→ Ander karotenoïede
→ Nie-vlugtige olies
→ Vlugtige olies
Anorganiese materiaal ("as")
→ HCl-oplosbare as
Mediterreense gebied[wysig | wysig bron]
Saffraan-gebaseerde pigmente is gevind in 50 000 jaar oue uitbeeldings van prehistoriese gediertes in wat vandag Irak is. Later het die Sumeriërs wilde saffraan in hulle geneesmiddels en towerdrankies gebruik. Saffraan was dus 'n artikel wat deel gevorm het van die langafstandhandel voordat die Minoïese paleiskultuur in die 2de millennium v.C. sy hoogtepunt bereik het. Saffraan is ook in die Hebreeuse Lied van Salomo geëer. Antieke Persiërs het Persiese saffraan (Crocus sativus 'Hausknechtii') in Derbena, Isfahan, en Khorasan teen die 10de eeu v.C. verbou. By sulke terreine is saffraan in tekstiele ingeweef, wat in rituele aan gode geoffer is, en is dit in kleurmiddels, parfuums, medisyne, en lyfwasmiddels gebruik. Saffraan sou dus oor beddens gestrooi word en in warm tees gemeng word as 'n teenmiddel vir melankolie. Nie-Persiërs het ook die Persiërs se gebruik van saffraan as 'n dwelmmiddel en seksstimuleermiddel gevrees. Tydens sy Asiese veldtogte het Alexander die Grote Persiese saffraan in sy aftreksels, rys, en baddens gebruik as 'n geneesmiddel vir oorlogswonde. Alexander se troepe het die gebruik nageaap en die saffraan-bad na Griekeland teruggebring.
Daar is botsende teorieë oor saffraan se aankoms in Suid-Asië. Tradisionele Kasjmirse en Sjinese verslae plaas die aankoms daarvan iewers tussen 900–2500 jaar gelede. Historici wat antieke Persiese rekords bestudeer plaas die aankoms weer tot voor 500 v.C., en skryf dit toe aan of Persiese oorplanting van saffraanknolle om nuwe tuine en parke te beplant of aan 'n Persiese inval en kolonisasie van Kasjmir. Fenisiërs het daarna Kasjmirse saffraan as kleurmiddel en 'n behandeling vir neerslagtigheid bemark. Vandaar het die gebruik van saffraan in voedsel en kleurmiddels oor die hele Suid-Asië versprei. Boeddhiste monnike in Indië het byvoorbeeld saffraan-gekleurde togas aangeneem na Boeddha Siddhartha Gautama se dood.
Saffraan het vir die eerste keer deur Persië in Sjina aangekom saam met die Mongoolse invallers. Saffraan word in antieke Sjinese mediese tekste genoem, insluitend die veertig-volume Shennong Bencaojing (神農本草經 — "Shennong se Groot Kruieboek", ook bekend as Pen Ts'ao of Pun Tsao) farmakopee, 'n foliant wat dateer uit 200–300 v.C. Die lywige boekdeel wat tradisioneel toegeskryf word aan die legendariese Yan ("Vuur") Keiser (炎帝) Shennong dokumenteer 252 fitochemiese-gebaseerde behandelings vir verskeie kwale. Tog het die Sjinese in omtrent die 3de eeu n.C. na Safraan as afkomstig van Kasjmir verwys. Wan Zhen, 'n Sjinese mediese deskundige, het byvoorbeeld verslag gedoen dat "die habitat van saffraan in Kasjmir is, waar mense dit hoofsaaklik groei om dit aan die Boeddha te offer." Wan het ook beskryf hoe saffraan in sy tyd gebruik is: "Die saffraankrokusblom verwelk binne 'n paar dae, en dan word die saffraan verkry. Dit word aangeskryf vir die uniforme geel kleur daarvan. Dit kan gebruik word om wyn te aromatiseer."Dalby, Andrew (2002). Dangerous Tastes: The Story of Spices. University of California Press. p. p. 95. ISBN 0-520-23674-2. Besoek op 2006-01-10. Europa[wysig | wysig bron]
In Europa het saffraanverbouing drasties gedaal ná die val van die Romeinse Ryk. Saffraan is heringevoer toe dit deur die Moorse beskawing na Spanje, Frankryk, en Italië versprei het. Tydens die 14de eeu het aanvraag vir saffraan-gebaseerde medisyne as gevolg van die Swart Dood die hoogte in geskiet en moes baie saffraan via Venesiese en Genuaanse skepe uit die suidelike en Mediterreense lande soos Rhodos ingevoer word. Die diefstal van een so 'n skeepsvrag deur edelmanne het gelei tot die veertien weke lange "Saffraanoorlog". Die konflik en gevolglike vrees vir verwoede saffraanrowery het aanleiding gegee tot beduidende saffraanverbouing in die Switserse stad Basel, wat as gevolg daarvan welgesteld geword het. Verbouing het vandaar na Neurenberg versprei waar die meng van saffraan met minderwaardige produkte epidemiese vlakke bereik en tot die Safranschau-kode gelei het, waarvolgens saffraan-verdunners beboet, in hegtenis geneem of tereggestel is. Saffraanverbouing het daarna na die hele Engeland versprei, veral Norfolk en Suffolk. Die dorp Saffron Walden in Essex, wat sy naam van die nuwe spesialiteitsgewas gekry het, het as Engeland se hoofsaaklike sentrum vir die verbouing en handel met saffraan te voorskyn gekom. Die invloei van eksotiese speserye soos sjokolade, koffie, tee, en vanielje uit lande in die Ooste en oorsee, waarmee handelsbande aangeknoop is, het versoorsaak dat Europese verbouing en gebruik van saffraan gedaal het. Slegs in die suide van Frankryk, Italië, en Spanje het beduidende verbouing behoue gebly.
Europeërs het saffraan na die Amerika's gebring. Lede van die Schwenkfelder Kerk, wat Europa verlaat het om 'n nuwe heenkome in die Nuwe Wêreld te vind, het daar met 'n trommel vol saffraanknolle aangekom; baie Schwenkfelders het inderdaad saffraan in Europa verbou. Teen 1730 het die Pennsilvanië-Duitsers saffraan oor die hele oostelike deel van Pennsilvanië verbou. Spaanse kolonies in die Karibbiese eilande het groot hoeveelhede van die nuwe Amerikaanse saffraan gekoop, en hoë aanvraag het verseker dat saffraan se prys op die Philadelphia handelsbeurs gelyk gestel is aan dié van goud. Die handel met die Karibiese eilande het later in die nasleep van die Oorlog van 1812 in duie gestort toe baie saffraan-handelskepe vernietig is. Die Pennsilvanië-Duitsers het egter aangehou om kleiner hoeveelhede saffraan vir plaaslike handel en vir gebruik in hulle koeke, pasta en hoender- of foreldisse te verbou. Amerikaanse saffraanverbouing het hoofsaaklik in Lancaster County, Pennsilvanië tot vandag toe behoue gebly.
Handel en gebruik[wysig | wysig bron]
Die hoeveelheid blomme benodig asook die aantal arbeid wat die oes van saffraan verg het tot gevolg gehad dat saffraan in sommige lande (soos die VSA) letterlik sy gewig in goud werd is en selfs meer in ander lande (soos Australië).
Saffraan se aroma herinner volgens fynproewers aan metaalagtige heuning met gras of hooi-agtige note, terwyl die smaak ook as hooi-agtig en effens bitter beskryf word. Saffraan gee ook 'n helder oranje-geel kleur aan kos. As gevolg van die ongewone smaak en kleur wat dit tot voedsel bydra word dit algemeen in Arabiese, Sentraal-Asiese, Europese, Indiese, Iranse, Marokkaanse en Corniese kookkuns gebruik. Lekkergoed en likeurs bevat baiekeer ook saffraan. Algemene saffraan-plaasvervangers sluit in Saffloer (Carthamus tinctorius, wat baiekeer as "Portugese saffraan" of "assafroa" verkoop word) en borrie (Curcuma longa). Medies het saffraan 'n lang geskiedenis as deel van tradisionele heling; moderne medisyne het ook ontdek dat saffraan kankerwerende , anti-mutageniese (mutasie-werend), immunomodulelerende en antioksidant-agtige eienskappe het. Saffraan is ook as 'n tekstielkleurmiddel gebruik, veral in Sjina en Indië, en in die parfuumbedryf.
|'n Wêreldkaart wat die hoof saffraan-produsente aan dui.
— Hoof produserende lande.
— Hoofhandelssentra (histories).
Meeste saffraan word verbou in 'n band wat strek van die Middellandse See in die weste tot Kasjmir in die ooste. Jaarliks word omtrent 300 ton saffraan wêreldwyd geproduseer. Iran, Spanje, Indië, Griekeland, Azerbeidjan, Marokko, en Italië (in volgorde van verminderende produksie) is belangrike saffraanprodusente. Meer as 90% van die wêreld se produksie van saffraan is uit Iran afkomstig en omtrent 96% van die land se produksie gebeur in Sentraal-Khorasan. 'n 450 g ('n Pond) droë saffraan benodig 50 000–75 000 blomme, die ekwivalent van 'n rugbyveld-grootte land . Sowat veertig ure dolle dag-en-nag arbeid word benodig om 150 000 blomme te pluk. Tydens ekstraksie word stempels vinnig gedroog en (verkieslik) in lugdigte houers verseël. Saffraan-pryse teen groothandel- en kleinhandelpryse wissel van $1100–$11,000 per kilogram. In Westelike lande is die gemiddelde kleinhandelprys $2200/£1100/€1550 per kilogram. Tussen 70 000 en 200 000 drade weeg 'n pond. Skerp karmynrooi kleur, effense klamheid, elastisiteit, onlangse oesdatum, en gebrek aan klein stukkies afgebreekte saffraandrade is eienskappe van vars saffraan.
Verskeie saffraan kultivars word wêreldwyd verbou. Spanje se variëteite, insluitend dié met die handelsname 'Spanish Superior' en 'Creme', is oor die algemeen matiger in kleur, smaak, en aroma; dit word deur regerings-voorgeskrewe standaarde. Italiaanse variëteite is sterker, terwyl die mees intense variëteite van Masedonies-Griekse, Irannese en Indiese oorsprong is. Westerlinge kan beduidende hindernisse ondervind om saffraan uit Indië te bekom. Indië het byvoorbeeld die uitvoer van hoëgraad-saffraan verban. Benewens bogenoemde is verskeie "boetiek"-gewasse beskikbaar uit Nieu-Seeland, Frankryk, Switserland, Engeland, die VSA, en ander lande. In die VSA word Pennsilvanië-Duitse saffraan — wat bekend is vir die aardse note — in klein hoeveelhede bemark.
Grade[wysig | wysig bron]
Saffraankrokusse wat in 'n tuin in Osaka Prefektuur (大阪府), Kansai, Honshū, Japan groei.
Saffraan-tipes word gegradeer volgens kwaliteit, volgens laboratoriummetings van eienskappe soos krokien (kleur), pikrokrokien (smaak), en safranaal-(reuk)-inhoud. Ander metings sluit in blomuitskot (d.i. die saffraan-speserymonster se nie-stempel-blominhoud) en metings van ander vreemde materiaal soos anorganiese materiaal ("as"). 'n Uniform stel internasionale standaarde in saffraan-gradering is deur die Internasionale Organisie vir Standardisasie, 'n internasionale federasie van nasionale standaarde-liggame, gevestig. ISO 3632 handel naamlik uitsluitlik oor saffraan. Dit bepaal vier empiriese grade van kleurintensiteit: IV (swakste), III, II, en I (beste gehalte). Saffraanmonsters word aan een van die grade toegeken deur die spesery se krokieninhoud te bepaal, wat onthul word deur metings van krokien-spesifieke spektroskopiese absorpsie. Absorpsie word gedefinieer as A
as absorbsie (Beer-Lambert law). Dit is 'n meting van 'n gegewe stof se deursigtigheid (
Vir saffraan word absorbansie bepaal deur die krokien-spesifieke fotongolflengte van 440 nm in 'n gegewe droë speserymonster. Hoër absorbansies by die golflengte impliseer hoër krokien-konsentrasie, en dus groter kleurintensiteit. Hierdie gegewens word deur spektrofotometriese verslae by gesertifiseerde toetslaboratoria wêreldwyd. Hierdie kleurgrade wissel van grade met absorbansies laer as 80 (vir alle kategorie IV saffraan) tot 190 of meer (vir kategorie I). Die wêreld se beste voorbeelde (dié wat bestaan uit rooibruin punte van stempels van die beste blomme) behaal absorbansietellings groter as 250. Markpryse vir saffraantipes volg direk van hierdie ISO-tellings. Baie groeiers, handelaars en verbruikers verwerp sulke laboratorium-toetstellings. Hulle verkies 'n meer holistiese metode waarin bondeltjies saffraan vir smaak, aroma, buigsaamheid, en ander eienskappe getoets word soortgelyk aan hoe wynproe uitgevoer word.
Ondanks sulke pogings tot gehalte beheer en standardisasie, duur 'n uitgebreide geskiedenis van saffraan-vervalsing en vermenging—veral onder die goedkoopste grade—tot in moderne tye voort. Vermenging is vir die eerste keer in Europa se Middeleeue gedokumenteer toe diegene, wat uitgevang is onder die Safranschau-kode, tereggestel kon word. Tipiese metodes sluit in die meng van vreemde stowwe soos beet, granaatvesels, rooigekleurde syvesels, of die saffraankrokus se smaaklose en reuklose geel meeldrade. Ander metodes sluit in die week van saffraanvesels met klewerige stowwe soos heuning of kookolie. Gepoeierde saffraan is meer vatbaar vir vermenging met borrie, paprika, en ander poeiers wat as verdunners dien. Vervalsing kan ook bestaan uit die verkoop van verkeerd gemerkte mengsels van verskillende saffraangrade. In Indië word hoëgraad-saffraan uit Kasjmir baiekeer gemeng met ander goedkoper Iranse invoere; hierdie mengsels word dan as suiwer Kasjmir saffraan verkoop, wat Kasjmir-groeiers heelwat inkomste kos.
↑ 45,0 45,1 Willard 2001, p. 99.
↑ 51,0 51,1 51,2 Willard 2001, p. 143.
↑ 65,0 65,1 Tarvand 2005b.
Australian Broadcasting Corporation (2003), "Kashmiri saffron producers see red over Iranian imports", Australian Broadcasting Corporation [link accessed 10 Januarie 2006].
Abdullaev, FI (2002), "Cancer chemopreventive and tumoricidal properties of saffron (Crocus sativus L.)", Experimental Biology and Medicine 227(1) [link accessed 10 Januarie 2006]. PMID 11788779
Chang, PY; W, Liang, CT Kuo & CK Wang (1964), "The pharmacological action of 藏红花 (zà hóng huā – Crocus sativus L.): effect on the uterus and/or estrous cycle", Yao Hsueh Hsueh Pao 11.
Courtney, P (2002), "Tasmania's Saffron Gold", Landline (Australian Broadcasting Corporation) [link accessed 10 Januarie 2006].
Darling Biomedical Library (2002), "Saffron", Darling Biomedical Library (UCLA) [link accessed 10 Januarie 2006].
Deo, B (2003), "Growing Saffron – The World's Most Expensive Spice", Crop & Food Research (New Zealand Institute for Crop & Food Research) (no. 20) [link accessed 10 Januarie 2006].
Dharmananda, S (2005), "Saffron: An Anti-Depressant Herb", Institute for Traditional Medicine [link accessed 10 Januarie 2006].
DPIWE (2005), "Emerging and Other Fruit and Floriculture: Saffron", Food & Agriculture [link accessed 10 Januarie 2006].
Fotedar, S (1998–1999), "Cultural Heritage of India – Kashmiri Pandit Contribution", Vitasta (Kashmir Sabha) XXXII(1) [link accessed 10 Januarie 2006].
Goyns, MH (1999), Saffron, Taylor & Francis, ISBN 90-5702-394-6 [link accessed 10 Januarie 2006].
Harper, D (2001), "Saffron", Online Etymology Dictionary [link accessed 10 Januarie 2006].
Honan, WH (2004), "Researchers Rewrite First Chapter for the History of Medicine", The New York Times [link accessed 10 Januarie 2006].
Hussain, A (2005), "Saffron Industry in Deep Distress", BBC News [link accessed 10 Januarie 2006].
Katzer, G (2001), "Saffron (Crocus sativus L.)", Gernot Katzer's Spice Pages [link accessed 10 Januarie 2006].
Lak, D (1998), "Kashmiris Pin Hopes on Saffron", BBC News [link accessed 10 Januarie 2006].
Lak, D (1998b), "Gathering Kashmir's Saffron", BBC News [link accessed 10 Januarie 2006].
Leffingwell, JC (2002), "Saffron", Leffingwell Reports 2(5) [link accessed 10 Januarie 2006].
McGann, K (2003), "What the Irish Wore: A Few Arguments on the Subject of Saffron", Reconstructing History [link accessed 10 Januarie 2006].
McGee, H (2004), On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen, Scribner, ISBN 0-684-80001-2 [link accessed 10 Januarie 2006].
Park, JB (2005), "Saffron", USDA Phytochemical Database [link accessed 10 Januarie 2006].
Pearce, F (2005), "Returning war-torn farmland to productivity", New Scientist [link accessed 10 Januarie 2006].
Rau, SR (1969), The Cooking of India, Time Life Education, ISBN 0-8094-0069-3.
Shen-Nong Limited (2005), "Qin Dynasty 221–207 B.C.", Shen-Nong [link accessed 1 April 2006].
Tarvand (2005), "What is Saffron?", Tarvand Saffron Company [link accessed 10 Januarie 2006].
Tarvand (2005b), "Grading and Classification", Tarvand Saffron Company [link accessed 10 Januarie 2006].
Willard, P (2001), Secrets of Saffron: The Vagabond Life of the World's Most Seductive Spice, Beacon Press, ISBN 0-8070-5008-3 [link accessed 10 Januarie 2006].
"Saffron", Darling Biomedical Library (UCLA), http://unitproj.library.ucla.edu/biomed/spice/index.cfm?displayID=22 "Crocus sativus", Germplasm Resources Information Network (USDA), http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=318 s • b • w
Balsemwormkruid • Basilie (Heilige •Thaise) • Bieslook • Boegoe • Boonkruid • Draakplant • Engelkruid • Hennepsaad • Hisop • Kerrieboomblaar • Koljander • Komkommerkruid • Kruisement • Krulsuring • Laventel • Lourierblaar • Lavas • Marjolein • Origanum • Pietersielie • Roosmaryn • Salie • Sitroengras • Sitroenmirt • Sitroenverbena • Sprietui • Suurlemoenbalsem • Veldsuring • Tiemie • Tuinkers • Wynruit
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Saffraan&oldid=1531728"	Kategorieë: SpeseryeMedisinale plantePages using PMID magic linksVersteekte kategorië: VoorbladartikelsPages using ISBN magic links	Navigasie-keuseskerm
العربيةمصرىБългарскиBrezhonegBosanskiCatalàDanskZazakiދިވެހިބަސްEnglishEsperantoEestiEuskaraفارسیSuomiFrançaisGaeilgeGalegoעבריתहिन्दीHrvatskiMagyarBahasa IndonesiaIdoÍslenskaItaliano日本語ಕನ್ನಡ한국어LatinaLadinoLëtzebuergeschLietuviųLatviešuമലയാളംमराठीBahasa Melayuမြန်မာဘာသာनेपालीNederlandsNorsk nynorskNorsk bokmålਪੰਜਾਬੀPolskiپنجابیپښتوPortuguêsRomânăРусскийसंस्कृतम्SarduScotsSrpskohrvatski / српскохрватскиසිංහලSimple EnglishСрпски / srpskiSvenskaதமிழ்తెలుగుไทยTürkçeУкраїнськаاردوTiếng Việtייִדיש中文粵語	Wysig skakels	Die bladsy is laas op 13 Februarie 2017 om 01:12 bygewerk.