die Sowjet-Unie gepubliseer.
André Krüger is ’n skrywer en boekhandelaar van Stellenbosch.