Die Ou St. Thomaskerk – Afrikanergeskiedenis
Die Ou St. Thomaskerk
Die Natalse Setlaarsmuseum (Ou Huismuseum)
Op die Berea ten weste van Sentraal-Durban, hoog aan Ridgeweg, is hierdie kerkie geleë, wat so onafskeidbaar met die eerste sendingwerk in Natal verbonde is.
Allen Gardiner, 'n vroeëre skeepskaptein het in 1835 na Natal gegaan om sendingwerk onder die Zoeloe te begin. Om hiertoe die verlof van die Zoeloeopperhoof, Dingane, te kry, het hy aan hom 'n besoek te Mgungundhlovu gebring. Dingane het egter geen belang in sendingwerk gestel nie en Gardiner moes teleurgesteld na Port Natal teruggekeer, waar hy hartlik verwelkom is. Hy het die behandeling wat hom te beurt geval het, vergelyk met dié verwerping van die apostel Paulus deur die Thessalonicense en die verwelkoming deur die mense van Berea. Hy het besluit om 'n skool en 'n kerk op die beboste heuwel ten weste van die nedersetting aan die Baai op te rig en om die plek Berea te noem. Op 25 Maart 1835 het hy hier in 'n paar Bantoe-hutte die eerste sendingstasie in Natal begin.
Die terrein waarop die sendingstasie geleë was, het later deel van Christopher Joseph Cato se landgoed geword. Om 'n bydrae tot die oprigting van 'n kerk op die Berea te lewer, het Cato in die sestiger jare hierdie terrein aan die Anglikaanse Kerk geskenk. Alhier is toe in 1864 die eerste St. Thomas-kerkie opgerig. Dié sinkkerkie is oorspronklik in Engeland gemaak en as 'n geskenk deur 'n mev. Danby V. Harcourt van Yorkshire aan die gemeente Congella gestuur. Die gemeente kon egter nie die R400 bekostig om die kerkie vanaf die hawe te vervoer en dit op te rig nie. Die ondernemende eerw. E. Rivett het egter die geld ingesamel en die kerkie op die Berea aan Ridgeweg laat oprig. Op 28 Junie 1864 is dit deur die aartsbiskop van Kaapstad, eerw. Robert Gray, ingewy.
Hierdie kerkie het die gemeente tot 1899 gedien toe dit te klein geword het. 'n Nuwe en tweede St. Thomas-kerk is dus in Musgraveweg gebou. In 1928 het die toring van die ou kerkie ingestort en dit was in die geheel so vervalle dat dit gesloop moes word. In die plek daarvan is 'n gedenkkerk ter ere van kapt. Allen Gardiner gebou. In die vier gebrandskilderde glasvensters word die vroeë geskiedenis van Natal uitgebeeld.
Oorspronklike St. Thomas-kerkie • Killie Campbell-versameling
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, pp. 233-234.