WOORDE WAT WEEG: Julian Barnes - England, England (1998)
Julian Barnes. England, England. Random House, 1998. ISBN 0 224 05275 6.
In Amerika bestaan die nosie van Great American Novel wat 'n skrywer soos Philip Roth al goed gesatiriseer het. In 'n neutedop behels dit 'n roman wat die psige van die volk en al hul gewoontes sal vasvang. Hierop reageer Julian Barnes vernuftig met sy jongste roman England, England.
Onlangs is sy Metroland verfilm en vir my is Barnes se beste roman Flaubert's parrot, 'n spel oor die onmoontlikheid om 'n dooie skrywer se lewe en werk ooit regtig te kan versoen of begryp. Dan is daar ook onder andere A history of the world in 10 1/2 chapters en 'n bundel kortverhale Cross channel.
England, England handel oor die waansinnige projek van die tycoon Sir Jack Pitman om Engeland in te pas op die Isle of Wight. Hy konstrueer "The Project" waarin alles wat Engels is te siene en te kry sal wees vir die toeris.
Natuurlik begin die projek die regte ding te bedreig en dis hier waar die storie heerlike draaie met die leser loop. Dis 'n roman wat Barnes ses jaar lank aan gewerk het en hy lewer kommentaar op dit wat in die literatuurwetenskap geleerd heet: representasie en fabulasie.
Maar moenie skrik nie. Dit is so onderhoudend geskryf dat alle lesers sal kan saampraat. Dis net dat Barnes se roman – soos die van David Lodge – op vele vlakke funksioneer.
Die karakters pas inmekaar soos 'n legkaart. Elke skakeltjie verteenwoordig iets van die gemeenskaplike projek om Engelsheid te definieer. So word die vyftig kwintessensiële kenmerke gegee, waarvan ek 'n paar noem:
9. White Cliffs of Dover en natuurlik no. 49. Not Washing/ Bad Underwear.
Die boek gee ook 'n onvergeetlike beskrywing van Gary Desmond se porno-manewales en hoe meisies mislei. Ook die tycoon se infantiele seksuele ervarings is goed weergegee.
Die roman moes ontsettende navorsing geverg het omdat alles wat Brits is so goed op sy kop gekeer word. Geen wonder dit het die kortlys van die Booker-prys gehaal, maar nie gewen nie!
En ja, daar is 'n lag-kurwe ingebou, iets wat ek meen 'n goeie roman moet dra, te wete die ironie. En ons weet hoé "stiff upper lip"-mense op dié aanslag reageer.