Net na die moord op dr Hendrik Verwoerd, het daar uit elke moontlike oord woorde van erkenning vir hierdie groot staatsman gekom – selfs vanaf anderkleuriges asook verskeie opposisie politieke partye. Maar van twee persone is daar nie veel aantekeninge te vinde nie. ‘n Mens sou dink dat die opvolger vir dr Verwoerd, John Vorster, in so ‘n mate sou reageer dat die media daaroor sou berig. Waarom het hy verkies om hiertydens in die skadu te staan?
Ook van koningin Elizabeth het geen boodskap gekom nie, waarvoor sy selfs in Engelssprekende kringe in Suid-Afrika kwalik geneem is.
In Londen is die versuim aan sogenaamde protokol-oorweginge toegeskryf. Maar wat het Suid-Afrika verwag – dat die koningin van Engeland wat tot vandag toe nog nie verskoning gevra het nie vir die moord op 27 000 vroue en kinders in ‘n oorlog wat hulle uit roofsug hier op ons boerebodem kom voer het, die blanke en by name die Afrikaner wou uitwis, simpatie met die moord op dr Verwoerd sou toon?
Die Britse eerste minister, mnr. Harold Wilson, het darem ’n telegram gestuur wat lui: “Ek was geskok om van die sluipmoord op dr. Ver­woerd te hoor. Ontvang asseblief deelneming namens die lede van die Britse regering en myself en dra ons meegevoel aan dr. Verwoerd se gesin oor.”
“Die omstandighede is genoeg om die verstand te laat duisel,” het die Rand Daily Mail geskryf.
Soos Die Burger op die oggend van 7 September 1966 berig het: “Verstand en gevoel wil dit haas nie vat nie: dat Suid-Afrika se leier en Eerste Minister in sy bank in die Volksraad moes val voor die mes van ’n sluipmoordenaar.”
“In Suid-Afrika se reaksie op die sluipmoord op sy Eerste Minis­ter,” het die Johannesburgse Star geskryf, “kom mooi en groot hoedanighede na vore . . . Dit is goed om daarna te kyk en vir altyd te onthou dat dit daar is agter die spanninge, wrywinge en botsings van ons bestaan in hierdie land. Suid-Afrika word deur baie, selfs deur sommige van sy eie kinders, voorgehou as ’n land van siedende vyandskap en haat; en in die middelpunt van sulke voorstellinge het meestal gestaan die figuur van Hendrik Verwoerd . . . Wat in die afgelope paar dae te sien was, is iets heel anders. Die skok en ontsetting, die bedruktheid en kommer, selfs die gevoel van onherstelbare verlies het geen grense van party of klas of ras geken nie... Suid-Afrika het sy naam met nuwe eer en waardigheid beklee deur die manier waarop hy hom onder die slag van hierdie wrange week gedra het.”
Maar die land het kalm en rustig gebly. Die Sunday Express van Johannesburg het later opgemerk dat ook dit getuig het van wat dr. Verwoerd tot stand gebring het. Hy het die land so gesond agtergelaat, so sterk in politieke en ekonomiese sin en so stabiel dat selfs die moord op hom nie Suid-Afrika se fondamente kon skud nie.
Dat dit in die Volksraad van alle plekke moes gebeur! – “the very cockpit of power,” soos die Rand Daily Mail dit gestel het, die plek wat, soos die Van Wyk-kommissie in sy verslag noem, met soveel eerbied deur die publiek bejeën word dat so iets vir baie mense byna ondenkbaar moet wees. Tog het almal kalm gebly, selfs te midde van die skok en ontnugtering.
In die Parlementsgebou reeds, onmiddellik na die moord, kon ’n mens sien hoe kollegas en intieme vriende by mekaar verby staar asof die een die ander nie raaksien nie. Hulle het geen woorde vir hulself gehad nie, laat staan nog vir andere. Daar was trane in party se oë, maar die meeste se gesig was strak met die strakheid van gevoel wat te diep is om uiting aan te gee. Dat so iets met dr. Verwoerd moes gebeur! - nadat hy ses jaar tevore so wonderbaarlik aan die eerste aanslag op sy lewe ontkom het. En dat dit juis op hierdie dag van alle dae moes gebeur! - die dag waarop hy, in die volheid van sy mag, nuwe toekomsweë vir sy land sou aandui.
Duisende mense het daardie middag koerantkantore oor die hele land heen, die Parlementsgebou en ander bronne van inligtinge opgebel. Geruime tyd kon van die plekke glad nie na buite opgebel word nie. Die meeste mense wat die koerant opgebel het, het die nuus van die Eerste Minister se dood in verslae stilte aangehoor, hoewel heelparty mans en vroue hoorbaar aangedaan was.
Baie dorpe het feitlik tot stilstand gekom nadat die nuus bekend gev/ord het. Verslae groepies mense het op straat rondgestaan om die gebeure te bespreek. Op Stellenbosch het die voorsitter van die distriksraad van die Nasionale Party gesê: “Ons dink ons verstaan vandag hoe die Voortrekkers gevoel het toe hul leier Piet Retief vermoor is.”
Op Heidelberg, wat deur dr. Verwoerd in die Volksraad verteenwoordig is, is die eeufeesligte afgeskakel en die res van die dorp se eeufeesviering opgeskort . In die stede was daar nie so ’n sigbare afname in die gewone bedrywighede nie. Maar die aand was dit stiller as op ander aande. Bioskoopvertonings is oor die hele land heen afgelas en talle ander byeenkomste gekanselleer.
Aan die weskus het meer as duisend vissers hul nette neergeê en die aand tuis gebly. Dit was ’n groot opoffering, veral aangesien die visseisoen aan die einde van die maand sou sluit en almal graag soveel vis as moontlik wou inhaal. Die polisie het gereed gestaan vir gebeurlikhede, maar daar was min werk vir hulle. Net aan die Rand was die aand ’n klompie insidente. Mense wat die verkeerde afleiding uit Tsafendas se Grieks klinkende naam gemaak het, het hulle teen Griekse kafee-eienaars en andere gerig. Verskeie kafee-eienaars het na die moord die ondervinding gehad dat hulle deur ou klante beledig is. In Germiston moes een vlug toe ’n klomp mense sy kafee binnestorm, en elders is die seilafdak voor ’n Griekse vrugtewinkel aan die brand gesteek. ’n Leier van die Griekse gemeenskap is oor die telefoon met die dood gedreig en talle mense het die Griekse ambassade opgebel om te eis dat die ambassadeur die land verlaat.
Die dag na die moord reeds het die Johannesburgse Star geskryf: “Alle Suid-Afrikaners - Engelssprekendes, Afrikaners, Bantoes, Kleurlinge, Indiërs - is in hul droefheid en skok verenig soos hulle nooit vantevore oor enigiets was nie.” Dié woorde is bewaarheid deur die verklarings en boodskappe van alle bevolkingsdele in die land - almal wat deur die Star genoem is, en nog meer - en deur die roubetoon van individuele lede van elke groep. Daar was enkele uitsonderinge, maar as geheel ge­nome was daar, in die woorde van Die Burger, ’n eenheid van gevoel wat ons ergste vyande ongelooflik sou vind as hulle dit van naby sou aanskou.
Uit die aangrensende Rhodesië het berigte gekom oor die diepe gevoel van verlies wat daar ontstaan het. Die mense van die land, so is berig, het aan dr. Verwoerd gaan dink as ’n wyse ou oom op wie se simpatie en steun hulle kan reken.
In Salisbury, hoofstad van Rhodesië, het ’n groepie Bantoes wat vroeer in Suid-Afrika gewoon of gewerk het, hulle gevoeg by die mense wat tou gestaan het om die rouboek in die kantoor van die Suid-Afrikaanse diplomatieke sending te teken.
Enkele wanklanke het uit die verre vreemde gekom. Een insident wat wye publisiteit geniet het, was die kommentaar van ’n onge- noemde nie-blanke in Brittanje in ’n verfilmde onderhoud wat oor die beeldradiodiens van die B.B.C. uitgesend is. Hy het gese dat die dag van die moord op dr. Verwoerd die heuglikste dag in sy lewe was en dat hy net wens dat hy die moord self kon gepleeg het. ’n Konserwatiewe Britse groep, The Monday Club, het die B.B.C. daaroor skerp tereggewys.
Die Wit Huis het ’n verklaring uitgereik waarin gesê is dat pres. Johnson die sluipmoord as ” ’n laakbare daad” beskou. Die President het ook ’n private boodskap van deelneming aan mev. Verwoerd en haar kinders gestuur.
Die Suid-Afrikaanse perskommentaar het treffend, selfs oorweldi- gend, getuig van die hoe agting waarin dr. Verwoerd in alle lae van die Suid-Afrikaanse samelewing gehou was - ofskoon hy, in die woorde van die Star, ,,’n kind van die storm” was wat „stryd aan- gelok het soos die berge onweer aanlok.”
Dit het ook getuig van die nuwe saamhorigheid wat in die voor- afgaande jare in Suid-Afrika gegroei het. Deur baie is dr. Verwoerd se bydrae daartoe juis as een van sy grootste dienste aan Suid- Afrika beskou. Soos die Natal Mercury dit gestel het: „Dr. Ver­woerd was bo alle ander Suid-Afrikaanse Nasionaliste die instru­ment van akkoord tussen mense van alle rasse.”
Hoeseer daardie gevoel van gemeenskaplikheid deur sy dood versterk is, het geblyk uit die kommentaar van ’n blad soos die Eastern Province Herald van Port Elizabeth, wat geskryf het: ,,’n Gevoel van . . . vernietigende verlies het hom oor die hele land verbrei . . . Die mense van Suid-Afrika beweeg nou nog nader na mekaar - nie omdat hulle as geheel genoee geneem het met alles wat dr. Ver­woerd namens hulle gese en gedoen het nie, maar vanwee die na- tuurlike saamklewing wat verlies en droefheid te voorskyn roep.” Die Daily News van Durban het in dieselfde trant geskryf: „Alle beskaafde mense ... sal die heengaan van die Eerste Minister net so spontaan betreur as wat Suid-Afrika oor hom rou met daardie diepere, byna persoonlike droefheid wat alle openbare onenigheid en politieke stryd te bowe gaan.”
Koerante van alle politieke oortuiginge het die grootheid van dr. Verwoerd geroem. ,,’n Kolos het geval,” het die Natal Witness van Pietermaritzburg geskryf. „Die beskrywing sal niemand, hetsy bond- genoot of vyand, hom misgun nie.”
Die Volksblad: “Sy aanvoeling vir sake was fyn en korrek, sy tydsberekening met belangrike beslissings eenvoudig briljant. Geen vinger kon gelê word op ’n flater wat hy begaan het in sy vertolking van toestande of in sy visionere siening van die toekoms nie.”
Die Beeld het hom geroem om “...die waagmoed van sy gees”. Die blad se politieke beriggewer het geskryf dat “H. F. Verwoerd in die Suid-Afrikaanse geskiedenis sal groei as heldefiguur, groter as enigeen wat hom voorafgegaan het . . . Daar is faktore van buite wat saamgewerk het om sy naam aan groot gebeurtenisse te bind ... Maar dit is nie faktore van buite nie, dit is die vuur van binne wat hom in die suiwere sin van die woord as held bestempel. . .
„By dr. Verwoerd was daar baie lig. Geen vonkelender, drywender gees het Suid-Afrika nog ooit geregeer nie.”
Verskeie koerante het ingegaan op wat die Cape Argus as die “revolusionêre” rol van dr. Verwoerd bestempel het. „In die raamwerk van die Suid-Afrikaanse geskiedenis,” het die Kaapstadse blad geskryf, “moet dr. Verwoerd as ’n revolusionêre figuur gesien word, en revolusie hoef nie op sigself noodwendig sleg te wees nie. Sy revolusie was eintlik gegrond op die begeerte na ’n sedelike beginsel in die Suid-Afrikaanse rassebeleid.”
Die Burger het ook daarop gewys dat hy die klassieke beleid van segregasie ontwikkel het tot ’n beleid van aparte vryheid op territoriale grondslag.
Die Star het hom bestempel as een van die vernuwers in Suid- Afrikaanse aangeleenthede. Op sy eie manier was hy een van die eerstes wat die feite van die nuwe naoorlogse wêreld aanvaar het en probeer het om ’n koppige en konserwatiewe volk op te voed om hom by die veranderinge aan te pas . . Lank voordat hy eerste minister geword het, het hy, deur die krag van sy persoonlikheid, begin om die instinkmatige, maar vormlose filosofie van apartheid tot ’n samehangende en intellektueel aanneemlike stelsel te fatsoeneer. Sy teorie van aparte vryhede was sy belangrikste bydrae tot die Afrikaner-Nasionalisme.
Dagbreek: “Die wyse waarop hy ’n land se politieke konstitusionele koers na sy eie visie binne agt jaar kon vorm, was sonder weerga in die moderne geskiedenis.”
Van koerante wat hom en sy idee skerp teengestaan het, het woorde van hoë lof gekom. So het die Rand Daily Mail geskryf:”Vriende sowel as vyande erken sy uitsonderlike leiersvermoë, sy buitengewone intellek, sy ontsaglike energie, sy doelgerigtheid, sy politieke vernuf en sy volkome toewyding aan die visie van Suid-Afrika wat hy voor hom gehou het.”
Die Cape Times: “ ’n Mens hoef geen volgeling van dr. Verwoerd te gewees het om die hoedanighede van die man, sowel intellektueel as politiek, te besef nie; om hom vir sy prestasies te respekteer, hoe hard die opposisie ook al daarteen geveg het; en om die diepe verering waarmee sy volgelinge hom bejeÁn het, te verstaan, al het ’n mens dit nie gedeel nie.”
Die Sunday Times het dr. Verwoerd bestempel as „een van die merkwaardigste manne wat Suid-Afrika ooit geken het” en sy dood as “ ’n onmeetlike, onberekenbare verlies vir Suid-Afrika”.
Dr. Verwoerd het so ’n vooruitsiendheid en ’n aanleg vir staatkunde gehad, het die blad voortgegaan, dat sy ontydige dood, om die waarheid te sê, ’n nasionale ramp word. Die briljante ontplooiing van sy beleid, die behendigheid waarmee hy gebeurtenisse gevorm het, die groot belofte wat vir die toekoms gebied is - al die dinge het in sy eie hande gelê. Nie alleen sy eie party nie, maar die hele land het, byna met ’n gevoel van ontsag, na hom opgesien om ’n voortsetting van daardie onverbiddelike mars na vore wat sy bewindsjare gekenmerk het...
Hy was ’n man van massiewe intellek en volslae politieke bedrewenheid, ’n staatsman wat nie slegs veranderinge van fundamentele en verreikende betekenis teweeggebring het nie, maar dit met verrassende, dramatiese welslae gedoen het.
Die Post het geskryf: “Geen woorde is sterk genoeg om ons veroordeling van die moord op dr. Verwoerd uit te spreek nie . . . Op sy eie manier was hy een van die belangrikste manne wat Suid- Afrika ooit opgelewer het. Hy was ’n man van briljante intellek, ’n meesterlike strateeg, ’n man van oortuiging en hoë sedelike moed, ’n idealis, ’n vernuftige politikus, ’n sterk leier.”
Op Woensdag, 7 September, het die Volksraad byeengekom om ’n mosie van roubeklag oor die heengaan van dr. Verwoerd aan te neem. Vir die eerste keer in die geskiedenis is die openingsgebed, wat om die beurt in Afrikaans en Engels voorgelees word, gewysig. Die Speaker, mnr. H. J. Klopper, het ingevoeg: “In hierdie uur van beproewing sien ons op na U, o Here..
Na die gebed het hy “met diepe leedwese” die formele aankondiging gedoen dat daar ’n vakature ontstaan het in die verteenwoordiging in die Raad van die kiesafdeling Heidelberg weens die dood van Sy Edele dr. H. F. Verwoerd.
Daarop het dr. T. E. Donges, as waarnemende Eerste Minister en namens die Kaaplandse Nasionale Party, as onbestrede mosie voorgestel:
“Dat die Raad, diep onder die besef van die onherstelbare verlies wat Suid-Afrika gister op so ’n tragiese wyse gely het deur die dood van Sy Edele dr. Hendrik Frensch Verwoerd, sy innige waardering te boek stel van die voortreflike diens wat die oorledene oor ’n tydperk van meer as 18 jaar in die Parlement gelewer het - bykans tien jaar as lid van die Senaat, meer as agt jaar as lid van die Volksraad, agt jaar as Minister van Naturellesake en die afgelope agt jaar as Eerste Minister.
“Waar die Raad met opregte erkentlikheid hulde bring aan sy nagedagtenis, betuig hy ook sy innige dankbaarheid vir die onskatbare dienste wat hierdie vasberade en onwrikbare leier en staatsman aan sy land en volk bewys het.
“Die Raad besluit verder dat ’n betuiging van sy diepe meegevoel in hul droewige verlies aan sy weduwee en familiebetrekkinge oorgebring word.”
In ’n kort toespraak het dr. Donges gesê dat “ ...’n groot man ons ontval het, ’n man wat in elke opsig uitgeblink het, ’n man wat ryklik bedeeld was met talente en gawes van gees en verstand en wat al daardie gawes so vryelik en in oormaat tot diens van sy volk gestel het. Hy het nooit gevra nie; hy het altyd gedoen wat gedoen moes word.”
Al die dinge wat hy verrig het, het dr. Donges voortgegaan, “...kon hy doen omdat daar sekere essensiële beginsels was waaraan hy hom vasgebind het. Een van sy besondere kenmerke was sy selfloosheid. Hy het nooit teruggedeins vir enige opoffering wat hy vir sy land of volk moes maak nie. Daar was sy vasberadenheid, sy doelgerigtheid en die deeglikheid waarmee hy altyd sy dagtaak verrig het.”
Sir De Villiers Graaff, leier van die Verenigde Party, het homin die grootste eerbied met die woorde van dr. Donges vereenselwig.
“’n Man met die persoonlikheid en die kragtige gees van die Eerste Minister,” het hy gesê, “het ongetwyfeld verskillende denkbeelde by verskillende dele van die bevolking geskep. By ons hier in die Opposisie het hy die denkbeeld geskep van ’n oorweldigende meesterbrein wat die filosofie, die beleidsrigtings en die strategie van die Regeringskant van die Raad gerig het. Ons het gesien hoe hy dit wat bloot strewe was, verander in onmiddellike beslissings wat in werking gestel kon word. Ons het gesien hoe hy die ou konstitusionele opset in Suid-Afrika deur middel van ’n volkstemming in ’n Republiek omskep. Ons het gesien hoe hy verantwoordelik was vir ons uittrede uit die Statebond. Ons het gesien hoe hy gestalte en betekenis gee aan die hele filosofie van apartheid, en dit omskep in ’n beleid wat werklikheid geword het en wat gebruik kon word om die administrasie te lei en wat deur middel van wetgewing ’n blywende uitwerking op die toekoms van ons land kon hê ...
“Ek meen daar sal saamgestem word dat hy een van die voortreflikste manne was wat Suid-Afrika ooit as Eerste Minister en as politieke leier gedien het... Op persoonlike vlak het ek hom ’n man met groot persoonlike sjarme gevind, ’n man met ’n uitmuntende denkkrag, ’n man wat groot hoflikheid aan sowel sy vriende as sy teenstanders betoon het. Ek het die voorreg gehad om deur sy hele ampstermyn as Eerste Minister my huidige pos te beklee, naamlik die van Leier van die Opposisie. Ek wil graag getuig dat ons persoonlike betrekkinge deur daardie hele tydperk altyd van die hartlikste was, in weerwil van die druk en spanninge en krisisse en moeilikhede. Ek wil ook getuig dat ons deur sy samewerking in staat gestel is om die hoogste ideale en tradisies van hierdie Raad in ere te hou en om ons Parlementsinstelling ’n doeltreffende werktuig en ’n weerspieëling te maak van ons volk se standpunte en gevoelens van tyd tot tyd . . .
“Ek voel dat ek dalk nie méér kan doen nie as om aan te haal wat deur John Drinkwater geskryf is oor ’n ander groot staatsman, Abraham Lincoln, wat ook in sy amp deur ’n sluipmoordenaar om die lewe gebring is:
Now he belongs to the ages;
Events go by and upon circumstance Disaster strikes with the blind sweep of chance.
But as we spoke, presiding everywhere Upon events, was one man’s character,
And that endures; it is the token
Sent always to man for man’s own government.
Mnr. B. J. Schoeman het as Leier van die Raad en namens die Nasionale Party van Transvaal onder meer gesê: “Sy heengaan is vir ons ’n groot, onherstelbare verlies. ’n Mens kan dit byna nog nie begryp nie. Dit kan nog nie tot ’n mens deurdring dat hierdie dinamiese persoonlikheid, hierdie man met sy innemende geaardheid, hierdie man met sy geweldge dryfkrag en werklus, hierdie man met sy beslistheid en sy vasberadenheid, hierdie man met sy bekwaamheid en sy briljante brein van ons weggeneem moes word en dat hy nie meer daar is nie. Ons moet maar voortgaan; ons moet maar voortbou op die fondamente wat hy gelê het, want die mens kom en gaan, maar die lewe van jou land en jou volk bly altyd voortbestaan. Ons sal hom mis, en wanneer ek kyk na hierdie bloedvlek op die tapyt in die Raadsaal, dan voel ek dat dit hier moet bly om te dien as inspirasie vir ons wat hier is, en inspirasie vir die wat ná ons sal kom, want dit is die lewensbloed van een van Suid-Afrika se grootste seuns.”
Mnr. Abe Bloomberg het namens die Kleurlingverteenwoordigers gesê dat sy kollegas en hy sowel as die Kleurlingbevolking van Suid- Afrika “ons vereenselwig met die voorstel wat voor die Raad is en met die hulde wat gebring is aan die nagedagtenis van ons Eerste Minister...
“Suid-Afrika voel dat die nasie in rou gedompel is, en vandag staan alle Suid-Afrikaners, afgesien van ras of kleur of geloof of, inderdaad, van politieke oortuigings, verenig om hulde te bring aan sy geëerde nagedagtenis.”
Mev. Helen Suzman het namens die Progressiewe Party gesê dat “dié van ons wat saam met die Eerste Minister in hierdie Raad gewerk het, nie anders kon as om agting vir sy toewyding en sy ontwyfelbare bekwaamheid te hê nie . . . As vrou eerder dan as politikus betuig ek aan mev. Verwoerd en haar kinders my innige simpatie met hul tragiese verlies”.
Toesprake is ook gehou deur min. W. A. Maree, namens die Nasionale Party in Natal, min. J. J. Fouche, namens die Nasionale Party in die Vrystaat, en adjk.-min. J. G. H. van der Wath, namens die Nasionale Party in Suidwes-Afrika.
In die Senaat, waar die openingsgebed nog ingrypender gewysig is as in die Volksraad, is ’n soortgelyke mosie ingedien deur min. J. de Klerk, as Leier van die Senaat en namens die Nasionale Party van Transvaal.
Hy het dr. Verwoerd onder meer geroem as man wat ”geweet het wat dit beteken om sy mense met hom saam te neem, maar hy het dit nog beter verstaan om andersdenkendes met hom saam te neem ter wille van sy dierbare land, Suid-Afrika. As ek daaraan dink hoe hy geslaag het daarin om selfs wat vir ons op sekere tye in die politieke lewe gelyk het as iets onbereikbaars en iets onmoontliks, om die respek van andersdenkendes af te dwing, om die geloof in sy oortuiging by hulle bevestig te kry, en hoedat hy daarin geslaag het om tot die groot mate nasionale eenheid op ’n breë grondslag te bewerkstellig, al het mense nie vir sy party gestem nie, het hy tog die waardering gekry dat daar iets is in wat hy sê wat die moeite werd is om verder te ondersoek, en nie maar net blindelings met vooroordeel die hele tyd gemoeid te sit nie... Dikwels is hy mis verstaan. Mis verstaan in die opsig dat hy ’n drywer was en dat diegene wat hom gevolg het, napraters was van wat dr. Verwoerd gedink het en uitgewerk het. Dit is nie so nie. Hy was een van die grootste demokrate wat ek geken het. Hy het nooit ’n botsing in die Kabinet laat ontstaan nie. Hy het nooit ’n wanklank laat uitgaan nie en wanneer daar beslissings gevel moes word, het hy nooit misbruik gemaak van sy mag as Eerste Minister om onder andere eenvoudig te sê: Nou bly julle stil en so en so is dit besluit nie. As dit moeilike sake was, het hy liewer vir ’n dag of langer uitgestel. As dit problematies was, het hy elkeen se standpunt aangehoor, en hy het van die geringste argument wat ten gunste van of teen enigiets geopper is, kennis geneem.”
Sen. H. F. B. Oelrich, leier van die Opposisie in die Senaat, het gesê dat ’n mens nie juis ’n ondersteuner van dr. Verwoerd hoef te gewees het “om te weet en te erken dat hy ’n besonder begaafde, bekwame, hardwerkende en opregte persoon was nie; dat hy, in hierdie eeu waarin hy geroepe was om sulke geweldige verantwoordelikhede op sy skouers te neem, nie alleen in Suid-Afrika nie, maar deur die wêreld erken is as van die vooraanstaande leiers van ons huidige tyd. Met eerbied en respek sal sy naam in die geskiedenis van Suid- Afrika voortleef. Sy hoflikheid teenoor almal met wie hy daagliks in aanralcing gekom het, van die hooggeplaaste tot die nederige, was alom bekend en het kenmerkend geword van hom as persoon.”
Min. A. E. Trollip, wat namens Natal gepraat het, het gesê: “Ek dink nie dit is nodig om aan my kollegas hier in die Senaat te sê dat dr. Verwoerd Suid-Afrika was nie, en toe die dolk in sy hart gesteek is, is dit in die hart van Suid-Afrika gesteek.”
Sen. M. P. A. Malan het ook namens die Vrystaat gepraat, sen, M. J. Bekker namens Kaapland en sen. W. P. Louw namens Suidwes-Afrika.
Na al die jare staan die vraag steeds: Wat het John Vorster te sê gehad? Kon hy ‘n huldeblyk bring aan die man wie se bloeddruppels onder sy naels versteek was...