(Aangestuur vanaf Nederlands (taal))
Nederland, België en Suriname, ook op Aruba, Curaçao en Sint Maarten, daarna vooral in die Verenigde State, Kanada, Frankryk, Duitsland, Australië, Nieu-Seeland, Indonesië en Suid-Afrika. Gebied:
23 miljoen (moedertaal)
28 miljoen (totaal) Rang:
nld Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat.
1 Taalkundige terme
2.2 Verwante tale
3.2 Huidige amptelike status
3.3 Vroeëre amptelike status
4.2 Nederlands en ander Germaanse tale
5.3 Die Nederlandse Antille
5.8 Verenigde State van Amerika
6 Geskiedenis van Nederlands in Suid-Afrika
7 Nederlandse taalgeskiedenis
8 Taalkundige terme
9 Nederlands as kultuurtaal in Duitse gebiede
10 Nederlands as vreemde taal
12 Nederlandse dialekte
13 Nederlandse Kreoolse tale
Taalkundige terme [wysig]
In die Middeleeue word die Nederlandse taal meesal Duuts of Diets genoem, wat eintlik "volkstaal" beteken ('diet' = volk) en ter onderskeiding van die Latynse taal van die kerk en Frans wat die adel dien.
Nederduits is vandag net die taalkundige term vir die dialekte van Noord-Duitsland, wat nie aan die Hoogduitse klankverskuiwing deelgeneem het nie. Die Engelse benaming vir Nederlands, Dutch, en ook die term "Nederduits" of "Nederduitsch" in die name van die Afrikaanse drie Susterkerke van Suid-Afrika, herinner nog aan die ou benaming.
Nederlands is saam met Engels, Duits en ander taalvariasies soos Fries en Luxemburgs 'n Wes-Germaanse taal. Nederlands is sterk verwant aan die Duitse taal, maar bevat ook vele ooreenkomste met Engels. Saam met Nedersaksies, Nederduits en Hoogduits (tans die standaardtaal in Duitstalige lande) behoort Nederlands tot die Kontinentale Wes-Germaanse groep van die Indo-Europese tale.
Verwante tale [wysig]
Nederlands het die meeste ooreenkomste met Afrikaans. Afrikaans is dan ook 'n vermenging van Nederlandse dialekte wat 'n eie skryftaal ontwikkel het. Fries en Duits is die afsonderlike tale wat na aan die Standaardnederlandse taal staan en nog digterby sommige dialekte. Seeus, Nedersaksies en Limburgs word beskou as streektale; spesiale dialekte wat naby Nederlands staan. Die verwantskap met Engels is baie kleiner.
Die grootste Nederlandstalige land is Nederland met meer as 16 miljoen moedertaal- of kultuurtaalsprekers. Daar is meer as ses miljoen eerste taalsprekers in België en nog 'n paar miljoen wat Nederlands as tweede of derde taal kan praat. In die grensgebiede van Duitsland, Wallonië en Frankryk word Nederlands in dialekvorm gepraat. Hier leer die bevolking dikwels nie die standaardtaal nie.
Op die Nederlandse Antille is Nederlands nie oorwegend die moedertaal of omgangstaal nie, maar wel Papiaments ('n Portugese kreool met Nederlandse en andere invloede) op die Benedewindse eilande (die ABC-eilande) en Engels op die Bovewindse eilande (die SSS-Eilande). Die meeste Antiliane praat vlot Nederlands, Engels, Papiaments en Spaans.
In die Verenigde State van Amerika, Suid-Afrika, Kanada, Nieu-Seeland en Australië woon Nederlandse en Vlaamse immigrante wat nog Nederlands praat. In Afrika is Nederlands verteenwoordig deur sy dogtertaal Afrikaans wat in Suid-Afrika deur meer as ses miljoen moedertaalsprekers gebesig word - en nog baie meer wat Afrikaans as tweede of derde taal aangeleer het. In Namibië kan ongeveer 85% van die populasie Afrikaans verstaan. 
Huidige amptelike status [wysig]
Nederlands word sedert 1612 as amptelike taal in Nederland erken. In België is Nederlands die amptelike taal naas Frans en Duits en in Vlaandere die enigste amptelike taal. In die Brusselse Hoofstedelike deelstaat moet Nederlands die status deel met Frans. In Duitsland en Frankryk word Nederlands nie erken as minderheidstaal nie. In Suriname en op Aruba, Curaçao en Sint-Maarten (die voormalige Nederlandse Antille) geniet Nederlands tewens die status as amptelike taal. Afrikaans, 'n dogtertaal, is een van die amptelike tale in Suid-Afrika en een van die erkende streektale van Namibië.
6 286 600 (1e taal) ??(totaal)
Frankryk (Frans Vlaandere)
+/- 100 000
291 971 (1e taal, 60%) 486 618 (totaal)
8 245 (1e taal), 142 000 (totaal)
6 286 (1e taal), 103 065 (totaal)
BES-eilande (Bonaire, Sint-Eustatius en Saba)
1 044 (1e taal), 10 185 (totaal)
1 324 (1e taal), 33 119 (totaal)
Vroeëre amptelike status [wysig]
Nederlands Nieu-Guinea (tot 1963), tans deel van Indonesië
Belgies Kongo (tot 1960), Frans het egter 'n amptelike taal gebly in die Demokratiese Republiek Kongo
Belgies Roeanda-Oeroendi (tot 1962), Frans het egter 'n amptelike taal gebly in Boeroendi en Rwanda.
Nederlandse Antille (1953 - 2010), is ontmantel in lande en munisipaliteite binne die Koninkryk der Nederlande.
Die Afrikaners of Boere in Suidelike Afrika is grotendeels van Nederlandse afkoms en het hulself in Nederland vir die erkenning van Nederlands as amptelike taal beywer. Nederlands was in Afrika die amptelike taal in;
Zuid-Afrikaansche Republiek (1888-1902)
Suid-Afrika, (1910-1983), vanaf 1925 is Afrikaans en Nederlands as sinonieme beskou
In 1961 het Suid-Afrika 'n nuwe grondwet gekry. Hiervolgens was Afrikaans en Engels die amptelike tale van die land, maar 'n klousule het bepaal dat by Afrikaans ook Nederlands bedoel word. Die grondwet van 1983 het Nederlands nie as amptelike taal erken nie. Ook is die sinonimiteit tussen Afrikaans en Nederlands in 1983 nie meer bevestig nie. Tussen 1910 en 1983 was Nederlands en Afrikaans egter amptelik sinonieme.
Nederlands en ander Germaanse tale [wysig]
gammal (äldre, äldst)
gammel (ældre, ældst)
gammel (eldre, eldst)
Die Nederlandse taal word veral in Wes-Europa, en in 'n mindere mate in Suid-Amerika en die Karibiese gebied gepraat. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten is dan ook Nederlandse oorseese gebiede. In Suidoos-Asië is kennis van die Nederlandse taal dikwels 'n voorvereiste vir werk in handel, geskiedenis, regswetenskappe en toerisme. Amsterdam is die grootste Nederlandstalige stad in die wêreld gevolg deur Rotterdam, Den Haag en Antwerpen (België). As Suidelike Afrika in Nederlandse verband opgeneem word, is Kaapstad die grootste stad, Pretoria is dan die eerste stad agter Antwerpen. Die meeste vorme van die Nederlandse kreoletale het reeds uitgesterf, Afrikaans word soms beskou as 'n halfkreool. Nederlands word in 40 lande aan 220 universiteite onderrig en dié onderwys sluit dikwels ook Afrikaans in.
Nederlands is die grootste taal van België en word in sy dialekvorm nog steeds as omgangstaal gebruik. Van die totale Belgiese bevolking van tien miljoen praat ses miljoen Nederlands as moedertaal. Sedert 1970 word België amptelik in vier taalgebiede verdeel, 'n eentalig Nederlandse (Vlaandere), 'n eentalig Franse (Wallonië), 'n tweetalig Frans-Nederlandse (Brussel) en 'n Duitstalige gebied. Die taalgrens is eweneens in die 1970's afgebaken.
Nederlands word in Nederland deur die oorgrote meerderheid van die bevolking as moeder- of tweede taal gebesig. In Friesland het ook Fries amptelike status.
Die Nederlandse Antille [wysig]
Op die Nederlandse Antille, (Aruba, Curaçao, Bonaire, Sint-Maarten, Sint-Eustatius en Saba) is Nederlands veral 'n onderwys- en bestuurstaal. Die onderlinge bevolking praat op die ABC-eilande veral Papiaments, 'n Portugese kreoolse taal met Nederlandse en andere invloede. Op die S-eilande word Engels gepraat. Nederlands is die taal van die skole en baie Antiliane wil in Nederland kom werk of studeer. Vir 'n klein aantal mense is Nederlands op die Antille die huistaal.
Die taalsituasie in Frans-Vlaandere.
Frans Vlaams is die dialek wat gepraat word in die noordweste van Frankryk aan die Belgiese grens. Die aantal moontlike sprekers word geskat op 80 000 tot 100 000 mense, met 20 000 mense wat daagliks die taal gebruik en 40 000 wat die taal goed kan praat. Die taal het geen erkenning nie, die Nederlandse standaardtaal word nie gebruik nie en niks gebeur om die taal te bevorder of selfs te red nie. Die sprekers is dikwels ouer as 60 jaar alhoewel die jongeres nou Nederlands in die skool leer. Duinkerke en Rijsel (Lille) is oorspronklik Nederlandstalige stede wat verfrans het.
In die meeste skole van die huidige administratiewe distrik Kleve (Nederlands Kleef) is Nederlands of Kleverlands nog in die 19de eeu as onderrigmedium gebruik. Volgens sosio-linguistieke beginsels word die Nederfrankiese dialekte, wat deur die Duitse standaardtaal oorkoepel word, tans nie meer by Nederlands gereken nie en maak dus deel uit van die Duitse dialekontinuüm. Klein invloede van Nederlands kan nog steeds in plaaslike Duitse dialekte aangewys word.
In Indonesië, 'n Nederlandse kolonie tot 1949, is Nederlands dikwels 'n voorvereiste vir die studie van die geskiedenis en die regswetenskappe van Indonesië. Nederlands is die grootste bronnetaal van Indonesië. In Indonesië self is daar nog steeds heelwat ou mense wat Nederlands verstaan en/of kan praat. Van die mense praat die kenmerkende Petjoh; 'n gekreoliseerde vorm van Nederlands. Dit word ook onder ouer mense van gemengde Nederlandse en Indonesiese afkoms (die sogenaamde Indo's of Indische Nederlanders) in Nederland gepraat. 'n Ander kreoolse vorm van Nederlands was Javindo, hierdie vorm is nou uitgesterf. Die Nederlandse taal word geleer op spesiale skole in Jakarta, Bandung, Soerabaja en Jogjakarta. Jaarliks leer meer as 10 000 studente Nederlands in Indonesië. In die dorp Depok is Nederlands nog die dominante taal en in Jakarta gebruik 'n groep transvestiete Nederlands as geheimtaal.
Verenigde State van Amerika [wysig]
In Noord-Amerika word teen die begin van die 20ste eeu nog wel Nederlands in 'n aantal dorpe gepraat; Nederlands dien toe dikwels as preektaal in die kerke, en daar verskyn ook Nederlandse koerante. Hierdie klein taalgemeenskappe het intussen verengels. Party van hierdie verengelste gemeenskappe -- soos in New Jersey en New York -- dateer van groepe mense wat in die sewentiende eeu soontoe getrek het (Bergen County, Ramapough) en hul dialekte het baie na Seeus (Zeeland se dialek) gelyk.
Nederlands is egter nog steeds die huistaal van klein groepe immigrante in Kanada, Australië, Nieu-Seeland en die VSA, soos in Michigan (Holland, Overisel) en Iowa (Pella), wat van die 19de eeu stam. Nederlands is hierby 'n klein wêreldtaal.
Geskiedenis van Nederlands in Suid-Afrika [wysig]
Sien die Hoofartikel: Geskiedenis van Nederlands.
Sien die Hoofartikel: Erkenning van Nederlands.
Nederlandse taalgeskiedenis [wysig]
Die Indo-Europese taalwetenskap beskou Nederlands naas Nedersaksies en Oosnederduits as die westelike tak van die Nederduitse dialekgroep. Nederlands en die Nederduitse dialekte is nou verwant sodat sprekers van albei tale mekaar maklik kan verstaan. Nederduits is ook die taal waarin tydens die Tweede Vryheidsoorlog die politieke gesprekke tussen president Paulus "Oom Paul" Kruger en die Duitse keiser Willem II plaasvind.
In teenstelling met die huidige Hoogduits bewaar Nederlands talle Ou-Duitse woordvorme soos oorlog, lenen, kiezen (vergelyk Duits Kurfürst en auserkoren) en verbazen. Nederlands is nie deur die Hoogduitse klankverskuiwing beïnvloed nie, waarby byvoorbeeld "t" tot "ss" en "z" (/ts/), "p" tot "f" en "pf" en "k" tot "ch" ontwikkel: Vergelyk Nederlands water met Duits Wasser, zout met Salz (/zalts/), kopen met kaufen, paard met Pferd en zoeken met suchen. Nederlands ondergaan ook party eie veranderings. In woorde soos zout (sout) het -al- of -ol- na -ou- verander.
Aan die begin van die 19de eeu word begin met die standardisering van die spelling; die eerste spelling wat in groot gebruik raak is die spelling van Siegenbeek. Die spelling word nog verskeie male aangepas, waarna gestandaardiseer word op die spelling van De Vries en Te Winkel, in 1864 in België en in 1883 in Nederland. Die spelling van De Vries en Te Winkel blyk dusdanig bruikbaar dat, alhoewel daar enkele moderniseringe was, hy vandag nog altyd gebruik word. Ook in die Afrikaanse spelling is nog baie elemente uit die spelling van De Vries & Te Winkel aanwesig.
Nederlands as kultuurtaal in Duitse gebiede [wysig]
In die 16de en 17de eeu het Nederlands nog eens 'n belangrike rol as kultuurtaal in Nederduitse gebiede gespeel. Reisende toneelgeselskappe uit Nederland het hulle opvoerings in Noord-Duitsland soms in Nederlands aangebied. In die Nederduitse en Pruisiese kusgebiede, veral in hawestede soos Eemden, Bremen, Hamburg, Lübeck, Rostock, Stettyn, Danzig en Königsberg (tans Kaliningrad), het Nederlands daarnaas ook as korrespondensie- en verkeerstaal en in die Skandinawiese en Baltiese gebiede as die taal van die skeepvaart gedien. Nederlandse skeeps-, seemans- en navigasieterme is vanaf die "Goue Eeu" (omtrent 1650) tot by die 19de eeu ontleen. Vir die navigasie-onderwys in Hamburg is in die tydperk tussen 1749 en 1810 Nederlandse vakboeke gebruik.
Nederlands het sy grootste invloed vanaf die tydperk van die Reformasie tot by die eerste helfte van die 19de eeu op die Duitse gebiede langs die Nederlandse grens uitgeoefen - in Oos-Friesland, die graafskappe Bentheim, Lingen en Steinfurt, die gebiede Gronau, Gemen, Werth en Anholt, die hertogdomme Kleve, Geldern en Jülich, die graafskap Moers en die keurvorstelike Keulense gebied Rheinberg het Nederlands as inheemse of vreemde skryf-, onderwys- en kerktaal gedien. In gevalle waar die plaaslike Nederduitse dialek nou verwant was aan Nederlands, het die taal naas Hoogduits 'n funksie as standaardtaal vervul, terwyl ook gereformeerde kerkgemeentes en Mennoniete om godsdienstige redes die voorkeur aan Nederlands gegee het.
Nederlands as vreemde taal [wysig]
Tans bied sowat 250 universiteite wêreldwyd kursusse in Nederlands aan. Skole in Wallonië (die Franssprekende geweste van Suid-België en Brussel) en Noord-Frankryk bied Nederlands as 'n eerste of tweede vreemde taal aan.
Die Nederlandse Taalunie sorg vir die behoud en die bevordering van die Nederlandse taal. Die lede is Nederland, België en Suriname. Die Taalunie het ook 'n spesiale band met Suid-Afrika en Indonesië. Daar het in die verlede dikwels stemme opgegaan om Suid-Afrika ook as lid te aanvaar. Suid-Afrika kan steeds lid word van die Nederlandse Taalunie, maar die huidige Suid-Afrikaanse regering sien daar geen heil in nie. Om die onwillige Suid-Afrikaanse regering te omseil, kan die Afrikaners as "groep" aansluit. Tog is daar baie min Afrikaners wat belangstel in nouer bande met Nederlands. Die Nederlandse vaktydskrif Onze Taalspeel 'n aktiewe rol in die bekendstelling van Afrikaans in Nederland en Vlaandere.
Nederlandse dialekte [wysig]
H. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten (nie in die prent nie)
Nederlandse Kreoolse tale [wysig]
3. Negerhollands op die Maagdeneilande en Porto Rico*
↑ (nl) “Nederlands, wereldtaal”. Nederlandse Taalunie: 2010. URL besoek op 2012-01-16.
↑ (en) Europese Kommissie (2006). “Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)”. (PDF) Europa. URL besoek op 2012-01-16. "1% of the EU population claims to speak Dutch well enough in order to have a conversation." (bladsy 153)
↑ “Census 2001 - Home language”. Statistics South Africa. URL besoek op 2 Februarie 2010.
↑ “Census 2001: Primary tables South Africa: Census 1996 and 2001 compared”. Statistics South Africa. Statistics South Africa: 2001.
Ontsluit van "http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Nederlands&oldid=1159926"	Kategorieë: NederlandsVoorbladartikels	Navigasie-keuseskerm
Die bladsy is laas op 11 April 2013 om 13:02 bygewerk.