Tsjeggies - Wikipedia
12 miljoen Rang:
Instituut vir Tsjeggies
ces Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat.
Tsjeggies (čeština, český jazyk) is 'n Wes-Slawiese taal met ongeveer 12 miljoen sprekers. Tsjeggies word veral in Tsjeggië (10,2 miljoen inwoners), maar ook in die buurlande (spesifiek Slowakye en Oostenryk) en lande met baie Tsjeggiese immigrante, soos die VSA en Kanada, gepraat. Sedert 1 Mei 2004 is Tsjeggies een van die amptelike werktale van die Europese Unie.
Tsjeggies is onder die Wes-Slawiese tale die nouste verwant aan Slowaaks, gevolg deur Oppersorbies en Pools. Tsjeggies en Slowaaks is tot 'n groot mate onderling verstaanbaar. Die jongste generasie Tsjegge en Slowake vind dit wel moeiliker om mekaar te verstaan aangesien daar ná die uitmekaarval van Tjeggoslowakye in 1993 nie meer daaglikse kontak met mekaar se tale is nie.
3 Sosiolinguistiese situasie
4 Geskiedenis van Tsjeggies
Tsjeggies word met die Latynse alfabet geskryf en gebruik 'n aantal diakritiese tekens, naamlik die háček (ˇ), die accent aigu (čárka, ´) en die corona (kroužek, ˚). Die Tsjeggiese alfabet lui as volg: Aa, (Áá), Bb, Cc, Čč, Dd, (Ďď), Ee, (Éé), (Ěě), Ff, Gg, Hh, Chch, Ii, (Íí), Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, (Ňň), Oo, (Óó), Pp, Qq, Rr, Řř, Ss, Šš, Tt, (Ťť), Uu, (Úú), (Ůů), Vv, Ww, Xx, Yy, (Ýý), Zz, Žž; Die letters tussen hakies word tydens sortering (byvoorbeeld in woordeboeke) gerangskik onder die voorafgaande letter. Die letters Q, X en W word slegs in vreemde woorde en leenwoorde gebruik en kom weinig tot baie weinig voor. Die ů is in werklikheid dieselfde as die ˙; die ů mag egter nie aan die begin van 'n woord gebruik word nie. Ook die ě kan nie aan die begin van 'n woord staan nie, omdat die háček aandui dat die voorafgaande letter gepalataliseer word. Die letters l en r kan ook as klinkers dien, wat kan lei tot 'n sin soos "strč prst skrz krk" (steek jou vinger in jou keel).
Die grammatika van Tsjeggies kan as moeilik beskou word. Selfstandige naamwoorde, byvoeglike naamwoorde, die verskillende voornaamwoorde en die telwoorde word verbuig in 7 naamvalle in enkelvoud en meervoud. Die uitgange is nie altyd voorspelbaar nie en kan bowendien vir dieselfde naamval in verskillende variëteite van Tsjeggies van mekaar verskil. Werkwoorde word vervoeg volgens tyd, persoon, wyse en getal. Daarnaas beskik werkwoorde - net soos in die ander Slawiese tale - oor die kategorie aspek, waarmee die voltooidheid of onvoltooidheid van 'n handeling uitgedruk word. Tsjeggies het 'n vaste woordaksent: die klemtoon lê altyd op die eerste lettergreep. 'n Mens moet wel noem dat enklitiese woorde (woorde sonder eie woordaksent) 'n eenheid vorm met die woorde waarby hulle hoort, waardeur die klem byvoorbeeld gewoonlik spr