‘n Onmisbare rol in die produksie van voedsel
“Die oorgrote meerderheid van die ongeveer 40 000 kommersiële boere in ons land is Afrikaanssprekend en speel inderdaad ‘n onmisbare rol wat betref die produksie van voedsel, die ontwikkeling van mense-kapitaal, ekonomiese stimulasie van die platteland, werkskepping, bemagtiging en as valuta-verdiener.” – Christo van der Rheede (adjunk-uitvoerende direkteur van Agri SA)
Landbou presteer bo-gemiddeld
Landbou speel nie net ‘n kritiese rol in terme van voedselsekerheid nie, maar is ‘n groot valuta-verdiener vir Suid- Afrika. En terwyl menigte sektore in die Suid-Afrikaanse ekonomie uiters swak gevaar het die afgelope jaar, is dit landbou wat in die tweede kwartaal met 22% gegroei het en in die derde kwartaal met 33%. Dis ‘n groot prestasie deur ‘n sektor wat deur droogtes, peste, storting van oorsese produkte en allerlei ander uitdagings op ‘n daaglikse basis gekonfronteer word.
Die beraamde waarde van landbou-invoere vir 2015 - ’16 was R76 miljard, ’n toename van 22,1% vanaf R62 miljard in 2014-’15.
Koring en gemengde graan (R6 miljard), mielies (R5 miljard), rys (R5 miljard), vleis (R5 miljard) en ongedenatureerde etielalkohol (R3 miljard) was wat waarde betref, die belangrikste invoerprodukte.
Die waarde van landbou-uitvoer het met 0,2% toegeneem van R82 miljard in 2014-’15 tot R83 miljard in 2015-’16.
Sleutelkommoditeite, soos sitrusvrugte (R12 miljard), wyn (R8 miljard), druiwe (R6 miljard), appels, pere en kwepers (R6 miljard) en mielies (R3 miljard), was die belangrikste landbou-uitvoerprodukte.
In 2015-’16 was Nederland, met uitvoer van R8 miljard, Brittanje (R7 miljard), Mosambiek (R6 miljard), Zimbabwe (R5 miljard) en China (R3 miljard) die vyf grootste handelsvennote van Suid-Afrika wat uitvoerbestemmings vir landbouprodukte betref. Sowat 19,7% van die totale waarde van landboukundige uitvoer vanaf Suid-Afrika vir die tydperk Julie 2015 tot Junie 2016 het na Nederland en Brittanje gegaan. Die vyf grootste handelsvennote vir Suid-Afrika se ingevoerde landbouprodukte gedurende 2015-’16 was Argentinië (R8 miljard), Brasilië (R5 miljard), Brittanje (R4 miljard), Nederland (R3 miljard) en Amerika (R3 miljard). Sowat 18,1% van die totale waarde van landbou-invoer deur Suid-Afrika tydens die tydperk Julie 2015 tot Junie 2016 was uit Argentinië en Brittanje.
Landbou se bydrae tot ons ekonomie
Kommersiële boere het in 2016 belasting op bruto plaasinkomste wat R259 miljard beloop, betaal.
Uitgawe aan landboukundige goedere en dienste het in 2016 R133 miljard bedra, wat dit ’n vername ekonomiese deelnemer in landelike gebiede maak.
Salarisse en lone was in 2016 sowat R17 miljard. Die sektor verskaf werk aan 900 000 werknemers.
Kommersiële boere en landboukundige verwerkingsmaatskappye betaal ook opleidingsheffings, wat in 2016 sowat R400 miljoen beloop het, om die AgriSetas se ontwikkelings- en bemagtigingsprogramme te finansier.
Kommersiële boere verskaf ook huisvesting en ander voordele aan plaaswerkers. Boederyskuld het in 2016 R144 miljard beloop en is ’n aanduiding van die yslike verbintenis van kommersiële boere tot voedselproduksie, en op die lange duur voedselsekerheid.
Die kommersiële landbousektor verskaf werk aan 900 000 mense. Dit verdien ook aansienlike hoeveelhede buitelandse valuta. Die wyn en -tafeldruifbedryf is sleutelbedrywe met uitvoer van R14 620 miljoen per jaar.
Voedselonsekerheid in Suid-Afrika
Die oordra van kennis
Die koms van die grondhervormingsprogram in Suid-Afrika het ook vereis dat kommersiële boere hul kennis aan opkomende boere oordra ten einde die vereiste vaardighede oor te dra en ’n nuwe geslag suksesvolle boere te skep. Die bydrae tot boerontwikkelingsprogramme deur van Agri SA se affiliasies het van R46,5 miljoen in die 2011-’2012-produksiejaar tot R141, 6 miljoen in 2015-’2016 en tot R300 miljoen in 2016-‘2017 gestyg. Die uiteindelike bydrae van die totale waardeketting om aan die spits te staan van transformasie in die landbousektor beloop miljarde. Meer as 40 000 opkomende boere trek jaarliks voordeel uit die verskeie projekte. Kommersiële boere kan dus met voedselsekerheid vertrou word.
Volgens Christo van der Rheede is die implikasies vir Suid-Afrika se ekonomie indien die landbou-sektor sou inplof, is enorm. “Die hele landbouwaardeketting is ‘n hoogs geïntegreerde stelsel ten einde bekostigbare, veilige en gesonde voedsel aan ons sowat 56 miljoene mense waarvan 62% reeds verstedelik het, beskikbaar te stel. Die onsekerheid wat veroorsaak word deur dreigemente deur politici om grond sonder vergoeding te onteien en verskillende stukke konsepwetgewing wat investering in die landbousektor ontmoedig, is onaanvaarbaar gegewe die geweldige rol wat Landbou speel om die regering by te staan om sy grondwetlike mandaat wat voedselvoorsiening en sosiale sekuriteit aanbetref, uit te voer.
“Voedselproduksie deur kommersiële boere vereis harde werk, dissipline, persoonlike dryfkrag en vasbeslotenheid. Hulle weet ’n boerdery is ’n onderneming met hoë risiko’s en dat die produksie van bekostigbare voedsel van goeie gehalte ’n daaglikse, praktiese benadering vereis.”
Harry Emerson Fosdick, ’n Amerikaanse pastoor en uitgesproke teenstander van rassisme en onreg, het dit só opgesom: “No horse gets anywhere until it is harnessed. No steam or gas ever drives anything until it is confined. No waterfall is ever turned into light and power until it is tunneled. No life ever grows great until it is focused, dedicated, and disciplined.”
Kommersiële boere weet dit maar alte goed. Iemand kan al die grond en gereedskap in die wêreld hê, maar as entrepreneurskap en kommersiële, praktiese sake-insig ontbreek, sal geen grootskaalse voedselproduksie plaasvind nie. Kom ons ondersteun ons kommersiële boere ongeag of hulle groot, klein, swart of wit is, want hulle is die enigstes wat “voedselbeurtkrag” en grootskaalse honger in Suid-Afrika sal voorkom