PressReader - Kuier: 2017-03-08 - TEG­NO­LO­GIE:
Skerms kan jou slaap­pa­troon ver­steur
Kuier - 2017-03-08 - INHOUD - DEUR Tarren-Lee Habelgaarn
Teg­no­lo­gie soos sel­fo­ne, te­le­vi­sies en ta­blets is al so deel van ’n mens se daag­lik­se le­we dat jy daar­son­der ver­lo­re voel. Men­se is so ge­woond daar­aan dat hul­le voor hul­le gaan slaap eers die laas­te In­sta­gram-sto­rie moet kyk, gou nog een sta­tus moet li­ke op Fa­ce­book en daai e­pi­so­de op TV moet kyk waar­voor hul­le nie deur die dag tyd ge­kry het nie.
En só raak jy maar aan die slaap met die sel­foon op jou bors of die te­le­vi­sie wat nog speel.
Die nag­uil Amy Me­keur (21) van Rus­t­dal in die noor­de­li­ke voor­ste­de van Kaap­stad, wag baie aan­de tot mid­der­nag om ge­bruik te maak van haar gra­tis da­ta. Amy is ’n fi­na­le­jaar­stu­dent en sê da­ta is duur, dus moet sy dit spaar­sa­mig ge­bruik.
Sy het uit­ge­vind haar sel­foon­net­werk gee vir ver­brui­kers gra­tis da­ta tus­sen mid- der­nag en 06:00 om te ge­bruik.
“Selfs as jy geen da­ta op jou foon het nie, sal jy vir ’n tyd­jie op In­sta­gram, Fa­ce­book of W­hat­sApp kan wees. Wan­neer ek nie da­ta het nie, wag ek tot mid­der­nag en be­gin dan met men­se ge­sels of gaan dan op Fa­ce­book. Ek sal vir ’n uur of so wak­ker wees tot­dat ek aan die slaap raak.”
En die vol­gen­de dag is sy spyt, want dan word sy gou­er moeg om­dat sy nie ge­noeg slaap in­ge­kry het nie.
C­har­mai­ne Swart (59) van Kuils­ri­vier in die Wes-Kaap sê dit maak nie saak hoe laat dit is of hoe moeg haar lig­gaam is nie, sy kan nie in die aand aan die slaap raak son­der om TV te kyk nie.
Dit is nou al so ’n ge­woon­te dat sy am­per elke aand met haar bril op haar ge­sig en die te­le­vi­sie wat in die ag­ter­grond nog speel, aan die slaap raak.
“Ek suk­kel oor die al­ge­meen om aan die slaap te raak. Ek weet nie hoe dit ge­beur het nie, maar ek het ag­ter­ge­kom dat wan­neer ek te­le­vi­sie kyk, ek mak­li­ker aan die slaap raak. Som­mi­ge aan­de neem dit lan­ger en dan moet ek ’n vol­le e­pi­so­de of twee kyk,”sê sy.
“Die mees­te aan­de raak ek bin­ne mi­nu­te aan die slaap. Ek weet nie wat dit so mak­lik maak om aan die slaap te raak nie, maar dit werk vir my. My man kan net sy kop op die kus­sing sit en dan is hy weg. Die lig van die te­le­vi­sie pla hom nie eens nie.”
SLAAP­KA­MER IS VIR RUS
Dit mag dalk vir C­har­mai­ne klink as­of haar TV-ri­tu­eel haar rus­tig maak, maar ken­ners sê teg­no­lo­gie is be­sig om men­se se slaappatrone te ver­swak.
Vol­gens slaap­spe­si­a­lis dr. Ed­win Grant van die Sleep C­li­nic in P­re­to­ria, moet die slaap­ka­mer slegs vir slaap en seks ge­bruik word. Hy sê die at­mos­feer wat ge­skep word, is die eer­ste ding wat jou slaap kan
be­lem­mer of ver­be­ter.
“Jou brein as­so­si­eer ta­ke wat jy uit­rig met se­ke­re plek­ke en ont­hou hoe jou lig­gaam re­a­geer. Ons sel­fo­ne, ta­blet­te, re­ke­naars en an­der e­lek­tro­nie­se toe­rus­ting speel so ’n groot rol in ons daag­lik­se le­we dat dit dik­wels moei­lik is om hul­le neer te sit, selfs as dit by slaap kom,”sê hy.
“Men­se het voor­heen boe­ke ge­lees en vroeg gaan slaap en die slaap­ka­mer was ’n plek van kalm­te. Wan­neer hul­le in die slaap­ka­mer ge­stap het, het die lig­gaam hor­mo­ne uit­ge­stuur wat die lig­gaam rus­tig of op­ge­won­de maak om­dat dit met slaap en seks ge­as­so­si­eer word. Nou word dit nie meer so ge­sien nie. Dees­dae voel men­se moeg of hul­le voel baie stres wan­neer hul­le in die slaap­ka­mer kom en dit is om­dat die lig­gaam nie weet hoe om te re­a­geer nie.”
Om jou sel­foon op jou bed­kas­sie te los, mag dalk nie soos ’n groot de­al voel nie, maar teg­no­lo­gie af­fek­teer jou slaap in meer ma­nie­re as wat jy be­sef.
Vol­gens Grant is die grootste pro­bleem die blou lig wat uit­ge­straal word deur skerms op sel­fo­ne, re­ke­naars, ta­blet­te, en te­le­vi­sies. Dit on­der­druk me­la­to­nien, die hor­moon wat jou slaap- en wak­ker­si­klus of sir­ka­die­se rit­me be­heer. Die grootste pro­bleem is dat dit jou wak­ker hou, jou brein sti­mu­leer en dus die ver­min­de­ring van me­la­to­nien ver­oor­saak.
Die toe­stel­le en blou lig is gees­te­lik en fi­siek sti­mu­le­rend. Wan­neer ons die toe­rus­ting in die bed ge­bruik, as­so­si­eer ons lig­ga­me die bed as ’n plek van stu­die of werk of kui­er – nie ’n plek vir slaap nie.
“Die ver­min­de­ring van die hor­moon me­la­to­nien maak dit moei­li­ker om aan die slaap te raak en om reg­deur te slaap. Die mees­te men­se sal vin­nig er­ken hul­le ge­bruik teg­no­lo­gie ’n paar nag­te‘n week voor slaap­tyd.
“Maar om se­ker te maak teg­no­lo­gie be­na­deel nie jou slaap nie, gee jou­self ten min­ste 30 mi­nu­te van gad­get-vry oor­gang­tyd voor jy gaan slaap. Dit gee jou lig­gaam en ver­al jou brein die kans om reg af te ska­kel,” sê hy.
“Eint­lik be­hoort men­se hul slaap­ka­mer ’n teg­no­lo­gie-vrye so­ne te hou en al­le e­lek­tro­nie­se toe­rus­ting so­wel as sel­fo­ne, moet slegs in an­der de­le van die huis ge­bruik word. Dit is ver­al be­lang­rik wan­neer dit by kin­ders kom, maar kin­ders sal dit nie wil doen as hul­le sien hul ou­ers doen dit nie.”
Grant re­ken jou brein bly ak­tief wan­neer jy teg­no­lo­gie ge­bruik voor jy gaan slaap. Jy mag dink dat dit geen ska­de sal doen om ’n paar e-pos­se in die bed te lees of te ont­span met jou guns­te­ling-fliek voor jy gaan slaap nie, maar deur dit te doen hou jy jou ge­dag­tes be­sig.
Dit ver­oor­saak dat teg­no­lo­gie jou brein kan mis­lei om te dink dat dit wak­ker moet bly.
Dit is ver­al dees­dae moei­lik om­dat in­ter­net gra­tis tus­sen mid­der­nag en 06:00 is en al­mal die da­ta st­rug­gle ken, maar Grant meen om op die in­ter­net te wees en te op­ge­won­de of dalk ne­ga­tief te wees voor jy gaan slaap, dit vir jou moei­lik kan maak om te ont­span en rus­tig aan die slaap te raak.
“Meer as 70% van kin­ders tus­sen die ou­der­dom­me van ses en 17 slaap met ten min­ste een e­lek­tro­nie­se toe­stel in hul slaap­ka­mer. Dit lei daar­toe dat hul­le min­der slaap kry en op skool min­der kan kon­sen­treer en ge­ïr­ri­teerd is.
“Die ge­hal­te van snoozing het ook ’n ne­ga­tie­we uit­wer­king en men­se moet nooit ’n goeie nag­rus on­der­skat nie. Ou­ers moet hul kin­ders se ge­bruik van teg­no­lo­gie in die slaap­ka­mer be­perk en as ou­ers be­hoort hul­le die­self­de te doen.” Ver­al men­se in die ste­de­li­ke ge­bie­de slaap al hoe min­der.“Men­se het self ver­oor­saak dat hul lig­ga­me nie meer reg aan die slaap raak nie en dat dit am­per on­moont­lik is om aan die slaap te raak. “Dit is ’n pro­bleem wat men­se in die stad meer af­fek­teer as men­se op die plat­te­land. Die snaak­se ding is dat men­se nou min­der slaap kry, maar steeds vroeg wil op­staan en pro­duk­tief wil wees. “Dan is hul­le ver­baas wan­neer hul­le nie goed doen by die werk of skool nie. Hul­le is al­tyd moeg en sit som­mi­ge tye ge­wig aan en dit is al­les as ge­volg van min slaap. Al slaap jy, is jou brein nog ak­tief, so dit is nie die ge­hal­te slaap wat jou lig­gaam no­dig het vir op­ti­ma­le funk­sie nie.”
VOLG DÍE WENKE:
• Min­stens ’n uur voor jy gaan slaap, moet jy al­le teg­no­lo­gie soos sel­fo­ne, te­le­vi­sies en ta­blets af­ska­kel. • Pro­beer om jou slaap­ka­mer ’n teg­no­lo­gie-vrye so­ne te maak. • S­tel ’n wek­ker so­dat jy nie jou sel­foon op jou bed­kas­sie hoef te hou nie. • Ska­kel jou e-pos­ken­nis­ge­wings af saans so­dat jy nie weet wan­neer iets deur­kom nie. As jy nie daar­van weet nie, sal jy nie voel dit is no­dig om te re­a­geer nie.
“Die snaak­se ding is dat men­se nou min­der slaap kry, maar steeds vroeg wil op­staan en pro­duk­tief wil wees.” Dr. Ed­win Grant