Navorsing oor taal-in-onderwys die afgelope vier dekades (bv. Alexander 2010b en Heugh 2009) bewys egter dat al die pogings om Engels of ander Europese tale as onderrigtaal vir Afrikataalsprekers op die kontinent te vestig, misluk het. Die vraag is waarom talle swart ouers negatief bly oor moedertaalonderrig en wat gedoen kan word om hulle te oortuig om daarvoor te kies.
Nog ’n rede vir die gebruik van ’n Afrikataal as onderrigtaal is dat die taal die leerders se band met die gemeenskap waarin hul grootword, verstewig, juis omdat die meeste lede van die gemeenskap nie vlot is in die koloniale taal, soos Engels, nie.
’n Verdere rede hou verband met die feit dat daar tans moeite gedoen word om inligting oor inheemse kulture by die kurrikulum in te sluit, en konsepte in hierdie verband kan ten beste begryp word as dit in die leerders se eie taal aan hulle verduidelik word (Batibo 2011:18).
Die Grondwet (RSA 1996) hanteer die onderwerp van taal in besonderhede. Vir die doel van hierdie artikel word twee aspekte uitgelig, naamlik die amptelike status van tale in die land en die reg van almal om in openbare skole onderwys in die amptelike taal van hul keuse te ontvang.
Tog gee Artikel 29 (2) van die Grondwet aan elke Suid-Afrikaner die reg om aan openbare onderwysinstellings onderrig in die amptelike taal van sy/haar keuse te ontvang, mits dit redelikerwys haalbaar is. In die implementering van hierdie reg moet die staat alle redelike alternatiewe in die onderwys oorweeg, met inbegrip van enkelmedium-instellings.
’n Taalbeleid wat gelyke status verleen aan drie tale, naamlik die taal wat deur die meeste mense in die provinsie gepraat word (Afrikaans), die grootste Afrikataal (isiXhosa) en ’n wêreldtaal (Engels), soos wat trouens in die Wes-Kaap die geval is, sou dus meer haalbaar wees.4 Op hierdie manier sou provinsiale regerings, onder andere KwaZulu-Natal, die Vrystaat en Noordwes, almal ’n Afrikataal bevorder: in dié drie gevalle onderskeidelik isiZoeloe, Sesotho en Setswana.