Só vreet die wolwe jou opFoto: Pinterest.com Anoniem van Centurion skryf: In 1838 sterf die Voortrekkerleier Piet Uys en sy seun Dirkie tydens die Slag van Italeni in ŉ hinderlaag nadat hul deur ŉ Zoeloe-regiment omsingel en gewond is. Volgens oorlewering het die dapper tienerseun sy pa ridderlik te hulp gesnel nadat hy van sy perd afgeval het; hy wond drie impi’s noodlottig wat die aanval tydelik stuit, maar sterf kort daarna ŉ heldedood. Vandag wil ek egter die aanslag op ŉ ander Dirkie Uys, naamlik Afrikaanse moedertaalonderrig, betreur. Om dit te doen wil ek die fokus kortliks na ŉ laerskool hiér in die hartjie van Engelse Norwood in Johannesburg, Orchards Primary School, verskuif. Die Norwoodse Afrikaanse Medium Skool is in 1928 in die lewe geroep toe ŉ handjievol Afrikaanse leerlinge van die nabygeleë buurskool, Norwood Primary School, oorgeloop het. In 1993, 65 jaar later, is die skool herdoop tot Laerskool Dirkie Uys en so het die skool geheet tot in 2000. Sedertdien staan die skool bekend as Orchards Primary School. In in ŉ berig wat op 23 Oktober 1997 in Beeld onder die titel “Taalharmonie hier al singende geleer, Afrikaans wen by dié skool” verskyn het, vertel die oud-skoolhoof Christo Lodder jubelend hoe hulle die skool van ŉ uitsluitlik Afrikaanse skool na ŉ parallelmedium (Afrikaans en Engelse) skool verander het, en hoe “hy op dié manier ŉ nuwe geslag kinders grootmaak wat respek het vir sy taal”. Ek verstik vir die tweede keer aan my kosher koeksister. Hoes! Anders as wat die berig se titel lui, het Afrikaans toe die onderspit gedelf. ŉ Skamele drie jaar nadat Lodder ekstaties vertel oor hoe ouers al ha-la-la-lende “Viva Dirkie Uys Viva!” juig tydens ŉ ouervergadering, bly die einste skoolnaam in die slag (van #AfrikaansMustFall). Die tere ironie is egter dat dié skool vandag wéér in enkelmedium verkeer: in Engels. Lodder sê verder dat “hy wel gewonder het of mense nie gaan dink dat hy ŉ “boereverraaier” is toe hy die deure van die skool as’ t ware oopgegooi het vir leerlinge wat hul onderrig in Engels verkies nie”. Vandag hoef mnr. Lodder en sy personeel egter nie meer hieroor te wonder nie. Die antwoord is ŉ oorverdowende-tektoniese-plaat-verskuiwende-oerknal-dreunende “ja!”, in die oortreffende trap. Die skool se mistasting dat die leerlinge en hul ouers Afrikaans respekteer het was blote oëverblindery en die skool se toewyding en kwansuise pogings “om dit te laat werk” het skouspelagtig misluk, danksy hul stomme kinderlike naïwiteit. Op navraag of die verengelsing nie te make gehad het met Afrikaanse ouers wat nie wou gehad het dat hul kinders saam met anderskleuriges moes skoolgaan nie, antwoord die huidige hoof, mnr. Van Vuuren: “Glad nie.” Dis mos gerieflikheidshalwe die eerste halm waarna hulpeloos gegryp word as hierdie debat te sprake kom. Ek is self ŉ produk van die dubbelmediumonderrigstelsel en is ŉ voorstaander daarvan, mits dit nie as Trojaanse perd voorgehou word om Afrikaans as onderrigtaal te vermink nie. Net soos met Laerskool Dirkie Uys van ouds moet ons daarteen waak om nie in ŉ hinderlaag van leë beloftes en halfgebakte waarhede verstrengel te raak en mislei te word nie; veral nie met die taalstryd se strop wat in 2016 al hoe stywer om ons nekke getrek gaan word nie. Jaar ná jaar word daar toegewings rondom ons instellings se taalbeleid gemaak (neem Stellenbosch Universiteit maar as holruggeryde voorbeeld), net vir die pro-Engelse Trojane om terug te gaan op hul woord en nuwe vereistes te stel – en ons gee goedsmoeds toe, hoe vredeliewend. So takel hulle geleidelik ons gestelle af totdat ons nie meer ŉ voet het om op te staan nie – baklei ons op die agter- en nie die voorvoet nie. Terugskouend is ons almal wysgere van die hoogste orde. Laat ons dan nie nalaat om uit die verlede se foute te leer en met meer insig en wysheid vorentoe op te tree nie. Ter afsluiting laat ek die al Dirkies daar buite met die eens bekende woorde van Matrone van 7de Laan-faam (toe dit nog ŉ Afrikaanse sepie genoem kon word): “Dis ons reg, dis ons reg, dis ons reg waarvoor ons veg!”