"Gee jou hart vir Alicedale" - LitNet
Alicedale se ou stasiegebou (fotoerkenning: James Ball, CC BY-SA 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0>, via Wikimedia Commons)
'n Paar jaar gelede was ek vir 'n wyle in die klein Oos-Kaapse dorpie Alicedale. As my geheue my nie in die steek laat nie, was dit die uwe se heel eerste besoek aan dié dorpie. Terwyl ek en twee kollegas op pad was om 'n gemeenskapsvergadering daar by te woon, is ek ingelig oor die groot armoede wat daar heers. Armoede wat dreig om die bestaan van die gemeenskap te vernietig.
Dit was sterk skemer toe ons in Alicedale aankom. Terwyl ons na iets te ete en iets te drinke gesoek het, het ek skielik onthou: Dit is in Alicedale se vrugbare grond waar die digter Vincent Oliphant se familiewortels geplant is. Gegewe die kwaliteit van Oliphant se poësie is dit ietwat hartseer om te dink dat Alicedale – wat volgens die inwoners in armoede verval het – geboorte gegee het aan 'n woordkunstenaar van so 'n hoë gehalte. As 'n mens na die mense se baie probleme luister, wil jy vra, maar waar is die ander Vincent Oliphants van Alicedale dan?
Op die vergadering was die volgende aan die orde van die aand: misdaad, werkloosheid, tienerswangerskap, skoolgelde, behuising en nog meer. Maar toe staan 'n ou omie op en uiter die woorde: "Ons huise raak vol, want die tjinners kry self tjinners. Ook die grafte raak vol, want hier is te veel tjinners en ons het nie geld nie."
Sy woorde het in my kop vasgesteek; my laat dink en weer laat dink. In die saal het ek heel nuuskierig rondgekyk. Jong meisies, of moet ek sê kinders, het met kinders in hul arms rondgeloop.
Ek het gewonder wat kan miskien die oorsaak van tienerswangerskap wees. Dit is nou nadat 'n omvattende studie deur die nasionale Departement van Maatskaplike Ontwikkeling bevind het kindertoelae is "definitief" geen aansporing vir tienerswangerskap nie.
Dié studie wou glo bepaal het wat die impak van maatskaplike toelaes op die gehalte van die lewe van die begunstigdes is. Maar gesels jy en luister jy na veral mense op die platteland, dan skets hulle 'n donker prentjie oor die uitwerking van kindertoelaes. Nou wonder mens net hoe akkuraat die studie was – waar het dit plaasgevind? Het dit net in die stedelike gebiede plaasgevind, of was plattelandse gemeenskappe ook in ag geneem? En belangrik: Hoeveel mense het aan dié studie deelgeneem?
Dit is belangrik dat dié vrae beantwoord word, want tienerswangerskap vererger armoede. Gegewe die noodkrete vir armoedeverligting vir die Alicedale-gemeenskap tydens die vergadering, besef ek weer eens dat die uitwissing van armoede 'n reusetaak is.
Kindertoelae, ongeskiktheidstoelae en pensioengeld is deel van die Alicedale-gemeenskap se woordeskat en iets sal daaraan gedoen moet word. Dié omstandighede wil 'n mens amper laat ja sê vir 'n basiese inkomstetoelaag vir die armes.
Maar al sal sou 'n basiese inkomstetoelaag eendag die werklikheid word, sou dit heel aanvaarbaar wees dat die ontvangers daarvan 'n klein takie daarvoor sal moet verrig.
Dit sal dan nie as handouts geklassifiseer kan word nie. Ook sal dit die ontvangers gemoedsrus kan verskaf, omdat hulle ten minste vir hul toelaes gewerk het.
Ek sou wil glo die toestande in Alicedale het geen persoon wat die vergadering bygewoon het, onaangeraak gelaat nie. Alicedale is 'n harde wêreld en David Kramer se "Reality check in die Karoo" beskryf dit dalk die beste: "Dit is pikswart daarbo / dit is 'n donker Karoo / ek het baie om te sê / maar niemand wil my glo / O die hemel is nie so nie …"
Johannes Kerkorrel sing: "Gee jou hart vir Hillbrow." Ons kan gerus ook sing: "Gee jou hart vir Alicedale."