Nood steeds groot ná Jagersfontein-ramp‘n Trop skape in die Jagersfontein-omgewing wat in die slik beland het. (Foto: Dennis Louw) Vyf maande nadat ŉ slikdam in Jagersfontein gebreek en onwrikbare skade aan boerderye en infrastruktuur aangerig het, sukkel boere en inwoners steeds om weer op hul voete te kom. Dit blyk dat die provinsiale regering sommige boere al goed bygestaan het, terwyl ander nog sukkel om die stukke van hul lewe op te tel – insluitend landbouers en inwoners van Jagersfontein se informele gebiede. Verskeie boere het aan Maroela Media gesê dit sal waarskynlik nog jare neem voordat alles weer herstel is, indien ooit. Groot dele grond lê steeds onder slik, met die gevolg dat boere minder weiding vir hul diere het, en minder plek om te boer. In die informele gebiede is talle huise nog met slik bedek en bly inwoners nog by familie en vriende. Die munisipaliteit het wel al ŉ paar huise in ŉ naburige gebied gebou, maar dit nog nie toegeken nie. Dennis Louw, ŉ merinoskaap- en stoetboer, is een van die boere wat die grootste skade aan sy plaas gely het. Hy het ook baie vee verloor, insluitende heelwat lammers en ooie wat moontlik dragtig was. Sommiges sou nou na die veiling moes gaan. “Daar was 31 [merinoskape] wat ons moes was en ons kon net ŉ paar van hulle op die veiling sit. Die ander sal ons seker eers volgende jaar kan verkoop,” het Louw Maandag gesê. Skade steeds tasbaar Louw sê sommige van die grasse op sy plaas begin wel teruggroei, maar 500 ha lê nog diep onder slik. Van die kampe, wat oor sowat 900 ha strek, kan Louw nog nie gebruik nie as gevolg van drade wat weggespoel het, terwyl niks weer op ander plekke groei nie. Drade kan ook nie dadelik oorgespan word nie, omdat die slik eers weg moet wees. “Daar is dele van my grond waarop ek nog geensins kan boer nie. Finansieel vang dit mens redelik kwaai, maar ons is ten minste nog positief.” Die Jagersfontein-myn, wat verantwoordelikheid vir die ramp aanvaar het, is tans ook besig om te help om boetebossies en kankerroos op die plaas uit te roei – wat baie skadelik vir die gradering vir die skaapwol kan wees sou dit daarin beland. Louw sê hy kry egter baie hulp en ondersteuning van die departement van landbou, onder meer pille vir sy diere. Hy weet ook van ander boere wat baie lusern gekry het en sê die departement lewer ook nuwe drade by van die geraakte plase af. Talle huise in die informele gebied in Jagersfontein is nog nie herstel ná die slikdamramp in September verlede jaar nie. Foto: DA) Intussen maak boere alternatiewe planne om kop bo water te hou en hul bedrywighede voort te sit. Bokkie du Toit, ŉ vee- en besproeiingsboer, se plaas is sowat 20 km van die gebreekte slikdam geleë. Ook hy sê dat die myn en provinsiale regering wel help, maar dat die pad vorentoe nog onbekend is. Onlangse oorstromings weens swaar reën het tog effense verligting vir Du Toit op sy plaas gebring. “Voor die oorstromings was die spruitwater onbruikbaar weens die opgeloste soute wat vyf keer hoër as die aanvaarbare vlakke was. Dit het plant- en waterlewe doodgemaak. “Vandag kan vee die water gebruik en ons kan wel sporadies besproei. Die slik lê nog op die walle en daarin is smektied – ’n tipe rotsklei wat baie oplosbaar is in water. Elke keer as dit reën loop dit uit die slik in die spruit en maak die water wit. Dit is wel nie giftig nie, maar ons weet nog nie van die langtermyn gevolge nie.” Du Toit sê wetenskaplikes besoek hom weekliks en die water word dan tot so ver as 30 km getoets. Beeste wat destyds in die slik beland het. (Foto: Verskaf) “Daar word baie gedoen van die myn asook die staat se kant om skade te beperk, maar dis ‘n onbekende situasie. Die Wolwasdam is nog 95% vol slik wat verwyder moet word. Op van die plase lê die slik nog oor honderde hektaar. “Opruiming vind wel plaas, maar daardie boere is moedeloos en het nog geen vergoeding [vir finansiële skade] ontvang nie. Die privaat sektor en publiek se hulp het die meeste beteken want dit was onmiddellik. Die myn verskaf hulp in die vorm van toerusting, maar oor veeverlies en inkomsteverlies moet daar nog onderhandel word. “Ons bly egter positief vir die toekoms.” Sommige huise steeds met slik bedek In die informele gebiede in Jagersfontein is weinig al deur die munispaliteit gedoen om geraakte inwoners by te staan. Die DA het ŉ besoek aan die gebied afgelê en bevind dat hoewel die Kopanong- plaaslike munisipaliteit al ŉ paar huise in ŉ naburige gebied gebou het, is dit nog nie toegeken nie. Die munispaliteit kommunikeer glo ook nie voldoende met die inwoners oor die pad vorentoe nie. Estelle Noordman, DA-raadslid, sê daar is net sowat ses gesinne wat oor die afgelope vyf maande na hul huise kon terugkeer. Die res van die inwoners woon nog elders – insluitend by familie en vriende.