Warm debat oor Langenhoven as heldCJ Langenhoven. Foto: Argief. ’n Warm debat oor die aard en nut van helde vir die Afrikanervolk het ’n gedenkgeleentheid vir die skrywer en digter CJ Langenhoven hierdie week in Bloemfontein in ’n fassinerende intellektuele oefening omskep. Die gesprek by die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) in Bloemfontein het “Hulde aan helde: Langenhoven” as tema gehad en is toegespreek deur prof. Johan Olivier, voormalige voorsitter van die Langenhoven-gedenkfonds, dr. Corlietha Swart van die departement Afrikaans en Nederlands aan die Vrystaatse Universiteit en Willemien Brümmer, skrywer, joernalis, agterkleindogter van Langenhoven en bestuurslid van die Langenhoven-gedenkfonds. Omvattende verskille oor heldeverering het uit die gesprek na vore getree. Waar Olivier en Swart se fokus grootliks op Langenhoven se uitsonderlike talent, die kwaliteit van sy literêre uitsette en sy formidabele uitset (vyftig boeke in twintig jaar!) gehandel het, het Brümmer bepleit dat daar nie te blindweg gehuldig word nie, maar dat helde se minder blink kant ook verreken moet word vir ’n gebalanseerde geheelbeeld. In hierdie verband het Brümmer gesê hoewel sy baie trots is op en volle waardering het vir aspekte van Langenhoven se skryfwerk, byvoorbeeld sy gebruik van die surrealisme wat sy tyd geheel en al vooruit was, en die kwaliteit van sy spookstories, is daar ook van sy skryfwerk waarop hulle as familie nie so trots is nie. Dit sluit in sy outeurskap van die sogenaamde Swart Manifes van 1929, wat hy as senator vir die Nasionale Party (want hy was ook politikus) in opdrag van premier JBM Hertzog opgestel het, en wat die rassistiese voorloper van die ergste aspekte van die apartheidsbeleid sou word. Brümmer het ook verduidelik dat nie alle aspekte van Langenhoven se nalatenskap vir hul familie tot vreug is nie – sy alkoholisme en depressie het diep kepe gelaat, asook die inbreuk van die hele Langenhoven-boekebedryf wat deur sy medewerker en beweerde minnares, Sarah Goldblatt, ontgin en aan die gang gehou is, op hul familie se privaatheid. Olivier en Swart het gemeen mens moet oppas vir ’n té emosionele reaksie van familiekant, en dat Langenhoven steeds as held gehuldig moet word, met die klem op sy sterk- eerder as sy swakpunte. Die gehoor is getrakteer op twee klank-opnames – een uit 1912 waarop Langenhoven sy vrou met haar verjaardag geluk wens, en een van die wysie wat Langenhoven as toonsetting vir “Die Stem” voorgestel het, maar wat nie algemeen byval gevind het nie. Die reaksie uit die gehoor het dit duidelik gemaak dat dit ’n aand met volop pitkos vir nadenkendes was, en dat die grondslag vir ’n nodige debat oor die aard en nut van heldeverering gelê is.