Regsbeginsels as snotsiekte oorgedra word - Jy en die RegJy en die Reg
Tuis › Artikels › Regsbeginsels as snotsiekte oorgedra word
Sal die hof my help in sekere omstandighede waar my beeste vrek as gevolg van snotsiekte? Om hierdie vraag te beantwoord kyk ons na ’n hofsaak wat aan die einde van 2014 voorgekom het, naamlik Oosthuizen v Van Heerden t/a Bush Africa Safaris 2014 (6) SA 423 (GP).
Daar is die laaste tyd al hoe meer hofsake oor die verspreiding van snotsiekte wat oorgedra word deur blouwildebeeste, wat ’n dodelike siekte vir beeste is. Blouwildebeeste is draers van die siekte, maar kom self niks oor daarvan nie.
In verskeie uitsprake was daar baie getuienis hieroor gelei en verskeie deskundige menings is as geykte reg aanvaar. Een van hierdie menings wat ons howe uitgelig het en wat so aanvaar is, is dat indien die blouwildebeeste ten minste een kilometer van die beeste af weggehou word, die waarskynlikheid dat daardie blouwildebeeste die beeste met snotsiekte kan besmet minimaal of selfs heeltemal onwaarskynlik is. ’n Algemene reël is dus deur ons howe neergelê dat die blouwildebeeste een kilometer van beeste af moet wegbly.
In hierdie saak het twee boere in Lephalale ’n dispuut oor snotsiekte aangevoer in die plaaslike landdroshof. ’n Baie belangrike aspek was dat die Verweerder in hierdie saak sedert 2002 met al die nodige permitte geboer het met die wild en onder andere met blouwildebeeste. Die ander belangrike aspek is die feit dat die Eiser, toe hy die plaas begin huur het, daarvan bewus was dat die Verweerder blouwildebeeste het en as ’n ervare boer geweet het dat blouwildebeeste snotsiekte-draers is en dit ’n skadelike gevolg vir sy beesboerdery kon inhou. Hy het egter steeds die grond gehuur.
Albei partye getuig in die hof dat hulle van mening is dat die risiko vir die oordra van snotsiekte minimaal is. Volgens die Verweerder, die eienaar van die wild, het hy sedert die jaar 2000 nog geen geval van snotsiekte gehad nie, terwyl daar ook al jare verskeie ander boere in die omgewing was wat aangrensend tot sy plaas met beeste boer. Die nuwe beesboer daag op en skielik is daar ’n geval, nadat daar vir jare nie ’n geval was nie.
Die Eiser, die nuwe boer, sê self dat hy vir jare langs ’n ander wildboer met blouwildebeeste geboer het en dat daar vir jare geen voorval was nie. Noudat hy na ’n nuwe plaas geskuif het, is daar ewe skielik snotsiekte.
Die Eiser het die saak verloor en die Hooggeregshof van Noord-Gauteng in Pretoria geappelleer. Die Hooggeregshof het beslis dat die landdroshof in Lephalale korrek was deur te bevind dat die Verweerder nie aanspreeklik is vir die skade wat die eiser gely het nie.
Die simptome van snotsiekte is baie erg. Dit lei tot daartoe dat die diere geweldig ly. Indien ’n bees eers besmet is, is daar geen middel wat help nie; dis ’n dodelike siekte.
Die landdroshof het beslis dat die Eiser nie daarin geslaag het om te bewys dat dit die Verweerder se blouwildebeeste was wat die snotsiekte oorgedra het en die beeste se dood veroorsaak het nie, want daar is ook ’n aangrensende plaas waar daar ook blouwildebeeste aangehou was.
Die Hooggeregshof in Pretoria stem saam met die bevinding van die landdroshof, maar het ’n bietjie meer in detail gaan kyk of hierdie wildboer dalk nie onregmatig was in sy optrede en dalk nalatig was nie. Die hof het egter gevind dat dit nie per se nalatig is om blouwildebeeste aan te hou nie. Dis ’n gegewe feit dat snotsiekte deur hierdie diere gedra word, maar dis belangrik om daarop klem te lê dat die persoon wat beweer dat sy beeste dood is van snotsiekte opgedoen vanaf ’n spesifieke eienaar van blouwildebeeste, moet bewys dat dit hierdie spesifieke persoon se blouwildebeeste is en volgens die hof is daardie nalatigheid nie bewys nie.
Die laaste belangrike vraag was of die optrede van die persoon wat aanspreeklik gehou moet word, onregmatig was. Die hof het weereens beklemtoon dat nie elke inbreukmaking op ’n reg as onregmatig beskou sal word nie. Die wesenlike vraag is of die Verweerder die regte of belange van die Eiser op ’n onredelike wyse geskend het. Spesifiek neem die hof hier in aanmerking dat die Eiser sy beeste na die nuwe plaas gebring het wel wetende dat daar blouwildebeeste op die aangrensende plaas was. Die hof sê hy het dus die risiko aanvaar. Hierdie saak moet onderskei word van die ander sake waar die blouwildebeeste ingebring word in ’n omgewing waar daar met beeste geboer word. Indien jy blouwildebeeste in ’n beesboer-omgewing inbring, is daar ’n regsplig om al die aangrensende boere te kontak en hulle in kennis te stel van die blouwildebeeste, sodat hulle hul regte kan beskerm en voorsorgmaatreëls kan tref.
Albei partye het die reg tot redelike gebruik van hulle eiendomme en dis onbillik om te argumenteer dat dit per se onregmatig is om blouwildebeeste aan te hou. Weereens het die hof beklemtoon dat hierdie wildboer al jare langs beesboere boer en dat daar geen voorvalle was nie. Die wildboer het ook al die nodige permitte gehad.
Die hof voer aan dat dit beide boere se verpligting is om die risiko van snotsiekte te verlaag. Die verpligting kom nie slegs neer op die wildboer nie. Die nuwe beesboer moes die wildboer genader het en bespreek het hoe die risiko verlaag kan word; hy kon nie verwag dat die oomblik toe hy daar opdaag met sy beeste, die wildboer ewe skielik ’n wildheining moes span om die nuwe boer se beeste een kilometer weg te hou nie. Die nuwe boer moet ook optree om te voorkom dat sy beeste die siekte kry.