PressReader - Kuier: 2018-12-12 - Sus­ter­lief­de: Hul­le­wens­draai­om­ge­str em­de­sus
Sus­ter­lief­de: Hul­le­wens­draai­om­ge­str em­de­sus
Na­dat sy tra­gies haar ba­ba ver­loor het, het sy boon­op brein­ska­de op­ge­doen. Daar­na sou sy nooit weer die­self­de mens wees wat haar sus­ters ge­ken het nie. Maar hul­le sal nooit haar sy ver­laat nie.
Op 36 het Fe­li­ci­ty Ab­dol van Eer­ste­ri­vier in die Kaap se hele le­we voor haar ge­lê. Sy het ’ n goeie werk as ad­mi­nis­tra­tie­we k­lerk ge­had; was pas­ge­troud en die ker­sie op die koek was toe sy ook swan­ger word met haar eer­ste­ling. Wat meer kon sy van die le­we vra?
Maar die swan­ger­skap het Fe­li­ci­ty (nou 41) en haar fa­mi­lie se le­we on­her­roep­lik ver­an­der – en nie op die ma­nier wat hul­le ge­dink het nie . . .
Iets dras­ties het ver­keerd ge­gaan en van­dag lê ’n ge­strem­de Fe­li­ci­ty vas­ge­kluis­ter aan ’ n bed in haar sus­ter, Cathy Jan­sen (49), se huis in Eer­ste­ri­vier, son­der die ver­moë om te praat of e­nig­iets vir haar­self te doen. Dit is nie hoe haar spro­kies­le­we wat sy net vyf jaar ge­le­de nog ge­had het, be­hoort te lyk nie.
In 2013, toe Fe­li­ci­ty op haar ge­luk­kig­ste was, het ’ n ge­was op haar baar­moe­der am­per haar le­we ge­ëis. Fe­li­ci­ty het haar on­ge­bo­re ba­ba ver­loor en dok­ters het haar fa­mi­lie laat roep om haar te groet. Hul­le het min hoop vir haar ge­had.
Toe ge­beur die won­der­werk – Fe­li­ci­ty het oor­leef, maar sy was ’ n ska­du van die vrou wat sy was. Sy was in ’ n ve­ge­ta­tie­we toe­stand en haar man kon dit nie vat nie.
Hy het die pad ge­vat; die trou­be­lof­te van “in sickness and he­alth” klaar­blyk­lik ver­ge­te, maar Fe­li­ci­ty, die jong­ste van vier sus­ters, is ge­se­ën met sus­ters wat haar nog al­tyd met al­les in hul­le be­skerm het. Hul­le doen dit steeds, maar dees­dae ver- sorg hul­le haar ook om­dat sy dit nie meer self kan doen nie. Dit kom teen ’n prys – fi­nan­si­eel en e­mo­si­o­neel – en het ’n im­pak op hul eie ge­sins­le­wens, maar hul­le sal Fe­li­ci­ty nie ver­saak nie. Sy is hul sus­ter en dis hul sus­ter­lief­de, hul heg­te band, wat Cathy, The­re­sa Ju­lies (42) en Ro­sa­li­ne (46) van Sal­dan­ha (aan die Kaap­se Wes­kus) ber­ge sal laat ver­sit vir Fe­li­ci­ty, hul ba­by sus­ter.
BE­GIN VAN DIE EIN­DE
Dis ’ n prag­ti­ge so­mers­dag in No­vem­ber toe ons met Cathy en The­re­sa gaan ge­sels. Die ge­moed in die huis is vro­lik en dis moei­lik om te glo hier­die men­se gaan deur diep wa­ters. Hoe moei­lik dit ook al is, ver­tel hul­le hul sto­rie, want soos hul­le dit sien, fig­ht Fe­li­ci­ty nog elke dag en dít gee hul­le moed en krag.
Fe­li­ci­ty se sus­ters ver­tel din­ge het be­gin skeef­loop, skaars vier maan­de na­dat Fe­li­ci­ty uit­ge­vind het sy is swan­ger. Sy het toe kom­pli­ka­sies be­gin er­vaar en het voor dit reeds pyn ge­had, só erg dat sy soms flou ge­word het, maar nie­mand kon dink dat dit só erns­tig was nie. Sy is uit­ein­de­lik met fi­bro­me (ve­sel­ag­ti­ge ge­was­se) in haar baar­moe­der ge­di­ag­no­seer, maar om­dat sy swan­ger was, kon dok­ters niks vir haar doen be­hal­we pyn­me­di­ka­sie voor­skryf nie.
Op die aand van Woens­dag 17 De­sem­ber 2013 is Fe­li­ci­ty op­ge­neem in die hos­pi­taal. Die groei­sels het le­wens­be­drei­gend ge­word – nie net was die ba­ba aan die groei nie, maar die fi­bro­me ook.
“Dok­ters het ver­dui­de­lik hul­le sal die ba­ba moet a­bor­teer en die groei­sels uit­sny om­dat dit haar le­we be­dreig het. Die ba­ba was reeds erns­tig mis­vorm om­dat daar nie ge­noeg plek in haar baar­moe­der was om te groei nie,” ver­tel The­re­sa.
Hul­le het be­sluit om die o­pe­ra­sie die vol­gen­de og­gend te doen, maar ge­du­ren­de die loop van die aand het die druk op Fe­li­ci­ty se baar­moe­der te groot ge­word en dit het ge­skeur.
Toe die fa­mi­lie hoor sy is op­ge­neem in die hos­pi­taal, het al­mal hul­le daar­heen ge­haas. “Ek kon sien sy (haar swan­ger maag) was nie so groot voor die na­week nie, maar toe ek daar aan­kom, was sy let­ter­lik op­ge­swel van on­der haar bors af, so groot het die fi­broom ge­groei in daai tyd. Sy was stok­styf en kon nie a­sem­haal nie,” ont­hou Cathy.
Teen die tyd dat ver­pleeg­per­so­neel hul rond­tes die vol­gen­de og­gend ge­doen het, was daar reeds bloed in Fe­li­ci­ty se maag. “Ge­du­ren­de die nood­o­pe­ra­sie het sy reeds twee-der­des van haar bloed ver­loor en het da­de­lik ’n bloed­oor­tap­ping be­no­dig. Haar lig­gaam het la­ter die aand in skok ge­gaan, haar lon­ge het plat­ge­val en haar hart het vir ne­ge mi­nu­te ge­stop en haar brein het geen suur­stof ont­vang nie, wat erns­ti­ge brein­ska­de ver­oor­saak het,” ver­tel The­re­sa, met oë blink van die tra­ne.
Die fa­mi­lie was in skok, want hul­le het nie ge­weet haar si­tu­a­sie is so erns­tig
Ons kon nie mooi ver­staan wie ons gaan huis toe vat nie – dat Fe­li­ci­ty nie weer sal praat nie en bed­lê­end is. THE­RE­SA JU­LIES
nie. Selfs hul erg­ste nag­mer­ries kon hul­le nie voor­be­rei op hul sus­ter se toe­stand nie. “Sy was op ’n ice pack, aan ’n klomp py­pe ge­kop­pel, on­der meer suur­stof om­dat haar lon­ge plat­ge­val het, op li­fe sup­port en in ’n ko­ma om­dat dok­ters haar moes re­sus­ci­ta­te,” ont­hou die sus­ters.
Dok­ters het Fe­li­ci­ty in ’n ge­ïn­du­seer­de ko­ma ge­sit ter­wyl die fa­mi­lie dag en nag by haar ge­waak het, on­se­ker oor wat die toe­koms sal in­hou. ’n Paar dae ná die am­per-nood­lot­ti­ge o­pe­ra­sie, op Son­dag 22 De­sem­ber 2013, het die hos­pi­taal die fa­mi­lie in­ge­roep. Hul­le wou haar van die li­fe sup­port ma­sjie­ne af­haal om te kyk of sy op haar eie kan a­sem­haal. Dok­ters was eg­ter nie baie op­ti­mis­ties nie. “Hul­le het ge­sê as sy nie op haar eie kan a­sem­haal nie, gaan hul­le haar nie weer re­sus­ci­ta­te nie,” ver­dui­de­lik Cathy.
Die fa­mi­lie het ’n war­boel van e­mo­sies er­vaar. “Dit was so de­va­sta­ting en so shocking. Ons het nie ge­weet wat om te ex­pect nie. My ou­ers kon glad nie een en een by­me­kaar­bring nie. Dit het net nie vir hul­le sin ge­maak dat Fe­li­ci­ty am­per fi­ne was toe sy in­ge­kom het en nou dít, net ’n paar dae la­ter, nie. Jy het nog gis­ter met haar ge­praat en nou moet jy de­al met die feit dat sy kan dood­gaan,” meen The­re­sa.
Cathy het bui­te die hos­pi­taal­ka­mer saam met haar pa sit en wag – hul­le twee se har­te kon die oom­blik nie ver­duur nie. The­re­sa was aan Fe­li­ci­ty se sy saam met ’n paar an­der fa­mi­lie­le­de om by haar te wees in haar laas­te oom­blik­ke. “Jy ver­staan dit nie. Dis nie jou sus­ter nie. Die per­soon wat daar lê, is vrees­lik op­ge­swel, lê net daar. Jy hoor net die ma­sjie­ne tiek en die a­sem­ha­ling en jy weet nie of sy gaan wak­ker skrik of nie.”
’N AN­DER LE­WE
Maar won­der bo won­der het sy nie op­hou a­sem­haal nie. “Hul­le het die ma­sjie­ne af­ge­sit, die tu­be uit­ge­haal en Fe­li­ci­ty het aan­hou a­sem­haal!” ont­hou The­re­sa op­ge­won­de. Hul klein­sus het oor­leef! Tog was sy reeds in ’n ve­ge­ta­tie­we toe­stand. Die brein­ska­de was on­om­keer­baar. Fe­li­ci­ty sou nooit weer e­nig­iets vir haar­self kon doen nie – nie eet, be­weeg of selfs praat of toi­let toe gaan nie. Sy sal nooit eens vir haar sus­ter, Cathy, wat haar le­we op­ge­of­fer het om haar soos ’n ba­ba te ver­sorg, of vir haar an­der sus­ters The­re­sa en Ro­sa­li­ne, wat nog al­tyd daar was om te help, “dan­kie” kan sê nie.
“God het die ding laat plaas­vind – daar is ’n re­de hier­voor,” meen Cathy.
Fe­li­ci­ty het vir die eer­ste keer weer haar oë oop­ge­maak op Kers­dag, 25 De­sem­ber 2013. Vol­gens die ver­pleeg­per­so­neel het sy ge­glim­lag toe sy wak­ker word, maar het daar­na iets ge­sien of be­sef en toe net be­gin skree. Kort daar­na het sy weer haar oë toe­ge­maak.
“Ons het nie ge­weet of sy uit die ko­ma uit is of nie. Sy het nou en dan haar oë oop­ge­maak, maar sy was nie heel­te­mal daar nie en sy het nooit weer ge­praat nie. Sy het net mo­an-ge­lui­de ge­maak, ge­huil en ge­skree, soos ie­mand wat rou oor iets,” ont­hou The­re­sa.
Op daar­die sta­di­um het die gesin be­gin be­sef die Fe­li­ci­ty wat hul­le ken, be­staan nie meer nie. “Ons kon nie mooi ver­staan wie ons gaan huis toe vat nie – dat Fe­li­ci­ty nie weer sal praat nie, bed­lê­end is en dat sy net daar gaan lê son­der dat jy weet of sy wak­ker is of nie. Sy het ook be­gin sei­zu­res kry.”
Die sus­ters moes ook hard werk om hul ou­ers te help ver­staan. Ver­al haar pa kon nie aan­vaar of ver­staan hoe die dok­ters sy dog­ter wou huis toe stuur as sy dan nog nie ge­sond was nie. Die gesin het kort ná die voor­val ’n saak van na­la­tig­heid teen die hos­pi­taal aan­han­gig ge­maak, maar dit is steeds aan die gang.
Die span­ning, fi­nan­si­ë­le las en duis­ter toe­koms was te veel vir Fe­li­ci­ty se man en hy het kort ná haar tra­ge­die, in Fe­bru­a­rie 2014, die pad ge­vat. Dit was nóg ’n slag vir die gesin, want hul­le is groot­ge­maak om by­me­kaar te staan – deur dik en dun.
Die sus­ters het eg­ter da­de­lik in­ge­spring en ver­ant­woor­de­lik­heid ge­vat vir Fe­li­ci­ty se lot. “Ie­mand moes die lei­sels
E­mo­si­o­neel was dit net te erg vir ons pa en hy het se­dert­dien ’n hele paar be­roer­tes ge­had. Hy en Fe­li­ci­ty was baie na aan me­kaar. CATHY JAN­SEN
vat en ons het,” sê Cathy. Die vier sus­ters was al­tyd baie na aan me­kaar en Fe­li­ci­ty is die ba­by. Die an­der was al­tyd ’ n bie­tjie be­sker­mend oor haar. “Fe­li­ci­ty is ’ n in­tro­vert van na­tu­re, maar sy het ook haar out­spo­ken mo­ments. Sy is ’ n te­am play­er, be­hulp­saam en ’ n gi­r­ly-gi­rl – die ti­pie­se gi­rl-next-door,” ver­tel The­re­sa. Nou was sy am­per soos ’ n lap­pop in ’ n bed, maar met skree-buie wat vir ure kon aan­hou. “Ons het haar vir ’ n ruk­kie in ’ n te­huis in Bell­vil­le ge­had, maar die kos­tes het te hoog ge­word, want dis nie net ver­blyf nie, maar doe­ke, me­di­ka­sie, ka­te­ders en goed wat ge­koop moes word,” ver­dui­de­lik The­re­sa. Hier­na het sy weer in haar ou­er­huis gaan bly en die gesin het sen­te by­me­kaar­ge­skraap vir vol­tyd­se op­pas­sers om haar te ver­sorg. “Die span­ning was te veel vir ons ou­ers. Hul­le was pen­si­o­na­ris­se en dit was te moei­lik vir hul­le om hul jong­ste dog­ter só te sien ver­al om­dat sy op daar­die sta­di­um nog baie ge­skree het. Nie­mand kon huis hou nie. Selfs bu­re het be­gin kla, want dit was deur die nag ook. Jy pro­beer al­les – jy maak haar droog, jy draai vir haar om, niks help nie en jy weet ook nie meer wat dit is wat haar so laat skree nie of wat om te doen nie. E­mo­si­o­neel was dit net te erg vir ons pa en hy het se­dert­dien ’ n hele paar be­roer­tes ge­had. Hy en Fe­li­ci­ty was baie na aan me­kaar,” sê Cathy af­ge­trok­ke.
Hier­die uit­mer­ge­len­de e­mo­si­o­ne­le si­tu­a­sie het so baie druk ver­oor­saak dat die be­roer­tes haar pa in am­per die­self­de toe­stand as Fe­li­ci­ty ge­los het. Cathy dink Fe­li­ci­ty weet dít en dat dit haar hart nog ver­der in stuk­kies breek.
As kin­ders het die gesin Ri­vers­dal toe ge­gaan vir Kers­va­kan­sies en ver­le­de jaar het haar pa, wat dees­dae baie deur­me­kaar raak, in Fe­li­ci­ty se ka­mer in­ge­stap en ge­sê sy moet goed slaap, want hul­le ry die vol­gen­de og­gend vroeg. “Sy het net vir hom ge­kyk ter­wyl die tra­ne by haar wan­ge af­ge­rol het,” ont­hou Cathy.
In hier­die tyd was Fe­li­ci­ty ook ge­reeld in en uit die hos­pi­taal om­dat haar lig­gaam be­sig was om ag­ter­uit te gaan. Haar im­muun­stel­sel het ver­swak en sy het mak­lik siek ge­word. Haar spie­re het ook be­gin saam­trek en op­trek en só ge­bly. Dit is juis tóé, in 2016, dat Cathy be­sef het die e­nig­ste op­sie was vir haar en haar man, Jo­han­nes (50), om vir Fe­li­ci­ty in te neem met ’ n vol­tyd­se op­pas­ser. Sy en The­re­sa, wat mees­te na­we­ke vir Fe­li­ci­ty ver­sorg, moes maar hul­self leer hoe om na Fe­li­ci­ty om te sien. Ge­luk­kig is Cathy se stief­dog­ter, Vic­ky, ’n ca­rer en dié het haar ook tou­wys ge­maak.
Fe­li­ci­ty moet elke drie ure deur ’ n buis ge­voer word. Sy kan nie haar lig­gaam be­weeg nie, sy kan net lê. Daar­om moet sy ook ge­reeld ge­draai word om bed­se­re te ver­my. Sy moet ook ge­was en aan­ge­trek word.
Van­dag is dit al am­per vyf jaar la­ter. “Ek ont­hou daai tyd het ons ge­dink sy gaan al­tyd net daar lê. Daar is ’ n baie groot ver­skil van waar Fe­li­ci­ty was, tot nou,” ver­tel Cathy trots. Selfs e­mo­si­o­neel, voel hul­le, was daar ook ’ n baie groot ver­be­te­ring. Fe­li­ci­ty het nie meer skree-buie nie.
“Sy het baie ge­vor­der in die af­ge­lo­pe vyf jaar. As jy nou haar doek om­ruil, kan sy haar lyf ef­fens op­lig. Sy kan ook nou haar mond en oë self oop en toe­maak wan­neer jy haar ge­sig was. Die mo­to­rie­se goed kan sy nie meer doen nie, maar sy ver­staan, sy her­ken jou, men­tal­ly is Fe­li­ci­ty heel­te­mal hier,” ver­dui­de­lik The­re­sa.
“Ja,” be­aam Cathy, “ek kyk baie keer net vir haar en won­der wat gaan ge­beur as ek by haar kom en sy is nie meer daar nie. Wat gaan ek dan maak?”
Tog gaan dit steeds raap en skraap, want hoe­wel Fe­li­ci­ty steeds haar sa­la­ris van des­tyds ont­vang, is dit maar min en die sus­ters suk­kel al vyf jaar on­ver­poos om haar by SASSA ge­re­gis­treer te kry.
Fe­li­ci­ty sal baie baat by fi­si­o­te­ra­pie, maar die gesin kan dit net nie by­bring nie. Hul­le soek steeds ’ n plek vir haar in ’n oord, maar dit is duur en hul­le wil nie hul ge­lief­de ba­ba­sus­sie in som­mer e­ni­ge plek sit nie.
“Sy moet 24 uur ver­sorg word en geen mens is su­per­wo­man nie. Jy het re­lief no­dig. Dit be­te­ken ons het nog ca­rers no­dig of sy moet by ’n in­stan­sie wees. Die grootste pro­bleem is net die fi­nan­sies,” ver­dui­de­lik The­re­sa.
“Jy plaas jou hele eie le­we on hold en din­ge be­gin ag­ter­uit­gaan. Jou tyd vir jou fa­mi­lie raak min­der, want jy het nou meer ver­ant­woor­de­lik­he­de. Al­les moet be­plan word rond­om Fe­li­ci­ty. Haar sorg kry voor­keur bo al­les an­ders.”
Tog gee die sus­ters glad nie om om dit te doen nie. “As ek na haar kyk dan dink ek net, wat ook al die le­we jou kant toe gooi, jy sal dit kan han­teer. Sy is die be­wys daar­van. Sy het haar toe­stand aan­vaar al het sy haar kind, haar man en haar le­we ver­loor. Sy kry dit reg om te glim­lag en aan te gaan,” sê The­re­sa trots.
On­langs ter­wyl Cathy doe­nig was in die huis, het Fe­li­ci­ty lê en ra­dio luis­ter.
“Me­teens hoor ek sy huil so harts­tog­te­lik. Toe sê ek vir haar, ‘nee man, dis or­raait’. ’n An­der keer het sy in die kar ook so be­gin huil op pad van die hos­pi­taal af. Ek kon my net in­dink wat deur haar kop gaan – ‘ek is ’n las vir my men­se’. Sy dink baie, maar sy kan dit nie ui­ter nie. Al met wie sy kan praat, is God,” meen Cathy.
Ter­wyl die sus­ters sit en ge­sels oor hul soe­ke na die i­de­a­le plek, be­gin Fe­li­ci­ty uit haar ka­mer kerm en kla.
“Toe­maar, jy gaan nê­rens nie,” paai Cathy, “ek het jou mos be­lo­we ek sal vir al­tyd na jou kyk. As ek nie vir jou ’n plek kan kry wat soos die huis is nie, bly jy net hier. Jy hoef nie te wor­ry nie.”
En dan raak dit weer stil en rus­tig, want Fe­li­ci­ty weet, haar sus­ters het haar on­voor­waar­de­lik lief, deur dik en dun.
HOOFFOTO: Al is Fe­li­ci­ty Ab­dol (41) ( 41) aan ’n ’ bed b d vas­ge­kluis­ter, kl i vind i d sy steeds re­de om te glim­lag. INLAS: Fe­li­ci­ty en haar pa, Wil­lem Jan­sen, op haar trou­dag in 2012 voor sy brein­ska­de op­ge­doen het.
LINKS: Fe­li­ci­ty se sus­ters, The­re­sa Ju­lies (heel links) en Cathy Jan­sen, sorg vir haar.
LINKS: Cathy voer vir Fe­li­ci­ty elke drie ure deur ’n buis. REGS: The­re­sa en Cathy se le­wens draai dees­dae om hul ba­by sus­ter se ver­sor­ging.