‘Ramaphosa se kabinet moet antwoord gee vir Eskom-skuldlas’(Foto: Wiktor Szymanowicz/Anadolu Agency/AFP) Die burgerregte-organisasie AfriForum het Donderdag gesê dat provinsiale en nasionale departemente – en nie net munisipaliteite nie – ook aansienlike blaam vir beurtkrag dra. Morné Mostert, AfriForum se bestuurder van plaaslikeregeringsake, meen die afskryf van Soweto se skuld aan Eskom gaan niks doen om die werklike probleem op te los nie en sê dat Ramaphosa na sy eie kabinet se prestasie moet kyk om die oorsaak van die staatsinstelling se finansiële krisis vas te stel. Volgens Mostert beloop die munisipale skuldlas vir Eskom ongeveer R44 miljard. “Hierdie skuld lewer ongetwyfeld ’n reusebydrae tot die finansiële krisis waarin die nasionale kragvoorsiener hom bevind en sy onvermoë om die nodige krag aan die land te voorsien. “Die probleem strek egter veel dieper as die wanbetaling van munisipaliteite – en wel tot by provinsiale en nasionale regeringsfere se onvermoë om hul grondwetlike pligte uit te voer.” Maroela Media het vroeër berig dat pres. Cyril Ramaphosa Donderdag in die parlement gevra is of hy wel Panyaza Lesufi, premier van Gauteng, se planne om Soweto se kragskuld af te skryf, ondersteun. Hierop het Ramaphosa gesê dat daar “’n balans in dié geval gevind moet word”. Volgens Ramaphosa moet die beginsel dat die verbruiker vir sy krag moet betaal, nagekom word, maar hy sê hy verstaan terselfdertyd die armer gemeenskappe in die land se lot met prysstygings. “Hoewel dit ’n maklike manier vir die ANC is om politieke steun te werf, is die uitwerking daarvan dat Eskom en ander staatstrukture net verder in duie sal stort. AfriForum sal só ’n besluit beveg,” sê Johan Kruger, AfriForum se hoof van gemeenskapselfstandigheid. “Op nasionale regeringsvlak is die uitvoering van pligte net so power. Dit is dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, minister van samewerkende regering en tradisionele sake, se plig om te verseker dat alle rolspelers op provinsiale en plaaslike regeringsvlak moet saamwerk om die finansiële probleme op te los. Dít gebeur uiteraard glad nie. ’n Goeie voorbeeld is die nasionale tesourie wat geld aan munisipaliteite betaal wat armlastiges se munisipale koste dek.” Mostert sê in baie gevalle word hierdie gedeelte nie eens deur munisipaliteite aan Eskom betaal nie. “Dit is dus kritiek noodsaaklik dat Dlamini-Zuma haar magte as minister gebruik om te verseker dat die skuld aan Eskom betaal word. “Die skrywers van die Grondwet het verwag dat bevoegde amptenare in provinsiale en nasionale regerings sal dien wat ingryping op plaaslike regeringsvlak sal kan toepas. Dit blyk ongelukkig nie die geval te wees nie.” Volgens Mostert hou hierdie situasie verband met artikel 139 van die Grondwet. “Hierdie artikel bepaal dat indien ’n munisipaliteit nie sy uitvoerende verpligtinge in terme van die Grondwet of ander relevante wetgewing nakom nie, die relevante provinsiale uitvoerende gesag die nodige stappe mag doen om te verseker dat die verpligtinge nagekom word. Wanneer daar na Eskom se groot munisipale skuldlas gekyk word, is dit duidelik dat die provinsiale ingryping uiters ondoeltreffend toegepas word.” Petrus Coetzee, raadgewer vir plaaslikeregeringsake by AfriForum, sê een van die oorsake van die enorme skuldlas is die ondoeltreffende invorderingsmeganismes van munisipaliteite. “Baie munisipaliteite vorder dus nie genoegsame geld in om hul rekening by Eskom te vereffen of enigsins af te betaal nie.”