‘Daar bestaan geen onteieningslys nie’Ernst Roets, adjunk- uitvoerende hoof van AfriForum. Foto: Reint Dykema Die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming sê daar bestaan nie ŉ lys van eiendomme wat geoormerk is om sonder vergoeding onteien te word nie. Dit kom te midde van wydverspreide kommer onder boere en grondeienaars nadat ŉ lys gister aan die lig gekom het met die name van 195 plase, kleinhoewes en erwe wat na bewering deel sal vorm van ŉ “toetssaak” om sonder vergoeding onteien te word. Dié lys is deur die burgerregte-organisasie AfriForum bekendgemaak wat aanvoer die lys is ŉ interne dokument van die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming wat die organisasie deur ŉ betroubare bron bekom het. Dit kom in die lig van berigte vroeër vandeesmaand dat die ANC ná sy twee dag lange lekgotla van die nasionale uitvoerende komitee glo 139 plase uitgekies het wat hulle oor die volgende paar weke sonder vergoeding wil onteien. AfriForum het Sondag beklemtoon dit is nie vir die organisasie moontlik om met 100% sekerheid vas te stel of die lys in sy besit wel die finale lys van eiendomme is wat deur die staat geoormerk is vir onteiening sonder vergoeding nie, maar meen dat die lys waarskynlik korrek of minstens ŉ voorlopige lys van eiendomme kan wees. Linda Page, woordvoerder van die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming, het Maandag ontken dat daar enige planne is om ŉ “toetssaak” vir onteiening sonder vergoeding te doen. “Daar bestaan doodeenvoudig nie so lys nie. Ek weet nie waar AfriForum aan hierdie lys kom nie, daar bestaan geen lys nie,” het Page aan Maroela Media gesê. “Ons wetgewing laat nie toe vir onteiening sonder vergoeding nie. Indien ŉ plaas of grond onteien word, word die eienaar heel eerste met ŉ onteieningskennisgewing bedien en dra hy dus onmiddellik kennis daarvan. Daarna volg daar ŉ lang proses van heen-en-weer, waarvan sommige sake tot jare kan duur en soms in die hof draai, voordat die grond mét vergoeding onteien word,” sê sy. “Selfs indien ŉ grondeienaar onteiening teenstaan en hy verloor die saak, word billike vergoeding vir sy grond in sy bankrekening inbetaal. Daar bestaan nie iets soos iemand wat nog rustig op sy stoep ŉ koffie sit en drink en dan daag daar mense op en sê ons onteien nou jou grond sonder vergoeding nie. Daar is nie so iets nie.” Page sê daar is ook gewoonlik grondige redes vir plase wat onteien word, byvoorbeeld dat daar ŉ grondeis op die plaas is. Maite Nkoana-Mashabane. Foto: Flickr/GovernmentZA Sy het bygevoeg dat die departement wag dat die parlementêre proses om die moontlikheid te ondersoek om die grondwet te wysig om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak, afgehandel word voordat daar enige stappe in die verband gedoen sal word. “Onteiening word met vergoeding gedoen totdat ons ŉ ander mandaat ontvang. Ons weet nie wat in die toekoms gaan gebeur nie. Maar vir die oomblik is daar geen ruimte in ons wetgewing vir onteiening sonder vergoeding en daarom doen ons dit nie.” Page het AfriForum gekritiseer dat die organisasie die lys bekendgemaak het en gesê dit was ŉ “uiters onverantwoordelike en onsensitiewe” ding om te doen. “Baie grondeienaars is weerloos of bejaard en moet nou met skok lees dat hul eiendom sonder vergoeding onteien gaan word. Dit is net verkeerd om op só manier paniek onder mense te veroorsaak.” AfriForum het intussen ’n beroep gedoen op Maite Nkoana-Mashabane, minister van landelike ontwikkeling en grondhervorming, om uitsluitsel te gee oor die lys van plase wat die departement vir onteiening sonder vergoeding sal teiken. Ernst Roets, adjunk- uitvoerende hoof van AfriForum, het verwys na Nkoana-Mashabane se uitspraak vroeër vanjaar dat die departement nie die eienaars van die geteikende plase daarvan in kennis wil stel nie omdat hulle nie wil hê dat dié eienaars op ’n regstrategie moet kan voorberei nie. Hy het gesê dit is in teenstelling met die departement se bewerings nou dat daar geen waarheid in die lys steek nie en dit is duidelik dat die departement ’n geheimhoudingstrategie volg. Roets sê dat die onduidelikheid maklik uit die weg geruim kan word as die departement in die eerste plek verduidelik waarom hierdie lys, wat gister deur AfriForum gepubliseer is, in die departement gesirkuleer word; en tweedens deur die onderneming te gee dat geen van die gelyste eiendomme deur die departement geteiken sal word vir onteiening sonder vergoeding nie.