Die Kerkstraat-bom – 37 jaar later | Maroela Media
Johan du Toit Böning skryf:
Bron van foto onbekend.
Ek was op 20 Mei 1983 in die polisiekollege in Pretoria toe ons net voor 16:30 'n geweldige knal gehoor het. Ons het nie onmiddellik geweet wat gebeur het nie. Binne 'n kort bestek is ons ingelig dat daar 'n bom in Kerkstraat ontplof het en dat ons moet kom help.
Met ons aankoms op die toneel in Kerkstraat by 'n kafee voor die Nedbank-plein, het 'n skokkende gesig ons begroet. Dié hoë gebou het hoofsaaklik burgerlikes gehuisves, maar was ook, onder meer die hoofkwartier van die Suid-Afrikaanse Lugmag.
Ek onthou vandag nog die aaklige reuk van verbrande mensvleis… Ek sien nog die stukke mensvleis wat in die bome daar naby gehang het, 'n uitgebrande voertuigwrak, lyke, gesmelte teer wat dui op die intense hitte van die ontploffing en die duisende glasskerwe, baie daarvan bebloed, wat die toneel besaai het. Ek onthou nog hoe van die glasskerwe in palmbome ingesny het, sommige van die jonger palmbome byna deurgesny. Mens kan jou skaars die spoed en geweld van die glasskerwe wat rondgevlieg het, voorstel.
Ek besef vandag dat 'n bom een van die lafhartigste maniere is om mense te vermoor – bomplanters het geen ontsag vir enigeen se lewe nie en jou teiken is enige iemand, ongeag wie dit is, juis omdat jy geen beheer het oor wie daar is as die bom ontplof nie.
Ek onthou die professionele optrede van die polisie, soos die streng afsperring en beveiliging van die toneel, die optrede van uiters bekwame senior polisiebestuur en deskundiges wat die toneel vir bewyse gefynkam het en die speurwerk en intelligensie-insameling wat onmiddellik van stapel gestuur is.
Ek het later verneem dat die bom, van ongeveer 40 kg plofstof, bestem was om teen 16:30 te ontplof, aangesien dit huis-toe-gaan-tyd was en die meeste mense dan op straat sou wees. Genadiglik het die bom 'n paar minute voor die tyd afgegaan – ek het later verneem dit was weens foute wat die twee bomplanters met die afstandbeheerde toestel gemaak het. Beide die bomplanters, Ezekiel Maseko en Freddie Skosana, was onder die 19 persone wat dié dag gesterf het. Die lewensverlies sou waarskynlik meer as dubbeld soveel gewees het indien die bom op die bestemde tyd afgegaan het.
Nou, byna vier dekades later, onthou ek (benewens die hartseer en trauma) veral my eerste indrukke met verwysing na die professionele gedrag en uiters bekwame vermoëns van die destydse polisiemag. Dit het my gemotiveer om myself beter te bekwaam om 'n professionele polisieoffisier te wees. Ek het gesien hoe belangrik dit is om 'n toneel te beveiliging en af te sper sodat deskundiges hul werk veilig en ongesteurd kan doen. By bomontploffings is daar altyd die moontlikheid van verdere ploftoestelle. Om dus na so 'n toneel as 'n polisielid te gaan, is lewensgevaarlik, maar ons beskerm en ons dien, dit is wat die polisie moet doen.
As 'n jong polisielid destyds was hierdie my eerste en erg traumatiese blootstelling aan terreur, moord en doodslag. Daarna het honderde tonele gevolg, waaronder ander bomontploffings, handgranaataanvalle, skietvoorvalle, grusame moorde tydens onluste (soos halssnoermoorde) en plaasmoorde.
Ongelukkig maak dit jou emosioneel afgestomp as 'n persoonlike verdedigingsmaatreël, maar elke toneel van hierdie omvang laat 'n letsel wat jou meer beïnvloed as wat jy aanvanklik gedink het.
Ons is nou in 'n nuwe bedeling waar sekere dele van die geskiedenis op die agtergrond geskuif word, dus waarom moet die Kerkstraat-bomaanval gedenk word?
Die hartseer is dat die ANC nog nooit 'n openbare verskoning gegee het vir hierdie moorde nie, hoewel hulle kort ná die Kerkstraat-bom verantwoordelikheid aanvaar het. Die plasing van die bom was goedgekeur deur die ANC-topstruktuur, waaronder OR Tambo (na wie, ironies genoeg, die grootste lughawe in ons mooi land vernoem is), 'n persoon wat verantwoordelik is vir (in hierdie geval) 17 onskuldige slagoffers wat blatant vermoor is en 217 mense wat ernstig beseer was.
Die ANC beroep hulle op internasionale humanitêre reg, hulle beskuldig die vorige regering van oorlogsmisdade, maar hulle versuim om hand in eie boesem te steek.
Die ANC het voor die Waarheids-en-Versoeningskommissie aangevoer dat dit 'n militêre teiken was en op grond daarvan is geen vervolging teen hierdie moordenaars wat die opdragte gegee het, ingestel nie. Die feit is dat die ANC se teiken die besige Kerkstraat was waar hulle doelbewus die bom geplant het voor 'n kafee om met huis-toe-gaan-tyd soveel as moontlik burgerlikes te kon vermoor. Die teiken was nie spesifiek nie, want jy het nie beheer nie, jy besef dat baie onskuldige mense van alle rasse kan sterf, maar jy staan traak-my-nie-agtig daarteenoor en gaan voort om soveel as moontlik onskuldige slagoffers hierdeur te teiken.
Die Kerkstraat-bom was bloot 'n lafhartige moord en poging tot moord op onskuldige burgerlikes. Dit was 'n gruwelike misdaad waarmee die ANC skandalig weggekom het.
Hoekom moet ons dan hierdie dag herdenk? Wel, om dit na te laat, om dit te vergeet, kan beskou word as stilswyende aanvaarding…
Ons kan nooit hierdie lafhartige moorde aanvaar nie, dit skree ten hemele.
Ek is daai dag gebore.
37 jaar MM.
ja dit was onnodig gewees om die bom te laat ontplof en die anc het nog nie eens omverskonings gevra nie.
Nie net daardie bom nie, alle bomme. Ek het 'n laerskool vriend in die Amanzimtoti bom ontploffing verloor. Hy en sy ouers was van Pretoria en het gaan vakansie hou. Probeer jy bietjie 'n hele laerskool troos. Dis was in 1983 en ek dink nou nog daar aan.