Lewe tot 1518Wysig
Tydens voorbereiding vir lesings oor Paulus se brief aan die Romeine, het hy diep onder die indruk gekom van Romeine 1:16- 17, waarin Paulus sê dat alle mense deur geloof gered kan word. Tot dusver was God vir Luther 'n veeleisende en veroordelende regter, en daarom het hy gedurig introspeksie gedoen en gebuk gegaan onder skuldgevoelens oor sy sondigheid.
Nou het hy egter deur Paulus tot die slotsom gekom dat God 'n genadige Vader was wat aan alle gelowige mense verlossing beloof het. Hierdie Skrifgedeelte het die sleutel tot sy latere teologiese siening geword en was dus van groot betekenis in die Hervorming. Luther het veral bekendheid verwerf as gevolg van sy uitsprake oor die aflaatbriewe. Volgens die Rooms-Katolieke Kerk van daardie tyd kon mense hul boetedoening in die vaevuur na die dood verkort deur 'n goeie lewe te lei.
As iemand dus 'n goeie daad verrig het, het die kerk telkens 'n aflaatbrief, wat 'n kwytskelding van straf was, aan hom verkoop. Die aflaatstelsel het hom tot velerlei wanpraktyke geleen. So is daar byvoorbeeld in die tyd van pous Leo X (die vroeë 16e eeu) oënskynlik geld vir die bou van die St. Pieterskerk in Rome ingesamel.
Ontwikkelings vanaf 1518Wysig
Op 15 Junie 1519 het die pouslike bul Exsurge Domine verskyn, waarin die pous Luther met ekskommunikasie gedreig het as hy nie sy stellings herroep nie. Luther het met drie geskrifte hierop gereageer. Die eerste, An den christlichen Adel deutscher Nation ("Adres aan die Christelike adel van die Duitse volk"), was vir die nie-geestelike leiers bedoel. Die tweede geskrif, De captivitate Babylonica ecclesiae praeludium ("Oor die Babiloniese gevangenskap van die kerk"), wat hy vir geleerdes geskryf het, het 'n geestelike revolusie veroorsaak omdat die sewe sakramente tot slegs drie, naamlik die Doop, Nagmaal en Boetedoening, verminder is. Von der Freiheit eines Christenmenschen ("Oor die vryheid van 'n Christen") het verlossing deur geloof verduidelik.
Luther se vriende het hom ten sterkste afgeraai om na Worms te gaan. Hy het egter onder geleiding van 'n kavalkade van Duitse ridders vertrek, en in Worms is hy tot ergernis van sy vyande deur groot skares begroet. In April 1521 het Luther voor die vyandiggesinde keiser Karel V verskyn, sy geskrifte as Bybels geregverdig verdedig, en geweier om enigiets daarvan te herroep,. Dit was by dié geleentheid dat Luther sy betoog met die nou bekende woorde sou afgesluit het: "Hier staan ek - ek kan nie anders nie! God help my! Amen."
Uit die Hervormingsoogpunt was dit belangrik dat hy die Bybel in hierdie stadium vanuit die oorspronklike Grieks in Duits begin vertaal het. In 1522 het hy die Nuwe Testament en in 1534 die Ou Testament voltooi. Hoewel hy van medeskrywers soos Melanchton gebruik gemaak het, het die werk regstreeks onder sy leiding geskied. In Maart 1522 het Luther na Wittenberg teruggekeer omdat sekere radikale elemente wat die Hervorming met alle geweld vinniger wou laat verloop, oproer veroorsaak het deur onder meer geweldpleging in die strate en kerke. Luther het sy lesings hervat en
n veral teen onrus en geweld gepreek, omdat hy oortuig was dat hervorming deur die Woord van God moes plaasvind. Nie slegs die Rooms-Katolieke nie, maar ook die Schwarmer (fanatiese hervormers), het by Luther groot kommer gewek, In 1524 het boere-opstande in die Swartwoud uitgebreek, en in Mei 1525 het Luther na aanleiding daarvan die Ermahnung zum Frieden ("Vermaning tot vrede") geskryf, waarin hy met die Swabiese boere se griewe gesimpatiseer het, maar die opstand as 'n sogenaamde "Christelike rebellie" verwerp het.
Sowat 'n jaar nadat Luther sy monnikskleed neergelê het op 13 Junie 1525, is hy met die eertydse non, Katharina von Bora (1499-1552), getroud. Die jaar 1525 was om verskillende redes 'n baie belangrike jaar in Luther se lewe. Op 5 Mei het sy beskermheer, keurvors Frederik van Sakse, gesterf. Die Slag van Frankenhuisen het 'n einde gemaak aan die boere-opstande, terwyl die ekstremistiese leier Thomas Münzer (1 489?-1525) gevange geneem en tereggestel is. In dieselfde jaar het Luther, wat geglo het dat die mens se wil aan die van God onderworpe is, hom finaal losgemaak van die humanis Erasmus, wat die vrye wil van die mens verdedig het.
Luther het in 1525 in sy boek De servo arbitrio ("Die slaafse wil") verduidelik dat die mens in die alledaagse lewe wel vryheid van keuse het, maar dat, sodra dit by ewige verlossing kom, die mens op God se genade moet staatmaak. Die Ryksdag van Speyer (1526) is as gevolg van 'n verwagte Turkse inval uitgestel. Hoewel Karel V, keiser van die Duitse Ryk, baie teen die hervormers gekant was, is sy aandag deur buitelandse politiek in beslag geneem en kon hy nie veeI aandag aan binnelandse sake skenk nie. In 1528 het Luther sy opvattings oor die Nagmaal in sy eie handskrif opgeteken.
Volgens hom moes die sakramente 'n integrale deel van die erediens uitmaak en nie los daarvan staan soos dit by die Rooms-Katolieke Kerk in die liturgiese handel die gebruik was nie. Ook by die interpretasie van die Nagmaal as Goddelike teken aan die mens, het Luther van die kerkgeleerde Zwingli verskil, veral wat Zwingli se uitspraak ten opsigte van die twee nature van Christus betref. Na die Tweede Ryksdag van Speyer (1529) was dit duidelik dat Luther se kerkhervorming 'n politieke geskil geword het.
Die Rooms-Katolieke vorste wou die ou geloof behou, terwyl die vorste wat deur Luther geïnspireer was, sy leerstellings wou bevorder. Van 1 tot 4 Oktober 1529 het die sogenaamde godsdiensgesprek tussen Luther en Zwingli in Marburg plaasgevind, maar hulle kon nie 'n ooreenkoms oor die Nagmaal as sakrament bereik nie. In dieselfde jaar het Luther se Grosser Katechismus ("Groot Kategismus") verskyn.
Eers in 1530 kon Karel V hom weer wend tot die binnelandse sake van sy ryk, insluitende die probleme wat die opkomende Protestantisme veroorsaak het.
Invloed op die Duitse taalWysig
Luther het 'n groot invloed op die Duitse taal en letterkunde uitgeoefen. Van sy talryke publikasies het hy die meeste in sy moedertaal, Duits, geskryf en nie in Latyn nie, soos die gebruik in daardie tyd was. Sy werk was dus vir almal toeganklik en kon, danksy die pas ontdekte boekdrukkuns, wyd versprei word.
Sy belangrikste bydrae tot die Duitse taal was die vertaling van die Bybel, waarvoor hy die Saksiese kanselarytaal (ingewikkelde amptelike taal) as basis gebruik het.
('n Kantor in die Duitse Protestantse kerk is iemand wat met die leiding van die kerkmusiek in die algemeen belas was.) Luther het in sy leeftyd sowat 40 liedere geskryf, waarvan party vertalings van Latynse liedere was. Ander was oorspronklike werke en soms het hy self die melodieë gekomponeer, soos in 'Ein' feste Burg ist unser Gott (" 'n Vaste burg is onse God", in Afrikaans bekend as Psalm 46 "God is 'n toevlug in die nood"). In die geval van liedere soos Vom Himmel hoch, da komm ich her ("Vanuit die hoë hemel daal ek neer", die melodie van Psalm 104 in die nuwe Afrikaanse Psalm- en Gesangboek), het hy van bekende volkswysies gebruik gemaak. Ander bekende Psalms wat van Lutherse oorsprong is, is Psalms 28, 64, en 82. Luther se versamelde werke is uitgegee in die sogenaamde "Weimarer Ausgabe", wat meestal as W.A. afgekort word.
Die Woord van God het die basis vir Luther se teologie gevorm. Hy het geglo dat die mens nie deur sy goeie werke gered kan word nie (Rooms-Katolieke leer), maar alleen deur geloof (sola fide) en hy het hierdie stellings gestaaf aan die hand van Paulus se brief aan die Romeine, veral Romeine 3:28: "Ons neem dus aan dat die mens geregverdig word deur die geloof, sonder die werke van die wet." Christus se kruisdood was vir hom die basis van geloof (sy theologia crucis).
Luther het 'n skeiding tussen die Kerk en die Staat bepleit. Die Kerk het tot die geestelike en die Staat tot die wêreldryk behoort. Toe die Turke Wenen in 1529 beleer, het Luther gesê dat God die Christendom deur middel van die Turke oor sy afvalligheid wou bestraf. Om teen die Turke te stry, sou beteken om teen God te stry. Die Kerk en die pous (geestelike ryk) kon die mense om dié rede nie tot oorlog teen die Turke oproep nie, maar slegs tot boetedoening en gebed.
Die keiser (wêreldryk) het daarenteen wel die reg gehad om sy onderdane teen oorheersing te beskerm, maar hy kon hom nie die reg toeëien om dit te doen onder die voorwendsel dat hy die Christendom beskerm nie. Luther het dus die skeiding van Kerk en Staat bepleit, hoewel hy geglo het dat albei instellings van God was. Toe Luther begin skryf oor aangeleenthede binne die Rooms-Katolieke Kerk wat hom gehinder het, was sy bedoeling nooit dat daar tweespalt in die Kerk moes kom nie.