Dawie Roodt: ‘Onnoselheid en kripvretery eindig altyd dieselfde’Dawie Roodt. Foto: Reint Dykema/AfriSake. Die verstommende vlakke wat korrupsie en plundering in ons land bereik het, is sonder twyfel die rede hoekom die meeste Suid-Afrikaners tans so desperaat voel. Sal ons verder swyg om die mees destruktiewe mag wat hierdie land nog ooit gesien het, uit te wys? Nee, want teen hierdie tyd kyk almal na die skuldige party: Die ANC en sy bondgenote Daar het wel intussen ŉ paar skommelinge plaasgevind, maar Zuma was slegs die simbool van korrupsie, onbevoegdheid en staatskaping. Dus, ons mag dalk ŉ nuwe president hê, maar hy verteenwoordig steeds dieselfde ANC. Te oordeel na pres. Ramaphosa se aksies tot dusver, is hy óf te lig in die broek om ŉ behoorlike leier te wees, óf hy verstaan nie die gevaar waarin die Suid-Afrikaanse ekonomie tans verkeer nie óf hy gee eenvoudig nie ŉ flenter om nie. My vermoede is dat ons ŉ swak president het wat doodeenvoudig net nie die politieke mag het om ongewilde strukturele veranderinge aan te bring nie. Al wat hy tans doen, is om geplunderde instellings soos die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) te gebruik om die swaar werk vir hom te doen. Hy speel vir tyd en dink hy kan só iets verrig, maar sy ekonomie het nie meer speeltyd oor nie. Selfs al kan ons op die een of ander manier ŉ towerstaf swaai en oornag ontslae raak van al die korrupsie en onbevoegdheid in die staat en staatsbeheerde ondernemings, sal ŉ buitengewone poging aangewend moet word om die haglike toestand van die staat se finansies om te keer en die land van verdere ekonomiese ineenstorting te red. Die fiskale tekort (“fiskaal” is afgelei van dieselfde Latynse woord wat “skatkis” beteken en waarin geld [belastinginvorderings] gehou word) is die verskil tussen wat die staat (gewoonlik bekend as die “nasionale regering”) spandeer, minus sy inkomste (belasting). Hierdie tekort is die bedrag nuwe geld wat die staat moet leen en word gewoonlik uitgedruk as ŉ persentasie van die bruto binnelandse produk (BBP). Kom ons speel gou ŉ speletjie: Voeg die fiskale tekort by die BBP van ŉ land vir ŉ gegewe tydperk (gewoonlik ŉ fiskale jaar) en trek nou die koers van ekonomiese groei van hierdie syfer af. Wat oorbly, is ongeveer met hoeveel persentasiepunte die staatskuld in verhouding tot die BBP sal styg. Byvoorbeeld, ons fiskale model voorspel dat die fiskale tekort in die huidige fiskale jaar (2019/20) waarskynlik om en by 6% gaan wees. Terloops, ŉ nuwe fiskale jaar begin elke jaar op 1 April. Ons staatskuld as ŉ persentasie van die BBP aan die begin van hierdie fiskale jaar was reeds 56,7%. Ons verwag dat ekonomiese groei vir die huidige fiskale jaar ongeveer 0,5% sal wees, maar om te vereenvoudig, gebruik ons 1%. Maar ons is nog nie klaar met die speletjie nie: 6% (BBP-tekort) minus 1% (BBP-groei) is gelyk aan 5% – die koers waarteen die fiskale skuld teenoor die BBP hierdie jaar sal toeneem. Voeg nou die 5% by die bestaande 56,5% staatskuld en ons sit met skuld van sowat 62% aan die einde van hierdie fiskale jaar. Daar is natuurlik ŉ paar veranderlikes wat hierdie koers ook sal beïnvloed, maar vir ŉ eenvoudige berekening behoort hierdie model voldoende te wees. As ons hierdie proses vir die volgende aantal jare herhaal, gaan die prentjie nie mooi lyk nie. En dit is die rede waarom die regering se staatsfinansies in hierdie dodelike spiraal beland het, spesifiek omdat staatsuitgawes sedert 2009 meedoënloos toegeneem het in ŉ tyd toe die belastinginvorderingstelsel in duie gestort het – grotendeels weens die wankelende ekonomie. Teen hierdie koers van skuldtoename, is dit baie duidelik dat dinge binnekort liederlik gaan skeefloop. Ten einde die ineenstorting van fiskale rekeninge om te draai, moet daar ŉ kombinasie van drie dinge gebeur om die koers van skuld teenoor die BBP te stabiliseer. Eerstens behoort die ekonomie teen ŉ koers van 6% te groei – ŉ koers waarteen die skuld teenoor die BBP-verhouding sal stabiliseer. Ongelukkig blyk dit dat die regerende elite eerder moeite sal doen om die ekonomie meer skade te berokken met allerhande sotlike sosialistiese idees en voorstelle, soos die oprig van nog ŉ staatsbank, ŉ nuwe mandaat vir die Reserwebank en die onbekostigbare Nasionale Gesondheidsversekering (NGV). Glo my, as dít gebeur, sal ekonomiese groei ons nie van hierdie fiskale afgrond kan red nie. ŉ Tweede opsie is om belasting te verhoog met die ekwivalent van 5% van die BBP (huidige markprys), wat op sowat R250 miljard neerkom! As voorbeeld, sal belasting op toegevoegde waarde (BTW) met meer as 11 persentasiepunte moet styg om so ŉ groot bedrag te genereer; so nie moet persoonlike inkomstebelasting met ŉ gemiddeld van byna 10 persentasiepunte verhoog. Dis ŉ sinnelose argument, aangesien so ŉ groot verhoging in belasting ŉ uiters negatiewe effek op groei sal hê en oorbelaste belastingbetalers sal allermins hiermee gelukkig wees. Maar wat soos ŉ paal bo water staan, is die omvang wat die vereiste belastingverhogings moet inneem. Verkieslik – en die enigste realistiese opsie wat oorbly – is om staatsuitgawes met dieselfde bedrag te sny: R250 miljard. Persentasiegewys is dit ŉ werklike besnoeiing van staatsuitgawes van ongeveer 15%, oftewel 20% in nominale terme. En is daar ŉ hardebaard-politikus wat bereid sal wees om hierdie goeie nuus aan Cosatu te gaan oordra? Maar al sou ons selfs sulke besuinigingsmaatreëls kon implementeer, sal die aanvanklike impak op die ekonomie geweldig negatief wees en sal ons ons tussen die duiwel en die diep blou see bevind. Maar wag, ek is nog nie klaar nie … Ons almal weet dat die staatsbeheerde ondernemings (SBO’s) eintlik oëverblindery is – kammamaatskappye met direksies, voorsitters en al die gepaardgaande voordele. Maar wanneer die nood druk, dan het hulle skielik ŉ aandeelhouer (lees: belastingbetaler) wat hul borggeld kan betaal – ŉ baie onprofessionele optrede wat mens nie van ŉ maatskappy sal verwag nie. Indien die skuld van die SBO’s ook by die staatskuld bygereken word, sal dit die staatskuld teenoor die BBP tot sowat 72% teen die einde van hierdie fiskale jaar opstoot. En wat nog van plaaslike owerhede, die Padongelukfonds (POF), die tekorte by die Pensioenfonds vir staatsamptenare (GEPF/PFSA), en so meer? Dit is baie duidelik dat ons kniediep in die gemors is. Die kripvretery (lees: onnoselheid) van sosialiste soos hierdie eindig altyd dieselfde, en dit is wat volgende gebeur: Eers het die staat skielik ŉ tekort aan belastingbetalers. Die belastingbetalers wat nog nie geëmigreer het nie, word buitengewoon belas en enige verdere verhogings in belasting sal ŉ nadelige effek/uitwerking op werklike belastinginvorderings hê. Dan wend hy hom na die bates onder sy beheer, soos die SBO’s. Maar uiteindelik verloor die staat ook daardie bates weens plundery, soos Eskom, die SAL, die SAUK… Nou draai die staat na die volgende teiken, die paar potte goud wat nog oor is – die spaarders. Spaarders is diegene wat, byvoorbeeld, vir hul aftrede spaar, en as jy kyk na die finansiële vuilspel by die Openbare Beleggingskorporasie (OBK), het jy genoeg bewys wat met die bates van die spaarders gebeur. Intussen word voorgeskrewe beleggings ook voorgestel wat die reeds benarde toestand van die spaarders net vererger. Neem ook in ag enige belasting op kapitaal is eintlik die konfiskering van spaargeld. Ander maatstawwe word ook nou gebruik, soos beheer oor buitelandse valuta, byvoorbeeld Forex – alles terwyl die spaarders al hoe minder word en die goudpotte leegloop. Ongelukkig sal niks hiervan die onvermydelike kan verhoed nie: skuld sal aanhou ophoop, die ekonomie sal struikel, armoede en werkloosheid sal toeneem en diegene wat vir al die probleme verantwoordelik is, sal net aanhou om die blaam vir hul absurditeite op “die ander” te plaas. Teen hierdie tyd sal die enigste oorblywende alternatief wees om skuld met skuld te betaal. Om dit te laat gebeur, is dit egter nodig om die Reserwebank te beheer, en met Lesetja Kganyago aan die stuur, sal dit nie maklik wees nie. Maar wees verseker, soos ons al hoe dieper in hierdie skuldput insak, sal die druk op die Reserwebank uiteindelik so erg word, dat dit ook sal knak. En dan… inflasie! Maar dit kán anders wees. Wat ons baie goed moet verstaan, is dat geen strukturele aanpassing, geen nuwe daeraad, geen vars begin ernstig opgeneem kan word indien dit nie die erkenning insluit dat daar te veel mense op te min ander probeer leef. Tienduisende amptenare, onder andere, dié by die SOB’s, word eenvoudig nie benodig nie – hulle moet gaan! Nou kom die vraag: Is ons demokratiese instellings sterk genoeg om ons ekonomiese ellende in die oë te kyk, selfs al beteken dit om politieke ideologieë en politieke bondgenote aan te durf? Sal ons president die polisie, en selfs die weermag (indien dit nodig word) oproep om ons te beskerm teen ŉ plunderende golf van sabotasie en vernietiging die dag as ŉ oorgewig, oorbetaalde en onderpresterende staats“diens” uiteindelik besef dat die pret en plesier nou verby is? Of sal ons net maar nóg ŉ sosialisties mislukking word? Met hierdie geringe kanse, kan ons die krimpende getal welvaartskeppers blameer as hulle dekking teen verliese uitneem, hul werksmag verminder, hul welvaart uit die land neem en eerder “wag en sien” voordat hulle hulself aan Suid-Afrika verbind? Ek dink nie so nie.