Paniekaanval en Paniekversteuring
Indien 'n persoon vermoed dat hy/syself of geliefde aan paniekaanval en paniekversteuring ly, is dit belangrik om te onthou dat die toestand behandelbaar is en so gou as moontlik die hulp van 'n professionele persoon inroep.
Wat is 'n paniekaanval?
'n Paniekaanval op sy eie is nie 'n versteuring nie, maar kom voor saam met angs- of ander sielkundige versteurings (bv. depressie, posttraumatiese stresversteuring of middelmisbruikversteuring) en/of mediese toestande (bv. 'n hartkondisie, asemhalingsprobleme, ens.).
Let daarop dat ŉ amptelike diagnose slegs deur ŉ gekwalifiseerde persoon gemaak mag word.
'n Paniekaanval is 'n vinnige en intense toename in vrees of ongemak wat iemand laat voel asof hulle 'n hartaanval kry, besig is om beheer te verloor, of selfs besig is om dood te gaan. Daar is ook 'n sekere aantal fisieke en kognitiewe simptome wat in hierdie periode kan voorkom. Hierdie simptome word in meer besonderhede hieronder beskryf.
Wat is die simptome van 'n paniekaanval?
Die volgende simptome is 'naanduiding, gegrond op die Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM–5), wat wêreldwyd aanvaar word as die gesaghebbendste bron:
Dié skielike reaksies kan vanaf 'n kalm óf angstige toestand voorkom.
'n Paniekaanval is 'n skielike en intense vrees of ongemak wat binne minute 'n hoogtepunt bereik en waartydens ten minste vier van die volgende voorkom:
hartkloppings, gevoel van 'n bonsende hart of versnelde hartklop
bewing of rukkings
kortasem wees of 'n gevoel van versmoring
borspyn of ongemak
naarheid of abdominale ongemak
voel duiselig, onvas op voete, lighoofdig of flou
koue rillings of hittesensasie
gevoelloosheid of prikkelende sensasie
gevoel van onwerklikheid of “losstaande van jouself” wees
vrees om beheer te verloor of “mal” te word
Hoekom is dit nodig om paniekaanvalle te behandel?
Paniekaanvalle kan ŉ baie beperkende invloed op ŉ mens se lewenskwaliteit en/of funksionering hê. Dit is gewoonlik ‘n aanduiding dat daar ‘n ander versteuring of probleem by die persoon teenwoordig is. Dit is noodsaaklik om uit te vind waarom die paniekaanval gebeur het, sodat besluit kan word hoe om dit te behandel.
Hoe word paniekaanvalle behandel?
ŉ Volledige mediese ondersoek (wat moontlik bloedtoetse kan insluit) deur ŉ algemene praktisyn is nodig om vas te stel of die paniekaanval verband hou met enige mediese toestande.
Sielkundige ondersoek en terapie
Indien daar nie ŉ mediese oorsaak vir die paniekaanval is nie, of indien die simptome in oormaat in verhouding tot die mediese toestand voorkom, sal die volgende stap wees om ŉ afspraak by ŉ geregistreerde sielkundige te maak. Gedurende die eerste sessie sal die simptome breedvoerig bespreek en verdere aanbevelings gemaak word. Psigoterapie is gewoonlik nodig om paniekaanvalle (en enige ander versteuring waarmee dit mag gepaard gaan) op die lang termyn te behandel.
Indien medikasie nodig is, sal die sielkundige ŉ verwysing kan doen na ŉ psigiater wat die nodige medikasie kan voorskryf.
Ondersteuningsgroepe is telkens baie waardevol, aangesien dit ŉ mens die geleentheid bied om van ander, wat soortgelyke ervarings en uitdagings deel, te leer. Groeplede bied ook ondersteuning aan mekaar en die gevoel dat daar ander mense is wat verstaan waardeur ŉ mens gaan. Ongelukkig is daar nie altyd ŉ aktiewe groep in ŉ mens se onmiddellike omgewing nie. Aanlyn soektogte kan help om vas te stel wat beskikbaar is. Meer inligting kan op die SADAG-webtuiste gevind word.
Indien daar nie 'n ondersteuningsgroep in jou area is nie, bied dit dalk vir jou 'n geleentheid om jou eie groep te begin!
Hulp vir paniekaanval
Wat doen ek as ek ‘n paniekaanval kry?
Probeer om op ‘n veilige plek te sit.
Fokus jou aandag op iets op die grond bv. ‘n teël, blommetjie, baksteen, ens.
Praat met jouself oor wat jy op die grond sien, fokus op die detail.
Probeer jou asemhaling bring tot op die punt waar dit stadiger en dieper is. Om dit reg te kry, kan jy byvoorbeeld tel: duisend-en-een, duisend-en-twee, ens. en/of ‘n papier- of plastieksak gebruik, wat jou aandag kan fokus op die lug wat jy in- en uitasem.
Vra so gou moontlik vir ondersteuning by iemand wat jy kan vertrou. Maak ‘n afspraak by jou mediese praktisyn om die ondersoek na die oorsaak te begin.
Wat kan ek self doen om my spanning te verlig?
Stres en angs kan ‘n rol speel om paniekaanvalle te sneller. Hier is ‘n paar praktiese wenke wat jou kan help om jou spanning te verlig.
Vermy of verminder alkohol, kaffeïen, rook en dwelmmiddels. Hierdie middels kan paniekaanvalle sneller of simptome vererger.
Oefen gereeld om spanning te verlaag.
Leer streshanteringstegnieke aan en pas dit toe.
Hou by jou behandelingsplan.
Hoe ondersteun ek iemand met paniekaanval?
Moedig die persoon aan om professionele hulp te kry.
Indien die persoon moedeloos raak, moedig hom/haar aan om hul ervaring met hul dokter en sielkundige te bespreek, en om by hul behandelingsplan te hou.
Moedig gesonde leefstylkeuses aan, bv. gereelde fisieke oefening, genoeg slaap, ŉ gebalanseerde dieet en gesonde ontspanning.
Kyk mooi na jouself, want dit kan uitputtend wees om die ondersteuningsrol te vervul. Dit is egter baie belangrik dat die gediagnoseerde persoon sélf verantwoordelikheid aanvaar vir hul eie simptome en behandeling.
‘n Persoon kies nie om paniekaanvalle te kry nie. Dit is nie ŉ willekeurige reaksie nie. Ondersteuning en begrip sonder veroordeling, kan vir ŉ gediagnoseerde persoon baie beteken.
Wat is paniekversteuring?
Paniekversteuring word gediagnoseer wanneer herhaalde paniekaanvalle, wat geen prominente snellers het nie, voorkom. Dit kom voor asof die paniekaanvalle uit die bloute plaasvind en nie geassosieer word met enige duidelike gevaartekens soos sosiale situasies of elemente van 'n ervaarde trauma nie.
Volgens 'n internasionale studie is die gemiddelde ouderdom waarop paniekversteuring begin 32 jaar. Daar is ook bevind dat 80,4% van persone met lewenslange paniekversteuring ook 'n lewenslange ander (komorbiede) sielkundige versteuring het.
Wat is die simptome van paniekversteuring?
herhaalde, onverwagse paniekaanvalle (sien die beskrywing by paniekaanvalle);
ten minste een van die aanvalle is gevolg deur (minstens) een maand van een of beide van die volgende:
'n volgehoue bekommernis oor nog paniekaanvalle of hul gevolge (bv. beheerverlies, hartaanval, “mal” word); en/of
'n noemenswaardige verandering in gedrag verwant aan die paniekaanvalle (bv. om oefening of vreemde plekke te vermy);
die versteuring is nie verwant aan die fisieke effek van 'nmiddel of ander mediese toestand nie; en
die versteuring word nie beter verklaar deur 'n ander sielkundige toestand nie.
Behandeling van paniekversteuring
Hoekom is dit nodig om paniekversteuring te behandel?
Paniekversteuring kan 'n baie beperkende invloed op 'n mens se lewenskwaliteit en/of funksionering hê en is gewoonlik nie iets wat vanself weggaan of verbeter nie. Daarom is dit beter om so gou moontlik vir professionele hulp aan te klop.
Hoe word paniekversteuring behandel?
'n Volledige mediese ondersoek (wat moontlik bloedtoetse kan insluit) deur 'n algemene praktisyn is nodig om vas te stel of die paniekaanval/simptome verband hou met enige mediese toestande.
Indien daar nie 'n mediese oorsaak vir die simptome is nie of indien die simptome in oormaat voorkom in verhouding tot die mediese toestand, sal die volgende stap wees om 'nafspraak by 'ngeregistreerde sielkundige te maak. Gedurende die eerste sessie sal die simptome breedvoerig bespreek word en verdere aanbevelings gemaak word. Psigoterapie is gewoonlik 'neffektiewe manier om paniekversteuring op die lang termyn te behandel.
Dikwels is medikasie nodig, en daarvoor kan die sielkundige die persoon verwys na 'npsigiater, wat dan 'nvolledige assessering kan doen en toepaslike medikasie kan aanbeveel en voorskryf (indien nodig).
Ondersteuningsgroepe is telkens baie waardevol aangesien dit 'n mens die geleentheid bied om van ander te leer wat soortgelyke ervarings en uitdagings deel. Groeplede bied ook ondersteuning aan mekaar en die gevoel dat daar ander mense is wat verstaan waardeur 'nmens gaan. Ongelukkig is daar nie altyd 'n aktiewe groep in 'nmens se omgewing nie. Aanlyn soektogte kan help om vas te stel wat beskikbaar is. Meer inligting kan op die SADAG-webtuiste gevind word.
Hoe kan ek iemand met paniekversteuring ondersteun?
Moedig die persoon aan om professionele hulp te kry;
Indien die persoon moedeloos raak, moedig hulle aan om hul ervaring met hul dokter ensielkundige te bespreek en by hul behandelingsplan te hou;
Moedig gesonde leefstylkeuses aan, bv. gereelde fisieke oefening, genoeg slaap, 'n gebalanseerde dieet en gesonde ontspanning; en
Leer en pas streshanteringstegnieke toe; en
Kyk mooi na jouself, want dit kan uitputtend wees om die ondersteuningsrol te vervul. Dit is egter baie belangrik dat die gediagnoseerde persoon sélf verantwoordelikheid moet aanvaar vir hul eie simptome en behandeling.
Vermy alkohol, kaffeïen, rook en dwelmmiddels (dit kan paniekaanvalle sneller of simptome vererger);
Oefen gereeld om spanning te verlaag;
Kry genoeg slaap;