Kospryse styg: Hiervoor betaal SA’ners meer(Foto: Maroela Media) Die jongste Household Affordability Index-verslag deur die Pietermaritzburg Economic Justice and Dignity Group (PMBEJD) voorspel dat huishoudelike uitgawes vanjaar met sowat 10% kan styg. Dié indeks volg kospryse van 44 supermarkte en 33 slaghuise in Johannesburg, Durban, Kaapstad, Pietermaritzburg en Springbok. Dit toon dat die totale uitgawes van ŉ huishouding se kosmandjie reeds tussen Maart en April vanjaar met 3,9% gestyg het. Dit sluit 44 verskillende items soos rys, melk, tee, groente, brood, konfyt en vleis in. Hoewel daar items is waarvan die pryse in die laaste maand gedaal het, onder andere appels (-16%), lemoene (-16%), aartappels (-6%), tee (-4%), en polonie (-4%), het die oorgrote meerderheid van items se pryse gestyg. Die grootste styging in prys wat opgemerk is tussen Maart en April vanjaar is dié van tamaties, waarvan die prys met 33% toegeneem het. Ander groot toenames in pryse was waargeneem by botterskorsies (19%), piesangs (16%), kookolie (14%), kool (13%), uie (12%) en wortels (12%). Die gemiddelde maandelikse huishoudelike kosmandjie se prys het met R159,37 gestyg van R4 039,56 in Maart vanjaar tot R4 198,93 in April vanjaar. Die prys van dieselfde kosmandjie het in die afgelope agt maande (sedert September verlede jaar) met R342,59 (8,9%) gestyg. Saam met die prysstyging van kositems, het ander kernuitgawes ook toegeneem. PMBEJD sê die koste van vervoer en elektrisiteit het sedert Maart verlede jaar tot Maart vanjaar met 5,8% (R251,42) toegeneem. “As gevolg van die toename in die prys van elektrisiteit en vervoerkoste moes werkers sny aan die hoeveelheid kos wat hulle kan bekostig. Dit maak dat werkers meer skuld aangaan om die tekortkoming te vul,” lui die verslag. Die totale maandelikse koste wat lae-inkomstehuishoudings moet betaal, waaronder uitgawes soos lugtyd, skoolgeld, persoonlikehigiëneprodukte en water, kom op ŉ totaal van R8 281,44 te staan. “Dit is duidelik dat hierdie uitgawes ver verby die bekostigbaarheidskapasiteit is vir huishoudings wat op ŉ lae inkomste lewe. Huishoudings sny dan aan die soort en hoeveelheid voedsel wat hulle koop omdat hulle ŉ sekere mate van beheer daaroor het, en gaan skuld aan om die res van die uitgawes te dek.” Volgens PMBEJD was die maandelikse kosmandjie in April vanjaar vir mense wat in Pietermaritzburg bly die goedkoopste (R 3 886,18), en die duurste vir mense wat op Springbok bly (R4 510,55). Die gemiddelde prys vir die vyf dorpe wat deel van die indeks uitmaak, is R4 198,93. Die verslag toon dat 55,5% van mense steeds onder die armoededrempel leef en 25,2% van mense ook in ekstreme armoede leef.