Lewe jy aspris of per ongeluk?Paul Maritz, is die koördineerder van Solidariteit Jeug. Foto: Verskaf. Deur Paul Maritz Ek is die middelkind van drie, ’n toestand wat sekerlik medies gediagnoseer kan word – druk en konflik gaan beide kante toe, jy kan leer by die ouer een se foute en die jonger een onderrig, of ten minste voorbeelde stel van hoe om dit nie te doen nie. Van die eerste woorde wat ek geleer het, was wat jy sê as jy met jou stoute optrede gekonfronteer word: “Mamma, dit was nie aspris nie”. Meeste van ons het sekerlik hierdie woord “aspris” op hierdie manier leer ken, iemand het jou benadeel en dit was met opset, dit was aspris – maar het jy dit al ooit op jou lewe toegepas? Jy staan dalk elke oggend ná die derde wekkergelui op, drink koffie wat ŉ ou Land Rover aan die gang sou kry, en druk gisteraand se oorskiet tussen jou wange in. Jy kom by die werk aan met daai koffie-modder-mengsel nog in jou gestel, en dan staan jy. Soos ŉ kleuter wat ŉ golf sien kom, voete in die sand, reg vir hierdie vloed van werk, e-posse, en take wat jou omvou, en oorneem. As jy vandag iets regkry is dit per ongeluk, niks aan jou gemiddelde werkdag is aspris nie. Klink dit bekend? Party mense kan sê nee, ek is in beheer – maar die meeste van ons knik die kop dalk skaam – ons dag word meer dikwels beskryf met die woorde “per ongeluk” as “aspris”. Miskien het die tyd gekom om so ŉ bietjie beheer terug te neem. In plaas daarvan om die golf met vrees en bewing teen te staan, is die tyd dalk reg om die golf een voor te wees, en kiertsregop op jou branderplank te staan as dit kom. Hier is ŉ vier reëls om “aspris” te lewe: Die 2012 Amerikaanse presidentskandidaat Mitt Romney het gesê: “Leierskap is om verantwoordelikheid te neem, nie om verskonings te maak nie. Dit is te maklik om vinger te wys en te sê dat iemand anders die skuld moet kry. Die verkeer maak jou moeg, jou kollegas is net nie aangename mense nie, jou werk is nie lekker nie, of wat dit ook al is, solank jy jouself kan oortuig dat dit nie jou skuld is nie. Hou op om allerhande eksterne faktore die mag oor jou dag te gee! As dit jou naam is wat op daardie kantoor se deur staan, as dit jou handtekening op daardie werkkontrak is, dan is die werk wat daar gedoen word jou verantwoordelikheid! Staan elke oggend op met die besef dat dit wat jy vandag gaan doen, jóú werk en jóú verantwoordelikheid is. Nie jou baas, jou kollega, of jou rekenaarprogram se verantwoordelikheid nie, maar joune! Die eerste stap tot aspris lewe, is om aan die einde van elke opdrag bereid te wees om jou naam voorop en onderaan elke bladsy te sit, en sommer daar by te skryf: “Ek het hierdie gedoen, dit is my werk, dit is die produk van my arbeid, en ek sit graag my naam daarop.” Waarom meer doen as wat verwag word? Waarom harder werk as die persoon in die volgende kantoor, wat in elk geval dieselfde salaris kry? Waarom met iets nuuts vorendag kom as jy net verlede jaar se voorlegging kan gebruik en die datum kan verander? Waarom moeite doen as jy rustig kan wees? Al hierdie vrae is die vrae wat iemand vra wat vrede daarmee gemaak het dat die stroom hom of haar eintlik reeds geneem het. Doen net genoeg om jou salaris te regverdig, doen net dit wat jy absoluut moet doen. Om aspris te lewe, beteken dat jy teenwoordig is in die proses, dat jy hiér en nou bewus is van wat aangaan, wat fout gaan, en wat anders moet gaan en hoe jy, die katalisator, die agent van verandering kan wees. En hierdie teenwoordigheid, hierdie “meer doen as wat verwag word” is moeite. Dit beteken dat jy soms die langer pad moet stap. Dit beteken dat jy soms langer ure moet werk of ŉ boek moet lees, of ŉ aanlynkursus moet loop. Of heeltemal buite jou gemaksone moet funksioneer. Die Amerikaanse besigheidsman Bo Bennett het gesê, “Daar is nie kortpaaie na sukses nie”. Die kortpad is dalk vinniger, meer gerieflik, en op die kort termyn lekkerder, maar langs daardie pad vind jy dikwels net die mense wat per ongeluk lewe soos hulle meegesleur word met die stroom. In die bekende film The Count of Monte Cristo sê Napoleon Bonaparte aan een van die karakters: “Ons is almal óf konings óf pionne”. Die stelling is dalk effe radikaal, maar daar steek dalk waarheid daarin dat sommige mense hul eie drome uitleef, en ander mense hul werkgewer of kollega se drome waar maak. Wanneer laas het jy tyd in jou dagbeplanning ingeruim om net te sit of rond te stap en te dink, te droom? Wat wou jy alles binne jou beroep reggekry het toe jy begin het? Waar wou jy hê moes jou praktyk teen hierdie tyd gewees het, watter berge wou jy al letterlik of figuurlik uitgeklim het? Roetine is goed – dit is deur talle studies bewys. Maar te veel roetine, smoor jou vermoë om werklik te droom, werklik na te dink oor die toekoms en al die wonderlike geleenthede wat daarin vervat is. Kom ons veronderstel dat jy dan nou jou drome gedroom het, wat dan? Die droom is ook maar net die eerste helfte, daarna moet jy planne maak! Die droom is die eindbestemming, die plan is die tree-vir-tree-strategie vir hoe presies jy daar gaan uitkom – die navorsing, maar ook die harde werk, die sweet, die meer doen as ander. Eers dan, as jy die droom gedroom en die plan beraam het en die eerste treë gee, lewe jy aspris, lewe jy met opset. Die Amerikaner Jim Wendler het die opmerking gemaak, “Dissipline troef motivering” – ŉ opmerking waaroor ons baie kan nadink. Om elke oggend vyf minute oor agt by jou lessenaar te sit en wag totdat die motivering om te werk, die motivering om uit te blink, en die motivering om aspris te leef jou tref, is ŉ futiele oefening. Soveel mense luister na motiveringspraatjies of lees selfhelpboeke in die hoop dat dit hulle sal motiveer. Die waarheid is dat sulke motivering amper altyd tydelik is. Ware uitnemendheid kom van dissipline. Werk hard, al voel jy nie lus daarvoor nie. Staan vroeg op, elke dag, sonder uitsondering, sonder verskoning, sonder om aan redes te dink waarom jy vandag nog 20 minute se slaap verdien. En as jy wil verbeter, verbeter elke dag ŉ bietjie, en maak seker dat jy gedissiplineerd is en elke dag hou by daardie veranderinkie wat jy gemaak het. As motivering daardie energiedrankie is wat jou vir ŉ paar uur soos ŉ kangaroe laat rondspring en daarna met ŉ spoed aarde toe bring, is die dissipline daardie volgraanbroodjie wat dalk nie na veel proe nie, maar wat jou heeldag op ŉ goeie vlak aan die gang hou, en aan die presteer hou. Dissipline is nie noodwendig kleurvol of passievol soos baie motiveringsprekers nie, maar dit is die enigste ware pad na volhoubare langtermynsukses. Om per ongeluk te lewe is maklik, jy doen net-net genoeg. As jy bevorder word, is dit toevallig en jy is verbaas daardeur. As jy nie bevorder word nie, dan is dit maar so. Om aspris te lewe is nie maklik nie, allermins. Dit verg toewyding, dissipline en werklik harde werk – maar slegs hulle wat bereid is om verantwoordelikheid te neem, en daardie ekstra myl op soveel fronte te stap, soos wat elkeen van ons weet ons kan, slegs hulle kan werklik die golf van elke-dag-lewe regopstaande, sigbaar en teenwoordig trotseer.