Probleme by Transnet bedreig SA ekonomie | Landbou
Die hawe by Gqeberha (Port Elizabeth). Foto: Transnet-haweowerheid
Probleme in die Transnet groep kan 'n groter bedreiging vir die sitrusbedryf en die plaaslike ekonomie wees as wat aanvanklik gedink is.
Die voortslepende probleme in die Transnet-groep is erger as wat aanvanklik gedink is, sê mnr. Mitchell Brooke, logistieke ontwikkelingsbestuurder van die Sitruskwekersvereniging (SKV), in die vereniging se nuutste nuusbrief.
Volgens Brooke het bedrywighede by die hawebestuur en onderskeie terminale so agteruitgegaan dat reusevertragings nou by al Suid-Afrika se hawens ervaar word. "Ongeag verlede jaar se onderbrekings weens die covid-19-pandemie, die onlangse onluste in KwaZulu-Natal en die kuberaanval op Transnet se IT-stelsel in Julie, is die huidige probleme veel erger.
"Ons weet nou dat grootskaalse korrupsie weens staatskaping by Transnet plaasgevind het en dat miljarde rande daar verduister is. Ons sal hopelik uitvind waarheen daardie geld verdwyn het."
Hy sê Transnet het reeds toegegee dat dit bankrot is en nie genoeg kapitaal, of toegang tot kapitaal, het om die besigheid se bedrywighede vol te hou nie. Gedurende die tyd dat staatskaping by Transnet plaasgevind het, is kapitaal wat vir die vervanging of aankoop van toerusting soos sleepbote, hyskrane en helikopters gebruik moes word, nie daarvoor aangewend nie.
"Onderhoud en die opknapping van die huidige vloot masjinerie en toerusting by die hawens is meestal geïgnoreer. Die masjinerie en toerusting wat benodig word om die hawens voldoende te diens, is dus nie daar nie. Die masjinerie en toerusting wat wel daar is, is meestal verby hul beste en val nou gedurig uitmekaar.
"Die situasie by Suid-Afrika se hawens is nou so sleg dat skepe dae of weke wag voordat hulle kan vasmeer en in sommige gevalle maande wag voordat hulle die volle hawerotasie voltooi en Suid-Afrika kan verlaat. Dit het daartoe gelei dat skeepsrederye hul bedrywighede by van Suid-Afrika se hawens opgeskort het en in baie gevalle vermy weens die massiewe bottelnekke en opeenhopings by die hawens se verkoelingsgeriewe. Aansienlike hoeveelhede vragte bring geruime tyd daar deur voordat dit uiteindelik verskeep word."
Hy sê nog 'n oorsaak van vertragings by Suid-Afrika se hawens is die beperkte hoeveelheid skeepsrederye wat leë verkoelde vraghouers betyds kan bring om te verseker dat daar genoeg is om vrugte uit te voer. "Die beskikbaarheid van leë verkoelde vraghouers was die afgelope uitvoerseisoen 'n enorme stryd."
Volgens hom het Transnet se bestuurders 'n vergadering met van die belangrikste bedryfsliggame gereël om die huidige omstandighede te bespreek. Buiten vir die SKV het verteenwoordigers van onder meer die tafeldruiwebedryf en Agbiz die vergadering bygewoon.
"Die onderliggende boodskap is dat die swak toestand van Transnet se bedrywighede die Suid-Afrikaanse landbou- en vervaardigingsektor in 'n benarde posisie plaas. Dit is 'n reusebedreiging vir die plaaslike ekonomie. Besighede het al miljoene rande verloor aangesien vervaardigings- en produksie-aanlegte hul werksaamhede moes opskort weens die agterstand in die verskaffing van komponente. Die vrugte-uitvoerbedryf het verliese gely weens addisionele logistieke koste en gehalteprobleme weens stilstande.
"Transnet sal oor 'n week weer met ons in verbinding tree om volledige terugvoering te gee oor watter stappe gedoen sal word om die situasie te verander."