Verdagte wat Anne Frank glo ‘verraai’ ná 77 jaar bekendAnne Frank se naam verskyn op ‘n lys saam met ander slagoffers van die Joodse volksmoord. (Foto: Ramon van Flymen/ANP/AFP) Een van die Tweede Wêreldoorlog se tergendste geheime is moontlik opgelos nadat ŉ hedendaagse ondersoek ŉ Joodse notaris as die hoofverdagte in die verraad van Anne Frank en haar gesin geïdentifiseer het. Arnold van den Bergh het moontlik die Frank-gesin se skuilplek in Amsterdam aan die Nazi’s verklap in ŉ poging om sy eie gesin te red, het die ses jaar lange ondersoek, gelei deur ŉ voormalige FBI-agent, bevind. Volgens ŉ nuwe boek oor die ondersoek, spruit die bewyse uit hedendaagse dataverwerkingstegnieke en ŉ langverlore anonieme brief wat destyds aan Frank se pa, Otto, gestuur is en waarin Van den Bergh se naam genoem word. Die Anne Frank Huis-museum sê hy is “beïndruk” deur die bewyse in die boek wat Dinsdag deur die Kanadese skrywer Rosemary Sullivan bekend gestel is, maar verdere ondersoek is nodig. Daar is al jare lank talle teorieë oor die Nazi-klopjag op 4 Augustus 1944 wat die geheime vleuel van die huis in Amsterdam, waar Anne en haar gesin twee jaar lank geskuil het, blootgelê het. Anne en haar suster het in 1945 in die Bergen-Belsen-konsentrasiekamp gesterf, maar haar dagboek het een van die aangrypendste vertellings van die Joodse volksmoord geword. Sowat 30 miljoen eksemplare van die boek is verkoop. Die afgetrede FBI-speurder Vince Pankoke is in 2016 deur ŉ Nederlandse dokumentêre vervaardiger gevra om ŉ span te lei om ŉ deurbraak te maak in ŉ ou saak wat in twee vorige polisieondersoeke nie opgelos kon word nie. “Dit het as’t ware gevries,” het Pankoke, wat voorheen Colombiaanse dwelmkartelle ondersoek het, aan CBS se 60 Minutes gesê. Bewyse nie onomstootlik Anne Frank se oorlogsdagboek. Sowat 30 miljoen eksemplare van die boek is verkoop. (Foto: Sem van der Wal/ANP/AFP) Van den Bergh, wat in 1950 aan keelkanker dood is, se naam het vantevore bitter min aandag getrek. Dit het egter tydens Pankoke se ondersoek na die bokant van die lys van vier verdagtes geskuif nadat hedendaagse tegnologie, waaronder die gebruik van algoritmes om nuwe skakels tussen inligting te vind, ingespan is. Van den Bergh was ŉ stigterslid van die Joodse Raad, ŉ administratiewe liggaam wat die Jode onder Nazi-dwang op die been moes bring sodat hulle deportasies uit Nederland kon organiseer. Ondersoekers het bevind hy het aanvanklik vrywaring vir sy eie gesin gekry om vervoer te word, maar dit is omstreeks in die tyd van die klopjag op die Franks-gesin herroep. Dit het die ondersoekspan laat vermoed hy het moontlik hulle skuilplek bekend gemaak sodat hy sy eie kinders kon red. Hy sou ook die kans gehad het om die inligting bekend te maak omdat hy ŉ notaris was vir ŉ Duitse kunshandelaar se verkoping van ŉ versameling gesteelde Joodse kuns aan die senior Nazi Hermann Goering. Die oortuigendste element vir die ondersoekers was egter die erns waarmee Otto Frank die bewering hanteer het. Anne Frank se pa het in 1964 aan speurders gesê hy het kort ná die oorlog ŉ nota ontvang waarin Van den Bergh genoem word as die man wat sy gesin – en verskeie ander mense – verraai het. Die ondersoekspan het ŉ afskrif wat Otto Frank van die nota gemaak het, in die argiewe van ŉ polisiebeampte gevind. Die span het sowat 30 ander teorieë verwerp. Dit sluit in die jare lange vermoede dat die klopjag verband gehou het met swartmarkbedrywighede of bloot toevallig was. “Ons het nie onweerlegbare bewyse nie, maar ons het heelwat,” het Pankoke aan die Nederlandse openbare uitsaaier NOS gesê. ‘Aaklige dinge’ Die bevindings, wat ten volle in Rosemary Sullivan se boek, The Betrayal of Anne Frank, bekend gemaak word, het reeds groot debat in Nederland ontketen. Ronald Leopold, uitvoerende direkteur van die Anne Frank Huis, sê die ondersoek het “belangrike nuwe inligting geskep”. Hy sê talle vrae geld egter steeds. Dit sluit in wie die anonieme brief gestuur het – en hoekom. “Jy moet baie versigtig wees om iemand in die geskiedenisboeke op te teken as Anne Frank se verraaier as jy nie 100% of 200% seker daarvan is nie,” sê Leopold. Ondersoekers glo Otto Frank het moontlik nie die nota bekend gemaak nie, uit vrees dat die ontdekking dat ŉ Jood verantwoordelik vir die verraad was verdere anti-Semitisme sou aanvuur. Thijs Bayens, die Nederlandse rolprentmaker agter die projek, het aan 60 Minutes gesê die doel van die ondersoek was nie om die verraaier te demoniseer nie, omdat dit uiteindelik die Nazi’s was wat veroorsaak het dat mense hierdie “aaklige dinge moes doen”. “Die werklike vraag is: Wat sou ek gedoen het?” sê hy.