Versindaba » Digbundels (2012)
Tagtig gedigte en twee essays
Michel Houellebecq is ‘n komplekse skrywer – dubbelsinnig, ironies, meervlakkig. Aan die een kant is sy werk snydend, wreed, seksueel eksplisiet, afsigtelik. Aan die ander kant skryf hy met ‘n besonderse deernis; oplettend, intiem en ingestel op die lyding van die oues, die broses, die onvolmaaktes, die chronies oorwonnenes. Hierdie tweede vlak word gereeld misgelees, soms doelbewus geïgnoreer. Nêrens in sy werk word die fyn verweefde kompleksiteit van sy denke so duidelik sigbaar as in sy gedigte nie. En tog is sy digkuns lank oorskadu deur sy romans. Dieselfde geld vir sy essays wat wesenlike fasette van sy denke bevat maar waarvan vertalings moeilik bekombaar is. Met hierdie vertaling van tagtig gedigte en twee essays van Houellebecq, word sy sonderlinge skeppingskrag wyer bekend gestel.
Die gedigte word gekenmerk deur ‘n afwesigheid waar emosie uit ellips opwel. In die nimmereindigende mobiliteit van die moderne lewe glip daar soms oomblikke van bewegingloosheid wat dui op ‘n swewing, ‘n onsekerheid. Dit is ‘n interval wat die estetiese moontlik maak; ‘n stille revolusie wat die lewe kans gee om in te haal; ‘n poësie van gestolde beweging.
“Die moontlikheid om te lewe, begin in die oë van ‘n ander.” – Michel Houellebecq
Vertalers: Natasha Blignault, Tabitha du Plessis, Elizma Briers, Catherine du Toit, Joubert Geldenhuys, Annelien Roberts en Frances Strooh.
Vlugtige bewegings wat eindig in swaarkry
Na die op en af loop sou jy eerder wou gaap,
In jou lewensverdriet swelg en dan maar gaan slaap
Want die liggaam van pyn is swaar en só naby
Buite is dit warm, die hemel is pragtig
Die lewe se luste laat die jong lywe tol
As die natuur hulle roep na die lentejol
Jy is allenig en die leegte spook lastig.
En jy voel die gewig van jou enkelingvlees
Hoe glo mens dat daar lewe op aarde kan wees
Jou moeë hart klop wild en pols homself disnis
Om die bloed te forseer in jou tam ledemate
Jy het heeltemal vergeet van seks as ’n bate
Die nag val oor jou soos ’n duister doodsvonnis.
(Hond Uitgewers, 2012, ISBN 9781874969181, Sagteband, 216 ble., R180.00)
Die subtitel “artefakte vir die stadige gebruike van doodgaan” dui reeds op die belangrikste temas in Breytenbach se nuwe bundel: afskeid, verganklikheid, die dood. Maar tog is daar ook, soos altyd, gedigte wat ’n viering is van die lewe en van die liefde. Katalekte vorm ’n drieluik met sy vorige twee bundels, Die windvanger en Die beginsel van stof. Soos voorheen, gedigte wat aards is én liries, sintuiglik én abstrak, eenvoudig én kompleks, onthutsend én teer. En steeds, die assosiasie van letsels, oorblyfsels, flardes, van onvolledigheid. En uiteindelik, ’n oorgang na “die bevryding van onsigbaarheid”. Die boek sluit 20 afbeeldings in kleur in, van pampoen tot nar: ’n integrale deel van die teks.
Lof vir die vorige twee bundels: “Die Windvanger bring nuwe diepte en dimensie na ’n reeds merkwaardige oeuvre” – Louise Viljoen
“Die groot krag van Breyten Breytenbach se poësie is gesetel in die buitengewone metafore wat deurgaans in sy werk voorkom.” – Willie Burger
“Die beginsel van stof is ’n verwikkelde, sterk elegiese maar ook pragtige liriese bundel.” – Helize van Vuuren. (H & R, 2012, ISBN 9780798157926 Sagteband, 224pp (met kleurafdrukke) R 220.00
In die skadu van soveel bome
In hierdie debuutbundel oor veral uitsonderlike bome word ’n fyn ewewig gehandhaaf tussen emosie en intellek in weloorwoë, delikate woordkuns. Dit is verstegnies vaardige, deernisvolle gedigte waarin die bome van Suid-Afrika beelde word vir menswees en psigiese ervarings.
Fyn natuurwaarneming, trefseker woordkeuses en speelse humor, ook satire, maak van die bundel ’n boeiende verkenning van die menslike psige en ons verhouding tot die natuur.
OOR DIE OUTEUR: Hennie Nortjé is in 1956 gebore en werk as mediese praktisyn. Hy bly op Stellenbosch wanneer hy nie besig is om verre paaie te bewandel op soek na uitsonderlike bome nie….
(Queillerie 2012, ISBN: 9780795800382 R 150.00 Sagteband, 80 pp)
In die bloute
In Johann Lodewyk Marais se digbundel In die bloute is die see die ontginnings- of versamelingsbodem van sy gedigte, veral gesien binne die opdrag en idee van die wetenskaplike navorser en versamelaar wat aan die woord is:
“… wil ek ‘n bundel verse skryf
met seesand tussen die blaaie,
die diepgang van die sloepe ken …”.
Baie versamelaars van skulpe en seegoed is hier ter sprake: die digter self met sy versameling gedigte oor die dinge van die see; mense wat een of ander verbintenis met die see het of gehad het, byvoorbeeld seevaarders, matrose, moderner seereisigers en ontginners soos Jacques Cousteau; asook allerlei nuut ontdekte goed in die see, die benoeming van seediere, skulpe, ensovoorts wat hy as navorser-digter noukeurig van die kleinste tot die grootste beluister en opteken.
Die inhoudsopgawe toon reeds die verruiming van kennis rondom die dinge, en ‘n mens sou kon sê dat daar dalk aanspraak is op ‘n tema soos dié van die franciskaanse St. Bonaventura (1221-1274) met sy filosofie van “knowledge by illumination”. Talle nuwe en ou dinge van die see is in hierdie bundel gelys. Die gedigte lewer ‘n beduidende bydrae tot die taalskat van Afrikaans poësie en van bewonderenswaardige dinge. Hulle bied ‘n nuwe kyk na die see as deel van die skepping en die seelewe self, wat tot onlangs meestal ontontdek en onontgin in die Afrikaanse digkuns was, behalwe vir die digters en skrywers wat hier as voorgangers dien. Die waarnemings in verskeie gedigte in hierdie bundel is met meer persoonlike betrokkenheid en gevoel as in sy vorige bundels ingeklee. Die gedigte adem ‘n meelewing of aanvoeling vir en eenwording met die oseaan(e), die lewenskrag daarvan en selfs met die ander lewenswesens (amper soos in die panteïstiese lewensbeskouinge, boeddhisme en andere, maar nooit eng nie).
Met hierdie verruiming het Johann Lodewyk Marais sy plek as ‘n vernuwende digter in die Afrikaanse letterkunde gevestig.
(Cordis Trust Publikasies, 2012, pp 79, ISBN: 978-0-9870397-1-2; prys: R150,00. Bestel by JLMarais@yahoo.com.)
In haar debuutdigbundel bied Susan Smith ’n vroulike perspektief op die rol wat taal in die lewe van “’n onbelangrike mens” speel. Hierdie besinnings word egter nie in abstrakte terme oorgedra nie, maar word gedra deur verse oor die band tussen familielede, die weerloosheid van vroue teen misdaad, dood en ouderdom, die geborgenheid wat ’n huis kan bied en die sosiale werklikhede van ons tyd. Die hele bundel staan in die gees van die motto, ’n aanhaling van Erica Jong, “Since flesh can’t stay, we pass the words along”. Die oorlewer van woorde van een geslag na die volgende in verskillende vorme kom ter sprake: benoeming, naamgewing, vertelling, liedjies en rympies, instruksies soos resepte en breipatrone (“in skilferdeeg toegevou”, gewone, alledaagse kommunikasie (“telefoonboekie”) en hiperteks. Naas verwondering oor die vermoë van taal, is daar ook verse oor die beperkinge en verlies van taal (“afasie”), en die taal van verlies (“terwyl ek besig was”). In verse soos “Quinera” en “karoo-narratief” word getoon hoe taal herinnering en kultuurgoedere bestendig. In die derde afdeling “muur”, word eietydse kommunikasiewyses met selfone, die internet en foto’s aangeraak, en in afdeling IV, “versin”, word die leser bewus gemaak van die mag van woorde om ook dit wat nie werklik bestaan nie, te kan oproep.
in die afwesigheid van sinis ’n heg gekonstrueerde bundel wat op byna terloopse wyse die belangrike plek van taal in die gewone lewe ondersoek.
OOR DIE OUTEUR : Susan Smith het aan die Universiteit van die Vrystaat gestudeer en is tans letterkundedosent aan die Universiteit van Fort Hare. Sy woon in Oos-Londen. (Protea Boekhuis, 2012, R150.00 (BTW ingesluit); ISBN: 978-1-86919-807-7, 137 x 213 mm, Sagteband, 100pp)
Vol draadwerk is die bekroonde digter Marius Crous se derde digbundel. Die temas in hierdie bundel sluit deels aan by temas uit sy vorige bundels, maar daar is ook heelwat nuwe onderwerpe. Die gedigte oor musiek, die skilderkuns en die letterkunde in afdelings I (“Chora”) en IV toon weer eens Crous se vernuf in die ontginning van intertekste, terwyl die homoërotiese gedigte in afdeling VI voortbou op dié tema in sy tweede bundel. Nuut is die benutting van verhale uit die klassieke Griekse mitologie in afdeling II.
Crous beklemtoon dikwels die grusame en makabere in dié verhale, soos in “Eumaios”, die gedig oor die varkoppasser en vriend van Odusseus, en “Antinoös”, wat handel oor een van Penelopeia se vryers, waardeur die soms oorgeromantiseerde voorstellings van die Odusseus-verhaal ontluister word. Dieselfde ontluistering vind ‘n mens ook in die afdeling “Aufhebung”, waar dit ideologieë en godsdienstige oortuigings is wat onder Crous se satiriese tong deurloop.
Van die mooiste verse in die bundel kom uit die derde afdeling oor die Oos-Kaap, en toon Crous ‘n ander, meer genadige sy met reëls soos dié:
‘n sprinkelreën sak uit oor die tuin
en skielik word die plante
flukse vroue wat begin blomme uitdeel
Inderdaad ‘n bundel vol draadwerk wat soms onverwagte kinkels maak.
OOR DIE OUTEUR: Marius Crous het die UJ-prys ontvang vir sy debuutbundel, Brief uit die kolonies (2003). Hy is dosent in Afrikaans aan die Nelson Mandela Metropolitan. (Protea Boekhuis, 2012; R150.00, ISBN: 978-1-86919-766-7, 213 x 317 mm, Sagteband, pp 84)
Teen die lig
Hennie Aucamp is in eerste instansie bekend vir sy fyn afgeronde kortverhale, maar hy het ook ‘n beduidende aantal lied- en kabarettekste en volwaardige digbundels op sy kerfstok. Teen die lig, die vierde digbundel wat by Protea verskyn, sluit aan by sy vroeë kortverhale wat oor sy jeugwêreld in die Stormberge handel. Aucamp noem die verse in die eerste afdeling “Boerepsalms” en besing hierin sy voorsate, die werks- en feesdae op die plaas waar hy grootgeword het en uiteindelik ook die verval van die geliefde huis en werf. Die tweede afdeling bestaan uit liedsiklusse waarvan enkeles reeds getoonset en uitgevoer is. In die in die afdeling oor woestyne en halfwoestyne kom die Boesman weer ter sprake, maar ook Namas en Himbas, en bowenal die woestyn self. Die bundel sluit met verse oor die dood, weer eens in die volksidioom, met telkens flitse humor.
Teen die lig staan in die teken van afskeid, maar afskeid-in-vreugde.
Hennie Aucamp het in 1963 as kortverhaalskrywer gedebuteer. Benewens talle kortprosabundels het hy ook vyf digbundels gepubliseer en byna elke noemenswaardige literêre prys ontvang. Hy woon in Kaapstad. (R150.00 (BTW ingesluit), ISBN: 978-1-86919-764-3, sagteband , pp 64, Protea Boekhuis, 2012)
Vi’ Adam Small – ‘n digbundel
(+ CD met voorleesgedigte)
Medewerkers: Melt Myburgh, Danie Marais, Margot Luyt en Iris Bester
vi’ Adam Small
Hierdie gedenkbundel oor Adam Small is die resultaat van ‘ ope uitnodiging aan digters om vir Adam Small ‘n gedig te skryf vir sy 75ste verjaarsdag. Drie en twintig digters het reageer en dit is by die Versindaba 2011 op Stellenbosch deur die digters voorgelees. RSG en die US Woordfees bring op die wyse dan ook hulde aan hom met hierdie spesiale versameling van gedigte aan hom. Spesiale bydraes is ook gemaak deur Breyten Breytenbach en Ampie Coetzee.
Die CD wat ingesluit is by die bundel bevat klankopnames van die Versindaba 2011-program “Vir Adam Samll”. Daar is ook die hoorbeeld Adam Small 75, deur Iris Bester se ATKV-bekroonde hoorbeeld.
‘n Goed saamgestelde beeld van een van afrikaans se bleangrikste digters en dramaturge, met behulop van sy eie stemopnames uit die argief en bydraes van sy kollegas en vriende. Daar is ook ‘n opname uit die SAUK se klankargief waar Small meer as 20 van sy eie gedigte voorlees.
(Naledi uitgewers, 2012, pp 81, ISBN: 978-0987038838; prys: R159.00)
Loftus Marais se tweede bundel is meer as ‘n waardige opvolger vir sy buitengewone debuut. In 2008 het hy met Staan in die algemeen nader aan vensters nie minder nie as vyf letterkundepryse gewen, en die rede vir hierdie fenomenale erkenning is straks te bespeur in die selfversekerdheid van die digterstem in die nuwe bundel – die gevoel van trefsekerheid wat gewek word deur die beheer van struktuur, ritme en formulering.
Soos die titel aandui, is dit gedigte oor Kaapstad, of wat deur hierdie spesifieke stadsruimte geïnspireer is. Dit is dan ook poësie wat die vele fasette van die stad verbeeld, van ‘n argitektoniese finesse tot ‘n onderwêreldse rommeligheid. Die leser kan hier ‘n digtersoog volg wat ingestel is op die fynste kanteling van lig en stemming – ‘n begerende oog waarvan die sensitiwiteit gevoed word deur ‘n ewige hunkering. En wat jou keer op keer beïndruk van Loftus Marais se poësie is hoe sy oog jou lei van indruk tot iets wat die allure het van ‘n fundamentele insig.
Sy debuutbundel, Staan in die algemeen nader aan vensters (2008) het vyf literêre toekennings ontvang, onder meer die Eugène Marais-prys, UJ-debuutprys en die Ingrid Jonker-prys. (Tafelberg, 2012. ISBN: 9780624056461; R130.00, Sagteband, 96pp.)
Van ‘n skaap in wolfsklere
DPM Botes is in 1937 te Witbank gebore. In 1961 vestig hy hom in Pretoria na vele omswerwinge deur Angola, Mosambiek, destydse Rhodesië en ook Suidwes-Afrika. In 1965 debuteer Botes met die digbundel Wat is ŉ gewone man by die Afrikaanse Pers-Boekhandel; ‘n bundel wat in 1966 bekroon is met die eerste toekenning van die pasingestelde Ingrid Jonkerprys vir debuutwerk. In 1967 volg hy dié indrukwekkende debuut op met die bundel Klein grys telegramme van die wêreld (eweneens by die Afrikaanse Pers-Boekhandel); ‘n bundel wat twee jaar later in kontroversie gedompel is vanweë R. Schutte se beskuldiging in Standpunte dat Botes twee gedigte in dié betrokke bundel op Sweedse modelle gebaseer het. Nadat Botes hom formeel van die Afrikaanse digkuns “onttrek” het, verskyn daar tog nog ‘n bundel in 1973, te wete Psalms van David – Himnes, liefdesbriewe en elegieë by Perskor Uitgewery.
En nou, na ‘n stilswye van bykans 40 jaar, ‘n vyftigtal nuwe verse wat as Van ‘n skaap in wolfsklere (Tormentoso Uitgewers) deur ‘n groepie vriende van Botes byeengebring en gepubliseer is. Hierdie voorheen ongepubliseerde verse is die werk van ‘n bedrewe digter en bevestig telkens waarom DPM Botes as so ‘n belangrike toevoeging tot ons digkuns gereken was in die laat 1960s. Dit is meestal toeganklike, melancholiese verse deur ‘n ouer persoon wat terugkyk op ‘n verlede wat gevul is met ontnugtering en verlies. Tog ook fyn gestruktureerde verse wat die lewe vier met ontroerende beskouings oor presies wat dit is wat sin en waarde verseker in die bestaan van elke individu.
dat jy die dood self moet omhels
soos ‘n beminde vrou wat oor jou rou
dat die woord sy assosiasies verloor
al sy betekenisse terugkeer na die bron
energie word riviere strome
herlei word na ‘n atoomstasie
dat jy alle vriendskappe van jou moet afwerp
soos die liefde wat verdwyn in die nag
en die roep van voëls wat nie meer praat nie
waaraan vlerke gegee is om te vlug
om agter die horisonne te kyk:
nou kan hulle nie meer vlug nie
dat herinnering ‘n skouerophaling is
wanneer niks meer aanstoot gee nie
wanneer sand proe soos sand
en water uit jou syfer soos water
dat jy staan
aan die begin van ‘n skepping:
© DPM Botes (gedig, uit: van ‘n skaap in wolfsklere, p.1)
Let wel: Van ‘n skaap in wolfsklere is in ‘n beperkte oplaag gedruk en is slegs beskikbaar by Protea Boekwinkels landwyd. [ISBN:9780987042705, sagteband, 51 ble., Tormentoso, 2012, R140.000]
Van een van die voorste digters in Afrikaans kom hierdie baie ongewone bundel. Dit is gewy aan die son, wat hier in die verskillende gele van aarde en hemel besing word as die bron van lewe. Dit begin met ŉ songeel landskapskildery waarop sewe telefoonpale voortstap, en waaier daarvandaan uit asof dit sewe aparte verhale uit die digter se lewe en reise op aarde vir die leser laat oopvou.
Aan die een kant skakeer die geel uit na wit – hoofsaaklik van die maan – en aan die ander kant na die rooi van vuur, lawa, orkane en tsoenami’s. Die deurlopende tema is lewe en verlies; verlies en lewe. Die gedigte praat, soms met ontstellende direktheid, oor die ervaring van vroue op ver plekke – in antieke Griekeland, Afganistan, Meksiko, Tibet, Rusland en Malta – maar kom elke keer weer tuis by die graanwêreld van die Overberg waar die digter, soos sy self sê “in die geelte van graan gebore is, en weer daar sal gaan lê”. Daar is hartstogtelike liriese gedigte, maar ook heelwat vertellende verse waarin ‘n oombliklike insig in ‘n ander mens se lewe oorvertel word. Dit is gedigte vol karakters – die gespreksgenoot Harald uit vorige bundels, die mal-Elsie wat in Müller se kortverhale te vinde is, die ontwykende Geliefde, vriende soos David en Martin, broers en ‘n suster, en dan veral die alomteenwoordige ouers, die mooi Ma en die “woeste” Pa.
ŉ Mens sou kon sê dat Müller se digwerk ŉ voortganende proses is, ŉ soort onderbroke verhaal, waarin hierdie bundel ŉ mylpaal is.
as die werf- en huiswerk gedaan was
het ons kinders gejaag oor daardie geel vlak
stinkkruid in die lente
buite bereik van grootmense
én Elsie se geskree: waarheen
is julle helskinners al weer op pad?
en elk ons eie telefoonpaal gevind
wat ons omhels het met al twee arms,
ore teen die warm hout, om in te luister
op wat maar moeilik is om te verhaal –
die yl geskinder in ‘n ander taal
Petra Helena Müller is op 27 Julie 1935 op Botrivier in die Overberg gebore. Sy matrikuleer in 1951 op 16-jarige ouderdom op Swellendam, en sy verwerf ‘n BA-graad aan die Universiteit van Stellenbosch. Sy was daarna verslaggewer by Die Burger en later verhaleredakteur by Sarie.
In die 1980’s het sy as redakteur by Tafelberg-Uitgewers gewerk. Sedert 1989 is sy voltyds aan die skryf, maar werk nog as vryskutkeurder vir die uitgewers. Sy is veral bekend as digter en kortverhaalskrywer. Haar debuut digbundel, Obool, verskyn in 1977. Drie jaar later ontvang sy die Eugène Marais-prys vir haar bundel, Patria. In 2005 ontvang sy die Hertzogprys vir poësie vir Die aandag van jou oë . Van haar bekende kortverhaalbundels sluit in Die dwerg van Infanta en ander verhale en In die omtes van die hart.
(Tafelberg, 2012, ISBN: 9780624054467, Prys (insl. BTW): R 155.00, Formaat: Sagteband, 192pp )
Die bundel bevat ‘n vyftigtal sonnette wat uitsluitlik oor heiliges handel en in dié opsig aansluit by die digkuns van Sheila Cussons.
Die verse is religieuse meditasies oor die lewe en werk van heiliges waarvan ‘n hele aantal ook bekend sal wees vir lesers met ‘n Protestantse agtergrond.
Ander is egter weer onbekend vir die gemiddelde Afrikaanse leser, maar kort biografiese sketse word as toeligting verskaf. ‘n Aantal oorspronklike ikone van die heiliges word in die bundel opgeneem en help skep aan ‘n sfeer waarbinne die gedigte verstaan en ervaar moet word.
Die streng sonnetvorm stel hoë eise aan die digter, en in hierdie debuutbundel toon Van der Riet dat hy oor die vakmanskap beskik om nie slegs binne die bestek van veertien reëls ‘n klein wêreld te herskep nie, maar ook om die leser te nooi om die afstand te oorbrug en te besin oor die raakpunte van die heiliges met sy of haar eie leefwêreld:
Die Heilige Alipi van die Grotte van Kiëf (oorl. ong. 1114 n.C.)
Soos iemand wat na ‘n tekening soek op ‘n grot se wand,
met fakkellig wat dans en oor klip en lyn en kleure speel,
verlang Alipi dat u beeltenis, Heer, in sy hart mag brand
waar hy voor ‘n esel sit met sy kwas, pigment en eiergeel.
Hoe sal hy u onmeetlike majesteit en liefde vas kan vang,
hoe met dun en egalige hale u neus en mond en ore trek
en, met lig deurspek, die ronding van u voorkop en wang,
sodat u aangesig ons verwondering en aanbidding wek?
Biografiese inligting: Dr. Jacobus van der Riet is nie slegs geskool in Klassieke Grieks nie, maar is ook ‘n geordende priester in die Grieks Ortodokse Kerk. Hy is werksaam as bibliotekaris vir die Johannesburgse Metropolitaanse Raad. Hierdie bundel van die digter is bedoel vir die fynproewer, maar ook geskik vir religieuse meditasie en gebed. ( Protea Boekhuis,2012, R160.00, ISBN: 978-1-86919-751-3, formaat: 213 x 137 mm, Sagteband, 104 pp.; aantal illustrasies: 12 (kleur)
Lesers het Daniel Hugo reeds leer ken as ‘n digter met ‘n eiesoortige, ironiese blik op die werklikheid. In hierdie bundel sluit hy aan by ander skrywers wat ‘n besorgdheid oor die agteruitgang van die omgewing in hul werk oordra, maar die titel, Hanekraai, verraai uit die staanspoor dat dit hier nie sal gaan oor die “groot vyf” van die ongerepte natuur nie.
In gedigte soos “Die vrye natuur” en “Namibië” word geromantiseerde sienings van die natuur juis ontluister. Veel eerder verken die digter die verhouding tussen die mens en huis- of werfdiere, soos die haan, die duif, die hond en die kat, asook die indring van kosmiese kragte soos die son en die wind in die lewe van die verstedelikte mens. Die haan figureer in ‘n hele aantal gedigte en is tekenend van die wyse waarop natuurelemente reeds ingebed geraak het in kultuur en beskawing. Ook ander gedigte ondersoek die kulturele erflating, vanaf die openingsgedig “Kantekleer” met sy verwysing na die Middelnederlandse diere-epos “Vanden Vos Reynaerde”, tot by die aansluiting by die Japannese tradisie in die mooi haikoes en die huldigingsverse vir Afrikaanse digters soos Lucas Malan en Ina Rousseau.
as ek in die nag wakker lê
voel dit of die tyd gaan staan
my hart is ‘n gravitasiekolk
waarin die laaste vonk verslaan
eeue later kraai die haan
wat kant en klaar verkondig:
die môrester flonker êrens
in hierdie verdomde donker
die nag is eindeloos lank
sonder sterre, sonder maan –
die gedig wat met hanekraai
ontstaan, skitter kortstondig
dan kom die son opgedaag:
die rooi vos wat die haan verjaag
Die metafore uit die natuur word ook deurgetrek na die hoogs persoonlike in die liefdesgedigte aan die einde van die bundel. Hanekraai is vintage Hugo: speels, vernuftig en toeganklik, maar ook deurdag, ondersoekend en prikkelend. Daniel Hugo is ‘n baie bekende digter wat ‘n gevestigde aanhang het. Hy lewer gereeld kritiese werk, veral oor die poësie, en is ‘n gerekende vertaler van werk uit Nederlands en Vlaams. (Protea Boekhuis, 2012. R130; ISBN: 978-1-86919-763-6, 72 pp)
Karos orie dyne – Nuwe Griekwapsalms en anner gedigte
Karos orie dyne
Bybelverse en liedere word poëties getransponeer in Griekwa-Afrikaans deur die bekende taalkundige en skrywer Hans du Plessis. Ontroerend in die eenvoud en piëteit daarvan. Die lank verwagte derde bundel ná die topverkopers Innie skylte vannie Jirre en Boegoe vannie liefde. In die tradisie van lewende mondelinge literatuur word eeue oue gebeure geklee in die gedaante van sake wat vir die hedendaagse spreker bekend is.
So wil die verlore seun nou al sy deel van die erfbok hê. En daarna vat hy die trein ver plek toe. Hy’t gesyp, vroumense gegebryk, en allie gjelt geloop ytgemors. Maar wie in nood verkeer en vrede begeer se hart kan rus, want daar op die Grootdyn is Hy wat die wag hou en die mens alles gegee het wat hy nodig het:
Jille het alles mettie ore ennie oge by my gekry,
loop doen dit, ennie God van vrede sal by jille bly.
Hans du Plessis het reeds 160 publikasies agter sy naam. Hy het in 1978 as skeppende skrywer gedebuteer met die digbundel Kleinwild. Sy akademiese publikasies sluit taalkundehandboeke en taal- en letterkunde-artikels in nasionale en internasionale tydskrifte in. Sy skeppende werk sluit ses digbundels, drie jeugromans en vier romans in. Verder publiseer hy ook vele gedigte, rubrieke en kortverhale. Ses dramas en musiekspele uit sy pen word by verskillende kunstefeeste opgevoer. [ISBN: 9780799355314, sagteband, 83 ble., Lapa Uitgewers, 2012, R130.00]
Flitse is die jongste digbundel van Clinton V. du Plessis. Hy noem dit “twitter-gedigte” – kort verse wat op aweregse en soms humoristiese wyse bytend kommentaar lewer oor kuns, die globale ekonomiese krisis, dooie politici, lewende digters, die dood en die liefde.
Die bundel het oor ‘n tydperk van ‘n jaar uit poste op sy Facebookblad ontstaan en hy het hom in sy seleksie laat lei deur die aantal “interaktiewe keurders” wat vir die gedigte “duim gelig” het.
(ISBN: 978-0-620-53231-0, R50,00 (Posgeld ingesluit), 34 pp, Sagteband; AMA-Coloured Slowguns, 2012.
skryf ek versetverse
op veertig maak ek voetnotas
by die lewe:
soveel verlore kanse/liefdes en keuses:
op sestig soek ek in afgebrande biblioteke
besete na woorde, na grepe uit ons boeke.
Jy, Opperman van die woord
met jou wit stok
stap jy saans met Hom om die blok
tel jy jou woorde…kyk jy wrokkig noord?
Hierdie bundel het nie verniet die subtitel “‘n Reisjoernaal” nie, want hier word poëties verslag gedoen van ‘n reis na Europa. Byna soos in ‘n dagboek word die voorbereidings, die heen- en terugvlugte, die besoek aan vier lande en die afloop van die reis aan die leser voorgehou. Die verslag bestaan egter nie net uit beskrywings van toeriste-aantreklikhede nie, maar sluit ook boeiende interaksies met die inwoners van die ooste van Engeland, Vlaandere, Nederland en Tsjeggië in. Die verteller is deurentyd bewus van die lae van die geskiedenis oor hierdie plekke en die neerslag wat dit in verskillende kunsvorme gevind het. Nuus uit Suid-Afrika staan dikwels ook in ironiese kontras met wat die reisigers in die vreemde ervaar. Op outobiografiese vlak is dit ‘n verkenningstog van die onbekende land van die psige. Dis ook die herbesinning vanuit ‘n gebied anderkant die grens van die alledaagse oor verhoudings en spesifiek die verhouding met die geliefde. Duiwe vorm ‘n deurlopende motief: Die enigmatiese figuur van die duiwedanser stuur die verteller en sy reisgenoot weg, maar hulle weet dat hulle soos die duif wat Noag uitgestuur het, weer sal terugkeer. Aan die einde van die bundel neem die duiwedanser ‘n onheilspellende gedaante aan, en die verteller besin oor die ligtheid en kortstondige vreugde van die reis, soos ‘n donsveer wat in die wolke weggeblaas word.
as ‘n afgetrede sirkusarties staan hy
sononder in die oopte tussen hoë geboue,
draai met uitgestrekte arms stadig
deur die ritme
van ‘n ouwêreldse dans –
roep dan met ‘n vertroude gebaar
sy strooisel duiwe uit naburige dakke op
na waar hy met wye jas en kierie
die jare se tentflap
vir hulle eenkant toe sleep:
nogeens die kolligte en musiek,
die applous waarmee ‘n ou patroon
van drie per arm, een per kop
hom herhaal en
dan weer weg: met in sy sak
die droë krummels
vir hul ingedampte reis
Louis Esterhuizen het nege digbundels gepubliseer. Hy ontvang in 2011 die Proteaprys vir die bundel Wat die water onthou. (Protea Boekhuis, 2012. Prys R150.00; ISBN: 978-1-86919-690-5; Sagteband, 94 pp.)
Die titel van die bundel is ontleen aan ‘n aanhaling van die Nederlandse digter Lucebert, “Alles van waarde is weerloos”. Dit is ook die motto van die bundel en die teken waarin die gedigte in die agt afdelings staan: Die digter kyk met deernis na die weerloses en kwesbares, en beweeg in die bundel as ‘t ware van donker na lig, van die chaos van die begin van die skepping na vervulling en troos. Dit word veral gevind in menslike verhoudings, maar ook in die aanraking van die goddelike in situasies van angs, pyn en ontreddering.
Vos put uit sy kennis van die Ou Testament met gedigte oor Bybelse figure wat die taal van die Psalms en die wysheidsliteratuur eggo, maar daar is ook ‘n aansienlike klomp gedigte oor figure uit die Griekse mitologie, waar hy veral aansluit by Die Ilias en Die Odusseia. Ook moderner figure soos die Franse digters Rimbaud en Baudelaire kom aan die bod, terwyl daar ‘n hele aantal verwysings na eietydse kunstenaars soos Diane Victor en Marlene Dumas is.
Aangrypend is die reeks meer persoonlike gedigte oor siekte, angs en besinning oor die sterflikheid van die mens, soos pragtig verwoord word in “Wat nou oorbly”:
wat nóú oorbly
is die natroos
van ‘n vergane bestaan
waar die lewe weer terugkeer
lig en genadig soos ‘n gedig.
(Protea Boekhuis, 2012. R150.00 (BTW ingesluit); ISBN: 978-1-86919-551-9; hardeband, 112 pp)
Hierdie debuutdigbundel ondersoek die nosie van “ingeboek” wees. Medikasie, depressie, opname en psigiaters word op ‘n satiriese wyse vir die leser voorgestel en die pasiënt probeer sin maak van die wêreld binne en buite die inrigting. Temas wat verder ontgin word is die media en kindwees. “Ingeboek” binne die milieu van die liefde en reis word ondersoek. Godsdiens word ook aangespreek.
Die tematiek word verwoord en ingelei deur die onderliggende stramien van die spreker wat die leser uitnooi om eerder in woorde ‘n tuiste te kom vind. Om binne die digkuns in te boek, waar daar nie stigmas rakende malheid en egos is nie, waar daar nie dood, verslawing of afskeid is nie, waar religie nog liefde is en daar ‘n heimat in sowel taal as stilte gevind kan word.
Verse wissel tussen vormvaste partrone, konkrete verse en ook die vrye vers.
My vinger volg die letters:
D E N M A R
op die kussingsloop,
gangaf en iewers
lui ‘n badtydklok.
Maar vanaand ontsnap
ek in my aandrok
na buite, ek knik
en kla oor rentekoerse,
wonder oor Plett-pryse
en wat haar eintlike gewig is.
daaroor om letters
te skok en te doseer:
Biografiese inligting:Tot onlangs was Karen Kuhn betrokke by ‘n filmskool in Kaapstad waar sy o.a. klasse in die skryf van ‘n draaiboek aangebied het. Sy het haar MA in Kreatiewe Skryfwerk aan die Universiteit van Kaapstad voltooi. Die akademiese besinning het gehandel oor die alchemistiese transformasie wat in enkele gedigte van Sheila Cussons plaasvind, hierdie proses is gekoppel aan die hand van C. G. Jung se teorie. Meeste van die verse in die bundel is dan ook tydens die periode geskryf. Sy vertrek in Maart 2012 na Poznań in Pole toe waar sy Afrikaans en Afrika Studies by die Adam Mickiewicz Universiteit gaan doseer en ook terselfdertyd inskryf vir haar Ph.D. (Griffel Uitgewery, 2012; ISBN: 978 – 1920424442; 53pp; Prys R90)
‘n Soom is ‘n grensgebied: van skeiding, binding, maar ook van afronding. Van Coller se debuutbundel is ‘n dubbelblik op ‘n vervloë, asook die huidige wêreld; die lae lande en Suid-Afrika. Dit word bereik deur o.a. die gebruik van ‘n geslaagde samevoeging van byderwetse Afikaanse woorde en Nederlandse woorde, wat wel Afrikaans is, maar in onbruik geraak het. Die bundel het ‘n elegies-nostalgiese ondertoon en naas landskapsgedigte oorheers satiriese en vernufsverse. Deur die kontrastering van die diepsinnige met die speelse en satiriese word daar op vernuftige wyse tekstuur geskep in ‘n bundel wat andersins swaartillend of oppervlakkig sou kon lyk. Hierdeur word ‘n eiesoortige karakter aan hierdie terugblik, binneblik en uitsig op ‘n landskap verleen. Heelwat verse handel oor linguistiek. “Woordeskat”, “Dood”, “Tilburg” en “‘n Vers vir ‘n Afrikaanse morfoloog” is van die verse wat tematies hierby aansluit. Die toon van die bundel wissel voortdurend: van melancholie en nostalgie tot en met speelse satiriese verse. Die insluiting van die vertaalde sonnette uit Nederlands verruim verder die verwysingsraamwerk van die leser.
Biografiese inligting: Prof. Hennie van Coller is die outeur van meer as 100 artikels in geakkrediteerde tydskrifte, 37 hoofstukke in boeke, talle populêre publikasies en resensies en is die outeur, mede-outeur of redakteur van 19 boeke, o.a. die driedelige literatuurgeskiedenis Perspektief en Profiel. Binne universiteitsverband was prof. Van Coller vir baie jare lid van Fakulteitskomitees, sekundus-dekaan én agerende dekaan. (Griffel, 2012 )
Hierdie vyfde digbundel van Tom Gouws verken as oorkoepelende tema die verskynsel van stigmata – dat sekere gelowiges in hul eie lyf die wonde van Jesus Christus ervaar. St. Franciskus van Assisi as die eerste persoon wat die stigmata ontvang het, is uiteraard ‘n sentrale figuur in dié “weefsel van wond en wonder”. Ander eietydse figure uit ‘n eietydse brutale Suid-Afrika kom eweneens hul wonde wys: Eugène Terre’blanche, Chris Louw, Inge Lotz, Anika Smit. Maar ook die ikoniese verwondes soos Marilyn Monroe kom wys “die laaste bloedrooi ruikers rose wat jou wonde uithou na my”.
Om hierdie onstellende realiteit te verwoord, word taal se stigmata-aard eweneens in die bundel ontgin en word die proses van skryf as deel van ‘n kollektiewe geheue se pyn en lyding en identifisering op verskeie vlakke in die meevoellyf van die gedig gegraveer. Dit word langsamerhand ‘n verrekening van die stigmata-aard van soomlose intertekstualiteit waar die wonde van voorgangerdigters en eietydse kultuur-ikone onverwags verskyn in bloeiende Afrikaanse verse. In die binnetuin van die bundel verskyn en verdwyn verskeie gevalle engele en duister woordgoëlaars in die gedigte – die ganse galery van Afrikaanse volksdigters, Jack Parow, Johnny Cash, Die Antwoord, ook ander ontheemdes en dolendes, soos Paul Kruger, ook die dames van die transvestietteeparty wat Elisabeth Eybers lyfgetrou maandeliks huldig.
Onderliggend in die bundel worstel geloof en evolusie tot bloedens toe, ‘n verkenning ook van wat die kriminoloog Cesare Lombroso “the anatomical stigmata of atavism” genoem het, ook in die bloedskendige en kriminele geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde.
Ten spyte daarvan dat een van die lesers van die prepublikasiebundel dit (ná Gouws se bekroonde bundel Ligloop) genoem het: “‘n skop in die solar plexus”, vind die digter se weifelende, mistieke geloofspad neerslag in verskeie verse wat soos die Middeleeuse non-digter Hadewijch in die moerbeiboom “die vaaggevlekte streel van sy moerbeiwonde” vertoon. Die lyflike soeke na en identifisering met ‘n God van “been en bloed” lei in gedig na gedig tot “my hand in die geheime kliewing in jou sy / vingerpunte wat versigtig aan jou wonde vat”.
a tissue of quotations
elke gedig is terminaal aan taal
in die sluikhandel van woorde
binne versreëls wring die ongehoorde
uit elke metafoor sypel water en bloed
dowwe spoor krapmerk stom sinjaal
latwerk van rooftekstiel op fibreuse grein
fantoomflitse van ‘n verbeelde voet
‘n klad ‘n fluistering wat nahuiwer
oorblyfsels in gedwonge stilte verswendel
veilig verseël in die verdigsel
die geheime grammatika van kneusing
laat die monde binnenswonds sing
glansende parspoëtika van pyn
weefsel van wond en wonder
[Human & Rousseau, ISBN: 9780798156318, R 150.00, 96pp., 2012]
Lot se vrou
In hierdie bundel is daar heelwat stiltes in herinneringsverse en nostalgiese verse, wat afgewissel word met verse wat die stilte verskeur.
Die digter, in hierdie bundel, kla haarself aan, sy haal haar af en sy verraai haar: die digter is die kitaarspeler en “sal alles doen en selfs verraai, net dat ‘n nuwe deuntjie in my draai” (DJ Opperman).
Die woord staan voorop in hierdie gedigte. Dit is “woordverse” sonder dat die idee ondergeskik gestel word aan die woord.
Selde nog het Hambidge die “gevaarlike woord” so onverskrokke hanteer en hierdie bundel is van haar rykste werk tot op hede.
Die algebra van pyn
Sou jy ooit kon dink toe ons op ‘n plaaspad stap
hoe die lewe genadeloos álle illusies sou afskil?
Ons ken beide die verslawing van hierdie bedryf,
verkeerdelik al as ‘n stil, eensame proses beskryf.
Op daardie plaaspad, diep in die geheue geberg,
‘n koue kelder met gemerkte bottels vol sand,
wys jy toe na ‘n sekelmaan as ‘n nael gebreek.
Vele afleggings, eindes, selfs moord oor ons lewenspad.
“Fata”, het jy uitgeroep. “Blote toeval dalk?”
Lewe soos dood toe vir jou ‘n snel-grys-fantoom.
Op hierdie nag, ver van daardie plaas met ‘n emmer
roesend in ‘n gedig en ‘n uil wat hoe-hoe roep,
eerste uit hierdie lewe, ‘n ónsierlike gedig, sal stap.
Uit: Lot se vrou, Joan Hambidge, 2012
‘n Sterk bundel waarin die spreker se weerloosheid op ‘n eerlike, ontroerende manier blootgelê word.
Toeganklike gedigte wat terselfdertyd vir die vernuftige leser komplekse verwysings en intertekste bied om na te speur.
“Heelwat kunstenaars bevolk hierdie bundel, soos te verwagte. Skrywers, opera-sangeresse, skilders, aktrises… Elkeen van hierdie kunstenaargedigte lewer ‘n ander faset op van die mosaïek van “kuns – kunstenaar -besinning – ‘bloedige’ lewe”. Na my mening is dit van die rykste werk wat Hambidge nog gelewer het.” (-Henning Snyman)
Haar vorige bundel, Vuurwiel, is besonder goed ontvang en was op die kortlys vir die ATKV-Woordveertjietoekenning vir Poësie. Ook Visums by verstek, haar versameling reisverse, is goed ontvang.
Joan Hambidge is een van die bekendste literêre figure in Suid-Afrika. As kritikus en resensent skroom sy nie om in die letterkundige bokskryt te klim om haar oortuiginge te verdedig nie. Sy het al ‘n twintigstuks digbundels op haar kerfstok en verskeie romans. Sy is professor in Afrikaanse Letterkunde en Kreatiewe Skryfwerk aan die Universiteit van Kaapstad.
[Human & Rousseau, 2012. Sagteband; 96p; ISBN-13: 978-0-7981-5687-5; E- ISBN: 978-0-7981-5688-2; Prys: R150.]
In plaas van die stilte
Miriam Van hee is tans een van die mees gelese digters in die Lae Lande. In hierdie keuse uit haar poësie het Daniel Hugo, die vertaler, hom in sy keuse eerstens laat lei deur die vertaalbaarheid van die verse, maar ook probeer om die Afrikaanse leser ‘n oorsig te bied van haar werk.
Van hee se poësie is so gestroop soos takke wat hulle blare verloor in die herfs, die seisoen wat dikwels in haar gedigte genoem word.
Stemmings van stilte, afwagting en leegheid is oorheersend. Al is die landskappe waaroor sy skryf, met sneeu bedek, en al is die stede en huise waarin die verse geplaas word, dié van ‘n vreemde land, sal die Suid-Afrikaanse leser die emosies van verlies, weemoed en verlange maklik kan herken en daarmee identifiseer.
Só word dit verwoord in ‘n strofe uit die gedig “Winter”:
langsaam sneeu die voortuin vol en
‘n vreemde saamgaan van ongeloof
en verlange hou ons staande
asof ons steeds wit,
wegvarende skepe sien
Daniel Hugo slaag uitmuntend daarin om die delikate wêreld van hierdie Vlaamse woordkunstenaar in glashelder Afrikaans oor te sit. As vertaler het hy reeds sy merk gemaak en o.a. die werke vertaal van Tom Lanoye, Herman de Coninck, Harry Mulisch, Herman van Veen, Karel Glastra van Loon en David van Reybrouck uit Nederlands in Afrikaans. Hierdie keur bevat toeganklike poësie wat die algemeen-menslike verwoord en behoort wye waardering uit te lok.
Miriam Van hee (Gent, 1952) is een van die mees gelese digters in die Lae Lande. Sy het talle toekennings ontvang, onder meer die driejaarlikse Cultuurprijs van de Vlaamse Gemeenschap vir haar bundel Achter de bergen. In 2007 het sy die Poesias Prys vir Europese Poësie gewen en haar werk is in Engeland deur die Poetry Book Society aanbeveel. Haar verse is al in Engels, Spaans, Russies, Frans, Duits, Litous, Sweeds en Pools vertaal. R140.00 (BTW ingesluit), ISBN: 978-1-86919-543-4, FORMAAT: 213 x 137 mm., Sagteband, 128 p., Protea Boekhuis, 2012.
in die niks al om
René Bohnen se tweede digbundel, in die niks al om, gaan oor die integrasie van hoop en verlies, van die Ooste en die Weste, van verskrikking en verwondering, van platteland en stad. Die digter bepleit in haar eiesoortige liriese, vroulike stem die opheffing van dogma en die versoening van die polariteite in die wêreld se geloof, taal en kultuur. Sy oorrompel haar leser wanneer sy die wysheid van die onvolmaaktheid besing. André P. Brink het Bohnen opgeneem in die laaste Groot Verseboek, en haar debuutbundel Spoorsny is positief ervaar. “Daar is meer as genoeg in die bundel om my te oortuig dat René Bohnen ‘n eie plek in die eietydse Afrikaanse digkuns kan oopskryf. Dit is ‘n belofteryke debuut.” – Bernard Odendaal in Volksblad, 26 Februarie 2001
Biografiese inligting: René Bohnen debuteer in 2000 met die bundel Spoorsny. Van haar verse is deur André P. Brink opgeneem in die “geblikte” Groot Verseboek. Gedigte verskyn ook in ander versamelings, o.a. As die son kom oogknip en Woordreise, asook in Tydskrif vir Letterkunde en Karapaks. René is deel van die Oopmond-span, wat opgetree het by Aardklop en Innibos. René Bohnen behaal in 2009 die graad M.A. Kreatiewe Skryfkuns aan die Universiteit van Pretoria. Sy tree ook as fasiliteerder op by kreatiwiteitswerkswinkels, by narratiewe terapiesessies, asook by spanbougeleenthede by die Universiteit van Johannesburg. As digter-fotograaf ondersoek René die verskillende moontlikhede van woord-beeldkuns. (Prys: R 120.00 ; Sagteband 137 x 212mm 64pp.; ISBN: 978 0 7993 4883 5, Lapa, 2012)
In die debuutdigbundel Pirouette word balletterminologie en die hospitaal-milieu van eetversteurings saamgebind in ‘n helder besinning oor gebrokenheid, verwonding en psigiese kwelling.
Dit is ‘n bundel waarin ritme en metrum aansluit by die oorkoepelende dans-metaforiek om die lewe sterk beeldend vanuit ‘n dansersperspektief – gestroop, met net die nodige lyne – weer te gee: tollend, wankelend, seëvierend met ‘n bevrydende sprong na heling. “Botha het ‘n sterk beeldende vermoë en huiwer nie om psigologies komplekse temas aan te spreek nie.” Louise Viljoen. (ISBN: 9780795800320; Sagteband, 64pp; prys (insl. BTW): R 150.00; Queillerie, 2012).
Biografiese inligting: Aniel Botha het ‘n B.Ed-graad aan die Universiteit Stellenbosch verwerf, en daarna ‘n MA in skryfkuns aan die Universiteit van Kaapstad. Tans werk sy as privaat tutor, en sy is ook gekwalifiseer as balletonderwyser.
Pirouette is haar eerste digbundel. Haar boek ‘n Dans met die dood, oor haar ervarings in ‘n psigiatriese hospitaal se eetsteurnisafdeling, het in 2010 by Zebra Press verskyn.
Aniel woon in Durbanville en het in Kaapstad grootgeword.
Vaarwel, my effens bevlekte held
Hertzogpryswenner De Lange se jongste gedigte getuig van ‘n gevoeligheid en ‘n diepte soos nog nie vantevore by hierdie digter nie. Met sy fokus op die mens én die natuur, boei De Lange die leser opnuut in toeganklike verse wat wissel van die elegiese tot die sardoniese. Die erns van die menslike drama van leef en sterf word telkens verlig met heerlike humor. Maar alhoewel die ironie aan die een kant spreek van onthulling, spreek dit andersyds van deernis.
Temas sluit in vryheid, afstand, skoonheid, dood, pyn, verlies, religie, seks. Van die erotiese gedigte spreek besonder sterk van die intensiteit van menslike verlange en eensaamheid. En oor alles heers die woord delikaat en kragtig gehanteer.
“‘n Besondere bundel, meelewend én gedistansieerd, innig én kontrasterend, met humor én wrangheid, met beelding én ironie.” – Henning Snyman.
ISBN: 9780798156301; prys (insl. BTW): R 150.00; Sagteband, 112pp; Human & Rousseau, 2012.
Vervolg na digbundels in die jaartal:
Daniel Hugo: Ek is die Afrikaanse redakteur van die AVBOB-projek en is...
Stuiwer: Gehalte-poësie? By AVBOB? Gaan kyk die gedigte op die Web-blad. Hier...
Charl-Pierre Naude: Sterkte en alle voorspoed, Marlies. Ek is seker die skip...