Krafo ya 1: Dithekišo tša ditšhabatšhaba tša menontšha.
Krafo ya 2: Thekišo ya ditšhabatšhaba ya oli ya Brent ye e sego ya hlwekišwa ("Brent-crude oil") le thekišo ya holosele ya tisele ("wholesale cost of diesel").
Batšweletši ba dipeu tša mabele le tša mehuta ya oli ba laolwa ke thekišo ya tšona ("price takers"). Ka mantšu a mangwe, batšweletši ba ga ba kgone go no hlatloša thekišo ya ditšweletšwa tša bona go akaretša tlhatlogo ya ditshenyegelo tša pšalo. Ka lebaka le tlhatlogo ye e sa kgaotšego ya ditshenyegelo tša pšalo e huetša mohola wa go tšweletša dipeu tša mabele le tša oli gampe.
Gare ga Mei 2007 le Mei 2008, theko ya mo gae ya monontšha e nameletše godimo go fetiša. Lebaka le legolo leo le hlotšego tlhatlogo ye ke go golela godimo ga nyakego ya monontšha lefaseng ka bophara mola tšweletšo ya wona e se ya godišwa. Ke dinaga tša go swana le Tšhaina le India, moo nyakego ya monontšha e goletšego godimo kudu, tšeo di kgathago tema ye bohlokwa mo. Go feta fao Tšhaina e beile motšhelo wa diyantle godimo ga monontšha, seo se thatafaditšego seemo se go ya pele.
Lenaneo la 1: Kokeletšo ya ditšhabatšhaba ya theko ya mehuta ya menontšha.
Krafo ya 1: Theko ya ditšhabatšhaba ya monontšha.
Theko ya mo gae ya menontšha e hlatlogile go fetiša go tloga ka Mei 2007. Kokeletšo ya theko e bontšhwa Lenaneong la 2 mo tlase.
Lenaneo la 2: Palogare ya theko ya menontšha mono gae.
Monontšha o bopa seripa se e ka bago 25% sa ditshenyegelo tša pšalo tša batšweletši ba dipeu tša mabele le tša mehuta ya oli, mme ka fao ditlhatlogo tše di bontšhitšwego ka godimo di hlobaetša ba Grain SA gampe. Ditlhatlogo tše di fokotša mohola (poelo ya motšweletši) wa go tšweletša dipeu tša mabele le tša mehuta ya oli kudu.
Theko ya ditšhabatšhaba ya dikhemikhale tša temo e nameletše kudu lebakeng la dikgwedi tše lesomepedi tše di fetilego. Nyakego ya dikhemikhale tše di itšego e goletše godimo ka lebelo go feta kokeletšo ya tšweletšo ya tšona. Motšhelo wo o beilwego ke Tšhaina godimo ga diyantle gammogo le theko ya godimo ya oli ye e sego ya hlwekišwa ("crude oil") e huetša theko ya dikhemikhale tša temo kudu. Tekanyo ya 99% ya ditswaki tšohle tša dikhemikhale tša temo mono Afrika-Borwa di tšwa dinageng tša ntle, mme ka ge ranta e fokola ge e bapišwa le tšhelete ya dinaga tše bohlokwa ("major currencies"), taba ye le yona e huetša theko ya dikhemikhale tše.
Theko ya ditšweletšwa tše di theilwego godimo ga klaefosate ("glyphosate") (go swana le Roundup) e hlatlogile ka 150% go ya go 240% lebakeng la dikgwedi tše lesomepedi tše di fetilego. Palogare ya koketšo ya theko ya dikhemikhale tše e ka ba 45%.
Theko ya palogare ya oli ya "Brent-crude" e hlatlogile ka 63,2% go tloga Aprele 2007. Go feta fao maatla a ranta, ge a bapišwa le a dolara, a fokotšegile ka 9,6%.
Theko ya holosele ya tisele mono gae e hlatlogile ka 63% go tloga go R6,21 litara e tee ka Mei 2007 go ya go R10,10 litara e tee ka Mei 2008, profenseng ya Gauteng (Krafo ya 2). Theko ya dibešwa e namelela godimo kgwedi le kgwedi - se, gammogo le ditlhatlogo tše dingwe tšeo re di boletšego, se fokotša poelo ya motšweletši kudu.
Krafo ya 2: Theko ya ditšhabatšhaba ya oli ya "Brent-crude" le theko ya holosele ya tisele.
Bontši bja metšhene ye e dirišwago mono Afrika-Borwa bo tšwa dinageng tša ntle - khuetšo ya ranta ye e fokolago e kgatha tema ye bohlokwa tlhatlogong ye e sa kgaotšego ya theko ya didirišwa le ditrekere.
Lenaneo la 3: Phetogo ya sephesente thekong ya metšhene ya temo go tloga ngwageng go ya go wo mongwe.
Na koketšo ya theko ya dijo e hlolwa ke mang E ka ba batšweletši ba dipeu tša mabele le tša oli ka nnete?
Ka moo ditshenyegelo tša pšalo di namelelago godimo ka gona go tlo ba boima go batšweletši ba dipeu tša mabele le tša oli go hwetša dipoelo tše di ba holago ge thekišo ya dipeu tšeo e sa hlatloge ka go swana. Ka baka la ditshenyegelo tša pšalo tša gonabjale le thekišo ya dipeu tša mabele le tša oli ye e letetšwego, batšweletši ba tlo swanela go akanyetša ka kelohloko. Go feta fao batšweletši ba swanetše go kgonthiša gore ba reka dinyakwa tša pšalo ("inputs") ka theko ya maleba - ba swanetše go nyakišiša ditheko mme ba se ke ba no amogela theko ye nngwe le ye nngwe. Ikgokaganye le Grain SA go hwetša ditheko tša gonabjale gore o kgone go di bapiša le tša bagwebi.
O tla swanela go akanya ka kelohloko ka dibjalo tše o nyakago go di bjala - o swanetše go hwetša poelo, go sego bjalo o ka se kgone go kgotlelela bjalo ka molemi. Gopola gore ditshenyegelo tša pšalo di ka no namelela gape pele ga ge sehla se se tlago se fihla.