Die woord sirkadies is afkomstig van die Latynse circa diem, wat "omtrent 'n dag lank" beteken. Dit verwys na die liggaam se reaksie op tekens van buite die liggaam, soos sonlig, wat oor 'n siklus van ongeveer 24 uur afspeel.
Jou sirkadiese horlosie is eintlik 'n struktuur so groot soos 'n koppiespeld in die hipotalamus van die brein wat op ligprikkels van die retina af reageer en die slaaphormoon melatonien aan- en afskakel. Die hoeveelheid melatonien wat afgeskei word, neem by alle mense buiten tieners met sonsondergang toe – dis dus die liggaam se Klaas Vakie!
Wanneer jy dus vir jou niggie in Australië gaan kuier, beweeg jy van wes na oos oor verskeie tydsones en word jou liggaam se sirkadiese ritme op die ergste moontlike manier deurmekaargekrap – dit wat ons as vlugvoosheid ken. Om van oos na wes oor tydsones te beweeg (van Australië na Suid- Afrika), maak ’n mens ook vlugvoos, maar meestal nie heeltemal so erg nie.
Die kernkrag-ongelukke by Tsjernobil en Three Mile Island, die Exxon olieramp en die meeste motorongelukke op die pad tussen Laingsburg en Beaufort-Wes is glo deur 'n tekort aan slaap veroorsaak. Skofte behoort tot agt uur beperk te word en die liggaam moet ’n rustyd kry voor skofte weer verander, meen Jan.
Kry 'n bekommernisboek en skryf al jou kwellings daarin neer. Dit kan jou ook help om deur 'n stresvolle tyd te werk.
Leer om outomaties aan die slaap te raak. Moenie wag dat die "skakelaar" afgeskakel word nie. Visualiseer iets lekkers of kyk weer in jou kop na 'n fliek waarvan jy baie gehou het. Frans sê 'n kollega is mal oor Audi's en hy "sien" elke aand hoe hy in die vertoonlokaal instap, in die mooiste een klim en uitry – reguit droomland toe.
Vermy stimulante soos koffie, sjokolade en nikotien ná ses in die aand. Alkohol moet liefs vroegaand en matig gedrink word. Hoewel dit jou lomerig maak, kan dit die brein in die middel van die nag weer aanskakel nadat jou liggaam die alkohol gemetaboliseer het.
Prent dit by jou brein in dat jou bed net vir slaap is, en slaap net vir jou bed. Moenie lê en rondrol nie. As jy ná tien tot twintig minute nog nie slaap nie, staan op en doen iets verveligs op 'n ander plek – soos om die telefoonboek te lees! Moenie televisie kyk, interessante boeke lees of werk doen nie.
Moenie angstig raak as jy 'n paar aande nie kan slaap nie. Jy sal die tekort gou weer inhaal. "Indien jy nie vanaand kan slaap nie, troos jouself daaraan dat jy waarskynlik môre of die aand daarna beter gaan slaap. Die ergste wat kan gebeur, is dat jy die volgende dag moeg en prikkelbaar is,’" sê Frans.