Die reg tot basiese onderwys is ’n universele mensereg, maar dit verskil van ons ander regte in een belangrike opsig: dit is die enigste reg met ’n verpligting. Jy kan kies of jy die reg tot godsdiensvryheid wil beoefen al dan nie. Jy kan kies of jy jou reg tot vryheid van spraak wil uitoefen en of jy eerder wil stilbly. Jy het egter nie ’n keuse ten opsigte van jou reg tot basiese onderwys nie. Die Suid-Afrikaanse Skolewet verplig kinders om vir nege jaar skool by te woon tensy hulle ’n vergunning ontvang het om tuis onderrig te word.
Me. Angie Motshekga, minister van basiese onderwys, het in ’n konsulterende gesprek oor die Beleid vir Tuisonderwys (Roundtable Discussion on the Policy on Home Education) op 28 Februarie 2020 bevestig dat die departement ’n mandaat het om onderwys deur middel van die kurrikulum te lewer.
Ek het in 1994 gematrikuleer. Ek het geleer om my meerderes, geestelike leiers en die regering te respekteer. Ek het ook geleer dat ons leiers weet wat die beste vir ons is en om nie hul dade of bedoelings te bevraagteken nie. Ek was geskool vir die lewe deur ’n gehoorsame en onderdanige burger van ons land. Ek was die resultaat van onderwys deur middel van ’n staatsvoorgeskrewe kurrikulum.
Die Covid-19-pandemie het die krisis in skole en die onderwys weer eens na vore gebring. Talle skole is nie veilige ruimtes nie. Oorvol klaskamers en ’n gebrek aan lopende water en basiese sanitasie by ’n groot aantal skole is maar net enkele van die probleme wat ons in die gesig staar.
Wat wil ons met basiese onderwys bereik? Ek glo die doel van basiese onderwys is om ’n persoon toe te rus om te kan leer met die doel om kennis en vaardighede te bekom en te verskerp. Dit moet jou leer om krities te dink en dit moet die natuurlike soeke na kennis – daardie nuuskierigheid wat in elke kind teenwoordig is – koester. Dit moet ’n grondslag lê vir toekomstige leer en behoort elkeen te bemagtig om sy/haar volle potensiaal te bereik.
Lank voor die pandemie ons getref het, het onderwysers al gesukkel om die kurrikulum te voltooi. Daar is nie tyd om op ’n grondpaadjie af te dwaal en ’n verwante onderwerp te bespreek nie. Dit wat ’n held in die storie, of ’n politikus in die nuus, of ’n historiese figuur gedryf het om op ’n sekere manier op te tree, kan nie bespreek word nie. Daar is bloot nie tyd nie. Die kurrikulum bepaal die tempo en al die boksies moet ten alle koste afgemerk word. Dié wat agter raak, word meedoënloos saamgesleep – gehawend en gekneus.
Moenie vrae vra nie, moenie ons bedoelings in twyfel trek nie. Neem in en gee weer. Dit is die resultaat van onderwys deur ’n swaar gelaaide kurrikulum. In gesprek met Zakiyya Ismail, aktivis vir selfgerigte leer/ontskoling (unschooling) en stigter van Growing Minds, het sy die term “monoculture of the mind” gebruik. Ons kinders word geleer om eenvormig op te tree in dade en in denke. In ’n land met ’n rykdom van diversiteit en ryp met potensiaal, is hierdie die slegste uitkoms denkbaar en in skrille kontras met ware onderwys.