'n Wolkekrabber, of toringgebou, is 'n besonder hoë gebou. Emporis Data Committee, 'n internasionale maatskappy wat 'n lys van hoë geboue oral in die wêreld instand hou, definieer 'n wolkekrabber as 'n gebou wat ten minste 35 meter hoog is en op reëlmatige intervalle verdeel is in bewoonbare verdiepings. Die bewoonbaarheidskriterium onderskei wolkekrabbers van torings en maste.
Die gewigsdraende dele van wolkekrabbers verskil heelwat van dié van ander geboue. Geboue tot omtrent vier verdiepings kan deur hulle mure ondersteun word, terwyl wolkekrabbers en ander hoë geboue deur 'n skeletraam ondersteun moet word. Die mure hang dan soos gordyne van die raam – vandaar die argiteksterm, gordynmuur, vir hoë stelsels van glas wat lateraal ondersteun word deur skeletrame. Spesiale voorsorgmaatreëls moet ook getref word vir windlas op die gebou.
Sommige struktuuringenieurs definieer 'n wolkekrabber as enige vertikale konstruksie waarvoor wind 'n belangriker las-faktor as die gebou se eie gewig is. Let daarop dat hierdie kriterium nie net deur wolkekrabbers bevredig word nie maar ook deur ander hoë strukture soos torings.
Alhoewel vroeë beskawings nog nie oor die tegnologie beskik het om wolkekrabbers volgens ons huidige definisie op te rig nie, is daar 'n aantal voorbeelde wat soms as historiese voorlopers beskryf word. Een van die oudste kulturele verwysings na 'n toring of toringstad (eintlik 'n ziggoerat) kom in 'n Bybelteks voor – Genesis 11:1-9 waarin toringbouery met Babelse spraakverwarring verbind word. Die Egiptiese piramides, veral dié van Gizeh wat omtrent 2500 v.C. ontstaan het, word onder die vroegste opspraakwekkende hoë geboue in die geskiedenis van die argitektuur gereken. Die hoogste van die drie Gizeh-piramides, die piramide van Cheops, het oorspronklik 'n hoogte van 146 meter bereik (tans 137 meter). Duisende jare lank was dié piramide die hoogste gebou ter wêreld.
Die oprigting van geboue wat "hemelwaarts" verrys het was in die meeste beskawings steeds ook 'n vertoning van mag en tegniese vernuf – net soos in die snel groeiende Amerikaanse ekonomie van die vroeë 20ste eeu.
Die bakermat van die wolkekrabber was in die laat 19de en vroeë 20ste eeu Amerikaanse metropole soos Chicago – die "moederstad" van hierdie argitektoniese verskynsel – en New York Stad. Nuwe geboue het hier steeds hoër begin verrys. Die groot brandramp van die jaar 1871, waardeur 17 450 geboue in die middestad van Chicago verniel is, het die aanleiding tot 'n grootskaalse argitektoniese eksperiment gegee. Binne ses weke is met die boubedrywighede vir 300 nuwe geboue begin, en argitekte het die geleentheid gekry om hul nuwe ideë te verwesenlik.
In die tydperk tussen 1890 en 1894 het die Reliance Building ontstaan, wat as die voorloper van die moderne gordynwandkonstruksie beskou word – 'n argitektoniese innovasie wat later die sogenaamde "internasionale styl" sou oorheers. Die gebou was ook die meesterstuk van die Eerste Chicagose Skool, 'n belangrike beweging in die Amerikaanse argitektuurgeskiedenis.
In 1892 het New York Stad aan die wedloop om die hoogste gebou begin deelneem. Die plaaslike Pulitzer-toring is ten opsigte van sy hoogte egter nog in dieselfde jaar deur Chicago se Masonic and Women's Temple met 22 verdiepings verbygesteek. New York se Fuller Building met 'n hoogte van 87 meter is in 1902 as die destyds hoogste gebou ter wêreld voltooi en het as sulks die vorige rekordhouer, Chicago se Monadnock Building (60 meter) uit die jaar 1893, duidelik oortref. Die Fuller Building, wat vanweë sy spits toelopende driehoeksvorm die bynaam Flatiron Building ("Strykystergebou") gekry het, is vandag nog steeds 'n voortreflike voorbeeld van die vroeë skeletraamboustyl.
Die Singer-gebou in New York het met 'n hoogte van 187 meter die ou rekord in 1908 verbygesteek, en dit was ook die hoogste gebou wêreldwyd wat ooit later onder gekontrolleerde omstandighede afgebreek is. Hierdie wolkekrabber met sy kunsvolle, bont en paleisagtige fasade is ondanks sy historiese betekenis in 1968 gesloop om plek te maak vir die nuwe One Liberty Plaza, wat ook as U.S. Steel Building bekend staan.
In 1909 is die Metropolitan Life Tower (Met Life Tower, 213 meter) in New York opgerig. Hierdie ooskusmetropool het ook in die volgende jare met die hoogste wolkekrabbers ter wêreld gepronk, waaronder die massiewe Woolworth-gebou (1913), wat vanweë sy vorm, sy voorkoms en sy funksie die bynaam "Cathedral of Commerce" gekry het.
Die Equitable Building, wat in 1915 ontstaan het, markeer die beginpunt van 'n nuwe boustyl – vanweë sy massiewe argitektuur het hierdie wolkekrabber talle kleiner geboue in sy omgewing van sonlig ontneem. Volgens die Zoning regulation van 1916 was argitekte verplig om hulle geboue in die boonste verdiepings te verslank. Alhoewel hierdie wet streng gesproke slegs vir die stadsgebied van New York afgekondig is, het ander stede ook begin om dit vrywillig toe te pas.
In 1930 was daar in New York selfs 'n wedloop om die hoogste gebou. In Downtown was die boubedrywighede vir 40 Wall Street (tans Trump Building) aan die gang, terwyl in Midtown die Chrysler Building ontstaan het. Vir 'n kort tydperk was die bouers van 40 Wall Street met 'n hoogte van 283 meter daarvan oortuig dat hulle die wenners sou wees, tog het William van Alen, die argitek van die Chryslergebou, die wolkekrabber se spits aan die binnekant van die gebou laat aanmekaarsit. Toe dit opgehys en vasgemaak is, was die Chryslergebou met 319 meter die hoogste wolkekrabber. Danksy die elegante en swierige dakkonstruksie word hierdie gebou nog steeds as een van die pragtigste wolkekrabbers beskou.
In die volgende jaar het die Empire State Building met 'n hoogte van 381 meter (insluitende die antenne selfs 449 meter) ontstaan wat onder meer deur die rolprent King Kong bekendheid verwerf het. Meer as vier dekades lank, tot in die jaar 1972, het dit die rekord as die hoogste wolkekrabber ter wêreld gehou.
In 1932 het boubedrywighede vir die Metropolitan Life North Towers (tans ook bekend as Metropolitan Life North-gebou) begin. Volgens die oorspronklike ontwerp sou hierdie wolkekrabber met 100 verdiepings 'n hoogte van sowat 400 meter bereik, tog is die bouwerk in 1933 as gevolg van finansiële moeilikhede gestaak. Die gebou, wat destyds 29 verdiepings gehad het, is eers in 1950 met 30 verdiepings en 'n hoogte van 137,5 meter voltooi. In tegniese opsig kan die wolkekrabber te eniger tyd tot sy vroeër beplande hoogte uitgebou word.
Altesaam sowat twintig wolkekrabbers met 'n hoogte van meer as 400 meter is tans dwarsoor die wêreld in aanbou, terwyl 'n groter aantal nog beplan word. Rondom Beijing se sentrale besigheidsdistrik sal sowat driehonderd nuwe wolkekrabbers opgerig word. Dit is veral nuwe ekonomieë wat met hul prestigieuse projekte die aandag op hul metropole, hul tegnologiese vernuf, hul geld en hul waagmoed probeer vestig. Daarnaas beskik hierdie lande oor 'n groot aantal dagloners wat bereid is om vir lae lone werk sodat boukoste in teenstelling met Westerse ekonomieë beperk kan word. Wolkekrabbers sal derhalwe vanweë hul ekonomiese en selfs ekologiese voordele ook in die toekoms 'n belangrike rol in die stedelike argitektuur speel.
Vir die oprigting van wolkekrabbers word groter hoeveelhede staal en staalbeton per vierkante meter bruto vloeroppervlak benodig as vir lae geboue – onder meer vanweë die stewige fondasie waarop veelverdiepinggeboue moet rus. So het die Messeturm in Frankfurt am Main op 'n vierkante betonbodemplaat met 'n kantlengte van sestig meter en 'n dikte van ses meter verrys wat met 2 500 ton staal versterk is. Vir die wolkekrabber se nuttige las en eie gewig van sowat 188 000 ton is daarnaas 64 fondamentpilare met 'n lengte van 35 meter en 'n deursnee van sowat 1,3 meter in die grond gesink. Vir die Messeturm se fondasie is 'n kwart van die 80 000 kubieke meter beton verbruik wat vir die hele gebou benodig is – 17 000 kubieke meter vir die bodemplaat en 2 600 kubieke meter vir die fondasiepilare.
Die wolkekrabber as argitektoniese konsep is 'n produk van die moderne nywerheidstydperk wat eers deur goedkoop energie en boumateriale moontlik gemaak is. Naas groot hoeveelhede staal, beton en glas, wat vir die oprigting van 'n wolkekrabber benodig word, verg dit ook 'n hoë energie-inset.
Ten spyte van hierdie ekstra koste maak die grootte van wolkekrabbers die verdigting van werk- en woonspasies moontlik en verminder sodoende die landoppervlakte wat vir menslike ontwikkeling benodig word. Massa- en kommersiële vervoer is in ekonomiese en ekologiese opsig meer doeltreffend wanneer hulle hoëverdigtings-kwartiere bedien – en juis nie uitgestrekte voorstede en landelike omgewings nie. Daarnaas sal ook die totale energieverbruik ten opsigte van vullisverwydering en lugreëling, wat vir 'n bepaalde aantal mense benodig word, aansienlik laer kan wees indien hierdie mense in 'n wolkekrabber gekonsentreer is.
Die onderstaande lys meet die hoogte van die dak van 'n wolkekrabber. Die meer algemene metode is om die hoogste argitektoniese detail te meet, en so 'n meting sou die Petronas-torings, wat in 1998 gebou is insluit.