Program 85. Petra, die Rotsstad (1)
Die intense vyandskap tussen Israel en Edom het by die geskiedenis van Jakob en Esau begin, want Esau is die stamvader van die Edomiete. In Génesis 25 lees ons van 'n tweeling waaraan Rebekka geboorte gegee het: "En die eerste is gebore – rooi, geheel en al soos 'n mantel van hare. Daarom het hulle hom Esau genoem. En daarna is sy broer gebore, terwyl sy hand die hakskeen van Esau vashou. Daarom het hulle hom Jakob genoem... En die seuns het opgegroei: Esau het 'n ervare jagter geword, 'n man van die veld; maar Jakob was 'n vredeliewende man wat in tente gewoon het... En Jakob het 'n kooksel klaargemaak, en Esau het moeg uit die veld gekom. Toe sê Esau vir Jakob: Laat my tog sluk van die rooigoed daar, want ek is moeg. Daarom het hulle hom Edom genoem. En Jakob antwoord: verkoop eers jou eersgeboortereg aan my. En Esau sê: Kyk, ek gaan sterwe, en wat baat die eersgeboortereg my dan?... En hy het vir hom gesweer en sy eersgeboortereg aan Jakob verkoop. En Jakob het aan Esau brood en die kooksel lensies gegee; en hy het geëet en gedrink en opgestaan en weggegaan. So het Esau dan sy eersgeboortereg verag" (Gen. 25:25-34).
Esau het 'n rooierige voorkoms gehad, en hy het ook sy eersgeboortereg vir rooi lensies verkoop, daarom het hulle hom Edom genoem, wat Rooi beteken. Met die hulp van sy ma het Jakob die seën van die eersgeborene by Isak gekry, wat in werklikheid reeds deur Esau aan hom verkoop is. Esau was egter woedend hieroor en het sy pa gevra om hom ook te seën. Isak het vir hom gesê: "Van jou swaard sal jy lewe, en jou broer sal jy dien. Maar as jy jou kragte inspan, sal jy sy juk van jou nek afruk" (Gen. 27:40). In die volgende vers lees ons: "En Esau was Jakob vyandiggesind vanweë die seën waarmee sy vader hom geseën het, en Esau het in sy hart gedink: Die dae van die rou oor my vader is naby; dan sal ek my broer Jakob doodmaak."
In Génesis 36:8-9 staan daar: "En Esau het gaan woon in die gebergte Seïr. Esau, dit is Edom. Dit is dan die geskiedenis van Esau, die vader van die Edomiete, in die gebergte Seïr." Esau het inderdaad van sy swaard geleef, soos Isak aan hom gesê het. Hy het van Hebron na Seïr, die latere Petra, getrek en die stad, asook die landstreek wat daarna as Edom bekend gestaan het, in besit geneem. Eers moes hy die reuse wat daar gewoon het, verslaan: "Die Emiete het tevore daarin gewoon, 'n volk groot en talryk en hoog van gestalte soos die Enakiete... Ook het die Horiete tevore in Seïr gewoon; maar die kinders van Esau het hulle uit hul besitting verdrywe en voor hulle uit verdelg en in hulle plek gaan woon" (Deut. 2:10,12).
Al wat ons tot Esau se krediet in Génesis 32 en 33 lees is dat hy Jakob en sy gevolg vriendelik ontvang en aan hulle vrye deurtog na Kanaän gegee het. Esau word egter nie onder die geloofshelde van die Ou Testament genoem nie. Ons word eerder teen sy optrede gewaarsku: "Laat niemand 'n hoereerder wees nie, of 'n onheilige soos Esau, wat vir een spysgereg sy eersgeboortereg verkoop het. Want julle weet dat hy, toe hy ook later die seën wou beërwe, verwerp is, want hy het geen geleentheid vir berou gevind nie, al het hy dit met trane vurig begeer" (Heb. 12:16-17). Esau het sy ewige erfenis vir tydelike gewin verruil en sy lewe het in goddeloosheid geëindig.
Soos wat Esau "Edom" genoem is, is Jakob "Israel" genoem. Elkeen het die hoof van 'n groot nasie geword.
Vyandigheid van die Edomiete
Die goddelose en aggressiewe geaardheid van Esau het ook die belangrikste karaktertrek van die Edomiete geword. Hierdie volk word só in die Bybel beskryf:
Hulle was 'n oorlogsugtige volk. Soos hulle stigter, Esau, het hulle van hul swaard geleef en ander, sterker volke oorwin en uitgedelg (Deut. 2:10,12).
Hulle was afgodsdienaars, soos in 2 Kronieke 25:14 beskryf. Esau se geloof was baie vlak en hy het nie sy volgelinge geleer om in die God van sy vader Isak te glo nie. Hulle het gevolglik ander gode begin dien, soos in die oorblyfsels van talle offeraltare in Petra gesien kan word. Priesters het op die altare op hoë plekke jong dogters geoffer en hulle as van die kranse af op die stad daaronder gestrooi.
Hulle was 'n hoogmoedige en arrogante volk. Die Here sou hulle ook as gevolg hiervan uit hulle vesting neerwerp en dit 'n verlate plek maak: "Jou vreeslikheid het jou bedrieg, die vermetelheid van jou hart, o jy wat woon in die rotsklowe... Al maak jy jou nes so hoog soos die arend – daarvandaan sal Ek jou neerwerp, spreek die Here. So sal Edom dan 'n voorwerp van verbasing word; elkeen wat by hom verbytrek, sal hom verbaas en spot oor al sy plae. Soos die omkering van Sodom en Gomorra met hulle bure, sê die Here, sal daar niemand woon en geen mensekind daar vertoef nie" (Jer. 49:16-18).
Hulle was 'n wraaksugtige volk. In Eségiël 25:12-14 sê die Here dat Edom wraaksugtig teen Israel gehandel het, daarom sal Hy sy toorn deur Israel op Edom uitstort om hulle uit te roei.
Daar is 'n lang geskiedenis van uiterste vyandigheid wat Esau se afstammelinge teenoor Israel geopenbaar het. Tydens Israel se swerftogte deur die woestyn wou hulle deur die Edomiete se grondgebied trek: "Moses het uit Kades boodskappers na die koning van Edom gestuur: So sê jou broer Israel... Hier is ons nou in Kades, 'n stad op die grens van jou grondgebied. Laat ons tog deur jou land trek: ons sal nie deur die lande of wingerde trek nie... ons sal die koningsweg hou; ons sal nie regs of links uitdraai nie, totdat ons deur jou grondgebied getrek het. Maar Edom antwoord hom: Jy sal deur my nie trek nie, anders sal ek jou met die swaard tegemoettrek... So het Edom dan geweier om Israel toe te laat om deur sy grondgebied te trek" (Num. 20:14-21).
Die Edomiete het aangehou om Israel te beveg. Vierhonderd jaar later het Saul volgens 1 Samuel 14 teen die Edomiete geveg en hulle oorwin. Na nóg tweehonderd jaar, tydens die bewind van Jósafat, het die Moabiete, Ammoniete en die Edomiete saamgespan om alle Jode in die land om te bring. Hulle het met 'n groot oormag teen Jerusalem opgetrek en op die Olyfberg gekamp, met die bedoeling om die volgende dag deur die Kidronvallei te trek en die stad aan te val. Die Edomiete van Seïr af het die leiding in die koalisie geneem.
Die Here het vroeër deur Jahásiël die volgende boodskap aan sy volk gestuur: "Luister, almal wat uit Juda is en inwoners van Jerusalem en u, koning Jósafat! So sê die Here aan julle: Wees nie bevrees of verskrik vanweë hierdie groot menigte nie, want die stryd is nie julle saak nie, maar die saak van God" (2 Kron. 20:15). "Jósafat" beteken "God het geoordeel." Die Here het direk tot die stryd teen Juda se vyande toegetree. Hy het 'n verwarring onder die vyande bewerk sodat hulle almal mekaar doodgemaak het:
"Die kinders van Ammon en Moab het naamlik opgetree teen die inwoners van die gebergte Seïr om uit te roei en te verdelg; en toe hulle met die inwoners van Seïr klaar was, het hulle mekaar in die verderf gehelp. En toe Juda op die wagkop by die woestyn kom en hulle na die menigte kyk, lê hulle daar dood op die grond; en niemand het vrygeraak nie" (2 Kron. 20:23-24). Ná hierdie groot oorwinning is die Kidronvallei ook die dal van Jósafat genoem.
Ná dié slagting is daar 'n geweldige groot buit deur Juda ingesamel: "Daarop het Jósafat en sy manskappe gekom om die buit in te samel en hulle het by hulle 'n menigte goed en klere en kosbare voorwerpe gekry, en het soveel vir hulle gebuit dat hulle dit nie kon wegdra nie; en hulle was drie dae lank besig om die buit in te samel, want dit was groot" (2 Kron. 20:25).
Joël verwys na die Here se vernietiging van Israel se vyande onder die aanvoering van die Edomiete as 'n voorbeeld, of tipe, van wat by die slag van Armageddon sal gebeur: "Die nasies moet hulle klaarmaak en optrek na die dal van Jósafat; want daar sal Ek sit om gerig te hou oor al die nasies rondom... want naby is die dag van die Here in die dal van beslissing" (Joël 3:12,14).
Weer eens sal hulle verward raak en mekaar doodmaak: "En dit sal die plaag wees waarmee die Here die volke sal tref wat opgetrek het om teen Jerusalem te veg: Hy sal hulle vlees laat wegteer terwyl hulle nog op hul voete staan... In dié dag sal 'n groot verwarring van die Here onder hulle kom, sodat die een die hand van die ander sal gryp, en die hand van die een hom sal verhef teen die hand van die ander. En Juda sal ook in Jerusalem veg, en die rykdom van al die nasies rondom sal ingesamel word: goud en silwer en klere – 'n groot hoeveelheid" (Sag. 14:12-14).
Ná die tyd van Jósafat het die Edomiete herstel en hulle eeue-oue vyandigheid teenoor Israel voortgesit. Volgens Psalm 137:7 het Edom hulleself grootliks verbly toe die Babiloniërs Jerusalem oorwin en die stad gedeeltelik verwoes het. Hulle het die Babiloniërs aangemoedig om die stad heeltemal af te breek sodat dit nie weer opgebou kan word nie. Die psalmis sê: "Here, bring in herinnering vir die kinders van Edom die dag van Jerusalem, hulle wat gesê het: Breek weg, breek weg, tot op die grond met hom!" Tydens die Babiloniese ballingskap het Edomiete voortgegaan om Jode wat in Jerusalem en omstreke agtergebly het, aan te val en te beroof.
Die Edomiete is later uit Seïr verdryf. Die Nabateërs het toe hulle hoofstad in Seïr ingerig en dit Petra genoem. Tydens die Griekse ryk het hulle twee groot aanvalle op hulle afgeslaan, maar tydens die Romeinse ryk het hulle self in die omringende Arabiese wêreld verstrooid geraak. Petra het toe 'n verlate wildernis geword wat van geslag tot geslag nie deur mense bewoon is nie, maar net deur uile, kraaie en wilde diere, soos wat die Here in Jesaja 34 gesê het. Hierdie toestand duur al baie eeue lank voort, en die Edomiete het self ook nie weer die stad herbou nie.
Die Idúmeërs en die Herodes-familie
Net voor en tydens die Nuwe Testamentiese tyd sou die Edomiete steeds 'n baie ondermynende rol in Israel speel. Iduméa is die Griekse naam, soos in die Hellenistiese tyd gevorm, van die Hebreeuse Edom. Van toe af is daar na die Edomiete ook as Idúmeërs verwys. In 125 voor Christus is die Idúmeërs deur Johannes Hirkanus verslaan, en baie van hulle is gedwing om hulle te laat besny en sodoende die Joodse geloof aan te neem. Onder hulle was daar gewillige handlangers van die Romeinse Ryk wat maar té gretig was om te help om die Jode te onderdruk. Die mees prominente familie onder die Idúmeërs was dié van Herodes die Grote.
Nadat Herodes se pa, Antipater, in 43 voor Christus vermoor is, het Herodes in sy plek koning oor die Joodse gebiede geword. Die Romeine het hierdie posisie aan hom toegeken. Herodes was 'n wreedaard wat selfs van sy eie vroue en kinders laat vermoor het. Om die guns van die Jode te wen, het hy vir hulle die tempel in Jerusalem laat bou. Dit het as die tempel van Herodes bekend gestaan. Die Edomiet, Herodes, het die Joodse kindermoord gelas waarin alle seuntjies onder die ouderdom van twee jaar vermoor is in 'n poging om Jesus om die lewe te bring. In Mattheus 2 word vertel hoe ontsteld Herodes was toe hy by die wyse manne gehoor het dat die Koning van die Jode in Israel gebore is. Hy het dit as 'n bedreiging vir sy koningshuis gesien en wou as gevolg daarvan vir Jesus doodmaak.
Herodes Antipas, een van Herodes die Grote se opvolgers, het Johannes die Doper in die tronk laat onthoof. Pontius Pilatus het ook vir Jesus na Herodes gestuur om jurisdiksie te beoefen in die saak waarin die Jode Hom aangekla het. Dit was in hierdie Edomiet se mag om Jesus vry te spreek as hy wou, maar ons lees in Lukas 23:11-12: "En nadat Herodes saam met sy soldate Hom met veragting behandel en bespot het, werp hy Hom 'n blink kleed om en stuur hom terug na Pilatus. En Pilatus en Herodes het op daardie dag goeie vriende geword." Hulle vriendskap was op die gemeenskaplike verraad teen Jesus gebaseer. Dit was die tipies Edomitiese gees wat baie mense op Esau se pad van sonde en vyandskap teenoor Israel en sy God laat wandel het.
Verkiesing en verwerping
God se verkiesing van Jakob en sy verwerping van Esau het niks met predestinasie te doen nie, maar is gegrond op sy voorkennis oor wat hulle afstammelinge sou doen. In Maleági 1:2-3 staan daar: "Is Esau nie die broer van Jakob nie? spreek die Here. Tog het Ek Jakob liefgehad, maar Esau het Ek gehaat en sy gebergte 'n wildernis gemaak en sy erfdeel aan die jakkalse van die woestyn prysgegee." Esau en sy mense het self verkies om nie die Here te dien nie.
Ten spyte van die lotgevalle van die Edomiete en Israeliete het individuele lede van dié twee volke nog steeds die keuse gehad of hulle die Here of die duiwel wou dien. Die Here het in baie Israeliete wat Hom nie wou dien nie, geen behae gehad nie en hulle in die woestyn neergeslaan (1 Kor. 10:5). Die meeste van hulle het hulle Messias, Jesus, tot hulle eie ondergang verwerp. Hierteenoor was daar selfs 'n aantal Edomiete onder die volgelinge van Jesus, want Hy is geen aannemer van die persoon nie: "En Jesus het met sy dissipels teruggegaan na die see toe, en 'n groot menigte het Hom gevolg uit Galilea en Judéa en Jerusalem en Iduméa en van oorkant die Jordaan af" (Mark. 3:7-8). Individue word nie op grond van hulle voorvaders se dade aangeneem of verwerp nie, maar op grond van hulle eie geloof of ongeloof in die Here Jesus. Volke se lotgevalle word egter tot 'n groot mate deur goddelose leiers en regerings beïnvloed. In dié geval ly die gelowige minderheid en word dikwels deur die afvallige meerderheid vervolg.
Jakob, die linie waaruit Jesus gebore is, het Esau se eersgeboortereg gekry toe Esau dit verag het. Uit Esau se nageslag was daar talle wraaklustige vyande van Israel en spesifiek ook van Jesus self. As gevolg hiervan het die Edomiete die Here se oordele oor hulleself gehaal. Talle van hulle het met afstammelinge van Ismael, Abraham se seun by 'n Egiptiese slavin, getrou en sodoende met Israel se ander vyande vermeng geraak. Hulle is vandag nog as lede van verskillende Arabiese volke, wat onder andere van Ismael en Esau afstam, met 'n haat- en moordveldtog teen Israel besig.