Volgens oorlewering het die jongedogters egter nie op hulle laat wag nie: in Pretoria is spoedig 'n Jongedogtersvereniging met die naam, Thabita, gestig. Dit is vandag byna onbegryplik dat dit so 'n lang stryd was - waarvoor die plaaslike Gereformeerde kerkraad bowendien eers in 1923 toestemming moes gee - voordat die jongelingsvereniging omskep kon word in 'n jonge liedevereniging. Op die ou einde het daar slegs een voorwaarde oorgebly: Die jongedogters moes vir vergaderings deur die jongehere by hulle woonplekke opgelaai word en daarna weer veilig tuis besorg word. Die amptelike naam is ook na 'Jongeliedevereniging op Gereformeerde Grondslag Dient Elkander' verander. 'n Pluimpie vir die jongmense van destyds, omdat hulle met hierdie stap toe al die gelykwaardigheid van die twee geslagte erken het asook die noodsaaklikheid van Christelike lewensbeskoulike vorming vir albei geslagte.
Voordat verder deur die geskiedenis gestap word, eers nog 'n paar voorbeelde waaroor die debatte by Dient Elkander 'n eeu gelede gevoer is. Oor sommige van die onderwerpe sou 'n mens vandag nog kon debatteer - niks nuuts onder die son nie!. Op 05 Augustus 1915 het 'Is doodstraf wenslik, of is die afskaffing daarvan beter?' aan die orde gekom en 'Mag lede van die J.V. lid van die Vrymesselaars word?' (11 Augustus 1915).
Die verdere voetspore van die JV's word tot enkele bakens beperk. In April 1925 het die bestaande Transvaalse JV's in 'n Bond van JV's op Gg (Gereformeerde grondslag) in Transvaal verenig. In die daaropvolgende jaar (30 September 1926) het ook 'n Kaaplandse Bond tot stand gekom en op 20 April 1935 is 'n Vrystaatse Bond in die lewe geroep. Hierdie drie bonde het in 1940 in 'n Federale Raad vir die hele land verenig. Die Raad het egter om die een of ander rede binne 'n jaar ontbind. Eers in 1953 het daar weer uniale samewerking gekom, en nog later (1961) het die drie bonde 'n Federale Bond gesluit. In 1964 is daar ook in Natal 'n eie bond gebore.
Voordat een spesifieke JV se werksaamhede as 'n voorbeeld geneem word van aktiwiteite waarmee die JV's hulle na die totstandkoming van die verskillende Bonde besig gehou het, volg (puntsgewys en chronologies) 'n lysie van beskikbare, geraadpleegde bronne. Moontlike toekomstige navorsers sou daarvan gebruik kon maak indien hulle hierdie geskiedenis vollediger op skrif wil stel1:
In sy inleiding sê Venter dat die Suid-Afrikaanse JV's geskoei was op dié wat in 1888 in Nederland saamgekom het. Hy verwys ook na die reeds genoemde werk van Knoppers (1931-1932), waaraan hy heelwat ontleenhet.
Verder skryf hy dat die jongmense by 'n jeugbeweging self hulle doel bepaal. Die JV's se doel is volgens hom voorbereiding en die vorming van die jongmens vir sy toekomstige roeping en taak op alle terreine van die lewe. Hier word jongmense nie meer (soos in jeugsorg) voorberei nie. Hulle doen dit hier self. Dit is selfwerksaamheid, wat vir die jongmens in sy spesifieke lewensfase onontbeerlik en enig van aard is (Venter 1942:4).
Soos sal blyk, is die presiese verhouding tussen die kerk en die JV egter blykbaar nooit finaal opgeklaar nie. Aanvanklik (by 'n konferensie in 1917) het, volgens Venter, die kerklike jeugsorgbeginsel nog oorheers. Eers in 1925 het enkele JV's in Transvaal bymekaar gekom en die eerste Bond gestig (Venter 1942:50).
Van die verdere bronne wat die skrywer van hierdie artikel nog tot sy beskikking gehad het, volg nou 'n kursoriese oorsig:
Die Bondsblad en Die Bondsbode: Die skrywer besit nog 'n aantal uitgawes van Die Bondsblad uit die dertigerjare. Blykbaar was die blad eers (vanaf sy ontstaan in 1926) die orgaan van die Transvaalse Bond, en het dit eers later (vanaf 1940?) die amptelike publikasie van al vier bonde geword. Die naam is toe ook na Die Bondsbode verander. Dalk nog meer as al die reeds genoemde publikasies bied dit belangrike historiese gegewens oor dit wat die lede van die JV's gelees het en die verskillende aktiwiteite waarmee die JV's oor die land hulle destyds besig gehou het - oor die groot vormende krag wat 'n Christelike jeugbeweging kan hê2.
Die volgende publikasie behandel nie die JV-geskiedenis nie. As 'n omvattende handleiding (soortgelyk aan Venter 1942) vir alle JV-werk, bied dit egter 'n goeie beeld van wat die JV-werk destyds alles behels het. Dit is 'n bundel onder redaksie van Van Maarleveld en Van der Walt (1964) met die titel, Dit is die JV! Stippellyne by die JV-werk. Dit handel oor die doel en grondslag van die JV, die wapens en motto's van drie Bonde, die plaaslike JV se organisasie, vergaderings en programme, die organisasie van afdelings en die bond, jeugkampe asook 'n handleiding vir Junior (skoolgaande) JV's.
Die belangrikste oogmerk van hierdie ondersoek is om vas te stel presies wat die JV's se aktiwiteite destyds ingehou het. Dit stel 'n mens in staat om die vormende waarde van hierdie jeugwerk te bepaal en dit mag dan help met 'n antwoord op die belangrike vraag wat sover reeds verskeie kere opgeduik het, naamlik of so 'n jeugbeweging ook 'n eie bestaansreg het.
Die leser word genooi om saam na die sestigerjare terug te stap. Vyftig jaar na JV Dient Elkander (1915) het tye en omstandighede verander en dus ook die dinge wat destyds vir die jongmense van JV Gideon aktueel was. Vandag, weer 'n halwe eeu later, klink baie van die onderwerpe waarmee die jeug hulle destyds besig gehou het, weer antikwaries. Nogtans is dit duidelik dat daar by jongmense 'n wesenlike behoefte bestaan het om sääm oor eietydse vraagstukke te besin om daardeur hulle eie lewenskoers te kan bepaal.
Behalwe boekbesprekings het die volgende onderwerpe onder andere ook aan die orde gekom: Die godsdienste van die wêreld; Die verhouding tussen jongman en -dame (altyd aktueel); en Wat met die mens by die dood gebeur. Die jaar se werksaamhede is met speletjies, 'n vleisbraai en daarna 'n filmvertoning in die eerste Gereformeerde Kerkie op Potchefstroom (vandag 'n historiese monument) afgesluit.
Ook die program van die eerste semester van 1960 het 'n wye verskeidenheid onderwerpe op kerklike, sosiale en politieke terrein gebied. Voorbeelde hiervan is oor sendingwerk, sektes, alkoholisme en doodstraf, 'n debat oor die vraag of die moderne mens te besig is, oor die natuurwetenskappe, oor wat sal gebeur wanneer Suid-Afrika 'n Republiek word,oor groot volksfigure soos die staatsman Paul Kruger, die beeldhouer Coert Steynberg en die digter NP van Wyk Louw. Die jongste uitgawe van Die Bondsbode of een of ander belangrike boek is ook gereeld bespreek.
Ander fasette wat gedurende die tweede helfte van hierdie jaar opgeduik het, was kort toesprake oor die moderne beeldende en literêre kunste en musiek, 'n gespreksreeks oor wêreldgebeure, 'n besoek aan die plaaslike KJV (die Kerkjeugvereniging van die NG Kerk), nuusflitse oor die jeugaksies in Nederland en die VSA, gesprekke oor die omgang tussen die twee geslagte jongmense, die Christelike huisgesin en nog 'n leierskamp op JV-eiland (3-5 Sept.).
In 1960 het JV Gideon Die twisappel, 'n blyspel van W.A. de Klerk, op die planke gebring - nie net op Potchefstroom nie, maar ook in Johannesburg en Pretoria. Al die akteurs was lede van JV Gideon. 'n Jaar later (1961) het 'n tweede toneelopvoering, Die wildsboudjie, 'n blyspel van Fritz Steyn, gevolg.
Uit die program vir 1961 blyk verder hoe belangrik gedrukte handleidings vir die JV-werk was. Op die spyskaart was daar dikwels 'n onderwerp uit My roeping 1 of uit My roeping 2, en later uit Meetsnoere vir die jeug.
Gedurende die apartheidsjare (op 08-09-1961) het ds. Simon Seadira, 'n swart predikant, die JV toegespreek. Die JV-lede het in 1962 'n vroeë mis by die plaaslike Rooms-Katolieke Kerk bygewoon - natuurlik met 'n bespreking daarna. Daar was ook 'n diens by die plaaslike swart Gereformeerde Gemeente van Ikageng op die program en 'n vraebus waarin lede hulle vrae kon plaas met die oog op moontlike onderwerpe vir bespreking.
Onderwerpe wat vandag nog net so aktueel is, het ook op die program verskyn soos die bedreiging van die (radikaler) Islam. Verder is daar deurentyd oor die JV se eie doel en werkswyse besin om meer jongmense te betrek en die werk effektiewer te kan doen. Dit blyk verder dat die JV nie bloot 'n serebrale vereniging was wat net vir die 'intellektueel' voedsel verskaf het nie. Daar was ook byeenkomste (meestal in die aande) vir speletjies, plate luister (daar was nog nie CD's nie), pannekoek bak, sang, vasvra, besoeke aan en van ander JV's en veldpieknieks.
Aan die einde van hierdie oorsig oor JV Gideon se aktiwiteite oor 'n periode van drie jaar (1959-1961) kan die volgende konklusies gemaak word.
Soos duidelik uit al die werksaamhede blyk, is vele fasette van jongmenswees geslyp, naamlik die fisies-biotiese (bv. verskillende soorte ontspanning en sport); die emosionele (in die vorming van die onderlinge verhoudings tussen die twee geslagte en mense van verskillende geaardhede, of die hantering van eie spanning om byvoorbeeld 'n lesing te kon aanbied); die logiese (om denkend oor vraagstukke van allerlei aard te besin); die linguale (om 'n mens se gedagtes duidelik te kan verwoord); die sosiale (wat voortdurende onderlinge samewerking vereis het); 'n historiese besef (deur bv. kennis te neem van belangrike figure en gebeurtenisse uit die verlede); die ekonomiese kant (om behalwe vir ledegeld ook vir groter uitgawes te beplan en daarvoor te werk); die estetiese (o.a. die bespreking van verskillende kunsvorms, asook toneelopvoerings); die juridiese faset (bv. deur lesings oor onpartydige geregtigheid in 'n tyd van apartheid); die morele (in verskeie onderwerpe oor die verhouding tussen die twee geslagte); ook 'n verdieping van die eie geloofslewe (deur o.a. gesamentlike Skrifstudie en sang).
Tweedens was die vorming intensief. Elke lid het 'n geleentheid gekry om op die een of ander wyse met 'n eie bydrae 'n 'vuurdoop' te ondergaan of 'n ander verantwoordelikheid te aanvaar.
In die derde plek het 'n buitestander net by uitsondering op die program verskyn. Bereidwillige lede het die geleentheid gekry om deur selfstandige nadenke, die raadpleging van bronne en vakkundiges, 'n Bybelstudieonderwerp of ander lesing aan te bied. Daarbenewens het die verskeidenheid ander verantwoordelikhede aan alle lede die geleenthede gebied om hulle talente te ontwikkel.
Vierdens was die program gebalanseerd in dié sin dat dit nie net vir serebrale, verstandelike vorming gesorg is nie, maar ook vir die sosiale en ander fasette van menswees. Daar is byvoorbeeld lewenslange geesgenootlike vriendskapsbande gesmee. Natuurlik is ook vir die amoreuse gesorg - baie lede het destyds hulle toekomstige lewensmaats by die JV ontmoet.
Na die gevallestudie oor 'n spesifieke JV, word vervolgens die werk van die Bond van JV's vir die hele destydse Transvaal vlugtig bekyk.4 Dit het veel meer ingehou (o.a. leiding, voorligting en 'n jaarlikse kongres tydens die Paasnaweek), maar dit word kortheidshalwe hier net tot twee belangrike fasette beperk, naamlik leierskampe en publikasies.
Omdat die Bond van Transvaal (en ook die ander Bonde) besef het dat 'n vereniging soos die JV slegs met 'n goed toegeruste en geïnspireerde leierskorps kan floreer, is vroeg al leierskampe vir JV-bestuurslede aangebied. Vanaf die middel van die vyftigerjare het die Transvaalse Bond leierskampe op Sondagseiland (tot JV-Eiland herdoop) in die middel van die Vaalrivier naby Parys (gewoonlik gedurende die destydse langnaweek aan die begin van September) begin aanbied. Hierdie kampe het so gewild geword dat, na die sesde kamp op die eiland, afsonderlike kampe vir ander streke in Transvaal gereël moes word.
Die vormingswerk tydens sulke kampe was egter nie tot organisatoriese sake beperk nie. Die Christelike, lewensbeskoulike vorming van die JV-leiers het ook die nodige aandag ontvang. Dit blyk uit die inhoud van die volgende publikasies wat na afloop van die verskillende kampe verskyn het en dus ook vir 'n wyer leserskring as bloot die kampgangers beskikbaar gestel is.
Die laaste uitgawe (nr. 3) in die Perspektief-reeks (Van der Walt 1965b) het in 1965 die lig gesien. Hierdie bundel bied, anders as sommige van die voriges, meer prinsipiële stof oor 'n Calvinistiese lewensvisie en die implikasies daarvan vir die verskillende lewensterreine.
Sowel op die plaaslike JV-vlak as in wyer verbande is die skrywer nie netself deur die JV gevorm nie, maar hy kon ook die besondere slypingsproses van sy medejongmense van naby waarneem. Sy persoonlike indruk is dat dit op verskeie vlakke plaasgevind het.
Die nuutste navorsing wys selfs daarop dat die adolessensiejare deesdae (veral in die westerse wêreld) langer duur as in die verlede. Die Christelike psigiater, Van Belle (2012) onderskei daarom 'n nuwe lewensfase, ontluikende volwassenheid, tussen die adolessensie en volwassenheid. Twenge (2006) beskryf hierdie periode in detail. Albei toon aan dat wat gedurende hierdie soekende seisoen van die lewe gebeur, van deurslaggewende betekenis vir die res van 'n mens se lewe kan wees.
Soos uit Van Wyk (1975) blyk, het die Transvaalse Bond 'n besondere hoogtepunt bereik, toe dit tydens 'n kongres op Potchefstroom gedurende die Paasnaweek van 1975 sy vyftigjarige bestaan kon vier.
Dieselfde bundel bevat egter alreeds 'n voorbode van wat binne 'n dekade sou gebeur. Van Wyk (1975:6) verwys na die standpunt van die GKSA dat die JV 'n kerkie binne 'n kerk wou wees - presies wat die JV's self nie wou wees nie.
Slegs tien jaar later (GKSA 1985:519-520) het 'n ramp die hele JV-beweging getref. Die eeu lange onsekerheid oor die verhouding tussen die Gereformeerde Kerke en die JV-beweging het tot 'n punt gekom. By die daaropvolgende sinode (GKSA 1988:796-803) is besluit om die JV met die kerklike jeugsorg van elke afsonderlike gemeente te vervang.
By 'n vroeëre sinodebesluit oor 'n georganiseerde vroue-organisasie het dieselfde problematiek heel waarskynlik 'n rol gespeel en die antwoord daarop het moontlik 'n presedent geskep waarvolgens die JV-saak later gehanteer is. Die verloop daarvan word daarom eers kortliks hier weergegee (vir die geskiedenis van die Gereformeerde Susters-organisasies vanaf 1918, vgl. Van der Merwe & Venter 1963:8, 9).
Die sinodes van 1949, 1952 en 1955 het breedvoerig oor die voortbestaan van die Gereformeerde Sustersvereniging as vereniging gedebatteer. 'n Kommissie van die sinode het by die sinode van 1949 aanbeveel dat so 'n vereniging haar oop kerklike belydenisgrondslag mag stel en (as selfstandige liggaam) in vrywillige verband met die kerk kan tree. Die sinode self het egter besluit dat die susters alleen onder toesig van die plaaslike kerk mag funksioneer. Die sinode van 1952 het hierdie besluit herbevestig, naamlik dat die susters nie 'n onafhanklike vereniging met 'n eie statute en bestuur mag hê nie.
By die sinode van 1958 het daar egter verskillende beswaarskrifte teen genoemde besluit en sy implikasies gedien. Die besluit het volgens die beswaardes (onbedoeld) daartoe gelei dat die GKSA in Roomse vaarwaters beland waarvolgens die kerk die hele lewe sou oorkoepel. Die roeping van vrouelidmate (en elke ander lidmaat) strek volgens die amp van die gelowige verder as die kerk as instituut. Vroue behoort dus self eie inisiatief te kan neem om 'n vereniging met 'n eie gesagstruktuur te bestuur.
Die kommissie wat die beswaarskrifte gehanteer en die sinode moes adviseer, het egter aanbeveel dat 'n selfstandige vroue-aksie nie in ooreenstemming met die belydenis en die kerkorde is nie, sodat die sinodebesluit 'dat die beginsel dat op kerklike erf geen verenigings bestaansreg het nie, onverswak gehandhaaf word' (GKSA 1958:288; 1961:453-454).Die implikasies was egter nie duidelik nie, sodat ook die Partikuliere Sinode van Wes-Transvaal later by die sinode vir 'n nadere verduideliking gevra het (vgl. ook Anon. 1964).
Die Gereformeerde susters het hierdie besluit intussen sodanig verstaan dat daar binne die kerk geen verenigings mag bestaan nie (dan word dit 'kerkies in die kerk'), maar buite die kerk mag dit wel bestaan. Daarom het hulle besluit om in ooreenstemming met die sinodebesluit, die Gereformeerde Susters-Oranisasie (GSO) te organiseer as 'n organisasie buite die kerk, maar steeds in 'n goeie verhouding met die plaaslike kerk (Van der Merwe & Venter 1963). Hulle wou op 'n veel breër terrein as net die kerklike werk en hulle amp as gelowiges op die verskillende lewensterreine uitleef. By die 1964-sinode het hulle 'n brief, vergesel van 'n konsepstatute en reglement ingedien met die versoek dat dit goedgekeur word. In die lig van die sinodebesluit van 1958 het die sinode egter nie daaraan gevolg gegee nie.
Te midde van die onduidelikheid het die kerkraad van die Gereformeerde Kerk Potchefstroom-Noord intussen goeie prinsipiële leiding aan sy susters verskaf oor 'n te stigte, selfstandige Christelike Vrouevereniging naas die kerk, maar wat terselfdertyd nie die taak van die susters binne die kerk ophef nie. Daardie leiding is ook in die blad van die GSO gepubliseer (Taljaard 1963).
Die sinode het die 1958-besluit egter anders as die susters verstaan. Daarom het hy die bestaan van die GSO nie goedgekeur nie - ongeag of dit binne of buite die kerklike instituut wou funksioneer. Hierdie selfde verwarring het uiteindelik ook tot die ondergang van 'n selfstandige Gereformeerde jeugbeweging gelei. Daarop word nou kortliks gelet.
Omdat dit so 'n ingrypende besluit was, nie net vir die reeds honderdjarige JV-beweging nie, maar ook vir die GKSA, word die agtergrond en aanloop tot die finale besluit van 1988 hier kortliks weergegee. Die breedvoerige rapport van die Deputate vir Jeugsorg by die 1985-sinode (GKSA 1985:486-522) dien as bron. Die onderstaande aspekte word daarin vermeld.
Daarin word vermeld dat die deputate met die voorsitter van een van die JV-bonde 'n gesprek gehad het oor die vraag:
'In watter mate word die JV se aktiwiteite as genoegsame kerklike versorging of as bykomende kerklike versorging van die kerkjeug gesien?' Die JV is 'n selfstandige Christelike vereniging wat naas die plaaslike kerk funksioneer en mag nie as iets kerkliks beskou word nie. Daarom mag die plaaslike kerke ook nie hulle verantwoordelikheid om die jeug op te voed op 'n nie-kerklike vereniging afskuif nie. Die praktiese situasie is egter dat daar nie in al die gemeentes 'n JV bestaan nie. Waar 'n JV wel bestaan, beskou die kerkrade dit gewoonlik as genoegsame aandag aan die kerkjeug (vgl. GKSA 1985:508).
Tot sover kan 'n mens alleen waardering hê vir hierdie rapport met sy groot klem op die belangrikheid van kerklike jeugsorg. Die huidige lesers sal egter verbaas staan oor die gevolgtrekkings wat daaruit gemaak is (GKSA 1985:508).
Indien kerkrade vanaf die begin af die versorging van die kerklike jeug as 'n eiesoortige bedieningsvlak gesien het en die kerklike jeug as 'n groep daadwerklik versorg het, sou daar nie 'n behoefte vir die bestaan van die JV gewees het nie [kursivering bygevoeg].
Die JV het in die verlede op besondere wyse die versorging van die jeug behartig, maar nou moet kerkrade hulle jeugsorg selfstandig doen. Op hierdie wyse behoort die JV as vereniging in die versorging van die kerkjeug deur die aktiewe bediening van die kerkrade vervang te word [kursivering bygevoeg].
Heelwat vrae sou hieroor gestel kon word. Hoe klop dit byvoorbeeld dat daar aan die een kant net die grootste waardering is vir wat die JV's 'n eeu lank vir die soms verwaarloosde kerkjeug beteken het, maar aan die ander kant moet hierdie werk nou gestaak word? So 'n besluit kan moontlik verklaar word indien 'n mens sou aanneem dat die deputate onbewus was van die duidelike verskil (volgens 'n reformatoriese samelewingsvisie) tussen kerklike jeugsorg en die eiesoortige werk van 'n selfstandige reformatoriese jeugbeweging soos die JV. Die feit dat die kerk sy eie verpligtings teenoor sy jong lidmate wou nakom, impliseer geensins dat dit hulle sou verplig om 'n Christelike jongmensvereniging op te skort nie. Die rapport bied ook geen motivering waarom dit noodwendig moes gebeur nie.
Uit die volgende kort rapport van die Deputate vir Jeugsorg (GKSA 1988:796-803) word die verdere verloop duidelik. Die deputate het gerapporteer dat daar ook gesprekke met van die ander JV-bonde gevoer is en dat hulle oorreed is om die besluit te aanvaar dat die JV's nie 'n eie bestaanreg sou hê nie. (Die Hoëveldse Bond van JV's is bv. reeds in Maart 1987 ontbind.)
Blykbaar was die JV's egter tog nie heeltemal oortuig dat dit die regte stap was nie, want in die rapport staan ook:
Indien die kerke jeugsorg tot sy volle konsekwensies deurvoer en dit bied wat die JV tans aan sy lede bied [kursivering bygevoeg] en dit kan geleenthede skep vir koördinering, opleiding en onderlinge skakeling, sal die behoefte aan 'n JV as aparte vereniging verdwyn. Intussen gaan die Bonde voort in afwagting van 'n groter konkretisering van kerklike jeugsorg - veral in groepsverband5.
Vir die sinode was die terminering van die JV egter 'n voldonge feit. Sy deputate het ten slotte die opdrag gekry om kerkrade van inligting te voorsien 'om die oorgang van die JV-bedeling na kerklike jeugsorg te vergemaklik' (GKSA 1988:802).
Die Sinode neem kennis van die brief wat die Deputate vir Jeugsorg aan kerkrade gerig het waarin gestel word 'dat die Sinode die oorgang nä die JV-bedeling as 'n geleidelike oorgang sien en dat dit eerder moet geskied langs die weg van die aktivering van kerklike jeugsorg, as dat dit 'n doelgerigte teenkanting teen die JV moet wees'. (bl. 458) [kursivering bygevoeg]
Vanaf die ontstaan van die JV tot by sy einde is die verwarring oor die bestaan al dan nie van 'n Christelike vereniging op gereformeerde grondslag buite die kerk dus nooit opgeklaar nie.
Die vraag waarvoor die geskiedenis 'n mens stel, is of die huidige situasie eenvoudig aanvaar moet word of - met die oog op die toekoms - verdere besinning daaroor belangrik is. Die skrywer verkies laasgenoemde. Aangesien die sinode nie 'n duidelike motivering gebied het waarom die JV's getermineer behoort te word nie, word vragenderwys vervolgens vyf moontlikhede ondersoek waarom dit moontlik kon gebeur het.
Eerstens is 'n jeugaksie, soos dié wat van die JV's uitgegaan het, iets uit die jeug, in beheer van die jongmense en spesifiek vir hulle leeftyd en behoeftes bedoel. Kerklike jeugsorg gaan uit van die kerk, 'n kerkraad en veral die dominee. Hoeveel ruimte bestaan daar vir die eie inisiatief en die ontwikkeling van leierskap by die jongmense self? As gevolg van generasiegapings mag dit wat aangebied word, ook vir die jongmense aan aktualiteit te kort skiet.
Ongelukkig is dit juis op die breë terrein van die daaglikse lewe waar jeugsorg se vormende invloed in vergelyking met 'n jeugaksie versmal is. Die JV's se amptelike doel was immers om die jeug die geleentheid te bied om hulle onderling in alles te oefen wat tot die vorming kan bydra wat hulle nodig het om hulle roeping in die koninkryk van God te vervul (vgl. 'Doelstellings' hierbo).
Uit ''n Herhaling van die geskiedenis' en 'Die agtergrond van die finale besluit van die sinode oor die JV' wil dit lyk asof kerke dalk 'n bietjie jaloers op 'n volwasse vroueaksie en 'n selfstandige jeugaksie was. Daaragter mag egter 'n dieper rede skuil, naamlik die verkeerde idee dat die omvattende koninkryk van God en alles wat Christelik is tot die kerk beperk is en dat die kerk gevolglik daaroor toesig moet hê. Selfstandige Christelike inisiatief buite die kerk is waarskynlik daarom nie verwelkom nie.
Die vroulike lidmate en die jongmense wou egter nie in kompetisie met die kerk tree nie, maar aanvullend hulle eie roeping vervul. Indien daar dalk gereken is dat die JV's die jongmense van die kerk sou vervreem, was dit 'n foutiewe gedagte. Die JV het onder andere die jeug aangemoedig om meelewende kerklidmate te wees.
Vervolgens kan die vraag dus gestel word of so 'n sinodebesluit nie prinsipieel verkeerd was nie. Soos reeds genoem, het jeugsorg (deur die gesin, skool, kerk, ens.) sowel as 'n jeugbeweging 'n eie bestaansreg. Dit is nie tipies van 'n reformatoriese lewensvisie en samelewingsbeskouing om te redeneer dat alles wat met Christelikheid te make het onder die kerk se toesig en beheer moet wees nie. Met so 'n redenasie sluit 'n mens, soos reeds gesê, God se koninkryk op binne die kerkmure. Christelike aksies buite die kerk moet eerder gestimuleer as gesmoor word.
Ook die argument dat die JV onder kerklike toesig sou hoort omdat dit op 'n Gereformeerde grondslag wil staan, hou volgens dieselfde samelewingsbeskouing nie water nie. Om op 'n reformatoriese belydenis of credo te werk, is die voorreg van enige Christelike organisasie of instelling met 'n gereformeerde oriëntasie en behoort nie as die monopolie van 'n kerk alleen beskou te word nie.
Die gesin, skool, kerk, en so meer kan 'n Christelike lewensvisie en -wandel aan die jongmense oordra, maar hulle moet dit self verwerk en hulle eie maak. Tipies van hierdie belangrike adolessente lewensfase is immers die begeerte om sake selfstandig en krities te oordink en tot 'n eie oordeel te kom (vgl. 'Van kardinale belang').
Firet en Van Riessen (1960) het destyds al daarop gewys dat die onvervangbare waarde van jeugwerk juis daarin bestaan dat dit in groepsverband, deur selfbestuur en selfwerksaamheid plaasvind en só 'n unieke vormingswyse is wat deur geen ander instansie gebied kan word nie. Jeugwerk mag nie met kategetiese onderwys of kerklike jeugsorg verwar of vereenselwig word nie.
'n Verkenning soos hierdie artikel kan as 'n korreksie vir sodanige gebrek aan historiese insig dien. Die inligting kan by vele voormalige JV-lede getoets word en steeds sal die reaksie ongeveer dieselfde wees, naamlik dat sodanige lede besonder dankbaar is vir die breë vorming wat hulle as jongmense in die JV ontvang het.
Die getuienis van 'n paar senior burgers wat oud JV-lede is, dien as voorbeeld wanneer hulle onder andere skryf: Die JV leef tog nog! (Botha 2014):
Verskeie leiers in die kerklike lewe, die onderwys en die akademie, in die sakewêreld, in die lands- en provinsiale regerings tot op kabinetsvlak en op talle ander lewensterreine, was manne en vroue wat die eerste keer in hulle lewe juis in 'n JV-vergadering of tydens 'n kongres 'n lesing gelewer of 'n beskrywingspunt toegelig het. (bl. 37)
Die volgende anonieme stelling kan ook in die geval van die JV's bevestig word, naamlik: Indien 'n mens vir slegs een jaar beplan, saai dan koring wat jy binne 'n paar maande kan oes. Indien jy vir tien jaar beplan, plant dan bome. Maar as jy vir 'n leeftyd wil beplan en belê, vorm dan jongmense.
Om veral twee redes is die huidige skrywer nie daartoe in staat nie. Eerstens was hy nie persoonlik daarby betrokke nie, sodat hy nie eerstehandse kennis daaroor beskik nie. Tweedens wil dit voorkom asof daar ook oor hierdie werk min bronne vir navorsing beskikbaar is. Behalwe die gereelde driejaarliks Rapporte van die Jeugdeputate (vgl. GKSA 2015a), bestaan daar min ander materiaal (vgl. Breed 2009). Daar bestaan egter ander moontlikhede vir verdere navorsing soos vraelyste wat aan die jong lidmate van gemeentes gegee kan word (vgl. Nel & Van der Westhuizen 2015).
Die skrywer gaan van die veronderstelling uit dat jeugwerk, soos dié van die destydse JV's en kerklike jeugsorg twee verskillende sake is. Hoewel hulle nie waterdig van mekaar geskei kan word nie, behoort hulle tog duidelik onderskei te word. Albei is noodsaaklik vir die vorming van jong gelowiges, maar elkeen kan 'n eie, unieke bydrae daartoe lewer.
Seuns word in die Bybel as skerp pyle (Ps 127:3, 4) beskryf. Watter jeugaksie bestaan daar om hierdie pyle met 'n duidelike, Christelike lewensvisie op te skerp? Dogters word met die sierlike, stewige hoekpilare van 'n paleis vergelyk (Ps 144:12). Hoe kan hulle in die relativistiese tye waarin ons vandag lewe, vas bly staan sonder 'n stewige lewensen wêreldbeskouing wat op die fondament van God se openbaring gegrondves is?
Die JV's van die verlede was 'n duidelike voorbeeld van presies so 'n inisiatief (vgl. Van der Walt 1993; 2007b). Hierdie verkenning is dus nie primêr oor die verlede geskryf nie, maar ook met die oog op die toekoms.
Die GKSA se pas afgelope sinode het 'n ingrypende en omvattende omkeerstrategie aanvaar (vgl. GKSA 2015b). Mag hierdie ontwaking - soos met die Réveil gedurende die negentiende eeu - ook vernuwing buite die kerke impliseer, sodat iets soortgelyks as die destydse JV's weer, maar in die een-en-twintigste-eeuse 'klere en kleure', uit die as van die verlede opstaan.