Grondhervorming: ‘Boere gaan self moet inspring’Prof. Ferdi Meyer is die direkteur van die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP), Foto: BFAP.co.za Grondhervorming en ŉ verskuiwing na ŉ meer inklusiewe ekonomie is onvermydelik – dit gaan op die een of ander manier moet gebeur. Dit is hóé dit gedoen word wat uiteindelik die bepalende faktor sal wees of die landbousektor gaan floreer of sink. Só het prof. Ferdi Meyer, direkteur van die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP), Donderdag gesê in sy voorlegging aan skougangers by Laeveld Agrochem se Seil-Safari-landbouskou. Meyer het gesels oor die sogenaamde ses megatendense wat Suid-Afrika se landboukundige uitkyk op medium- en lang termyn sal vorm. Een hiervan is die kwessie van grondhervorming. Meyer het op ŉ grafiek twee asse getrek om die stand van sake rakende grondhervorming en ekonomiese vooruitgang uit te beeld. Aan die kant van die een as lê ŉ inklusiewe ekonomie met ŉ gekonsentreerde ekonomie aan die ander kant. Op die tweede as lê swak beskerming van eiendomsregte aan die een kant, met uitbreiding van sterk eiendomsregte aan die ander. Meyer meen Suid-Afrika lê tans op ŉ plek van sterk eiendomsregte, maar binne ŉ gekonsentreerde ekonomie. “Die realiteit is dat daar tans ŉ baie klein persentasie van ons bevolking deelneem en bydra tot ons ekonomie. Daar is natuurlik ŉ lang geskiedenis vir die redes hiervoor, maar dit is die realiteit,” sê hy. “Dit kan nie meer so aangaan nie. Ons sal moet beweeg na ŉ inklusiewe ekonomie wat ŉ groter persentasie van die bevolking betrek. Daar is druk op die stelsel en ons almal voel dit. Dit is nie noodwendig ŉ ekonomiese besluit nie, maar ŉ sosiale besluit, ŉ hartsbesluit.” Meyer sê die verswakking van eiendomsregte is egter nie die manier om dit te doen nie. Hy het Zimbabwe as voorbeeld gebruik waar die onteiening van plase vir ŉ baie kort tyd gelei het tot ŉ meer inklusiewe ekonomie, voordat die ekonomie in duie gestort en die land grootliks verarm het. “Die scenario is doodeenvoudig nie volhoubaar nie,” sê hy. Om egter die behoefte aan grondhervorming te ignoreer, is ook nie die antwoord nie, sê Meyer. Hy meen die uitvoering van grondhervorming sal die bepalende faktor wees en tans het die staat nie die nodige instansies, hulpbronne en kundigheid om die proses alleen te hanteer nie. Sy boodskap aan boere is om nou al self die proses aan die gang te sit – self die grond te identifiseer, self ŉ swart vennoot of begunstigde te kies. “Die grondhervormingsproses is polities belemmer en is oor die jare vertraag deur korrupsie. Nou kan ons eenkant staan en sê hierdie is ŉ slegte proses en ons gaan niks doen nie. Dan gaan ons sosiale opstand sien. Of ons kan self besluit om iets te doen.” Meyer sê daar is reeds talle suksesverhale van boere wat self die inisiatief geneem het om ŉ voorman of plaasbestuurder by te staan en te help om op klein skaal ŉ suksesvolle boerdery te vestig. Dit is die boere wat nie wag vir die regering om te help nie, maar wat self inspring om die grondhervormingsproses aan die gang te sit. “In hierdie kamer sit ŉ hengse klomp vaardige ouens wat hierdie ding ook kan bestuur. So kry jou swart vennoot, bou jou gesamentlike onderneming en koop self in hierdie toekoms in saam met die regering. Daar sal ŉ tweeledige proses moet wees waardeur ons hierdie proses aan die gang kry, want as ons dit nie gaan doen nie, gaan ons ŉ situasie sien waar grondgrype al meer gaan plaasvind,” verduidelik hy. “So ek sê die positiewe uitkoms lê daarin dat die regering die instansie of staatsinstelling in plek moet kry wat verantwoordelik is vir grondhervorming, wat die partye bymekaar bring en sê hier is die finansiering, hier is ŉ begunstigde, wat kan jy as boer tafel toe bring. Gee jy die mentorskap en kom ons sit ŉ pakkie bymekaar en nou het ons ŉ suksesvolle boerdery. Almal sal daardie hartskuif moet maak om te sê, ek gaan ook my bydrae lewer om met die proses te help. Jy ken jou begunstigde of die ou met wie jy ŉ vennootskap wil aangaan. Jy het die kundigheid, jy het die toerusting, jy kan hierdie begunstigde help om op sy voete te kom. En voor jy jou oë uitvee, skuif ons hierdie ding binne vyf of ses jaar dat jy hom nie meer sal herken nie.” Meyer meen dit is hoogs onwaarskynlik dat die Suid-Afrikaanse regering sal toelaat dat grondonteiening dieselfde paadjie stap as Zimbabwe. “Die boodskap oor grondonteiening word meer gedryf deur ekstremistiese uitlatings, maar as jy met die beleidsmakers praat, is daar ŉ besef dat grondonteiening ŉ baie riskante proses is. Ek glo dat hulle hoogstens sal sê daar is sekere kategorieë wat onteien gaan word. Ek kan nie dink dat hulle kommersiële landbou se grond sal onteien nie, ek dink dit is hoogs onwaarskynlik.” Meyer voeg by dat die fokus van grondhervorming moet wegbeweeg van die grootte van die grond wat herverdeel word en dat daar eerder gefokus moet word op die ekonomiese potensiaal van grond. Natuurlike hulpbronne moet in ag geneem word. “Ons moet wegbeweeg om te kyk na die grootte van grond as definisie van grondhervorming en eerder kyk na die kondisie van die grond wat herverdeel word. Jy kan mos nie die waarde van ŉ 2 ha-bloubessieplaas vergelyk met die waarde van ŉ 2 ha-skaapboerdery nie. Persentasiegewys is die twee dalk dieselfde, maar ekonomiesgewys kan daar nie eers ŉ vergelyking getref word nie. Dít is die boodskap wat ons moet vestig. Dit gaan nie net oor persentasies nie, dit gaan oor die ekonomiese konsep van ŉ inklusiewe ekonomie.” Ander tendense wat Meyer geïdentifiseer het wat ŉ bepalende rol in die toekoms van die landbou gaan speel, sluit in noodsaaklike infrastruktuur (onder meer ŉ doeltreffende krag- en waternetwerk), wêreldmarkte, handel en die nodige handelsooreenkomste, klimaatsverandering, en die gebruik en wetenskap van data.