Jeremia • FaithEquip
Die woord van die HERE het tot Jeremia gekom in die 13de jaar van koning Josía, wat die laaste goeie koning van Juda was voor die Babiloniese ballingskap (Jeremia 1:1-2). Jeremia se bediening as ŉ profeet vir Juda en in Jerusalem het tot die 11de jaar van die koningskap van Sedekía geduur (1:3). Jeremia se bediening het dus begin in 627 vC en geduur totdat al drie wegvoerings van ballinge na Babel plaasgevind het (605, 597 en 586 vC), tot omtrent 580 vC. Die samestelling van die boek is waarskynlik afgehandel in omtrent 585-580 vC (vgl. Dyer & Rydelnik 2014:1104).
Outeurskap van Jeremia
Jeremia was die skrywer van die boek wat sy naam dra. Die boek begin deur te sê dat dit die “woorde van Jeremia” is (1:1) en eindig met, “Tot sover die woorde van Jeremia” (51:64). Dit is duidelik dat Barug, Jeremia se sekretaris, van tyd tot tyd opdrag gekry het om te skryf wat Jeremia aan hom dikteer het (36:4, 17-18, 32; 45:1-5). Die meeste sal saamstem dat hoofstuk 52 later bygevoeg is as ŉ historiese aanhangsel deur iemand wat deur die Heilige Gees geïnspireer moes gewees het om dit te doen. Ons leer regdeur hierdie boek baie van Jeremia en sy verhouding met die HERE, want Jeremia verskaf dikwels outobiografiese besonderhede (10:23-25; 11:18-12:6; 15:10-14; 20:7-18; Constable 2017:1-2).
Jeremia was ŉ Leviet, wat deur God beveel is om nooit te trou en kinders te hê nie (16:1-4), en wat gewoon het in Ánatot, ongeveer drie myl noord van Jerusalem in die land van die stam Benjamin. Toe die Here Jeremia geroep het, was hy nog ŉ jong man, waarskynlik tussen 20 en 25 jaar oud (1:6). Die naam ‘Jeremia’ kan beteken ‘die Here gooi’ of ‘die Here vestig’ (Dyer & Rydelnik 2014:1103).
Dit is belangrik om die historiese konteks van Jeremia se bediening te verstaan. Soos reeds vermeld, Jeremia het sy bediening begin in 627 vC, in die 13de jaar van koning Josía. Voordat Josía in 640 vC, op die tere ouderdom van 8 koning geword het, was die Suidelike Koninkryk (Juda) vir 55 jaar onder die heerskappy van die bose koning Manasse (tot 642 vC), gevolg deur nog ŉ bose koning, Amon, vir 2 jaar (642-640 vC). Op grond van die gruwels wat Manasse gedoen het, het God verklaar dat Jerusalem en Juda sulke onheil sou ervaar dat wie ook al daarvan te hore sou kom se ore sou tuit (2 Konings 21:11-15; vgl. Hábakuk 1:5-6). Vandat God hierdie woorde gespreek het, kon niks die verwoesting van Jerusalem keer nie, maar ŉ herlewing kon dit uitstel (vgl. 2 Kronieke 34:21-28).
So ŉ herlewing – hoewel meer uitwendig as inwendig – het inderdaad plaasgevind onder die goeie koning Josía: God se oordeel oor Jerusalem en Juda is uitgestel. Toe Josía in 609 vC tydens ŉ geveg by Megíddo gesterf het, het die geestelike toestand van die Suidelike Koninkryk egter vinnig agteruitgegaan. Juda het weer verval in afgodery: die hemelkoningin en die Baäls is aanbid en offers is aan Molog gebring (Jeremia 2:23; 7:16-20, 31-32; 32:35; 44:18; 49:1). Om hierdie redes is dit duidelik hoekom Jeremia herhaaldelik vir Juda en Jerusalem opgeroep het om hulle te bekeer, om terug te keer tot God … of om oordeel te verwag.
Jeremia het dus die moeilike taak gehad om ŉ profeet te wees tydens die laaste jare van die Suidelike Koninkryk (Juda), sowel voor, gedurende en ná die Babiloniese ballingskap. Omdat Jeremia oordeel oor Juda en Jerusalem geprofeteer het, was hy ongewild, verwerp, gevange geneem en uiteindelik teen sy wil na Egipte geneem. Jeremia het Israel en sy volk liefgehad, maar die wenende profeet was ŉ man van smarte wat droefheid geken het (9:1). As ŉ tipe, is Jeremia ŉ voorafskaduwing van die antitipe, die Here Jesus Christus: albei het oor Jerusalem geween (Jeremia 9:1; Matthéüs 23:37), albei het verwerping deur hul familielede ervaar (Jeremia 12:6; Johannes 1:11), en tog het albei Israel en sy mense innig liefgehad (vgl. Matthéüs 9:36-38).
Jeremia se tydgenote
Profete wat op een of ander tydstip tydgenote van Jeremia was, sluit in Nahum, Hábakuk, Sefánja, ŉ jong Daniël en ook Eségiël. Constable (2017:7-8) gee histories belangrike datums vir Jeremia:
Tabel 1: Belangrike datums vir Jeremia
643 Waarskynlike datum van Jeremia se geboorte
640 Josía word koning van Juda op 8-jarige ouderdom 2 Kron 34:1
628 Josía begin sy hervormings 2 Kron 34:3
627 Jeremia begin sy bediening Jer 1:2; 25:3
626 Nabopolasser vestig die Neo-Babiloniese Ryk
622 Die Wetboek in die tempel ontdek 2 Kron 34:8, 14
612 Die val van Assirië se hoofstad Ninevé
609 Josía deur Egiptenaars gedood in geveg by Megíddo. Jóahas regeer oor Juda vir 3 maande. Jójakim word deur Farao Nego koning gemaak oor Juda 2 Kron 35:20-25; 36:1-3, 4
605 Nebukadrésar oorwin die Egiptenaars by Kárkemis. Die eerste wegvoering van ballinge (insluitend Daniël) na Babel Jer 46:2; Dan 1:1-7
604 Jójakim verbrand Jeremia se eerste boekrol Jer 36
601 Jójakim rebelleer teen Babel 2 Kon 24:1
598 Jójakim word onttroon en sterf. Jójagin regeer oor Juda vir 3 maande 2 Kon 24:8; 2 Kron 36:3
597 Die tweede wegvoering van ballinge (insluitend Jójagin [en Eségiël]) na Babel; Sedekía word deur Nebukadnésar koning gemaak oor Juda 2 Kon 24:12- 1 7
593 Sedekía na Babel ontbied Jer 51:59
588 Sedekía word weens verraad in Jerusalem beleër Jer 52:3-4
586 Val van Jerusalem. Gedálja deur Nebukadrésar aangestel as goewerneur van Juda. Gedálja vermoor deur Ismael. Judése uitgewekenes vlug na Egipte en neem Jeremia saam met hulle Jer 39; 40:5-6; 41:2; 42-43
581 Die derde wegvoering van ballinge na Babel Jer 52:30
568 Nebukadnésar val Egipte in Jer 43:8-13; 46:13-26
561 Jójagin uit die tronk in Babel vrygelaat Jer 52:31-34
539 Babel val deur Kores die Pers (deur sommige verklaarders beskou as dieselfde heerser as Daríus die Meder) Dan 5:30-31
538 Kores vaardig sy dekreet uit wat die Jode toelaat om na Israel terug te keer Esra 1:1
Bron: Constable (2017:7-8)
Jeremia se gehoor en tema
Die gehoor tydens Jeremia se bediening was Juda en Jerusalem, die inwoners (2:2; 3:17; 7:2; 18:11), die konings van Juda (13:18; 21:3, 11; 22:1-24), priesters, (20:3-6) en sy (dikwels vals) profete (23:9; 28:15). Jeremia is ook geroep om ŉ profeet vir die nasies te wees (1:5; 46:1-51:65). Die tema van Jeremia is die naderende oordeel van Juda en Jerusalem. Die boek Jeremia bied egter ook vir die oorblyfsel van Israel vertroosting en herstel, want die Babiloniese ballingskap sou 70 jaar duur (25:11; 29:10) en Israel se uiteindelike herstel word ook geprofeteer (23:3-6; 31:27-40; 33:14-15).
Die struktuur van Jeremia
Jesaja, Jeremia en Eségiël het nie ŉ ‘Inhoud’ bladsy wat moderne lesers help om die boeke se orde en indeling te kan eien nie. Boonop, omdat hierdie profetiese boeke nie noodwendig lineêr of chronologies gestruktureer is nie, moet ŉ mens fyn oplet na hul literêre strukture, patrone, en parallelle as jy die boeke akkuraat wil verstaan en vertolk (Yates 2005:281). In die geval van Jeremia kan die onreëlmatige aard van die Godsprake selfs doelbewus wees, aangesien die boek se struktuur kan reflekteer hoe die onstuimige tye waartydens Jeremia opgetree het die skrywer beïnvloed het (Rooker 2011:385). Terwyl dit goed bekend is dat dit baie moeilik is om die boek Jeremia te skematiseer, moet ŉ mens, totdat die ‘finale oplossing’ gevind word, aanhou soek vir die algehele literêr-teologiese struktuur van die boek Jeremia.
Die eenvoudigste oplossing is dikwels die beste: Jeremia kan ingedeel word in ŉ inleidende hoofstuk (1), gevolg deur diskoerse en profesieë aangaande Juda (2-45), profesieë aangaande nasies (46-51), voordat dit afsluit met ŉ historiese naskrif (52) (Dyer & Rydelnik 2014:1108-1111).
Patterson (1989) stel nog ŉ manier voor om die boek Jeremia in te deel: Hoofstuk 1 verskaf die historiese agtergrond en roeping van Jeremia as ŉ profeet nie net vir die nasies van die wêreld nie, maar vanselfsprekend ook vir die Suidelike Koninkryk, naamlik Juda. Die res van die boek Jeremia wentel rondom Jeremia se roeping na Juda (hoofstukke 2-25) en na Israel onder die nasies van die wêreld (26-51). Dit word gevolg deur ŉ historiese naskrif wat onder andere die tragiese val van Jerusalem en die verwoesting van Salomo se tempel insluit (hoofstuk 52). Patterson (1989:115) deel die boek Jeremia in soos volg:
Roeping en opdrag van Jeremia (hoofstuk 1)
Jeremia en sy volk (2-24)
Jeremia en die nasies (25-51)
Historiese Aanhangsel 52
Omdat kleiner eenhede binne Jeremia ooglopend bestaan, byvoorbeeld hoofstukke 30-33, 36-45 (Yates 2005:267) en 46:1-51:65 (Patterson 1989:126), is die ‘finale woord’ omtrent die algehele struktuur van Jeremia waarskynlik nog nie gespreek nie. Een beswaar ten opsigte van Patterson se voorstel, is die waarneming dat Jeremia 30-33, die Boek van Vertroosting, ŉ meer prominente posisie in die algehele struktuur van Jeremia kan hê. Rosenberg (1987:192-193) het ŉ chiastiese struktuur vir Jeremia 20-40 geïdentifiseer, met die Boek van Vertroosting as die chiastiese draaipunt. Meer nog, Dorsey (1999:244) lig die Boek van Vertroosting uit as die chiastiese middelpunt van Jeremia:
A Godsprake teen Juda: Naderende inval en onheil vanuit die Noorde 1:1-12:17
B Juda se ballingskap en lyding voorspel 13:1-20:18
C Gedateerde boodskappe van oordeel m.b.t. spesifieke konings en groepe 21:1-29:32
D Boodskappe van toekomstige hoop 30:1-33:26
C’ Gedateerde boodskappe van oordeel m.b.t. spesifieke konings en groepe 34:1-35:19
B’ Juda se val en ballingskap 36:1-45:5
A’ Godsprake teen die nasies: Naderende inval en onheil vanuit die Noorde 46:1-51:64
Aanhangsel: Val van Jerusalem 52:1-34.
Die doel en gevolgtrekking van Jeremia
Vanweë hulle afgodery het Jeremia vir Juda en Jerusalem gewaarsku oor God se oordeel. Jeremia se doel was egter ook om Juda en Jerusalem tot bekering en geloof op te roep ‘deur die bekendmaking van die Here se getrouheid aan sy beloftes om Israel te tugtig sowel as te herstel’ (Dyer & Rydelnik 2014:1104). Soos voorheen uitgewys, is die belofte van herstel nie alleenlik om ná die Babiloniese ballingskap terug te keer nie, maar Israel en Juda sal uiteindelik herstel wees in die Messiaanse koninkryk onder die HERE van geregtigheid ooreenkomstig die Nuwe verbond (23:3-8; 31:27-40). Ons sluit af met ŉ aanhaling van Constable (2017:19): ‘Daar is ten minste drie blywende lesse uit hierdie boek: Een, sonde bring vernietiging. Geen beleid kan God uitoorlê nie. Nasionale opstand is nasionale ondergang. Sonde bring sy eie verwoesting en vergelding mee. Twee, sonde verwond God se hart. Hy ween oor die verdoemenis van ŉ stad en sy mense. Hy geniet dit nie om vernietiging en verwoesting te bring nie, en sy dienaars moet ook nie. Drie, die uiteindelike oorwinning is by God. Hy sal die voorwerp oormaak wat Hy vernietig het vanweë sy tekortkomings: Israel. Die stomp van Dawid se geslagslyn sal weer uitspruit. Hoewel die laaste Dawidiese koning in ballingskap gesterf het, het God belowe dat ŉ ander Dawidiese Koning verwek sou word (23:5; 30:9). Daar was hoop van ŉ nuwe verbond wat sou kom, en bemagtigende genade, wat die ou verbond – wat niemand behalwe Jesus onderhou het nie – sou vervang (31:31-34).’
Constable, T.L., 2017, Notes on Jeremiah, 2017 edition.
Dyer, C. with Rydelnik, E., 2014, ‘Jeremiah’, in M. Rydelnik & M. Vanlaningham (eds.), The Moody Bible Commentary, pp. 1103-1188, Moody Publishers, Chicago.
Patterson, R.D., 1989, ‘Of bookends, hinges, and hooks: Literary clues to the arrangement of Jeremiah’s prophecies’, Westminster Theological Journal 51(1), 109-131.
Rooker, M.F., 2011, ‘Jeremiah’, in E.H. Merrill, M.F. Rooker & M.A. Grisanti, The World and the Word, pp. 380-393, B&H Publishing Group, Nashville.
Rosenberg, J., 1987, ‘Jeremiah and Ezekiel’, in R. Alter & F. Kermode (eds.), The Literary Guide to the Bible, Harvard University Press, Cambridge.
Yates, G.E., 2005, ‘Narrative parallelism and the “Jehoiakim frame”: A Reading strategy for Jeremiah 26-45’, Journal of the Evangelical Theological Society 48(2), 263-281.
← Lees Jesaja Lees Esegiël →