Boekevat: Voëls en digters is al lank van eenderse vere | Netwerk24
Deur Daniel Hugo 27 Julie 2020 05:00
Daniel Hugo Foto: Argief
In sy opstel "Altyd moeiliker poësie" (Swaarte- en ligpunte, 1958) noem N.P. van Wyk Louw hierdie versreël " 'n meesterlike voorbeeldjie van ekonomiese taalgebruik". Dit is 'n gedronge metafoor wat veel meer woorde in beslag neem wanneer jy al die betekenismoontlikhede daarvan wil uitlê. Hier is Louw se poging: "My lied is soos 'n gedig en dit klink die baie weke (of maande) lank wat die bessie nodig het om ryp te word; meer nog: die lied waarmee ek hierdie groeiproses begelei, is feitlik soos 'n koesterende warmte wat die rypwording help om plaas te vind."
Twee volle sinne in plaas van die digter se vyf woorde.
Digters word soms ook as voëls uitgebeeld. D.J. Opperman praat byvoorbeeld van Totius se "tinktinkietaal" ("In memoriam" uit Blom en baaierd, 1956).
W.H. Auden het klaarblyklik met die volgende haikoe 'n digter (homself?) in gedagte:
In my vertaling het ek, met Opperman se vers in my kop, van die "redstart" 'n tinktinkie gemaak en daarmee die konnotasie met 'n digter vir die Afrikaanse leser versterk.
Voëls, veral ganse, het natuurlik eeue lank aan digters hul skryfinstrument verskaf: die veerpen. Boerneef gee in sy gedig "Die berggans het 'n veer laat val" 'n sjarmante kinkel aan dié gegewe. Die spreker in sy gedig wil vir sy geliefde 'n boodskap stuur, maar hy is klaarblyklik ongeletterd. In plaas van 'n brief stuur hy dan vir haar 'n veer, 'n ontroerende metafoor, want:
D.J. Opperman maak in sy gedig "Paddas" (uit Blom en baaierd) van 'n dubbele metafoor gebruik. Hy noem die paddas "die tortels van die modder" en laat hulle "koer" in plaas van kwaak. Dit is die eerste metaforiese laag; die tweede laag word bygevoeg wanneer hy van die tortelende paddas ook digters maak:
berg en ster berym.
Dit bly my verwonder hoedat ornitoloë daarin slaag om die taal van voëls weer te gee. Newman (Voëls van Suider-Afrika, 1991) beskryf byvoorbeeld die geluide van die geelbekneushoringvoël, wat ek dikwels as kind in Namibië gehoor het, soos volg: "wurk, wurk, wurk, wurk, wurk, wukwukêk, wukwukêk, wukêk, wurk, wurk, wurk . . ." Hierop kan geen digter verbeter nie!
Wat my verder verbaas, is dat dieselfde voëlklanke verskillend getranskribeer word in verskillende tale.
Wat my verder verbaas, is dat dieselfde voëlklanke verskillend getranskribeer word in verskillende tale. Pharos se tweetalige woordeboek gee as vertalings van die generiese voëlgeluide "tjilp" en "tjirp" die volgende aan: chirp, chirrup, twitter, tweet.
Hoe dit ook al sy, digters voel hulle verwant aan voëls en skryf graag oor hulle. Soms leer hulle ook iets by hul geveerde vakgenote, soos ek in "Elokusie" bely: