Die verslag handel oor die geskiedenis wat Afrikanerkinders van graad 4 tot 12 in Suid-Afrikaanse skole geleer word. In die tydperk van graad 4 tot 9 voltooi leerlinge die vak sosiale wetenskappe,wat uit twee komponente bestaan, te wete geografie (aardrykskunde) en geskiedenis. Hierdie twee komponente verdien eweveel aandag en ruimte in die handboeke. Vir leerlinge in graad 10 tot 12 is geskiedenis ’n keusevak. Twee opmerkings moet hier gemaak word. Die eerste is dat vir ’n senior leerling wat geskiedenis as keusevak neem, hy of sy slegs te make sal hê met dit wat in die kurrikulum voorkom. Wanneer na die aard en inhoud van die Suid-Afrikaanse geskiedenis in hierdie kurrikulum gekyk word, wek dit rede tot kommer. Die tweede is dat elke leerling van graad 4 tot 9 nie (soos ’n senior leerling) slegs aan ’n sekere soort geskiedenis blootgestel word nie, maar dat sodanige blootstelling vir die junior kinders verpligtend is. In graad 9 het die leerling dan geen ander keuse as om ’n beknopte weergawe van die graad 11- en 12-leerplan te moet voltooi nie.
Hoewel die skool of onderwyser ’n keuse het oor welke handboeke deur ’n bepaalde jaargroep gebruik gaan word, is die verskeidenheid tot hul beskikking ’n karige een – ten spyte van die relatiewe lang lys titels. Elke handboek is altyd deur meer as twee outeurs geskryf, in sommige gevalle soveel as sewe. Soms het een outeur meegewerk aan meer as een handboek in dieselfde graad. Die mate waarin die onderskeie handboeke vir dieselfde graad verskil, is egter weglaatbaar klein. Te verstane is die kurrikulum vooraf vasgestel en die temas daarin gedek ooreenstemmend, al is die volgorde in die inhoud soms wisselend. In al die onderskeie handboeke word selfs inligtingsblokkies oor bepaalde persone en gevallestudies van handboek tot handboek herhaal. Dit is onmoontlik om ’n spesifieke handboek (of handboekreeks) te identifiseer as uitstaande bo die res, en terselfdertyd ook onmoontlik om een summier af te skryf. Die mate waarin die onderskeie boeke ooreenstem sal die waarnemer opreg laat wonder waarom daar inderdaad dan soveel verskillende handboeke beskikbaar is. Die enigste gevolgtrekking is dat dit ’n poging is om die skyn van objektiwiteit en die veelheid van standpunte te verwek.
Die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1902) is in die volksmond ook bekend as die Engelse Oorlog of die Driejarige Oorlog – ’n meer objektiewe beskrywing daarvan is die alombekende benaming Anglo-Boereoorlog, deurdat die strydende partye sodoende op neutrale wyse in die benaming betrek word. In die geskiedenishandboeke word hierdie oorlog voortdurend beskryf as die Suid-Afrikaanse Oorlog. Die ironie is dat “Suid-Afrika” ten tyde van die oorlog nog nie eens as entiteit bestaan het nie. Hierdie benaming water die Afrikaner se grootste vryheidstryd af tot ’n blote deel in ’n groter geheel – ’n rol in ’n stuk wat deur almal en alles in “Suid-Afrika” vertolk is. Aansluitend hierby is dat die opdrag wat die leerling aan die einde van die afdeling oor die oorlog moet voltooi, uitsluitlik fokus op die rol van swartmense in die oorlog. Die enigste (terloopse) verwysing na die Rebellie van 1914 word gevind in ’n bespreking van eerste minister Louis Botha se beleid ter steun van die Britse oorlogspoging, waar hy net “weerstand deur die Boere by die huis” gekry het. Dit verteenwoordig die ganse dekking van die Rebellie in ’n kind se hele skoolloopbaan.
Vanaf graad 11 word leerlinge in die gedeeltes oor plaaslike geskiedenis slegs gekonfronteer met die protes-, burgerregte- en swartmagbewegings wat sou lei tot die totstandkoming van die hedendaagse Suid-Afrikaanse staat. In hierdie afdelings leer die skolier van etlike belangrike figure, “martelare” en “helde” gekoppel aan hierdie stryd. Reeds in graad 4-handboeke word Nelson Mandela uitgebeeld as ’n vreedsame, vredeliewende en beginselvaste persoon wat bloot vanweë sy droom vir ’n idilliese Suid-Afrika tronk toe gestuur is. Daar word benadruk dat Mandela en Kie. nie kriminele was nie, maar in die gevangenis was “vanweë dit wat hulle geglo het reg was”. Sou ’n onpartydige en objektiewe handboek nie ook melding maak van sy geweldpleging en terreurdade (ook op burgerlikes) nie? Veral in graad 6 word aan die leerlinge voorgehou dat baie onskuldige mense lukraak in hegtenis geneem, en dan maklik “gemartel” of “selfs doodgemaak” is. Daar word ook reguit vertel dat diegene met ’n gewetensbeswaar teen die beleid nie die geleentheid gegun is om hulself in ’n hof te verdedig nie. As aangeklaagdes nie hulself in die hof kon verdedig nie, soos die handboek betoog, hoe het Nelson Mandela dan daarin geslaag om ’n toespraak van drie ure in die beskuldigdebank te lewer? Voorts, hoe het dit dan enkele jare tevore gebeur het dat die aangeklaagdes in die hoogverraadverhoor van 1961 onskuldig bevind en vrygelaat is?
Maar moet daar gepoog word om die leerplanne van die staat reg te stel? Is so ’n doelwit enigsins haalbaar? In die vorige bedeling is Afrikanergeskiedenis vanuit die perspektief van die staat aangebied. Afrikanergeskiedenis het toe gefokus op groot volksgebeure, veldslae, militêre en nasionale volksleiers – alles goed wat fokus op die staat as uitgangspunt. In dié proses het die fokus van die geskiedskrywing nie op die gemeenskap self, soos die verhale van gemeenskapsleiers, kerkleiers, ekonomiese leiers, onderwysleiers, kultuurleiers, skrywers, digters, ensovoorts, geval nie. In ’n era waar die Afrikaners juis die slagoffers van ’n staatsgesentreerde benadering tot geskiedenisonderrig is, is dit des te meer belangrik dat ’n gemeenskapsbenadering gevolg word. Vandag rus die verantwoordelikheid op die skouers van oupas en oumas, pa’s en ma’s om geskiedenis vir hulle kinders te laat leef. Die verantwoordelikheid om die geskiedenis oor te dra, rus vandag op die Afrikanergemeenskap self.
Die FAK is voorstanders van só ’n hermeneutiese skuif weg van staatsgesentreerde geskiedskrywing na gemeenskapsgeskiedskrywing. Kultuurgemeenskappe moet eienaarskap vir hulle eie geskiedenis neem. Vanuit hierdie invalshoek word geskiedenis persoonlik vertolk aan die hand van die gesin, familie, die taal-, kultuur- en gemeenskapsleier, en die organisasie se verhouding tot groot historiese gebeure. Deur ’n persoonlike benadering word die menslike kant van Afrikanergeskiedenis bevestig, teenoor die ontmensliking daarvan deur die staatsideologie. Dit skep ’n geleentheid vir historiese regstellings en die neem van eienaarskap.
Die FAK ontwikkel met behulp van ’n vakadviseur lesplanne vir Afrikanergeskiedenis wat aanvullend tot skoolkurrikulums gebruik kan word. Dit word gratis op die internetmuseum gepubliseer.
Die FAK gee ook erkenning aan jongmense se bydrae tot geskiedenisontwikkeling deur top-geskiedenistake op die webwerf te publiseer.
Die FAK bied in samewerking met ’n reisagentskap ’n Westerse geskiedenistoer aan na Nederland, Duitsland, Frankryk en Switserland vir skoolgroepe en ’n Oorsprong na Afrikaans–toer na Nederland, België en Frankryk.
Vakspesifieke seminare deur verskeie historici word van 2016 landwyd vir geskiedenisonderwysers aangebied.
Die FAK ontwikkel ’n historiese plakkaatreeks oor Afrikanergeskiedenis wat onderwysers in hulle klaskamer kan opsit.
Die FAK is besig met ’n omvattende projek om die FAK-argief toeganklik te maak vir navorsers. Die FAK-argiewe bevat ’n omvattende versameling van meer as 80 jaar se Afrikanergeskiedenis.
Die FAK werk reeds saam met verskeie Afrikanergemeenskappe wat self verantwoordelikheid vir die bewaring van kultuurbakens in hulle omgewing neem.
Die FAK ontwikkel met behulp van kundiges ’n Praktiese handleiding vir erfenisbewaring in gemeenskappe.
Die FAK neem die historiese Afrikaanse lied in beskerming deur binnekort in samewerking met die gewilde groep Beeskraal ’n Volk-en-vaderland CD te laat verskyn.
Die FAK is in samewerking met verskeie kunstenaars besig om Anglo-Boereoorlog-gedigte en -liedere te verwerk in ’n kunstefeesproduksie en later ’n CD.
Dit is sonder twyfel ‘n goeie ding wat die FAK beoog, solank dit net nie weer tot polarisasie lei nie. Waarvoor ek my sou beywer as ek in enige posisie was om dit te doen, sou wees om geskiedenis as skoolvak af te skaf. Dan kan die verskillende kultuurorganisasies en dié wat daarin belangstel, saamspan om ‘n gebalanseerde geheelbeeld van die land se geskiedenis te skep. Ons moet immers hoofsaaklik eerder na die toekoms as na die verlede kyk?
Dis soms vir my, jou en almal nodig om ons sondes teenoor ander mense te bely. Dit beteken nie ons moet ons vuil wasgoed oral ophang sodat almal dit kan sien nie. Dit beteken maar net as ons altyd ons vuil wasgoed in ’n klam bondel in die wasgoedmandjie hou, gaan dit begin sleg ruik. Dawid het die volgende geskryf oor die onaangename gevolge van geheime sonde: “Toe ek oor my sonde stilgebly het, het my liggaam gekwyn van ellende, het ek die hele dag lank gekreun” (Ps. 32:3).
Wanneer jy verstaan hoe belangrik dit is om ’n paar vertrouelinge te hê – jou man, ’n suster of ’n paar goeie vriendinne – teenoor wie jy kan bely, sal jy ’n nuwe soort vryheid in jou lewe verwelkom. Daar lê groot krag daarin om ander te nooi om vir die gebroke areas in jou lewe te bid, en om dieselfde vir hulle te doen. Daar lê groot krag in kwesbaarheid.
Dit sal jou dalk ook verras om uit te vind dit hoef nie skandelik of ongemaklik te wees om jou sondes teenoor ander te bely nie. Dit kan – behoort – ’n natuurlike element van ’n uitmuntende, pragtige verhouding te wees.
Die Woord en gelykenis is net so relevant vir ons dag as toe Jesus die voorbeeld genoem het. Die bose staan gereed om die saad se impak in ons lewens te neutraliseer. Of dit die pad, die klipbank of onkruid is, daar is ŉ verbete stryd aan die gang om die Woord sy impak in ons lewens te ontneem.
Ons moet hierop bedag wees en die duiwel nie die geleentheid gun om sy vernietigende werk in ons lewens te doen nie.