LitNet | Die igloe op Buffelskop: 'n Persoonlike terugreis (II)
Druk dit/Print it Lees eers Deel 1 hier.
Maar wat ons wel kán sê, is dat sy nie vasgesit het in die klein, Engels-koloniale wêreldjie van haar tyd – wat 'n comfort zone sou gewees het met voor die hand liggende formules van verset en dissidensie – nie. Sy't uitgebreek en as goewernante by Afrikaanssprekende boeregesinne gaan werk, en haar later as simpatisant vir die Boere-saak tydens die oorlog bemoei. Sy't nagedink oor die toe reeds komplekse Suid-Afrikaanse ruimte van haar tyd – iets wat nou nog voelbaar is in kontemporêre Cradock. Want met hierdie besoek kom ek weer eens onder die indruk van Cradock as pioniersruimte – 'n frontier town op die grens tussen die westelike Karoo en die sukkelende Oos-Kaap. Crocodile Cradock, 'n TV-kameraman en Paul Walters van die National English Literary Museum te Grahamstad. Agter is die murasie van Olive Schreiner se huis op Krantzplaats
Ons ry verby oorlewering en mites en bakens soos Vanheerdenskop, waar Olive glo ene Malan se hand in die as geslaan het, met die gevolg dat hierdie verlate vallei van toe af meewarig "Olive's Loss" genoem is. Darryl Earl David, Etienne van Heerden en André Knoetze
Maar altemit miskien, soos hulle in hierdie wêreld sê, sou sy met haar asmabors en meelewing met die underdog nie te meewarig gewees het oor die troepie stedelinge wat die steiltes oor gruisklippers en verby pendoringtakke moet uitstruikel nie. Hier by Klein Gannahoek is net 'n fondament en 'n paar stoeptrappies oor. Vir ses lange maande het Crocodile Cradock hierdie argeologiese terrein verken en snags onder 'n doringboom geslaap. Die ruïnes is vir baie jare as skaap- en bokkraal gebruik, en eers moes die mislae weggeskraap word, toe is die fondamente stadig blootgelê en elke skerfie porselein of medisynebotteltjie is met 'n kwassie skoongeveeg, gefotografeer en aangeteken. Uiteindelik kon 'n vloerplan opgestel word, met presiese aanduidings waar Olive se kamer was.
Vintage Rhodes-professor Paul Walters spreek ons toe. Hy is van Kwaker-afkoms en ken die Schreiner-geskiedenis op die punte van sy vingers. Hy is mederedakteur van Olive Schreiner, her Reinterment on Buffelskop, waarin Cron die herbegrafnis van Olive tesame met haar babadogtertjie en die foksterriër Nita in die sarkofaag suidwes van Cradock beskryf. Jare later is hierdie regisseur van literêre mitologie self die igloe in. Crocodile Cradock, uitgevat vir die aand, en (agter met die snor) Brian Wilmot
Die geesdrif van NELM se Groot Drie inspireer my ook, en 'n prentjie spring in my kop: van Olive wat vir jare met haar dooie babatjie in 'n kis onder haar bed leef. Op kapkarre en treine, deur die droewe land van stof, eindelose paaie en driwwe en sonbesies en snerpende son hop die kissie saam met ketels en opgerolde beddegoed, 'n leersakkie boeke en 'n boksie medisyne vir haar asma. Die skrywer-joernalis Tony Jackman is ook hier, want hy't pas 'n toneelstuk oor Olive en haar (in sy woorde) "loathing" van Cecil John Rhodes geskryf, Bloody Britannia. Dit wil 'n blik vanuit kontemporêre Suid-Afrika gee op haar lewe en werk. Tony Jackman vertel van sy toneelstuk oor Olive Schreiner.
Mens hoop dus dat hierdie fees meer sal word as bloot 'n stasie op 'n literêr-toeristiese padkaart wat deur 'n bussie vol inisiante geraadpleeg word. Dit verdien om vanuit die Schreiner-industrie uit te groei tot 'n fees waartydens skrywers en lesers kan ondersoek hoe mens ánders kan wees, wat die waarde van dissidensie is, en hoedat die knorrige, vry gees à la Schreiner kan leef en groei. Teks: Etienne van Heerden