Author: Mitch Kalp - www.bybelkennis.co.za
Lukas se berig oor Jesus se weg na die kruis is kunstig opgebou. Verse 27-31 kom slegs in Lukas voor. Vers 32 stem ooreen met Johannes 19:18 aan die begin van sy weergawe van die kruisiging. Die ander Evangelies vertel nie van ’n enkele woord van Jesus op pad na Golgota nie.
23:26 Die vers oor Simon kom ook in Markus en Mattheus voor, ná hulle melding van Jesus se mishandeling deur die soldate. Lukas vertel nie dat die soldate Hom mishandel het nie, maar verwys slegs na Pilatus se aanbod aan die Jode om Hom te laat dissiplineer (paideō) en dan vry te laat (Luk 23:22). Maar al drie het die berig oor Simon van Sirene (die provinsie in die noorde van Afrika). Moontlik is hy ’n Jood wat uit die diaspora (verstrooiing) teruggekom het om naby Jerusalem te wees. Dat Simon van die agros (land, veld, platteland, plaas) af gekom het, kan aandui dat hy daar gewoon het of tydelik vir die Paasfees oorgebly het. Mattheus en Markus sê die soldate het Simon gedwing (angareuō forseer om iets te doen, ’n reg wat Romeinse soldate gehad het; Matt 5:41) om die kruis te dra. Lukas sê hulle het hom gegryp (epilabomenoi vasgryp om te beheer, arresteer). Markus voeg by dat hy die pa was van Alexander en Rufus, moontlik dieselfde Rufus wat later lidmaat van die gemeente in Rome was, Rom 16:13. Markus het sy Evangelie juis in Rome geskryf.
Na die kastyding deur die soldate van Pilatus (40 houe met ’n sweep? en soos die ander drie Evangelies sê: met ’n kroon van dorings op sy kop) kon Jesus fisies nie sy kruis dra nie, daarom dat die man van Sirene daarvoor opgekommandeer is. Die kruis wat gedra moet word, verwys waarskynlik nie na die hele sware kruis nie, maar na die kruisbalk wat swaar genoeg was en na die klaar geplante pale toe gedra is. Joh 19:17 noem niks van Simon nie, maar dat Jesus self sy kruis na Golgota gedra het. Van Jesus se dissipels het nie een kom aanbied om sy kruis te dra nie.
Lukas voeg by dat hulle (die soldate) die kruis op Simon se rug gesit het om agter Jesus aan te dra. Dit word ’n simbool vir al Jesus se volgelinge wat hulle kruis moet opneem en Hom volg. Dit is ’n tema wat Lukas al twee maal beklemtoon het (Luk 9:23; 14:27, soos in Matt16:25; 10:38; vgl. een maal in Mark 8:34).
23:27 Lukas vertel dat ’n groot menigte van die volk (laos die Here se volk) Hom gevolg het, dat die vroue oor Hom gerou en gehuil het (ekoptomai om op die bors te slaan as teken van jammerte; thrêneō weeklaag en treur oor ‘n ontslapene; vgl. Miga 1:8). Om te treur oor ’n veroordeelde was ’n bekende gebruik in Palestina. So word Sagaria 12:10-14 vervul: ‘…hulle sal na hom kyk vir wie hulle doodgesteek het en hulle sal oor hom treur soos ’n mens treur oor ’n enigste seun, hulle sal oor hom huil soos ’n mens.’ ’n Groot weeklag het dié dag in Jerusalem opgeklink. Die veroordeling en dood van Jesus het tog ’n groot deel van die volk geskud. In pas met sy aandag aan die rol van vroue, sonder Lukas die vroue van Jerusalem uit in sy berig van die groot groep mense wat Jesus na die kruis gevolg het.
23:28 Tussen die huilende vroue tree Jesus as Profeet op. Sy lyding is nie sy liggaamlike pyn en smart nie, maar die mense se ellende in die komende oordeel oor Jerusalem. Simon dra wel sy kruisbalk, maar Jesus dra reeds in sy hart die kruis van Israel se veroordeling. Met smart het Hy die stad betree (Luk 19:41). Met dieselfde smart verlaat Hy die stad. Hy draai Hom na die vroue en sê: ‘Dogters van Jerusalem, moenie oor My huil nie. Huil liewer oor julleself en julle kinders’ (soos in Luk 19:44). Jesus soek nie hulle medelye nie, maar hulle bekering (vgl die hoogmoedigheid van die dogters van Sion in Jesaja 3:16). ‘Die mense van Nineve het tot bekering gekom op grond van Jona se prediking dat die stad binne 40 dae verwoes gaan word (Jona 3:4), en wat hier is, is meer as Jona,’ het Jesus reeds in Lukas 11:32 gesê as die teken wat hulle gevra het. Veertig jaar ná Jesus se sterwe is die stad Jerusalem verwoes (vgl Jesus se voorspelling van die verwoesting van die stad in Luk 21:20).
23:29 Want daar kom dae dat die seën van moederskap waarna elke moeder verlang (Luk 11:27; Ps 127:3) verwens sal word. Jesus se laaste woorde aan sy volk sit sy waarskuwings voort oor die oordeel oor die stad en volk (soos in 11:50-51; 13:34-35; 19:41-44; 20:15-16,18; 21:20,22-24).
23:30 In die aanstaande smart sal die volk die dood soek, of ’n wegkruipplek. Jesus haal die profesie van Hosea 10:8 oor Israel aan, wat weer vervul sal word as hulle begin sê ‘Berge val op ons; heuwels bedek ons,’ om God se oordeel wat Hy deur die Romeine gaan voltrek, te probeer ontvlug. Die verwoesting van Jerusalem het Jesus reeds in Lukas 21:20-24 aangekondig. Openbaring 6:16 haal ook Hosea aan, maar dan met die oog op die vervulling van die profesie op die groot dag van die toorn van die Here (vgl. Openb 9:6).
23:31 Jesus se oproep tot bekering sluit af met ’n spreekwoord: As hulle dit met die groen hout doen (wat moeilik brand), wat sal nie met die droë hout (in die vuur) gebeur nie. Die rabbi’s het gesê die groen hout word met die droë hout aan die brand gesteek. So het die hardheid van Israel se harte tot die dood van Jesus gelei. Israel se onversoenlikheid het reeds die vuur van die Romeine se ongeduld aangesteek, en as hulle vuur warm genoeg is om iemand te verbrand wat onder hulle reg onskuldig verklaar is, wat moet die skuldiges verwag? Wat met hulle sal gebeur, het Jesus reeds in Lukas 20:16 met die gelykenis van die huurders in die Here se wingerd gesê. In Jeremia 5:14 sê die Here, ‘Ek maak my woorde in jou mond ’n vuur, en hierdie volk hout, sodat die vuur hulle kan verteer.’ In Esegiël 20:45-21:5 sê die Here vir Jerusalem en die land Israel in verband met hulle ballingskap na Babel: ‘Ek gaan jou aan die brand steek. Elke groen boom en elke droë boom in jou gaan verbrand…’ So voorspel Jesus die oordeel van God oor Homself (die groen hout wat lewe), as die draer van die straf op die sonde van die wêreld, en oor Israel (die droë hout wat dood is), omdat hulle hulle Verlosser verwerp.
23:32 Jesus sit sy kruisweg voort, gevolg deur Simon van Sirene. Lukas sê Hy word saam met twee misdadigers weggelei om tereggestel te word (kakourgoi mense wat gewoonlik misdade pleeg). Volgens Lukas word Jesus, benewens die skare, gevolg deur Simon van Sirene as teken van sy swakheid, en die twee misdadigers as simbool van Jesus as die vriend van sondaars (Luk 7:34). Lukas beklemtoon dat die twee misdadigers weggelei word om saam met Hom tereggestel te word (anaireo om van iemand ontslae te raak deur teregstelling). Die kruiselinge is gewoonlik deur die strate geparadeer met hulle skuldigbevinding op ’n bordjie om hulle nek as waarskuwing vir almal om te lees. Op Jesus se bordjie staan: Hy is die koning van die Jode (23:38).
Markus en Mattheus noem die twee medekruiselinge lêistai rowers, wat met geweld roof, soos in Luk 10:30; of rebelle soos Barabbas, Mark 15:7. Joh 18:40 sê dat hulle in opstand gekom het teen die regering. Die drie ander Evangelies vertel net dat hulle saam met Hom gekruisig is.
23:13 Pilatus roep die leiers en die volk bymekaar (laos volk, soos bv. die Joodse volk, of gewone mense, of die menigte, maar spesifiek ook vir die volk van God, soos Israel in die Ou Testament en Christene in die Nuwe Testament). Vir Pilatus is dit die gewone mense wat, onder aanvoering van hulle leiers, Jesus by hom kom aankla het. Vir Lukas is dit die uitverkore volk van God voor wie Pilatus Jesus onskuldig verklaar.
23:14 Pilatus begin om vir die skare aanklaers te herinner aan hulle klag teen hierdie man, dat Hy iemand is wat die volk mislei; kyk, ek het Hom voor julle (in die openbaar) verhoor (anakrinō ook: deeglik ondervra) – alles was dus wettig; daarvan het Lukas nie in 23:3-4 vertel nie, maar verwys net hier daarna. Maar ek kon hierdie man geensins skuldig bevind aan die dinge waarvan julle Hom beskuldig het nie. Hierdie herhaling van sy uitspraak voor die volk is die tweede van die vier maal in Lukas dat Pilatus Jesus onskuldig verklaar op hulle aanklagte (vgl. 23:4,14,15,22; vgl. drie keer in Joh 18:38; 19:4,6).
23:15 ‘en ook nie Herodus nie, want hy het Hom na ons teruggestuur. En let op! niks wat die dood verdien is deur Hom gedoen nie’. Dit is die derde ‘onskuldig-’verklaring deur Pilatus, wat ook verwys na Herodes se onskuldigbevinding deur Jesus terug te stuur (Luk 23:4, 14,15); . Ook oor sy lewe en optrede in Galilea is dus niks wat die doodstraf verdien nie. Nou is die twee regters die twee getuies wat vir Jesus se onskuld getuig, soos deur Deutr 19:15-20 vereis oor getuies in ’n hofsaak.
23:16 ‘Daarom, nadat Hy gestraf is, gaan ek Hom loslaat’ (paideuō om te straf met die doel om gedrag te verbeter, om te dissiplineer. Lukas verduidelik nie hoe die straf toegedien word nie. As ernstige waaarskuwing word Jesus onskuldig gestraf om daarmee die Jode te paai en simpatie vir Jesus se wek, voordat hy Jesus loslaat. Markus 15:15 en Matt 26:26 gebruik fragellō gesel, erg slaan met ’n sweep.
23:17 Dit word aanvaar dat vers 17 nie in die bronteks was nie, soos bv. nie in papirus 75 vroeg 200 n.C. of Vatikanus nie, wat ongeveer 350 n.C. en effens ouer as Sinaïtikus is. Ander manuskripte, o.a. Sinaïtikus 4e eeu n.C. , en ouer vertalings, o.a. die 1953 Afr. vertaling, voeg hier die woorde van Markus 15:6 en Matteus 27:15 in [En hy was verplig om vir hulle op die fees een los te laat].
23:18-19 Maar die hele menigte (pamplêthei) het gillend geskreeu (anakradzō): ‘Weg met die een! en laat Barabbas vir ons los.’ Lukas plaas die menigte se geskreeu om weg te doen met ‘die een’ (minagtend) en Barabbas los te laat bymekaar, om die ironie van die Jode se valse aanklag teen Jesus te beklemtoon, as sou Hy besig wees om opstand teen Rome te verkondig. Hier word geskreeu om die loslating uit die tronk van ’n lid of leier van die Selote, die Joodse weerstandsbeweging teen Rome, wat skuldig bevind was aan opstand teen Rome en aan moord. Waarskynlik het hy ’n Jood vermoor, wat goedgesind was teenoor die Romeine, soos die sicarii gedoen het. Die Romeine het opstandelinge gekruisig. Hiermee kies die Jode die pad van bevryding deur geweld, soos Moses toe hy die Egiptenaar doodgeslaan het (Eks 2:11-12).Die massa neem die vonnis uit regter Pilatus se hande. In een asem eis die massa die loslating van die skuldige, om te verseker dat die onskuldige veroordeel word.
Lukas het nie die geskiedenis van Pilatus se keuse aan die volk, om tussen Jesus Christus (Seun van God die Vader, Luk 22:70) en Jesus Barabbas (seun van abba, die vader) te kies, soos in Matt 22:17, nie. Johannes 1:9-11 sê, die ware lig wat elke mens verlig, het na die wêreld gekom, die wêreld wat deur Hom ontstaan het, en tog het die wêreld Hom nie erken nie. Hy het gekom na wat syne was, en tog het sy eie mense Hom nie aanvaar nie.
23:20 Pilatus het hulle weer met ’n luide stem toegespreek omdat Hy Jesus wou loslaat. Waarskynlik wou hy liewer vir Jesus loslaat as hulle keuse van Barabbas, wat ’n werklike bedreiging vir die Romeinse staat was.
23:21 Hulle skreeu terug en die ‘heilige’ stad weerklink met ‘Kruisig, kruisig Hom.’ Met die dubbele uitroep stel hulle hulle eis met nadruk. Hulle vra nie om die Joodse straf vir ’n godslasteraar, naamlik steniging vir ’n valse profeet, nie (Deutr 13:10), maar die gebruiklike Romeinse straf vir opstandelinge en rebelle. Daarmee verwerp hulle Jesus as hulle Koning en soek die vloek van God op Hom (Deutr 21: wie aan ’n paal opgehang word, is deur God vervloek).
23:22 Nog ’n maal verklaar Pilatus Jesus se onskuld. Lukas beklemtoon dat dit die derde maal is wat Pilatus probeer om Jesus los te laat deur vir die massa te vra watter kwaad Hy dan gedoen het, aangesien hy geen rede vir doodstraf in Jesus gevind het nie (Luk 23:16, 20,22). Dit lyk amper of hy smeek om Jesus se vrylating en dat dit nie meer ’n regsuitspraak is nie. Deur hulle te vra wattter kwaad Hy dan gedoen het, voel die massa blykbaar aan dat hy begin om aan hulle toe te gee.
Hy herhaal sy plan om Jesus met ’n straf te waarsku en daarna los te laat (23:16). Volgens Johannes 19:1 het hy Jesus erg met ’n sweep laat slaan (mastigoō) om simpatie vir Hom by die massa te wek. Deutr 25:3 het bepaal dat ’n skuldige nie meer as 40 houe lyfstraf mag kry nie (vgl. Paulus se 39 houe, 2 Kor 11:24). Sy plan is ’n verdere bewys van sy toegee aan die massa.
23:23 Toe kom die druk en agitasie van die Jode tot ’n hoogtepunt. Met groot geskreeu het hulle aanhou eis dat Hy gekruisig word. Die versoek waarmee hulle na Pilatus gekom het, het nou ’n eis geword. Die luide geskreeu het die indruk gewek dat die oproer momentum kry. Hulle geskreeu het toe geseëvier. So swig Pilatus voor die massa en gee sy driemalige vryspraak van Jesus prys. Lukas se berig wys baie duidelik dat die Jode teen geen prys Jesus wou laat vrykom nie, en dat Pilatus bewustelik onreg pleeg om homself te red.
23:24 Toe het Pilatus verklaar dat hulle eis uitgevoer word. Dit is sy uitspraak.
23:25 Lukas vertel dat Pilatus die man Barnabas laat gaan het, wat hy in 23:19 bespreek het, vir wie se vrylating hulle gevra het, maar Jesus het hy aan hulle wil oorgegee – hulle wil dat Hy gekruisig moet word. Die een wat vir ’n dood skuldig is, word vrygelaat (apoluō) en die onskuldige sterf in sy plek aan die kruis – en in die plek van die sondaars van die hele wêreld (vgl. Joh 1:29).
Lukas vermy ’n direkte uitspraak van Pilatus dat Jesus gekruisig moet word en lê die blaam vir Jesus se kruisiging op die Jode. Die ander drie Evangelies sê dat Pilatus Hom aan hulle oorgelewer het om gekruisig te word en Mattheus 27:24 beskryf die tafereel waar Pilatus sy hande in onskuld was en die hele volk toe die verantwoordelikheid vir Jesus se bloed op hulle en hulle kinders neem.
Die Jode se verwerping van Jesus, ook na sy opstanding, lei egter daartoe dat God nog die oorblyfsel van die Jode, wat Jesus se offer vir die sonde van die wêreld aanvaar, deel maak van God se genadige verlossing van die mens. Vergelyk die 3000 wat op die Pinksterdag Petrus se boodskap aangeneem het, en dat die Here daagliks verlostes by hulle getal gevoeg het (Hand 2:41,47). Hulle kan egter slegs deel van God se volk wees deur na Jesus toe te kom. Paulus skryf in Romeine hoofstuk 11: ‘God het hoegenaamd nie sy volk verstoot wat Hy tevore gekies het nie. Ek is tog ook ’n Israeliet.’ ‘Daar is ook in die huidige tyd ’n oorblyfsel, deur genade uitgekies’ (soos die 7,000 in Elia se tyd; 1 Kon 19:18; vgl. ook Jes 10:21 se oorblyfsel; 11:1: ’n takkie uit die stomp van Isai; Jes 11:11 die oorblyfsel). Die uitverkorenes het wel die verlossing gekry wat hulle soek. Die res is egter verhard. Paulus sê hy hoop dat hy deur sy bediening sy eie mense jaloers kan maak en sommige van hulle tot verlossing kan bring. As hulle nie in ongeloof volhard nie, sal hulle weer ingeënt word in die vyeboom van God.
23:1 Die hele menigte van hulle, lede van die Sanhedrin en hulle tempelwagte, neem Jesus na Pilatus toe om Hom aan te kla. Die Sadduseërs en Fariseërs was vyande van mekaar, maar hier is hulle saam teen Jesus. Hy het die Sadduseërs se besigheid in die tempelterrein Sondag uitgejaag en deur die week die Fariseërs se leerstellinge en lewenswyse met sy onderrig aan die volk, verwerp. Daarom wou altwee groepe Hom om die lewe bring (Luk 19:47; 22:2). Die verhoor geskied waarskynlik buite die ampswoning van die goewerneur waar die menigte kon by wees (vgl. Joh 18:28-29). Markus en Mattheus sê net hulle het Hom geboeid weggeneem en oorgegee aan Pilatus.
23:2 Hulle aanklag teen Jesus behels drie sake. 1) Ons het hierdie een (neerhalend, manlike vorm) gekry/uitgevang (heuriskō) dat hy besig is om ons volk te mislei (diastefō om hulle van die regte geloof af weg te lei; van die regte gedrag laat wegdraai); en 2) die volk te verhinder om aan die keiser skattingsbelasting te betaal (foros ’n belasting wat simbool is van onderwerping en afhanklikheid); en 3) verkondig dat Hyself ’n gesalfde koning is.
Dat dit op flagrante leuens berus, blyk bv. uit Luk 20:20-26 oor die belasting, Luk 19:11-27 oor sy aansprake om as koning op te tree, Luk 5:14 oor sy lering in verband met die gebruike van sy volk.
23:3 Pilatus vra vir Jesus of Hy die koning van die Jode is. Dit is nie die benaming vir die Messias nie en ook nie ’n politiese regsvraag nie. Eintlik is dit ’n spottende veragtende vraag, is dit hoe die koning van die Jode lyk? vgl. Jes 53:1-3. Die Messias is beskou as die Koning van Israel (vgl. Luk 15:32; Luk 23:35 die Christus van God), nie van die Jode nie. Die politiese regsterm is Koning van Judea (Luk 1:5). Die Romeine het op die Jode neergesien. So kniel die Romeinse soldate spottend en groet die ‘koning van die Jode’ met sy doringkroon en purperrooi soldate-mantel, op wie hulle spoeg en op sy kop slaan voor hulle Hom gaan kruisig (vgl Mark en Matt).
Jesus antwoord: Jy sê (su legeis). ‘Jy’ voorop beklemtoon die 2e persoonsvorm van ‘sê.’ Dit is nie ’n volle erkenning nie. Hy is ’n ander soort koning as wat Pilatus se vraag impliseer. Joh 18:34 brei daarop uit: ‘Sê u dit uit u eie, of het ander mense dit aan u van My vertel?
23:4 Pilatus het egter vir die leierpriesters en die skare in die openbaar gesê: ‘Ek vind geen skuld in hierdie man nie’ (aition strafskuldigheid, geen rede vir veroordeling of vonnis nie). Dit is die eerste ‘onskuldig’-uitspraak oor Jesus deur Pilatus. Pilatus verwys weer hierna in vers 14 wat ’n ondervraging by die eerste verhoor veronderstel. Van dié ondervraging word in Johannes 18:33-38 vertel. Slegs die besluit van Joh 18:38 ná die ondervraging word hier in Lukas meegedeel. Pilatus beskou die saak as afgehandel.
23:5 ‘Maar hulle het aangehou (epischuō volhard in, deur met ’n sterk aandrang aan te hou) deur te sê: Hy sweep die volk dwarsdeur die hele Judea op met sy onderrig, en het van Galilea af begin tot hier.’ Judea word ook gebruik vir die hele Joodse land. ‘Tot hier’ verwys na Jerusalem (vgl. Hand 10:37). Hulle wys Pilatus op die gevaarlikheid van Jesus vir die Romeinse owerheid, en lê met die verwysing na Galilea die grondslag vir Pilatus se verdere optrede. Met hulle aanklag verbind die leierpriesters eintlik vir Jesus met die Selote wat hulle bakermat in Galilea gehad het. Zêlotes, yweraars vir God se eer en wet, wat die Romeine se besetting van Palestina beskou het as ’n skending van God se eer, wat met geweld teengestaan moet word. Dit word later ’n opstand wat deur Johannes van Giskala gelei is en wat die Romeinse optrede teen die Jode in 67-70 n.C. laat begin het. Een van Jesus se dissipels was Simon, met die naam Seloot (Luk 6:15; in Mark 3:18 en Matt 10:4 Simon Kananeus). Die Selote word ook ‘rowers’ (lêstês) genoem, soos Barabbas in Joh 18:40, of sicarii dolkdraers, want hulle het Jode wat lojaal aan die Romeine was, vermoor (vgl. Mark 15:7).