Die "granietvoetspore" van die wêreld met besondere verwysing na die voetspoor digby die Mpuluzi in Mpumalanga | LitNet
Die "granietvoetspore" van die wêreld met besondere verwysing na die voetspoor digby die Mpuluzi in Mpumalanga
Willie Breytenbach Menings 2018-09-27
Daar is ten minste drie bestaande "reusevoetspore" in granietgesteentes wêreldwyd: in Sri Lanka, Thailand en Suid-Afrika. In al drie gevalle heg die plaaslike bevolkings besondere godsdienstige betekenisse aan hierdie verskynsels. Dit is egter verskillende godsdienste.
Die doel van hierdie artikel is om die basiese kwantifiseerbare eienskappe van hierdie verskynsels te vergelyk wat groottes en fatsoene betref. Dit is al dikwels beweer dat die drie "voetspore" identies is. Afleidings oor die ontstaan van wie of wat hierdie "spore" getrap het, sou dan gemaak kan word. Die fatsoene is oënskynlik van ekstra grootte menslike/hominiede voete. Daarom die godsdienstige aansprake daaroor.
Dit is interessant om daarop te let dat die plaaslike bevolkings voorrang verleen aan hulle eie godsdienste – en nie vreemde invloede nie – om verklarings vir hierdie verskynsels te bied, spesifiek Hindoeïsme in die geval van Sri Lanka, Boeddhisme in die geval van Thailand (beide godsdienste is van Indiese oorsprong) en die inheemse Swazi-godsdiens in die geval van die Mpuluzi in Mpumalanga.
2. Thailand (voorheen Siam), Suidoos-Asië
Die "voetspoor" is geleë te Saraburi ongeveer 130km noord van die hoofstad Bangkok. Dit lyk soos die afdruk van 'n groot regtervoet en staan op kaarte bekend as die "Pra Boeddha Bhat" – die voetspoor van Boeddha. Boeddha was 'n biologiese en historiese mens en nie 'n onsienlike opperwese nie. Hy het geleef en gesterf soos enige ander mens.
"Pra Buddha Bhat", Thailand (Die "voetspoor" van Boeddha, die Sienlike "Verligte Een" van die Boeddhisme, sedert 480 vC)
Die Thaise beskawing is vyf duisend jaar oud. Maar Boeddhisme het eers vyfhonderd jaar voor Christus posgevat toe Siddharta Gautama (560 vC–480 vC) in Nepal (destyds deel van Indië) 'n nuwe vertakking van die Hindoeïsme tot stand gebring het. Die hoofsetel is vandag in Tibet wat in China is, maar waar die Dalai Lama invloedryk is.
Die ontstaansplek van Hindoeïsme en Boeddhisme was die omgewing tussen die Indus- en Gangesriviere in Noord-Indië vanwaar dit suid- en ooswaarts versprei het.
Gautama se volgelinge het hom die "Boeddha" genoem wat die "Verligte Een" beteken. Dit is in Thailand waar Boeddha vóór sy dood in 480 vC sy voetspoor na bewering op 'n granietkop agtergelaat het. (Dit is nogal ver van Nepal af.)
Die spesifieke afmetings van hierdie "regterspoor" is 1,5 meter lank van voortoon tot hak en 53 sentimeter breed. Sy volgelinge beweer dat hyself 'n reus was wat 30 voet (oftewel 9 meter) hoog was. Dit is 'n bewering, want so 'n fossiel is nooit gevind nie.In latere jare is wel 'n bronsbeeld gegiet wat 30 voetgroot is. Die resente foto van die spoor wat aangeheg is, is versier met glas, metale en kunsblomme. Dis tipies van Boeddhistiese tempels vandag, maar bevat ongelukkig min details oor die "voetspoor" self.
3. Sri Lanka (voorheen Ceylon), Suid-Asië
Dié "voetspoor" is geleë op die bergspits van Adam's Peak digby die dorp Ratnapura suidoos van die hoofstad Colombo. Die plaaslike bevolking is hoofsaaklik Tamil wat van Indiese herkoms is. Die plaaslike naam is "Sri Pada" wat die Sanskritwoord vir "Heilige Voetspoor" is: spesifiek dié spoor word beskou as van die onsienlike Hindoe-godin Shiva.
"Sri Pada", Sri Lanka. Die "voetspoor" van Shiva, een van drie hoofgode van die Hindoeïsme sedert ±500 vC, 'n onsienlike wese. Vir die Moslems van die eiland, is dit die spoor van Adam en dateer uit die tyd van die Tuin van Eden ("die Paradys").
Omdat Shiva nie 'n biologiese historiese wese was nie, kon hierdie "reusespoor" al vir miljoene/miljarde jare bestaan het en/of bloot op rotsverwering betrekking hê.
Anders as in Thailand, is dit 'n "spoor" van die linkervoet. Dis egter veel groter met afmetings van 1,8 meter by 78 sentimeter, wat beteken dat dié wese, in menslike standaarde 10,8 meter hoog moes gewees het1 wat selfs groter as Boeddha was (en soos later sal blyk, ook veel groter as die "voetspoor" van die Mpuluzi).
Sri Lanka is egter multikultureel met elke kultuur wat sy/haar eie godsdiens het. Dis beduidend dat elke godsdiens 'n eiesoortige aanspraak op die oorsprong van die "voetspoor" maak: Daar is kulturele en godsdienstige nalatenskappe van Portugese (16e eeu nC); Hollandse (17e eeu tydens die VOC-bewind); en vanaf 1801 tot 1948 'n Britse bewind, wat die plek Ceylon gedoop het en wat die klein Christendom help vestig het. (Dit het ook, interresantheidshalwe, Boerekrygsgevangenisse tydens die Anglo-Boere Oorlog (1899–1902) gehuisves.)
Die bovermelde geskiedenis van kolonisering is redes waarom Sri Lanka vandag verskeie geloofsgemeenskappe het, met 69% Boeddhiste, 15% Hindoes, 7% Christene en 7% Moslems. Soos hierbo vermeld het elke groep 'n andersoortige verklaring vir die Sri Pada "voetspoor".
Dit is egter die Moslem-minderheid wat op "Adam se Voet" besluit het, wat aansluit by die "Paradys" waarna in die Bybel en die Koran verwys word. Christene op die eiland koppel dit weer met die Heilige Thomas se "spoor".
Die plaaslike Moslemstorie is dat die Tuin van Eden nie soos in die skeppingsverhaal in die Mesopotamiese gebied tussen die Tigris- en Eufraatriviere geleë was nie, maar op Sri Lanka. Dit is dan waar Adam self getrap het (wat 'n reus moes gewees het).
Reisigers wat die eiland besoek het en ook na "Adam's Peak" verwys het, is Marco Polo (1298 nC), Ibn Battuta , 'n Arabiese historikus (1344 nC) en die Brit Sir Humpfrey Davy (1817). Hy verwys egter na 'n "oversized foot print carved in stone and ornamented with a single margin of brass and studded with gems". Vir hom het dit gelyk asof die "voetspoor" ook 'n kunswerk kan wees.
Die meegaande resente foto van Sri Pada wys duidelik dat daar "ornamente" op die "spoor" gegrafeer is. Dié afbeeldings dui egter nie op enige Christelike of Moslem simbole nie, maar tipiese Boeddhistiese en Hindoe-gravures van 'n wiel (die "heelal") en drie kleiner sirkels by die hakskeen. Interessant, maar nogtans vreemd dat Boeddhismedie grootste godsdiens op die eiland is, maar dat 'n minderheidsgodsdiens (Islam) op "Adam" besluit het.
4. Mpuluzi, Mpumalanga, Suid-Afrika
Die Suid-Afrikaanse "voetspoor" aan die suidekant van die Mpuluzi-rivier is vertikaal aan die noordoostelike kant van batoliet-granietrotse op die plaas Arthur's Seat2, oos van Lothair op die Dundonaldpad, ook halfpad tussen Warburton en Amsterdam.
Soos in Thailand en Sri Lanka is dit ook 'n "reusevoetspoor", maar die kleinste van die drie, met afmetings van 1,3 m by 54 sentimeter. Net soos in Asië het dit ook 'n religieuse betekenis. Die belangrikste hiervan het betrekking op die Swazikultuur wat voor die koms van Skotse setlaars in 1867–69 die plaaslike bewoners onder die gesag van die Swazikoning was.
"Die Voetspoor", Mpumalanga. Die "voetspoor" van Umlenzegamunye, die Opperwese (Nkulunkulu/Umkhulumcandi) se Onsienlike Eenbeenboodskapper wat volgens Swazi-godsdienstradisies slegs in digte mis kommunikeer. Kyk die batolietgranietkoppie van 3,1 miljard jaar oud; drie aardse wesens wat nog nie so oud is nie; en die oopgekapte gedeeltes op soek na goud wat definitief nie bestaan nie.
Soos ander inheemse volke in Suider-Afrika het die Swazi hulle eie godsdiens gehad wat groot ooreenstemming met die Zulu-godsdiens toon. Dis 'n geloof in 'n Opperwese wat "alles geskep het". Waar die Zulu verwys na Unkulunkulu, praat die Swazi van Umkhulumcandi.
Vir die Zulu en die Swazi is die Opperwese ook Inkosi phezulu – "hy wat bo in die hemel" bly. Maar die Swazi glo ook in die opperwese se boodskapper wat met die volgelinge op aarde kommunikeer en slegs vrouens en kinders kan hom sien. Dié boodskapper se naam is umlenzengamunye wat die "eenbeen" beteken. Dit is 'n direkte verwysing na Arthur's Seat se voetspoor wat volgens Swazi-tradisie lank gelede deur hierdie Opperwese se Boodskapper "getrap" is.
Die Swazivolk het eers in ongeveer 1750 in Swaziland ingetrek. Of die "eenbeen" lank vóór die Swazi aangekom het, word nie gesê nie. Die geloof is egter dat die Swazi-Opperwese sy eenbeenboodskapper uitstuur in toestande van digte mis.
In hierdie gedeelte van Mpumalanga – waar hoëveld en laeveld bymekaar kom in wintermaande, is daar feitlik altyd digte mis soos die warmer lug vanaf Mosambiek en Swaziland in valleie soos dié van die Mpuluzi-rivier (en Komati en Usutu) opstoot na die binneland. Dis is dan wanneer die "eenbeenboodskapper" sy werk doen.
Die koms van die wit Christene in die vorm van Skotse setlaars, Afrikanerskaapboere en plantasiemaatskappye het Swazi-tradisies buite Swaziland en Kangwane grootliks verander.
Ongelukkig het dit ook fortuinsoekers op die "voetspoor" losgelaat. Die tekens hiervan is te siene in die naam "Goliath"3 wat in witverf aan die bokant van die "voetspoor" geverf is, asook pogings om die graniet aan die hakskeenkant van die "voetspoor" met gevorderde toerusting oop te kap, waarskynlik op soek na goud en ander juwele. Hierdie gedrag is onnosel en vandalisties, want anders as in Sri Lanka waar daar glo wel edelgesteenstes by Adam's Peak voorkom, is die graniet van Arthur's Seat van klipharde batoliet (3,1 miljard jaar oud) wat geen edelgesteentes bevat nie.
5. Hoe verklaar jy dit?
In die mitologieë van die antieke en prehistoriese wêrelde kom die kwessie van "reuse" dikwels na vore. So verwys die Bybel in Genesis 6:4 ook na "reuse". Besonderhede word egter nie verskaf nie.
Die grootste menslike persoon in die Bybelverhale is die Filistyn, Goliat wat soos hierbo vermeld 2.91 meter/9 voet 8 duim lank was. Dit impliseer, soos vroeër uitgewys, 'n berekende voetlengte van 0,48 meter wat amper drie keer kleiner as die Arthur's Seat spoor van 1,3 meter is.
Die punt is: hierdie drie "reusevoetspore" is heeltemal te groot om histories en/of Bybels relevant te wees. Die grootste hominiede fossiele wat reeds ontdek is, is die Giganthropus wat in Java en China gevind is, maar wat ook heeltemal te klein vir die reusespore van Suid-Afrika, Sri Lanka of Thailand was.
6. Vergelykings: drie reusevoetspore
Sri Lanka ("Adam's Peak")
1,8 m X 78 cm
Hindoeïsme (Shiva) 500 vC
Islam ("Adam") Christene ("St Thomas")
(Pra Buddha Bhat)
1,5 m X 53 cm
Boeddhisme ("Boeddha") 480 vC
Mpuluzi (Arthurs's Seat)
1,3 m X 54 cm
Swazikultuur (Umkhulumcandi) en Zulukultuur (/Umlenzegamunye)
Ontdekking ± 1750 nC
Die "reusespoor" is almal tipies hominied ("moderne mens") wat vorm betref, veral gelet op die relatiewe lengte van die groottoon wat ook nie wegwys van die ander tone nie. (Sien die onderstaande figuur: "Feet of apes and man".) Die voetspore is egter te groot om moderne hominiede te wees.
Die drie reusespore is nie patroonmatig nie: bv twee is linkervoete en een 'n regtervoet; verskillende groottes; verskillende fatsoene, bv Sri Pada en Mpuluzi lyk nie naastenby identies nie.
Sri Pada en Buddha Bhat is plat afgedruk/horisontaal, terwyl Mpuluzi vertikaal is.
Die Mpuluzispoor kom voor in batoliet graniet wat 3,1 miljard jare oud is, soos by Paarlberg.
Die uiteenlopendheid van die verskillende geloofsaansprake oor die heilige oorsprong van die "voetspore" benadruk die veronderstelling dat godsdienste eerder kultuur- as wetenskapsgebonde is. In heterogene lande soos Sri Lanka is daar byvoorbeeld vier botsende geloofsaansprake oor Sri Pada se oorsprong. (Alvier kan tog nie waar wees nie.)
Verskynsels soos hierdie laat drie vrae ontstaan: Is dit Heilige Spore? Is die spore uitgebeitel deur pre-historiese mense,of is dit natuurfratse? In die lig van die bostaande kommentaar en verduidelikings is al drie natuurfratse.
In die RSG-program "Hoe verklaar jy dit", antwoord dr Jurie van den Heever van Stellenbosch dat Mpuluzi bloot 'n verweringsproduk van graniet is.
(Nota: Beide "Pra Buddha Bhat" en "Sri Pada" is populêre toeristebestemmings en word ook as sulks gepromoveer. "Pelgrimstogte" na die bestemmings vind plaas. Die plaaslike Suid-Afrikaanse "voetspoor" van Arthur's Seat word daarenteen tans omring deur denneplantasies en is relatief onbekend. Tog is dit alreeds deur pelgrims van Sri Lanka en Thailand besoek.)
All-Asia Travel Guide. Hong Kong, 16de uitgawe.
Bruwer, JP. 1963. Die Bantoe van Suid-Afrika, hfst X, Religieuse beskouinge en rituele praktyke. Johannesburg: Afrikaanse Pers Boekhandel.
Bulpin, TV. 2002. Lost trails of the Transvaal. Kaapstad: Stephan Phillips.
Claasen, G. 2007. Geloof, bygeloof en ander wensdenkery. Pretoria: Protea Boekhuis.
Coertze, PJ. (Red). 1977. Inleiding tot die algemene volkekunde, hfst VIII. Godsdiens. Johannesburg:Voortrekkerpers.
Esterhuyse, W. 2009. God en die gode van Egipte. Kaapstad: Lux Verbi.
Frazer, JG. 1970. The golden bough: a study of magic and religion, veral hfst XXI no 7. Ceremonies and haircutting (at Buddhist ceremonies in Thailand at the Footprint, p 307). Londen: MacMillan.
Gombrich, EH. 1958. Kuns deur die eeue. (Kyk klipreliëf van Gautama Buddha wat te perd sy huis verlaat, p 85). Kaapstad: Balkema.
Harari, YN. 2014. Sapiens: A brief history of humankind, veral hfst 12, The law of religion. Londen: Vintage Books.
Mbiti, JS. 1971. African religions and philosophy. Londen: Heinemann.
Mitchell, G. 2013. "Debunking giants in the granites", News24.
Schusky, E & T Patrick Culbert. 1967. Introducing culture. New Jersey: Prentice Hall.
Starr, CG. 1991. A history of the ancient world. New York: Oxford University Press.
Tellinger, M. 2013. "Giant Foot Print 200 million yrs old – South Africa". YouTube.
Van den Heever, J. 2016. "Wat het 'n reusevoetspoor in die graniet op die grens tussen Suid-Afrika en Swaziland veroorsaak"? in Danny Fourie. Hoe verklaar jy dit? Kaapstad: Penguin Random House.
Wells, HG. 1965. A short history of the world. Penguin, London.
1 Die lengte van 'n gewone mens is ongeveer ses keer van die voetlengte. Dus 1,8 meter X 6 = 10,8 meter.
2 Die plaas is in twee verdeel, waar Sam en Lena Breytenbach en gesin (Nic, Dalene en ekself) lank gewoon het en vandag aan Sappi behoort en die ander Jan-Hendrik en Annie Coetsee se plaas waar die spoor is. (Ian Glen van die Universiteit van Kaapstad (UCT) het hier grootgeword. Sy moeder, Bessie Coetsee-Glen was distriksgeneesheer, en het die plaashuis teenaan die voetspoor as spreekkamers gebruik.) Dit is vandag plantasieland.
3 Goliat van die Bybel was volgens 1 Samuel 17:4 "ses el en 'n span" hoog wat bereken word op 2,91 meter (9 voet 8 duim) wat 'n "voetspoor" van 0,48 meter in lengte kon nalaat – heeltemal te klein vir Arthur's Seat van 1,3 m. Daar kan dus nie 'n Bybelse verklaring vir die voetspoor van Mpuluzi wees nie.