Dit is 2009 en zef is die in-ding in Suid-Afrika. Ek is 21 jaar oud en ’n Universiteitstudent. Die Antwoord plaas hul video Enter the Ninja op YouTube en oorrompel die internet. In wat soos ’n oogwink voel, is die “zef rap-rave” groep ’n internasionale fenomeen. Die wêreld sit vasgenael voor YouTube om uit te vind wat Die Antwoord is. Hul estetika is iets vanuit ’n ander wêreld, of so kom dit voor. Dié in die binnekringe van Suid-Afrikaanse kuns herken die fotograaf Roger Ballen se lens in hul werk. Ander sien die stereotiperende uitbeelding van Suid-Afrikaanse kulture. Sommiges glo dat Die Antwoord werklik so zef of common is. Die buiteland probeer die idee van zef baasraak en is oor die algemeen gefassineerd daarmee. Soveel só dat Die Antwoord se estetika mode tendense word. Die res het geen idee waarna hulle kyk nie, maar openbaar sterk gevoelens daaroor.
Ek hou Die Antwoord al vir bykans ’n dekade dop. Vandat Wat Pomp Julle? in die donker hoekies van die interwebs ’n verskyning gemaak het tot en met Ninja sy Instagram blad vroeër vanjaar laat vaar het. Wat begin het as ’n fassinasie met ’n rebelse kletsrymgroep, het ontaard in ’n skripsie, ’n verhandeling en ’n voyeuristiese liefdes-haatverhouding met Die Antwoord. Ek sê liefdesverhouding want hierdie (relatiewe) konserwatiewe Afrikaanse meisie hou van vloek, kletsrym, ’n “fok-jou” houding en counterculture. Ek sê haat-verhouding want ek is nie blind vir die groep se uitbuiting en kulturele toe-eiening van gemarginaliseerde kulture nie. Tot en met vandag kan ek steeds nie my vinger plaas op watter deel van Die Antwoord my afpis en van watter deel ek ’n fangirl is nie. Miskien help dit om bietjie dieper te delf.
Terselfdertyd kan die argument gemaak word dat Die Antwoord se kulturele toe-eiening so ryk en vervleg is met verskeie invloede dat hulle nuwe identiteite geskep het; moontlik ’n nuwe idee van ’n Suid-Afrikaanse identiteit. Die Antwoord is immers die voortdurende performance van Jones en Du Toit as ’n vorm van konseptuele kuns met die doel op sosiale kommentaar. Deur die groep se uitmuntende gebruik van die internet het hulle daarin geslaag om hulself internasionaal te vestig. Die internet dien ook as ’n skerm om Ninja en Yo-landi se oorspronklike identiteit te versluier. Boon-op het buitelanders nog minder van ’n idee wie Watkin Tudor Jones en Anri du Toit is. Jones en du Toit het as’t ware Ninja en Yo-landi geword. En dié identiteite wat geskep is, is soos ’n laslappie kombers aanmekaar gestik deur heen en weer te toe-eien, leen en kopieer van verskeie Suid-Afrikaanse kulture.
Miskien dien Die Antwoord as ’n spieël vir die Suid-Afrikaanse samelewing. Dalk is hulle die uitbeelding van ’n post-apokaliptiese weergawe van Suid-Afrika wat knak onder aan die aanhoudende stereotipering, toe-eiening en uitbuiting van mense. Een van die rolle van kuns is immers om kommentaar te lewer, die samelewing te reflekteer en ’n denkproses in die kyker aan te wakker. Die Antwoord het definitief daarin geslaag om wonde oop te krap en om sodoende gesprekke rondom rasseverhoudinge, stereotipering en kulturele uitbuiting te bewerkstellig. Al wat ek met sekerheid kan sê is dat dié tipe gesprekke nodig is om ’n brandende Suid-Afrika (moontlik) te kan blus.
Suen Muller werk in die kontemporêre kunsbedryf. Sy skryf en praat graag oor tendense in Suid-Afrikaanse kuns en kultuur.