Voorkom dat jy in sosialemediavalstrikke beland - Jou Gesin | Solidariteit WêreldJou Gesin | Solidariteit Wêreld
Tuis › Artikels › Voorkom dat jy in sosialemediavalstrikke beland
'n Sosialemediavalstrik ('scam') is 'n kriminele aktiwiteit waar sosiale media, soos Facebook Twitter, WhatsApp en Instagram, asook e-posse deur kubermisdadigers misbruik word met die bedoeling om jou uit jou geld te verkul en/of jou identiteit (soos e-posadresse, wagwoorde, geboortedatums, identiteitsnommers of bankbesonderhede) te steel.
Sosiale media is die ideale platform vir bedrieërs omdat dit wêreldwyd meer as drie biljoen (dikwels goedgelowige) gebruikers het. Dis gewild en geredelik toeganklik en daarom maklik vir kriminele om 'n groot aantal slagoffers te bereik. Op sosiale media kan bedrieërs hul ware identiteit en motiewe agter anonieme of vervalste profiele en rekeninge verduister met die doel om jou te mislei. Dis vir jou as slagoffer moeilik om hierdie slenters te identifiseer, omdat dit lyk asof dit vanaf betroubare bronne, soos byvoorbeeld familie, vriende, volgers, aanlyngemeenskapslede of bekende handelsmerke kom. Hierdie valstrikke versprei teen 'n geweldige tempo op sosiale media namate 'likes', 'shares' en ' retweets' na 'n groot aantal gebruikers gestuur word. Dit beteken dat bedrieërs agteroor sit en jy, as slagoffer, hulle 'bemarking' namens hulle doen.
Die meeste valstrikke kan in een van drie kategorieë ingedeel word, waarbinne verskeie taktieke gebruik word.
E-handelbedrog, waar bedrieërs voorgee om geloofwaardige aanlynverkopers te wees. Slagoffers betaal vir goedere wat dan blyk vervals te wees (byvoorbeeld vervalste klere of geskenkbewyse) of van swak gehalte. In sommige gevalle word die betaalde goedere net nie afgelewer nie.
Beleggingsbedrog, waar bedrieërs 'n beleggingsgeleentheid adverteer wat 'te goed is om waar te wees'. Hulle maak soms gebruik van nuusstories en advertensies wat oënskynlik vanaf betroubare bronne is. Slagoffers wat voor die lokval swig om te belê, verloor van of al hulle geld.
Indringerbedrog, waar bedrieërs hulself as ware handelsmerke, vriende of familie voordoen om jou vertroue te wen. Hulle doen dit deur jou te oorreed om goedere te koop, geld te stuur of op skakels te klik wat skadelike programme na jou rekenaar aflaai.
Wie is moontlike slagoffers? Enigeen kan 'n slagoffer wees – jy ook. Maar veral persone in kwesbare situasies vind dit gewoonlik moeiliker om ingeligte keuses uit te oefen of om nee te sê wanneer druk op hulle uitgeoefen word om iets teen 'n spotgoedkoop prys aan te koop. Dit kan veral gebeur wanneer jy onder finansiële druk verkeer en dit lyk of jy nou 'n goeie meevallertjie kan kry.
Invloed van en skade berokken deur valstrikke. Indien jy in so 'n valstrik trap, kan dit ernstige finansiële en ook emosionele gevolge vir jou inhou. Die finansiële skade kan gesinsverhoudinge versteur. Jy voel waarskynlik skaam of verleë omdat jy so verlei is. Dit kan tot verlaagde verbruikersvertroue in aanlynbesighede, sosialmediaplatforms en egte handelsmerke aanleiding gee by slagoffers en ander verbruikers wat daarvan te wete kom. Dit veroorsaak dat verbruikers nie eens meer geloofwaardige handelsmerke en besighede vertrou nie.
Wat kan jy doen om te voorkom dat jy 'n onskuldige slagoffer van sosialemediavalstrikke word?
1. Klink dit te goed om waar te wees? Word die waarde van die produk in die prysklas weerspieël? 'n Produk waarvan die markwaarde R3 000-00 is, kan onmoontlik slegs R60-00 kos (soos in die onlangse bedrogspul waar 'n SMEG-ketel ter waarde van R3 000-00 onlangs vir die belaglike bedrag van R60-00 geadverteer is. Dit behoort onmiddellik agterdog te wek. Hierdie bedrag sal nie eens hanterings- en versendingskoste dek nie.
2. Indien jy twyfel, google die produknaam of foto (Google image search). Indien die produk werklik bestaan, koop eerder die oorspronklike teen 'n realistiese bedrag as om 'n risiko te loop en die goedkoper nagemaakte item te bestel, wat jy nooit sal ontvang nie. Indien jy dieselfde item op meer as een webwerf sien, beteken dit dat die item nie so uniek is as wat die adverteerder voorgee nie.
3. Kontroleer die maatskappy se reputasie. Tik die besigheidsnaam en "scam" in. Jy sal gou agterkom of die besigheid 'n kommerwekkende negatiewe reputasie het. Probeer ook Scamvoid, 'n webtuiste wat hom daarvoor beywer om die geloofwaardigheid van aanlynskakels te bepaal. Daar bestaan ook Facebook-groepe, byvoorbeeld die een vir modeverwante valstrikke wat onbetroubare webtuistes opspoor.
4. Te nuut om te vertrou. In die geval van nuwe besighede sal jy moontlik geen rekord, positief of negatief, vind nie. Dis waarskynlik 'n bedrieër wat sy 'besigheid' sluit sodra hy genoeg bestellings ontvang en talle slagoffers van hul geld beroof het. Die bedrieër begin 'n nuwe 'besigheid' met 'n ander naam en webtuiste vanwaar hy op 'n nuwe klomp slagoffers toeslaan. Daar bestaan egter 'n moontlikheid dat dit 'n wettige nuwe besigheid is. Daar is maniere om tussen 'n nuwe betroubare besigheid en 'n fop-besigheid te onderskei.
5. Lees die resensies. Indien daar geen resensies is nie, bly weg. Indien daar wel resensies is, wees bedag op die volgende waarskuwingstekens: daar is min resensies en almal het vyf sterre sonder enige kommentaar; die resensies bevat gewoonlik nie foto's as bewys dat die produk ontvang is nie; dis in gebroke Engels of die positiewe kommentaar is baie vaag en lyk asof dit vanaf 'n ander produk gekopieer is. Daar is gewoonlik geen negatiewe kommentaar nie, wat agterdogwekkend is omdat selfs die mees geloofwaardige besigheid nie altyd alle kliënte tevrede kan stel nie.
6. Wat is die standaard van die webtuiste? 'n Geloofwaardige besigheid behoort meer as net 'n Facebook-blad te hê. Daar behoort ook 'n webtuiste te wees wat aan die volgende vereistes voldoen: volledig, werkende foonnommer uniek aan die spesifieke besigheid – 'n soektog op die nommer moenie 'n klomp ander besighede lys wat daarmee geassosieer word nie. Daar moet 'n kontroleerbare fisiese adres wees en verkieslik nie 'n posadres nie. Het die webtuiste 'n 'meer omtrent ons' ('about us')-blad met onder andere inligting oor wanneer die besigheid begin het en inligting oor die produkvervaardigers? Kontroleer op Google image search of die foto's oorspronklik en geloofwaardig is.
7. Het die organisasie 'n sosialemediateenwoordigheid benewens die advertensie wat lukraak op jou Facebook-blad verskyn? Met ander woorde, hoe aktief is die blad? Klik op die plaser se naam om te bepaal waar die persoon of besigheid geleë is en wanneer die blad geopen is. Probeer vasstel hoe lank gelede daar plasings was en die gehalte van hierdie plasings, en gaan kommentaar oor die besigheid na.
8. Wees bedag op die 'besigheid gaan sluit'-storie. Die afgelope twee jaar moes baie wettige besighede hul deure sluit. Terselfdertyd misbruik onwettige besighede die geleentheid om goedgelowige slagoffers om die bos te lei. Hulle moedig jou aan om so gou moontlik te bestel en te betaal 'solank voorrade hou want die besigheid gaan binnekort sluit'. Die besigheid het waarskynlik pas oopgemaak, net om baie gou weer te sluit.
9. Sosiale invloede skelmstreke. Wees bedag op algemene bemarkingsfoefies wat deur wettige en onwettige maatskappye gebruik word. Die mees algemene slenter op onwettige webwerwe is hul aanspraak op eksklusiewe toegang wat fokus op die gebruiker se behoefte aan uniekheid, waarskuwings van beperkte voorraad, of beperkte tyd om sekere items aan te koop. Daar sal byvoorbeeld 'n plasing wees dat 'n bekende/beroemde persoon dit gekoop het met die subtiele insinuasie dat jy dit ook moet doen.
10. Wees bedag op vals profiele van bedrieërs op sosiale media. Jy kan dit op verskeie maniere onmoontlik maak vir aanlynskurke om jou te teiken. Hersien jou privaatheidstellings op sosiale media en op die internet en moenie enige persoonlike inligting hier deel nie. Stel jou Facebook en Instagram só dat jy nie vals advertensies sien nie. Moenie aan enige speletjies deelneem of vraelyste invul nie. Moet onder geen omstandighede jou regte naam of enige leidrade verskaf waaruit jou wagwoord afgelei kan word nie. Moenie summier vriendskapsversoeke, veral onder druk, aanvaar nie. Indien jy op sosiale media 'n noodroep om hulp van 'n vriend of familielid ontvang, kontak die persoon alvorens jy enige inbetalings in 'n vreemde rekening maak.
11. Moenie verdagte e-posse oopmaak of deel of op verdagte skakels klik of persoonlike inligting aan vreemdelinge stuur nie. Onthou, geen bank of enige ander finansiële instansie sal ooit sodanige inligting per e-pos van jou aanvra nie. Maak die verstellings op jou e-pos sodat enige verdagte e-pos in jou gemorsposbus beland.
12. Vertrou slegs veilige webportalevir enige taalaktiwiteite. 'n Veilige webwerf se URL (webadres) begin altyd met https (hiperteksoordragprotokol) wat 'n veilige verbinding aandui.
13. Gebruik veilige betaalmetodes. Aanlynbedrieërs verwag gewoonlik van hul slagoffers om betaalmetodes te gebruik waar nasporing onmoontlik is en jy nie jou geld sal kan verhaal indien jy besef dat jy jou in 'n bedrogspul vasgeloop het nie. Gebruik eerder veilige betaalmetodes soos PayPal (https://www.paypal.com/za/home). Sodoende hoef jy nie jou bankrekeningbesonderhede of kredietkaartnommer te verstrek nie. Die PayPal-aankoperbeskermingsprogram maak dit makliker vir jou om die volle bedrag wat jy betaal het terug te kry in die geval van 'n bedrogspul. Indien jy om watter rede ook al die minder veilige betaalmetodes moet gebruik, gaan jou bankstate na om te verseker dat die korrekte bedrag verhaal is.
Bedrieërs teer op gebruikers se goedgelowigheid en onkunde. As jy sosialemedia- en internet-skeptisisme aankweek, jou kundigheid oor hierdie saak verhoog en nie naïef is nie, behoort jy nie met 'n slap riem gevang te word nie. Onthou, 'n bedrieër dink verder as die slimste gebruiker. Veilige sosialemediagebruik verseker dat jy en jou geld nie van mekaar geskei word nie.
Magriet Groenewald. (Sosialemedia-opvoeder, -kenner en -strateeg). Sosialemediastrikke. Onderhoud. Pretoria FM. 27 Januarie 2022.