ArcelorMittal – Impak op Weskus astronomiesArgieffoto: Hera.org.nz Tania Heyns en Vryskut Die sluiting van ArcelorMittal se tak in Saldanha sal duisende mense werkloos laat en die hele Weskus se ekonomie in duie laat stort. Só sê ekonome en sakelui nadat die staalreus Maandag aangekondig het hy gaan sy fabriek in Saldanha sluit. Dawie Roodt, die hoofekonoom by die Efficient Group, verduidelik dat dit nie net bloot die aanleg se 900 werknemers is wat hul werk kwyt gaan wees nie, maar dat daar ook diegene is wat indirek geraak word onder meer vervoerkontrakteurs en verskaffers. “Dit is ŉ ramp vir die dorp. Hierdie mense gaan waarskynlik verhuis om in die stede geholpe te raak,” sê Roodt. Sedert 1996 draai die Weskus se ekonomie om Saldanha Staal. Werknemers woon hoofsaaklik in Saldanha, Jacobsbaai, Vredenburg, Paternoster, St. Helenabaai en Langebaan en hul kinders gaan hier skool. “Dis ŉ tragedie. Dit gaan ons almal ruk,” het Kevin Craill, algemene bestuurder van Anderson & Kerr gesê oor die sluiting van ArcelorMittal se tak in Saldanha. Anderson & Kerr vervaardig hidrouliese en pneumatiese komponente. Hy sê die invloed op werkloosheid strek veel verder as bloot net die werknemers van Arcelor wat afgedank word. As die kontrakteurs, diensverskaffers en ondernemings wat die grootste deel van hul werk by Saldanha Staal gekry het in ag geneem word, reken Craill tussen 7 000 en 8 000 mense sal direk deur die aankondiging geraak word. “Dit gaan verrykende gevolge vir die Weskus hê.” Hy verwag dat baie ander ondernemings ook hul deure gaan moet sluit. “Dit het gelyk of Saldanha Staal al hoe meer sukkel en daar was sprake van toemaak, maar ek dink nie enigiemand het verwag dat dit regtig gaan toemaak-toemaak nie. Die hartseer is dat die grootste probleem nie die produk is nie, maar dat elektrisiteit, vervoerkoste en al die beperkende wetgewing te duur was.” Argieffoto (Foto: MEIBC, Facebook) Shanah Damonse, voorsitter van die Weskus-sakekamer, het die aankondiging as die “mees katastrofiese ding wat kon gebeur het” beskryf. “Dit gaan ŉ groot impak op die plaaslike ekonomie en die gemeenskap hê.” Sy glo dat rolspelers soos Eskom grootliks bygedra het daartoe dat die deure sluit. Dit is kommerwekkend dat dit wat op nasionale vlak nie reg bestuur word nie, so ŉ verwoestende impak op plaaslike ondernemings gaan hê.” Andy Wahl, besturende direkteur van Vaalmac, ŉ ingenieursfirma wat 95% van hul werk by Saldanha Staal kry, het gesê die sluiting is “verwoestend”. “Niemand het dit verwag nie. Dit gaan ŉ groot impak hê om alle sakeondernemings in die Weskus.” Vaalmac het reeds voorraad vir die nuwe jaar aangekoop, eksklusief vir Saldanha Staal, waarmee hulle nou niks kan doen nie. Marius Koen, burgemeester van Saldanha-munisipaliteit, het sy hartseer oor die aankondiging uitgespreek. “Dit gaan ŉ geweldige impak op die plaaslike ekonomie hê. Ons is al drie maande in gesprek met ArcelorMittal en het van ons kant vir hulle korting gegee op water wat R700 000 beloop het. Dit gaan ŉ rowwe en massiewe effek op die Weskus hê.” Roodt sê dit was egter onvermydelik dat die aanleg sy deure sou sluit weens die ligging daarvan. “Die aanleg het alles wat teen hom tel. Nie net is die aanleg klein nie, maar dis ook ver van die stede. Staalfabrieke is veronderstel om groot en sentraal te wees. Dit is onvermydelik dat dit sou gebeur het en dit gaan waarskynlik al meer in relatief klein dorpies gebeur.” Argieffoto: Hera.org.nz Volgens Roodt kan ondernemings in die landbou en mynboubedryf nog ŉ bestaan in dié dorpies maak. Hy meen dat die vervaardigersbedryf se kans op bestaan egter veel skraler is. Roodt voer aan dat selfs al was daar ŉ manier om die aanleg se deure oop te hou, hy nie ten gunste daarvan sou wees nie. “Dit maak nie sin om ’n ding te red wat nie gered kan word nie.” Mike Schüssler, die hoofekonoom by Economists.co.za, meen op sy beurt dat die aanleg se grootte nie te blameer is vir sy mislukking nie. Volgens Schüssler kan Suid-Afrikaanse aanlegte egter nie meer vir internasionale aanlegte kers vashou nie. “Dit gaan nie oor klein of groot nie. Dis baie moeilik in die staalbedryf as jy nie mededingend is nie,” verduidelik hy. Schüssler voer aan dat ArcelorMittal Suid-Afrika (Amsa) se pryse, kwaliteit en tegnologie bloot nie op dieselfde vlak as internasionale aanlegte is nie. “Suid-Afrika is besig om sy mededingendheid te verloor. Veral as dit kom by uitvoere. Daar is ook ander faktore soos kragonderbrekings en dreigende stakings wat daartoe bydra dat so ŉ aanleg net nooit voor kan kom nie.” Schüssler is onlangs die taak gegee om ŉ impakstudie te doen oor die effek van die huidige en voorgestelde heffings op staalprodukte. Die studie het bevind dat Amsa se ystererts, kooksteenkool en skrootmetaal goedkoper is as die wêreldgemiddelde en 18% goedkoper as die prys wat China betaal. Amsa se staal is egter tussen 18% en 27% duurder as die gemiddelde wêreldstaalprys en die prys van China se staal. “Die bevindinge wys daarop dat Amsa nie met die wêreld se suksesvolste staalfabrieke kan meeding nie, grotendeels weens sy buitensporige bedryfsuitgawes en die verouderde staalfabriek,” sê Schüssler.