Swellendam erfenis ly skade onder diefstal en grafplunder - Langeberg Bulletin
Home » Swellendam erfenis ly skade onder diefstal en grafplunder
Deur Elana Theunissen
Swellendam is 'n historiese klein dorpie en inwoners blyk trots te wees op die historiese erfenis. Besoekers en toeriste is 'n algemene gesig by die museumgeboue, en fotos van ons mooie NG Kerk in Voortrekstraat word wêreldwyd versprei.
Maar wat vergete bly is die historiese tekens en gedenktekens wat wyd verspreid is binne ons dorpie en ook in die wyer Swellendam gebied. Swellendam se geskiedenis lê wyer as 'museumstraat'.
Soveel meer geskiedenis lê opgesluit in die aantal historiese kerkhoffies langs Swellendam hospitaal met rye gedenkstene en marmerblaaie. Hier lê stories en herinneringe van voorvaders en inwoners se grootouers. Stamboeke word uitgelê in leiklip.
In 'n vorige artikel het Eduan Swanepoel van Bokmakiri Boekwinkel 'n historiese skets gedoen van die uitsonderlike stukkies geskiedenis.
Daar is historiese grafte in die Anglikaanse Kerkhof met sy besonderse klipmuur en grafte met tipiese keltiese kruise. Hier is die moeder en dogter van Swellendam se mees bekendste skrywer, MER (of te well Tant Miemie Rothman) begrawe.
Die hek by die Anglikaanse Kerkhof wat afgebreek en weggedra is, is weer vervang. Hansie Oerson het verduidelik.
Die oorskot van MER self is begrawe in die ou NG-Kerkhof.
In die Weslyaanse en sendingkerkhowe is daar onder meer grafte van gevalle soldate uit die 2de wêreldoorlog. Selfs die Katolieke Kerkhof is interessant met sy alfa- en omega-tekens op die ingangshek.
Naby die Hoërskool is 'n klein Moslem begraafplasie waar twee of drie stene nog behoue gebly het, en by die Laerskool is steeds tekens van die VOC begraafplaas.
'n Historiese erfenis om op trots te wees?
Adriaan Mocke van Olyfkrans Kollege en sy helper, Hansie Oerson, wat ook instand-houding doen by Olyfkrans, het die Bulletin onlangs op 'n 'historiese toer' deur die kerkhoffies geneem.
Dit was nie 'n rustige onthou-toer nie, maar eerder 'n ontstellende uitwys van die vernietiging van die historiese grafte.
Grafskade is oral te sien in die Anglikaanse kerkhof
Van die ou victoriaanse grafte se metaalwerk is uitgebreek om as skrootmetaal verkoop te word en stukke van die metaalwerk lê in die kerkhowe rond. Steenpilare is omgegooi. Duidelike tekens van vandalisme is sigbaar.
Hoewel grafskend en grafplunder wêreldwyd 'n probleem is, is dit tog hartseer dat die praktyk oënskynlik openlik hier in Swellendam voorkom.
Die wegdra van heinings het veral toegeneem tydens die COVID inperkingstyd.
Werkloosheid en misdaad speel wel 'n groot rol in die plunder, maar dit blyk dat Swellendam, en ook die wyer Suid-Afrika, nie 'n werklike kultuur het om grafte te bewaar en te onderhou nie.
Nog bewyse van plunder wat in die ou kerkhowe plassvind
Hierdie is duidelik te sien in die verval en onnetheid van die meer 'moderne' Swellendam begraafplaas waar die 'onderhoudsbal' gereeld rond-gegooi word tussen inwoners, familielede en die munisipaliteit.
Geeneen van die groepe wil verantwoordelikheid aanvaar vir die onderhoud van die grafte nie, en min befondsing is beskikbaar vir die doel.
Bewaar ons Kerk-howe! 'Adopt a grave'
Indien ons 'n blinde oog gooi oor vandalisme en die plunder van ons historiese grafte, bestaan die gevaar dat persoonlike en ook nasionale historiese rekords en artefakte verlore kan gaan.
Begraafplase is nie alleenlik heilige spasies van onthou en emosionele bande vir die betrokke families nie, maar vertel ook die stories van die ontstaan van ons dorp en sy karakter.
Swellendammers moet dus betrokke raak!
As jy weet van iemand wat hom skuldig maak aan plunder en diefstal, of skrootmetaal opkoop van die grafte, rapporteer dit aan die SAPS.
Alternatiewelik raak deel van die groep inwoners wat hul beywer om die historiese grafte te versorg en skoon te maak. Of neem self 'n graf aan..