Luister in 3 minute: Navorsingsgroep meen SA stuur af op ‘mislukte staat’Argieffoto. In hierdie week se 3 Minute, 3 Sake bespreek Gerhard van Onselen, senior ontleder by Sakeliga, ŉ navorsingsgroep se vooruitskatting dat Suid-Afrika afstuur op ŉ mislukte staat indien ekonomiese beleid nie verander nie. Van Onselen bespreek ook die Nasionale Energiereguleerder (Nersa) se groen lig vir bykomende kragopwekkingskapasiteit en die DA wat eis dat alle Covid-19-afsonderingsmaatreëls afgelas moet word. Nersa het sewe maande lank oor ŉ vorige ministeriële bepaling oor kragopwekking besin. Intussen het Suid-Afrika oor die afgelope paar maande weer erge beurtkrag beleef. Die bepaling stel die aard van nuwe voorsiening vas. Wind- en sonkrag speel ŉ beduidende rol, maar die groot kwessie is noodkrag. Luidens sommige berigte sal 2 000 MW se noodkragvoorsiening eers in einde 2021 op die vroegste gekoppel word. “Ander opsies, soos Turkse kragopwekkingskepe is blykbaar van die baan. Die vraag is egter, gaan hierdie bepaling die elektrisiteitmark verbeter? “Om die mark te verbeter moet aankopers anders as Eskom in die prentjie kan tree. Anders sal die Eskom-monopolie moeilik uitgedaag word. En dit, meen ons, is wat eintlik nodig is,” sê Van Onselen. ŉ Onlangse verslag deur die navorsingsgroep Eunomix het opslae gemaak. Eunomix se vooruitskatting sien SA as mislukte staat oor tien jaar, indien ekonomiese beleid nie verander nie. Eunomix reken die ekonomie is nie-volhoubaar saamgestel. Daar is ŉ te groot klem op staatsindiensneming en staatsbesteding en dit moet verander. “Soos ons dit sien het dele van die staat reeds in sekere opsigte misluk. Groot dele van openbare onderwys is ten gronde en verskeie plaaslike regerings het reeds inmekaargesak. “Die oplossing? Eunomix meen dat spesiale ekonomiese gebiede (SEG) aangewend moet word,” verduidelik Van Onselen. Sakeliga meen nog altyd die oplossing is inderdaad meer markvryheid. SEG’s is een plan wat kan help, maar tans word oorkoepelende bedrywighede in bestaande SEG’s burokraties voorgeskryf. “Vir SEG’s om die beste te werk moet entrepreneurs werklik vry wees om self die aard van bedrywighede te bepaal.” Laastens, die DA het vandeesweek ŉ beroep gedoen dat meeste van die Covid-19-inperkingsmaatreëls dadelik en ten volle gestaak moet word. “Dit is in die lig van sprake van ŉ beweging na vlak 1 van die ramptoestandregulasies. “Hoewel die DA reken wel dat beperkinge op groot byeenkomste moet bly, vereis die party groter vryheid en selfbestuur van meeste gesondheidsrisiko’s,” sê Van Onselen. Die DA meen die aandklokreël moet opgehef word. Verder moet alle bedrywe van die ekonomie en skole ten volle hervat word en internasionale reise moet weer toegelaat word. “Op vlak 1 kan ons egter steeds enige tyd weer onder die ANC se Covid-regime vasgetrek word. Daarom, om vryhede ten volle te herstel, moet die ramptoestand ten volle opgehef word. “Die pandemie het duidelik gemaak hoe maklik lewens deur politieke oordeel ingeperk kan word en ŉ skrikwekkende tyd vir sake- en burgerregte besorg.” Van Onselen voeg by dat dit Suid-Afrikaners laat met talle moeilike vrae oor politieke mag: Is die “remme” en “teenwigte” op politici se mag genoegsaam? Daaroor kan ons wonder.”