"Met" – 'n huldeblyk aan 'n afgestorwe voorsetsel | Maroela Media
(Grafika: VivA Afrikaans)
Ek kry gister 'n versoek van 'n gebruiker: Skryf tog vir ons iets oor "met". Ek mis tog so vir "met", dit was vir my so 'n liewe, onmisbare voorsetsel, maar dit lyk my "met" is helaas in Afrikaans oorle.
Die gebruiker is reg – daar is deesdae 'n vreemde geneigdheid om "met" weg te laat waar dit ná "saam" moet voorkom, soos in hierdie sinne (onthou, 'n asterisk voor 'n taalbousel beteken dit is taalkundig verkeerd):
(Let sommer ook op na die spelling van "ma-hulle". Dis nie "*ma'le" nie.)
Volgens HAT6 is "saam" 'n bywoord en kan dit een van die volgende drie betekenisse hê:
So werk "saam" as 'n mens dit reg wil skryf:
Vir betekenisonderskeid 2 kan "saam" op sy eie gebruik word sonder enige verdere entiteit of konsep wat daarna genoem word:
As 'n mens vir betekenisonderskeid 2 "saam" wil kwalifiseer deur te sê wie of wat ook aan die handeling deelgeneem het, moet daar 'n voorsetsel op die "saam" volg. Hierdie voorsetsel is gewoonlik "met":
Ek is nie seker waar die weglating van die "met" vandaan kom nie. Aanvanklik het ek gedink dis dalk Engelse invloed:
Maar die argument hou nie lekker water nie, want "with" beteken "met", en as dit Engelse invloed was, sou die "saam" weggeval het:
Oor praattaal kan ek my nie uitlaat nie, maar oor skryftaal kan ek wel. Daardie ou "skoolreël" van "skryf soos jy praat" moet dalk nou ook maar afsterf, want as dit waar is, kan 'n mens ook skryf oswêklêkîsamjîlî en dan verstaan ons naderhand almal lekker saam nie 'n woord wat op papier staan nie. Dit is gewoon 'n onsinnige argument – daar is praattaal en daar is skryftaal, en taalgebruikers weet daar is 'n verskil. (Ek het 'n vuil spesmaas mense wat wil skryf soos hulle praat, soek na redes om slordige en onnoukeurige taalgebruik goed te praat.)
Moet nou ook nie kleitrap as jy probeer verduidelik nie. Dit is moontlik om taalbousels ná "saam" te hê wat nie 'n voorsetsel vereis nie:
Moet dus nie vir kinders leer daar mag nie 'n naamwoordstuk op "saam" volg, of daar moet altyd 'n voorsetsel ná "saam" wees nie, dis nie waar nie. Die voorsetsel word vereis as 'n mens die party spesifiseer wat saam aan die handeling deelneem, soos hier bo verduidelik.
Een laaste opmerking oor "saam", ter wille van Afrikaansonderwysers wat vir tweedetaalsprekers skoolhou:
Waar mense met mekaar praat, en "saam" word deel van die handeling, kom daar 'n ander betekenisonderskeid aan bod:
Stuiwer gewerp. Mag "met" tog weer uit die dood opstaan en lank en gelukkig saam met ons lewe.
In die kol! Dis een van my troetelgriewe. Soveel mense het geen taalvaardigheid of trots nie, en dit word al hoe erger. Ek gee nie om wat ander dink nie – my taal is my trots.
Met wat sal ons dit nou vervang…. tong in die kies gevra !
"Tong in die kies"? Skalks? Tergend?
Ek hoop al die mense wat die woordjie "met" uitlaat, lees hierdie artikel. Daardie irriterende gebruik om dit weg te laat het my al meermale rooi laat sien. Praat reg, of bly stil; is hoe ek daaroor voel.
By nabetragting gebruik ek self die woord "met" amper uitsluitlik in "saam met" of andersins om te beskryf dat ek iets in 'n taak gebruik het:
Ek ry saam met my vriende.
Ek doen houtwerk met handgereedskap.
Ek het die berekening gedoen met 'n sakrekenaar.
Ek vermoed dit is juis die ongemaklik dubbelsinnige gebruik van die enkelwoord "met" in plaas van "saam met" wat mense huiwerig maak om "met" in die eerste plek te gebruik. Die onoordeelkundige gebruik van "met" kan lei tot onbedoelde vertolkings en daarom word van die woord "met" weggeskram. Al drie boonste sinne word dikwels in die spreektaal gebruik met dieselfde bedoeling maar die geskrewe vertolking mag dubbelsinnig voorkom.
Ek ry met Jan.
Ek ry perd met Jan.
Ek ry perd saam met Jan.
Ek het ook so 'n vermoede die woord "met" word dalk meer in die spreektaal gebruik as in geskrewe vorm.
Andriette · 1 jaar gelede
Ek het nog nooit gehoor dat iemand "met" weglaat nie, Mens kan nie behoorlik praat of skryf sonder om "met" te gebruik nie.
Madelaine · 1 jaar gelede
Dankie! Skryf tog ook oor 'wie' as betreklike voornaamwoord wat so verkeerd gebruik word!
Dankie hiervoor. Ek kan iets oorkom as mense "met" weglaat. En waag dit nou om daarop kommentaar te lewer! Dan is jy alles wat sleg en lelik is! Om iemand op 'n taalfout te wys, is erger as om hom te vloek!
Gerna · 1 jaar gelede
Ek voel ook saam MET jou. Ons hier in NZ probeer suiwer Afrikaans lewendig hou, terwyl dit vir my lyk sommige Suid-Afrikaners probeer enige iets om die taal te verander of wegwens. Ek het Afrikaans 'n sekere manier geleer, en dit is hoe ek dit vir my twee Kiwi-Afrikaanse seuns probeer lewendig hou….
Os raak lekke common, dis mar dit e als so sam di lui sms-snelskrif en die woordeboekmakers wat alles wat Kaaps klink nou wil invoeg en enige standvastigheid in Afrikaans as 'n bedreiging vir die New Age-rioolstroom eien ~ maar te graag die nuwerwetse lig-in-die-broekers omarm…. Eintlik moes hulle vreeslik baie van 'met' gehou het, want 'met' is die in-ding en apart erg teen die wet en die profete… en 'met' is ook nog in Engels ook ~ so 'n bietjie gisteragtig maar beslis in die mode…