Y is in die winter van 1918 gebore in een van die hutte van die statjie Mvezo langs die Mbasherivier naby Umtata in Transkei—in die nederigste omstandighede in die tyd van die Eerste Wêreldoorlog en die verwoestende Spaanse griep. Dat hierdie suigeling later in sy veelbewoë lewe eers ’n martelaar sou word in die apartheidsera van Suid-Afrika om daarna sy land aan die einde van die twintigste eeu seëvierend ’n nuwe tydvak binne te lei, sou geen sterfling toe nog kon voorsien het nie.
Nelson Mandela se epiese reis van ’n veroordeelde vryheidsvegter tot triomferende staatshoof van ’n nie-rassige Suid-Afrika—regdeur sy 27 jaar in die tronk as ’n politieke gevangene—sou maak dat hy deur geskiedskrywers gehuldig word as een van grootste internasionaal-erkende ringkoppe van die twintigste eeu. Hy sou hom ewe tuis voel in ’n hut as in die weelderigste paleis. Boonop was hy vir baie mense "maklik om lief te hê", soos sy vrou Graca op ’n keer van haar verstommende man gesê het.
Wat die meeste van Mandela onthou sal word, is dat hy in sy lewe die krag van vergifnis ontdek het. Of het hy werklik? Die Britse TV-aanbieder David Frost, wat op ’n keer ’n onderhoud met hom gevoer het, het later gesê: "Wat elkeen in Mandela bewonder, is hoe hy soveel jare verkeerdelik opgesluit is sonder om daarna bitter te wees. Wat ’n triomf van die menslike gees! Toe ek hom vra hoe hy dit kon regkry, het hy eenvoudig gesê: 'David, ek sal graag bitter wil wees, maar daar is geen tyd om bitter te wees nie. Daar is werk om te doen.' ''
In 2007 het Mandela 89 jaar oud geword. Toe hy ’n tyd gelede sy besluit aangekondig het om hom uit die openbare lewe te onttrek, het hy gesê hy doen dit omdat hy meer tyd met sy familielede en vriende wil deurbring en om hom aan "stille oordenking" te wy.
NELSON MANDELA het die eerste lewenslig as ’n lid van die Madiba-clan—’n deel van die Temboe-bevolkingsgroep—in daardie klein statjie in die Oos-Kaap aanskou. Baie mense dink dat sy erenaam, Madiba, iets soos “Ou Man” moet beteken, maar dit is eenvoudig die naam van sy clan en word as teken van respek vir sy voorvaders gebruik. Die Madiba-clan is genoem is na ’n Temboe-hoofman wat in die agttiende eeu in Transkei geheers het.
Mandela is as Rolihlahla Dalibhunga Mandela gebore, die laaste naam dié van sy oupa Mandela. Sy Engelse naam, Nelson, sou hy eers later van ’n Brits-opgeleide swart onderwyseres by sy skool ontvang. Bes moontlik het sy aan die groot Britse vlootheld van die Napoleontiese Oorloë, burggraaf Horatio Nelson, gedink toe sy hom Nelson begin noem het, maar sy kon nie voorsien het dat haar skrander leerling nog eendag self ’n held van wêreldfaam sou word nie.
Sy pa was Gadla Henry Mphakanyiswa en sy ma, Nosekeni (Fanny), was die derde van sy pa se vier vroue. Sy pa was ’n plaaslike hoofman en talentvolle spreker, en hoofraadgewer van die waarnemende opperhoof van Temboeland. Hy is egter van sy hoofmanskap gestroop toe hy geweier het om in verband met ’n klagte oor ’n os voor ’n blanke landdros te verskyn. Hy het gevoel dat hy as hoofman deur Temboe-gebruike gebind word en nie deur die wette van die koning van Engeland nie.
Dit het die gesin in armoede gedompel en Nelson se ma het ’n kort entjie na die groter stat en Metodiste-sendingstasie Qunu verhuis, waar sy familielede gehad het wat haar kon ondersteun. Mandela sou sulke mooi herinneringe aan Qunu koester dat hy baie jare later vir hom 'n aftreehuis daar sou laat bou.
In 1941 verhuis hy na Johannesburg, werk ’n tyd lank in die goudmyne en maak kennis met Walter Sisulu, deur wie se bemiddeling hy deur die liberale blanke regspraktisyn Lazar Sidelsky as ’n leerling-prokureur aangestel word.
In 1943 tot 1949 studeer hy in die regte aan die destyds hoofsaaklik blanke Universiteit van die Witwatersrand.
Van 1943 af word sy lewe dramaties oorheers deur sy politieke oortuiginge—en nou is dit miskien wenslik om die opeenvolgende verdere gebeure in 'n "tydlyn" in te deel om dit des te helderder uit te lig.
Dit bly nogtans nie maklik om die lewe van Mandela in ’n aantal paragrawe op te som nie. ’n Beknopte verslag soos dié hieronder kan immers nooit reg laat geskied aan al die intense dramas wat hierdie wêreld-ikoon omgewe het nie.