Melaotshepetšo ya bokoloniale le kgethollo e ile ya hlola ka maikemišetšo seemo seo ka sona e bego e se fela go tšeela dipolelo ka moka tša mono nageng fase, e fela e be e le gape go di gatelela ka kgatelelo ya maemo a godimodimo. Seo se ile sa hlola go se lekalekanne ga dipolelo mo Seisemane le Seafrikanse di bego di fiwa maemo a semmušo mme ka fao di be di godišwa mme di tšweletšwa ka lenaneo ka kgatelelo ya dipolelo tša tlhago tša Afrika Borwa.
Molaotheo wa Repabliki ya Afrika Borwa, 1996 o kgontšha tšhomišo ya tekatekano ya tšhomišo ya dipolelo ka moka tša semmušo ka mono nageng go lebišitšwe kudu go kgodišo le tšweletšo ya dipolelo tša setšo tšeo di bego di phaetšwe ka thoko nakong yeo e fetilego. Bjalo ka naga ya dipolelo tše ntši, Molaotheo o ela seo hloko, ntle le dipolelo tše (lesometee) 11 tša semmušo, go na le dipolelo tše dingwe bjalo ka Nama, Khoi, San le Polelo ya Maswao tšeo di swanetšego go godišwa le go tšweletšwa.
Gauteng ke profense ya ditšhaba tše ntši le dipolelo tšeo di fapafapanego moo e lego gore ga se fela dipolelo tša semmušo tša Afrika Borwa tše 11 (Sepedi, Sesotho, Setswana, siSwati, Tshivenda, Xitsonga, Afrikaans, English, isiNdebele, isiXhosa le isiZulu) tšeo di bolelwago, e fela ke legae la dipolelo tše dingwe. Badiplomate ba bantši, bafalaledi, batšhabi le borakgwebo go tšwa lefaseng ka moka bao ba dulago ka Gauteng ba dirile profense ye legae la maleme a mantši a šele.
Tlhako ya Molaotshepetšo wa Polelo ya Profense ya Gauteng, yeo e nyakago kudu go hlagiša melawanatshepetšo ya phethagatšo ka mokgwa woo o šomago wa dipolelontši e tšweleditšwe ka baka la ka dinyakwa tša Molaotheo le Tlhako ya Molaotshepetšo wa Polelo ya Bosetšhaba (yeo e dumeletšwego mme le go tsenywa tirišong ka Matšhe 2003) yeo e fago tiragatšo ya ditokelo tša molaotheo mabapi le tšhomišo le tšweletšo ya dipolelo. Tlhako ya Molaotshepetšo wa Polelo ya Bosetšhaba e laela gore diprofense ka moka di hlame melaotshepetšo ya tšona go sepelelana le yona.
Tlhako ya Molaotshepetšo wa Profense ya Gauteng ke setšweletšwa sa tšhomišanommogo le batšeakarolo bao ba fapanego ka go maemo a bosetšhaba, a profense le a selegae. Batšeakarolo ba, ba akaretša Tirelo ya Dipolelo ya Bosetšhaba ya Kgoro ya ya Bokgabo le Setšo, dikgoro tša Mmušo wa Profense ya Gauteng (GPG), kudukudu Kgoro Thuto ya Gauteng, Lekgotla la Dipolelo Tšohle tša Afrika Borwa, Komiti ya Dipolelo ya Profense ya Gauteng, mebasepala e mmalwa, Lekgotlapeamelao la Gauteng le bašomi ba bantšinyana ba tša dipolelo. Tsela ye ya kgokagano e sepeditšwe ke Kgoro ya Dipapadi, Boitapološo, Bokgabo le Setšo, e thušwa ke ditsebi tšeo di fapanego mo go tša dipolelo.
Pele ga tshepetšo ya ditherišano tlhakišo ya dipolelo e dirilwe ke moabi wa tirelo yo a nago le maitemgelo a magolo lefapheng leo la dinyakišišo. Go filwe gape šedi e thata go Palo ya Batho ya 2001; tshedimošo ka go ditokomane tša molaotshepetšo tša maleba, ga mmogo le dipoelo tša tlhakišo ya dipolelo ya Gauteng.
Le ela gape šedi ya dintlha tšeo di hweditšwego ke dinyakišišo tša bosetšhaba tša leagopolelo tšeo di dirilwego ka taelo ya , Lekgotla la Dipolelo Tšohle tša Afrika Borwa ka 2001. Dinyakišišo tše di šomišitše mohlala wa magoro a maemo a maAfrika Borwa a mengwaga ya ka godimo ga 16 le go feta woo o tšerwego go tšwa go magoro ka moka a leago go tšwa dinagamagaeng le metsesetoropong. Mafelo a kgatelelo e be e le polelo ya gae le tšhomišo ya polelo ka go lefapha la praebete le tšhomišo ya go iketla, setšhabeng le seemong sa dihlangwa, polelo ya mošomo le thuto, kamogelo ya molaotshepetšo wa dipolelo le thelelo ya polelo le tsebo ya dipolelo tše di ntši.
Molaotheo o amogela thuto bjalo ka ye nngwe ya metheo ye bohlokwa ya kgodišo le tšweletšo ya tšhomišo ya dipolelo. Tlhako ya Molaotshepetšo wa Profense ya Gauteng le ela gape hloko ditaelo tša Molao wa Dikolo tša Afrika Borwa, 1996 mo mabakeng a tšhomišo ya polelo ka dikolong le ka moo Molaotshepetšo wa Polelo ka go Thuto o šetšago tikologo ya thuto.
Nepo ya Tlhako ya Molaotshepetšo wa Profense ya Gauteng ke go hlohleletša kgodišo le tšweletšo ya dipolelo tša setšo tšeo di bego di phaetšwe ka thoko ka mono Gauteng.
g Go ba le seabe ka go polokego le tšweletšo yeo e tšwelago pele ya setšo sa rena seo se humilego le boitsebo bjo bo fapanego bja ditšo h Go ba le seabe ka go temokrasi ya rena yeo e tseneletšago medu, kago ya setšhaba sa rena, ga mmogo le go bontsha ka nnete gore re mmušo wo o hlokomelago e bile o šomega.
Karolo ya 29 e hlaloša gore motho yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya go fiwa thuto ka polelo goba dipolelo tša semmušo tšeo a ikgethelago tšona ka go dihlangwa tša mmušo mo thuto yeo e diragatšwago.
Molao wa PanSALB, 1995 o hlagiša, magareng ga tše dingwe, temogo, tiragatšo le tlhohleletšo ya dipolelontši, le tšweletšo ya dipolelo tšeo di bego di phaetšwe ka thoko nakong ya pele. O hlohleletša tlhamo ya dikomiti tša dipolelo tša profense tšeo di swanetšego go godiša dipolelo ka moka ka mono nageng.
Mmušo wa Profense ya Gauteng ka go šomiša Kgoro ya Dipapadi, Boitapološo, Bokgabo le Setšo o šetše go hlamile Komiti ya Dipolelo ya Profense ya Gauteng.
Le ge Molao wa Dikolo tša Afrika Borwa (SASA) o le tshepedišong ya go fetolwa, o ntše o kgontšha Tona ya Thuto ga bjale, go ya ka Molaotheo le ka morago ga go ikopanya le Khansele ya Ditona, go bea maswanedi le maemo ao a amogelegago a molaotshepetšo wa dipolelo ka dikolong. O hlaloša gape gore makgotla a taolo ka dikolong tša mmušo a ka bea molaotshepetšo wa dipolelo wa dikolo tša wona go ya ka Molaotheo, Molao wo (SASA) le molao o fe goba o fe wo o diragatšwago ke profense.
Maikemišetšo a Molao wa Tšwetšopele ya Phihlelelo ya Tshedimošo ke go diragtša tokelo ya molaotheo go fihlelela tshedimošo ye nngwe le ye nngwe yeo e swerwego ke Mmušo, ditho tša poraebete goba batho go ya ka mapheko ao a swanetšego. Phihlelelo e bjalo ga e re fela go ikhweletša tshedimošo ka go iponagatša ka nama, aupša e swanetše go ba ka polelo ya boikgethelo bja mokgopedi ka mo go ka kgonegago.
Bjalo ka ge Šetule ya 4 ya Molaotheo e hlaloša gore polelo ke lefapha la tiragatšo ya bokgoni bja bosetšhaba le profense, Tlhako ya Bosetšhaba ya Molaotshepetšo wa Dipolelo e hlaloša gore dihlangwa ka moka tša mmušo (bosetšhaba, profense le selegae) gammogo le dihlangwa tšeo di diragatšago maatla a setšhaba goba mešomo, di tlangwa ke Tlhako ya Molaotshepetšo.
Go godiša dipolelo ka moka, diprofense di letelwa go hlama magoratšhomo a Molaotshepetšo wa tšona ao a sepelelanago le Tlhako ya Bosetšhaba la Molaotshepetšo wa Dipolelo, di ela hloko seemo sa retšene, dinyakwa le dikgahlego tša setšhaba. Tshepetšo ye e tla fetetšwa ka go mebušo ya selegae yeo e tlago hlama melaotshepetšo ya yona ya selegae go ya ka Tlhako ya Molaotshepetšo wa Profense.
Mmušo le wona o filwe mafolofolo, mo go kgonegago, go thekga lefapha la poraebete go tšweletša le go diragatša melaotshepetšo ya yona ya dipolelo go ya ka Legoratshepetšo le la Molaotshepetšo.
Molaotshepetšo wa Polelo ka go Thuto ke molaotshepetšo wa bosetšhaba wo o šomago ka go mafaphenh a thuto. Selebišwa se segolo sa wona ke go kgontšha dikgokagano go kgabaganya mellwane ya mmala, setšo, polelo le bodumedi mola ka nako e tee o hlola lefelo leo ka gare go lona go hlohleletšegago tlhompho ya dipolelo tše dingwe ntle le ya gago.
Dikgokagano tša molomo ka dipolelo ka moka tša semmušo tše 11 di tla hlomphiwa mme tša hlohleletšwa.
Molaotshepetšo wa Polelo ka go Thuto o re baithuti ka moka ba swanetše go fiwa sebaka sa go ithuta ka bonnyane polelo e tee ya tlhago, mafelo a thuto ka moka ga wona a tla fiwa nako le methopo yeo e lekalekanego, mme bolaodi bja tiragatšo ka go maemo a profense bo tla dira molaotshepetšo ka go dinyakwa tša tšwetšopele mabapi le dipolelo bjalo ka dithuto, go ya ka maswanedi a bosetšhaba.
Mellwane ya mešomo ya GLPF e akaretša dikgoro tša Mmušo wa Profense ya Gauteng (GPG), Lekgotlapeamelao la Gauteng, mebasepala yeo e elago šedi tšhomišo ya polelo ya tikologo le boikgethelo le dihlangwa ka go profense tšeo di nago le maatla a go diragatša mošomo wa setšhaba. Dikgwebo tša poraebete le ditho tšeo e sego tša mmu le tšona di tla hlohleletšwa go tšweletša melaotshepetšo ya tšona ya dipolelo go ya ka Tlhako ya Molaotshepetšo.
Seswantšho sa ka tlase se bontšha diphesente tša sebopego sa dipolelo tša gae tša Gauteng di bapetšwa le tša Afrika Borwa go ya ka Palo ya Batho ya 2001.
Dinomoro tša ka godimo di bontšha gore isiZulu ke polelo ya gae yeo e bolelwago ke diperesente tšeo di fetago tše 20% tša batho ka go profense le bosetšhaba. Go bohlokwa gape go lemoga gore Seisemane ke polelo yeo e šomišwago ga ntši ka go kgwebo le saense, se swara maemo a bone le a boselela ka go profense le bosetšhaba ka go latelana. Se se bontšha gape gore ka mono profenseng ga go na polelo ya gae yeo e lego ka godimo ga tše dingwe ka mono profenseng. Go na le seemo seo ka go sona go nago le dipolelo tša ka godimo tše hlano tšeo di bolelwago ke diperesente tša go feta tše 10 tša badudi, tšeo e lego gore ge di hlakantšhwa, di emela 70% ya badudi ba profense.
Tiragatšo ya Tlhako ya Molaotshepetšo wa Polelo ya Gauteng e swanetše go fa šedi ya tlhokomelo ya diphetogophetogo. Go lemogwa gore dipolelo tše dingwe ga di hwetše šedi go lekana le tše dingwe mo maemong a profense e fela di šomišwa go feta tše dingwe ka go maemo a mmušo wa selegae, mme ka fao, di tla hwetša šedi ka go mmušo wa selegae le ka go mešomo ya profense yeo e diragatšwago ka go maemo a selegae.
Ka 2003 Kgoro ya Dipapadi, Boitapološo, Bokgabo le Setšo e hlamile dinyakišišo tša tlhakišo ya dipolelo le dikgokagano ka go dikgoro tša Mmušo wa Profense ya Gauteng (GPG).
Tlhakišo e laetša gore bahlankedi ba bantšimo mafelong a kabelo ya tirelo (ditirelo tša ka pele), ba kgona go boledišana le baamogelatirelo ka dipolelo tša setšo tša go feta e tee go e na le Seisemane le Afrikanse le gore bontši bja bašomiši ba ditirelo tša mmušo ba rata go šomiša dipolelo tše tša tlhago. Mo sepetleleng se sengwe sa profense, bjalo ka mohlala, tlhakišo e bontšhitše gore bahlankedi ba be ba šomiša Seafrikanse 7,9% ya nako, Seisimane 36,8% ya nako gomme Dipolelo tša Babaso 58,5% ya nako.
Bakeng sa tshepedišo, maikutlo a bašomi e be e le gore direkoto, dipego le dikgokagano tša molomo di bontši e be e le Seisemane, polelo yeo e sego yeo e šomišwago kudu ka go dikgokagano tša ka mehla magareng ga bašomi.
Tlhakišo e bontšha nyakego ye kgolo ya ditirelo tša phetolelo, le bohlokwa bja go direla bašomiši ka polelo ya bona ya ka gae ka go dikgokagano tša go ngwala le tša molomo.
Ga se dikgoro ka moka tšeo di fetolelago ditokumente tša tšona tša leanotshepetšo le ge e ka ba polelo e tee ya tlhago. Le ge e le gore tekanyetšo ya ditšhelete ke lepheko, go swanetše go go ba le tshepedišo yeo e bontšhago gore go na le teko ya phetolelo, dikgoro tše dingwe di leka ka thata go phathagatša se. Mohlala, phetolelo ya Tekanyetšo ya Profense ya 2005 e be e hwetšagala ka dipolelo tše pedi tša tlhago.
Mmušo wa Profense ya Gauteng, bjalo ka ge go nyakwa ke Molaotheo le gore o tšea dipolelontši bjalo ka selo se bohlokwa, o tla hlompha mme wa godiša ditokelo tša polelo tša badudi ka moka ka mono profenseng.
Motho yo mongwe le yo mongwe o tla fiwa monyetla ka mo go ka kgonegago (go elwa hloko methopo yeo e hwetšagalago le dinyakwa tša Molaotheo), wa go šomiša polelo ya boikgethelo bja gagwe ge a ngwala goba a ikgokaganya le bahlankedi. Go ya ka pego ya tlhakišo ya ka godimo, tšhomišo ya dipolelo tša tlhago e a hlohleletšwa, eupša moo dipoelo di sa kgotsofatšego, go tla hwetšwa ditsela tša go kaonafatša seemo seo mme sa fiwa šedi.
Polelo ya go ngwala pego tša ka gare tša Mmušo wa Profense ya Gauteng (GPG) e tla ba Seisemane mme dikgatišo tša phetolelo ka go dipolelo tše dingwe tša semmušo di tla ba gona ge di kgopelwa, le mongwalo wa Braille ge go kgonagala. Mo go bonwago go le bohlokwa kudu, ditokomane tše dingwe di tla fetolelwa ka go palo e fe goba e fe ya dipolelo tše dingwe tša semmušo mme tša abiwa ntle le go letela kgopelo. Molaotlhakwa wa Gauteng o tla tšwela pele go ntšha dipego tša dingangišano ka dipolelo tše nne tša semmušo.
Seisemane se tla šomišwa mo mongwalong wa dikgokagano magareng ga dikgoro le mebušo.
Dipolelo tša go šomišetšwa dikgokagano tša ka gare le tša ka ntle e tla hlahlwa ke dipolelo tša tšhomo; go ra gore maikemišetšo le kamano ya kgokagano, go ba gona ga methopo, le badiriši bao ba lebišitšwego go tla laetša kgetho ya polelo. Tšhomišo ya polelo ya ditirelo tša ka peletše bjalo ka dipetleleng tša setšhaba, diteišeneng tša maphodisa, mafelo a tirelo ya tša leago, dikantorong tša tša dintlo Lekgotlapeamelao la Gauteng o swanetše go tiišwa, ka go ntšha diforomo ka dipolelo tša go feta tše pedi tša tlhago goba mo go tlogago go le bohlokwa e ka ba ka dipolelo ka moka tše 11 tša semmušo. Go swanetše go gatelelwa gore go ba gona ga methopo e tla ba mabaka ao a laetšafo gore go swanetše go šomiša dipolelo tše kae.
Ka go thuto, Tlhako ya Molaotshepetšo wa Dipolelo la Gauteng e lemoga polelo ya dikgokagano le go ruta ka dikolong bjalo ka ge go hlalošwa ka go SASA le Molaotshepetšo wa Polelo ka go Thuto.
Molaotshepetšo wa Polelo ka go Thuto mo maemong a profense o swanetše go lebelelwa bjalo ka karolo ya Tlhako ya Molaotshepetšo wa Dipolelo la Gauteng ka go tšweletšo ya dipolelo ka go thuto.
Dikgokagano ka go Mmušo wa Profense ya Gauteng mo maemong a boditšhabatšhaba di tla ba ka Seisemane goba ka polelo yeo e ikgethelwago ke naga yeo e amegago ka nako yeo go nyakegago ge seo se kgonagala.
Diyuniti tša dikgokagano tša dikgoro tša Mmušo wa Profense ya Gauteng (GPG) tšeo di laolwago ke Bolaodi-Bogolwane: Dikgokagano tša Mmušo le Ditirelo tša Tshedimošo ka go Kantoro ya Tonakgolo di tla šomišwa go hlahla GPG ka go mananeo ao a tlago tšwetšapele dipolelo tša semmušo le dipolelo tše dingwe go yaka Molaotheo. Kgoro ye nngwe le ye nngwe ya Mmušo wa Profense ya Gauteng (GPG) e tla hlama yuniti ya yona ya polelo.
Ngwaga ka ngwaga foramo ya dikgokagano tša GPG e tla, mo dinyakišišong tša yona, go akaretšwa tlhokomelo le tshekaseko ya tiragatšo ya tšwetšopele ya dipolelo le mananeo a tšweletšo a dikgoro tša GPG. Dipoelo di tla hlahla tsela ya tiragatšo yeo e tlago tšewa le le tokišo di tla ya ka go ba gona ga methopo.
Kgoro ya Thuto e tla godiša mme ya tšwetšapele dipolelo tša tlhago tšeo di bego di phaetšwe ka thoko nakong yeo e fetilego bjalo ka ge go hlalošwa ke (SASA) le Molaotshepetšo wa Polelo ka go Thuto.
Bjalo ka karolo ya mešomo ya yona, Komiti ya Dipolelo ya Profense ya Gauteng e tla eletša GPG mo mererong le diporotšekeng tšeo di tlago thuša ka go kgodišo le tšweletšo ya dipolelo kudu dipolelo tša tlhago tšeo di bego di phaetšwe ka thoko nakong yeo e fetilego.
Kgodišo le tšweletšo ya dipolelo di tla diragatšwa go ya ka kabelo ya tekanyetšo ya tšhelete le methopo yeo e lego gona.
Tlhamo ya dihlangwa tše dingwe le nyakego ya phihlelelo ya tshedimošo ya setšhaba ka dipolelo tša boikgethelo bja sona, mme tšhomišo ya dipolelo tša bona e tla ba le khuetšo ka go tšweletšo ya bašomi ka gare ga dihlangwa le dikgoro tša GPG ka kakaretšo.
Mo lebakeng le le telele, bašomi le baemedi ba Mmušo wa Profense ya Gauteng ba swanetše go tseba dipolelo tše dingwe goba bontši bja dipolelo tša semmušo gore ba fane ka tirelo ye hlwahlwa.
Go ra gore dikgoro di swanetše go hlahla le go tšweletša bašomi ba tšona ba ka pele gore ba kgone go ikgokaganya le setšhaba go ya ka metheo ya Batho Pele.
Ka maitekelo a boineelo a go tšweletša dipolelo tša tlhago le ditemokerafi tšeo di dulago di fetogafetoga, go tla ba bohlokwa go sekasekaleswa GLPF mengwaga ye mengwe le ye mengwe ye mehlano go hwetša kamano ya yona.