nDI nGAnI ZWI ZWA nDEME URI VHAFUMAKADZI VHA DZHEnELE KHA U SIKA MILAYO?
Vhafumakadzi vha vhumba u fhira hafu ya vhathu vha Afurika Tshipembe zwenezwo vhupfiwa havho vhu fanela u pfiwa musi tsheo dzi tshi dzhiwa na milayo i tshi sikwa.
U dzheniswa ha vhafumakadzi kha u dzhiiwa ha tsheo ndi pfanelo ya vhuthu ya mutheo. Vhafumakadzi vha tea u shela mulenzhe kha u sika milayo ngauri u shuma ha milayo na phoḽisi dza muvhuso zwi kwama vhutshilo havho ha. uvha na. uvha. Zwa ndeme ndi zwa uri. ho.isiso yo sumbedza uri musi vhafumakadzi vha tshi shela mulenzhe kha u sika milayo, zwi livha kha u aluwa ha ndumbo na u kovhelwa ha zwishumiswa zwi khwinisaho ndeme ya vhutshilo ha vhathu vhoṱhe, U engedzea ha u shela mulenzhe ha vhafumakadzi kha u sika milayo hu nga livha kha khwiniso ya vhuswikeleli kha tshumelo dza mutheo u fana na dzinnḓu, pfunzo na ndondolo.
VHAFUMAKADZI VHA nGA SHELA HAnI MULEnZHE KHA U SIKA MILAYO?
Ndayotewa ya Afurika Tshipembe i amba uri hu tea u vha na u swikelea na u dzhenela nga tshitshavha kha Phalamennde na maitele ayo. Hu na nḓila dzo fhambanaho dzine hezwi zwi nga itwa ngadzo.
Vhafumakadzi vha nga dzhenela kha u sika milayo nga u khetha. ihoro. a poḽitiki, ine vha vhona u nga. i nga imela zwavhuḓi kuvhonele na mbilaelo zwavho Phalamenndeni. Vha nga dovha hafhu vha dzhenela kha u dzudzanyela na u shumela. ihoro. e vha. i khetha na u nangiwa kha zwivhumbiwa zwaḽo, Vhafumakadzi vho no. i swika kha vhuimo ha nṱhesa nga hei nḓila,
Tshitshavha tshi na pfanelo ya dzhenela miṱangano ya komiti na u shela mulenzhe kha Vhupfiwa ha Tshitshavha. Arali fhungo. a vha. i na dzangalelo. ihulwane. a tshitshavha, Komiti i re kha Buthano. a Lushaka kana Khoro ya Mavunḓu ya Lushaka i nga tshea u thetshelesa vhupfiwa ha tshitshavha kana u humbela makumedzwa. Tshitshavha tshi nga. alutshedza Komiti ya u. o.isisa, u vhiga na vhulavhelese ya Buthano. a Lushaka kana Komiti ya u. o.isisa, u vhiga na Vhulavhelesi ya Khoro ya Mavunḓu ya Lushaka nga ha mafhungo avho kana mafhungo ane vha khou hanedzana ngao. miraḓo ya tshitshavha vha nga kwama muraḓo wa Phalamennde u. ahisa kuvhonele kwavho nga ha tshipiḓa tsha mulayo.
nDI MBETSHELWA DZIFHIO DZA nDAYOTEWA DZI ITAHO URI VHAFUMAKADZI VHA SHELE MULEnZHE?
Ndayotewa ya Afurika Tshipembe i. etshedza mutheo wa u bveledza ndinganyiso ya mbeu, zwenezwo u shela mulenzhe ha vhafumakadzi kha u sika milayo. Ndayotewa i na mbetshelwa dzo vhalaho dza u bveledza ndinganyiso ya mbeu. Mulayotibe wa Pfanelo u khwaṱhisa u farwa ha vhathu vhoṱhe vha Afurika Tshipembe u fana. A u tendeli u khethulula hu si ha vhuḓi ho sendekaho kha murafho,. ibulambeu na mbeu. Mulayotibe wa Pfanelo u ombedzela uri maga a fanela u dzhiwa u bveledza vhuswikeli ha u eḓana kha masia oṱhe a tshitshavha. Ndayotewa i na mbetshelwa ya zwiimiswa zwi tikedzaho dimokirasi khathihi na u shela mulenzhe ha vhafumakadzi. Hezwi zwi katela, vhukati ha zwiṅwe, Khomishini ya Ndinganyiso ya Mbeu na Khomishini ya Pfanelo dza Vhuthu ya Afurika Tshipembe. U engedza kha mbetshelwa dzo itwaho kha Ndayotewa, Afurika Tshipembe. o. ikumedzela kha ndinganyiso ya mbeu nga u tendela maguvhangano a dzitshakhatshakha u fana na Convention on the Elimination of Discrimination Against Women (CEDAW) na Platform of Action, ya ya vhumbwa nga Beijing Conference on Women. Afurika Tshipembe ndi tshipiḓa tsha dziṅwe mbekanyamushumo dza Afurika dza nyito na u bveledza vhafumakadzi, sa tsumbo maitele a mbeu na mveledziso a Tshitshavha tsha Mveledziso tsha Tshipembe ha Afurika (SADC).
nDI ZWIFHIO ZWIVHUMBIWA ZWIHULWAnE ZWInE VHAFUMAKADZI VHA nGA DZHEnELA U SIKA MILAYO?
nḓila ya u thoma nahone ya ndemesa ine vhafumakadzi vha nga dzhenela ngayo kha Phalamennde ndi tshifhinga tsha khetho. nḓila ine vhathu vha khetha ngayo kha khetho i sumbedza mbumbelwe ya Buthano. a Lushaka na Khoro ya Mavunḓu ya Lushaka. Khetho dza lushaka dzi. ea vhathu vhoṱhe vha miṅwaha ya u fhira 18 u voutela. ihoro. ine vha. i funa. Vhafumakdzi vha ita tshivhalo tshi vhonalaho tsha vhakhethi nahone vha nga shumisa pfanelo ya u vouta u. u.uwedza kuvhumbelwe kwa Phalamennde na uri tshiimiswa tshi dzhiele nṱha mveledziso ya vhafumakadzi.
Phalamennde ya vhu.
Komiti ya u. o.isisa, u Vhiga na Vhulavhelesi ya Buthano.
Komiti ya u. o.isisa, u Vhiga na Vhulavhelesi ya Khoro ya Mavun.
Ho vhumbwa Muhasho wa Vhafumakadzi, Vhana na Vhathu vha re na Vhuholefhali u pfumbisa mishumo ya muvhuso kha u bveledza na u tsireledza vhathu vha re kha khombo kha tshitshavha tshashu.
NDI KHAEDU DzIfHIo DzINE VHAfUMAKADzI VHA.
NADZO MUSI VHA TSHI DZHENELA kHA U SIkA MILAYO?
Nga nnḓa ha uri vhafumakadzi vha ita tshivhalo tshinzhi tsha vhathu vha Afurika Tshipembe, vhafumakadzi vha tshe vhaṱuku kha u dzhia tsheo. Hu na khaedu nnzhi dzi thivhelaho vhafumakadzi u ita mushumo wa ndeme, khaedu khulwanesa ndi vhushai. Vhushai ndi muombano u re na vhafumakadzi vhanzhi vha Afurika Tshipembe, nga maanḓa vhafumakadzi vha mahayani.
U swikelela kha tshumelo dza mutheo u fana na pfunzo, maḓi na ndondolo zwo. u.uwedzwa nga u sa linganyiswa ha mbeu, murafho na vhushaka ha kilasi. U itela uri vhafumakadzi vha shele mulenzhe tshoṱhe kha u sika milayo, u swikelela kha tshumelo dza mutheo zwi tea u khwiniswa. Vhafumakadzi vha shayaho a vha na vhuswikeli ho linganaho ha kha zwiimiswa zwa u sika milayo.
Vhunzhi ha vhafumakadzi a vho ngo maan.afhadzwa lwa ikonomi. Vhafumakadzi ndi vhone vha shayesaho tsha kale na kale kha. a Afurika Tshipembe nahone vha nga wana mishumo ya kufhinganyana kana vha sa tholiwe. Ri tshi ya phanḓa, HIV/EIDZi i khou fara vhafumakadzi vhanzhi, nga maanḓa vhafumakadzi vhaṱuku vha re kha vhukale ha u beba.