Redakteursbrief: Ons Afrikaans is rooibostee en roulynolie… hoe lyk jou Afrikaans?Susan Lombaard Foto: Burger Meyer, Maroela Media Hoe lyk jóú Afrikaans? wil ŉ splinternuwe veldtog vir die bevordering van Afrikaans as handelsmerk, Afrikaans.com, by ons, die gebruikers van Afrikaans, weet. Ek krap kop, al ŉ week lank. Ons weet hoe klink Afrikaans. Maar hoe lyk Afrikaans? Ek onthou ŉ tannie van Kamieskroon in Namakwaland, wat ek een keer ontmoet het toe ons as studente by ŉ kinderhuis in dié dorpie gaan kuier het. Sy was klein en verrimpeld onder haar kappie, soos ŉ rosyntjie. Antie Adams, as ek reg onthou. Sy moes ŉ groot pot bredie deel sodat elke honger magie ŉ porsie kry. “Jy moet katvoet skep,” het sy lepel in die hand vir ons beduie. As ek ŉ prentjie aan my Afrikaans moet gee, is dit antie Adams met haar klein lyfie, wange verrimpeld van son en baie lag, haar groot hart en haar kleurvolle Afrikaans in die Namakwalandse onherbergsaamheid. Sy, en ons taal, is soos die Namakwalandse landskap: jy kyk dit só, en sien niks besonders nie. Maar gee dit ŉ bietjie tyd en water, en iets gebeur. Dit skiet wortel en blom, en jou hart is nooit weer dieselfde nie. Mens kan nie help om sentimenteel te raak as jy praat oor Afrikaans nie. As jy na die tyd dink wat jy alles kwytgeraak het toe iemand jou vra hoe jy oor Afrikaans voel, bloos jy gewoonlik ŉ bietjie. Selfs die mees geharde manne kry ŉ krakie in die stem wanneer hulle vertel hoe lekker hulle in Afrikaans vloek. Want Afrikaans is nie net ŉ lekker ding soos Afrikaans.com se veldtog vertel nie. Dis ook ŉ hartsding, ŉ hartseer ding, besef ek toe ek vanoggend die Maroela-span vra om my te vertel hoe lyk húlle Afrikaans. “My Afrikaans is die Gautengse slapwange mô en pô, soveel soos ek daarteen probeer stry,” sê Suné van Heerden, Maroela se sosialemediabestuurder in Kaapstad. “My mô het ons geleer om rég te praat: dis sjokolade en lekkergoed en asemrowend, nie ‘chocolates’ en ‘sweets’ en ‘awesome’ nie. My Afrikaans is in my hart en op my tong. Dis wie ek is, waar ek ook al is.” Ons webmeester, Kobus Bezuidenhout, die stil ou hier onder ons, vertel só: “Afrikaans is soos roulynolie vir my krieketkolf, warm sonstrale op ‘n koue wintersgesig. Dis die taal van my hart.” “Ek kan huil, lag, skree, simpatiseer, rou, opbou, afbreek, heelmaak en vloek in Afrikaans. My taal,” sê Landi Malan, ŉ joernalis. Dis my taal; dis ŉ hartsding, hoor ek by almal van hulle. Selfs ons hardebaard-nuusredakteur, Nico Strydom, kan nie Afrikaans beskryf sonder ŉ skeut stroperigheid nie: “My Afrikaans is: My taal, my werk, my opstaan, my gaan slaap, my kuier, my familie, my wêreld. Ek praat Afrikaans, ek droom Afrikaans ek leef Afrikaans.” “Afrikaans is verweef in die selle van my liggaam – dis intrinsiek deel van wat ek dink, wie ek is en wat en wie ek kies om te wees,” sê Keren van den Berg, projekbestuurder. “In my hart is ek ŉ wêreldreisiger! Ek sal elke dag op ŉ ander plek wil wees. Ek wil op die Farao Eilande gaan woon, ŉ huisie in die Provence hê, gereeld Parys se strate invaar, deur Spanje stap. Maar maak nie saak waar ek in die wêreld is nie, of selfs al besit ek niks, is my taal en my geloof die twee goed wat nooit van my af weggevat kan word nie. Dit is die taal waarin ek dink en droom…” vertel Annelize Brits, ook ŉ projekbestuurder. En daar slaan heelwat deur van die karakter eie aan Afrikaanssprekendes, wanneer hulle praat oor Afrikaans. “Afrikaans is soos tante Carike se liedjie, Dis ŉ Land,” filosofeer Phillip Bruwer, senior joernalis. “Dit is vol kleure en klank en ŉ mens kan jouself so lekker van die ooste, weste, noorde, suide daarin uitdruk. “ŉ Resessie dreig op die horison. Alles raak duur. Politiek bedreig jou kultuur. Maar tog bly jy versigtig optimisties vir môre se land wat sonder horison troon en waarna almal strewe. So doen jou ding, jy staan jou man, jy veg vir waarvoor jy staan en jy gaan aan. Jy bly staan al moet jy die gordel stywer trek en begin enkellaag toiletpapier aanskaf terwyl jy jou blyplek neerlê, wat daar in die son bestaan.” Adele, ook ŉ joernalis, praat mooi goed oor Afrikaans: “Dis soos om vir ŉ vis te vra hoe dit voel om in water te swem – mens kan nie so iets verduidelik nie. Om mý Afrikaans met biltong, rugby of oulike woorde te vergelyk is nie genoeg nie, want wanneer die kos, die sport en selfs die digkuns nie meer daar is nie, is my Afrikaans steeds daar. Ek het dit oorsee beleef – toe ek myself op ŉ plek bevind waar my taal, kultuur, kos en selfs my geloof nie bestaan het nie, het ek nie minder Afrikaans gevoel nie. “My Afrikaans is so deel van my wese, ek sal dit nooit uit my kan kry nie, al probeer ek. “My Afrikaans sal eers sterf wanneer ék sterf.” Christo Brits, digitalebesigheidsbestuurder, dink vir ŉ slag nie in rande en sente as hy oor Afrikaans dink nie – inteendeel: “Vir my is Afrikaans my menswees. Dit is waarmee ek gebore is en waarmee ek eendag wil doodgaan. Afrikaans belyn my bestaan, want ek is mens in Afrikaans. Ek word wakker in Afrikaans. Ek het nou-net gedroom in Afrikaans. Ek maak planne in Afrikaans. Ek doen my sport in Afrikaans. Ek doen besigheid in Afrikaans. Ek maak my kinders groot in Afrikaans. Ek praat met my Skepper in Afrikaans. Ek raak kwaad in Afrikaans. “Ek is lief in Afrikaans. “Ek treur in Afrikaans. “En eendag as dit tyd is om my Skepper te ontmoet, wil ek dit doen in Afrikaans.” Alana Viljoen, een van Maroela se uitgebreide familielede, vertel só hoe haar Afrikaans lyk: “My Afrikaans is ‘n tweejarige wat kaalvoet speel in die Hoëveld-reënpoele en ‘n pappa wat vir die 17de keer die week dieselfde Bybelstorie lees met die wêreld se geduld. Potjiekos en koeksisterkompetisies by die kermis en natuurlik ‘n groot stuk biltong wat met ŉ knipmes bearbei word terwyl die Bokke speel. As moderne kletskunstenaar, appelvreter, Saterdagoggend-kooivlooi, radikale rokdraer en straatparate mamma wat vir haar gesin enige dag op ‘n seepkis, van ‘n krans af of saam op ‘n bed sal spring, kan ek sê, ek is trots Afrikaans.” Maar die mooiste prentjie kry ek by Carmen Bornman, ŉ 17-jarige tiener van Centurion, wat in Engels tuisskoolonderrig doen maar so skelm-skelm verlief geraak het op Afrikaans: “As ek aan Afrikaans dink, sien ek ‘n lekker koppie warm tee wat jou laat glimlag so lekker is dit. Ek kan nie perfekte Afrikaans praat nie, maar as iemand doen, is dit soos ‘n koppie tee wat ek geniet. Ek sal vir ewig na hulle luister. Gesegdes en idiome is vir my soos die melk en suiker in die tee – dit maak die tee perfek.” Afrikaans is toe nou al die tyd nie boeretroos nie, maar rooibostee. Groetnis Susan Lombaard Redakteur: Maroela Media