Chifufua het beskik oor ’n geraamde 800 gewapende vegters met sewe lugafweerstellings wat die aanvallers benoude oomblikke sou besorg.
Volgens ’n Swapo-bron het hulle besluit om die opmars deur middel van guerrilla-aanvalle te probeer vertraag, maar as dit gebeur het, was dit nie ernstig genoeg om enige vermelding in die amptelike SAW-verslae te verdien nie.
Die gevolg was ’n chaotiese geveg waartydens sommige offisiere hul troepe kwytgeraak het, ander leë stellings aangeval het of deur onbekende stellings gestuit is. Die skerp knal van die Suid-Afrikaanse pantservoertuie se 90?mm- en die gestotter van die 20 mm-kanonne het dood en verwoesting onder talle verdedigers gesaai en in die hitte van die oomblik is verskeie van hulle deur Ratel-infanteriegevegsvoertuie doodgetrap. Op só ’n oomblik aarsel jy as Ratel-bestuurder nie. As jy ’n Swapo-vegter voor jou sien, doen jy wat andersins heeltemal vreemd aan jou aard sou wees – jy ry eenvoudig oor hom.
Genl. Constand Viljoen, destyds nog hoof van die leër wat as waarnemer by Dippenaar was, het dié dag ’n noue ontkoming gehad toe Dippenaar se bevelsratel ’n dubbele myn afgetrap en twee meter in die lug gegooi is. Nóg Viljoen nóg Dippenaar het iets oorgekom – ’n getuigskrif vir die deeglike ontwerp van die Ratel.
Tog het die beweging nie tou opgegooi nie. Luidens ’n SAW-inligtingsverslag van 19 Junie 1980 blyk dit byvoorbeeld dat meer as 100 Swapo-vegters onderweg na die grens – en Ovambo – opgemerk is.
Ek sou toe geantwoord het dat dit nie uit vrees vir die ANC se gewapende stryd was nie, maar omdat die wittes ons die skuld sou gee indien die land ekonomies verwoes sou word as gevolg van apartheid.
Die NP was teen 1985 egter nie meer ’n monolitiese party nie. Maar selfs nadat dr. Treurnicht afgesplinter het, was daar steeds verkramptes en verligtes. Binne die koukus kon jy die sluimerende spanning en tweespalt aanvoel.
“Pik, ek moet jou meedeel dat ons land ’n onafwendbare bankrotskap in die gesig staar. Die internasionale proses wat dit gaan bewerkstellig, het begin. ’n Amerikaanse bank (Chase Manhattan) het besluit om die onmiddellike terugbetaling van al sy lenings aan Suid-Afrika te eis. Kan jy help? Kan jy nie met ’n kontak in Amerika skakel om die bank om te praat nie?”
Ek het Henry Kissinger gebel, wat toe al lankal afgetree het, en hom gewys op die potensieel noodlottige gevolge vir die Suid-Afrikaanse ekonomie van die bank se besluit en hom gevra of hy nie ons vertoë kon ondersteun en aan die bestuur van die bank kon oordra nie. Hy het ingewillig.
Hy het my later die aand sy tyd, vieruur die oggend my tyd, teruggebel en tot sy spyt gesê, jammer, die koeël is deur die kerk. En hy het gewaarsku nog meer banke gaan dieselfde doen, wat presies is wat in die dae daarna gebeur het.
Dr. Fritz Leutweiler, ’n Switserse bankier van aansien, het ’n deurslaggewende rol gespeel om ’n reddingspakket in die vorm van ’n internasionale skuldstilstand met die banke te beding. As dit nie daarvoor was nie, was hierdie land onderdeur en dieselfde mense wat die voortsetting van apartheid voorgestaan het sou ons dan blameer het vir die ekonomiese induiestorting.
Ons het hiermee saamgestem, maar die voorstel het skipbreuk gely weens ’n verskil in standpunt tussen ons en die ANC omdat die ANC slegs bereid was om geweld op te skort in stede van af te sweer.
Snaaks hoe daar deesdae in artikels in ons media geïmpliseer word dat “voeler-uitsteek”-gesprekke in die geheim met Mbeki gevoer is met die oog op onderhandeling met die ANC. Ek lees nou dat selfs ’n fliek hieroor gemaak word. Fiksie bly net meer amusant as die werklikheid.
Ek het op 6 Februarie 1986 in antwoord op ’n vraag van ’n verslaggewer op ’n mediakonferensie in Kaapstad gesê ek kan voorsien dat die land ’n swart president kon hê en in antwoord op ’n opvolgende vraag gesê dat ek bereid sou wees om onder hom te dien. Op 7 Februarie het Van Zyl Slabbert as leier van die PFP bedank.
Ek het gesê, ja, ons moet hieroor besin. Dit het nie gebeur nie. Ons was altwee ’n bietjie duiselig oor die houe wat ons moes vat. Ek het oorweeg om ’n party te stig met die naam Na*sionale Demokratiese Party nadat ek aanbiedings van miljoene van die private sektor ontvang het om dit te doen. Maar daar was ook duisende telegramme en telefoonoproepe wat gesê het: “Bly waar jy is. Moenie loop nie.” En die senior personeel van my departement het my die eer aangedoen om te pleit dat ek nie moes padgee nie.