Suid-Afrika se korrupsie kom nie van gister af nieDie voorblad van die staatskaping-verslag wat op 2 November 2016 bekend gemaak is. Staatskaping en korrupsie oorheers lank reeds ons nuusgebeure. Maar dit het begin nog voordat Jacob Zuma in die saal beland het. Staatskaping is meer sistemies as ŉ koevert met banknote – dit is die proses waardeur personeel, regulasies en wette verander word om in die regering se guns te werk. In Suid-Afrika is dit die kulminasie van die stryd tussen twee faksies: diegene wat die ANC as ŉ oesmasjien beskou en die mense wat hom as die voertuig vir bevryding en die skep van ŉ regverdiger samelewing bestempel. Transparency International, die waghond teen korrupsie, definieer staatskaping as ŉ situasie waar magtige individue, instellings, maatskappye of groepe binne of buite ŉ land korrupsie aanwend om ŉ land se beleid, wetsomgewing en ekonomie vir hul eie private voordeel te gebruik. Voorbeelde van instansies wat in die proses hul hande verbrand het, sluit in Bell Pottinger, KPMG, die Duitse sagtewaremaatskappy SAP en McKinsey. Laasgenoemde het ophou sake doen met Eskom oor beskuldigings dat hy met Trillian Capital saamgewerk het om staatskontrakte te wen. Transparency International se definisie pas die Suid-Afrikaanse situasie dus soos ŉ handskoen. Dit het egter reeds vóór die bewindsaanvaarding van Jacob Zuma en die toetrede van die Gupta-broers begin. Middel 2000 het dit gelyk of Zuma se pad na die presidentskap versper is deur aantygings van korrupsie en verkragting, maar die Guptas het tussenbeide getree en in 2009 was Zuma die president in die plek van die ontsetelde Thabo Mbeki. Thuli Madonsela se verslag van 355 bladsye bevat ook inligting oor die Guptas se verhoudings met die mynbousektor waarin hulle kontrakte vir lewering bekom het. En vreemd genoeg is hulle nie verhinder om landuit te gaan nie. In die middel van die tagtigerjare het Suid-Afrikaanse kapitalisme begin vertroue verloor in die Nasionale Party se vermoë om die gevare van ŉ rewolusie te bestry. In die proses het ondernemings begin kyk na huisvesting binne die ANC. Op sy beurt het die ANC-leierskap begin besef dat ŉ rewolusionêre oorname van mag nie maklik gaan wees nie en homself aangebied as ŉ vennoot waarby grootskaalse kapitaal betrokke is. Terwyl die politieke onderhandelinge die aandag afgetrek het, het individue boaan die korporatiewe leer begin om verhoudings met die ANC aan te knoop. Die ANC was ŉ nasionalistiese beweging en sy groot fokus was die vernietiging van “interne kapitalisme” (die omverwerping van wit oorheersing oor die swart meerderheid) en die strewe na demokrasie. Om dit te bewerkstellig was die vinnige groei van die swart middelklas en die skep van ŉ klas van swart kapitaliste nodig. Die gebrek aan kapitaal en kapitalistiese kundigheid het egter in die pad hiervan gestaan. Een van die oplossings was beheer oor die staatsdiens en staatsondernemings, wat ongeveer 15% tot die bruto nasionale inkomste bygedra het. Die ANC se beheer van die staatsmasjinerie is as “transformasie” beskou en die party se beheer het ŉ bron van tenders vir sy kaders geword. In die proses het die rykes en magtiges die oorweldigende voordele van die demokrasie bekom. En almal – ook leiers in die ANC – weet nou tot watter gemors dit gelei het. Haas elke departement – tot die eens wêreldklas SAID – stort in duie en die land moet die gelag betaal. En Zuma voorkom steeds dat hy vervolg word op 783 aanklagte van korrupsie en bedrog. Tot dusver het die ondersoeke, kommissies en hofsake min opgelewer. Hier en daar is van korrupte kaders ontslae geraak of het hulle self met behoud van hul pensioene bedank. Die land wag op die uitdeel van oranje tronkpakke, maar dis ŉ vergeefse verwagting. Een van die gewilde aantygings is dat die apartheidsregering ook geldelik korrup was. In ŉ baie deeglike en wydlopende artikel het dr. Pieter Mulder verskeie onthullings oor die Inligtingskandaal gemaak. Dit was die NP se poging om byvoorbeeld die guns van The Washington Star vir sy beleid te koop en die stigting van The Citizen-koerant. Hierdie geld het uit pres. PW Botha se geheime verdedigingsbegroting gekom. Mulder tref ook vergelykings tussen die Erasmus-kommissie wat deur Botha aangestel is. Anders as met die huidige Zondo-kommissie (hy is ŉ adjunkhoofregter) was Erasmus ŉ omstrede junior regter wat aangestel was om Botha en ander ministers te beskerm. Sy ondersoek was in die geheim. Geen media of toeskouers is toegelaat nie en 95% van sy bevindinge was op ongetoetste getuienis gegrond. Maar was dit die grootste bedrogspul – groter as die huidige staatskaping? Mulder sê daar is geen vergelyking nie. By Nkandla is R245 miljoen vermors. By VBS-bank is R1,9 miljard hoofsaaklik deur politici geplunder. Die koste van staatskaping word iewers tussen R700 en R1 000 miljard bereken. Slegs Eschel Rhoodie is van selfverryking aangekla. Die bedrag was R62 000. En hy is op hierdie aanklagte onskuldig bevind. Van die bronne vir hierdie artikel is David Pilling (Afrikaredakteur van die Financial Times) en Roger Southall (professor in sosiologie.)