Die "Godboek": nuwe gedagtegenereerder par excellence – NG Vishoek
Home / Die "Godboek": nuwe gedagtegenereerder par excellence
So, om te vra of nie te vra nie, dís die vraag – of is dit? Sommige Gaums – inderdaad hy self – sê jy mág, en dat alles gelowiges nie oor dieselfde kam geskeer kan word nie. Soos alle ongelowiges natuurlik ook. Dit blyk dat tussen hierdie twee teenpole daar heelwat variasie op die tema is (die "baie kamers van die Huis van die Vader" in Bybelse terme?): ekstremiste, gematigdes, onsekeres … Gaum voer aan dat ons vandag dankbaar moet wees dat ons vrae mag vra, maar dit herinner juis aan die eeue van onderdrukking deur die Kerk, en al die wreedhede waarin Claassen en sy sielsgenote (kan mens sê?) "'n broertjie dood" het. Kan mens net sê: "Jammer, ons is net mense?" en dan is 'n lang en brutale geskiedenis vergete?
Claassen voel dat hy nie kan aanvaar dat 'n God met almag toelaat dat daar oor soveel jare deur soveel wesens soveel lyding ervaar is, en nog elke sekonde ervaar word, nie. Vir soveel mense – die kwyning van die Kerk dui op die getalle – is hierdie almag en voorafkennis van wat kom deur God juis 'n onoorkombare intellektuele hindernis. As jy weet iets boos gaan gebeur, waarom dit toelaat? Waarom is al die onregverdigheid nodig?
In die "Godboek" (ook ander boeke soos The faith Instinct deur Nicholas Wade, 2009) word geïmpliseer dat dit nie slegs gaan oor die bestaan, al dan nie, van God nie, maar ook oor watter sóórt god hy/sy/dit is. Het God 'n Jekyll/Hyde-karakter? In die Bybel staan byvoorbeeld Hy is jaloers en dan weer Hy is liefde. Hy red, Hy delg uit. Hy is lief vir kinders, hy laat toe dat Lot se dogters verkrag word … So, is God dalk ook Satan – as Hy Drie-enig is, kan hy seker twee-enig ook wees? En, uiteindelik, het ons Die Bybel en die interpretasies van duisende mense oor eeue heen om voorstelle aan die hand te doen. Uiteindelik vra ek: Hoe kan mens in alle eerlikheid anders as agnosties wees? Gaan nóg 'n boek, enige boek, die antwoord verskaf?
Soos ook Claassen se benadering skynbaar meer empaties geword het – hy het meermale verklaar dat die "geskree op mekaar, soos in Die Burger se brieweblaaie" teenproduktief is en liefs moet end kry. Hy het niks gesê van die dreigbriewe wat hy ook al gekry het nie. En dít van … Christene? Hoekom so 'n aggressiewe reaksie? Bly die mens nie self 'n geslote boek nie? Blykbaar is dit die samestellers van die "Godboek" se strewe dat nuwe boeke ou "boeke" ontsluit. Dat ons onsself verstaan, en daardeur mekaar – en ons vreemde behoefte om deel van iets te wees wat niemand ooit nog gesien het nie.
Donderdagaand begin lees ek toe die boek. Gaum vuur die openingsalvo af en een van die eerste stellings wat my opval, is: "Geloof: 'n waagstuk, 'n sprong, 'n geskenk." Dit klink na retoriek wat ek al baie gehoor het: mooi en gerusstellend op jou oor, maar … Volgens Gaum moet mense dus waag, want wie nie waag nie, kan nie wen nie. En wat kan jy wen? Vergifnis en die ewige lewe. Watter groter prys kan daar enigsins wees, óóit? Tog is daar jaarliks minder gelowiges – aldus onlangse statistieke in die media. Mense moet tog baie seker wees van hulle saak as hulle so 'n sprong, maar na die ander kant, maak. Wie is verkeerd/dom/gedoem? Wie is reg/wys/gered?
Vir Claassen is die Bybel vandag net 'n boek, hoewel hy jare gelede "gelowig, intens gelowig" was. Mens kry die indruk dat sy werk as joernalis, die assimilasie van wetenskaplike feite en die wete van die booshede op aarde hom geleidelik oortuig het dat gelowiges deur rooskleurige brille na die wêreld kyk – die "gebroke werklikheid", soos Gaum dit stel. Hy plaas ook die blaam van oorlog en ander wreedhede op die mens, en verontskuldig God in die proses. Al probleem wat ek hiermee het, is dat wanneer iets wonderbaarlik gebeur, God die eer kry, en as dinge sleg uitdraai, is dit die mens – hoewel die einste sondige mens vooraf alle vertroue in God moes stel om die gemors af te weer. Mens soek vergeefs – nee desperáát – na lógika …
Gaum het wel probeer om reg aan die begin 'n steelhou in te kry deur te sê: "Een deel van die boek is darem mooi", wat entoesiastiese applous van sy ondersteuners ontlok het. Anders as in die geval van Langenhoven van ouds is sy gekwalifiseerde stelling egter getroef – deur Claassen – met: "Maar my deel van die boek was darem óók mooi." Hierdie bereidwilligheid van Claassen om sy teenstanders krediet te gee, het hom met eer uit die stryd laat tree.
Wat die gehoor betref: te veel mense het (heel voorspelbaar) gesnork en geknor wanneer Pepler gepraat het – sy stelling dat die titel "ateïs" 'n eer is, het uiteraard nie almal se goedkeuring weggedra nie – en iemand het selfs luid verklaar dat al dié gepratery tydmors is. Mens is geneig om saam te stem – wanneer mense só optree.
Bygesê: Gaum was wel reg toe hy gesê het mens moenie veralgemeen nie. Die gevaar is dat soos sekere gelowiges reken hulle het die monopolie op moraliteit, net so kan mens nooit aanneem dat alle kerkgangers dwepers is nie. Die oplossing vir die wrywing tussen die opponerende partye is eerstens respek, indien dan nie liefde nie, en om kommunikasielyne oop te hou. Nogal 'n bekvol. En … haalbaar? Cilliers het verklaar dat sy nie verstaan hoekom ateïste (dalk nie noodwendig ateïste nie? Lees: oppas vir veralgemenings) haar altyd wil oorreed na hulle standpunt nie – en applous van haar ondersteunersgroep gekry. Weer haar strategie om die eerste hou in te kry, dink ek toe – en wat wil sy daarmee bewys? Was dit ateïste wat duisende sendelinge oor eeue heen as kanonvoer in oerwoude en woestyne ingestuur het?