Stryd om geregtigheid ná tienjarige se skietdoodMaverick Links is vier jaar gelede doodgeskiet, glo deur ‘n maatjie. Hy was maar tien jaar oud. (Foto: Verskaf) Vier jaar ná die dood van die tienjarige Maverick Links spook die gebeure op daardie dag steeds by sy ma. “Ek het ná die voorval gaan lê. Ek het ŉ tyd lank glad nie geweet wat om my aangaan nie en vir maande lank het ek die blokkies inmekaar probeer pas,” sê Raty Links. “Ek het destyds op hom afgekom. Nou nog, as ek snags aan die slaap raak, sien ek dit voor my …” Maverick is op 31 Julie 2017 ŉ enkele keer in die kop geskiet, glo deur ŉ tienjarige maat wat sy pa – ŉ polisiebeampte – se dienspistool in die hande gekry het. Die maatjie het kom vra of Maverick hom sal help om die televisie reg te maak, onthou Raty wat op daardie noodlottige dag siek tuis was. “Dit was nie twee minute nie, toe hoor ek die slag en die maatjie kom ingehardloop en sê iemand het vir Ricky geslaan.” Sy is by die agterdeur uit waar sy op die seuntjie se lewelose liggaam afgekom het. “Ek het hom een keer geroep. My eerste gedagte was dat ek hulp moes kry, maar ek het nie in daardie stadium besef dis ŉ skiethou nie. Ek het geen rede gehad om dit te dink nie.” Paramedici het Maverick dood verklaar en sy gesin se opdraande stryd om antwoorde op hulle talle vrae te kry, het begin. Hulle het briewe geskryf, navraag gedoen. Eindelik het Jacques Links, Maverick se pa, hom tot die burgerregtegroep AfriForum, waarvan hy ŉ lid is, in ŉ desperate poging om hulp gewend. Danksy die organisasie se ingryping het die Upington-landdroshof vandeesweek AfriForum se privaatvervolgingseenheid gelyk gegee in die formele geregtelike doodsondersoek (GDO) wat na Maverick se dood gedoen is. Andrew Leask, hoofondersoeker by die eenheid, verduidelik dat ŉ GDO gedoen word om vier dinge te bepaal: Die datum en tyd van dood, die identiteit van die oorledene, asook die oorsaak van die onnatuurlike dood en of iemand se dade wat ŉ misdaad uitmaak vir die dood verantwoordelik was. NVG moet verduidelik Dit is nie ŉ strafregtelike verhoor nie en niemand word in die proses skuldig of onskuldig bevind nie. Leask sê al dié elemente was egter uit die staanspoor duidelik. “Dit was geen geheim nie.” Volgens hom het die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG), ten spyte hiervan, steeds nie die proses ingevolge die Kindergeregtigheidswet gevolg nie. Leask sê wetgewing stippel duidelik uit wat in ŉ geval soos hierdie moet gebeur en die NVG moes vervolging ingevolge wetgewing ingestel het sodat ŉ hof oor die gebeure kon besluit. Na bewering het die kind wat Maverick geskiet het, na afloop van die gebeure weggehardloop en die vuurwapen weer in die kluis gaan bêre. Hy het daarna glo vertel iemand het Maverick geslaan. Leask sê die gesloer met die saak beteken dit is nou, meer as vier jaar later, bykans onmoontlik om die destydse geestestoestand van die kind wat Maverick glo geskiet het, te bepaal. Dit bemoeilik enige moontlike vervolgingsproses. Hy sê egter dit beteken nie die NVG kan die GDO voorhou as ŉ verskoning vir sy versuim om vier jaar gelede al wetgewing – en moontlike vervolging – in te stel nie. Landdros Bertus van Zyl het vandeesweek ná argumente deur die privaatvervolgingseenheid wat die gesin in die hof verteenwoordig het, beslis daar is geen nut vir ŉ formele GDO nie, omdat al die feite wat só ŉ ondersoek moet bepaal, immers reeds bekend is. Die proses is dus afgehandel en die NVG moet nou aandui of hy enigiemand in verband met Maverick se dood gaan aankla. “Die NVG se verskonings is nou uitgeput,” sê Leask. Wat die situasie verder bemoeilik, is die feit dat die Konstitusionele Hof ŉ wysiging aan wetgewing gemaak het wat bepaal ŉ kind jonger as 12 – dit was vantevore 10 jaar oud – nie van enige misdryf aangekla mag word nie. Leask sê ŉ argument dat die ouderdom en wet tydens die voorval moet geld, is oortuigend, maar die NVG sal nietemin moet aandui waarom hy nie destyds al die tersaaklike regsproses gevolg het nie. “Die NVG, wat die wetgewing moes toepas, moet nou verduidelik hoekom hy nie destyds vervolging ingestel het nie. Die vervolgingsgesag het die tydsverloop veroorsaak en gedink die GDO sou ŉ verskoning wees. Dit het tot niet geloop. “Die Links-familie sit vasgevang in ŉ verskriklike proses van pligsversuim wat waarskynlik deur onkunde of onbevoegdheid veroorsaak is.” Intussen probeer Maverick se gesin berusting vind. Dit is ŉ moeilike proses – en een wat boonop deur die staat se hantering van die saak vererger is. “Die vrou by die NVG het vir ons gesê hulle vind geen grondige redes om die pa of die kind te vervolg nie. Sy het gesê dit maak nie saak wat ons doen nie, dit gaan nie onse kind terugbring nie. Net so kaalvuis het sy dit vir ons gesê,” sê Jacques. “Ons wéét dit. Dis ŉ verlies wat ons gely het, maar jy hoef dit nie in te vryf nie.”