Els (boom) - Wikipedia
Hierdie artikel handel oor die boom, vir ander gebruike sien Els.
Die Els-genus (Latynse naam: Alnus) bevat ongeveer 30 spesies in die noordelike halfrond. Dit is 'n vogsoekende loofboom waarvan die bloeisels voor die blare verskyn. Twee bekende Wes-Europese soorte is die swart- en grysels. Hul blare toon 'n ooreenkoms met dié van die haselaar. Die blare val groen van die boom af en vertoon gevolglik geen herfskleure nie.
Die els is eenhuisig en het dus sowel manlike as vroulike blomme. Die manlike bloeiwyses is langwerpig en hangend, die vroulikes staan min of meer regop. Na bevrugting groei die vroulike bloeiwyses uit tot groen geribde keëltjies, en verryp in die herfs tot sogenaamde elsproppe (keëls sonder saad) wat so lank as 'n jaar aan die boom kan bly.
Else aard uitstekend in vogtige omgewings en hulle word dan ook volop langs watervore of op moerasgrond aangetref.
Else leef simbioties met bakterieë van die Rhizobiumgenus wat stikstofbinding uit die lug bewerkstellig. Hierdie lewensgemeenskap is in die wortelknolletjies gesetel. Die els funksioneer sodoende as 'n grondbemester.
Die belangrikste blaarvretende insek op else is die Elshaantjie (Agelastica alni).
Die Latynse alnus is afgelei van alor amme wat beteken ek word deur die stroom versorg.
In Europa word else saam met Italiaanse populiere in lanings langs boorde geplant. Deur die vrugtebome te beskerm teen wind- en storms word minder skade aan vrugte aangerig. Die windlanings groei tot 'n bepaalde hoogte voordat dit afgesnoei word. Op die Terschelling-eiland word else in sirkels om ronde landbouakkers geplant vir beskerming teen waaisand.
Soorte en kultivarsWysig
Amerikaanse els (Alnus rubra)
Italiaanse els (Alnus cordata) sinoniem met (Alnus cordifolia)
Groenels (Alnus viridis)
Grysels (Alnus incana) sinoniem met (Alnus indica)
Swartels (Alnus glutinosa)
Daar is ook 'n aantal grotendeels onverwante houtboomsoorte wat as else bekend staan, waaronder die klipels (Canthium mundtianum), rooiels (Cunonia capensis) en witels (Platylophus trifoliatus).
↑ Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT6)
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Els_(boom)&oldid=2107035"
Last edited on 31 Desember 2019, at 19:21