‘n Paar dae daarna het my vrou uit Suidwes in die Kaap aangekom. Ek was intussen goed versorg deur baie ou Kaapse vriende.
Toe ons die eerste môre moes gaan, sê die Dominee se eggenoot dat sy eers na hierdie of daardie kunsgalery wou gaan. Die tweede môre moes hulle eers na ‘n museum, die derde wat anders. Die vierde was die bestelling vir ‘n besoek aan die grootste inrigting vir swaksinniges in Duitsland, maar toe sê Mevrou: ,,Ag, ou hartjie, jy het al soveel gedoen, en môre moet ons weggaan, ek wil graag vandag na die een of ander plek (ek vergeet wat dit toe was) gaan kyk.’’
Ek wil bowestaande desnoods onder eed verklaar en bewys. Ek weet nie of hy mislei het met die doel van sy besoek, maar hy het nie een van daardie inrigtings besoek nie. Wie sy onkoste betaal het; wat die onkoste was, en wat die rapport was wat hy kom maak het, dit weet ek nie. Dat hier twee monumente vir die dominee in Suid-Afrika staan, wat opgerig is deur ‘n getroue liefhebbende gemeente en mede-Afrikaners, – dit weet ek wel.
Ek het die dag daar by die herbegrafnis ‘n aanmerking gemaak, en gevra wat is so’n fees? Is dit ‘n herdenking van die geskiedenis of is dit ‘n voetbalveld? En wie is die besitters van die eiendomme van ons voorgeslag? Ek het die vraag self beantwoord: ,,Die Jood! Die Jood is die huidige besitter, die grootste bloedsuier van die wêreld. Ek bly daarby, hoewel die politici een en almal bang is om die Volk die waarheid te sê.’’
Toe ek in die Fort was het Eerw. Koekemoer elke Sondag daar ‘n diens gehou. Hy vertel dan aan die jong Afrikaanse prisoniers van die heerlikheid van die Godheid en die hemel, en dat hulle nie mag woeker of steel nie, en hy het soveel te kenne gegee dat hulle maar net op hulle knieë moes gaan en God bid en Hy sou jou alles gee wat jy nodig het. In die tyd wat ek daar was, het daar van die jong manne elke Sondag aan eerw. Koekemoer gevra, dat hy vir hulle tog ‘n bybeltjie bring. Die bybeltjie het nie gekom solank as wat ek daar was nie, en daar was ook geen praktiese raad of leiding nie, alles net uit die hoë hoogte van die abstrakte.
As jy daardie jong manne sien, en jy kyk hulle so deur, met ‘n opregte Afrikaner liefde, en jy sien die fris jong Afrikaners met die hoenderspore op die rug, en jy vra wie sy vader was, – dan vind jy dat hy saam met jou op die slagveld geveg het, en baie van hulle op die slagveld gebly het. Dan kook jou bloed om te dink dat dit dieselfde Boere-Generaals is, onder wie daardie jong manne se vaders geveg het, wat vandag die hoof van sake staan, met al die mag in hulle hande, maar die jong Afrikaners by klompe in die tronke laat beland deur hulle wanbestuur en gebrek aan bestuur. Hulle is nie daar omdat hulle as skelms of moordenaars gebore was nie, maar weens die druk van omstandighede. Weens gedwonge armoede en honger het hulle na die stede toe gevlug, en daar is hulle verplig om dinge te doen om ‘n stukkie kos in hande te kry – totdat hulle in die tronke te lande kom.
Nadat ek weer op Jerusalem terug was, kry ek ‘n briefie van genl. Kemp, waarin hy my sê dat ek nou die beloofde perde aan hom moes gee, want hy gaan terugtrek Transvaaltoe. Ek het hom gaan sien en hom gesê hy kan die perde kry, maar dit sou die laaste trek wees. Genl. Kemp het my daar geantwoord: ,,Ja, oom Klasie sien sy pad.’’ (,,Oom Klasie’’ van Rensburg was algemeen bekend as die ,,Siener.’’ Hy het soms snaakse dinge gesien, wat ook net so uitgekom het. ,,Oom Klasie’’ het nie sy pad deur die rivier gesien nie, hy het egter gesien hoe die springbokke (Unie-troepe) vlug en die donkies (Rebelle) hulle jae. Hy sien egter ook ‘n bloedvlek op die kombers. Dié dag het ons die Unie-troepe gejae en is een van komdt. Schoeman se manne geskiet. Van Rensburg het ook gesien hoe onveilig die pont is, en dat dit sink; en hy wou nie met die pont oor die rivier nie. Die pont het werklik gesink, en twee man het daarmee verdrink. Met die terugtrek van genl. Kemp, toe dié vasgekeer was, het hy die kombers gesien oplig en genl. Kemp is toe ook daar uit, waar die kombers opgelig het. Op Nous het hy gesien hoe hardloop die ,,Springbokke,’’ met die ,,Donkies’’ agter hulle. By Lutzputs het hy dieselfde gesien. Vier dae voor die slag het hy gesien hoe hardloop die Springbokkie en hy sien hulle rosyntjies en koffie uit, en dat hy ‘n swart waentjie ry en sy vrou hom ‘n nuwe swart hoed gee. ,,Sien, broer, ek hou daarvan’’ het hy daarby gevoeg. Die swart waentjie was die ,,Black Maria,’’ en by die fort het sy vrou werklik vir hom ‘n swart hoed gegee!
Ek sou ,,Oom Klasie’’ nooit in my kommando toegelaat het nie, want hy ,,sien’’ sulke snaakse dinge en vertel dit aan die burgers en netnou glo hulle hom en kan die offisiere niks met hulle uitrig nie. Ek het ook aan genl. Kemp gesê: ,,Generaal, jy kan nie dat oom Klasie vir jou sê wat jy moet doen nie!’’
Ek het genl. Kemp daarop gewys dat hy ,,oom Klasie’’ nie so moes inklim nie, want hy altyd aan ,,oom Klasie’’ geglo en niks gedoen as ,,oom Klasie’’ nie sy weg gesien het nie.
Toe die trein op Park-stasie stilhou, staan oorlede genl. de la Rey net teenoor my sitplek op die platform. Ons gaan toe oor na die Victoria Hotel. Op weg daarheen het ek hom gesê, dat die polisie my opgebel het in Pretoria, en ook dat ‘n speurder saam met my gekom het. Toe ek my naam in die besoekersboek inskryf, kom dieselfde man weer by ‘n agterdeur in. Ek sê aan genl. de la Rey dit is die speurder daardie. Hy gaan toe by die voordeur van die hotel uit, ons stap hom na, en hy loop om die eerste hoek van die hotel.
Ek gaan vervolgens uit na die buitekant van die stasie, waar die passasiers-karre staan. Daar vra ek ‘n ou oom, of hy wis waar genl. Kemp se kamp is. Hy antwoord bevestigend, sê sy prys en ek sê hom, dat ek hom dubbel sou betaal, maar hy moes net wag totdat die trein vertrek het. Ek gaan toe weer terug na my kompartement, en wag tot die trein uitstoom, toe spring ek af, laat my bagasie in die trein en neem die kar na genl. Kemp se kamp.
Toe vra ek aan hom: ,,wat nou van my, en of ek dan soos ‘n hond moes doodgeskiet word’’? Hy sê my, hy kon niks vir my doen nie, dat ek ook vir die nag in sy kamp kon bly nie, en ek vir die nag na ‘n sekere Mevr. Malherbe moet gaan (suster van oorl. genl. de Kock) en daar bly en sake afwag vir die volgende dag.
Ek gaan toe oor na die stasie dié aand vir die 10 uur trein, maar toe ek regoor die stasie kom sien ek so baie mense in Verdedigingsmag-uniform, en besluit om regoor die stasie in ‘n blougombos te versuim vir die trein van die volgende oggend om 3 uur, waarmee ek dan ook terug is na De Aar, Prieska en Upington, om weer veilig by ons kommandos terug te wees.