Aquadam: Bou 'n dam vir 'n leeftyd - ProAgri
by Specialist Writer 22nd September 2017, 11:13 am 1.8k Views Comments Off on Aquadam: Bou 'n dam vir 'n leeftyd
Staalbewapening maak 'n dam se struktuur sterker en verleng sy lewe.
Die allernoodsaaklike grondslag vir elke vorm van boerdery is water. Ongelukkig val die reën nie altyd presies wanneer en waar ons dit nodig het nie, daarom is dit noodsaaklik dat die boer water moet kan opgaar.
Daar is verskillende maniere om water op te gaar: tenks van staal, sink of plastiek, gronddamme met of sonder voerings, maar die goeie ou sementdam bly nog steeds 'n staatmaker en boonop kan die kinders nog in hom swem ook.
Die wyse oumense was heeltemal reg toe hulle gesê het: "Dam is 'n kort woordjie, maar bóú hom…"
Een man wat die regte raad oor die oprigting van sementdamme het, is Ronald van Lochem, besturende direkteur van Aquadam, wat al meer as 3 100 damme landwyd opgerig het.
Ronald sê die eerste belangrike beginsel wat in ag geneem moet word as jy 'n sementdam wil bou, is die materiaal. Die klip, sand en sement moet van 'n goeie gehalte wees en deeglik in die regte verhouding gemeng word. Dit verseker 'n dam wat 'n leeftyd kan hou.
Dink voor jy doen
Dink vooraf mooi oor die vorm en grootte van die dam. Dit is goedkoper om 'n dieper dam met 'n kleiner oppervlak te bou as 'n vlak dam met 'n groot oppervlak en die verdamping is dan ook minder.
Besluit mooi waar jy die dam moet plaas. Naby die boorgat wat die dam moet voed is 'n goeie oorweging, maar as daar 'n hoogtetjie naby is en jy het die voordeel van swaartekrag nodig om water uit die dam te lei, kan jy dalk anders dink.
Vermy dit so ver as moontlik om op kleigrond te bou, want kleigrond beweeg en sal jou dam waarskynlik een of ander tyd laat kraak.
Skep 'n stewige basis vir die dam om op te staan. Verwyder die bogrond en sagte materiaal op die plek waar jy die dam wil bou. Grawe sagte dele uit en vul dit op met stewige materiaal soos bourommel en gebreekte klip. Verwyder groot klippe, stompe en boomwortels. Die dam se fondasie moet oral ewe stewig wees. Een swak plek laat die hele dam lek.
Meet die fondasies vir die damwal akkuraat uit en grawe dit minstens 225 mm diep. Dit kan eerder dieper wees om stewigheid te verseker. Waar die bouer noodgedwonge op kleigrond moet werk, moet hy versterkings (bewapening) in die fondasie sit.
Moenie jaag nie
Nadat die fondasie gegooi is, moet dit behoorlik droog word voordat die bouwerk begin. Dit moet minstens 'n week staan voordat die dam se muur gebou word.
Bou die dam se muur tot bo die grondvlak voordat die vloer gegooi word. Maak die grond goed nat en stamp dit behoorlik vas voordat die vloer gegooi word. Pleister die vloer en die binnekant van die muur saam om digtheid te verseker.
Ondervinding het Aquadam se mense geleer dat 'n dam se vloer minstens 100 mm dik moet wees en met sement van 'n baie hoë sterkte gebou moet word. Staalversterkings moet in die vloer aangebring word. 'n Dam se mure is ook aan sywaartse druk blootgestel, daarom moet daar ook staalversterkings in die mure aangebring word.
Wanneer die dam klaar gebou is, moet dit eers veertien dae lank klam gehou word voordat water ingetap word. Die rede hiervoor is om die sement kans te gee om heeltemal droog en hard te word voordat dit die druk van die water moet hanteer.
Moenie die dam onmiddellik heeltemal volmaak nie, want die muur kan nie dadelik die waterdruk hanteer nie. Maak die dam eers halfvol; laat staan dit vir 14 dae; daarna driekwart vol en laat staan vir nog sewe dae voordat dit heeltemal volgemaak word.
Die Sement- en Betoninstituut het 'n baie nuttige boekie oor die bou van sementdamme saamgestel. Dit is gratis beskikbaar op Aquadam se webwerf by www.aquadam.co.za.
Vir meer inligting oor Aquadam, skakel 086-100-1010, of e-pos info@aquadam.co.za. Besoek ook www.aquadam.co.za vir meer inligting oor al Aquadam se vernuftige waterbergingsprodukte.