Seldsame tekste nou makliker bekombaar | Netwerk24
13 Julie 2019 09:00
Afgeskeepte tekste van swart Suid-Afrikaanse skrywers, wat as klassiek deur kenners beskou word, is nou vir die eerste keer vir 'n plaaslike en internasionale leserspubliek in Engels beskikbaar. In die unieke vertalingsprojek aan die Universiteit van Wes-Kaapland, wat deur die digter en dosent Antjie Krog geïnisieer is, is die eerste agt boeke nou beskikbaar.
Hierdie tekste wat nou in die openbare domein is, kan nou deel vorm van die kontemporêre debat en kan waarde voeg tot die epistemiese multidissiplinêre navorsing.
Volgens Krog, verteenwoordig die tekste 'n tydperk waarin "witheid aan die rante figureer of alreeds binne in gemeenskappe beweeg het. Dit is opsigself interessant want die slagofferskap is nie 'n sterk stem nie. Maar wel wat in ons kultuur gaan help om al die vreemdheid te akkommodeer. Die tekste is ook deurdrenk met Afrika filosofie, pragtige beskrywings, boeiende karakters en veral tradisionele hofsake.
Die omslag van Stitching the Whirlwind.
"Vir myself is die manier waarop wit mense in die tekste ingebring word, naamlik as gewone eweknieë, as deel van 'n Afrika hiërargie, nie net interessant nie, maar veral bevrydend.''
Die meeste van die wit mense wat in die tekste betrek word, is boere. "Dit vorm 'n wonderlike kontrapunt op die diskoers van vandag dat ons net skurke is'', sê Krog.
Sy noem as voorbeeld Sek Mqhayi se teks, Undonjabu, waarin 'n utopie beskryf word en daar vorm wit mense " 'n normale ondersteuningspunt onder swart agentskap''.
"Ek moet egter erken dat ek bitter graag nog 'n bietjie geld sal wil hê om twee boeke uit Afrikaans by hierdie agt tekste te voeg. 'n Boek soos Ampie en Johannie, selfs Bart Nel, sal wonderlik aansluit by hierdie tekste. Dit kom uit dieselfde tydperk en deel soveel temas met mekaar, jy kan dit nie glo nie.''
Krog wat namens The Centre for Multilingualism and Diversities Research aan UWK die aansoek om befondsing opgestel het, sê dat dit "nogal 'n hele drama is wat akademiese
Die omslag van Tears of the Brain
begronding en beweegredes waarin ook aangetoon moet word hoe dit navorsing in die land sal bevoordeel. Die probleem is dat skenkers nie juis vertaling as 'n navorsingsprojek beskou nie."
Een van die tekste is 'n bloemlesing, Stitching a whirlwind – An anthology of Southern African poems and translations, die eerste wat vyf inheemse tale in sy oorspronklike teks aanbied. Veertien vertalers het meegewerk, o.m. Krog en die digter Gabeda Baderoon. Die gedigte verbeeld "swart estetika en 'n merkwaardige wêreldbeskouing''.
J.M. Coetzee, Suid-Afrikaanse Nobelpryswenner, noem die bloemlesing "die eerste stap in 'n prysenswaardige projek om aan die wêreld 'n skatkis van inheemse Suid-Afrikaanse poësie deur die medium van Engels beskikbaar te stel."
Die bundel lê Krog ook na aan die hart. "Ek sê altyd dat poësie my leer leef het, leer liefhê het, my leer verstaan het. Hoe kan 'n mens in 'n land leef waarin jy nie die gedigte van die land ken nie? Die bloemlesing is my gunstelingboek uit hierdie projek en bou op 'n heel ander manier voort op my eerste vertaalprojek, Met woorde soos met kerse."
Die omslag van S.M. Mofokeng se Senkatana.
Die ander sewe tekste is:
* Sek Mqhayi se The Lawsuit of the Twins (Ityala Lamawele). Dit is sy beroemdste teks wat dekades reeds voorgeskryf word vir die ontledings van sy regsterminologie en prosedures. Dit handel oor leierskap en verantwoordelikheid in die gemeenskap. Volgens regter Dikgang Moseneke was dit deur politieke gevangenes op Robbeneiland bestudeer.
* Sek Mqhayi se Don Jodu (Udonjadu) wat 'n moontlike utopie beskryf waarin mense in harmonie kan leef en welvaart kan geniet onder 'n swart regering. Oudpres. Thabo Mbeki het dikwels hieruit in die parlement aangehaal.
* B.W. Vilakzi se No matter when (Noma Nini) is 'n liefdesverhaal wat beskou kan word in tema as 'n voorloper van Chinua Achebe se hoogaangeskewe teks, Things fall apart.
* M.J. Mngadi se Home is Nowhere (Asikhondawo batithi) is 'n meer onlangse teks wat handel oor die verskrikking van 'n swerwende gesin teen die agtergrond van die ANC en IVP se botsings in KwaZulu-Natal in die middel 1980's en 1994. Die skrywer is reeds verskeie kere bekroon en o.a. die wenner van 'n M-Net-prys.
B.M. Khaketla se She's to blame (Mosadi a nkhola)
* B.M. Khaketla se She's to blame (Mosadi a nkhola) word as 'n "opwindende teks beskryf van met 'n gemeenskap gebeur onder die druk van buite" .Die verhaal speel af in Lesotho tydens die Britse Protektoraat.
* S.M. Mofokeng se Sentaska, 'n toneelteks wat in die skrywer se jeugjare geskryf is rondom die fabel van Kgodumoduma en handel oor die betekenis van menswees en deel wees van 'n groter gemeenskap. Prof. Njabulo Ndebele meen dat Mofokeng wie se boek in 1952 verskyn het – vier jaar ná apartheid – hierin uit sy graf 'n kernvraag stel wat ons steeds teister, nl. Hoe kan 'n mens sosiale geregtigheid nastreef as jy jouself nie van jou eie euwels kan verlos nie?
* O.K. Matsepe se Tears of the Brain (Megokgo ya Bjoko) handel oor 'n gemeenskap onder druk, met teenstrydige stemme, waar misverstande maklik tot bitter konflik kan eskaleer. Onder die omstandighede is verandering onmoontlik. Die skrywer Ivan Vladislavich meen dat die verhaal sterk resoneer met die werklikheid van vandag. Volgens hom bied dit " 'n ironiese wêreldperspektief op mag en die misbruik daarvan op leierskap en verantwoordelikheid.''