Die totstandkoming van 'n nuwe politieke en sosio-ekonomiese bedeling in Suid-Afrika in 1994, sou tot ingrypende hervormings lei in 'n poging om ook op die gebied van welsynsorg die diskriminerende praktyke van die verlede ongedaan te maak. Met die vestiging van die Departement vir Maatskaplike Ontwikkeling, asook die aanvaarding van die Witskrif op Sosiale Welsyn deur die parlement in 1997, is 'n beleidsraamwerk vir die grondige hersiening en transformasie van Suid-Afrika se welsynstelsel volgens 'n ontwikkelingsperspektief daargestel (Patel 2005:91-97; Green 2009:26).
Die sukses van die Helpmekaarbeweging het ook gedien as onderbou vir 'n ideaal van die bekende Afrikaner-kerkleier, dr. J.D. Kestell, toe hy sy sogenaamde Redmekaar-gedagte ter opheffing van Afrikaner armblankes in die 1930's begin propageer het. Volgens Kestell sou die redding en rehabilitasie van die agtergeblewenes onder die Afrikaners daarin geleë wees dat die redding uit die volk self moes kom. Hierdie ideaal sou uiteindelik tydens die Ekonomiese Volkskongres van Oktober 1939 aan die Reddingsdaadfonds beslag gee. Die opbou van die fonds is deur die nuut-gestigte Ekonomiese Instituut geadministreer. Terselfdertyd is die Reddingsdaadbond in die lewe geroep wat met Afrikaners se ekonomiese opheffing gemoeid was en hulle ten opsigte van hierdie aksies georganiseer het.2 Daar was dus noemenswaardige voorbeelde en rolmodelle in die Afrikanergeskiedenis waaruit 'n blanke mynwerkersvakbond sou kon put vir die daarstelling van 'n eie welsynsafdeling wat hom vir die sosio-ekonomiese opheffi ng en bystand van sy lede in nood sou beywer.
Patel (2005:76-77) verklaar dat die idee van 'n nasionale pensioen bydraende skema vir Suid-Afrikaners, met bydraes van indiwidue gehef op grond van inkomste en gelyke bydraes deur die staat, deurgaans deur die regering verwerp is. Laasgenoemde se verweer was dat dit onbekostigbaar was en dat Suid-Afrika nie 'n welsynstaat is nie. Blanke mynwerkers, van wie Afrikaner werkers mettertyd die meerderheid sou wees, het weens die besondere aard van die Suid-Afrikaanse goudmynbedryf en die monopolistiese beheer van die Kamer van Mynwese nie oor voldoende bestaansekerheid beskik nie. Knellende welsynsnood gedurende die 1930's en 1940's sou gevolglik daartoe lei dat Afrikaner mynwerkers uit eie inisiatief 'n aanvullende private welsynstruktuur, met 'n residuele benadering tot sosiale welsyn, tot stand sou bring om hierdie nood te help verlig.
Weens 'n gebrek aan statutêre beskerming vir werkers teen uitbuiting deur werkgewers het vakbondontwikkeling spoedig ná die ontdekking van minerale in die tweede helfte van die 19de eeu in Suid-Afrika gevolg. In 1902 is 'n vakbond vir blanke mynwerkers op die Witwatersrand, die Transvaal Miners'Association (TMA), gestig. Teen die einde van 1913 is die TMA herdoop tot die Suid-Afrikaanse Mynwerkersunie, kortweg die Mynwerkersunie (MWU) genoem. Tydens die Eerste Wêreldoorlog het die blanke komponent van die arbeidsmag op die Witwatersrandse goudmyne toenemend verAfrikaans. Met die uitbreek van die oorlog in 1914 het duisende Engelssprekende mynwerkers as vrywilligers by die Britse magte aangesluit en sodoende is 'n tekort aan blanke mynwerkers geskep. Baie Afrikaners wat nie hierdie oorlogsoortuigings gedeel het nie, het gevolglik hulle plekke ingeneem. Teen 1916 was die persentasieverhouding tussen Afrikaners en immigrantewerkers op die myne alreeds 75% teenoor 25% onderskeidelik (Visser 2008:1,3,6,9,14).
Daar is verskeie redes waarom Afrikaners hulle tot die mynbedryf gewend het. Afrikanerarbeiders, as 'n komponent van die blanke arbeidsmag, het reeds vroeg ná die ontstaan van die goudmynindustrie die getalle van die oorsese mynwerkers begin aanvul. Op die platteland het landboutoestande ongunstig en landbougrond skaarser geword. Gevolglik het 'n klas Afrikaner armblankes of bywoners ontstaan. Die transformasie van die Suid-Afrikaanse ekonomie van bestaansboerdery tot 'n moderne kapitalistiese geldekonomie as gevolg van die minerale rewolusie, het tot die toenemende kommersialisering en herstrukturering van die landbou gelei.
Die eerste generasie stedelike Afrikaner werkers het nie oor die gepaste opvoedkundige kwalifikasies beskik wat op die myne nodig was of enige kennis van vakbondorganisasie gehad nie, maar hulle het ook nooit geleer om handearbeid as 'n aanvaarbare nering te beskou nie. Die ongeskooldheid van die deursnee Afrikaner mynwerker van die eerste generasie was dus sy grootste arbeidsbelemmering. In die proses van die proletarisering van die Afrikaner werkersklas het dié werkers as't ware vasgevang geraak tussen Engelstalige mynkapitalisme en goedkoop ongeskoolde swart arbeid. Teen die 1920's was daar alreeds 'n gevestigde klas ongeskoolde Afrikaner werkers in Johannesburg, en dit was hoofsaaklik op hierdie vlak dat hulle hul toetrede tot die mynbedryf gemaak het. Ongeskoolde of laaggeskoolde werkgeleenthede het Afrikaner werkers nie van hulle armoede verlos nie, maar hulle hoogstens van 'n bestaan verseker. "Ordentlike" werkgeleenthede waar 'n "leefbare" loon (volgens blanke standaarde) verdien kon word, was skaars en in die myne moes ongeskoolde Afrikaners die werkgeleenthede neem wat hulle kon kry. Hulle het dus moeilik toegang tot die geledere van geskoolde arbeid gekry.4
Teen 1942 het die Nabye Oos-Randse distrikskomitee van die MWU dit oorweeg om die ledegeld te verhoog sodat die vakbond 'n werkloosheids- en welsynsfonds vir mynwerkers kon skep, maar dit is klaarblyklik nie tot uitvoer gebring nie (MWU UB, 3 Nov 1942:1). Die Helpende Hand is uiteindelik in 1949 op die been gebring nadat 'n nuwe uitvoerende bestuur onder leiding van Daan Ellis die vorige jaar in die vakbond oorgeneem het (Die Mynwerker, 28 Jan 1949:5). Ten tyde van die Ellis-oorname van die vakbondbestuur het die MWU nog oor geen statutêre pensioenfonds beskik nie en was die bestaande Pneumokoniosewet (mynteringswetgewing) totaal ontoereikend. Gevolglik het die nuwe bestuur 'n spesiale welsynskomitee en welsynsdepartement op die been gebring. Die nuwe afdeling het 'n afbeelding van helpende hande as simbool gebruik, wat spoedig as die MWU se Helpende Hand bekend sou staan. Servaas de Wet (wat in 1955 'n senator vir die Nasionale Party geword het) is as die eerste welsynsbeampte aangestel. Volgens De Wet was die MWU in daardie stadium die enigste vakbond in die land wat oor 'n welsynsafdeling beskik het. Sy leuse vir die Helpende Hand was: "Elkeen van ons gaan maar net een keer deur hierdie lewe! As ek dus enige weldaad kan bewys aan 'n minderbevoorregte medewerker, laat ek dit NOU doen!" (Die Mynwerker, 28 Jan 1949:5). Die Helpende Hand is dus gebore as 'n pragmatiese stap om die welsynsnood van Afrikaner mynwerkers te help verlig.
Die Helpende Hand-fonds het ten doel gehad om byvoorbeeld voortsettingslede (afgetrede MWU-lede) en vakbondlede wat beroepsiektes opgedoen of beroepsongeskik geraak het, asook hulle afhanklikes of die afhanklikes van gestorwe lede weens beroepsiektes wat "geen ander uitkoms gehad het nie, uit dringende nood te help". Alhoewel dit nooit so gespesifiseer is nie, toon die beskikbare data duidelik dat die meeste ontvangers van geldelike steun uit die fonds Afrikaner mynwerkers of hulle afhanklikes was. Ten einde geld vir welsynsprojekte te genereer, het die uitvoerende bestuur van die MWU aanvanklik £10 000 teen 5% rente ten gunste van die welsynsdepartement belê. Dit het 'n jaarlikse vaste inkomste van £500 vir die Helpende Handfonds bedra. Van die eerste welsynsprojekte wat sodoende aangepak is, was die aankoop van 'n rolstoel en 'n naaimasjien vir twee mynwerkers wat as gevolg van beroepsongelukke ongeskik vir mynwerk geraak het. 'n Strandfonds is ook in die lewe geroep waardeur beoog is om 'n kusvakansieoord te bekom waar die kinders van MWU-lede hulle vakansies kon deurbring (Die Mynwerker, 28 Jan 1949:5; Die Mynwerker, 30 Jan 1950:3).
In Augustus 1949 het die welsynsprojek 'n interessante entrepreneuriese wending geneem toe die Helpende Hand dit vir die weduwee van 'n mynteringlyer moontlik gemaak het om 'n kursus in die poppemaakkuns te loop om haar in staat te stel om haar inkomste daardeur aan te vul. Dit wil voorkom of die spesifieke poppemaakkuns aanvanklik deur mev. P.M. Schnetler van Florida begin is, wat dit as 'n tuisnywerheid wou uitbrei. Ten einde sy fondsinsameling te bevorder, het die Helpende Hand-welsynsdepartement gevolglik loterykaartjies teen 'n halfkroon per kaartjie verkoop. Die wenprys was £300 en 'n "Dollypop", ook genoem 'n "Dolly Schnetler". Hierdie poppemaaktuisnywerheid het uiteindelik tot die Transvaal Doll and Ornament Company in Alberton gegroei. Klaarblyklik is daar toe 'n geleentheid aan die MWU-welsynskomitee gebied om dit oor te neem, sodat aan weduwees van mynteringslagoffers 'n aanvulling van inkomste gebied kon word om welsynsgevalle sodoende te rehabiliteer.5
Maar alhoewel die MWU uiteindelik in totaal £5 000 in die Transvaal Doll and Ornament Company belê het, was dit op die lange duur nie lewensvatbaar nie. Daar was 'n gebrek aan bestuursvaardigheid en 'n kapitaaltekort, wat meegebring het dat die onderneming later teen 'n verlies bedryf is. Boonop het die gebou nie aan fabrieksregulasies voldoen nie. Daar was 'n groot aanvraag vir poppe en dit het mettertyd geblyk dat die fabriek uitgebrei moes word, maar die nodige fondse het ontbreek. Die MWU se uitvoerende bestuur was van mening dat tensy 'n bedrag van £50 000 bestee kon word, daar nie voldoende werk aan hulpbehoewendes verskaf kon word om lopende kompetisie te regverdig nie. Die Kamer van Mynwese is ook sonder sukses genader om 'n bydrae in hierdie verband te maak. Daarby het nie een van die direksielede oor voldoende tyd beskik om effektief aandag te gee aan die bedryf van die fabrieke nie. Gevolglik is die maatskappy teen die einde van 1951 gelikwideer en die poppefabriek gesluit. Alle oorblywende bates wat te gelde gemaak kon word, is oorgedra aan die MWU-welsynsdepartement. Een positiewe nalatenskap van die maatskappy was wel dat daar binne 'n kort bestek 26 weduwees opgelei is wat uiteindelik as gekwalifiseerde masjiniste in ander fabrieke geplaas is.6
Tydens die bewind van Arrie Paulus as MWU-hoofsekretaris is 'n verdere innoverende fondsinsamelingsmetode vir die Helpende Hand van stapel gestuur. Teen die 1970's het mynregulasies bepaal dat indien 'n mynwerker 'n mindere mynoortreding begaan het, 'n mynbestuurder hom tot 'n maksimum van R10 kon beboet indien hy skuldig bevind sou word. 'n Voorstel van Harry Marx, 'n MWU-skagverteenwoordiger op die Hartebeesfontein-goudmyn, is toe aanvaar dat die Helpende Handfonds voortaan ingesluit sou word by die lys van welsynsorganisasies waaraan boetes, deur mynbestuurders opgelê, kragtens sub-mynregulasie 2.9.4 betaal kon word.