Drie wêrelde ontvou in SA munisipaliteite(Argieffoto: Steve Buissinne/pixabay) Drie lewenswêrelde het ontvou toe elkeen van die nege provinsies se LUR’e vir samewerkende regering Woensdag terugvoer oor die stand van munisipaliteite in hul provinsies gegee het tydens ŉ marathonvergadering van sewe uur in die Nasionale Raad van Provinsies. Die eerste lewenswêreld was een van bykans algehele wanbestuur in die Vrystaat, dele van Limpopo, die Oos-Kaap, Noordwes en die hoëveld van Mpumalanga (behalwe die Steve Tshwete-munisipaliteit in Middelburg, waar dinge effe beter gaan). In hierdie munisipaliteite was daar bitter min tekens van munisipale dienste wat gelewer is. Politieke boewery gekenmerk deur geweld is aan die orde van die dag en munisipaliteite is afhanklik van kenners van buite om enige dienste te lewer. As voorbeeld (want elke provinsie het sy eie besonderhede) kan die voorlegging van die Vrystaatse LUR vir samewerkende regering, Skully Nxangisa, geneem word. Hy het toegegee dat munisipaliteite in sy provinsie heeltemal ineengestort het, asook dat hulle misluk het in hul pogings om die regstellende stappe te doen soos voorgestel deur die ouditeur-generaal se kantoor. “Dit het ons werklik wakker geskud,” het hy beweer. Daar was egter voortgesette en omvattende agteruitgang, het Nxangisa erken. Van die groot uitdagings is dat skuld nie ingevorder word nie, diefstal, onwettige elektrisiteitsaansluitings, groei in salarisse (wat dikwels in die Vrystaat die volle toewysing vanaf die staat opslurp), asook vals data wat verskaf word. Dis nou as data hoegenaamd verskaf word, want die munisipaliteite Kopanong (Trompsburg), Tokologo (Dealesville), Mafube (Frankfort), Maluti-a-Phofung (Phuthaditjhaba) en Masilonyana (Theunissen) het nog glad nie hul state vir oudit ingehandig nie. Oor wat ter verbetering gedoen word, het Nxangisa toegegee instandhouding van infrastruktuur vind nie plaas nie, maar ŉ nuwe watertoetssentrum is by Kestell gebou, en jong graduandi is deur die Munisipale Infrastruktuur-Ondersteuningsagentskap (Misa) in die Vrystaat ontplooi om onder meer die waterwerk en begraafplaas in Frankfort reg te ruk, en boorgate te sink in QwaQwa en Vrede se omgewing. Stadsrade kla egter dat hulle nog geld wil hê, onder meer om navorsers aan te stel en geld vir reis en verblyf te bekostig. Die Bojanala Platinum-distriksmunisipaliteit spook vandeesmaand wéér om sy werkers te betaal. (Argieffoto: pixabay) Die nasionale tesourie het R29 miljoen bewillig om die Vrystaat te help, en al 129 senior bestuursposte in die provinsie is gevul. Daar is wel ietwat patetiese verhale ook, soos een munisipaliteit wat vir tien maande geen rekeninge uitgestuur het nie omdat die drukker gebreek was. Die tweede lewenswêreld sluit Gauteng, KwaZulu-Natal, die laeveld van Mpumalanga, die Noord-Kaap en dele van Limpopo in. Hoewel dienslewering in dele van daardie gebiede goed is, is dit in ander dele baie sleg. Dit was opvallend dat die LUR’e vir hierdie gebiede van mening was dat die provinsie self die probleme kan oplos – hulle het nie soveel nasionale regeringshulp soos die munisipaliteite in die eerste leefwêreld nie. ŉ Voorbeeld was die voorlegging van die Gautengse LUR vir samewerkende regering, Lebogang Maile. Hy het gesê groot probleme word in Johannesburg en Tshwane ondervind, maar Midvaal het ŉ skoon oudit gekry, en Ekurhuleni staan op die punt van ŉ skoon oudit. Terselfdertyd skuld sommige Gautengse munisipaliteite tot ŉ derde van hul begroting aan Eskom. ŉ Interessante mededeling deur Maile is dat die Konstitusionele Hof se uitspraak oor die munisipale bewind van Tshwane Donderdag verwag word. Die derde lewenswêreld is die Wes-Kaap, waar 27 uit 30 munisipaliteite (almal behalwe die Sentraal-Karoo, Beaufort-Wes en Laingsburg) skoon oudits gekry het, waar die munisipale betaalsyfer 97% is en waar al 30 munisipaliteite tans finansieel in ŉ gesonde toestand is. Die Wes-Kaapse LUR vir samewerkende regering, Anton Bredell, het gesê 12 van die 20 bes bestuurde munisipaliteite is in die Wes-Kaap, waaronder Mosselbaai, wat die bes bestuurde een is. Bredell het gewaarsku ŉ tsunami is op pad weens die grendelstaat, met 70% van Wes-Kaapse huishoudings wat sukkel om hul munisipale rekeninge by te bring. Teen 31 Julie was alle munisipaliteite in die provinsie behalwe Beaufort-Wes en Laingsburg wel besig om hul oudit-doelwitte te bereik. Die geheim van die Wes-Kaap se sukses is invordering van munisipale skuld, en maandelikse vergaderings met elk van die 30 munisipaliteite se tegniese en finansiële afdelings om toe te sien dat die boeke klop en die nodige dienslewering gebeur.