Kan Suid-Afrika iets uit die Siriese situasie leer?Pres. Jacob Zuma by die gedenkdiens vir die struggle-veteraan, Chris Hani, in Boksburg (10 April 2017). Foto: GCIS Omstandighede in die burgeroorlog-geteisterde Sirië en in Suid-Afrika het byna ongesiens so begin plooi dat daar sterk ooreenkomste ontwikkel het. Daar is egter ook genoeg verskille, soos die opstand in Sirië wat tot geweld oorgegaan het, sodat ons moet duim vashou die ooreenkomste makeer die pas. Albei lande beskik oor presidente wat in hul eie lande verkies is, al word die proses in Sirië nie as ’n ware demokratiese produk beskou nie. Sowel pres. Basjar al-Assad as pres. Jacob Zuma lei partye wat ’n tradisie het van sterk te wil wees, en waar verdeeldheid soos in eenpartylande hanteer word. Teen albei is daar ’n wye opstand, en in albei gevalle is die opposisie erg uiteenlopend en onderling nie op goeie voet met mekaar nie. In hul opstand teen die onderskeie bewinde staan die opposisie egter taamlik eendragtig saam. In albei lande is die bevolkings erg heterogeen, en skroom die presidente nie om die etniese faktor te manipuleer nie. Afgesien van Rusland, Iran en enkele organisasies, het Al-Assad se bewind min steun in die buiteland. Die ANC se buitelandse teenspoed kom nou in hoofsaak in die simboliek van rommelstatus wat twee graderingsagentskappe nou al op omvattende terreine aan Suid-Afrika toegeken het. Albei presidente klou soos nete aan hul ampte, terwyl daar vir albei veel aantrekliker opsies sou wees om die politiek te verlaat en af te tree. Trouens, vir albei is dit beter om te gaan omdat die vasklouery ernstige probleme kan oplewer – in Al-Assad se geval aanklagte van misdade teen die mensdom, en in Zuma se geval 783 aanklagte van onder meer bedrog. Albei het nou nog die kans om in mindere of meerdere mate die terme van hul uittrede te beding. Al-Assad sal in Rusland ’n welkome toevlug kan kry, en Zuma in een van die Sadek-lande. Dit is selfs moontlik dat Zuma ’n soort spesiale amnestie kan beding en ongesteurd op Nkandla kan aftree, maar aanduidings is dat die publiek dit nie sal duld nie. Die ondersteuning wat van opposisiepartye nodig is hiervoor lyk skraal. Tot hoe ver sou Zuma bereid wees om te gaan as sy tweede en laaste termyn as staatspresident in 2019 ten einde begin loop, en die moontlikheid van tronkstraf hang steeds oor sy kop? Dit is ondenkbaar dat hy ook chemiese wapens op selfs kinders sal inspan. Maar daar hang tog ook iets onheilspellends oor Zuma se geneigdheid nou om sy stempel met groot magsvertoon van die gewapende magte te demonstreer, soos tydens die onlangse parlementsopening, en pas verlede week met die opposisiesaamtrek by die Uniegebou. Wat wel soos ’n paal bo water staan, is dat geweld nie nou deur Zuma se opponente oorweeg word nie. Een van die opposisieleiers, Bantu Holomisa van die UDM, het wel gesê dit kan nie toegelaat word dat die opstand in protesoptogte stagneer nie – die gesamentlike opposisie moet onder een dak byeenkom en oor verdere opsies besluit. Dit klink darem nie of geweld een van die opsies is wat oorweeg word nie.