PressReader - Kuier: 2014-09-24 - MOE­NIE AF­KYK NIE
MOE­NIE AF­KYK NIE
As kin­ders s­kool­werk copy en pas­te weet hul­le dalk nie dis ver­keerd nie. Leer só jou kind van pla­gi­aat. DEUR MA­RE­THA BO­TES
Kuier - 2014-09-24 - Jou kind -
Toe jy nog op skool was, het van jou klas­maats (en mis­kien jy ook) dalk me­kaar se werk af­ge­skryf. Jul­le het ge­weet dis nie heel­te­mal reg nie, maar dit was da­rem nie so erg soos die­ge­ne wat dalk uit­ge­vang is ter­wyl hul­le af­ge­kyk het ty­dens ’n toets of ek­sa­men nie.
Vir van­dag se kin­ders is dit nog mak­li­ker om net met die druk van ’n knop­pie in­lig­ting te copy. En dit ge­beur al hoe meer dat kin­ders in­lig­ting van die in­ter­net af“steel” en as hul eie ge­bruik.
Só het ’n 13-ja­ri­ge leer­ling van ’n la­er­skool in Eer­ste­rust, P­re­to­ria, nie eens ge­weet wat al­les in haar skool­taak oor Ma­li in Wes-A­fri­ka staan, wat sy in­ge­han­dig het nie.
Die on­der­wy­ser wat dié klas se ta­ke na­ge­sien het, ver­tel hy het die mei­sie vo­ren­toe ge­roep en ge­vra of sy self die werk ge­skryf het.“Ja, Me­neer,”het sy groot­oog ge­ant­woord.“Toe vra ek haar of ek maar die werk vir die klas mag lees. Sy het on­se­ker ge­knik. Selfs ék het bie­tjie ge­suk­kel met die uit­spraak. Dit was al­les in Ne­der­lands!”
Dié on­nie, wat nie sy naam ge­noem wil hê nie, lag van­dag oor dié pe­tal­je. Maar hy sê dit is kom­mer­wek­kend dat kin­ders baie ge­mak­lik daar­mee is om in­lig­ting van die in­ter­net af te copy en pas­te, óf dit woord vir woord van ’n an­der bron soos ’n tyd­skrif af te skryf.
Dié leer­ling het la­ter vir hom ver­tel sy was bang sy doen swak en dat haar pun­te die laag­ste in die klas sou wees. Sy het ook ge­sê sy het te min tyd ge­had om die taak te doen en daar nie­mand by die huis was wat haar daar­mee kon help nie.
“Hul­le ver­staan nie die in­houd nie. En soms won­der ek – nee, in baie ge­val­le wéét ek – hul­le het nie eens ge­lees voor­dat hul­le ge­knip en ge­plak het nie. Wat is die doel daar­van om ’n taak vir ’n kind te gee? Jy wil mos hê sy moet iets daar­uit
leer. Nou-ja. knip en plak het hul­le al op kleu­ter­skool ge­leer!”
Pla­gi­aat en dief­stal
pla­gi­aat, die af­skryf van in­lig­ting son­der er­ken­ning aan die per­soon of bron wat dit oor­spronk­lik ge­skryf het, is ’n erns­ti­ge oor­tre­ding.
so, het die on­nie sy leer­lin­ge van pla­gi­aat in­ge­lig?“Ek het daar­na ’n bie­tjie met hul­le ge­sels en dit oor die­self­de kam as dief­stal ge­skeer. of hul­le dit snap, weet ek nie!”
sy­l­vain Go­li­ath, ’n oud-on­der­wy­ser en pa van twee tie­ners, sê ’n mens móét jou kin­ders van jongs af aan­moe­dig om te ver­staan wat hul­le lees. As hul­le nié ver­staan nie, re­flek­teer dit in hul pun­te, meen hy.
“om met be­grip te lees, is ’n ba­sie­se teg­niek wat van klein­tyd af in­ge­skerp moet word. Vra vir jou klein­ding as jy vir hom lees, wat ver­staan hy van wat ge­beur het in die sto­rie. hoe­kom dink hy het dit ge­beur en dink hy dit kon an­ders ge­wees het?“
sy­l­vain meen daar is baie re­des waar­om kin­ders pla­gi­aat pleeg.“Een daar­van is tyd. on­der­wy­sers (en ek wil nie die skuld op hul­le pak nie) het nie tyd om ’n taak in de­le op te breek en die leer­ders stap vir stap deur die na­vor­sings­pro­ses te neem nie. ’n taak moet ge­woon­lik in ’n week of twee se tyd af­ge­han­del word, en daar word nie op­na­me ge­doen van hoe­veel die kin­ders ver­staan van wat hul­le doen nie.”
Vir hóm is pla­gi­aat en “krip”(c­rib/af­skryf) in toet­se en ek­sa­mens ba­sies die­self­de ding. “Dit is on­eer­lik en jy steel in­lig­ting, ter­wyl jy dit glad nie ver­staan en nie as jou eie kan weer­gee nie,”sê hy.“op die ou ein­de leer jy net mooi niks nie.”
ON­EER­LIK en on­e­ties
Die ne­ga­tie­we sy van pla­gi­aat is dat dit on­eer­lik, on­e­ties en selfs lui is. Máár die po­si­tie­we sy is dit is ’n ge­leent­heid vir ont­wik­ke­ling.
“As jy ag­ter­kom ’n kind pleeg pla­gi­aat, kan jy hom aan­moe­dig om die on­der­werp van voor af te on­der­soek en dit kri­ties te doen,”sê dr. Ni­col Faas­en, ’n vry­skut-uit­ge­wer van skool­boe­ke.
“hy moet gaan dink oor daai on­der­werp en vir jou kom ver­tel wat hy daar­oor uit­ge­vind het. As dit oor brood gaan, kan jy hom vra wat is die ver­skil tus­sen wit- en bruin­brood. As hy te­rug­kom met die in- lig­ting, vra dan of hy die bron glo. pro­beer hom aan­moe­dig om meer as een bron te on­der­soek en dan te ver­ge­lyk. só groei die kind in­tel­lek­tu­eel en bou sy vaar­dig­he­de om bron­ne te soek, te ver­ge­lyk en kri­ties daar­oor te kan dink.”
Die rooi lig­te moet eg­ter flik­ker as jou kind net spoeg en plak (copy en pas­te) en jy ag­ter­kom daar is min eie ken­nis oor die on­der­werp. on­der­wys­ken­ners sê daar is ’n paar re­des vir pla­gi­aat en dat dit nie nét aan lui­heid toe te skryf is nie.
Die feit dat baie ou­ers selfs nie ken­nis dra van pla­gi­aat en wat die ge­vol­ge daar­van kan wees nie, is een re­de waar­om kin­ders nie ’n be­nul het dat dit ver­keerd is nie. ou­ers wat hul kin­ders se huis­werk vír hul­le doen, help ook nie.
“’n ou­er is die eer­ste plek waar ’n kind leer,”meen pier­re pie­ters, ad­junk­hoof van die La­er­skool Fo­ch­vil­le in Gau­teng.
Jo­han van Lill, skry­wer en on­der­wys­kun­din­ge, sê:“ons is ge­neig om vin­nig tot die slot­som te kom dat die kind on­eer­lik en lui is, en dan raas ons met hul­le. Maar dóén lie­wer iets aan die pro­bleem. in so baie ge­val­le knip en plak ’n kind in­lig­ting uit ’n bron, want hy het nie die no­di­ge leer­vaar­dig­he­de om die in­lig­ting te in­ter­pre­teer en in sy eie woor­de aan te bied nie.”
El­ma­rie s­toff­berg, ’n leer­spe­si­a­lis van wor­ces­ter in die wes-kaap, sê in baie ge­val­le is die taal waar­in die in­lig­ting aan­ge­bied word, on­toe­gank­lik vir die kind. hy ver­staan dus nie wat hy lees nie.
sy sê kin­ders ver­staan dik­wels ook nie die meer in­ge­wik­kel­de kon­sep­te nie. As die taak oor be­sig­he­de en wins gaan en daar word ge­praat van ie­mand wat“in­ge­doen”is of“te na ge­kom”is, sal baie kin­ders nie hier­die be­grip­pe ver­staan nie.
Jon­ger kin­ders het ook nie so­veel er­va­ring oor se­ke­re on­der­wer­pe as die ou­er kin­ders nie.
“Dit be­te­ken dat ’n kind met min ken­nis oor ’n on­der­werp nou in­lig­ting moet soek. hy weet eer­stens nie wat die be­grip­pe be­te­ken nie en gaan dus nou e­ni­ge in­lig- ting wat lyk of dit daar­mee ver­band hou, trek en ge­bruik són­der om dit reg­tig te ver­staan. Nou raak dit ’n ge­val van copy en pas­te,”sê El­ma­rie.
“Ja, in som­mi­ge ge­val­le is dit wel ’n ge­val van lui­heid. Lang stuk­ke teks kan ’n kind in­ti­mi­deer. hy wil nie al­les lees nie en copy en pas­te maar net.”
Nóg ’n re­de is groeps­druk en druk van ou­ers en on­der­wy­sers op kin­ders om goed te pres­teer.“Die kind wil graag die on­der­wy­ser be­ïn­druk en is bang om dom te lyk deur sy eie woor­de te ge­bruik,”ver­dui­de­lik El­ma­rie.
sy sê die kin­ders weet in die mees­te ge­val­le nie dat dít (copy en pas­te) pla­gi­aat is en dat dit ver­keerd is nie.
LEES MET BE­GRIP
El­ma­rie het die vol­gen­de wen­ke vir kin­ders en ou­ers: •
Moe­nie heel eer­ste vir de­tail pro­beer lees nie. Baie kin­ders doen dit heel eer­ste en suk­kel dan om die teks in hul eie woor­de om te sit. •
kry ’n ge­heel­prent­jie van wat jy lees. Dit is nie so moei­lik nie! Lees die op­skif­te. wat sê dit vir jou? •
help jou kind om die teks te i­den­ti­fi­seer. is dit ver­ha­lend (’n sto­rie), ’n re­sep of dalk uit ’n woor­de­boek? Dan het jy mos reeds ’n i­dee van waar­mee jy gaan werk. •
Lees nou al die bold (don­ker ge­druk­te) ge­deel­tes. •
Dán lees jy die heel eer­ste sin en dan die eer­ste pa­ra­graaf. •
Nou lees jy die laas­te pa­ra­graaf. só be­hoort jy al ’n oor­sig te kan gee van waar­oor die stuk gaan en dit in jou eie woor­de te kan sê. •
help jou kind met die woor­de wat hy of sy nie ver­staan nie. Ver­dui­de­lik dit in een­vou­di­ge taal en ge­bruik voor­beel­de as jy moet. woor­de soos“in­ge­doen”kan jy ver­dui­de­lik deur te ver­wys na wan­neer jy ’n brood koop. Die brood kos R10,57. Jy be­taal eg­ter R12, maar stap weg son­der die klein­geld. Nou is jy in­ge­doen met R1,03. Dit is on­eer­lik en jy steel in­lig­ting, ter­wyl jy dit glad nie ver­staan en
nie as jou eie kan weer­gee nie.