Dink twee keer oor vrygeboorteArgieffoto. (Foto: Unsplash) Vrygeboorte, of sologeboorte, is ŉ geboorte waar byvoorbeeld die man, lewensmaat of ander ondersteuningspersoon soos ŉ vriendin, sonder enige mediese kennis, die vrou tuis help om geboorte te gee. Daar is ook tydens ŉ sologeboorte geen mediese personeel, soos ŉ vroedvrou of ginekoloog, op bystand nie. Volgens prof. Mariatha Yazbek, professor in Verloskunde in die Departement Verpleegkunde van die Universiteit van Pretoria, is daar verskeie redes waarom vroue vandag sologeboortes verkies. Die tarief van ŉ vroedvrou of ginekoloog is nie altyd haalbaar nie. “Vroedvroue en ginekoloë se koste in die privaatsektor kan geweldig hoog wees. Daar is ook die probleem van hospitaalpersoneel wat oorlaai is. Vroedvroue kan baie besig raak omdat hulle na meer as een mamma moet omsien wat daartoe kan lei dat daar nie tyd is vir die liefde en aandag wat ŉ nuwe mamma verlang nie,” verduidelik Yazbek. “Geboortes in private hospitale is geneig om gemedikaliseerd te wees wat meestal lei tot onnodige keisersneë. Die mamma word dikwels nie toegelaat om na haar liggaam te luister nie. Sy word aangemoedig om in die bed te bly en kan dus nie die beste posisies inneem tydens kontraksies nie. Haar reg van vrouwees word ontneem” sê sy. “Sommige hospitale, veral staatshospitale, laat ook nie pa’s of lewensmaats toe tydens die bevalling nie, wat verder bydra tot paartjies se besluit om eerder tuis geboorte te gee. Die hoë voorkoms van hospitaalinfeksies is natuurlik vererger deur die Covid-19-situasie. Die Covid-19-situasie word as verdere verskoning gebruik deur medici en hospitale om mammas te verplig om getoets en daarna onmiddellike, onnodige keisersneë te moet ondergaan. Die pa of ondersteuningspersoon moet ook dikwels dadelik die perseel verlaat ná die operasie.” Volgens Yazbek oorweeg paartjies ook vrygeboortes om die intimiteit van hulle verhouding na ŉ nuwe vlak te voer. “Soms het ŉ lewensmaat meer as een kind se geboorte beleef en besluit die paartjie dan dat die lewensmaat genoeg ervaring opgedoen het om alleen die geboorte te kan behartig.” Yazbek sê egter dat sy nie vrygeboorte sal aanbeveel of aanmoedig nie, aangesien die kans bestaan dat iets tydens die bevalling kan skeefloop, al is dit hoe gering. “Indien dinge skeefloop, kan dit lelik en geweldig vinnig skeefloop,” benadruk sy. “Die grootste komplikasies tydens ŉ sologeboorte is dat die baba kan ophou asemhaal, die naelstring kan om die nek gedraai wees, die baba kan vassit in die geboortekanaal of die moeder kan akute bloeding ervaar as gevolg van ŉ plasenta wat verkeerd ingeplant het, of ŉ baarmoeder wat nie saamtrek nie. Daaraan sal ŉ ondersteuningspersoon sonder mediese kennis en toerusting weinig tot niks kan doen nie.” Vroue kan hulself binne ŉ paar minute doodbloei indien die bloeding nie onmiddellik gestop word nie. ŉ Ervare vroedvrou en ŉ watergeboorte kan ook erge vaginale skeuring verhoed. Die meeste paartjies wat vrygeboorte kies, raadpleeg ook nie ŉ ginekoloog of ander mediese kenner tydens swangerskap om voor die geboorte seker te maak dat die baba gesond is nie. “Paartjies wat vrygeboorte kies, het gewoonlik uit die staanspoor die opvatting dat niks sal skeefloop nie. Hoewel dit grotendeels die waarheid is vir lae risiko swangerskappe, met ander woorde swangerskappe van vroue wat geen chroniese siektes of ander mediese probleme het nie, bestaan die moontlikheid steeds dat enigiets op enige gegewe tyd tydens die bevalling kan skeefloop.” Argieffoto. (Foto: Unsplash) Yazbek sê die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) se riglyne dui egter daarop dat agt besoeke aan ŉ opgeleide verloskundige (vroedvrou en/of dokter) deur die loop van ŉ swangerskap aanbeveel word. “Dit is ook belangrik om op 24 weke van die swangerskap ŉ anatomiese sonar te laat doen om seker te maak die baba se basiese ontwikkeling is goed en dat die plasenta gesond is. Hoewel dié besoek gemoedsrus aan ouers kan verskaf, is daar steeds geen waarborg dat alles tydens die bevalling goed sal verloop nie. Die baba kan in die verkeerde posisie lê of nie korrek omgedraai het nie en dit kan ŉ mens eers tydens die bevalling agterkom.” Yazbek beveel ook aan dat ŉ vroedvrou teenwoordig moet wees tydens die bevalling, of dat mediese hulp soos dié van ŉ ambulans of paramedici wat buite die deur wag, beskikbaar moet wees ingeval ŉ vroedvrou nie beskikbaar is nie. “Ek beveel ook ten sterkste aan dat die vroedvrou besoek word tydens die swangerskap om seker te maak dat daar geen risikofaktore soos hoë bloeddruk is nie. Die vroedvrou moet bereid wees om tydens die bevalling teenwoordig te wees of in ŉ nabye vertrek waar sy onmiddellik beskikbaar kan wees indien daar enige komplikasies onstaan. Sy sal mediese toerusting saamneem na jou huis en kan byvoorbeeld met nageboortebloeding roetinemedisyne toedien wat volgens die WGO en Suid-Afrikaanse riglyne voorgeskryf word.” Volgens die 2017 “Saving Mothers”-verslag het keisersneë ŉ hoër risiko van ongeveer 300% om die dood van ŉ ma tot gevolg te hê as ŉ natuurlike, normale geboorte. Aangesien private ginekoloë in Suid-Afrika geneig is om ŉ keisersnee as roetine prosedure aan te beveel, of induksies te doen voor die verwagte datum wat tot ŉ noodkeisersnee kan lei, verkies Yazbek ŉ vroedvrou vir lae risiko mammas voordat sy ŉ ginekoloog sal aanbeveel. “Maak seker jy doen jou huiswerk om die regte vroedvrou te kies. Maak seker dat die betrokke vroedvrou binne haar bestek van praktyk werk en nie mammas tuis help wat eerder in die hospitaal moet kraam byvoorbeeld as gevolg van ŉ vorige keisernee of tweelinge nie.” Aktrise se geboorteverhaal Die akteurspaar Jay Anstey en Sean-Marco Vorster het hulle verhaal oor vrygeboorte op sosiale media gedeel. By Jay is die skattige Ayla. (Foto: Instagram/Jay Anstey) Die akteurspaar Jay Anstey en Sean-Marco Vorster wat albei in die MNet-telenovelle Legacy te sien is, het onlangs op sosiale media gedeel dat hulle babadogtertjie deur middel van vrygeboorte in die lewe gekom het. Anstey het onlangs die verhaal van die geboorte op sosiale media gedeel en haar volgelinge het haar geprys vir haar dapperheid. Yazbek benadruk egter dat vrygeboorte nie aangemoedig behoort te word nie en dat ŉ mens nie emosionele besluite oor ŉ geboorte moet neem nie. “Sodra ŉ bekende persoon ŉ persoonlike verhaal deel, word dit heel dikwels uit verband geruk, maar dit is uiters belangrik om te onthou dat elke mamma, baba en swangerskap verskil. Jy kan jouself nie meet aan die ervaring van ŉ bekende aktrise of eie vorige geboorte nie. Doen intensiewe navorsing oor vrygeboortes en maak seker van plaaslike en internasionale statistieke oor vrygeboortes en die risiko’s daaraan verbonde voordat jy dit waag. Daar is heelwat geboortes wat plaasvind in ver afgeleë gebiede of waar die mammas is nie betyds is vir mediese hulp nie. Die moederlike en baba sterftesyfer is egter onrusbarend hoog.” Anstey se storie begin waar sy vertel dat geen dokters of vroedvroue teenwoordig was tydens die geboorte van haar babadogtertjie, Ayla, nie. “Ek het 01:00 op ŉ reënerige 6 Desember wakker geword van my water wat breek. Intense kontraksies het dadelik begin en Sean-Marco het saam met my begin om die geboortebad op vul.” Sy en Sean-Marco, wat ook die rol van Nico Malan in die kykNET-reeks Alles Malan vertolk, het saam in die geboortebad geklim, vertel sy. “Op ŉ stadium het my ma by my kom sit en my ondersteun. Soos wat die ure verbygegaan het, het ek in ŉ soort beswyming geraak en gefokus op asemhaling en om kalm te bly. Ek het gevoel hoe sy in die geboortekanaal inbeweeg en hoewel dit moeilik was, het ek nie gedruk nie, ek het net asemgehaal.” Ná tien uur van ongelooflike pyn het Anstey gevoel haar baba is gereed om te kom. “Ek het vir drie kontraksies lank gedruk en Sean-Marco het ons babadogtertjie in die lewe ontvang. Sy hande was die eerste om haar aan te raak en die enigste gesigte wat sy gesien het, was dié van haar familie. Sy het gehuil en ons het haar lewenstekens nagegaan en sy was gelukkig en perfek. Alles wat ek wou hê vir haar. Haar perfekte geboorte.” Haar plasenta het egter nie uitgekom nie en sy moes drie uur later na die hospitaal gehaas word om die plasenta chirurgies te laat verwyder. “Ek was nie ontsteld daaroor dat ek in die hospitaal beland het nie, want ek het vir ons kleinding die geboorte gegee wat sy verdien. Sou ek vrygeboorte weer oorweeg? Ja, 100%,” het Anstey gesê. Daar is natuurlik ook ander opsies as ŉ koue, onpersoonlike hospitaal, sê Yazbek. Vroedvroue kan mammas tuis of in hulle eie fasiliteite help wat medies toegerus en tog ŉ warm huislike atmosfeer het. A post shared by Jay (@jayanstey)