FW de Klerk Foundation - ARTIKEL: 75 JAAR NA DIE EINDE VAN DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG: DEEL I 1945 -1994
/ARTIKEL: 75 JAAR NA DIE EINDE VAN DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG: DEEL I 1945 -1994
ARTIKEL: 75 JAAR NA DIE EINDE VAN DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG: DEEL I 1945 -1994
Die 75 jaar sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog in Europa was die merkwaardigste tydperk in die geskiedenis van die mens. Hulle het ondenkbare ekonomiese groei; 'n ontploffing in tegnologie; en 'n enorme uitbreiding van ons begrip van die heelal, van die lewe en van onsself ervaar. Die menslike toestand het vinniger verbeter as op enige tydstip in die geskiedenis - hetsy gemeet aan ekonomiese welstand, lang lewe, opvoeding of vryheid.
Dit het ook Suid-Afrika heeltemal verander.
Aan die einde van die oorlog is wit Suid-Afrikaners deur die internasionale gemeenskap bloot beskou as 'n ander komponent van die Britse Statebond, saam met die ander dominiums van Kanada, Australië en Nieu-Seeland. In albei wêreldoorloë het Suid-Afrikaanse magte saam met ander troepe in die Westelike Woestyn en Europa geveg. Jan Smuts was een van die mees eerbiedige leiers in die oorwinnende bondgenootskap. Niemand het die legitimiteit van die Unieregering of die reg tot selfbeskikking van sy blanke bevolking bevraagteken nie. Die primêre verskil tussen die Unie en die ander dominiums was dat dit 'n veel groter inheemse bevolking gehad het - maar, skokkend genoeg, in ooreenstemming met die waardes (of 'n gebrek aan waardes) van die tyd dat inheemse bevolkings, waar hulle ook al gewoon het, nie as 'n deel beskou is van die politieke opset nie.
Die wêreld sou egter 'n seismiese verskuiwing in die denkwyse van die mensdom beleef. Voor die oorlog is diskriminasie op grond van geslag en klas beskou as 'n natuurlike en aanvaarbare faset van verhoudings tussen mense:
Europese magte het steeds geglo dat hulle 'n goddelike of - miskien Darwiniaanse - reg het om honderde miljoene mense in hul verre ryke te regeer;
dit was die era van 'Jim Crow' in die Verenigde State, waarvolgens swart Amerikaners in alle aspekte van hul lewens aan streng rasseskeiding onderwerp is;
vroue - wat eers onlangs stemreg gekry het - ervaar uiterste diskriminasie in hul persoonlike en professionele lewens.
Na die oorlog het hierdie houdings begin verander. Die liberale en egalitêre waardestselsels waarteen Westerse samelewings lank reeds bepleit het, het begin om in hul nasionale bewussyn op te neem.
Die stigting van die Verenigde Nasies in 1945 het aan hierdie proses nuwe stukrag verleen. In een van die meer ironiese oomblikke van die geskiedenis het Jan Smuts die aanhef tot die VN-handves opgestel. Dit het "die geloof in fundamentele menseregte, in die waardigheid en waarde van die menslike persoon, in die gelyke regte van mans en vroue en van groot en klein nasies" bevestig.
Einde Mei 1948 het die Nasionale Party 'n verrassende verkiesingsoorwinning behaal met 'n platform van 'apartheid' - of rigiede rasseskeiding en openlike rasse-oorheersing. Ses maande later het die Verenigde Nasies die Universele Verklaring van Menseregte (UNDHR) aanvaar, wat verklaar dat
"Everyone is entitled to all the rights and freedoms set forth in this Declaration without distinction of any kind such as race, color, sex, language, religion, political or other opinion, national or social origin, property, birth or any other status."
Dit was een van die belangrikste vorderings in die geskiedenis van die mens. Binne twee of drie generasies het dit gelei tot 'n wêreld beter, vriendeliker en regverdiger vir miljarde mense was.
Dit het ook diepgaande gevolge vir Suid-Afrika gehad.
Na die Suez-debakel in 1956 en die ineenstorting van die laaste oorblyfsels van die Anglo-Franse keiserlike wil, het die proses van dekolonisasie onstuitbare momentum gekry. In Februarie 1960 het Harold Macmillan Harold aan die Suid-Afrikaanse parlement gesê dat “die wind van verandering deur hierdie kontinent waai, en of ons nou daarvan hou of nie, hierdie groei van die nasionale bewussyn is 'n politieke feit. Ons moet dit almal as 'n feit aanvaar, en ons nasionale beleid moet daarmee rekening hou. ” Interessant genoeg het hy in dieselfde toespraak erkenning gegee aan die nasionaliteit van wit Suid-Afrikaners: “... hier in Afrika het julle self 'n vrye nasie geskep. 'n Nuwe volk. Inderdaad, in die geskiedenis van ons tyd sal joune opgeneem word as die eerste van die Afrika-nasionaliste. ”
Die volgende dertig jaar is oorheers deur 'n stygende konflik tussen wit en swart nasionalismes - binne die raamwerk van die opkomende wêreldwaardes wat in die UNDHR verwoord is.
Hendrik Verwoerd se reaksie op Macmillan was, ja, hy was bewus van die 'wind van verandering' en dit was die rede waarom Suid-Afrika besluit het om 'n eie proses van interne dekolonisering aan te pak. Die eerste periode van die regering van die Nasionale Party (1948 - 1958) is gekenmerk deur onverskuilde en onapologetiese rassediskriminasie en oorheersing. Die tweede periode (1958 -1978) het ontwikkel tot 'afsonderlike ontwikkeling' waarvolgens Suid-Afrika onafhanklikheid sou verleen aan die tien swart etniese groepe op 13,7% van die grond wat hulle volgens die regering oorspronklik beset het. Daar was geen voorsiening vir swart Suid-Afrikaners wat in die sogenaamde wit gebiede sou bly nie - of vir die grondwetlike akkommodasie van die bruin- en Indiese minderhede nie. Rigiede segregasie is behou - behalwe in die nasionale state - en meer as twee miljoen mense is met geweld uit hul huise verskuif as deel van Verwoerd se grootse ontwerp. 16 miljoen swart Suid-Afrikaners is in hegtenis geneem weens misdrywe. 'n Generasie NP-ondersteuners is mislei om te dink dat hulle 'n billike oplossing vir die land se probleme gevind het.
Die derde - of 'hervormings' - tydperk van die regering van die Nasionale Party (1978 - 1989) is gekenmerk deur die aanvaarding van PW Botha dat die Verwoerdiaanse idee van afsonderlike ontwikkeling nie werk nie en dat wit Suid-Afrikaners sou moes “aanpas of sterf”. Dit was gebaseer op die siening dat die wit Suid-Afrikaanse nasie - waarna Macmillan verwys het - die toenemende woede van swart nasionalisme sou moes afweer as hulle wou oorleef. Maar hoe sou dit in staat wees om hierdie maneuver uit te voer sonder om verslind te word - en sonder om die reg van die Europese afstammende Suid-Afrikaanse volk tot selfbeskikking op te offer?
Die wêreld - en die oorgrote meerderheid van Suid-Afrikaners - het met toenemende dringendheid geëis dat die NP-regering die uitslag van 'n een man, een stem-verkiesing moet aanvaar. Die Botha-regering beskou dit as selfmoord. Daar is gevrees dat dit die einde van die lang stryd vir die nasionale selfbeskikking van die Afrikaner sou beteken; dit was diep bekommerd oor die invloed van die SAKP wat deur die Sowjet-indringing op die subkontinent gesteun word; en dit was bekommerd oor die vooruitsig van chaos wat soveel ander nuut bevryde Afrika-lande getref het.
Botha het hervormings van stapel gestuur wat die vakbondregte na swart werkers uitgebrei het; wat gepoog het om die grondwetlike regte van bruin mense en Indiërs in 'n Driekamer-parlement te akkommodeer (of hulle nou wou of nie); en dit het meer as 100 apartheidsmaatreëls herroep - insluitend die gehate paswette. PW Botha was blykbaar nie 'n student van De Tocqueville nie: hy het nie verstaan dat rewolusies gedryf word deur presies die soort verwagtinge wat sy hervormings aan die brand gesteek het nie. Betogings het dwarsoor die land opgevlam; sanksies is verskerp; internasionale banke het Suid-Afrika se korttermynlenings gebruik; en Botha het 'n drakoniese noodtoestand verklaar. Die hervormingsproses het tot stilstand gekom - vererger deur PW Botha se onbegryplike en rampspoedige voorverkoopte Rubicon-toespraak.
Die vierde periode van 'transformasie' van die NP-bewind (1989 -1994) het begin met die verkiesing van FW de Klerk as leier van die NP op 2 Februarie 1989. Teen hierdie tyd het die ANC en die NP tot die gevolgtrekking gekom dat daar sprake moes wees 'n onderhandelde skikking; Die Sowjet-invloed in Suider-Afrika neem vinnig toe ná die onttrekking van Kubaanse troepe uit Angola in samewerking met die suksesvolle implementering van die VN se onafhanklikheidsplan vir Namibië. Die val van die Berlynse Muur in November 1989 het die groothandelsroete van internasionale kommunisme voorafgegaan.
FW de Klerk het besef dat die omstandighede vir suksesvolle onderhandelinge nooit weer so voordelig sou wees nie. Op 2 Februarie 1990 het hy die onderhandelingsproses begin deur die ANC en die SAKP ontban en deur die naderende vrylating van Nelson Mandela en alle ander politieke gevangenes aan te kondig. Dit was dertig jaar - minus een dag - na Macmillan se 'Wind van verandering' -toespraak.
Na vele krisisse wat veroorsaak is deur gesiglose geweld, staptogte deur die ANC en die IVP en die sluipmoord op Chris Hani in April 1993, het die Veelparty-onderhandelingsforum uiteindelik in Desember 1993 'n ooreenkoms bereik oor 'n tussentydse grondwet. Teen daardie tyd is die laaste oorblyfsels van apartheidswetgewing uit die land se wetboeke verwyder. Dit het die weg gebaan vir die eerste universele verkiesing van Suid-Afrika op 27 April 1994 en die inwerkingstelling van die Regering van Nasionale Eenheid - waaruit die Nuwe Nasionale Party in Junie 1996 onttrek het.
Suid-Afrika was uiteindelik in pas met die nuwe waardes van gelykheid, nie-rassigheid en nie-diskriminasie wat in die UNDHR verkondig is. Voortaan sou hulle moes staatmaak op die grondwetlike ooreenkoms wat hulle met die ANC onderhandel het vir die behoud van hul regte, hul taal en hul kulturele identiteit. Die nuwe Grondwet - wat hulle gehoop het om hierdie regte te verseker - is op 8 Mei 1996 deur die parlement aanvaar - presies 24 jaar gelede en 51 jaar na die einde van die Tweede Wêreldoorlog in Europa.