Kaedi e, e kwadilwe go ya ka dikgatlhegelo tsa boitekanelo le pabalasego ya badiri mo Aforika Borwa. E ikemiseditse go tlhalosetsa bannileseabe botlhe mo makaleng a Aforika Borwa a ditiro tsa boitekanelo le tsa pabalasego Molao ka mareo a a bonolo.
Seabe sa batlhatlhobi ba boitekanelo le pabalasego ya mo ditirong ba Lefapha la Badiri se a tlhalosiwa. Ditiro le ditshwanelo tsa badiri tse molao o ba di rebolelang di a tlhalosiwa. Diabe le maikarabelo a bathapi, batlhami, baakanyetsi, baromelateng, batlamedi le barekisi a go netefatsa boitekanelo le pabalasego ya badiri a tlhagisiwa. Mo bofelong ditiro tsa baemedi le dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di a tlhaloswa.
Molao wa Boitekanelo le Pabalasego ya mo Tirong wa 1993, o batla go re mothapi a tlhagise le go tshegetsa go ya ka fa go kgonegang ka teng tikologo e e bolokesegilng ya tiro e e senang kotsi mo boitekanelong jwa badiri. Se se tlhalosa go re bathapi ba tshwanetse ba netefatsa go re lefelo la tiro le gololesegile mo dilong tse di kotsi jaaka bensini, tleloraete, ditshedinnye, dilo, ditlamelo, didirisiwa, ditsamaiso tse di ka bakang kgobalo, tshenyo kgotsa bolwetse. Fa seno se sa kgonege, mothapi o tshwanetse a itsise badiri ka dikotsi tse, ka moo di ka thibelwang ka gona le ka moo o ka dirang ka pabalasego ka gona le go rebola dikgato tse dingwe tsa tshireletso go re lefelo la tiro e nne le le babalesegileng.
Le fa go le jalo, ga go solofelwe go re e nne mothapi fela yo a rwalang maikarabelo a boitekanelo le pabalasego. Molao o ikaegile mo motheong wa go re dikotsi mo lefelong la tiro di tshwanetse tsa rarabololwa ka kgokagano le tirisano magareng ga badiri le mothapi. Badiri le mothapi ba tshwanetse ba arogana maikarabelo a boitekanelo le pabalasego mo lefelong la tiro. Makala ka bobedi a tshwanetse a supa dikotsi le go tsweletsa dikgato tsa taolo go dira go re lefelo la tiro le babalesege. Ka mokgwa o, mothapi le badiri ba amega mo tsamaisong eo mo go yona baemedi ba boitekanelo le ba pabalasego ba ka tlhatlhobang lefelo la tiro gangwe le gape mme ba begele komiti ya boitekanelo le pabalasego eo mo letlhakoreng la yona, e ka neelang mothapi dikatlanegiso.
Go netefatsa go re tsamaiso e a dira, modiri mongwe le mongwe o tshwanetse a itse ditshwanelo tsa gagwe le ditiro jaaka di tlhagisiwa mo Molaong.
Molao o o itsegeng ka Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong wa 1993 (Molao wa bo 85 wa 1993) o bopilwe ke dikarolo di le 50 tse di amogetsweng ke Palamente. Maikaelelo a Molao o ke go tlamela batho ka boitekanelo le pabalasego mo tirong kgotsa tebang le tiriso ya polante le matšhini. Go ya pele o dira tlamelo ya go sireletsa batho ba ba seng mo tirong mo dikotsing tse di tswang kgotsa tsa ditiro tsa batho ba ba mo tirong.
Melawana e e farologaneng ya ditlhogo tse di rileng e phasaladiwa ke Lefapha la Badiri nako le nako go ya ka Molao.
Molao le Melawana e ka rekiwa go tswa kwa Bagatising ba Mmuso ka sebopego sa Kuranta ya Mmuso/Kasete kgotsa ka sebopego se se tshwaragantsweng go tswa mo baphasalatsing ba ba farologaneng.
Go re go netefadiwe boitekanelo le pabalasego ya badiri go tlhomilwe batlhankedi ba porofense mo diporofenseng tsotlhe. Go fitlha fa, batlhatlhobi ba boitekanelo le pabalasego go tswa mo diofising tse tsa diporofense ba dira ditlhatlhobo le dipatlisiso mo mafelong a ditiro.
Motlhatlhobi wa Lefapha la Badiri mo nakong ya tlhatlhobo o ne a fitlhela silintara ya gase e eme fela go na le go re e ka bo e gokeletswe mo lebotaneng kgotsa mo pilareng.
Ka tlwaelo ditlhatlhobo di a rulaganngwa go ya ka dipalopalo tsa kotsi, go nna teng ga dilo tse di kotsi jaaka tiriso ya bensini mo matlhatswetsong kgotsa tiriso ya dimatšhini tse di kotsi mo lefelong la tiro. Ditlhatlhobo tse di sa rulaganngwang mo letlhakoreng le lengwe di diriwa ka tlwaelo go tswa mo dikopong kgotsa mo dingongoregong tsa badiri, bathapi kgotsa ditokololo tsa setshaba. Dingongorego tse kgotsa dikopo di tsholwa mo sephiring.
Mo lebakeng la matshosetsi a kotsi, motlhatlhobi a ka thibela kgato e e rileng, tiro kgotsa tiriso ya matšhini kgotsa sediriswa ka tiriso ya kitsiso ya thibelo.
Ga go motho yo a tshwanetseng a kgathologa diteng tsa kitsiso ya go nna jalo mme tiragatso ya yona e tshwanetse ya diragala ka bonako.
Fa tshiamelo ya molawana e tlotswe, motlhatlhobi a ka nne a naya badiri kgotsa mothapi kitsiso ya tlolo. Tlolo ya Molao e ka baka tshekiso ya ka bonako, mme mo lebakeng la tlolo ya molawana, mothapi a ka newa tshono ya go siamisa tlolo mo nakong e e tlhomilweng e e totobaditsweng mo kitsisong mme ka tlwaelo ke malatsi a le 60.
Fa dikgato tsa boitekanelo le pabalesego tse mothapi a di dirileng di sa kgotsofatse tshireletso ya boitekanelo le pabalasego ya badiri, motlhatlhobi a ka batla go re mothapi a tlhome dikgato tse di tshwanetseng thata. Kitsiso ya tokafatso e e tlhalosang dikgato tsa paakanyo jaanong e newa mothapi.
Batlhatlhobi ba lefapha ba tlhatlhobile kgosomano ya Letsibogo la Coega kwa go suleng batho ba le 2 mme ga gobala ba le 23.
Go kgontsha motlhatlhobi go dira tiro ya gagwe, a ka nne a tsena mo lefelong lengwe le lengwe la tiro kgotsa moago o mo go ona go dirisiwang dimatšhini kgotsa dilo tse di kotsi mme a botsolotsa kgotsa a naya batho taelo go tlhagelela fa pele ga gagwe. Motlhatlhobi a ka kopa go re a fiwe lekwalo lengwe le lengwe, a batlisise le go dira dikgatiso tsa lekwalo leo le go batla tshedimosetso ka sengwe le sengwe se se kwadilweng mo lekwalong la go nna jalo.
Motlhatlhobi a ka tlhatlhoba gape maemo mangwe le mangwe kgotsa selo le go tsaya dikao tsa sona, le go gapa selo sengwe le sengwe se e ka nnang bosupi.
Ela tlhoko: Dithata tse di umakilweng fa godimo tsa batlhatlhobi ga di a felela.
Occupational Health and Safety, Department of Labour, Private Bag X117, Pretoria, 0001.
Mothapi o tshwanetse a dira eng go netefatsa go re tikologo ya tiro e babalesegile le go tlhoka dikotsi tsa boitekanelo jwa badiri ba gagwe?
Mothapi o tshwanetse a rebola le go tlamela didirisiwa tsotlhe tse di botlhokwa mo go direng tiro, mme ditsamaiso tsotlhe di tshwanetse tsa diriwa mo maemo a tiro a ka se ameng boitekanelo le pabalasego ya badiri. Pele didirisiwa tsa tshireletso ya sebele di ka dirisiwa, mothapi o tshwanetse go leka pele go tlosa kgotsa go fokotsa kotsi nngwe le nngwe ya boitekanelo le pabalasego ya badiri ba gagwe. Ke fela fa e le go re seno ga se kgonege fa go tshwanetseng ga dirisiwa didirisiwa tsa tshireletso.
Mothapi o tshwanetse a tsaya dikgato go sireletsa boitekanelo le pabalasego ya badiri ba gagwe kgatlhanong le dikotsi tse di bakegang go tswa mo tlhagisong, tlhamaganyong, tirisong, tshwarong, polokong kgotsa tsamaisong ya dilo kgotsa dimateriale, ka mantswe a mangwe, sengwe le sengwe se badiri ba ka golaganang le sona mo tirong.
rebola tshedimosetso e e tlhokegang, ditaelo, katiso le tlhokomelo le go ela tlhoko bokgoni jo badiri ba nang le bona.
diragatsa dikgato tse di tlhokegang tsa taolo mo kgatlhegelong ya boitekanelo le pabalasego.
modiri wa go nna jalo o tshwanetse a netefatsa go re dikgato tsa tlhokomelo di a diragatswa le go tlamelwa.
Diaparo tsa tshireletso di aparwa fela ke batho ba le babedi mme motho wa boraro o dira mo go yona tikologo eo kwa ntle ga maseke wa go sireletsa nko ya gagwe.
Mothapi o tshwanetse a bona go re modiri mongwe le mongwe o sedimoseditswe le go tlhaloganya sentle dikotsi tsa boitekanelo le pabalasego tsa tiro nngwe le nngwe e e diriwang, sengwe le sengwe se se tlhagisiwang, tlhamiwang, dirisiwang, bolokiwang, tshwariwang kgotsa se se tsamaisiwang, le sedirisiwa sengwe le sengwe, kgotsa matshini o o dirisiwang. Mothapi o tshwanetse a tlhagisa tshedimosetso ya dikgato tsa tlhokomelo kgatlhanong le dikotsi tse.
Mothapi o tshwanetse a itsise baemedi ba boitekanelo le pabalasego fa motlhatlhobi a mo itsise ka tlhatlhobo le dipatlisiso tse di tla diriwang mo lefelong. Mothapi o tshwanetse a itsise gape baemedi ba boitekanelo le ba pabalasego ka kopo nngwe le nngwe e e dirilweng ya kgololosego kgotsa kgololosego nngwe le nngwe e a e filweng go ya ka Molao. Kgololosego e raya go gololwa mo ditshiamelong dingwe tsa Molao, melawana, dikitsiso kgotsa ditaelo tse di dirilweng go ya ka Molao.
Mothapi o tshwanetse a itsise ka bonako jo bo kgonagalang baemedi ba boitekanelo le pabalasego ka tlhagelelo ya tiragalo mo lefelong la tiro. Tiragalo ke seo se diragalang mo lefelong la tiro seo motho a swang mo go sona, a gobalang kgotsa a lwalang. Gape ke go tshologa ga khemikale e e kotsi, sekao, fa formaldehyde e dutla mo tankeng (kumo ya khemikale e e dirisiwang mo madirelong) ka ntlha ya belefe e e phoso, kgotsa fa matšhini o tswa mo taolong mme o sa bolaye kgotsa go gobatsa mongwe.
Sireletsa mmele wa gago ka go apara mo dinakong tsotlhe diaparo tse di tshwanetseng tsa tshireletso ya tlhogo, diatla, mmele le maoto, jalo le jalo.
Dilo tsa bona di babalesegile mme ga di na kotsi mo boitekanelong le go diragatsa ditlhokego tsotlhe tse di tlhomilweng.
Fa sepopego kgotsa selo se tlhongwa mo lefelong lengwe le lengwe, e tshwanetse ya nna ka mokgwa o o ka se bakeng maemo a a sa babalesegang kgotsa kotsi ya boitekanelo.
Silintara ya gase e e thuntshetsng ka ntlha ya molelo.
ditsamaisong fa go ka diragala kotsi.
Fa motho yo a rekiseditsweng selo kgotsa materiale kgotsa a tlametswe ka ona a supa ka go kwala go re o tla tsaya dikgato tse di totobaditsweng go netefatsa go re selo kgotsa materiale se tla diragatsa ditlhokego tse di beilweng mme se tla babalesega kwa ntle ga go nna kotsi mo boitekanelong, ditiro tsa moromelateng, moakanyetsi, morekisi, motlamedi kgotsa motlhami se tla wela mo mothong yo a ikemiseditseng go tsaya dikgato tsa go nna jalo.
Sekao sa go dirisa sekhafoleding mo maemong a a sa amolesegeng gotlhelele le ka tsela e e kotsi.
tlhokomela boitekanelo le pabalasego ya gagwe mmogo le ya batho ba bangwe ba ba ka amiwang ke dikgato tsa gagwe kgotsa botlhaswa ba go tsaya kgato. Se se akaretsa go tshameka mo tirong.
Fa a amegile mo tiragalong e e ka amang boitekanelo jwa gagwe kgotsa ya baka kgobalo o tshwanetse a bega tiragalo eo kwa mothaping, motho yo a filweng dithata kgotsa moemedi wa boitekanelo le pabalasego ka bonakonako, mme seo se tshwanetse sa bo se dirilwe pele ga bokhutlo ba nako ya go dira.
maemo a boitekanelo le pabalasego a mothapi a tshwanetseng a a tshola mo lefelong la tiro.
ditsamaiso tse di tshwanetseng go latelwa fa modiri a golagana le dilo tse di kotsi mo boitekanelong.
Modiri a ka kopa go re ngaka ya gagwe ya kalafi ya poraefete e batlisise direkoto tsa gagwe tsa kalafo le kamego.
Fa modiri e le moemedi wa boitekanelo le pabalasego, a ka batlisisa le go tshwaela ka go kwala ka tshekatsheko ya kamego le pegelo ya kelotlhoko.
Fa modiri e le moemedi wa boitekanelo le pabalasego a ka nne a pata motlhatlhobi wa boitekanelo le pabalasego go tswa Lefapheng la Badiri mo nakong ya tlhatlhobo ya lefelo la tiro le go araba dipotso dingwe le dingwe tse motlhatlhobi a ka di botsang.
Modiri a ka tshwaela kgotsa a tlhagisa dintlha mo molaong mongwe le mongwe kgotsa maemo a pabalasego a a phasaladitsweng go ya ka Molao wa Boitekanelo le Pabalasego ya mo Tirong.
modiri o file bopaki mo Kgotleng ya Badiri kgotsa Kgotla ya Molao mo mererong e e amanang le boitekanelo le pabalasego.
Go baka kgonagalo ya maemo a a kotsi mo ntlheng ya dipolaka tse pedi mme e seng tse tlhano jaaka mo setshwantshong.
Modiri a ka dira boikuelo kgatlhanong le tshwetso ya motlhatlhobi. Boikuelo bo tshwanetse ba lebisiwa ka go kwala go Chief Inspector, Occupational Health and Safety, Department of Labour, Private Bag X117, Pretoria, 0001.
Maikarabelo a go se kgoreletse kgotsa go dirisa selo botlhaswa.
Ga go ope yo a tshwanetseng a kgoreletsa kgotsa go dirisa selo botlhaswa se se rebotsweng mo kgatlhagelong ya boitekanelo le pabalasego. Jaaka sekao, motho ga a tshwanela go tlosa sesireletsi sa pabalasego mo matšhining le go dirisa matšhini kgotsa go letla mongwe go o dirisa ntle le sesireletsi sa go nna jalo.
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ke bo mang?
Ke badiri ba leruri ba ba supilweng kgotsa ba ba kgethilweng le go newa dithata ke mothapi ka go kwala morago ga go re mothapi le badiri ba buisane le go fitlhelela tumalelano ya go re ke bo mang ba ba tla nnang baemedi ba boitekanelo le pabalasego. Ba tshwanetse ba itse mabaka le maemo mo karolong eo ya lefelo la tiro le ba le tlhophetsweng.
Go tshwanetse ga fitlhelelwa le tumalelano mo pakeng ya ofisi le ditiro tsa moemedi wa boitekanelo le pabalasego mme seo se tshwanetse sa siamisiwa gareng ga mothapi le badiri.
Go tlhatlhaganngwa ga materiale go tshwanetse ga diriwa ka mokgwa o o ka se bakeng kotsi ya modiri mongwe le mongwe.
Ke baemedi ba le ba kae ba boitekanelo le pabalesego ba ba tshwanetseng go tlhophiwa?
Moemedi a le mongwe wa boitekanelo le pabalasego o tshwanetse a tlhomelwa lefelo lengwe le lengwe la tiro le le bopilweng ke badiri ba le 20 kgotsa go feta. Ka ntlha ya moo fa go thapilwe badiri fela ba le 19 ga go tlhokege go re go tlhomiwe moemedi.
Mo lebakeng la mabenkele le diofisi go tshwanetse ga tlhomiwa moemedi a le mongwe mo badiring ba le 100 kgotsa karolo ya bona.
Sekao, moemedi a le mongwe o tshwanetse a tlhomiwa mo tiragalong ya badiri ba le 21 go fitlha ba le 100. Baemedi ba le babedi ba tshwanetse ba tlhomiwa fa go thapilweng badiri ba le 101 go fitlha go ba le 200.
Mo lebakeng la mafelo a mangwe a tiro, moemedi a le mongwe o tshwanetse a tlhomiwa mo badiring bangwe le bangwe ba le 50 kgotsa karolo ya bona. Sekao, moemedi a le mongwe o tshwanetse a tlhomiwa mo lebakeng la badiri ba le 21 go ya go ba le 50. Baemedi ba le babedi ba tshwanetse ba tlhomiwa fa go thapilweng badiri ba le 51 go ya go ba le 100.
Go ya ka mabaka, motlhatlhobi a ka batla go tlhomiwa ga baemedi ba le ba ntsi, tota le mo lebakeng la fa palo ya badiri e le kwa tlase ga 20. Sekao, sebopego sa polante se ka nna sa maemo ao mo go ona moemedi a le mongwe fela a ka se lekaneng badiri ba le 50. Motlhatlhobi a ka nne a tlhoka go tlhomiwa ga baemedi ba ba ntsi. Le fa go le jalo, fa mothapi le badiri ba dumela go ka nne ga tlhomiwa palo ya baemedi e e fetang e e laetsweng.
Baemedi ba boitekanelo le ba pabalasego ba tshwanetse ba tlhomiwa leng?
A o ntse o itse go re pabalasego ya ditsela tsa kheibole ke nngwe ya ditiro tsa mo tirong tsa motlhatlhobi wa boitekanelo le pabalasego?
Mo dikgweding di le nne morago ga go simolola ga kgwebo ya mothapi, mothapi yo a nang le badiri ba ba fetang 20, yo kgwebo ya gagwe e ntseng e dira kwa tlase ga dikgwedi di le nne ga go tlhokege go re a tlhome baemedi. Mo tiragalong, fa re naya sekao, eo mo go yona go thapiwang badiri ba setlha mo dipolaseng mme seo se baka go re palo ya badiri e fete 20 mo pakeng e e kwa tlase ga dikgwedi di le nne, go tlhomiwa ga baemedi le gona ga go tlhokege.
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ba tshwanetse ba dira leng ditiro tsa bona?
Ditiro tsotlhe tse di amanang le boemedi, tiro le katiso ya baemedi e tshwanetse ya diriwa mo diureng tsa tlwaelo tsa tiro.
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ba ka dira eng?
Baemedi ba ka supa dikotsi tse di ka nnang teng mo lefelong la tiro le go di bega kwa komiting ya boitekanelo le pabalasego kgotsa kwa mothaping.
Baemedi mmogo le mothapi ba ka batlisisa ditiragalo kgotsa dingongorego go tswa mo badiring tse di amang boitekanelo le merero ya pabalasego le go di bega ka go kwala.
Maemo a a kotsi. Sekhafoleding ga se a golegelelwa mo kagong mme diaparo tsa tshireletso ga di a aparwa.
Baemedi ba ka tlhagisa dintlha tebang le pabalasego mo lefelong la tiro kwa mothaping kgotsa kwa komiting ya boitekanelo le pabalasego mme fa dintlha tseo di sa amogelwe di ka tlhagisiwa kwa motlhatlhobing.
ka tumelo ya mothapi wa gagwe a ka patiwa ke mogakolodi wa setegeniki mo nakong ya tlhatlhobo.
Baemedi ba tshwanetse ba tsenela dikopano tsa komiti ya boitekanelo le pabalasego.
Maikemisetso a dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego ke afe?
Ditokololo di kopana go re di simolole, di tsweletse, di tshegetse le go sekaseka dikgato tsa go netefatsa boitekanelo le pabalasego ya badiri.
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di tshwanetse tsa tlhomiwa leng?
Bonnye go tshwanetse ga tlhomiwa komiti e le nngwe fa go tlhomilwe baemedi ba le babedi kgotsa go feta.
Komiti ya boitekanelo le pabalasego e bopilwe ke ditokololo di le kae?
fa go tlhomilwe dikomiti di le pedi kgotsa go feta mo lefelong la tiro, moemedi mongwe le mongwe e tshwanetse ya nna tokololo ya bonnye jwa e le nngwe ya dikomiti tseo.
Ka ntlha ya moo moemedi mongwe le mongwe e tshwanetse ya nna tokololo ya komiti. Mothapi a ka nne a ikgethela batho ba bangwe go mo emela mo komiting mme bakgethiwa ba go nna jalo ga ba tshwanela go feta palo ya baemedi ba ba tlhomilweng mo komiting eo.
Fa e le go re motlhatlhobi o akanya go re palo ya dikomiti mo lefelong la tiro ga ya lekana, a ka nne a tlhomamisa go tlhongwa ga dikomiti tsa tlaleletso.
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ba kopana go le kana kang?
Ba kopana fa go tlhokega, mo bonnyeng jwa gangwe mo dikgweding dingwe le dingwe di le tharo. Komiti e swetsa ka nako le lefelo. Le fa go le jalo, fa 10% ya badiri kgotsa go feta e tsenya kopo ya kopano kwa motlhatlhobing, motlhatlhobi a ka laela go re kopano ya go nna jalo e tshwarwe mo nakong le mo lefelong le le tlhomamisitsweng ke ena.
Ke mang a tlhomamisang tsamaiso mo kopanong?
Ditokololo tsa komiti di tlhopha modulasetilo le go tlhomamisa paka ya gagwe ya ofisi, tsamaiso ya kopano, jalo le jalo.
A dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di ka golagana le baitseanape go bona kgakololo?
Ee, dikomiti di ka tsenyeletsa batho jaaka ditokololo tsa bogakolodi ka ntlha ya kitso le bokgoni mo mererong ya boitekanelo le pabalasego. Le fa go le jalo, tokololo ya bogakolodi ga e na tshiamelo ya go bouta.
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di dira eng?
Dikomiti di dira fela ka merero ya boitekanelo le pabalasego mo lefelong la tiro kgotsa dikarolo tsa lona ka ntlha ya fa dikomiti tsa go nna jalo di tlhometswe morero oo.
Lebati la tshoganyetso la go phologa ga le a tshwanela go tlhakatlhakana le go notlelwa jaaka le.
Komiti e tshwanetse ya dira dikatlanegiso kwa mothaping ka boitekanelo le pabalasego ya badiri. Fa e le go re dikatlanegiso tse ga di bake tharabololo ya lebaka, komiti e ka dira dikatlanegiso kwa motlhatlhobing.
Komiti e tshwanetse ya buisana ka tiragalo nngwe le nngwe e e bakang kgobalo, bolwetse kgotsa loso la modiri mongwe le mongwe mme e ka e bega ka go kwalela motlhatlhobi.
Komiti e tshwanetse ya tshola rekoto ya katlanegiso nngwe le nngwe e e dirilweng mo mothaping le pegelo nngwe le nngwe e e dirilweng mo motlhatlhobing.
Ditokololo tsa komiti di tshwanetse tsa dira tiro e nngwe le e nngwe e molawana o e tlhokang mo go tsona.
Mothapi ga a tshwanela go dira diphokotso dipe go tswa mo moputsong wa modiri tebang le sengwe le sengwe se a tlhokang go se dira go ya ka Molao mabapi le boitekanelo le pabalasego.
Fa ngaka ya kalafi e tlhatlhoba kgotsa go alafela mongwe bolwetse bo e belaelang bo bakilwe ke kwa modiri yoo a thapilweng gona, ngaka ya kalafi e tshwanetse ya bega kgetse eo kwa mothaping wa modiri le kwa Motlhatlhobimogolong.
Lefelo le batho ba le 11 ba bolailweng ke molemo mo go lona ka ntlha ya go tlhoka tsela ya go phologa go nne lefelo la tiro le ne le notletswe go tswa kwa ntle.
Bathapi le badiri ba tshwanetse ba diragatsa dikaelo, dipiletsatshekong, dikopo kgotsa ditaelo tsa batlhatlhobi. Go tlaleletsa, ga go ope yo a tshwanetseng a thibela mongwe fela go dira seo.
Dipotso tsa motlhatlhobi di tshwanetse tsa arabiwa, mme ga go ope yo a patelesegang go araba potso e a bonang go re e ka nne ya mo rwesa molato. Go ithwesa molato go kaya go re o tshikhinya go re o rwala maikarabelo a tlolo molao.
Fa motlhatlhobi a batla jalo, o tshwanetse a fiwa tsotlhe tse di tlhokegang le go newa thuso e a ka e tlhokang go dira patlisiso. Motlhatlhobi a ka nne a kopa gape go re dipatlisiso di tsenelwe ke batho ba ba ka thusang motlhatlhobi ka patlisiso. Ga go ope yo a tshwanetseng go tlhapatsa motlhatlhobi kgotsa go kgoreletsa patlisiso ka maikaelelo.
modiri ga a dira go ya ka maemo a bokgoni jwa gagwe, ka mantswe a mangwe, modiri o dirile sengwe se a itseng go re o ne a sa tshwanela go se dira.
Tse di fa godimo di ama le monewa dithata wa mothapi, sekao, sapokonteraka, kwa ntle ga go re makoko a dumalane go le pele ka go kwala go re monewa dithata o tla diragatsa jang ditshiamelo tsa Molao.