Tonnel of dam bou? Wat se die wet? - Adv. Douw Venter, Pro Enviro Omgewingsimpakpraktisyns
Natuurlike hulpbronne is kosbaar en beperk. Die gebruik van intensiewe verbouingsmetodes in tonnels of nethuise laat wel 'n kleiner voetspoor op die omgewing, maar daar is steeds wetlike beperkings waarop boere ag moet slaan.
Sensitiewe gebiede, vleilande en riviere dikteer waar wat gebou mag word. Die gewysigde Nasionale Wet op Omgewingsbestuur, Wet 62 van 2008, en sy regulasies, maak voorsiening vir die verbod op en beheer van sekere gelyste bedrywighede wat die potensiaal inhou om 'n nadelige uitwerking op die omgewing te hê.
'n Bevoegde owerheidsinstansie moet eers goedkeuring verleen en dit geskied by wyse van die uitreiking van 'n "omgewings goedkeuring". Hierdie goedkeuring word uitgereik na die oorweging van 'n omgewingsimpakstudie.
Die vraag is nou: Watter bedrywighede is gelys en dus onwettig sonder die nodige goedkeuring? Die mees voor die hand liggende bedrywighede wat met die bou van tonnels of kweekhuise 'n rolmag speel is:
• Die verandering (ontwikkeling) van onontwikkelde, oop of verlate grond na onder meer handel- of kommersiële bedrywighede waar die verandering buite stedelike gebied plaasvind (hoewe- of plaasgrond) en die totale gebied wat ontwikkel gaan word, groter as een hektaar is. "Onontwikkelde, oop of verlate grond" is grond wat vir 10 jaar of meer braak gelê het en "totale gebied" sluit toegangspaaie, tenks, pompkamers en/of pakhuise in. Die uitbreiding van bestaande geriewe wat 'n sekere grootte oorskry, is ook gelys.
• Die konstruksie van vore, kanale, brûe en damme binne 'n waterbron of binne 32 meter van 'n waterbron is ook genoteer. 'n "Waterbron" is uiteraard 'n rivier, spruit, vleiland, meer of dam. Die uitbreiding van bogevervatnoemde is ook gelys, byvoorbeeld waar 'n bestaande dam vergroot word.
Die boer wat op 'n oop stuk grond tonnels en of nethuise wil bou wat saam met die pomp/tenkkamers, saailingkwekery, pakhuise en paaie groter as een hektaar is moet dus, nog voordat hy met skoonmaak en afmeting begin, 'n impakstudie doen. As hy 'n brug oor 'n stroom of rivier beplan of selfs 'n damwal, des te meer.
Daar is sekere artikels in die wet wat van kritieke belang is vir die boer. Artikel 24F (2)-(4): Dit is 'n kriminele oortreding vir enige persoon om te begin met 'n gelyste bedrywigheid sonder omgewingsgoedkeuring, of, waar 'n aansoek om goedkeuring geweier is, om voort te gaan met sodanige bedrywigheid.
'n Persoon wat skuldig bevind word aan enige van die oortredings, kan gevonnis word tot 'n maksimum boete van R5 miljoen of gevangenisstraf vir 'n tydperk van tot 10 jaar of albei!
'n Omgewingsinspekteur ("EMI" of "Groen Skerpioen") is by magte om 'n voldoeningskennisgewing aan 'n persoon uit te reik waarin die persoon beveel word om 'n bedrywigheid onmiddellik te staak en/of te rehabiliteer!
'n Persoon wat so 'n kennisgewing ontvang, moet aan die voorskrifte daarin voldoen. Weiering om daaraan te voldoen, is 'n bykomende strafregtelike oortreding.
'n Persoon wat 'n kennisgewing ontvang, word gewoonlik die geleentheid gebied om die onwettige bedrywigheid te herstel by wyse van 'n Artikel 24 G aansoek om regstelling.
Die bevoegde owerheidsinstansie mag op die koop toe 'n aansoek aan die Hooggeregshof rig vir 'n bevel (interdik) waarin die oortreder verbied word om met die bedrywigheid voort, te gaan en 'n bykomende bevel om dit wat gebou is af te breek en die omgewing te rehabiliteer (teen 'n baie hoë koste).
Enige inbreukmaking op die volume vloei of rigting van water (versperring soos 'n damwal, pomphuis of laagwaterbrug in 'n rivier) vereis ingevolge die
Nasionale Waterwet (benewens 'n impakstudie) 'n watergebruiklisensie.
Die gebruik van oppervlak- of grondwater, asook enige opgaarwater, waarvan die volume 10 000 m3 oorskry, moet by Waterwese geregistreer word en die besproeiing of voeding met boorgat- of fonteinwater moet afsonderlik geregistreer word. Satellietbeelde word sesmaandeliks ontleed om onwettige waterverbruik te kontroleer.