Desember 13, 2017 in Uncategorized
Dis somervakansie vir baie mense, en Crito gaan ook ’n ruk uitspan. Geen vakansie nie – eerder ’n tydjie in die hospitaal vir ’n klein prosedure om my PK-spiere te versterk. Aanstaande jaar is dit weer klaptyd.
Net twee bydraes oor oorspronklike Afrikaanse publikasies vandeesweek, maar Joan Hambidge s’n in Rapport Boeke handel oor ’n viertal nuwe digbundels. Seker gepas dat die jaar afgesluit word met ’n groot bydrae oor digbundels – is dit my verbeelding of het daar in 2017 meer bundels as in 2016 verskyn?
Crito is bly dat Carel Anthonissen se Vuurvas uiteindelik deur ’n opgewasse resensent bespreek word. Lina Spies se poging onlangs in ’n rubriek om korte mette van Anthonissen te maak, word hierdeur ongedaan gemaak. Hambidge se bespreking is nie uitvoerig nie; ondersteunend en begrypend wel.
Begrip is ook iets wat sy vir René Bohnen se Op die vingerpunte van die heelal toon. Sy bring na aanleiding van Amanda Lourens se Versindaba-bespreking ’n ander oorweging as die suiwer kritiese een na vore, naamlik Lourens se opmerking oor die hartklop van ’n bundel. Dit sal interessant wees om te sien wat die literatore daarvan maak, want só ’n benadering maak dit uiteindelik moontlik om groter erkenning te gee aan die lirieke van pop-liedjies.
Haar hantering van Cas Vos se vertaling van Dante Alighieri se Die Goddelike komedie is genoeg om mens aan te verkneukel. Hambidge het meer agting vir Vos as vertaler/verwerker as wat sy vir sy digkuns het. Katterigheid is soms baie lekker om te lees, maar Vos sal seker nie saamstem nie.
Haar bespreking van De Waal Venter se Oop sirkel is ook baie interessant. Sy gee Venter baie ruimte, beskryf sy plek in die literêre sfeer, dui aan wie sy tydgenote was, en uiteindelik kom daar ’n baie skerp oordeel in een sin. Ek vermoed sy sou die resensie heelwat korter kon aangebied het, maar haar benadering toon respek en deernis met Venter.
Riette Rust se resensie in Boeke24 van Francois Bloemhof se Dieretuin is voortreflik. Kort, genoeg inhoud-inligting sonder om die storie oor te vertel, ’n netjiese samevatting van haar oordeel, en dwarsdeur met genoeg waarskuwings ingebou oor die moontlikheid dat die boek se inhoud sensitiewe lesers mag ontstel. Kan ’n mens ’n beter getuigskrif vir ’n spanningsverhaal gee?
Francois Bekker is nie regter Bennie Griesel nie – maar dit kan ook afgesaag raak as dieselfde resensent altyd gebruik word om ’n skrywer soos Deon Meyer se boeke te resenseer. Daarom het Crito ietwat verlig en baie nuuskierig gelees hoe Francois Bekker vir Boeke24 kyk na Meyer se jongste, ’n novelle getiteld Die vrou in die blou mantel.
Bekker meet die roman netjies, sonder om té veel van die intrige te verklap. Miskien té veel oor die inhoud en te min oor die manier waarop Meyer die kompakte raamwerk benut.
Sy sterkste kritiek handel oor die omslag, ’n treffende foto van, lyk dit my, die Theewaterskloofdam in sy huidige toestand. Crito het simpatie met Bekker se siening dat dit weinig met die inhoud te make het, maar is dit werklik wesentlike kritiek? Moes Bekker nie eerder gesê het dat die uitgewer ’n eienaardige bemarkingsstrategie volg nie?
Charl-Pierre Naudé se bespreking van Die Goddelike komedie deur Dante Alighieri, vertaal en verwerk deur Cas Vos is vir Crito van akademiese belang. Dit is interessant om te sien hoe Naudé sy taksering voed deur sy wyer kennis van die beroemde werk.
Wat Crito bybly van die resensie is die opmerking wat Naudé maak oor die wenslikheid van ’n register van topredigeerders, na aanleiding van die groot aantal druk- en redigeerfoute in die publikasie. Dit is goed dat daar in dié rigting gedink word.
Crito sit in die vreemde en sukkel om sin te maak uit die worpelinge van die internet. Ek lees Cas van Rensburg se resensie (vir Boeke24) van Koms van die motman, die nuwe roman van Chris Karsten, op die webwerf van Netwerk24. Die inleiding wil net nie vir my lekker werk nie. Dan maar na die e-koerant, en a-ha! Tussen die papierkoerant en die webwerf, as mens dit so kan stel, het die eerste paragraaf weggeval. Weliswaar ’n eenwoord-paragraaf, maar dis nie die punt nie.
Die punt is dat sulke dinge nie moet gebeur nie. Dis slordig. En irriterend. En as Crito in die vreemde sit, maak so iets hom nie regtig lus om die resensie verder te lees nie. Al is dit geskryf deur Cas van Rensburg.
Volgende aan die beurt is Joan Hambidge, wat vir Boeke24 skryf oor De Waal Venter se digbundel Oop sirkel. Soos gebruiklik verskyn die inligting oor die boek waaroor dit gaan heelbo: “Oop sirkel. De Waal Venter. NALEDI, R175.” En dan die eerste paragraaf van die resensie: “De Waal Venter se bundel Oop sirkel het onlangs by Naledi verskyn.”
Sloridge begin. Tweede paragraaf: “Vorige tekste is Kiem, Pols en Klawer (saam met D.P.M. Botes en Menno Stenvert).”
Crito kry die boodskap. Hambidge is nie deur die bundel geïnspireer om ’n behoorlike inleiding vir die resensie te prakseer nie. Gaan dan maar verby.
Jan-Jan Joubert skryf in Rapport Boeke oor Karel Schoeman se Skepelinge: Aanloop tot ’n roman. Begin met ’n vervorming van ’n gedig van Jan F.E. Celliers, en dan val hy behoorlik weg met “Enigeen wat, soos ek, meen Karel Schoeman is die beste skrywer wat Afrikaans nog voortgebring het, sal saamstem dat Skepelinge sy meesterskap bevestig.”
Wat?! Hoe nou gemaak as jy onder die geledere tel van hulle wat dink dat N.P. van Wyk Louw of Breyten Breytenbach is die grootste skrywer wat Afrikaans nog voortgebring het?
Dit was ’n slegte week vir inleidende paragrawe.
Wat is ’n goeie resensie, wonder Crito. Is dit een wat jou twee dae ná die lees steeds laat nadink? Is dit een wat jou die volgende dag boekwinkels laat stormloop? Of is dit een wat jy uitknip en invou in die boek waaroor dit handel?
Bietjie van aldrie, seker, maar die derde een is sekerlik die resensie wat nog jare later sal gewig dra.
Crito sou van die afgelope week se resensies net Deborah Steinmair s’n oor Koms van die motman deur Chris Karsten (Rapport Boeke) uitknip vir liaseer in die boek. Al is dit nie haar beste poging nie. Eintlik maak sy mens effe vies, deur te verwys na Karsten se taalgebruik (“lumineus en keurig”), wat haar die woorde in haar mond wil laat rol. Maar dink jy dat sy voorbeelde daarvan gee?
En daardie inleidende paragraaf! Goeiste ons, Deborah! Laat my dink aan daai outydse fietse met masjiene. Die resensie kom so help-my-trap aan die gang. Maar as dit eers aan die gang is, weet mens waarheen sy koers kry: Karsten skryf ’n literêr onderlegde soort misdaadsfiksie.
Wanneer sy aldus op dreef gekom het, ontwikkel die resensie tot die vlak waaraan mens van Steinmair gewoond geraak het. Haar argumentering is sterk en die inligting wat sy oor die verhaal gee, net genoeg.
Joan Hambidge se bespreking van Die onaantasbares, die nuwe roman deur Steve Hofmeyr (Boeke24), is nie minder interessant nie. Sy benader die roman uit alle hoeke. As jy die resensie gelees het, sal jy ’n baie goeie teoretiese grondslag hê vir die evaluering van misdaadromans.
Die probleem vir Crito is net dat Hambidge se aanpak mens die gevoel gee dat sy nie baie oor die boek self wil skryf nie. Daar is té veel intellektuele afstand, en té min betrokkenheid by of reaksie op die roman self.
Riette Rust se hantering van Hoë hakke met hoogwater, ’n “verhoudingsroman met ’n liefdeselement” deur Jacolet van den Berg (Boeke24) is daarteenoor baie meer direk in haar reaksie op die boek en sy inhoud. Sy balanseer kritiek met lof, en gee duidelike aanduidings dat die roman onder bespreking méér is as ’n gewone liefdesverhaal.
As jy van sulke boeke hou, is hierdie die soort resensie wat die leser boekwinkels toe laat draf.
Crito voel nogal ambivalent oor resensente van digbundels wat hul bespreking begin by die buiteblad van die bundel. Heilna du Plooy het al self naam gemaak as digter, en sal sekerlik weet dat die omslag van die publikasie die heel laaste gedagte was wat by die digter opgekom het. Dit is dikwels deel van die publikasieproses, en nie van die kreatiewe proses waardeur die gedigte tot stand gekom het nie.
Maar soms kry die omslag tog reg om ’n deur oop te maak na die tematiese bestek van die bundel, en dit lyk my dit is presies wat die geval is met René Bohnen se Op die vingerpunte van die heelal (Boeke24). Du Plooy maak ’n baie interessante opmerking oor die omslag – maar lê dan geen verdere verband nie.
Die resensie is geskryf in ’n taamlik akademiese trant en sal sekerlik vir die digter die gevoel gee dat die resensent haar werk behoorlik getakseer het.
In die laaste vier paragrawe van die resensie is die sterkste kritiese lading gekonsentreer. Die liefhebber van Afrikaanse digkuns sal hierdie paragrawe die beste kan benut; Crito kan die slotsin voorhou as een van daardie opsommings wat tegelyk die aandag vestig op die krag van die bundel én die beperkte waarderingskring.
’n Week soos hierdie, waarin die aandag op moord en doodslag is (én op Jacques Pauw se boek), is ’n groot toets vir enige resensent. Koerantlesers se aandag is versplinter. Gaan die resensie wat jy ’n ruk terug al geskryf het, voordat plaasmoorde die land ernstig omgekrap het, nóú vir mense iets te sê hê?
Moontlik is dit Crito se literêre voorkeure wat saamgespeel het, maar Frederick Botha se resensie vir Boeke24 van Hartlam (saamgestel deur Gerda Taljaard en Deborah Steinmair) was die enigste een wat my volle aandag gehou het. Nie dat dit foutloos was nie. ’n Resensent wat liefdesverhale takseer post Fifty Shades behoort darem meer te sê oor die grein van die verhale as wat Botha gedoen het. Hoeveel onskuld en ongetemde passie bly daar in moderne Afrikaanse liefde oor?
Carien Grobler se bespreking (eweneens vir Boeke24) van Sielsiek, Carla van der Spuy en Henk Swanepoel se boek oor die psiges van Suid-Afrika se koelbloedigste kriminele, is ’n moedige poging. Dit gee leiding vir die koerantleser oor die inhoud van die boek, maar dit kon interessanter aangebied gewees het.
In gevalle soos hierdie neem mens altyd ’n les uit Time-tydskrif se stylboek: Begin met een van die gevalle wat bespreek word, en gebruik dít om die boek te meet.
Jacques Myburgh se inligtingstuk oor die bekroonde jeugboekskrywer Derrick van der Walt se roman vir volwassenes, Tussen vriende (Boeke24) het ek bolangs gelees.
Desmond Painter se bespreking, die vdag antevore in Rapport, van Die dood en die sin van die lewe, deur Anton van Niekerk, het my wel-end-uit laat lees. Painter se eie voorkeure en belangstellings (duidelik die musiek van Bob Dylan en Nick Cave) gee vir hom ’n ongewone invalshoek. Tog is sy hantering van die materiaal gemaklik en maak hy Van Niekerk se boek ’n proposisie.
Net jammer dat die resensie moes verskyn in ’n tyd waarin mense ander aspekte van die dood in hul gedagted gehad het. Crito het so in die terugdeins gelees.
Oktober 19, 2017 in Uncategorized
Hierdie Crito gaan nie die fout maak om ’n resensie te skryf in plaas van ’n ontleding van resensies te maak nie. Ek het Gespreksgenoot, Heilna du Plooy se versameling briewe deur en aan Elize Botha, pas neergesit ná twee weke van groot leesgenot. Jean Meiring (Rapport Boeke) en Louise Viljoen (Boeke24) se resensies het ek gelees nadat ek Gespreksgenoot afgehandel het.
Laat ek onmiddellik sê dat Du Plooy kwalik op beter resensente kon gehoop het. Uit haar briewe blyk Botha iemand te gewees het met die gawe van groot diplomasie; sowel Meiring as Viljoen staan nie tru in hierdie opsig nie.
Meiring se resensie maak vir my ’n paar baie interessante punte. Hy begin met ’n heerlike inleiding: “Nes die donkie is ’n brief ’n wonderlike ding.” Hy gaan dan aan om te wys op die verdwyning van die ou handgeskrewe brief, en by implikasie die dissiplines van formulering van sinne voordat hulle moeisaam uitgeskryf word – die dinge waarvan vandag se leser in die e-pos era nie altyd bewus is nie.
Hy beklemtoon dus konteks, merk op dat in die loop van die boek ook die buitelyne van ’n lewensloop getrek word. Die punt wat hy daarna maak, is dat daar uit haar reaksies ’n “ryker en dieper beeld van Botha na vore kom as wat die geval sou gewees het as slegs haar stem gehoor is”.
Wat hy dan heel diplomaties verswyg, en ek steun hierdie besluit, is dat die omgekeerde ook dikwels skrikwekkend waar is. Hy verwys in die breë na die voyeuristiese blik wat die leser kry op vriendskappe en mense, maar gaan nie in op die fyner detail nie. Ek ís nuuskierig om te weet wat sy siening van Hennie Aucamp en Lina Spies se karakteronthullende briewe is, maar fatsoenlikheid dikteer dat dit ’n onderwerp vir ’n ander tyd en plek is.
Meiring teken aan die verskillende sfere wat deur die briewe aangesny word en waardeur Botha haar groot kennis, gesag en oorredingsvermoë laat geld het. Hy sien die neerslag van ’n lewende literêre lewe en tradisieveranderings raak, en verwys uiteindelik ook na die leemtes van die publikasie.
Louise Viljoen se resensie begin by die breë beginselbesluit wat Heilna du Plooy by die samestelling geneem het: Die briewe hou verband met die letterkunde en sluit nie persoonlike briewe in nie. Dit is moontlik een van die redes hoekom daar meer briewe aan haar opgeneem is as wat daar briewe van haar aan ander is; Viljoen vermeld wel dat heelwat persoonlike sake wel aan die beurt kom.
Viljoen skets die problematiek wat ontstaan wanneer briefwisselings gepubliseer word, en hoe dit Gespreksgenoot raak. Een van die redes vir my jarelange bewondering vir Viljoen as resensent lê in haar manier om midde-in ’n beskrywing van kenmerke, eienskappe en feite rakende ’n boek ’n sin of frase te gebruik wat jou tot stilstand ruk omdat dit ’n buidel van ’n klomp subtekste is. Hier is dit die oënskynlik onskadelike “… hierdie briewe [is] sowel ’n opvoeding as ’n vreugde.”
Die opmerking volg op die stelling dat Botha se korrespondensie met Audrey Blignault, Hennie Aucamp en Lina Spies die boeiendste is, waaruit Botha se emosionele intelligensie naas haar literêre intelligensie duidelik blyk.
Vervolgens volg Viljoen dieselfde strategie as Jean Meiring, naamlik om ook in die resensie aan die leser ’n idee te gee van welke sfere alles aangeraak word deur Botha se aktiwiteite, soos in die briewe gereflekteer. Die wek uiteraard ’n vraag: Hoekom skryf iemand nie ’n behoorlike biografie van hierdie literêre reus nie?
Ek is bly dat Viljoen wys op die probleme wat daar met die transkribering van die briewe ingesluip het. Baie mense sal ook die fout met die naam van Jean-Luc Godard raaksien – dit is werklik onvergeeflik in die era van Google.
Dit is nie elke week dat ’n mens twee resensies met soveel substansie te lese kry oor ’n belangrike publikasie nie. Dank aan die resensente en boekeredakteurs!
Begin met die slot
Oktober 11, 2017 in Uncategorized
Crito vergewe Cas van Rensburg vir die gebruik van ’n skitterende inleidende sin vir sy slotopmerking in sy resensie van Karel Schoeman se Slot van die dag (Rapport Boeke). Die res van die resensie is meevoerend geskryf – ’n resensent wat iets vir sy lesers te sê het, hetsy openlik of deur suggestie.
Dit is ’n resensie wat getuig van meegevoel en begrip, maar daar is ook ’n suggestie dat Van Rensburg nie een van diegene is wat Schoeman se reusagtigheid aanbid nie. “Slot is ’n hakkelrige teks” gee die teken dat hy die boek in die belangrikste opsig gebrekkig vind, wat begryplik is as mens die boek as afskeidsbrief aan homself beskou, soos Van Rensburg doen.
Daarin lê uiteraard ook ’n mate van oneerbiedigheid. Om te sê dat Schoeman ’n narcis is wat aan homself skryf, is om te kenne te gee dat Schoeman uiteindelik sy waarderendste gehoor gevind het.
Daarna kom Van Rensburg op dreef, en word sy resensie ’n besinning oor die rol van narcisme in Schoeman se loopbaan, en daardeur word hy gevoer na ’n vraag wat my lank laat tob het omdat ek nuuskierig is oor die antwoord: “Dit laat die vraag ontstaan wanneer die uitgewer die manuskripte ter hand gekry het.”
Nagedagte: Is dit nie ’n ongelooflike foto van Schoeman wat naas die resensie geplaas is nie? Fotograaf: Philip de Vos.
Marius Crous is seker een van die beste keuses vir ’n resensent vir Nuwe stemme 6 (Boeke24). Bibi Slippers en Charl-Pierre Naudé, die samestellers, kan baie tevrede wees.
Crito het dit met genot gelees, maar uiteindelik onthuts regopgesit. Nes Van Rensburg se resensie oor die Schoeman-boek gaan Crous heen en sluit met die gedagte wat eintlik die inleiding moes gewees het, en dadelik dit een van daardie resensies sou gemaak het waaroor lesers agterna stry: Wie van die digters wat hier opgeneem is, gaan eerste ’n bundel van hul eie gepubliseer kry?
Wie wil ’n weddenskap aangaan daaroor – Crous vra die vraag, en by die herlees van die resensie sien mens dat hy sy geld op Ryan Pedro, Donnay Torr en Franco Collin.
Tyd sal leer!
Laastens is daar bespreking van Annemari Coetzer se Alles begin met Anna in Boeke24, geskryf deur Stella Fourie. Heel interessant. Nie die soort boek wat Crito dadelik stip sal laat lees nie, maar Fourie het my geknoop met iets wat sy laat deurskemer oor die moderne Afrikaner wat nie weet hoekom sy voorgeslagte opgetree het soos hulle wel het nie. En daarmee word die Anna van die boek iemand wat meer vir my te sê het. Miskien is dit net omdat ek nou ook sulke vrae oor my ouers begin vra, miskien nie.
Stella Fourie is vir my ’n nuwe naam onder die resensente. Aangenaam!
Oktober 3, 2017 in Uncategorized
Crito steur hom nie aan rubrieke nie, maar wanneer rubriekskrywers blitsresensies inkorporeer in hul skrywes, kan mens dit nie ignoreer nie.
Daarom: Wat ’n eienaardige stuk is dit wat Lina Spies op Boeke24 gepleeg het! “Digbundels verskyn op die lopende band.”
Wil dit resensie wees, of is dit gewoon mymering? Crito vermoed dis iets heel anders: Hovaardige beterweterigheid, met ’n onderrok wat uitpeul.
O, hoe looi sy nie vir Marlene van Niekerk en Bernard Odendaal nie! Carel Antonissen se bundel Vuurvas is die kapstok vir eersgenoemde, Odendaal se reaksie op Tom Gouws se bespreking van Ruan Fourie se ’n Ope brief aan Dorian Gray die aanknopingspunt vir laasgenoemde.
Alles ingetroffel in ’n lang meditasie oor die ouderdom waarop digters publiseer, om uiteindelik uit te kom by die lamentasie dat die Afrikaanse letterkunde die mentorskap van D.J. Opperman seer mis.
Die hele argument is kwalik nuut of vars. Het Lina Spies nie al dikwels geween op die tema van D.J. Opperman nie? Dit lyk vir Crito al te baie of die gryse eminensie haar eie wyshede van die verlede vergeet het: “Moet nooit oor iets praat wat jy nie goed vind en aldus geen waardering voor het nie. Sonder entoesiasme bereik ’n mens geen gehoor nie.” (Sien Elize Botha – Gespreksgenoot, pagina 503.)
Crito het vrede daarmee as Spies vinger wil wys na Van Niekerk en Odendaal. Net sy sal weet hoekom sy so graag vir Van Niekerk oor die vingers wil tik, en vir Odendaal ’n preek wil afsteek.
Maar die opmerkings wat sy maak oor die gehalte van Antonissen se gedigte, kan ’n mens nie werklik ernstig oorweeg nie. Dit is klappe in die verbygaan, ’n verdoeming sonder uitvoerige bespreking. Dit laat onmiddelik ’n negatiewe indruk by mense wat nog nie die bundel gelees het en nie sal besef dat dit maar net Lina Spies is wat besig is om Lina Spies te wees nie.
Jo Prins, redakteur van Boeke24, is dit aan Antonissen verskuldig dat Vuurvas ’n behoorlike resensie kry.