Nicolaas Petrus van Wyk Louw (11 Junie 1906 – 18 Junie 1970) was 'n letterkundige en professor aan die Gemeentelike Universiteit in Amsterdam en die Universiteit van die Witwatersrand. Hy was 'n Afrikaanse filosoof, digter, dramaturg en skrywer en die enigste persoon wat die Hertzogprys in drie genres gewen het, naamlik digkuns, drama en kritiese prosa.
18 Junie 1970 (op 64)
Nicolaas Petrus van Wyk Louw, die ouer broer van W.E.G. Louw, is op 11 Junie 1906 in sy ouerhuis op Sutherland gebore as tweede van vier seuns van die prokureur Bismarck von Moltke Louw (14 Julie 1874 – 14 April 1949) en Martha Hendrina Johanna Frederika (Poppie) van Wyk (12 Maart 1882 – 28 Julie 1970), dogter van 'n bekende boer in die distrik. Hy word vernoem na sy grootvader aan moederskant. Sy ouers is op 8 Junie 1904 op Sutherland in die magistraatshof getroud. Sy broers is Jacobus Adriaan (Koos) (1905–1970), Bismarck von Moltke (1909–1945) en William Ewart Gladstone (1913–1980), laasgenoemde die bekende digter W.E.G. Louw. Die huis in Jubileestraat waar die gesin gebly het, word later as gevolg van sy en sy broer W.E.G. Louw se belang in die letterkunde as museum verklaar. Aanvanklik gaan hy vanaf 1911 skool op sy tuisdorp, waar Engels die medium van onderrig is. Op skool is hy deurentyd die jongste kind in sy klas en staan desondanks gereeld eerste. Sy fotografiese geheue bring hom per geleentheid in die moeilikheid wanneer sy onderwysers hom daarvan verdink dat hy afskryf in die eksamen, omdat hy sy antwoorde woordeliks soos in die handboek weergegee het. Hy is so begaaf as pianis dat sy familie selfs van mening is dat hy van musiek 'n loopbaan sou kon maak. Toe die gesin in Desember 1920 na Kaapstad verhuis, word hy vanaf 1921 by die eweneens Engelstalige South African College School ingeskryf. Die verhuising is egter nie 'n volslae breuk met sy plattelandse verlede nie, aangesien hulle huis in Sutherland eers in 1925 verkoop word, sy pa steeds vennoot in die prokureurspraktyk op die dorp is en die kinders vir etlike jare steeds vir die somer en wintervakansies sou terugkeer na familie in die distrik of die naburige Calvinia-distrik.
Na sy matrikulasie in die eerste klas aan die einde van 1922 studeer hy vanaf 1923 aan die Universiteit van Kaapstad. Aan die begin van 1924 is hy (slegs sewentien jaar oud) vir 'n kwartaal onderwyser in die plaasskool op Soetwater, waar Anna M. Louw se moeder die onderwyseres was en vir hierdie kwartaal kraamverlof geneem het. In 1925 behaal hy die B.A.-graad met Duits, Afrikaans-Nederlands en Latyn as hoofvakke. Ander vakke wat hy neem sluit in Dierkunde, Psigologie, Engels en Etiek. Hy word in 1926 aangestel as tydelike assistent vir Afrikaans-Nederlands terwyl hy die M.A.-graad in Duits en Afrikaans-Nederlands volg. Hy word in hierdie jaar 'n lid van die toneelvereniging van die universiteit. Aan die einde van die jaar skryf hy egter slegs die eksamens in Duits om die M.A.-graad te behaal. In 1927 gee hy onderwys in Duits en Engels aan die Paul Kruger Hoërskool op Steynsburg in Noordoos-Kaapland en speel hier 'n hoofrol in die opvoering van die komedie Die stoplap van Walter Spiethoff. In 1928 keer hy terug na Kaapstad om die B.Ed.-graad te voltooi. Om te voldoen aan die vereistes van hierdie graad lewer hy ook 'n skripsie in oor The development of agricultural, industrial and technical education for Europeans in South Africa. In hierdie tyd leer hy ook Frans aan, sodat hy 'n goeie leeskennis van hierdie taal opbou. In 1929 word hy tydelike en die jaar daarop permanente lektor in Opvoedkunde aan die Universiteit van Kaapstad, 'n betrekking wat hy tot einde 1949 beklee. Izak van der Merwe (Boerneef), M.I. Murray, Marthinus Versfeld, J. du P. Scholtz en I.D. du Plessis is van sy kollegas aan die universiteit.
In die vroeë dertigerjare maak Louw kennis met Anna Neethling-Pohl wanneer sy en haar man, dr. Chris Neethling, hulle bure in Vredehoek word. So word sy belangstelling in die teater weer geprikkel. In 1934 is hy stigterslid van die Kaapstadse Afrikaanse Toneelvereniging (K.A.T.), waarvan hy saam met H.A. Mulder en Queenie Fagan, A.M. Viljoen, Anna Neethling-Pohl, M.I. Murray, Boerneef, Herman Rooseboom en Jacques Malan die eerste bestuurslede is. Die doel van die K.A.T. is om die Afrikaanse toneel deur opvoerings, besprekings en vertalings te bevorder, 'n toneelbiblioteek en 'n teater met die nodige fasiliteite op te rig en die Afrikaanse Eisteddfod te ondersteun. Louw tree ook soms vir die K.A.T. in dramas op, onder andere 'n rol in J.F.W. Grosskopf se As die tuig skawe.
Wanneer hy in 1948 'n eredoktoraat van die Universiteit van Utrecht verkry, onderneem hy en sy vrou terselfdertyd 'n uitgebreide reis van agt maande in die buiteland. Hulle vertrek op 13 Julie 1948 per vliegtuig vanaf Johannesburg na Amsterdam (met 'n stop by Leopoldstad in die destydse Belgiese Kongo) en arriveer op 14 Julie 1948. Met Amsterdam as basis besoek hulle ook plekke soos Haarlem en Hilversum. Dan is hulle na Vlaandere in België, waar hulle onder andere Duinkerken, Brugge, Oostende en Veurne aandoen. Hiervandaan gaan hulle na Engeland en Wallis en keer dan terug na Nederland vir die gradeplegtigheid op 20 September 1948. Hulle deurkruis Nederland hierna en Louw gee op verskeie plekke lesings, onder andere in Utrecht en Amsterdam. Hulle besoek ook onder andere Groningen, Friesland, Bergen, Hoorn, Den Haag en Rotterdam. In November vertrek hulle na Frankryk en keer dan terug na Nederland vir die laaste twee maande van hulle reis, waartydens hulle ook 'n besoek maak aan koningin Juliana. Op 7 Februarie 1949 vertrek hulle terug na Suid-Afrika.
Na die dood van C.M. van den Heever in Julie 1957 ontstaan 'n vakature as hoof van die Departement Afrikaans-Nederlands aan die Universiteit van die Witwatersrand. Voelers word na Louw uitgestuur om aansoek te doen om die pos, met die versekering dat hy wel die pos aangebied sal word as hy sou aansoek doen. In November 1957 verneem hy dat hy op die kortlys is saam met twee ander kandidate, wat waarskynlik Abel Coetzee en P.J. Nienaber was. Hy vertrek op 11 Desember 1957 na Suid-Afrika vir die onderhoud en keer na Nederland terug op 15 Januarie 1958. Die pos word hom aangebied op 30 Desember 1957 en hy aanvaar dit op 2 Januarie 1958, waarna hy uit sy pos in Nederland bedank. Hy trek dan in Julie 1958 terug na Suid-Afrika en neem sy pos aan die begin van die tweede kwartaal op. Aanvanklik bly hy in 'n woonstel in Hillbrow. Na die aankoms van Truida met Peter en Reinet in Januarie koop hulle in Februarie 1959 'n huis in Parkview. Sy intreerede lewer hy eers in 1959 onder die titel Oor moeilike literatuur: die 'verwysingsmoeilikheid'. Op 13 November 1961 het hy 'n hartaanval, wat sy gesondheid 'n knak gee en hom vir die res van sy lewe met veel minder energie laat. Verdere verdriet tref hom wanneer sy dogter Ria op 21 April 1964 oorlede is weens 'n longaandoening waaraan sy geruime tyd gely het.
Louw (regs) by twee Nederlandse digters, Adriaan Roland Holst (links) en Jan Greshoff.
Adam Small vertaal van sy gedigte in Engels en dit word in 1975 as Oh wide and sad land gepubliseer, terwyl Anthony Dawes Raka in Engels en W.A. Kellner Raka in Duits vertaal. Ander vertalers van sy werk sluit in Guy Butler, William Branford, Anthony Delius en C.J.D. Harvey. Na sy dood word sy Versamelde gedigte in een band byeengebring en sy seun Peter stel later 'n keur saam uit sy korter poësie, wat hy onder die titel Verborge vuur publiseer, asook 'n keur uit sy meer toeganklike gedigte onder die titel Die mooiste van Van Wyk Louw (sic). Sy gedigte word in 'n groot aantal versamelbundels opgeneem, waaronder Groot verseboek, Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte, Uit ons digkuns, Digters en digkuns, Afrikaanse versameling, Afrikaanse ballades,Digters en digsoorte, Woordpaljas, Afrikaanse verse, Ons jongste letterkunde, Digterstemme, Die junior digbundel, Junior verseboek, Nuwe Kleinverseboek, Die dye trek die dye aan, Miskien sal ek die wingerd prys, Liggaamlose taal, Uit ons letterkunde, My Afrikaanse verseboek, Die goue vreugde, Tussen die engtes, Voorspraak en Faune. Hy publiseer sy gedigte ook in etlike ander publikasies en tydskrifte, insluitende Standpunte en Kol. Saam met D.B. Bosman, N.P. van Wyk Louw en Jan Greshoff stel hy die bloemlesing Tussen die engtes (1940) saam met die doel om Nederlandse skrywers tydens die Duitse besetting te steun, terwyl Treknet 'n keuse uit Afrikaanse digters se werk is wat hy met medewerking van Ernst Lindenberg saamstel.
Na W.E.G. Louw se dood oorhandig sy weduwee in 1988 sy dokumenteversameling in bruikleen aan die Universiteit van Stellenbosch en hieruit stel J.C. Kannemeyer en medewerkers later, sonder die Louw-familie se toestemming, die bundel Ek ken jou goed genoeg saam, waarin die briefwisseling tussen N.P. van Wyk Louw en W.E.G. Louw tussen 1936 en 1939 gepubliseer word, vergesel van 'n inleiding deur Kannemeyer. Hierdie publikasie lei daartoe dat familie van die broers 'n onsuksesvolle aansoek by die hooggeregshof in Kaapstad indien om verspreiding van die boek te stop, op grond daarvan dat die publikasie ingedruis het teen Louw se destydse uitdruklike verbod op die volledige, ongeredigeerde publisering van sy private briewe. Die rede vir die polemiek is die simpatie wat daar veral uit N.P. van Wyk Louw se briewe blyk vir die nasionaal-sosialistiese beleidsrigtings van die Duitse regering onder Hitler, asook die argwaan wat beide broers toon teenoor die rol van Jode in Suid-Afrika. Gelees teenoor die algemene agtergrond van sy tyd, die feit dat die briewe geskryf is voor Hitler se ergste vergrype en die ouderdom van die broers (albei is steeds in hulle twintigs), is hulle sentimente egter nie werklik radikaal nie en het beide se latere geskrifte afdoende bewys gelewer van hulle sobere oordeel oor sake van die dag. Veral Louw word inderdaad beskou as filosoof in sy uitsprake oor rasseverhoudinge in Suid-Afrika, veral tussen wit en bruin. Die briewe is verder van groot waarde vir 'n beoordeling van die broers se letterkunde en kunsbeskouing en bevat insiggewende kommentaar oor die Europese en Afrikaanse literatuur van die tyd. Hierdie eerste bundel word opgevolg deur Briewe van W.E.G. en N.P. van Wyk Louw 1941–1970, eweneens geredigeer en van 'n inleiding voorsien deur J.C. Kannemeyer. Hierdie korrespondensie gee 'n besonder insiggewende blik op die kultuurlewe van die Afrikaners van die tyd, veral soos dit uiting vind in toneelopvoerings. Waar die eerste bundel verskeie verwysings na die Nazi-filosofie bevat, is hierdie bundel se behandeling van die Tweede Wêreldoorlog veel meer ingestel op die plaaslike politiek en veral die stryd tussen die Nasionale en Verenigde Party en die oorlogsgesindes en teenstanders van die oorlog. Die broers se lojaliteit teenoor die Nasionale Party en die nasionale gedagte blyk duidelik, hoewel verskeie politieke leiers sterk onder kritiek deurloop.
Benewens die talle pryse wat sy boeke verower, word Louw by herhaling as persoon en vir sy werk vereer. In 1947 kry hy erkenning uit die buiteland wanneer hy saam met 'n paar ander Suid-Afrikaners verkies word tot buitelandse lede van die Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde in Leiden, 'n eerbewys wat in November 1949 gevolg word deur sy verkiesing as Buitelandse Erelid van die Koninklike Akademie van Nederland. Die Rijksuniversiteit van Utrecht in Nederland ken reeds so vroeg as 1948 'n eredoktorsgraad aan hom toe vir sy baanbrekerswerk op die gebied van die jong Afrikaanse letterkunde en as bewys van die verbondenheid van Nederland met Suid-Afrika. Hy ontvang verdere eredoktorate in 1966 van Rhodes-universiteit en die Universiteit van Stellenbosch, asook later van die Universiteit van Suid-Afrika en in 1968 van die Universiteit van Kaapstad. Die Hertzogprys word vyf keer aan hom toegeken en hy is die enigste skrywer wat hierdie prys in al drie die genres (poësie, drama en prosa) verower. Die hoogste toekenning van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, naamlik erelidmaatskap, word in Oktober 1963 aan hom toegeken. Die Staatspresident ken in 2005 postuum die Orde van Ikhamanga (Goud) aan hom toe vir sy bydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde en die bevordering van inheemse taalregte. In 2005 wys 'n paneel van deskundiges Tristia aan as die beste digbundel in Afrikaans en verwerf hy op grond hiervan postuum 'n toekenning van die Minister van Kuns en Kultuur.
1994 Die mooiste van Van Wyk Louw (sic, saamgestel deur Peter Louw)
Asmal, Kader en James, Wilmot. Die stem van die groot Van Wyk Louw (sic). Insig, Augustus 2002.
Boekeredaksie. Kannemeyer sê Olivier skerp stryd aan oor sy Van Wyk Louw analise (sic). Die Burger, 28 September 1994.
Botha, Danie. Van Wyk Louw is nie ou nuus in 1986 (sic). Die Burger, 7 Junie 1986.
Burger, Willie. Afrika en Afrikaans: Die beskouings van Herman Charles Bosman en Van Wyk Louw (sic). Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 40, 2003.
Cloete, T.T. Oog en hand in Van Wyk Louw se poësie (sic). Standpunte. Nuwe reeks 28, April 1960.
Conradie, P.J. Die gebruik van antieke bronne in Van Wyk Louw se 'Germanicus' (sic). Standpunte. Nuwe reeks 37, Oktober 1961.
Conradie, P.J. Kanttekening nr. 2: Van Wyk Louw en die begrip 'Tragies' (sic). Standpunte. Nuwe reeks 104, Desember 1972.
De Lange, Liezel. Van Wyk Louw vereer vir letterkunde, regte (sic). Beeld, 28 September 2005.
De Villiers, Johannes. Boek sal Van Wyk Louw se liberale reputasie skaad, sê familie (sic). Beeld, 22 Maart 2005.
Du Plessis, P.G. Van Wyk Louw: Leer by hóm van trots (sic). Rapport, 18 Junie 1995.
Engelbrecht, Eben. Van Wyk Louw se verse opgedollie as TV-'pop' (sic). Rapport, 22 September 1996.
Grobler, P. du P. Van Wyk Louw sestig jaar (sic). Lantern. Volume XV no. 4, Junie 1966.
Grové, A.P. Die gesprek en die poësie by Van Wyk Louw (sic). Standpunte. Nuwe reeks 82, April 1969.
Grové, A.P. Kanttekening: Van Wyk Louw en die begrip 'tragies' (sic). Standpunte. Nuwe reeks 96, Augustus 1971.
Meiring, Eben. Van Wyk Louw kry besonderse betekenis (sic). Die Burger, 11 Julie 1990.
Olivier, Gerrit. Van Wyk Louw en die 'deurskouings'-metode (sic). Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 31 no. 1, Maart 1991.
Pretorius, Réna. Aantekeninge by Van Wyk Louw se 'Hongarye: November 1956' (sic). Standpunte. Nuwe reeks 74, Desember 1967.
Roodt, P.H. Die ek is nie ek nie: Breyten en Van Wyk Louw (sic). Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980.
Schutte, H.J. Van Wyk Louw se besoek aan Nederland en Vlaandere gedurende 1948–1949 (sic). Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 4, November 1991.
Steyn, J.C. Van Wyk Louw: Só kan Afrikaans doodloop (sic). Die Burger, 19 Julie 1995.
Van Heerden, Ernst. Van Wyk Louw, Rilke en Picasso (sic). Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 29 no. 1, Maart 1989.
Van Rensburg, F.I.J. Die gebruik van die verboë en die onverboë adjektief in Van Wyk Louw se poësie (sic). Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 34 no. 2, Junie 1994.
Van Rensburg, F.I.J. Konfrontasie met Van Wyk Louw (1) (sic). Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 35 no. 2, Junie 1995.
Van Rensburg, F.I.J. Konfrontasie met Van Wyk Louw (2) (sic). Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 35 no. 3, September 1995.
Van Rensburg, F.I.J. Van Wyk Louw in ligter luim (sic). Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 43 no. 1, Herfs 2006.
Britz, Etienne Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2005/03/31/DB/16LDN/06.html Geargiveer 3 Februarie 2014 op Wayback Machine
Du Plessis, P.G. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/02/03/1/42.html Geargiveer 3 Februarie 2014 op Wayback Machine
Fryer, Charles Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/07/12/2/11.html Geargiveer 4 Februarie 2014 op Wayback Machine
Giliomee, Hermann Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/07/10/DB/12/hab29.html Geargiveer 3 Februarie 2014 op Wayback Machine
Jacobs, Mildred Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/onderwys/bes_9912.asp Geargiveer 2 Mei 2017 op Wayback Machine
Kombuis, Koos Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/koospens/gifappel.asp Geargiveer 3 Oktober 2018 op Wayback Machine
Lessing, Carel Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/09/22/7/6.html Geargiveer 3 Februarie 2014 op Wayback Machine
Louw, Peter Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/seminaar/peterlouw.asp Geargiveer 21 Junie 2017 op Wayback Machine
Marais, Johann Lodewyk Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/poesie/np_v_wyk100.asp Geargiveer 1 April 2018 op Wayback Machine
Rautenbach, Elmari Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/06/26/1/10.html Geargiveer 3 Februarie 2014 op Wayback Machine
PRAAG: http://praag.co.za/?p=47760 Geargiveer 28 April 2021 op Wayback Machine Leon Lemmer: 'n 'Slokkie' met NP van Wyk Louw]
Renders, Luc Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/seminaar/vanwyklouw.asp Geargiveer 21 Junie 2017 op Wayback Machine
Roodt, Dan Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/01/06/DB/8LDN/01.html Geargiveer 6 Februarie 2014 op Wayback Machine
Steyn, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2002/12/31/11/2.html Geargiveer 1 Februarie 2014 op Wayback Machine
Steyn, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1995/07/19/7/4.html Geargiveer 4 Februarie 2014 op Wayback Machine
Steyn, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/10/09/13/9.html Geargiveer 1 Februarie 2014 op Wayback Machine
Steyn, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/12/30/DB/13LDNk/03.html Geargiveer 3 Februarie 2014 op Wayback Machine
Steyn, J.C. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/1998/10/8/15/2.html Geargiveer 1 Februarie 2014 op Wayback Machine
Van Rensburg, F.I.J. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/06/16/9/2.html Geargiveer 1 Februarie 2014 op Wayback Machine
↑ Steyn, J.C. Van Wyk Louw: 'n Lewensverhaal Deel I (sic). Tafelberg-uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998.
↑ Steyn, J.C. Van Wyk Louw: 'n Lewensverhaal Deel II (sic). Tafelberg-uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998.
Grobler, P. du P.: Die tragedie van Germanicus. Van Wyk Louw sestig jaar. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 15, no. 4, Junie 1966.