Hoe lyk dit met 'n tikkie toeka vir jou taal? | Netwerk24
Deur Jana Luther 23 Maart 2018 00:00
So sit en blaai ek deur tydskrifte van die afgelope dekades.
Retro-bekers, -kleure, -kussings, -lampe, -stoele; van retro-tekkies tot retro-pop; retro-juweliersware en antieksjiek-nommertjies tot retrostyltrouvenues. Die wêreld is retro-betotteld.
Soos Laurika sing: “Ons gee ons oor aan die nostalgie.”
Van die Latynse voorvoegsel re-, wat “opnuut” beteken, is retro, “na agter”, afgelei. Retro is ook ’n verkorting van die Franse rétrospectif – rétro en specere, wat “sien, bekyk” beteken. Van die 1970’s al verwys dié term na die nabootsing van voorkomste ontleen aan vroeëre eras. Waarom dan nie sommer ook ’n paar woorde afstof nie? Soos die naam van ’n groep met digby die 10 000 lede op Facebook lui: Argaïese uitdrukkings is cool!
Og, ja. Nou nie álmal nie. Uit die papieruitgawe van die HAT is 3 246 ou woorde weggelaat en al staan hulle nog aanlyn, is nie almal nostalgiewekkers nie: As jy vra of jy jou hand mag gebruik om ’n beentjie af te kluif (“kou”) of in Ouma se babbeljoentjie (“hemelbed”) mag slaap, sal sommige sê jy basel (“praat bog”). Wie word nog gebenedy (“geseën”)? Van vlugtelinge wat berooid (“sonder besittings”) êrens aankom, hoor niemand nie. Word jy besteel, is jy nie ’n bestolene nie. Heilgimnas en heilgimnastiek vir fisioterapeut en fisioterapie is ongekend. So ook kinderskaar vir ’n groep kinders, kloekmoedig vir dapper, kondoleansie vir medelye en pompelmoere vir appelliefies.
Nie elke oue is ’n goue nie. Die belangrikste kenmerk van ’n lewende taal is verandering. Verwerp niks omdat dit nuut is nie! Piet Verdriete se sikkeneurigheid oor elke pikkedil, pikeer in dieselfde mate as wenkbroue wat lig vir woorde soos sikkeneurigheid (“foutvinderigheid”), pikkedil (“kleinigheid”) of pikeer (“irriteer”) (nie almal in dieselfde sin nie).
Daardie twee beknor mekaar al heelweek.
Ten opsigte van eietydse taalgebruik is hiperkritiese houdings en taalluiheid ewe ongewens. Dit laat woorde en betekenisse in onbruik verval. Word sulke woorde nie deur ander met dieselfde betekenis vervang nie, verarm die taal.
Tooi gerus dus jóú Afrikaans, nes jou huis en jou lyf, na jóú sin. Ook met ’n tikkie retro. Wat van bebrou? Bertus bebrou alles. Beknor? Daardie twee beknor mekaar al heelweek. Bral? Dié gebral (“gespog”) staan my nie aan nie. Die dief is geswind (“rats”) oor die muur. Wys my wie’s nie moeg vir gluiperige (“huigelagtige”) politici nie! Sy kan T. se glunderende (“selfvoldane”) bakkies nie verduur nie. Gerda is vandag weer baie kittelorig (“opvlieënd”). Die kinders ravot (“speel uitbundig”). Ek het al weer my tyd sit en verbabbel.
Ouderwets? Miskien. Maar beskou dit as ’n nostalgie-ding.
’n Taal met byderwetse ritmes en hier en daar ’n retro-klankie. Jonk én hip.
Meer oor: Nostalgie | Taal | Afrikaans