July | 2013 | Loer Toer
Die Oorlogsmonument, Ichon, Seoel
Suid-Korea July 29, 2013 Leave a comment
Die besoek aan hierdie massiewe gedenkteken in Ichon, Wes-Seoel, is nie iets wat ieder en elk sal geniet nie. Maar daar was tog iets vir kinders in die uitstalling van ou stralers wat in die burgeroorlog van 1950-1953 op die Koreaanse skiereiland gebruik is. Seuntjies kon in die kajuite inklouter, geraasmaak en ondersoek instel onder die toesig van ironiese vaders.
Die hoofgebou laat mens egter meer nugter. Ek staan in die hoofportaal en kyk links en kyk regs, na gange wat aan beide kante marmer gedenkplate het, elke plaat seker twee meter lank en 'n meter en half breed – die name van die gesneuweldes. Hulle strek die verte in. Mens wil nie die somme begin maak nie. Dit is 'n deel van die statistiek wat ons meedeel dat die Koreaanse oorlog die grootste van sy soort in die 20ste eeu was en dan seker in die geskiedenis. En dié gange na links en regs is nie die enigste gange nie. Die woord "miljoene" hang in die lug.
Dit was vir my veral ontroerend om by die klein gedenkplaat te gaan staan wat die Suid-Afrikaanse vlaggie op het. Ses-en-dertig name. Ek kan onthou dat 'n vriend van my pa het hom in 1950 gevra om saam Korea toe te gaan "om die kommuniste te gaan beveg". My ma se kommentaar was, Was Hitler nie genoeg nie? Ek kyk na die name van my landgenote wat op daardie bodem gesterf het. Wie was Tertius Liebenberg? Wie se seun was hy? Wie se vader? Vriend, broer…
Die Suid-Afrikaanse gendenkplaat
Buite op die groot oop plein voor die hoofgebou is daar 'n reuse gedenknaald, seker vyf-en-twingtig meter hoog. Om die naald is daar figure van vegtende soldate uitgebeeld, dramaties en heldhaftig.
Ek dink aan Noord-Korea wat nou nog in 'n toestand van oorlog met die Suide verkeer. Nêrens elders in die Suide is daar 'n obsessie met die oorlog soos daar in die Noorde voorkom nie. Die Noord-Koreane het versteen in 'n nasionale paranoia, nie 'n "kommunistiese" enklave nie, maar 'n Middeleeuse koninkryk waar die leier tot 'n halwe god verhef word. Hulle is militêr; daarom bestaan hulle.
Ek neem die metro van Ichon af. Ek dink aan die tragiek van my eie land. En ek is dankbaar dat ons statistiek verdwerg word teen die skaal van Korea se tragedie.
POST-SKRIF: Dit is vandag 27ste April, 2018. Die leiers van Noord Korea en Suid Korea het byeengekom om 'n Geen-Meer-Oorlog verdrag te sluit.
Suid-Afrika, Wes-Kaap July 23, 2013 Leave a comment
'n Besoek aan Montebello voer jou na die skeppende puls van Kaapstad, wel, een van hulle. Die ligging alleen is wonderlik – sambreeldennebome wat oor hierdie hoekie besige mense toring. Dit is die moeite werd, vir Kapenaars en besoekers, te vinde op die historiese grond van die ou Montebello opstal en is daargestel deur die nalating van Cecil Michaelis. Die geskiedenis is kleurvol: Ohlssens Brewery en die fabriek Continental China het hulle ontstaan hier gehad. Dit is vandag die tuiste van ontwerpers, pottebakkers en kunstenaars, filmmakers en tuiniers.
Daar is veel vir die oog en vir die maag. Die laasgenoemde kry mens in die twee restourante. My belang is geprikkel deur die houtskeppings in die beeldhouerstuin asook die metaalwerk uit die Forge. En moenie die mense in die laasgenoemde steur nie – hulle werk met vuurwarm goed! Ek deel van my indrukke.
'n Yster varkoortjie
'n Gesig in die wind
Mense van metaal
Beelde: Willem se foto's
Die Kruithuisie, Stellenbosch
Die Kruithuisie op die Braak, Stellenbosch, bly een van my gunsteling geboue in die land. En die geskiedenis van hierdie gebou is innemend.
Die Kruithuisie, 19de eeu
Die 17de-eeu is 'n tydperk van ekonomiese skaakspel tussen Holland en Engeland, met driehoekhopies kanonkoeëls wat op dekke van hul skepe staan. In 1664, besluit die Kapenaars om die eerste vesting te versterk en die hoekstene is in 1666 gelê. Die versoek in 1686 deur die Burger Militêreraad van Stellenbosch om 'n wapenhuis dáár te stig, is egter nie met dieselfde drif aanvaar nie, want die tender is eers in 1776 uitgereik. Mens kon spekuleer of die Amerikaanse Verklaring van Onafhanklikheid iets daarmee te doen gehad het. Seker met die vorige 90 jaar en die 9,000 gilders tenderberaming in gedagte, het die bouer Michael Rambusch, 'n Duitser, gouer gespeel: hy het die kruithuisie binne 182 dae in 1777 opgerig. Interessant dat hulle die ligging van die gebou "uit die pad uit" geag het, maar tog "in sig" van die dorpie. Die Braak self was toe as opleidingsterrein gebruik.
Die Kruithuisie is in 1940 tot nasionale denkwaardigheid verklaar. Vandag stal hulle kunstige voorlaaiers in die gebou uit.
Voorlaaier in die Kruithuisie
Eweveel is dit die ontwerp van die Kruithuisie wat my opval. Die kloktoring, met die gebroke pediment wat tipies barok is, is 'n kwart van die boogdak se lengte, in proporsie met die drie reliëfsuile – meer mooi as militêr. En "huisie" is dit, eerder as die grootdak-bomskure van die Tweede Wêreldoorlog wat mens nou nog in Goodwood vanaf die N1 kan sien.
Wanneer ek by die oorblyfsels van fondamentstene van die Waterfront se Chavonne-vesting en die Amsterdam-vesting staan, is ek dankbaar dat Stellenbosch sy Kruithuisie behou het.
Die Kruithuisie vandag
A.F. Trotter se tekening van die Kruithuisie – 19de eeu.
Willem se foto's
Toe ek die eerste keer hip-hop graffiti in Frankryk beleef, besef ek sommer 'n klomp goed oor hierdie vorm van selfuiting wat geboue in ons Suid-Afrikaanse stede ook versier. Versier? Jy kyk my skeef aan. Dit is gewis wat my betref, en ek mag maar so dink want smaak verskil genadiglik.
Hip-Hop Graffiti, Mowbray-Rosebank, Kaapstad
Twee aspekte van hip-hop graffiti val my veral op: Die hoë vormgehalte en die verrykende implikasies vir die deel van ons samelewing vir wie hierdie soort kuns nog altyd net 'n middelklas-luukse was.
Hip-Hop graffiti, Mowbray-Rosbank, Kaapstad
Swart kunstenaars in Suid-Afrika het 'n lang en deesdae meer geëerde geskiedenis wat figuratiewe kuns aangaan, sogenaamde realisme, in verskillende nuanses. Juis om dié rede is die hip-hop graffiti-verskynsel so ongewoon. Dis 'n abstrakte vorm en herinner sterk aan abstrakte ekspressionisme, die styl waarvan die kuns ná die oorlog deurtrek was. Ons ken Jackson Pollock. Ongewoon ja.
Jackson Pollock "Blue Poles" 1953
Hip-hop graffiti het volkskuns geword, 'n reaktiewe uitlaatklep vir stedelike omstandighede en swaarkry. Mens sien die kuns oral. Die jeug van die townships eien dit vir hulle toe, nes hulle nóg 'n vorm van hip-hop, rapmusiek, hul eie gemaak het.
Iewers beskryf 'n kunstenaar die skeppingsproses só: "Dis beter om die wonderlike gees van die see vas te vang as om elke klein rimpel weer te gee." En hip-hop graffiti doen dit. Daar word ook gesê dat wat op die doek verskyn meer gebeurtenis as beeld behels. Mens voel dit eweneens by hip-hop graffiti aan. Tog sal die graffiti-beoefenaars jou gou laat verstaan dat die spontane, outomatiese en onderbewustelike impulse waarmee hulle werk, hul respons op alles om hulle, tog inspanning vereis.
Fernand Leger Museum, Biot, Frankryk
Dis 'n samesmelting van 'n doek van Jackson Pollock en een van Ferdnand Leger. En tog anders. 'n Nuwe vorm. En bevrydend. Geen wonder nie dat dit byval vind by die swart jeug omdat hulle hul ervaringswêreld daarmee kan weerspieël.
Hoe meer ons uit ons motors frons en die "vandalisme"afkeur, hoe meer vier graffiti-beoefenaars dit as selfuitdrukking, 'n stem teen alles wat verdruk. Dat 'n nuwe kunsvorm met agterdog bejeën word, is niks nuuts nie. Jare gelede het 'n intense man by die venster van die sanatorium waar hy opgeneem was, hom vergaap aan die sterre en dit die volgende dag geskilder – mal, warrelende kleure, ongewoon en anders – en daarmee die Westerse kuns bevry. Sy naam was Vincent van Gogh en in sy ganse lewe sou hy net twee skilderye verkoop.