Wrede werklikheid verdryf heerlike sprokiesgevoel(Foto: Eugene Hoshiko/AP) Watter Suid-Afrikaner het Saterdag nié uitgelate gejuig nie? Reg oor die wêreld, in Suid-Afrika, in Japan en elders, het Suid-Afrikaners gekraai, geskreeu, gejubel. Hier in Delft in Nederland, waar ek woon, het ek vasgenael voor die televisie gesit. ’n Groep familielede, versprei oor Suid-Afrika, Australië, Ierland en Noorweë, het deurlopend kommentaar op ’n WhatsApp-groep gelewer en digitaal heerlik saam gekuier. Jislaaik, dit was lekker. Maar Maandagoggend skakel ek my rekenaar aan en sien die nuusberig dat die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (MRK) nog moet besluit of hy die slot Eben Etzebeth se hofaansoek dat die MRK sy “ondersoek” na sy beweerde rassistiese optrede staak. En die wrede werklikheid verdryf opnuut die heerlike sprokiesgevoel van die naweek. Die twee dinge – enersyds die fantastiese samehorigheid, andersyds die verskeurdheid in ons land – is die twee kante van die werklikheid van Suid-Afrika. Ek is geen besondere aanhanger van pres. Cyril Ramaphosa nie, al weet ek hy is honderd maal minder erg as sy korrupte voorganger. Maar in Ramaphosa se kommentaar oor die Bokke se oorwinning het hy wel die regte noot gedruk: “Dit is ’n magtige bewys van wat ons as Suid-Afrikaners kan bereik wanneer ons doelwitte vir onsself stel en saamwerk om sukses te bereik.” Die feit dat die oorwinning onder die inspirerende leiding van kaptein Siya Kolisi plaasgevind het, en dat waarskynlik 99% van alle Suid-Afrikaners hom as ’n held beskou, wys dat wit en swart nie vyande hóéf te wees nie. Ons kán saamwerk. Die MRK se hantering van die Etzebeth-kwessie is die ander kant van die huidige werklikheid. Ek was nie die aand by waarvan beweer word dat Etzebeth rassisties teenoor gekleurde Suid-Afrikaners opgetree het nie. Ek ken hom en die klaers van geen kant nie en kan eenvoudig op grond van my eie kennis geen oordeel vel nie. Maar die Etzebeth-kwessie is tekenend van die outomatiese manier waarop te veel Suid-Afrikaners instinktief hul eie groep se kant kies. Sonder om hulle van die feite te vergewis. As Koos dit in die kroeg oor ’n whisky of Sipho dit in die sjebien oor ’n glas sorghumbier doen, is dit een ding. Maar as iemand soos die MRK se waarnemende regshoof, adv. Buang Jones, summier van die heup af skiet deur, sonder enige ondersoek hoegenaamd, te sê Etzebeth hoort “in ’n tronksel” tuis, wys dit hoeveel werk nog voorlê. Helaas is die feite op voetsoolvlak nie bevorderlik vir ’n idealistiese vryheid, gelykheid en broederskap nie. Ek weet baie van my mede-Afrikaners hou nie daarvan om dit te hoor nie, maar enige realistiese mens sal moet erken dat die onreg van apartheid ’n vergiftigde bedding geskep het wat die blomtuin van versoening bitter moeilik maak. Uit die dekades van bitterheid en polarisering tussen Afrikaners en Engelssprekendes ná 1902 moet enige Afrikaner kan insien dat só iets nie met ’n handomkeer verdwyn nie. Apartheid se erfenis – ekonomiese ongelykheid en emosionele vyandskap – gaan nog ’n lang tyd met ons wees. Dis geen oordeel teen my voorouers nie; hulle het opgetree in die lig van wat hulle ontvang het. Dis eenvoudig ’n feit. Die vraag is hoe ons met daardie feit omgaan. ’n Eerste punt is dat politici van alle groepe moet ophou om griewe aan te blaas en uit te buit. Hier gaan dit veral om die linkervleuel van die ANC en die EFF, maar ook aan die regterkant is daar wit politici wat hulle daaraan besondig. Maar dalk is dit ’n naïewe gedagte. Politici is mos nou maar politici, mense wat dikwels enigiets sal doen om ’n paar ekstra stemme te win. Is daar dan geen idee waaromheen Suid-Afrikaners kan verenig nie? Rugby is goed, maar nie genoeg nie, want die nare werklikheid het die Maandag ná Saterdag se oorwinning weer op ons almal neergedaal. Jare gelede was daar ’n openbare gesprek in die Afrikaanse koerante hieroor. Nasiebou, het sommige gesê; ons moet ons verskille vergeet en ons rondom ons gemeenskaplike lojaliteit aan ons land verenig. Dit was ook ’n goeie gedagte, maar die harde praktyk het sedertdien gewys dit is nie naastenby genoeg nie. Toe kom wyle prof. Johan Degenaar, ’n nugtere, bedaarde filosoof, met ’n voorstel wat my nogal aangespreek het. Kom ons verenig rondom die Grondwet en die demokratiese stelsel wat daarmee saamhang. Nou ja, sedertdien het geblyk dat ook dít nie heeltemal voldoende is nie. Ons sit immers met ’n konstitusionele hof wat die taalregte ontken wat die Grondwet aan Afrikaanssprekendes verleen. Insake Gelyke Kanse se saak teen die Universiteit Stellenbosch het die geleerde regters immers, as jy dit tot op die been stroop, bevind dat daar nie in die Grondwet staan wat daar staan nie. Nou wil ek nie beweer dat ons Grondwet bo alle kritiek verhewe is nie. Daar ís leemtes. Foto: (AP Photo/Christophe Ena) Maar die probleem lê nie primêr by die Grondwet nie. Die probleem lê by die ANC, wat die Grondwet minag wanneer dit hom pas, en dikwels by die regters, wat soms soos skoothondjies agter die ANC aanloop wanneer dit gaan oor sake wat teen die ANC-narratief indruis. Die oplossing is egter nie om die Grondwet saam met die badwater by die agterdeur uit te smyt nie. Oefen druk uit op die politici en diegene wat die hefbome van die mag bedien, om die Grondwet behoorlik te gehoorsaam. Die herrie oor die MRK se outomatiese skuldigbevinding van Etzebeth is ’n voorbeeld. Dat die vermoedelike gekonkel tussen regter Edwin Cameron en prof. Wim de Villiers van Stellenbosch deur regsgeleerdes aan die groot klok gehang is, is ’n ander een. En intussen moet die breë samelewing voortgaan met sy druk op die regering om die skade wat sy geldsmytery en nepotisme meebring, te beperk. (Let wel, beperk, want dit is dalk te veel gevra om te verwag dat hy dit heeltemal moet stopsit!) Suid-Afrikaners van alle groepe sit nou eenmaal in dieselfde bootjie. As die bootjie sink, sink álmal saam. Daarom, opnuut dié woord aan pres. Ramaphosa: “President, u het in dié land ’n skat aan talent, vaardigheid, ervaring en kwalifikasies by mense wie se velkleur toevallig wit is. ’n Mens verstaan dat u die historiese onreg van apartheid wil uitwis. Maar maak gebruik van die hand van vriendskap wat die wit mense – dalk morrend – na u uitsteek. “Vat nou asseblief daardie hand. Laat ons samehorigheid nie by die rugby-oorwinning ophou nie!”