So kry ons Afrikaans …, deur Christo van Rensburg. Resensent: Jacques van der Elst. (Rapport Boeke)
Van der Elst kry twee dinge reg: Hy maak mens nuuskierig genoeg om die boek te lees; en hy maak jou kwaad genoeg om te wens iemand anders het die boek geresenseer. 'n Boek soos hierdie is groot nuus, en die primêre taak van 'n resensent is om aan te dui wat dit nuut bring, en hoe die inhoud verskil van vorige beskouings oor die onderwerp. Van der Elst doen dit nie. Kom naby daaraan ("Met dié publikasie word wegbeweeg van 'n taalgeskiedenis wat die Afrikaanse gemeenskap verdeel het"), maar dan raak hy die kluts heeltemal kwyt. 'n Deeglike resensent herhaal nie die skrywer se argumente nie, hy reageer krities, selfs wanneer hy positief is oor die nuwe insigte wat 'n boek bring.
Soom, deur Hennie van Coller. Resensent: Helize van Vuuren. (Boeke24)
'n Regte agteros-resensie. Maar dis ook die beste resensie van hierdie bundel tot dusver. Van Vuuren se kundigheid getuig uit die breë oorsig en kontekstualisering; sy wys ook op slordige teksversorging. Wie vinger wys … Haar opmerking dat die digter 'n bydrae maak tot die genre "laat werk" van ouer digters is self swak geformuleer.
Dis nou ek, deur Carel Boshoff. Resensent: Reint Dykema. (Boeke24)
Het Reint Dykema geen mening oor hierdie boek nie? Loshande die swakste resensie wat nog deur Boeke24 geplaas is.
Arendsnes, deur Dirk Jordaan. Resensent: Nico Geldenhuys (Boeke24)
Eersteklas, dié resensie! Die roman wentel om 'n etiese vraagstuk en die resensent sê jou dadelik wat dit is en hoe dit uitkring in die verhaal in. Hy beskryf die verhaal in breë trekke, en plaas die roman in die groter konteks van Afrikaanse skrywers. En hy het goeie maniere ook. Hy sê vir ons die twee hoofkarakters is nie slim genoeg om die etiese dilemma waaroor dit gaan, in woorde om te sit nie – met die implikasie, uiteraard, dat die skrywer wel is en die leser nog meer. Hou daarvan! Skryfstyl goed, al rafel die laaste paragrawe uit om te lyk asof dit nagedagtes was.
Arendsnes, deur Dirk Jordaan. Resensent: Riaan Grobler (Boeke24)
Seker maar orraait, hierdie ene. Ek meen, mens volg wat hy sê en alles en dit is baie sinvol. 'n Nuwe invalshoek in 'n resepmatige genre, nè. Nou hoekom sal 'n taalpraktisyn hom dan van 'n sin soos die volgende bedien: "Dit wil voorkom asof die slagoffers tereggestel is en sy probeer agter die kap van die byl kom." Ander clichématige woordkeuses ("skarminkel", "skobbejakke", "sluwe") kan hom seker verskoon word, dit roer die gedagtes. Dan tob mens 'n bietjie oor die nuwe invalshoek, jy onthou van Chris Karsten se vroulike speurder, jy wonder hoekom Grobler dink Konsalik is in die tagtigs gelees en nie in die sestigs en sewentigs toe sy boeke in die winkels was nie … Alles té amper, maar die resensie is seker orraait.
Anderkant duskant, deur Pienkes du Plessis. Resensent: Erika de Beer (Boeke24)
Mens moet eintlik vir Erika de Beer dankie sê. Dis nie maklik om goeie negatiewe resensies te skryf nie, en sy doen dit wel. Sonder opsmuk, sonder neerbuiging, sonder fiemies. Selfs die skrywer van die boek sal 'n resensie soos hierdie kan waardeer.
Skaduwee, deur Carel van der Merwe. Resensent: Melt Myburgh (Boeke24)
Wanneer 'n digter 'n resensie skryf, verklap die "uitpak" van paragrawe dikwels sy woordnering. Myburgh se resensie is bedrieglik eenvoudig. Hy neem alles in ag waarna 'n mens by 'n 'n roman soos hierdie behoort te kyk, en evalueer elke moontlike aspek. Hoofsaaklik positief. Dan kom: "Literêre snobs sal egter gepla word deur geykte uitdrukkings soos trane wat 'biggel' en foute soos 'stadium' pleks van 'stadion'. " Selfs twee baie positiewe slotsinne daarna kan nie die indruk uitwis dat die resensent die grondseil opgelig het sodat ons die dooie gras daaronder kon sien nie. Baie knap. En vir die skrywer is dit ook konstruktief. Slyp die woorde …
Niks voorlopigs nie
Wonderlik! Die naweek was vir my 'n dwaal – ek het die lees van Ingrid Winterbach se briljante Die aanspraak van lewende wesens klaargemaak terwyl die res van die gesin hul oorgegee het aan rugbybesetenheid – en Maandagoggend wag twee resensie van dié boek op Boeke24.
Dis 'n boek wat deel word van jou gedagtewêreld, wat 'n emosionele merk by jou laat lank nadat jy dit neergesit het. En die twee resensies, deur Gerrit Olivier en Joan Hambidge, wil ek graag voorhou as die soort besprekings wat 'n groot roman verdien. Hulle gee jou sleutels tot die inhoudelike rykdom van die werk, prikkel die oningewyde tot by die punt waar die koop en lees van die boek onvermydelik is, maar hulle laat baie ruimte vir die leser se eie aanklank en interpretasie.
Olivier, lid van 'n ouer geslag resensente, se resensie is baie meer konvensioneel gestruktureer, maar meer "modern" as Hambidge s'n in die sin dat hy nie uiteindelik sy resensie afsluit met 'n evaluerende samevatting nie. Daar is 'n samevatting, maar dis op die inhoud ingestel.
Hambidge se resensie neem weer die vorm aan van 'n groot aantal aforistiese paragrawe wat elk 'n indruk oor aspekte van die roman verwoord. Mens kry by haar 'n omvattender beeld van die kontekstuele omgewing waarin die roman geplaas is, asook 'n evaluerende samevatting. Gelukkig stem ek met haar saam dat dit 'n briljante roman is!
Wat vir my as leser van die boek baie beteken in Olivier se resensie, is sy vergelyking van Winterbach se skryfstrategie met die werksmetode van 'n skilder. Dit is baie soos die literêre meting waaraan hy die boek onderwerp.
Ofskoon hy nie 'n slotoordeel wil uitspreek oor die literêre gehalte van die werk nie, gee hy baie inligting oor die kenmerke en sterkpunte van die roman, sodat die skrander leser uiteindelik nie nodig het om 'n evaluerende samevatting te kry nie. Hy sê gereeld by implikasie dat dit 'n baie goeie roman is, of dat aspekte daarvan baie bevredigend hanteer is, en analiseer die roman indringend en deeglik.
Hambidge se gebruik van die aforistiese paragraaf vind ek ook baie nuttig. Sy sien baie dinge in 'n groter konteks raak wat die gewone leser nie altyd onmiddelik plaas nie. Ek praat uit ondervinding.
Dan kry 'n mens ook hieruit 'n idee van die verbluffende omvang van Winterbach se werk – elke waarneming van Hambidge sou kon lei tot 'n meer akademiese ondersoek van die roman uit die gegewe hoek.
Dit is ook goed dat sy aandui welke emosionele uitwerking die roman op die leser daarvan het. Olivier se afsluiting is minder emosioneel, maar open tog ook die resensieleser se oë vir die deernis wat uit die roman straal.
In die ou dae sou mens seker na resensies soos hierdie verwys het as "voorlopige oordele". Maar dit is nie die ou dae nie, en as mens hulle behoorlik lees, dan besef jy dat daar absoluut niks voorlopigs is aan die indrukke wat Olivier en Hambidge van Die aanspraak van lewende wesens gevorm het nie.