Hierdie artikel handel oor die werksaamhede van die Vrymesselaars ten tye van die Anglo-Boereoorlog.
Nadat die krygswet in die ZAR en Vrystaat in 1899 afgekondig is, het die meeste van die Vrymesselaarslosies in die Boererepublieke hulle werksaamhede gestaak. Baie van die Uitlanders wat aan die Engelse losies verbonde was, het die ZAR verlaat en na Natal en die Kaap vertrek.
Op 19 Februarie het die Kliprivier Losie vir die laaste keer tydens die Ladysmith beleg vergader. Hierdie werking het in die ou Wesleyaanse Kapel plaasgevind. Dié kapel was op daardie stadium as ’n medisynestoor vir die Britse magte gebruik.
Dwarsdeur die oorlog het die Boeremagte nooit enige skade aan enige van die Vrymesselaarslosies in Suid-Afrika aangerig nie. Die enigste aangetekende geval van poging tot skade deur die Boerekrygers het op Dundee in Natal voorgekom. Cooper skryf in sy boek, The Freemasons of South Africa, dat die Dundee Vrymesselaars het kort voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog ’n baie mooi Vrymesselaarstempel opgerig het. Hierdie gebou is streng deur die Boerekrygers respekteer, alhoewel Boererebelle een keer die meubels daar probeer steel het. Die enigste oorblywende Engelsman in Dundee, ’n Vrymesselaar, het van die poging tot diefstal bewus geword en dit aan ’n Boerekryger gerapporteer, wat dit weer aan sy Kommandant vertel het. ’n Wag is onmiddellik op die perseel geplaas. Toe die dorp weer deur Britse magte herwin is, is ’n nota in die Vrymesselarstempel gevind wat gelees het: “Gered deur Broers J. Bell en K.O. Lange, St. Andrewslosie, Vrijheid, Z.A.R.”VI
Die geskiedenis van nog ’n Kimberley Losie, te wete Vrede en Harmonie, rekordeer: “In 1899 het die ongelukkige oorlog tussen Boer en Brit, asook die beleg van Kimberley plaasgevind. Die tempel is vir ’n geruime periode as militêre hospitaal benut. Dit wil voorkom asof daar geen vergaderings van die losie gedurende die laaste maande van 1899 plaasgevind het nie, tot en met 20 Junie 1900, toe die eerste vergadering weer by die Unielosie, Beaconsfield, gehou is.
Onder diegene wat in Mafeking gely het, was ’n burgerlike by name Edward Ross. Hy was ’n afslaer van beroep en ook die tesourier van die plaaslike Vrymesselaarlosie. Sy dagboek rekordeer dat, “... ‘n noodvergadering van die Vrymesselarslosie (Australlosie, in 1894 gestig) op die vooraand van 18 Februarie 1900 onder die swaard van die beleg gehou is. Hierdie gebeurtenis is waarskynlik uniek aan die era van die Vrymesselaars – die byeenkoms van ’n losie te midde van ’n beleg, aan elke kant omring deur die vyand, met swaar artillerie in ons rigting gemik, en elke lid daar ’n soldaat onder krygswet. Gedurende die sitting van die losie is ’n sarsie Mauserkoeëls in die dorp ingevuur. Daar is op hierdie werking voorgestel dat die losie ’n sieraad ontwerp ter herdenking aan almal wat die vergadering bygewoon het.”XIII
Richards self het ’n persoonlike donasie van 100 ghienies aan die fonds wat hy gestig het, gemaak. Teen Maart 1900 het dit tot £500 (R1 000) gegroei toe die Groot Meester van die Engeland, die Prins van Wallis, die Groot Losie in Londen versoek het om ’n fonds te stig om Engelse Vrymesselaars in Suid-Afrika te ondersteun. By ’n Groot Losie vergadering in London, het Richards ingestem dat sy fonds met hierdie algemene fonds kon saamsmelt, waartoe die Groot Losie toe 1 000 ghienies bygedra het. Die Raad van Algemene Oogmerke het aanbeveel dat die geld gebruik word “om die ellende van lojale lede wat direk deur die oorlog in daardie geweste veroorsaak is, te verlig.”XVIII
Daar word verstaan dat meer as £10 000 [R20 000] van die losies vir noodverligting onder die Broeders van die Engelse Stigtingsvrymesselaars in Suid-Afrika ingesamel is, maar ongelukkig sal geen van hierdie geld ter verligting van die nood van Skotse, Ierse of Hollandse Vrymesselaars aangewend word nie. Indien ’n helpende hand nie na hulle uitgestrek word nie, sal baie van ons Broeders in ontsettende ellende verkeer”, het hy bygevoeg.XXI
Hy maak openbaar dat die Groot Losie in Londen aan hom geskryf het: “Tydens die wederregtelike daad genoem Hoogverraad, breek ’n Broeder nie slegs die wet van die land nie, maar is hy terselfdertyd ook ontrou teenoor die oeroue opdragte van die Vrymesselary. Dit is gevolglik nie net die Groot Losie of Groot Losie se reg om hom te skors nie, maar wel ’n verpligting om hom heeltemal van die Broederskap af te sny.”
Geen rekords kan gevind word van enige Vrymesselaar van die Engelse Stigtings Losie wat in Suid-Afrika uit die losie is weens hoogverraad geskors nie.
Dankie. Dis insiggewend. Ek gebruik so ietse daarvan in my derde boek "Swart Luiperd" wat oor 'n paar maande verskyn. Ek het so drie jaar gelede as Vrymesselaar bedank.
More Jaap, verskoning dat ek so lank vat om te reageer. Ek was vir 13 jaar ’n vrymesselaar en is 21/3/97 verlos daarvan. My oorlede Pa was n 33 st graad vrymesselaar en ek is in besit van al die ritueelboekies tot en met die 30 st graad, interessant dat ek geen geskrif van 31, 32 en 33 grade kry nie. Indien jy meer inligting wil hê sal ek graag met jou deel.
In die besonder het die regter se kritiek geslaan op die getuienis wat in die strafsaak gelei is rondom die vermeende moordwapen (’n ornamentele hamer), Fred se vermeende vingerafdruk op ’n DVD-houer wat na die moord op Inge se koffietafel gevind is, en ’n vermeende bloedspoor wat op die vloer van ’n badkamer in die woonstel aangetref is. Al drie hierdie elemente het skouspelagtig gesneuwel as getuienis om Fred se alibi ongedaan te maak.
Hoewel Fred onskuldig bevind is, moes hy in sy siviele eis teen die polisie bewys dat hy op ’n kwaadwillige wyse vervolg is. Anders gestel: hy moes die sogenaamde animus iniuriandi – die bedoeling of opset om te benadeel – aan die kant van die polisie bewys. Bewys van nalatigheid – selfs growwe nalatigheid – sou dus nie voldoende wees nie.