Martjie Bosman | SusanSmith
Tag Archives: Martjie Bosman
Toevallige tekens is ‘n aangename speurtog
Mei 18, 2014 by Susan Smith	in Ek resenseer and tagged afrikaans, Martjie Bosman, Poësie, resensies, susan smith, Toevallige tekens	| Lewer kommentaar
Titel: Toevallige tekens
Skrywer: Martjie Bosman
’n Belangrike digbundel wat aan die einde van 2010 verskyn het, is Martjie Bosman se Toevallige tekens. Die bundel verskyn sewe jaar na haar debuutbundel, Landelik, wat met die Ingrid Jonker-prys bekroon is. Die belofte wat met die eerste bundel gemaak is, word in hierdie bundel voltrek.
Met die invalslag suggereer die bundeltitel en pragtige buiteplat alreeds ’n interessante speurtog vir die leser op die spoor van allerlei tekens. Op die eerste vlak verwys die bundeltitel na die musikale terminologie van toevallige tekens, soos mineur- en majeurtekens, molle en kruise wat ’n verandering in die dominante toonsoort van ’n musiekstuk aandui. Dit word direk voor ’n noot of note geskryf en verander dan net daardie spesifieke noot of note se toonaard. Die implikasie is dat deur die kyk en raaksien van toevallige, vervlietende tekens van skoonheid die toonaard van emosionele belewing verander word, die neerdrukkende gelig word. Die gedekonstrueerde eendagskoon op die voorplat dien as teken van skoonheid, maar dui ook op die vervlietende aard van skoonheid; dit is ’n voorlopige teken vir al die variante van die blom wat aangetref word, soos “eendagskoon” (27) en “dagbreekroos” (48), maar ook van ander blomme, voëls en natuurgegewens.
Tekens verwys egter na veel meer: dit sluit seisoenale tekens in, tekens in die natuur (veral voëls), tekens as simbole wat vir iets anders staan, tekens van ’n bepaalde landstreek, tekens as verskynsels, en ook taal as teken. Dit word ingespan as vooruitwysing na en voorspeller van die toekoms, maar ook as spoor en oorblyfsel van die verlede. Ook die negatiewe aard van tekens word ontgin: tekens van verval, ellende, politieke onvermoë en rampspoed, en die invloed daarvan op persoonlike vlak.
Deur die motto, ’n aanhaling uit Tristia van Van Wyk Louw, tree die digter reeds in gesprek met aspekte van die taal as teken en betekenis en die ontoereikendheid van menslike taal om die werklikheid en verganklikheid onder woord te bring. Die magteloosheid van taal word sterk verwoord in gedigte soos “Mosambiekse vlugteling 1” en “Mosambiekse vlugteling 3”, waar verbrokkeling van normale taalstrukture plaasvind en die digter wys op die tale wat “tussen ons faal” (22). Hierteenoor word die krag van taal uitgedruk in “Die seun met die sere aan sy been” (17), waarin die seun genesing vind deur die woorde: “I will speak/ to this leg.”
Die programgedig “Op die spoor” (11) voorsien die sleutel vir die res van die bundel: die soektog na “’n duidelike woord”, ’n “metafoor” waarmee die tekens in die natuur beskryf kon word, waarmee nie net die “verrotte stomp” en die “dooie bulkalf” beskryf kan word nie, maar ook die miere en bruin kewers, die waterhiasint en die “kiewiet” en sy weerkaatsing in ’n poel.