LEGAL INFORMATION BY TOPIC Business Rescue
Environmental Law Maintenance Law Constitutional Law
Juta Law - new releases BABUELLI AFRIKA BORWA English Afrikaans isiXhosa isiZulu Lena ke leqephe la hae le kentseng tlhahisoleseding ya kakaretso e matla mabapi le Babuelli le Molao Afrika Borwa. Mona o ka fumana mmuelli kapa wa fumana feme ya molao ya Afrika Borwa, ha o batla sebaka seo e leng ho sona. Mabapi le tlhahisoleseding tabeng e ikgethileng ya molao o kgetha taba eo o e batlang habobebe mme o tobetse kgetho ya hao ka hodimo. Weposaeteng ena o ka batla melao dihloohong tse ngata tsa melao. O ka fumana Melao e kahodimo ho 250 inthaneteng. Weposaete ena ke mohlodi o momahaneng wa molao o nang le dipotso tse kahodimo ho 365 tse botswang kgafetsa mabapi le molao wa Afrika Borwa. Le haeba o hloka ho ikopanya le mmuelli ka potlako kapa o tla mo hloka nakong e tlang, jwale ke nako e ntle ya ho ithuta haholwanyane mabapi le Babuelli le Molao wa Afrika Borwa. Sena se ka o thusa ho nka qeto ha o hloka ditshebeletso tsa Mmuelli! Babuelli ba bitsa bokae mme nka fokotsa tjhelete le ditjeho tsa ka jwang?
Molao o motjha wa Tshireletso ya Tlhekefetso o ka ntshireletsa jwang hore ke se ke ka hlefetswa?
Nka etsa jwang ebang ke a hleketswaa kapa ke tshosetswa molato oo ke seng ke sa o kolote?
Baemedi (ba bitswang babuelli ba ka hare lekgotleng la dinyewe le ba kgahlanong ya tshebediso ya tokelo e itseng - Engelane) bona ba bitswa ‘babuelli ba ka hare’ mme ho thwe ke ‘khansele ka hare’. Ba ikgethile hobane ba lokisa dinyewe tsa lekgotla, ba hlaha kapele ho makgotla nakong ya dinyewe lekgotleng le ahlolang le ho fana ka dipono tsa molao. Ha ba a dumellwa ho theha selekane mme ba ka sebedisa molao feela ho emela setho sa setjhaba ebang ba bolelletswe ke mmuelli wa mothoeo.Ka selemo sa 2016 ho ne ho e na le baemedii ba 7620 ba sebetsang tlasa tshireletso ya General Council Bar ya Afrika Borwa.
Babuelli (ba bitswang hore ke ba fanang ka ditshebeletso tsa molao - Engelane) mme bona babuelli ba ka ntle ho lekgotla mme ba bitswa hore ke ‘amagqwetha’ ka lereo la seQhotsa le bolelang ‘babuelli’.SeQhotsa ke puo ya seNguni. Dipuo tse ding tsa seNguni ke seZulu, seSwatsi le seTebele. Lereo ‘babueledi’ ke lereo la Setswana, Setswana ke puyo ya Sesotho. Dipuo tse ding tsa Sesotho ke Sesotho sa Borwa le Sesotho sa Leboa e leng Sepedi. Babuelli ka kakaretso ke basebeletsi ba molao ba etsang mesebetsi yohle ya molao. Ba tshwara dinyewe tsa molao, ditlelaente kapa ba itshebeletse ba le bang kapa ba kopane ba etse mekgatlwana. Ka kgwedi ya December selemong sa 2016 ho ne ho ena le 24 912 Afrika Borwa, bao bohle ba neng wela tlasa Mokgatlo wa Molao wa Afrika Borwa. Weposaete e mabapi le babuelli. Ketso ya Tshebediso ya Molao e sa tswa ho saenwa ke Moporesidente Zuma – Khansele ya Tshebediso ya molao e nang le ditho tse 7, ba 3 ho bona ba tla kgethwa ke Letona la Toka, ba tla tsamaisa porofeshene ya babuelli le baemedi tlasa marulelo a le mang – dikarolo tsa 1 le 2 tsa kgaolo ya 10 (National Forum and Transitional Provisions) di qadile ho sebetsa ka la1 Hlakola selemong sa 2015. Ditsamaisano tsa Molao wa 53 wa Babuelli wa 1979 o tla dula o sebetsa mme melao e ngotsweng ya mekgatlo ya diporofense tse nne e tla dula e le mekgatlo e laolang porofeshene ya babuelli ho fihlela LPC e sebetsa dilemng tse tharo tse tlang. Ditjeho tsa Molao Ke tjhelete eo tlelaente e lokelang ho e lefa mmuelli le moemedi. Mmuelli wa hao o tla o bolella hore bonyane o ka lebella ho lefa ditjeho tsa bokae.
Ditjeho tsa thekiso ya thepa di behwa ho ya ka sekepele sa tjhelete sa tjhelete e tsamaisitsweng ka semmuso. Ebang o ikemiseditse ho reka thepa e tsitsitseng, o ka bala tjhelete ya mmuelli wa hao, Ditjeho tsa ho Tjhentjhela Bonto ya ntlo mona:
Ditabeng tse kenyelletsang tshireletso ya setjhaba ya molao, le ho ba ke Lekgotleng la Mankistrata kapa Lekgotleng le Phahameng la Dinyewe, ditjeho di behwa e le sekepele sa tjhelete e tsepamisitsweng ka semmuso. Diphetoho tse ntjha di ngotswe ka la 23 kgweding ya Pherekgong selemong sa 2015 mme di tla qala ho sebetsa ka la24 kgweding ya Hlakola selemong sa 2015 mme o ka bala mona. Ebang tlelaente e dumela e sa lesethathong mme e na le tsebo e phethahetseng, mmuelli a ka bitsa tjhelee e kahodimo.
Ditabeng tse seng molaong (nyewe e sa fihlelleng kgotla) ditjeho e tla ba tseo o dumellaneng le mmuelli wa hao ka tsona, mme hangata ke tjhelete e bitswang ka hore (kapa karolo ya yona) e leng tjhelete eo o tla e bolellwa pele mmuelli a qala mosebetsi.
Ebang ho na le ‘leano la tjhelete’ leo le dumellaneng ka lona le mmuelli wa hao, j.kMolao wa Leano la Tjhelete wa 1997, moo mmuelli a kekeng a o lefisa tjhelete ntle le haeba o hlotse nyewe, mmuelli a ka nehwa tjhelete e ekeditsweng kapa a o lefise phesente ya tjhelete e fumanweng mothong eo a neng a mo isitse kgotla.
Melatong e meholo, mmuelli a ka o lefisa ka hora,ka letsatsi kapa tjhelete e bitswang ke bohle ho tswarana le molato kaofela – sheba karolong ya rona ya-Melato e meholo mabapi le dintlha tse ding. Nevetec ke khamphani e ikgethileng ho utulleng direkhoto tsa dinyewe tse kgolo kapa ho fumana bohlweki ba ditefikeiti, mme o ka bala tjhebokakaretso ya ditshebeletso tsa bona mona.
Ho fokotsa tjhelete ya hao ya molao le ditjeho
Haeba le buisane ka mokgwa oo tjhelete ya molao le ditjeho le mmuelli wa hao, o nkile bohato ba pele bo hlokehang ho laola tjhelete ya hao ya molao le ditjeho. Le ha ho le jwalo, ho na le dintho tse mmalwa tseo o ka di etsang nakong ya nyewe ho ithusa ho baballa tjhelete le ditjeho ka kakaretso: Itlhophise:Nakong ya puopehelo ya hao ya pele, tlisa tlhahisoleseding e ngata kamoo o ka kgonang mme o abelane ka yona le mmuelli wa hao. Ngola dipotso tseo o batlang ho di botsa mmuelli wa hao. Sena se ka o thusa ho fokotsa nako eo mmuelli a ka e qetang ho fuputsa taba ya hao le ho bokella tlhahisoleseding.
2. Ho ka etsahalang ha ke sa kgone o lefella ditjeho tsa ka tsa mmuelli? Inshorense ya molao
Boholo ba rona re tla ba le boiphihlelo ba mathata a molao nakong ya bophelo ba rona. Ebang o na le kgwao mabapi le ditjeho tsa molao, o lokela ke ho nahana ka inshorense. Legalwise ke e nngwe ya Dikhamphani tsa inshorense tse itlhommeng pele Afrika Borwa mme o ka sheba dihlahiswa tsa bonamona.
Tlahisoleseding ya Molao
Boholo ba tlhahisoleseding ya molao e ya fumaneha inthanetengntle le tlhokeho ya ho bua le mmuelli – tlhahisoleseding eo e kenyeletsa: Ho batla Khamphani, Ho etsa patlisiso ya mekitlana, Ho batla Molaodi, Ho batla Ngodiso mabapi le Mobu, Ho latela Mohlala wa Moreki le ho Laola Melato ya batho. Legal City ke e nngwe e itlhommeng pele Afrika Borwa e fanang ka tlhahisoleseding ya molao inthaneteng mme o ka bala ka tjhebokakaretso ya dihlahiswa mona.Ditshebeletso tsa Bongodi tsa Kilgetty ke e nngwe ya dikhamphani ya ditshebeletso tsa bongodi tse hodimo tsa bokgoni Afrika Borwa, ebile o ka bala ka ditshebeletso tsa bona mona.
Ba therisano mabapi le Kgwebo ya Jwala/Liquor Buzniz Consultants ke ba bang ba etelletseng pele mabapi le ngodiso ya dilasense tsa thekiso ya jwalaAfrika Borwa mme o ka bala tjhebokakaretso ya ditshebeletso tsa bona mona
Tumellano (kontraka) ya Molao Ha re kgothalletse hore o sebedise dikontraka ‘tseo o di fumanang di se di entswe’ ha o etsa tumellano ya bohlokwa e kang ho reka ho rekisa kapa ho dumella tshebediso ya thepa ya hao – o lokela ho ikopanya le mmuelli mabapi le sena.
Thuso ya Molao Africa Borwa
Thuso ya Molao Afrika Borwa e laolwa ke Molaotheo wa Rephabliki ya Afrika Borwa (Molao wa 108 wa 1996)ho fana ka thuso ya ditjeho tsa mmuso melatong e meholo le ditabeng tse fokolang bathong ba futsanehileng le ba se nang tshepo.Mona ke letoto la dikantoro tsa Thuso ya Molao wa Afrika Borwa, mme mona ke letoto la makgotla a Dinyewe a Bomankistrata.
Hobane Thuso ya Molao wa Afrika Borwa o fumana tjhelete ya lekgetho hore o e sebedisetse bafutsana, o lokela ho etsa bonnete ba hore motho ya kopang thuso o feela a futsanehile e le kannete.Sena se bitswa Teko ya Bokgoni. Motho ka mong ya kopang thuso o lokela ho bolela hore o fumana tjhelete e kae kgwedi le kgwedi e le moputso wa hae le hore motho eo o na le eng, jwaloka koloi kapa ntlo. Monao ka sebedisa leqhama lena ho fumana tlhahisoleseding ya hore ke mang ya lokelang ho fumana Thuso ya Molao wa Afrika Borwa. Mafapha a mangata diyunivesithing a fana ka thuto ya molao moo bareki ba ka tlisang ditletlebo.
Makgotla a Manyane a Ditseko- Ditletlebo tse ka fihlang ho R15 000
Ebang o na le tseko kgahlanong le motho e mong e ka fihlang ho boleng ba R15 000 (e ekeditswe ho tloha ho R12 000 ka la kgwedi ya Mmesa selemong sa 2014) o ikopanye le Lekgotla la Dinyawe la ditseko tse fokolang -Monaho na le letoto la MMD, mme a fumaneha Makgotleng a Dinyewe a Bomankistrata. O keke wa sebedisa mmuelli MMD empa o ka fumana keletso ho mmuelli ho itokisetsa nyewe ya hao. Ditshebeletso tsa MMD ha di lefellwe, empa lekgotla le tla hloka tjhelete e nyane ho buseletsa ditjeho tsa disamane le tjhelete ya Sherifi ya lekgotla.(Mona ke letoto la dikantoro tsa Disherifi). Mokhomeshenare ke yena ya tsamaisang le ho nka qeto ya hore ke mang ya phoso le ya seng phoso. Ebang tseko ya hao e ka hodimo ho R15 000 o ka tela karolo e nngwe ya tseko hore o lefe ka tlase R15 000. Mona ke tayakeramo ya tsamaiso makgotleng a manyane a tseko.
Phetho ya molao wa Moreki
Diphetho tse ngata tsa molao bareki di ka rarollwa ntle le thuso ya mmuelli. Sheba karolo ya rona ya Molaowa Moreki o hlalosang ditokelo tsa hao le hore o ka bua le mang ha o fumana bothata.
Ditaelo tsa tjhelete e hulwang moputsong wa hao (Kanishi)
Ditaelo tsa Kanishi ke ditaelo tsa lekgotla la dinyewe le hlokang hore mohiri wa motho ya nang le molato a lefe karolo ya moputso wa hae hong le phaello ho motho ya kolotwang, ena e ama batho ba dimilione tse 3 tsa bahiruwa Afrika Borwa. (balahaholwanyane) Patlisiso ya selemo sa 2012 ke feme ya molao ENS Africa e bontshitse hore bongata ba ditaelo ha di a tlwaeleha kapa ha se tsona – bahiri ba ka ikopanya le Summit Garnishee Solutions e leng bona ba tla etsa diphuputso. Mekgatlo e rarollang dikgohlano tsa molao
Mekgatlo ena e na le matla a ho thusa ho rarolla dikgohlano tsa molao. Hangata ha ho ture ho sebedisa mekgatlo ena ho feta makgotla a dinyewe mme dikgohlano di rarollwa ka potlako.
Lekgotla le ahlolang dikgohlano tsa Rente ya Matlo,le thehilweng ho ya ka Molao wa Rente ya Matlo. Sheba karolo ya
Mohirisi le Morenti mabapi le dintlha tse ding.
CCMA e thehilweng ho ya ka Molao wa dikamano tsa Mesebetsi –Sheba karolong ya rona ya Dikamano tsa Mosebetsi mabapi le dintlha tse ding.
Moahlodi wa Letlole la Penshene, le thehilweng ho ya ka Molaowa Letlole la Penshele. Sheba karolong ya rona ya Molao wa Moreki mabapi le dintlha tse ding.
Ditshebeletso tsa Mmuelli tse sa Lefellweng – Pro Bono
E seng mabapi le Mekgatlo ya diNPO e Unang tjhelete, le batho ba hlokang, (batho ba nang le tjhelete e nyane kapa ba se nang yona) ba hlokang thuso ya molao ba ka etsang kopo ya thuso ya molao, bona ba ka etsa kopo mekgatlong ya Molao ya Porofensi e tla sheba dikopo tsa bona e di romele ho Babuelli le Difemeng tsa Molaotse nang le bohlale sebakeng sa kgwao ya hao. Babuelli ba etsetsa tikoloho mosebeti ho ya ka motheo wa ho se etse tefo. Ho ya ka LSSA, ka selemo sa 2013 mekgatlo ya molao e fetiseditse ditaba tsa batho tse 2000 ho babuelli ntle le tefello. Hlokomela: O se ke wa nahana hore hobane NGO ya hao e a ameha, hoo ho bolela hore o tla thuswa mahala. Ho latela tataiso ka kakaretso ho tla ya ka mofuta wa thuso ya molao e hlokehang, hore na NGO e thehilwe ka molao, e na le bopaki ba ditatemente tsa tjhelet, hore Mokgatlo wa Molao o bone hore NGO e ka kgona ho lefella tjhelete ya ona ya molao.
O ka fumana letoto la mabitso le dinomoro karolong ya rona ya Molao wa NGO.
Tlhekefetso ya ditokelo tsa botho, kgethollo e sa lokang, puo ya lehloyo kapa tlhekefetso?
O ka ya Lekgotleng la Tekanelo - lena ke letoto la makgotla kaofela a Tekanelo a fumanwang Makgotleng a Dinyewe a Bomankistrata). Motho mang kapa mang kapa mokgatlo o ikemetseng kapa o emetseng ba bang o ka tlisa nyewe Lekgotleng la Tekanelo. Makgotla ana a na le matla a ho kopanya le ho buella, ho fana ka thibelo, ho laela tefello ya ditshenyehelo kapa ho laela motho ho kopa tshwarelo.
Ho kgeswa mabapi le tse latelang: botjhaba, bong, thobalano, kemaro, maemo a lenyalo, tswalo, dilemo, mmala, boemo ba thobalano, bokowa, tumelo, setso kapa puo. Ha ho hlokahale ho re o be le mmuelli ebang o tlisa nyewe Lekgotleng la Tekanelo. Kgethollo mosebetsing e rarollwa Makgotleng a Mosebetsi.
O ka ya Khomesheneng ya Ditokelo tsa Botho tsa Afrika Borwa (SAHRC), ho ya fuputsa mabapi le tlhekefetso ya ditokelo tsa botho. Ba ka thusa ho hlophisa hore motho a fumane mmuelli ya tla sireletsa ditokelo tsa hae, mme ya ka isang nyewe kgotla - SAHRC ke mokgatlo o ikemetseng mme e ikarabella ho Molaotheo le Palamenteng feela. Mang kapa mang a ka kenya tletlebo ho SAHRC mme o ka etsa seo ntle le Mmuelli. Ho ya ka Khomeshene diqoso mabapi le botjhaba di etsa 80% ya tse 10 000 ya tekano ya ditletlebo tseo e di fumanang.
Ebang o ikutlwa hore o kgesitswe mabapi le bong o ka kenya tletlebo ho Khomeshene ya Tekano ya Bong(CGE). CGE ke mokgatlo o ikemetseng o ikarabellang ho Molaotheo kapa Palamenteng feela. Mang kapa mang a ka kenya tletlebo ho yona ntle le ho batla
O ka ya dikantorong tsa Motshireletsi wa Setjhaba ha o batla hore ba fuputse ka tseko ya hao mabapi le e nngwe ya tse latelang: mesebetsi e fokolang ya mmuso, bahlanka ba mmuso ba hlekefetsang batho ba bang hobane bona ba okametse. Boitshwaro bo bobe ba bahlanka ba mmuso setjhabeng le bobodu ba mmuso. Motshireletsi wa Setjhaba a ka rarolla dikgohlano, mme a romele ditaba mekgatlong e meng, ka kgwedi ya Phato selemong sa 2013 tlahelo ya selemo e boletse Palamenteng hore Motshireletsi wa Setjhaba o hlahisitse hore kantoro ya hae e fumane ditletlebo tse 3377 nakong ya dilemo tsa 2012 le 2013, e leng palo e kahodimo ka 6400 ho feta selemo se fetileng mme ho tsona 22 400 e ileng ya phethwa. Lena ke leqhama la dikantoro tsa Motshireletsi wa Setjhaba.
Wili ya ho qetela le bopaki
Mokgatlo wa Molao wa Afrika Borwa mmoho le ditho tsa baemedi ba ona, selemo le selemo ba hlophisa beke ya National Wills, hong le difeme tse ngata tsa molao le babuelli moo ba fananang ka ditshebeletso tse sa lefellweng, mabapi le ditho tsa setjhaba tse batlang hore di etsetswe wili ke diporofeshenale tse nang le boiphihlelo. Sena ke boiqapelo ba bona ba naha selemo le selemo. Mona ke leqhama la weposaete ya Mokgatlo wa Molao.
Pro Scripto ke ba bang ba itlhommeng pele ho hlahloba ditokomane tsa forensiki Afrika Borwa – ebang o na le ho qeaqea kabonnete ba tokomane(e kang wili) motekeno kapa mongolo, o ka ikopanya le bona mona.
Leifo la Mehlodi ya Melao
LMM ke leifo la ikemetseng le sa fumaneng kuno le batlang ho sebedisa molao ho batlisisa toka, demokerasi le ho hlokomela ditokelo tsa moruo wa naha. Sena ba se etsetsa batho ba se nang tshepo le ba kgeswang, ho kenyelletswa mafutsana, ba hlokang mobu le ditikoloho tse bolwang ke kgethollo ka lebaka la botjhaba, maemo, bong, bokowa kapa mabaka a itseng a bodulo, moruo, le mabaka a nalane. Ba hirile babuelli ba kahodimo ho 65 mabapi le dikantoro tsa bona tse Johannesburg, Durban, Pretoria le Grahamstown mme hangata ba sebetsa mmoho le mekgatlo ya batho bodulong.
Babuelli ba Ditokelo tsa Batho BDB ke mokgatlo o ikemetseng wa ditokelo tsa botho o nang le rekhoto ditshebeletsong tsa ditokelo tsa botho le thahasello ya molao setjhabeng Afrika Borwa. BDB o sebedisa molao mme o matlafatsa demokerasi setjhabeng sa Afrika Borwa. Ho fihlela jwale o fana ka ditshebeletso tsa molao ho batho ba sa tsireletsehang ba kgeswang, ba hlokang hong le ditikoloho tse hlokang, ho batho bao e seng ba naha ena le bao e leng ba Afrika Borwa, ba etswang hampe ho feta tekano le ditokelo tsa bona tsa molaotheo. E na le Ditleliniki tsa molao Johannesburg, Pretoria le Durban, hong le dikantoro Stellenbosch le Upington.
Mokgatlo o sa lefellweng (ProBono)
Ditshebeletso tsa ProBono. Ke tse fanang ka molao o sa lefellweng ho tswa porofesheneng e ikemetseng mabapi le mafutsana. Ha Afrika Borwa e lwantshana le ho fedisa taba ya diahelo tsa kgethollo mme e tobane le bolwetsi ba bofuma, Mokgatlo wa ProBono o thusa ho fana ka ditshebeletso tse sa lefellweng ka tshebediso ya difeme tsa molao. Ke mokgatlo wa pele ebile ke wona feela naheng ena, mmotlolo wa ona o motjha o fana thuso ya molao wa dimilione tsa diranta ho tswa porofesheneng e ikemetseng ho batho hlokang tshepo le ba kgesehieng. Sepheo sa mosebetsi wa ona ha se feela ho ntlafatsa tlhokeho ya mehlodi ya molao mabapi le mafutsana, empa ke ho tsamaisa phetoho ya porofeshene ya molao ho etsa hore e ikamahanye ka botlalo le hore e sebetse ka matla ho phahamisa ditokelo tsa batho ba futsanehileng, le taolo ya molao. Tse ding tsa ditshebeletso tsa bona di kenyelleditse thuso ya molao ya mahala ditlelaenteng tse kahodimo ho 6 500 ka selemo dikantorong tsa Johannesburg le Durban, diahelo moo ditlelaente di hlokomelwang, di hlahlojwang le ho romelwa ho babuelli ba ikemetseng ho fumana thuso ya mahala ya molao le ho tshwara ditleliniki tsa mahala beke le beke mabapi le baphaphathehi, batho ba nang le mathata a matlo, ba nang le boiphihlelo ba tlhekefetso ya mapolesa, batho ba nang le mathata a molao, diNGO le di CBOs tse hlokanng thuso ya molao, le dikgwebo tse nyane tse hlokang thuso ya molao ho theha kgwebo hara tse ding.
Ho rarolla tsekaniso ntle le ho ya lekgotleng la dinyewe
Mathata a mangata a molao a ka rarollwa ntle le ho ya kgotla mme hangata sena ke kgetho e sa bitseng tjhelete e ngata mabapi le ho lefella tsekisano. Ditsela tse fapaneng tsa ho leka ho rarolla tsekisano ntle le ho ya kgotla ho kenyelletsa:
Letlole la tumellano ya tjhelete – Ho ya ka selemo sa 2004 letlole la tumellano le amohetswe e le molao ha Lekgotla le Phahameng la Boipiletso le dumella tshebediso ya tjhelete ya letlole e tswang ka ntle dikgohlanong tsa molao. Le hoja babuelli ba sa dumellwe ho nka 25% ya tefello, ha ho molao Afrika Borwa o bolelang hore tjhelete e fumanweng e lokela ho arolwa pakeng tsa batshehetsi ba tjhelete le motlalehi. Ho na le mekgatlo e mmalwa e ikemetseng Afrika Borwa e tsetelang tjhelete melaong ya dikgohlano, e rekang ditseko kapa dikahlolo, ba tsetela le ba kolotwang kapa ba tsekang kapa ba fanang ka tjhelete ya letlole, dipuisano kapa tefello ya tseko. Feme e fanang ka tjhelete ena ha e a lokela hore e be mmuelli ya tsebahalang ka ha sena se ka tlisa mathata a kgohlano ya ditakatso. E ka ba thahasellong ya mmuelli ho lefella nyewe moo monyetla wa ho hlola o fokolang, athe moo tefello e entsweng qalong e keke ya nka lehlakore le leholo la motlalehi.
Diahelo tsa Christopher Consulting di fana ka ditharollo tse matla mabapi le ditjhelete tsa tefello mme o ka bala tjebokakaretso ya ditshebeletso tsa bona mona.
Molao o tlamang wa thibelo ya nyewe - molao ona o matla o ka hlaloswa e le o mong o kenyelletsang mosebetsi wa tlhekefetso ka bongata. Pele molao ona o ka dumellwa, motho o lokela ho qala ka ho etsa kopo e atlehileng lekgotleng mme e hatiswe e le e tlamang. Molao wa pele o tlamang o ileng wa atleha o ne o tliswe ke batsamaisi ba bohobe ba neng ba tseka botsitso ba theko ya bohobe Lekgotleng la Molaotheo ka selemo sa 2013. Mme yaba ka kgwedi ya Phato selemong sa 2014 batsofe ba Transnet ba dumellwa ho tswela pele ka molao kgahlanong le mekgatlo ya mmuso e rwalang le ho tsamaisa thepa le letlole la ba lokelang ho fumana tjhelete ya botsofe e tswang mmusong. Batsofe ba fumanang tjhelete ya botsofe ba tla fumana tjhelete letloleng lena ba tla kenyeletswa molaong ona ntle le ha ba keke ba kgetha ho etsa jwalo. Top of Page
Se fete e tlwaelehileng ya mmuelli ka diphesente tse 100. Nyewe ya tseko ya tjhelete, e sa feteng diphesentse tse 25 ya paloyohle e fanwang kapa paloyohle efe kapa efe ke tlelaente kamorao ho tsamaiso ya nyewe. Tefo ya tlumellano e ka etsahala mefuteng e latelang ya ditaba:
Tseko ya molao wa melato setjhabeng, mohlala, tseko kgahlanong le Letona la Sepolesa, Bophelo, Dipalangwang le SANRAL. Ketelo ya pele ho hlahloba tseko ya hao hangata e mahala, sheba karolo ya rona ya Molao wa Kotsi ho wena mabapi le dintlha tse ding. Top of Page 4. Ke dintlha dife tse lokelang ho hlokomelwa pele ho nkwa bohato ba ho isa tseko kgotla?
Top of Page 5. Ke mefuta efe ya ditseko mabapi le ditsheyehelo mme di ka hlahlojwa jwang? Ebang o fumana kotsi, tahlehelo kapa tshenyehelo ka lebaka la ketso ya motho e mong kapa ya hlolehang ho etsa ho hong, o ka tseka ditshenyehelo kapa tefo ho tswa mothong eo, ebang o na le bopaki ba hore:
Ho tlola tekanyetso ya tokelo ya pepeneneng – kuno e entsweng ke motshireletsi e ka tsekwa (sheba Molao wa Pepeneneng) Top of Page
Ditjeho tsa Mmuelli le tlelaente e leng ditjeho tse kamorao ho ditjeho tshebedisanong ya nyewe tseo mmuelli a lokelang ho di batla ho tlelaente ya hae mabaoi le ditshebeletso tsa hae tsa boporofeshenale tse lokelang ho lefuwa ho sa kgathallwe ditlamarao tsa nyewe. Sena se kenyelletsa ditjeho tse entsweng pele ho qalwa mosebetsi. Ditjeho tseo e leng tsa mehopolo e etsahetseng pele nyewe e qaleha pakeng tsa mmuelli le tlelaente. Hopola hore sekepele sa tjhelete ya semmuso e sebetsa feela ebang ho se tumellano pakeng tsa hao le mmuelli wa hao ya hore ditjheho di tla nyoloha. Top of Page
Lena ke letoto la Makgotla a Phahameng a Nahale Baokamedi ba makgotla a Phahameng, hape letoto la Makgotla a Bomankistrata Top of Page
Thuto ha holelwe, hoo motho a kekeng a ithutela kapa a sebeletsa molao mabapi le tlhohlelletso ya ho ithuta, bala haholwanyane ka Cornelia Leonard wa Leonard Attorneys Johannesburg, ya neng a bule mosebetsi wa hae wa molao ka selemo sa 2014 a na le dilemma tse 66, le Nelson Mandela ya fumaneng legolo la hae la LLB ka selemo sa 1989 a le lemo di 69. Mabapi le tlhahisoleseding e nngwe ikopanye le Mokgatlo wa Molao wa Afrika Borwa. Top of Page
9. Mesebetsi ya nothari le khoneyansa ke eng? Nothari ke mmuelli ya atlehileng ditlhahlobong tse hlokwang, ya amohetsweng ke Lekgotla le Phahameng la Dinyewe e le nothari. Ke nothari feela ya nang le tokelo ya ho etsa, ho paka le ho hanyetsana le ketso, e kang kontraka ya kabo ya thepa pakeng tsa banyalani, dikontraka tsa takatso ya ho fana ka matla a ho arola kuno ya thepa e fokolang ya monnga yona le ho e fetola hore e be kuno e kgolo ya hae kapa ya motho e mong osele, setlamo se selelele sa tumellano le setlamo sa ditokeko tsa dintho tsa tlhaho tse epuang.
Babuelli ba dikhonveyansa ba tswellisa le ho nehelana ka setlamo sa bonto (hara dintho tse ding) le ho boloka ditokomane tsa setlamo/tumellano difaeleng tsa bopaki ba ngodiso ya thep (sheba Molao wa Ngodiso ya Thepa ), moo ho nang le rekhoto ya bohle. Thekiso ya thepa ke mofuta o ikgethileng mme ho ya ka Mokgatlo wa Molao ho na le dikhoneyansa tse 5001 Afrika Borwa. Top of Page
Molao wa sebele o thehilweng ka makala a molao a sebetsanang le ho theha, tshebetso le ho fediswa ha ditokelo le mesebetsi, mme o ka arolwa pakeng tsa molao wa bohle kapa wa sephiri. 1. Molao wa Setjhaba o busa kamano pakeng tsa mmuso le dintho tsa wona, mme o shebana le molao wa taolo, molao wa molaotheo, molao wa tsa mesebetsi le molao wa lekgetho.
2. Molao wa Sephiri o tobane le dintho tsa mmuso le kamano e pakeng ya tsona. O kenyelletsa molao wa batho le malapa, molao wa kgwebo (o kenyelletsang molao wa dikhampahni, molao wa disebediswa tseo ho ka dumellanwang ka tsona le molao wa ho putlama kgwebong (insolvency), molao wa thepa, molao wa tatellano le molao wa boitlamo (o ka arolwang e le molao wa dikontraka, molao wa tshwaro e mpe le molao wa moo ho hlokehang bopaki bo tletseng) x Mekga e kahodimo ha e kenyelletse makala kaofela a molao, athe hape ho na le makala a tsamaelanang a fapaneng a molao. Top of Page
Lekgotla la Boipiletso ba Mosebetsi: Lekgotla la Mesebetsi la Boipiletso le sebetsana le boipiletso bo tswang Lekgotleng la Mesebetsi. Ntjhafatso ya Molaotheo ya 17 e etsa hore ho se hlolwe ho etswa boipiletso Lekgotleng la Boipletso la Mesebetsi – empa batho ba ye Lekgotleng la Molaotheo le nang le boikgethelo ba ho ho fana ka boipiletso.
Makgotla a bana ba so kang ba tiya Makgotla a bana Makgotla a Lekgetho Lekgotla le ahlolang metsi Makgotla a Tekano Makgotla a morena le boramohlongwana Makgotla a fapaneng Afrika Borwa le boipiletso kapa tjhadimo ya tsamaiso
12. Mosebetsi wa Mokgatlo wa Molao ke ofe? Mokgatlo wa Molao wa Afrika ke mokgatlo o laolang porofeshene ya molao Afrika Borwa. O tlisa ditho tsa mabatowa a tsheletseng mmoho – Mokgatlo wa Babuelli ba Batsho, Mokgatlo wa Molao wa Kapa, Mokgatlo wa Molao wa Kwazulu Natal, mokgatlo wa Molao wa Diporofensi tsa Leboya, Mokgatlo wa Molao wa Freistata le Mokgatlo wa Molao wa Demokerasi ya Babuelli. Ho ya ka Molao wa Babuelli wa 1979, Babuelli Afrika Borwa ba ngodisitswe letotong la molao o thehilweng, wa mokgatlo wa molao wa porofensi le moo ba sebeletsang teng
Mabapi le babuelli ba:
Gauteng, North-West Province, Mpumalanga le Limpopo
Mokgatlo wa Molao wa Diporofensi tsa Leboya
Mababi le babuelli ba: Gauteng, North-
Mokgatlo wa Molao wa Northern Provinces
Mokgatlo wa Molao wa Freistata
Mokgatlo wa Molao wa Kwazulu-Natal
Kapa Bophirima, Botjhabela, le Kapa Leboya
Molao wa Mokgatlo
Ho ya ka Molao wa Babuelli wa 1979, Babuelli ba wela tlasa matla a taolo le tao ya mokgatlo wa porofensi moo ba sebetsang teng. Mekgatlo ya molao e sebetsa ho ya ka takatso ya setjhaba mme e lokiseditswe ho fuputsa ditletlebo tse isitsweng ho balaodi ka tumelo le matla ao ba welang tlasa ona. Top of Page
13. Molao o motjha o Thibelang Tlhekefetso o ka ntshireletsa jwang ebang ke a hlekefetswa? Molao wa Thibelo ya Tlhekefetso o qadile ho sebetsa ka la 27 kgweding ya Mmesa selemong 2013, o o dumellang ho batla taelo ya tshireletso kgahlanong le mang kapa mang ya o hlekefetsang a o tobile kapa a sebedisa media.
Nakong ya ho feta o ne o ka fumana taelo ya tshireletso lekgotleng la mankistrata kgahlanong ya Tlhekefetso ha feela e ne e le kamano pakeng tsa ba lelapa (sheba Molao wa Tlhekefetso ya Lapeng wa 1998) mme o sebetsang bathong ba neng ba beheletswe lenyalo, banyalani, balekane ba phelang mmoho kapa ba kileng ba phela mmoho kapa motswadi le ngwana, tabeng ya ho hlekefetswa ke motho e mong o ne o tla tlameha ho etsa kopo Lekgotleng le Phahameng ho fumana tumello ya thibelo mothong ya o hlekefetsang.
Ebang o kgolwa hore o a hlekefetswa o ka etsa kano lekgotleng la mankistrata mme o fumane taelo ya tshireletso ya nakwana. Tsebiso ya kopo ya taelo ya tshireletso ya ho qetela e lokela ho romelwa ho ya tla ikarabella mme e lokela ho bontsha hore moqosuwa o hlaha neng lekgotleng la dinyewe.
Ebang o nahana hore o sentswe lebitso o ka bala haholwanyane monaka Molao wa Tshenyo ya Lebitso.
14. Nka etsang ebang ke hlekefetswa kapa ke hlorisetswa molato oo ke se nang wona?
Ka bomadimabe boiphihlelo bona bo fumanwa ke batho ba bangata mabapi le diakhaonto tsa kgale kapa tse seng di sa sebetse, melato le ditjeho tsa mmasepala. Mabaka a mangata a amana lemoo dikoloto di neng di bokellwa kateng ho kenyelletswa le ditsi tsa mehala tse sebediswang ke babuelli.
Tsena di kenyelletsa:
Tshoso ya ho romela motho diahelong tsa mekitlana (credit bureau) tse seng molaong ho ya ka National Credit Act 34 ya 2005.
Ho tshosetswa ka ho nkelwa bohato kapa ho fumana theolelo ebang o dumela ho lefa molato.
Ho hlekefetswa ka melaetsa ya disms, difounu tse se nang hlompho ho tswa ho basebeletsi ba bokellang dikoloto le ka mangolo a mangata a botsang.
Ho batla hore batho ba nang le melato ba fane ka bopaki ba hore ha ba sa kolota tjhelete eo, mme motho ya kolotwang ke yena ya lokelang ho fana ka bopaki. Ho hloleha ho romella moreki ditatemente tsa akhaonto ha a di batlwa. Ho ya ka sena, Mokgatlo wa Molao wa Diporofensi tsa Leboya o sa tswa bolela tse latelang:
Ebang mmuelli o tswela pele ho romela mangolo a sa feleng (disms) ho motho ya kolotang, a tseba hantle hore ho kgahlanong ho ya ka melao e sebeditsweng mabapi le molato ona, ketso e jwalo e nkwa e le tlhekefetso ho tswa ho mmuelli mme kahoo e nkwa e se boitshwaro ba porofeshenale ba mmuelli eo. Tletlebo e ka romellwa ho mokgatlo wa molao hore ho etswe phuputso mabapi le ho laya mmuelli eo ebang boitshwaro boo bo ntse bo tswella.
15. Na tjhelete e bolokilweng Akhaontong ya Letlole la Mmuelli e lefa phaello?
Ha o tshepa mmuelli ho boloka tjhelete ya hao, le hoba ke peeletso kapa tefo ya thepa eo o e rekang – mmuelli wa hao o lokela ho kenya tjhelete ya hao akhaontong ya hae ya letlole. Phaello e fumanweng ho Letlole la Babuelli la Fidelity ka 2011 e entse dimilione tse R213.
Letlole lena ke mokgatlo o thehilweng ho mme o laolwang ke Molao wa Babuelli mme o fana ka tefello ya inshorense ya porofeshene ya babuelli ebang ba tobanne le ditseko tsa boshodu. Mohlala, letlole le kenyelletsa ho lefella tjhelete e utswitsweng e neng e lokela ho ngodisa thepa e tsitsitseng, boshodu ba tjhelete ya mofu kapa ya thepa e putlameng (insolvent), kapa ba tjhelete e lokelang ho lefa motho tseko ya kotsi. Ka tsela ena letlole le fana ka boemo ba motheo ba tefello ya porofeshene e tswang ho mokgatlo ho Letlole la Inshorense ya Tefello ya Babuelli. Tshireletso e fanwang ke Letlole e kgothaletsa setjhaba ho sebedisa ditshebeletso tse fumanwang mosebetsing wa molao ka boitshepo Ho ya ka Molao wa Babuelli, ntle le ha o ka fa mmuelli taelo e ikgethang ya ho kwalla tjhelete ya hao hore o kgone ho una ho ya ka karolo ya Molao wa 78(2A), o keke wa fumana tefo ya phaello ya tjhelete ya hao, mme ha ho molao o tlamang hore mmuelli wa hao a o bolelle sena. E ba le bonnete ba hore wena tlelaente, o bolelletswe tsohle ka dikgetho tsa hao mabapi le molao, hore o kgone ho nka qeto e nepahetseng.
Copyright © 2017. babueledi.co.za | Your resource for more about lawyers in South Africa.