Politieke keuses is tussen sleg en vrek slegDr. Leopold Scholtz. Foto: Reint Dykema. Deel van die politiek – ŉ moeilike deel – is die maak van keuses. Baie dikwels gaan daardie keuses nie tussen goed of sleg nie, maar tussen sleg en vrék sleg. Die korona-pandemie is só ŉ saak waar bewindhebbers keuses oor die aanpak daarvan moet maak. En in die proses roep die keuses reaksies onder ŉ deel van die bevolking op, waardeur fopnuus soms die oorhand kry en ekstremiste, links én regs, die politieke inisiatief probeer oorneem. Kom ons kyk eers na die pandemie. Enige regering sit voor ŉ intense dilemma. Op aanbeveling van mediese kenners en epidemioloë het feitlik alle owerhede wêreldwyd in mindere of meerdere mate vir ŉ vergrendeling gekies om die verspreiding van die koronavirus te beperk. Dis op sigself logies, want die eerste golf vroeër vanjaar het in talle lande in Europa en Asië gedreig om die breë gesondheidstelsel te oorweldig. Een opvallende Europese uitsondering was Swede, wat besluit het om geen vergrendeling toe te pas nie, en waar tot op datum “slegs” 5 763 sterfgevalle aan die virus toegeskryf is. Die rede is waarskynlik dat die Sweedse bevolking relatief gedissiplineerd is en dat die regering se beroep op mense om sosiale afstand te handhaaf, goed nagekom is. (Tog was die Sweedse sterftesyfer die hoogste van die Skandinawiese lande.) In lande soos Amerika en Brasilië het die presidente (Donald Trump en Jair Bolsonaro) die pandemie gebagatelliseer en slegs halfhartige maatreëls geneem. Die gevolg was rampspoedig: In Amerika is meer as vyf miljoen gevalle (tans byna 50 000 per dag) en meer as 160 000 sterftes (tans meer as 1 200 per dag) gedokumenteer; in Brasilië is die syfers, relatief gesproke, ewe sleg. Daarteenoor staan faktore wat ons in Suid-Afrika baie goed ken: Enersyds lei die einste vergrendeling wat lewens moet red, tot ŉ ineenstorting van die ekonomie, grootskaalse werkloosheid, honger, ellende; andersyds lê dit mense se persoonlike vryheid aan bande. Dink maar aan Nkosazana Dlamini-Zuma se absurde verbod op die verkoop van sigarette en alkohol, waardeur die Wes-Kaapse wynbedryf nou op die randjie van ineenstorting staan. Wel, in verskeie Europese stede was daar in die laaste tyd grootskaalse betogings teen die vergrendelings. In Berlyn het ŉ paar honderdduisend mense gedemonstreer, terwyl duisende ook in Stuttgart, Amsterdam en Den Haag byeen was. (Terloops, sommige mense beweer dat die “hoofstroom media” die getalle doelbewus te laag geskat het, maar koerante soos die gematig-konserwatiewe Die Welt en die televisiesender ARD het dit ná ’n genuanseerde en wetenskaplike analise eweneens op ŉ paar honderdduisend gestel.) Sulke betogings het die voordeel dat dit duidelikheid oor bepaalde sake kan verskaf. In al dié gevalle was dit ŉ allegaartjie van anargiste, linkse en regse ekstremiste wat, heel ironies, almal onder die banier van vryheid en demokrasie geloop het. In Berlyn was plakkate van hippies, aanhangers van homoseksuele groepe en anargiste saam met dié van die regspopulistiese Alternative für Deutschland (AfD) en die sogenaamde Reichsbürger (mense wat nie die huidige Bondsrepubliek erken nie en die Deutsche Reich wil herstel) te sien. In Amsterdam en Den Haag is soortgelyke tonele bemerk. Willem Engel, leier van die Nederlandse betogings, is ŉ bekende anargis. Hy ontken selfs dat die koronavirus dodelik kan wees en beweer dat dit alles deel is van ŉ komplot om “die samelewing te verkneg”. Wat die groepe verenig, is meer as hul verset teen die vergrendeling. Hulle verwerp die demokrasie as sodanig. Engel het onlangs in ŉ televisieonderhoud gesê: “Daar kom steeds meer ŉ punt waarop ons ŉ volksopstand sien, waar almal die Tweede Kamer [parlement] bestorm en ons ŉ herhaling van die gebroeders De Witt kry.” Dit was ŉ verwysing na ŉ opstand in 1672, toe ŉ menigte die twee belangrikste leiers van die destydse Nederlandse Republiek in Den Haag bestorm en vermoor het. Eweneens het ŉ AfD-parlementslid, Enrico Konming, aan die Schweriner Volkszeitung gesê: “Hoe jy hierdie demokrasie ook al wil noem, dit wil ons glad nie hê nie, dit wil ons altyd afskaf.” En op ŉ strategiekonferensie van Die Linke (erfgename van die ou Oos-Duitse kommuniste) het een deelnemer gesê: “Ons moet hierdie op die parlement gerigte verteenwoordigersbedryf verswak.” ŉ Ander kameraad het voorgestel dat alle rykes geskiet moet word. Die probleem (uit die oogpunt van die betogers) is dat die breë bevolking glad nie agter hulle staan nie. Luidens ŉ onlangse meningspeiling het 91% van die Duitsers “geen begrip” vir die proteste nie. Nog ŉ leier van die Nederlandse proteste is Martijn Koops, iemand wat sê “ons staan hier omdat ons ons vryheid terug wil hê” – ŉ algemene geluid in die kringe waar hy beweeg. Luidens ŉ artikel in die Algemeen Dagblad deel hy graag berigte van QAnon, ŉ skimmige Amerikaanse beweging wat beweer dat die “Deep State” ŉ komplot is om die wêreld te regeer. “Daar lê eenvoudig ŉ internasionale draaiboek klaar vir dié pandemie. Dit is nie meer toevallig nie. Ek het ŉ hoop vermoedens.” ŉ Anargis wat ek goed ken, gaan gereeld te kere oor die “geheime wêreldregering” wat alles en almal wil oorheers. Verreweg die meeste wêreldleiers is trouens pedofiele, beweer hy – ŉ standpunt wat jy meermale in dié omgewing teenkom. Hoe nou in Suid-Afrika? Ook Solidariteit vra dat die vergrendeling drasties verslap moet word. Maak dit van Solidariteit ŉ anargistiese of ekstremistiese beweging? Die situasie in ons land is anders as in die hoog ontwikkelde Europa, Amerika of Asië. In Suid-Afrika het ons ŉ swak ekonomie, bowendien ŉ wanbestuurde een, saam met ŉ nypende armoede wat die bevolking in ŉ ysere greep vashou. In die townships weet die mense dikwels nie waar die volgende bord kos vandaan moet kom nie. Bowendien woon die mense op en bo-oor mekaar in pondokkies waar sosiale afstand eenvoudig onmoontlik is. En ons sit met ŉ regering wat fundamenteel korrup, onbekwaam en magsbelus is – ŉ plofbare en toksiese mengsel wat niks goeds voorspel nie. Vanweë die spesifieke politieke en sosiaal-ekonomiese situasie in Suid-Afrika kan ŉ mens begrip vir Solidariteit se standpunt hê. Ook vir dié beweging gaan dit om ŉ keuse tussen sleg en vrék sleg, en dan kies jy maar téén die vrék slegte keuse van die regering. In die ontwikkelde wêreld is sake ook ver van ideaal. Maar die verset van die betogers in Berlyn, Amsterdam en Den Haag is ligjare verwyder van Solidariteit s’n.