In die tyd van die Nasionaalsosialisme het op 21 Maart 1933 die "Dag van Potsdam" plaasgevind, 'n plegtigheid in die Potsdamse Garnisoenkerk, waartydens die bejaarde Duitse Rykspresident Paul von Hindenburg en die nuwe Rykskanselier Adolf Hitler hande geskud het. Hierdie gebeurtenis is as 'n simboliese bond tussen die Duitse Weermag (Reichswehr) en die Nasionaalsosialisme beskou.
In die eerste oorlogsjare is Potsdam die vernietiging deur geallieerde bomme gespaar gebly. Die ligmarkerings, waarmee die geallieerde lugmagte gewoonlik hulle teikens vir die bomwerpers gemarkeer het, is in suidoostelike rigting weggedryf, en sodoende het die meeste swaar bomme en lugmyne in die Ravensbergreeks suid van die hoofstasie geval. Hier is talle bomkraters bewaar. Eers in die laaste fase van die Tweede Wêreldoorlog – die Rooi Leër was al gereed om die nabygeleë Berlyn in te neem – is die historiese stadsentrum op 14 April 1945 deur 'n bomaanval van 724 vliegtuie van die Koninklike Britse Lugmag (Royal Air Force) verwoes.
As setel van die Pruisiese konings is Potsdam vinnig tot garnisoenstad uitgebou, en militêre geriewe en personeel het vir 'n lang tydperk die stadsbeeld en demografiese struktuur van Potsdam oorheers. Die liberale vrydenker Alexander von Humboldt het Potsdam in 1854 as 'n "vervelende stad van kasarms" beskryf. Groot bekendheid het die "Lang Kêrels" verwerf, Pruisiese gardesoldate wat volgens hul groot liggaamsgrootte gekies is.
Die meerderheid kasarms is in 1945 deur die Rooi Leër en later deur die Oos-Duitse Nasionale Volksleër oorgeneem. Tot en met 1991 was die 34ste Artillerie-afdeling van die Groep van Sowjetmagte in Duitsland in Potsdam gestasioneer. Ná die Duitse hereniging is die leër verklein en baie kasarms en ander militêre geriewe, wat dikwels as historiese of argitektoniese monumente bewaar word, word intussen vir ander doeleindes gebruik.
Die ensemble voldoen aan Unesco se kriteria I, II en IV. Dit is 'n unieke kunsprestasie en 'n meesterwerk van skeppende gees (I). Dit het 'n beduidende invloed op die ontwikkeling van boukuns, stedebou en landskapsargitektuur uitgeoefen (II). Daarnaas is dit 'n uitmuntende voorbeeld van 'n argitektoniese ensemble of 'n landskap wat beduidende periodes in die menslike geskiedenis verteenwoordig (IV).
Met sy uitbou tot 'n koninklike stad het Potsdam 'n Europese karakter gekry wat in die plaaslike kultuur en boukuns weerspieël word. Naas 'n groot aantal boustyle uit verskillende tydperke is daar ook woonhuise vir Hollandse en Russiese immigrante opgerig wat volgens dié lande se argitektoniese tradisies ontwerp is. Eksotiese geboue soos die Sjinese Huis uit die 18de eeu of die 19de eeuse Switserse huise in Klein Glienicke roep die destydse tydgees op. Die plaaslike heersers het met hul ambisieuse bouprojekte hul voorliefde vir kultuur en tegniese gesofistikeerdheid getoon. Die Matrosestasie Kongsnæs is in die Noorse styl ontwerp (in 1945 grotendeels vernietig), terwyl die kasteel Cecilienhof in die Neuer Garten ("Nuwe Tuin") op 'n Engelse landgoed lyk. Ondanks Potsdam se lang geskiedenis, wat verder as eenduisend jaar terugstrek, het geen geboue uit die Middeleeue bewaar gebly nie.
Naas die Hollandse buurt (sien onderaan) het in 1826/27 in die noorde van Potsdam die sogenaamde Russiese kolonie Alexandrowka vir die laaste twaalf sangers van 'n Russiese koor ontstaan. Peter Joseph Lenné het die buurt volgens die plattegrond van 'n hippodroom met 'n Andreaskruis daarin ontwerp. Vanweë die familie- en vriendskapsbande tussen die Huise van Hohenzollern en Romanof is die kolonie ter ere van tsaar Alexander I van Rusland († 1825) Alexandrowka genoem. Die Russiese kolonie behels altesaam dertien vakwerkhuise. Die buitemure van die vrystaande gewelhuise met een of twee verdiepings is met halfronde boomstamme versier sodat hulle aan Russiese blokhuise herinner. Vir die Russiese bewoners is 'n Russies-Ortodokse kerk, die Alexander-Newski-gedenkkerk, op die nabygeleë Kapellenberg opgerig.
Die Ou Markplein (Alter Markt) is die historiese stadskern van Potsdam waar die stadskasteel, die Sint-Nikolaikerk, die Lustgarten ("plesiertuin") en die Ou Raadsaal opgerig is. Gedurende die DDR-tydperk is die Mercure-hotel as veelverdiepinggebou, die technikon Fachhochschule Potsdam en die Filmmuseum (rolprentmuseum) in die historiese Marstall-gebou bygevoeg. Nadat die stadskasteel gedurende die Tweede Wêreldoorlog vernietig is, het net 'n oop erf oorgebly. Die regering van die deelstaat Brandenburg het besluit om hier 'n nuwe parlementsgebou op te rig, wat in Januarie 2014 ingewy is.
Die Nuwe Markplein (Neuer Markt) uit die 17de en 18de eeu, wat agter 'n reeks huise geleë is, is een van die bes bewaarde barokmarkpleine in Europa. Die openbare weegskaal in sy sentrum is deur Jan Boumann ontwerp. Die voormalige Kutschstall ("koetsskuur") in die suidweste van die plein huisves tans die "Huis van die Brandenburgs-Pruisiese Geskiedenis". Die Kabinetthaus is 'n voormalige stadspaleis en die geboortehuis van die latere koning Frederik Willem III van Pruise en Wilhelm von Humboldt. Dit huisves tans 'n aantal kulturele en wetenskaplike instellings.
Die Luisen-plein (Luisenplatz) verbind die voetgangerlaan van die Brandenburger Straße met 'n laan wat regstreeks tot by die ingang van die Sanssouci-park by die Groen Hek (Grünes Gitter) loop. Teen die middel van die 19de eeu het die tuinkunstenaar en landskapsargitek Peter Joseph Lenné die tuinboukundige ontwerp van hierdie plein behartig. Die tuin is egter in die 1930's verwyder om plek te maak vir 'n parkeerterrein. Die "klein" Brandenburgse Poort (Brandenburger Tor) het in 1770 tussen die plein en die Brandenburger Straße ontstaan.
Frederik Willem het die slot Charlottenhof (1826–1829) en daarna die Romeinse Baddens nog in sy tyd as kroonprins laat oprig. Die troonopvolger het self 'n groot aantal ideë en ontwerptekeninge vir die projekte bygedra en groot invloed op die argitek Karl Friedrich Schinkel (1781–1841) se planne uitgeoefen. Die boubedrywighede is deur Ludwig Persius, 'n leerling van Schinkel, beheer.
Die Romeinse Bad (1834–1840) in die boustyl van 'n antieke villa, wat ook sy naam aan die kompleks verleen het, en die Teepawiljoen (1830) in die boustyl van 'n antieke tempel vorm die twee hoofgeboue. Hulle is verbind deur middel van pergolas, arkades en tuine. Schinkel het die geboue volgens sy herinneringe aan sy tweede Italiaanse reis ontwerp wat hy in 1828 onderneem het. Die Romeinse Bad – waarin nooit gebaai is nie – het uit die romantiese fantasie van die kroonprins voortgespruit.
Die name van die kamers dui op 'n mengsel van antieke villa en Romeinse terme. Die atrium, die binnehof van 'n Romeinse woonhuis, dien hier as ontvangkamer. Die impluvium, 'n bekken waarin in die Romeinse tyd reënwater in die atrium opgevang is, het sy naam hier aan 'n hele kamer verleen. Die viridarium ('n Romeinse groen- of koudhuis) is hier 'n klein tuinhof. Aan die Oud-Romeinse terme se terminologie is net die apodyterium (ontkleekamer) en caldarium (warmbad) ontleen.
Die nostalgiese kompleks van die Romeinse Baddens grens aan 'n kunsmatige meer, wat deur die beroemde Duitse tuin- en landskapsargitek Peter Joseph Lenné aangelê is. Die sogenaamde masjienepoel het sy naam aan die stoomenjinhuis met sy pompstasie te danke, wat in 1923 afgebreek is. 'n Monument herinner aan die gebou.
In 1990 is die kompleks van Sanssouci met sy kastele en die uitgestrekte park deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys. Die kompleks, wat dikwels die "Pruisiese Versailles" genoem word, vorm volgens Unesco 'n sintese van die 18de eeuse kunsstyle in Europa se stedelike en hoofse argitektuur. Sanssouci word as 'n uitmuntende voorbeeld van die boukuns en landskapargitektuur teen die agtergrond van die monargistiese staatsidee beskou.
Die argitektuur van Sanssouci versinnebeeld die harmonie tussen mens en natuur, onder meer deur sy ligging op die spits van 'n wynberg. Die wynbou, wat in Brandenburg sedert die 13de eeu gedokumenteer is, het nooit 'n belangrike rol by die ontwerp van die vorstelike parke van die gebied gespeel nie. In Sanssouci is die wynberg egter as die middelpunt van die park ontwikkel en met 'n klein kasteel bekroon – wat Frederik die Grote sy Weinberghäuschen ("wynberghuisie") genoem het.
Die Pruisiese koning was van plan om hier tydens die somer met 'n pragtige uitsig oor die landskap in die middel van die natuur "sonder sorg" te woon om sy wye veld van belangstellings, waaronder kuns, te volg en om hom besig te hou met politieke vraagstukke. 'n Windmeul, wat reeds in 1736 op die wynberg in bedryf was, het die landelike idille nog versterk.
Die Orangerie-gebou het drie vleuels met 'n totale lengte van meer as 300 meter en behels naas die planthuise aan sy weerskante, wat steeds vir die oorwintering van kouegevoelige Mediterreense potplante gebruik word, die voormalige wonings van die koninklike gesin en bediendes. Die sentrale deel van die kasteel huisves die Raffael-saal met 'n versameling van meer as vyftig kopieë van 19de eeuse skilderye van Raffael, waaronder namaaksels van sy bekendste werke soos die "Sistynse Madonna" of die "Transfigurasie". Die vergulde rame van die skilderye kontrasteer met die mure wat met rooi sy bespan is.
Die paleis, waarna as "nuwe huis" verwys is, het as 'n privaat woning vir die kunssinnige koning ontstaan. Friedrich Wilhelm II het homself met die nuwe gebou sowel in ruimtelike asook argitektoniese opsig van sy ongeliefde oom Frederik die Grote, wat kinderloos oorlede is en sy hele lewe lank die voorkeur aan barok- en rokokovorme gegee het, gedistansieer.
Die paleis met twee verdiepings en 'n vierkante plattegrond is van rooi bakstene gebou. Op die kubiese paleis se plat dak is 'n ronde tempel gesit wat as uitsigtoring dien. As blikvanger is onder meer 'n klein kastteel op die Poue-eiland gebou. Putti, wat 'n vrugtemandjie dra, dien as versiering op die tempeldak. Ander sierelemente van grys en wit marmer uit Silesië, wat vir die buitefasade gebruik is, was naamgewend vir die gebou.
'n Groot terras en trappe aan die paleis se meerkant het toegang tot 'n bootpier gebied. Die koning het daarvan gehou om lang boottoere te neem, byvoorbeeld na die kasteel Charlottenburg in Berlyn. Onderaan die terras het die kasteel se vroeëre kombuis aan die seeoewer in die styl van 'n tempelruïne ontstaan. Die halfversonke tempel is tussen 1788 en 1790 deur Langhans ontwerp en gebou. 'n Ondergrondse gang het dit met die grotsaal op die grondverdieping verbind wat in die somermaande as eetsaal gedien het.
Die paleis het reeds na enkele jare te klein geraak. In 1797, die jaar toe Friedrich Wilhelm II oorlede is, is twee syvleuels volgens planne van Michael Philipp Boumann bygevoeg. Die reghoekige geboue met 'n enkele verdieping is deur galerye met mekaar verbind. Vir dié klassisistiese suilgange is marmer, wat oorspronklik vir die kolonnades in die ou Park Sanssouci gebruik is, herwin. Vir die hooflaan tussen die Marmerpaleis en die Kasteel Saanssouci het Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff 'n indrukwekkende tuinargitektuur ontwerp.
Die kasteel Cecilienhof lê in die noordelike deel van die Neue Garten (Nuwe Tuin), naby die oewer van die Jungfernmeer. Hierdie laaste kasteel, wat deur die huis Hohenzollern gebou is, is tydens keiser Wilhelm II se regentskap vir sy oudste seun, kroonprins Wilhelm (1882–1951), en sy eggenote Cecilie van Mecklenburg-Schwerin (1886–1954), na wie dit vernoem is, opgerig. Die kasteel is tussen 1914 en 1917 volgens die planne van Paul Schultze-Naumburg, 'n sterargitek van die tyd, in die boustyl van 'n Engelse landelike herehuis uit die Tudor-tydperk uitgevoer. Die fasades van Cecilienhof word oorheers deur bakstene en vakwerkelemente van donker eikehout. Kenmerkend is die 55 skoorstene in die Tudor-styl, waarvan geeneen op die ander lyk nie. Weens die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog kon die Prins-gesin eers in Augustus 1917 intrek. Hulle het tot en met 1945 hier gewoon.
Die kasteel het wêreldwyd bekend geword danksy die Potsdam-konferensie van die geallieerde leiers van Brittanje, die VSA en die Sowjetunie, wat hier van 17 Julie tot 2 Augustus 1945 plaasgevind het.
Ná die konferensie is die kasteel en sy park vir die eerste keer vir die publiek toeganklik gemaak. Die kasteel is aanvanklik gebruik as 'n opleidingsentrum van die Demokratiese Vrouebond (Demokratischer Frauenbund, DFD) van die DDR. In 1960 is 'n hotel in die westelike vleuel geopen wat op gaste met buitelandse valuta gemik was. Hierdie luukse hotel bestaan nog steeds.
Die res van die kasteel dien tans as 'n museum wat die Potsdam-konferensie behandel. Ook die privaat vertrek van die kroonprins en sy eggenote staan oop vir besoekers. Daarnaas onthaal die regering van die deelstaat Brandenburg hier soms gaste soos byvoorbeeld die Britse koningin Elizabeth II in 2004.
Die kasteel Cecilienhof is deur Unesco in 1990 saam met ander kastele, tuine en parke in Potsdam-Sanssouci en Berlyn (Glienicke en Poue-eiland) as wêrelderfenisgebied gelys. Dit word beheer deur die Stigting vir Pruisiese Kastele en Tuine in Berlyn-Brandenburg en huisves tans naas die bogenoemde hotel ook 'n museum. Die enigste vertrek, wat in sy oorspronklike toestand bewaar gebly het, is die Kroonprinses se sogenaamde Kajuitkamer wat volgens 'n ontwerp van die binnenshuise argitek Paul Ludwig Troost ontstaan het.
Die aansienlik groter Nauense Poort dateer van 1755 en is een van die vroegste voorbeelde van die oorspronklik Engelse Neogotiese boukuns op die Europese vasteland. Die plein voor die poort is met sy talle kafees, restourante en kroeë vandag 'n gewilde kuierplek vir Potsdamers en hul gaste. 'n Tremlyn loop regstreeks deur die Nauense Poort.
In 1966 het boubedrywighede vir die beveiliging van die toring begin, maar dié bedrywighede is kort darna om politieke redes gestaak. Die SED-bewindhebbers het die kerk as 'n simbool van "Pruisiese militarisme" beskou en die bouvalle in 1968 laat opblaas en verwyder. In 2004 is 'n stigting in die lewe geroep wat hom vir die heropbou van die Garnisoenkerk beywer het.
Die Gotiese Biblioteek is 'n agthoekige pawiljoenagtige toring van sandsteen wat aan die suidoewer van die Heilige Meer (Heiliger See) in die Nuwe Tuin (Neuer Garten) geleë is. Dit bied 'n uitsig oor die meer en die Marmerpaleis. Die toring in die Neogotiese styl het twee verdiepings en word deur 'n vierkantige arkadegang omsluit. 'n Wenteltrap bied toegang tot 'n terras en die biblioteeksaal op die tweede verdieping. Die goue toringspits is uit meerdere koeëls gevorm.
Die toring het tussen 1792 en 1794 in opdrag van koning Frederik Willem II volgens 'n ontwerp van Carl Gotthard Langhans in die styl van 'n Gotiese kapel ontstaan. Ook die binnekant van die gebou, wat as koninklike privaatbiblioteek en uitsigtoring (belvedere) aan die meeroewer gedien het, toon 'n sterk Gotiese karakter.
Ook die Gotiese Biblioteek is gedurende die oorlog ernstig beskadig. Nadat die Heilige Meer deur 'n bom getref is, het die gebou se fondament in rigting van die water begin neig. Ná die oorlog het die toring verval tot 'n ruïne en het dekades lank as die "Skewe Toring van Potsdam" bekend gestaan. Ter geleentheid van Potsdam se 1000-jarige jubileum het die stad Berlyn in 1993 'n skenking van 1,6 miljoen mark gemaak om die gebou te restoureer. Maar eers tussen 1995 en 1995 is die fondament en die biblioteek volledig herstel nadat verdere fondse deur die Bondsrepubliek Duitsland, die deelstaat Brandenburg en die stad Potsdam beskikbaar gestel is. Die boonste verdieping is tans nie toeganklik vir die publiek nie, maar die biblioteek mag deur die vensters van die laer verdieping besigtig word.
Terwyl Einstein tussen 1911 en 1915 besig was om sy algemene relativiteitsteorie te ontwikkel, het hy 'n beroep op sterrekundiges gedoen om sy voorspellings deur middel van eksperimente te bevestig. Erwin Finlay Freundlich, 'n astrofisikus by die Babelsberg-sterrewag naby Potsdam wat in 1911 kennis gemaak het met Einstein, was een van die eerste wetenskaplikes wat die nuwe probleem ondersoek het. Vanaf 1917 was hy in samewerking met Einstein die drywende krag agter die sterrewag-projek wat aan die besondere vereistes van die nuwe teorie moes voldoen.
Freundlich se persoonlike kontak met die argitek Erich Mendelsohn, wat die relativiteitsteorie noukeurig bestudeer het en groot belang in die sterrewag-projek gestel het, het die deurslag vir die projek gegee. Mendelsohn was destyds besig om nuwe argitektoniese vorme te ontwikkel wat met moderne materiale soos staal en staalversterkte beton verwesenlik kon word. Freundlich het die wetenskaplike vereistes vir die gebou geformuleer wat deur Mendelsohn uiteindelik as 'n vertikale teleskoop ontwerp is. Volgens die bouplanne het die teleskoop op sy eie fondament gestaan wat in die binneruimte van die toring geïnstalleer is, onafhanklik van die res van die gebou wat veral as beskermende hulsel gedien het.
Die gebou is as 'n uitmuntende voorbeeld van ekspressionistiese argitektuur beskryf, alhoewel dit ook sekere Art Nouveau-invloede toon. Einstein het sy indruk as "organies" omskryf. Volgens Mendelsohn is in die toring twee teenstellings, naamlik funksie en dinamiek, oorgedra na die terrein van die boukuns. Harald von Klüber, 'n medewerker by die Einsteintoring, het sy ongewone argitektoniese vorme van Mendelsohn se styl as 'n weerspieëling van die aspekte van moderne tegnologie, wiskunde en fisika beskou. Ingewikkelde en tegelykertyd estetiese konsepte het volgens hom hul uitdrukking in wonderlik swaaiende vorme en elegant geboë kurwes gevind.
Danksy Einstein se internasionale bekendheid, sy posisie as lid van die Pruisiese Akademie van Wetenskappe en as direkteur van die Keiser-Wilhelm-instituut vir fisika is die projek ondanks die moeilike ekonomiese situasie in die na-oorlogse tyd in gelyke dele deur die Pruisiese staat en die Duitse nywerheidsektor se "Albert-Einstein-Stigting" befonds. Op 6 Desember 1924 het die instituut sy bedrywighede amptelik begin. Die naam "EInsteinturm" het nog in dieselfde jaar ingeburger geraak.
Potsdam het vanaf sy eerste historiese verwysing in die jaar 993 tot in die vroeë moderne tydperk 'n relatief klein stad met 'n konstante inwonerstal gebly. Die laagste bevolkingsyfer is met 700 inwoners ná die verwoestings en hongersnode van die Dertigjarige Oorlog in 1660 aangeteken.
Nadat Potsdam die setel van die Brandenburgse heersers geword het, het sy bevolking aansienlik begin groei. As gevolg van die industrialisering in die 19de eeu het die bevolking tot in 1900 selfs verdriedubbel tot 60 000. Met die inlywing van Babelsberg, 'n nywerheidstad met 30 000 inwoners, asook 'n aantal omliggende dorpe op 1 April 1939 het Potsdam se bevolking die 100 000-kerf oorskry. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog en ná die Duitse hereniging in 1990 het die inwonertal tydelik afgeneem. In 1999 het dit 129 000 beloop.
Potsdam is sedert 1345 deur 'n sogenaamde Consul en vanaf 1450 deur 'n burgemeester geadministreer. Die oudste verwysing na 'n stadsraad dateer uit 1465. In die 16de en 17de eeu het hierdie uit vier tot vyf lede bestaan, waaronder die burgemeester. Later het die regente van Brandenburg groot invloed op die stedelike administrasie uitgeoefen. Vanaf 1722 is die Ou en Nuwe Stad deur 'n magistraat met 'n stadsdirekteur as voorsitter geadministreer.
In 1809 het Potsdam 'n selfregerende stad geword wat deur 'n burgemeester geadministreer is, en bewoners kon afgevaardigdes vir 'n stadsparlement verkies. Die stadsparlement is tydens die Nasionaal-Sosialistiese bewind ontbind en die burgemeester regstreeks deur die NSDAP benoem. Ná die einde van die Tweede Wêreldoorlog is net soos in ander stede van die Sowjet-besettingsone 'n sogenaamde Rat der Stadt ("Raad van die Stad") met 'n burgemeester as voorsitter gevorm. Die verkiesings vir hierdie raad was nie vry nie; kandidate is deur die Nasionale Front benoem en volgens 'n eenheidslys verkies.
As administratiewe setel van die deelstaat Brandenburg huisves Potsdam die parlement (Landtag), regering, departemente en die kantoor van die eerste minister. Potsdam dra derhalwe die amptelike titel Landeshauptstadt Potsdam ("Deelstaathoofstad Potsdam"). Die deelstaatparlement is oorspronklik in die gebou van die voormalige koninklike oorlogskool op die Brauhausberg gehuisves. Vanweë sy argitektoniese voorkoms en die feit dat hier in die DDR-tydperk die SED-distriksadministrasie gehuisves is, is na die gebou dikwels as Kreml ("Kremlin") verwys. Nadat die ou skoolgebou al lank nie meer in die behoeftes van 'n moderne parlement kon voorsien nie, het die afgevaardigdes besluit om 'n nuwe parlementsgebou op die perseel van die ou stadskasteel (die Ou Markplein) op te rig, wat in Januarie 2014 ingewy is.
Na langdurige debatvoering het die parlement in 2005 besluit om die kasteel herop te bou. 'n Bekende televisiepersoonlikheid, Günther Jauch, het al in 2003 die heropbou van die bekende Fortunaportaal geborg. Boubedrywighede vir die kasteel het in 2010 begin. Die oorspronklike fasade sal danksy 'n skenking van die sagteware-entrepreneur en miljardêr Hasso Plattner herstel word, terwyl die nuwe gebou agter die fasade, wat die parlement sal huisves, deur die argitek Peter Kulka ontwerp is. Sedert Januarie 2014 vergader die Brandenburgse afgevaardigdes in die nuwe parlementsgebou.
Aangesien Potsdam 'n garnisoenstad was, was daar ook baie soldate wat die Rooms-Katolieke geloof aangehang het. In 1868 het die Katolieke kerk St. Peter und Paul ontstaan, terwyl die vorsbiskoplike delegatuur Berlyn-Brandenburg-Pommere reeds in 1821 gestig is. Die bisdom Berlyn het in 1930 as 'n suffragaanbisdom van Breslau ontstaan. Ná die Tweede Wêreldoorlog is die gebied van die kerkprovinsie Breslau opgesplits en regstreeks deur die pous in Rome bestuur.
Ná die Duitse hereniging is die bisdom Berlyn tot 'n aartsbisdom verhef, en die Rooms-Katolieke kerkgemeentes in Potsdam maak vandag deel uit van die aartsbisdom Berlyn. Naas die landskerklike gemeentes is daar ook 'n aantal vrykerke soos die Morawiese Kerk (Herrnhuter Brüdergemeine).
Met die sogenaamde Stein-Hardenbergse hervormings van die jaar 1809 is die voorregte van die gemeente herroep. Die immigrante was in hierdie tydperk reeds 'n integrale bestanddeel van die Potsdamse samelewing, en Guillaume Saint Paul, die seun van die eerste regter in die kolonie, het baie jare lank as burgemeester van Potsdam gedien en 'n kroniek van die stad saamgestel.
Die Ou Sinagoge van Potsdam is tydens die pogroms van November 1938 geplunder en gedurende die geallieerde lugaanvalle in die Tweede Wêreldoorlog vernietig. Die stad beskik tans nie oor 'n Joodse sinagoge nie, tog word die oprigting van 'n nuwe Joodse sakrale gebou tans oorweeg.
Reeds in 1732 het die Pruisiese koning Frederik Willem I naby Potsdam se Langer Stall 'n gebedsaal vir twintig van sy Turkse gardesoldate laat bou – die eerste moskee op Duitse bodem. Die gebou is egter gedurende die Tweede Wêreldoorlog vernietig, behalwe vir die frontfasade wat nog staan.
Die Technikon Potsdam is 'n nuutgestigte instelling wat deur die deelstaat Brandenburg in die lewe geroep is. Dit het saamgesmelt met die voormalige Potsdam-kampus van die Hoër Onderwysskool vir Reklame en Ontwerp.
Langs die oewer van die Tiefer See ("Diep Meer") het temidde van 'n historiese landskap met Pruisiese kastele en tuine 'n nuwe kulturele buurt ontstaan, die Schiffbauergasse. Soos die Duitse naam reeds aandui, is hier vroeër stoomskepe gebou, maar ook surrogaatkoffie vervaardig, soldate gedril en visse geteel. Vandag word die kwartier deur klein besighede en kulturele instellings oorheers. Die hooftrekpleisters is die Hans Otto Theater, die Waschhaus, die fabrik Potsdam, 'n kinder- en jeugteater en ander vrye toneelgeselskappe. 'n Verskeidenheid feeste, konserte, film- en kunsvertonings word aangebied.
Die rolprentateljee Studio Babelsberg in Babelsberg is die oudste groot rolprentateljee-kompleks ter wêreld en ten opsigte van sy oppervlakte ook die grootste in Duitsland. Die ateljee staan veral bekend vir die legendariese rolprente van sy beginperiode soos Metropolis en Der blaue Engel (waarin Marlene Dietrich die hoofrol vertolk het). Van die eerste rolprent, wat ooit hier vervaardig is – Urban Gad se Der Totentanz van 1912, waarin die Deense filmster Asta Nielsen die hoofrol vertolk het – het net fragmente bewaar gebly. Die rolprentateljee is vandag een van die leidende sentra vir rolprent- en televisieproduksies. Sy terrein huisves ook die Filmpark Babelsberg, 'n temapark waar kunsies en coulisses uit rolprente vertoon word.
Die toerismebedryf speel intussen 'n belangrike rol in die plaaslike ekonomie. Die stad beskik oor 'n moderne toeristiese infrastruktuur met altesaam 5 140 beddens in twintig hotelle in alle kategorieë, gastehuise en jeugherberge. Die meeste hotelle is in die afgelope jare nuut gebou of volledig gerenoveer.
Danksy die nabyheid tot die hoofstad Berlyn het Potsdam toegang tot die federale Duitse snelwegstelsel – die stad word in die weste en suide deur die sogenaamde Berliner Ring van die federale snelweg (Bundesautobahn) 10 en in die ooste deur die federale snelweg 115 omsluit. Daarnaas loop ook 'n aantal federale roetes (Bundesstraßen) deur die stadsgebied, waaronder die B 1, B 2 en B 273. Potsdam is aan die Duits-Nederlandse Oranje-roete geleë – 'n toeristeroete wat deur histories belangrike streke met 'n politieke verbintenis tot die huis Oranje loop.
Potsdam is 'n relatief kompakte stad wat in 'n merendeels plat gebied geleë is. Die meeste belangrike instellings en besienswaardighede kan maklik per fiets bereik word.