Mense lyk dikwels asof hulle slaap net na die dood, met 'n neutrale gesigsuitdrukking. Maar een van my familielede, wat die ure voor sy dood baie pyn gehad het en nie toegang tot mediese sorg gehad het nie, het 'n stralende, ekstatiese uitdrukking gehad. Ek wonder al dekades of die laaste minute van die lewe eufories kan wees. Kan sterf miskien 'n vloed van endorfiene veroorsaak, veral in die afwesigheid van pynstillers? Göran, 77, Helsingborg, Swede.
Die digter Dylan Thomas het interessante dinge te sê gehad oor die dood, nie in die minste nie een van sy bekendste gedigte:
En jy, my vader, daar op die hartseer hoogte,
Vloek, seën my tog nou met u hewige trane.
Moenie daardie goeie nag saggies ingaan nie.
Rage, woede teen die sterf van die lig.
As 'n kenner van palliatiewe sorg, dink ek, is daar 'n proses om te sterf wat twee weke voor ons slaag plaasvind. Gedurende hierdie tyd is mense geneig om minder gesond te word. Hulle sukkel gewoonlik om te loop en slaperiger te raak - en slaag daarin om korter en korter periodes wakker te bly. Teen die laaste dae van die lewe, die vermoë om tablette in te sluk of eet en drink drank ontwyk dit.
Dit is ongeveer hierdie tyd dat ons sê dat mense 'aktief sterf', en ons dink gewoonlik dat dit twee tot drie dae het om te leef. 'N Aantal mense sal egter binne 'n dag deur hierdie hele fase gaan. En sommige mense kan eintlik byna 'n week lank by die dood bly voordat hulle sterf, iets wat gewoonlik baie ontstellend is vir gesinne. Daar is dus verskillende dinge aan die gang met verskillende mense en ons kan dit nie voorspel nie.
Die werklike oomblik van dood is moeilik om te ontsyfer. Maar 'n nog ongepubliseerde studie dui daarop dat namate mense nader aan die dood kom, die streschemikalieë van die liggaam toeneem. Vir mense met kanker, en miskien ook ander, inflammatoriese merkers gaan op. Dit is die chemikalieë wat toeneem wanneer die liggaam 'n infeksie beveg.
U stel voor dat daar ook 'n endorfienstormloop kan wees net voordat iemand sterf. Maar ons weet net nie, want niemand het hierdie moontlikheid nog ondersoek nie. 'N Studie uit 2011 het egter getoon dat die vlakke van serotonien, 'n ander breinkemikalie wat ook gedink word tot 'n gevoel van geluk bydra, verdriedubbel in die brein van ses rotte soos hulle gesterf het. Ons kan nie die moontlikheid uitsluit dat iets soortgelyks by mense kan gebeur nie.
Die tegnologie om na endorfien- en serotonienvlakke by mense te kyk, bestaan ​​wel. Tog is dit logisties uitdagend om herhaalde monsters, veral bloed, in die laaste ure van iemand se lewe te kry. Dit is ook moeilik om die geld te kry om hierdie navorsing te doen. In die Verenigde Koninkryk is kankernavorsing in 2015-2016 £ 580 miljoen toegeken, terwyl palliatiewe sorgnavorsing toegeken is minder as £ 2 miljoen.
Daar is egter geen bewyse wat daarop dui dat pynstillers soos morfien wel kan voorkom dat endorfiene vervaardig word nie. Pyn is nie eens 'n probleem wanneer mense sterf nie. My eie waarnemings en besprekings met kollegas stel voor dat as pyn vroeër nie regtig 'n probleem vir iemand was nie, dit ongewoon is dat dit 'n probleem word tydens die sterwensproses. Oor die algemeen lyk dit soos mense se pyn neem af tydens die sterwensproses. Ons weet nie hoekom dit is nie - dit kan verband hou met endorfiene. Weereens is daar nog geen navorsing hieroor gedoen nie.
Newton fraktaal. Wikipedia, CC BY-SA
Daar is 'n aantal prosesse in die brein wat ons kan help om erge pyn te oorkom. Daarom is soldate op die slagveld voel dikwels nie pyn nie wanneer hul aandag afgelei word. Werk deur Irene Tracy aan die Universiteit van Oxford demonstreer die boeiende krag van placebo, suggestie en godsdienstige oortuigings om pyn te oorkom. Meditasie kan ook help.
Maar wat kan 'n euforiese ervaring tydens die dood veroorsaak, anders as endorfiene of alternatiewe neurotransmitters? As die liggaam afsluit, word die brein aangetas. Dit is moontlik dat die manier waarop dit gebeur op een of ander manier die ervarings wat ons op die oomblik van die dood het, beïnvloed. Die Amerikaanse neuroanatom Jill Bolte-Taylor het in 'n TED-bespreking beskryf hoe sy euforie en selfs 'nirvana' ervaar het tydens 'n byna-dood-ervaring waarin haar linkerbreinhemisfeer, wat die middelpunt van logika en rasionele denke is, na 'n beroerte gesluit is.
Interessant genoeg, selfs al is Bolte-Taylor se besering aan die linkerkant van haar brein, kan 'n besering aan die regterkant van die brein ook gevoelens van naby aan 'n hoër mag.
Ek dink die kans bestaan ​​dat u familielid 'n diep geestelike ervaring of besef gehad het. Ek weet dat toe my oupa dood is, hy sy hand en vinger opgelig het asof hy na iemand wys. My pa, 'n toegewyde katoliek, glo dat my oupa sy ma en my ouma gesien het. Hy is dood met 'n glimlag op sy gesig, wat my vader se gerusstelling gebring het.
Die sterwensproses is heilig vir Boeddhiste, wat glo dat die oomblik van die dood 'n groot potensiaal vir die gees bied. Hulle beskou die oorgang van lewe na sterf as die belangrikste gebeurtenis in u lewe - daardie punt wanneer u Karma uit hierdie lewe in ander lewens inbring.
Dit beteken nie dat godsdienstige mense oor die algemeen vreugdevoller doodservarings het nie. Ek het gesien hoe priesters en nonne uiters angstig word as hulle die dood nader, miskien verteer deur kommer oor hul morele rekord en die vrees vir oordeel.
Oorlaaide 'doodsmaskers' van honderde beroemde mans. Parashkev Nachev
Uiteindelik is elke dood anders - en u kan nie voorspel wie 'n vreedsame dood gaan hê nie. Ek dink sommige van die wat ek gesien het, het nie baat gevind by 'n stormloop van voel-goed chemikalieë nie. Ek kan byvoorbeeld aan 'n aantal jonger mense in my sorg dink, wat dit moeilik gevind het om te aanvaar dat hulle sterf. Hulle het jong gesinne gehad en het hulle nooit tydens die sterwensproses gevestig nie.
Diegene wat ek al teen die einde van hul lewens 'n ekstatiese ervaring gehad het, was meestal diegene wat die dood op een of ander manier omhels het en in vrede was met die onvermydelikheid daarvan. Versorging hier kan belangrik wees - 'n studie van pasiënte met longkanker wat vroeë palliatiewe sorg ontvang het, is gevind dat hulle gelukkiger was langer geleef het.
Ek onthou een vrou wat voedings deur haar are kry. Sy het eierstokkanker en kon nie eet nie. Mense wat so gevoed word, loop die risiko vir ernstige infeksies. Na haar tweede of derde lewensbedreigende infeksie het sy verander. Die gevoel van vrede wat van haar afkomstig was, was tasbaar. Sy het daarin geslaag om vir kort periodes uit die hospitaal te kom en ek kan haar nog steeds onthou oor die skoonheid van sonsondergange. Hierdie mense kom altyd by my op en hulle laat my altyd nadink oor my eie lewe.
Uiteindelik weet ons baie min wat gebeur as iemand sterf. Na 5,000 jaar medisyne, kan ons u vertel hoe u sterf weens verdrinking of 'n hartaanval, maar ons weet nie hoe u aan kanker of longontsteking sterf nie. Die beste wat ons kan doen, is om dit te beskryf.
My navorsing is daarop gefokus om die sterwensproses te demystifiseer, die basiese biologie te verstaan ​​en modelle te ontwikkel wat die laaste weke en dae van die lewe voorspel. Mettertyd kan ons ook ondersoek instel na die rol wat endorfiene in die laaste lewensduur speel, en eintlik u vraag definitief beantwoord.
Dit is moontlik dat ons ons diepste oomblik beleef in die donker woestyn tussen lewe en dood. Maar dit beteken nie dat ons moet ophou woed teen die sterf van die lig nie. Soos die Sweedse diplomaat Dag Hammarskjöld dit gestel het:
Soek nie die dood nie. Die dood sal jou vind. Maar soek die pad wat die dood 'n vervulling maak.
Seamus Coyle, ere-kliniese navorsingsgenoot, Universiteit van Liverpool
Jy is hier: Tuis > Persoonlike > Spirituality & Mindfulness > Dood & Dying > Kan ons laaste oomblik in die lewe eufories wees?