Die dag toe ek my hare losgemaak het by Willemien Brümmer - Book - Read Online
Hierdie debuutbundel kortverhale beeld op treffende en insiggewende wyse Mia Ragel Albertyn se grootwordervarings uit – in Kaapstad en op die familieplaas buite Ladismith, van twaalfjarige kind tot ’n jong moeder. Voorop staan telkens die komplekse verhoudings binne die familie, en onderliggend is die helende krag van “storie” en verbeelding in Mia en haar pa se lewe: dit is ook haar redding uit die erflas van depressie.
Publisher: Human & RousseauReleased: Sep 1, 2011ISBN: 9780798153157Format: book
Amos van der Westhuizen
Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet
Die dag toe ek my hare losgemaak het - Willemien Brümmer
Mia se pa is ’n professor in die skeikunde. Sy dink dikwels aan hom as ’n wetenskaplike eksperiment: ’n brein wat in ’n glaspot aan die lewe gehou word met ’n verwarmer, ’n lugpomptoestel en ’n kragprop. Amper soos die harsings in die Langenhoven-spookstorie wat in hul glaspotte gedoem was tot ewige eensaamheid en stilte.
Party aande droom sy van die glaspot. Sy loop nader – tot só naby dat dit opwasem en sy met haar vinger ’n streep deur die mistigheid moet trek om tot binne te kan sien. Maar wanneer sy vir haar pa ’n boodskap op die glas probeer skryf, lees hy dit altyd verkeerdom.
Dis seker van al die deur-glas-kyk dat sy self breekbaar is. Hoekom sy meer griep en gastro kry as ander kinders, en makliker flou word; hoekom sy kneus as iemand skaars aan haar raak.
Sy onthou toe haar sub B-juffrou haar gevra het om ná huistoegaantyd in die klas agter te bly. Eers toe al die ander kinders uit was, het sy van haar tafel met die blommetjiestafeldoek opgestaan. Sy’t seker gemaak Mia sién hoe sy na die bloukolle op haar maer bene kyk. Het jy seergekry?
Mia het haar kop geskud en gewens haar skoolrok wou vanself tot op haar skoene groei sodat die juffrou kon ophou kyk. Sy’t Mia laat dink aan die dominee se vrou as sy met die minder geseënde gemeentelede praat.
Die juffrou het tot reg voor haar geloop en dit het gevoel of sy dwarsdeur haar kyk, tot binne-in haar derms. Hoekom het jy so baie kneusplekke?
Mia het haar kop laat sak. My ma sê … My ma sê ek het ’n dun vel.
Die juffrou het gefrons, ’n laaste keer probeer: Watse werk doen jou mammie en pappie?
Dié keer het die antwoord maklik gekom: My pa woon in ’n glaspot en my ma sê ander mense se woorde op.
Mia se ma wás ’n aktrise, maar vandat sy getroud is, gee sy dramaklasse en doen oorklankingswerk. Partykeer dink sy aan haar ma as iemand wat sonder binnegoed is noudat sy nie meer optree nie. Dit voel asof sy en haar pa die enigste mense is wat sigbaar is in hul deurmekaar huis met die baie kamers in Tamboerskloof. Haar ma is die deurskynende spook wat Mia se dae verdeel in ure, haar ure in minute.
Al buig Mia se vingers om op die snare, het sy van twee tot drie vioolles. Van vier tot vyf is dit drama, kuns of ballet. Van halfses tot halfsewe moet sy toonlere oefen, en ná ete, van agt tot nege, moet sy haar huiswerk doen.
Sy’t opgehou nadat sy hom eendag met gebalde vuiste op en af in sy studeerkamer sien loop het, sy Nike-tekkies wat oor die plankvloer piep. Ek moet, ek móét, het hy geprewel. Daardie dag het sy haar verbeel sy sien klein formuletjies by sy neusgate uitborrel.
Hy’t agter sy lessenaar gaan sit, voor hom net ’n vel wit papier. Sy’t haar neus teen die glas gedruk, gesien hoe sy hande krampagtig om die sykante van die lessenaar vou. Sy bril het toegewasem en sy lippe het gebewe. Terwyl sy balpuntpen woes oor die papier knars, het hy ’n paar blokkies en pyltjies met letters en syfers neergeskryf. Net so vinnig het hy die pen neergesmyt. Hy’t sy bril afgehaal en die papier met albei hande opgefrommel. Sy oë het geskree terwyl hy die papier na die verste hoek van die kamer slinger.
Wanneer sy moes leer van uitsetting en inkrimping, het sy prentjies geteken van prinsesse wat woon in glaspaleise.
Kort voor haar twaalfde verjaardag loop Mia en haar ma verby Spilhaus in Cavendish. Haar ma stap stadiger, kyk na die winkel asof sy teruggevoer word na ’n geheime wêreld van lig en blinkertjies. Haar koperkleurige hare val sag om haar gesig; haar groen oë droom.
Hulle talm by die winkelvenster en kyk na kristalglase met die fynste stele, en blompotte wat lyk of hulle sal breek as jy aan hulle raak. Daar’s ook halssnoere, klingelende mobiele en selfs skoenlappers van kristal. Ligvlekkies kaats uit die geslypte kante in ’n mallemeule van kleur.
Haar ma lei haar na die vertoonrak met miniatuurdiertjies en wys na een van die kristalperdjies reg in die hoek. Hy lyk anders as die ander: maerder en skamer. Tussen sy twee ore is ’n enkele gedraaide horing.
"Lank gelede het ek Laura gespeel in The Glass Menagerie, wat heeldag haar glasdiertjies gesit en blinkvryf het. Laura se geliefkoosde diertjie was ’n eenhoring," sê haar ma. Haar stem klink asof sy ’n bewonderende gehoor aan haar voete het wat elke woord indrink.
Oh, please don’t think I sit around doing nothing. Haar ma maak ’n singerige Amerikaanse aksent na terwyl sy haar ooglede soos ’n jong meisie fladder. My glass collection takes up a lot of time. Glass is something you have to take good care of.
Toe, skielik, verander haar ma se gesig. Sy stap met kort, vinnige treë uit die winkel terwyl haar woorde terugsyfer na ’n tyd en plek voor sy vir Mia en haar pa geken het. ’n Enkele traan loop oor haar ma se wang. ’n Regte traan, nie ’n verhoogtraan nie.
Op Mia se verjaardag ry haar pa se Benz eers ná agt die aand deur die swaar ysterhekke van hul huis in Milnerstraat. Toe hy met die baksteentuinpaadjie opkom, sien sy hy dra swaar: Dis ’n plastieksak met iets hoekigs en hards in. Sy gesig is ernstig, sy ligbruin hare in ’n streng sypaadjie gekam.
In die kombuis soen hy Mia op die voorkop, vee liggies oor haar hare en sit die plastieksak op die tafel neer. Binne-in is ’n groterige kartonboks. Op die papier wat die winkelmense om die boks gedraai het, lees sy: FRAGILE HANDLE WITH CARE. In kleiner skrif daaronder: DANGER.
Sy asem vinnig in en sien in haar gedagtes die winkel met sy geheime glaswêreld: selfs as jy jou oë toemaak, hou dit aan blink. Sy voel hoe haar bene lig word; ’n trilling loop deur haar arms. Haar hare voel asof hulle orent staan, soos die keer toe sy aan die groot metaalbal by die wetenskapmuseum gevat het – die een wat vir hulle gewys het hoe werk statiese elektrisiteit.
Met opgehoue asem skeur sy die papier van die boks af. Dit val soos wit vlerke om haar voete. Toe die kartonboks onder haar vingers verskyn, wink sy haar ma nader. Sy vorm klaar die dankie met haar lippe.
Haar ma glimlag nie; wys net met haar oë na die boks.
Mia lig die deksel op en asem stadig uit: binne die polistireenomhulsel is glasproefbuise en botteltjies vol gekleurde poeier. Daar is ook ’n mikroskoop, ’n drupper en reghoekige stukkies glas in plastiek toegewikkel.
Sy klim die trappe na haar kamer en slaan die deur toe.
Haar pa kom klop eers die volgende aand aan haar deur. Ek het gekom dat ons eksperimente kan doen. Hy beklemtoon sy klinkers asof hulle spykers is wat by sy woorde ingekap word.
Mia loop met swaar voete die trappe af, toe uit by die sydeur, waar ’n smal, toegegroeide tuinpaadjie lei na die buitekamer wat haar pa as sy werkskamer ingerig het. Daar binne ruik als na terpentyn en verf. Die kot waarin sy kleintyd geslaap het, staan met gate in sy matras in die hoek. Die tralies lyk na tronktralies. Die wipstoel waarin haar pa vroeër jare vir haar slaapstories gelees het, is sonder ’n rugleuning. Agter die stoel, deur vismotte gevreet, is ’n geblokte plakkaat van haar ma in The Glass Menagerie.
Mia staan so ver as moontlik van die proefbuise. Haar pa neem lank met die voorbereidings. Elke nou en dan sê hy haar naam, nes die wetenskaponderwyser by die skool: Mia, luister jy?
Sy neurie saggies: Twinkle, twinkle, little star, how I wonder what you are. Sy kyk hoe hy die proefbuise op ’n staander pak en sy spesiale gasvlam op die werkstafel aansteek. Sy sien hoe hy ’n teelepel geel swaelpoeier op ’n stukkie gevoude papier skep, probeer om nie die reuk in te asem nie.
Uit ’n ander botteltjie skep hy ’n teelepel vol swart ystervylsels en meng dit liggies met die swaelpoeier. Met die gevoude papier giet hy die mengsel versigtig in ’n proefbuis. Hy hou die geronde onderkant van die proefbuis oor die vlam. ’n Gloed kruip van die onderpunt af op.
Sy verduideliking is presies, soos altyd: "Die woord ‘chemie’ stam eintlik van ‘alchemie’. Op sy beurt kom dit van die Arabiese al-kimia, wat beteken ‘die kuns van transformasie’. Die skeikunde gaan steeds daaroor."
Hy vat haar aan die arm en trek haar nader. In hierdie eksperiment, byvoorbeeld, het die mengsel van yster en swael ’n chemiese verbinding geword met die naam ystersulfied. Nadat die reaksie aan die gang gesit is, het dit skielik baie hitte ontwikkel, soos jy kon sien.
’n Swaelagtige reuk walm na Mia toe soos wanneer iemand ’n vuurhoutjie getrek het. Sy hoes, hou haar hand oor haar neus.
Haar pa se vingers klem stywer om haar arm. ’n Bietjie swael het ontsnap en gebrand. Dit het met die suurstof in die lug verbind en swaeldioksied gevorm.
Sonder dat hy moet agterkom, wikkel sy haar los uit haar pa se greep. Sy lippe hou aan met beweeg. Hy haal die proefbuis van die vlam. Eintlik het daar dus twee reaksies plaasgevind. Die eerste was die bedoelde een wat ystersulfied gegee het. Die tweede was ’n onbedoelde verbranding wat swaeldioksied gegee het.
Vir ’n oomblik wonder sy of haar pa sy eie prentjie in die glas geweerkaats kan sien. Hy hou aan met praat, maar al wat sy hoor, is los woorde: swaeldioksied, chemiese reaksie, verbranding, ystersulfied.
Meteens kyk hy reguit na haar – nes die wetenskaponderwyser wanneer hy haar ’n vraag vra om vir al die ander kinders te wys hoe dom sy is. Mia, wátter verbindings het nou hier ontstaan?
Sy voel hoe sy duiselig word en al die woorde uit haar kop verdwyn. Haar pa vee met gespanne vingers oor sy snor.
Toe weet sy wat sy wil sê. Niks nie, Pappa.
Hy staar met bewende lippe voor hom uit. Sy brilglase wasem toe. Ek …
Sy vingers klem stywer om die proefbuis. Mia is bang hy wil dit stukkend smyt. Sy sien al hoe die glas in fyn stukkies breek en die swart klont verbrokkel. In haar kop hoor sy sy stem ontplof.
Maar hy draai om en plaas die proefbuis netjies op sy staander terug. Dit spyt my.
Skielik is Mia bewus van elke woord, elke beweging: sy bene wat dun en wit by sy kakiekortbroek uitsteek; sy rooi trui wat by die trappies afdaal en in die donker verdwyn. Met gespitste ore luister sy hoe sy voetstappe al sagter word op die tuinpaadjie.
Toe Mia eindelik insluimer, droom sy sy bekruip stilletjies die buitekamer. Sy loop op met die trappies en stoot die deur oop. Op die werkstafel staan ’n reuse-glasproefbuis. Binne-in is iets wat lyk soos die bleek skubbe van ’n koolkop.
Sy loop nader en sien hoe die skubberige wit massa roer. Partykeer lyk dit of een van die skubbe wil losbreek