Prof. Viljoen lewer in 1895 ’n lesing voor die studente waarin hy voorbeelde van die studente se bastertaal gee en waarin hy ’n beroep op hulle doen om “beskaafde Nederlands” te praat. (Ons Spreekuur-dokumente). Dit lei tot die stigting van Ons Spreekuur in 1895 wat hom sou beywer vir die gebruik van Vereenvoudigde Nederlands as taal eerder as “Kaapsch”(Stelle nbosch Students’ Annual 3/1895, bl. 34).
’n Geruime tyd was die prokureur J.H.H. de Waal in Kaapstad ’n eensame Afrikaanse leierstem. Maar teen 1906 het ’n aantal jong geleerdes wat hulle doktorsgrade in Europa verwerf het en almal oudstudente van die Victoria Kollege was, na Suid-Afrika teruggekeer. Een van hulle, D.F. Malherbe, het die moed gehad om die Zuid-Afrikaanse Onderwijsers Unie (ZAOU), wat sterk Hollandsgesind was, aan te vat, en op Wellington het hy sy bekende lesing “Is Afrikaans ’n dialek?” gelewer waarin hy die bestaansreg van Afrikaans as ’n selfstandige taal en nie as ’n dialek van Nederlands nie, oortuigend verdedig het (Ponelis 1984:8).
Na aanleiding van ’n lesing wat die eerste voorsitter van die Studenteraad en ’n groot kampvegter vir Afrikaans, adv. W.J. van Zijl, op Donderdag 24 Oktober 1907 gelewer het, het die studente oorgegaan tot die stigting van ’n plaaslike tak van die ATV. Jannie Marais was ’n stigterslid en eerste erepresident. (Die dokumente van die ATV is in die J.S. Gericke-biblioteek. Die volledige ledelyste bied ’n besondere insig in wie van die studentepioniers Afrikaans ondersteun het.) In die leiersrol was ’n mede-Studenteraadslid van W.J. van Zijl van 1903, ’n teologie- en filosofiestudent, Tobie Muller. Met die uiters bekwame en gewilde Tobie Muller (Keet 1923) aan die stuur as die eerste voorsitter van die ATV het die ATV hom van die begin af vir die praktiese toepassing van gelyke taalregte beywer. Ander studente het weer gekla dat die taalkwessie te veel aandag kry en te veel tyd in beslag neem, terwyl enkele studente, soos ’n sekere N. Hofmeyr (SSQ 3/4 Nov. 1902, bl. 5) en ene Cluver (SSQ 14/4 Des. 1914, bl. 6) geïsoleerde stemme verteenwoordig het dat net Engels die taal van Stellenbosch moes wees.