Leonore was een van Suid-Afrika se mees geliefde sangeresse en een van ons land se mees opwindendste liriese soprane. Sy was 'n minsame mens, 'n terggees en 'n bron van energie. Leonore was 'n passievolle opera en operette-sangeres en het geleef vir die klassieke kunsvorm waarvoor sy so lief was. Sy was 'n ernstige kunstenaar wat haar lewe aan die kunsmusiek gewy het. 'n Harde werker, gedissiplineerd en passievol.
Sy was bekend as die "Laggende Prinses van Sang", maar was ook soms bekend as die prinses met die traan in die oog. Sy was 'n fantastiese Butterfly, 'n rol wat haar soos 'n handskoen gepas het. Sy kon haar so emosioneel in haar rolle inleef, dat die trane somtyds oor haar wange gestroom het terwyl sy gesing het.
Sy was 'n mens met baie verskillende belangstellings. Sy was 'n kranige kok en ook 'n uitstekende onderwyseres. Geen musikale uitdaging was vir haar te groot nie, en sy kon haar suksesvol ook in die film-bedryf uitleef. Leonore het haar kort lewe voluit gelewe, met 'n onverskrokke dryfkrag en 'n toewyding aan die kuns waarvoor sy so gelewe het.
In 'n tydskrif publikasie [publikasie, opskrif, skrywer, en datum onbekend] word 'n onderhoud met Leonore en haar Ma Olga gevoer, en hulle vertel die volgende oor haar kinderjare:
"... 'kleintyd al het hulle konserte gehou en ook die buurt se kinders ingesleep', vertel Mev. Veenemans. 'Ja', vul Leonore aan. 'Onthou Ma nog ons konserte? Ons het kreukelpapier gekoop, ons opgetooi en dan was die voorportaal die verhoog en julle moes alles in die sitkamer aanskou. Ek wou altyd vreeslik graag oor die radio sing. Dan klim ek agter ons groot radio in en sing met yslike armgeswaai en verbeel my ek is 'n wêreldbekende sangeres.' 'Eintlik dink ek nie dat ek 'n sangeres is nie, wel 'n gefrustreerde balletdanseres. Toe ons op Witbank gebly het, was daar nie 'n balletskool nie en toe ons Benoni toe kom, was ek al te groot. As ek my lewe moet oorhê', dit aan haar ma, 'dan loop ek sowaar van die huis weg net om balletklasse te neem.' Terug na my: 'Miskien gebeur alles darem ten beste, want ek dink ek's 'n bietjie te lank vir 'n balletdanseres.' Leonore besit ook daardie besondere gawe om lekker vir haarself te lag. Toe sy jonger was, het 'n snipperige nefie vir haar gesê: 'Leonore, jy sing seker pragtig.' 'Hoekom', wou sy weet, terwyl haar bors sommer 'n paar duim uitgestoot het. 'Want', kom dit triomfantelik, 'jou bene lyk nes 'n kanarie s'n.' 'Die waarheid maak altyd seer', lag Leonore terwyl sy haar heeltemal welgevormde bene krities bekyk. 'Dis seker dié dat ek so graag balletklasse wou neem'..."
Tydens 'n onderhoud [publikasie, opskrif, skrywer, en datum onbekend] wat met Leonore gevoer is, word die volgende vertel:
"... Leonore se sangloopbaan het eintlik al op Witbank begin toe die nonne haar Ave Maria by die skoolkonsert laat sing het. As kind het sy dikwels aan kunswedstryde deelgeneem, maar sang nooit ernstig opgeneem nie, want broer Bennie was eintlik die sanger van die gesin. Die tyd het gimnastiek 'n baie belangrike plek in haar lewe ingeneem en sy het selfs aan die Suid-Afrikaanse gimnastiek kampioenskappe deelgeneem, darem net in die spannommers verseker sy my ..."
In 'n tydskrif onderhoud [publikasie, opskrif, skrywer, en datum onbekend] wat met Leonore gevoer is, word die volgende vertel:
"... Sy besluit toe om gimnastiekonderwyseres te word. Na drie weke in die gimnastiekklas by die Onderwyskollege van Pretoria, besluit sy dat sy, hoewel sy graag op haar kop staan, dit darem nie vir die res van haar lewe wil doen nie. Wat anders? Wel, sê haar ma, jy's so lief vir kos, hoekom neem jy nie huishoudkunde nie."
En daar bekwaam Leonore haar toe as huishoudkunde onderwyseres aan die Pretoriase Onderwys Kollege. Sy keer terug na Brandwag Hoërskool om daar skool te hou. Leonore was onder andere ook bekend vir haar lekker onthale en die heerlike kos wat sy gemaak het en 'n hele paar van Leonore se oorspronklike kookresepte was gepubliseer.
" ... Kos is vir haar 'n groot avontuur. Sy is lief om vreemde geregte te maak, om te onthaal en 'n lekker uit-aandjie is 'n eet-aandjie. 'Ek het al gewonder of dit is omdat ek so baie eet dat ek in musiek belang stel. Al die sangers wat ek ken, is besonder lief vir kos. Seker dat die meeste van hulle so v… wel, so effe aan die groot kant is. Daar was natuurlik vroeër die opvatting dat 'n mens ondersteuning vir jou stem moet hê en dat, hoe stewiger jy is, hoe meer steun jy jou stem. Omdat die gehoor deesdae dinge meer realisties wil hê, selfs in die opera, is vet sangers nie meer dié mode nie. Die sangers moet darem lyk na die romantiese figure wat hulle vertolk..."
In 'n onderhoud met die Daily News van 7 Mei 1971 met die opskrif LEONORE - HER VOICE IS AS LOVELY AS HER LOOKS, vertel sy die volgende oor haar verblyf in Wene:
Leonore moes baie opofferinge maak om haar sangloopbaan na te volg. 'n Loopbaan wat sy met passie nagevolg het, want niks was vir haar belangriker as om erken te word as 'n gerespekteerde opera sopraan nie. Die ligte musiek wat sy later begin sing het, was nie vir haar so bevredigend soos om op die operaverhoog te staan nie.
Sy was ook baie gefrustreerd omdat TRUK nie altyd vir haar hoofrolle wou gee om te sing nie. Aangesien sy die meeste van haar werk van ander streekrade ver weg van die huis en haar familie moes aanneem, het dit vereis dat sy baie moes reis wat daartoe gelei het dat sy vir weke en soms maande weg van die huis af was.
"... 'Praat van opofferings', sug Leonore. 'As ek nie so lief was vir sang nie, was dit wraggies nie die moeite werd nie. Ek is byvoorbeeld dol oor swem, maar mens moet altyd versigtig wees vir verkoues. As dit reën of net bitter koud is, waag ek dit nie buite nie. Rede: Niks doen wat 'n verkoue meebring nie. As daar nou een ding is waarvoor ons so bang is soos die duiwel vir die spreekwoordelike slypsteen, dan is dit 'n simpele verkouetjie. As ek voel ek het 'n brandneus, of as die punt van my neus so effe rooierig lyk, hardloop ek reguit dokter toe.
Dis nogal vir my snaaks hoe min Suid-Afrikaners sang as 'n loopbaan beskou. Toe een van my sangkennisse eendag vir iemand sê dat hy sing, nét sing, om 'n bestaan te maak, was die persoon eers ongelowig en toe vreeslik geskok om te dink dat 'n uitgegroeide mansmens dink hy het 'n dag se werk gedoen as hy gesing het. Eintlik is dit maar met al die kunste so. Dis aanvaarbaar as 'n stokperdjie, maar 'n beroep, aikôna!..."
In die SAUK-SABC Bulletin van 21 Julie 1969 word Leonore soos volg beskryf. Hier volg 'n uittreksel met die opskrif: DIE LAGGENDE PRINSES VAN SANG
"Hier is sy deur die Suid-Afrikaanse publiek op die hande gedra en elke opera en operette waarin sy daarna gesing het, was 'n groot sukses vir haar. Gedurende hierdie tyd ontvang sy onderskeidelik sangonderrig in Suid-Afrika van Xander Haagen en Joyce Barker."
In die Natal Mercury van 27 Mei 1966 onder die opskrif, EXCITING SOPRANO, word die volgende oor Leonore geskryf:
Mej Veenemans se Saffi is 'n natuurlike jong meisie, vol grasie en opregtheid. As dit later aan die lig kom dat sy van adellike afkoms is, kan 'n mens begryp waarom die Sigeunervurigheid ontbreek. Haar sangstem het die afgelope jaar sedert ons haar hier in Die Huwelik van Figaro gehoor het, tonne verbeter. Daar is nou 'n dramatiese kwaliteit wat sy tegnies ten volle benut.
Die bekende Sigeunerlied het sy byvoorbeeld uitstekend gesing. 'n Sangeres wat ons hier (soos Hermien Domisse) baie meer van behoort te hoor. Haar warme persoonlikheid behoort te pas by vele operarolle ... 'n Groot applous vir die twee sangers wat ondanks 'n ongedissiplineerde (en uiters swaar) orkes, sang van hoë gehalte gelewer het..."
Leonore Veenemans se Marenka is 'n vrolike opgewekte dorpsmeisie wat groot patos toon sodra sy uitvind dat haar geliefde "ontrou" is. Haar voorstelling van die rol is geloofwaardig. In Saterdagaand se opvoering was sy die enigste wat oortuig het as 'n karakter. 'n Mens kon in Marenka glo, jy het saam met haar droefheid en vrolikheid meegemaak.
'n Mens kan net hoop dat TRUK in die toekoms baie meer van Leonore Veenemans sal gebruik maak. Daar is talle rolle wat sy met groot sukses sal kan sing. Dink maar aan die talle romantiese operas waarin sy 'n ware heldin kan wees. Sy verdien erkenning, want Saterdagaand het sy "gearriveer" as operasopraan."
"…Die heropvoering van die volksopera deur TRUK was 'n goeie gedagte, veral met die oog op die feit dat die tragiese opera, Macbeth van vanaand om die beurt aangebied word.
TRUK se balletgeselskap het ook daarvoor gesorg dat die opera 'n dansende opera gebly het, veral die Dans van die Komediante was 'n juweel (die oorspronklike choreografie is gedoen deur Frank Staff en Nina Alova was verantwoordelik vir die herproduksie).
Gert Potgieter as Vasek het beslis die kalklig gesteel met sy byna idiotiese voorkoms en vertolking van die rol. Hy het weereens gewys dat hy uitblink in komiese rolle. Al die sangers het deurgaans 'n hoë standaard gehandhaaf.
Lloyd Strauss-Smith is voorwaar 'n aanwins op die operaverhoog. Hy het goed in die rol van Jenik gepas en hoewel daar min geleentheid was om te wys waar toe hy in staat is, het hy 'n uitstekende vertolking gelewer. Sy tenoorstem is resonant en sy diksie duidelik.
Die koormeester Neil Chapman behoort 'n knoopsgatruiker aangesteek te word vir sy koorafrigting. Die koorsang was puik. Ongelukkig was daar soos in alle kore die enkeling wat ook graag 'n solis wil wees wat steurend kan wees vir die gehoor. Victor Melleney het hom goed van sy taak gekwyt met die kleurryke en sprankelende opera wat op 'n hoë noot afgesit het. Die ondersteunende rolle van Hata (Barbara Veenemans), Micha (Xander Haagen), die Indiaan (John Llewelyn) is baie goed vertolk. Die Verkoopte Bruid waarvan die meeste musiek (veral die koorwerk) gegrond is op Tsjeggiese volkswysies word op 5, 11 en 13 Mei in die Johannesburgse Skouburg aangebied. Daarna gaan dit na die Aula, Pretoria."
Eberhard Künkel verdien lof vir die bekwame wyse waarop hy die Durbanse stadsorkes beheer het, maar ongelukkig was die ewewig tussen orkes en die koor van 80 lede by tye te erg versteur. Die soliste was puik met veral Leonore Veenemans as die skalkse koketterige Lora … die glanspunt op die verhoog. Gé Korsten se gewone sjarmante aantreklikheid het pragtig saamgevloei met sy vertolking van Simon Rymanowich, die jong bedelaarstudent wat skielik deur ongewone omstandighede in die rol van 'n jong miljoenêr beland, wat die hand van die skone Lora moet verower.
Weer sing Leonore die rol van Cio-Cio-San vir TRUK in September 1970. Leonore het ook vir TRUK die rol op toer deur Suid-Afrika gesing. Dit was 'n rol wat sy beslis haar eie gemaak het.
Die Natal Mercury, Tim Aitchison, skryf in sy repliek onder die opskrif FLEDERMAUS EXHILIRATES, oor die opvoering die volgende soos gepubliseer op 13 Mei 1971:
Dit is nie seker vir watter produksie die foto geneem is nie. Die foto is onlangs in privaat argiewe ontdek.
Leonore: Dit was 'n groot sukses gewees. Ek het Die Een Skone Dag van Madame Butterfly gesing. Die aand het hulle 'n opname gemaak. Ek sou graag dat ons dit speel ...
In 'n koerantartikel [koerant, skrywer en datum onbekend] word die volgende uittreksel met die opskrif LEONORE SPRANKEL OP LAASTE AAND, aangehaal:
'Die operette-gangers in die Nico Malanskouburg, waaronder ek ook was, het haar toegejuig - sy was wonderlik. Heerliker was 'n gesellige ete ná afloop van dié opvoering waar 'n paar van Leonore Veenemans, vergesel van Lawrence Folley, se vriende later in 'n woonstel met 'n pragtige uitsig oor die see bymekaar was. Dit was kort duskant twaalfuur - 'n paar minute voordat sy haar 38e verjaardag sou vier.
Met al die 'onthou jy dit, haai het jy gehoor' ... het die tien van ons ongemerk die oorlosiewyster by twaalfuur sien verbyglip. En om 12:20 het 'n verwytende Leonore Veenemans gesê: 'Word 'n mens dan nie hier in die Kaap met jou verjaarsdag gelukgewens nie?'
'n Behoorlike gelukwensing het sy wel daarna van almal gekry en die herinneringe uit vervloë dae is verder opgediep. Die aantreklike Leonore, wat pas Donderdagoggend haar donker hare rooi gekleur het 'net om weer 'n bietjie anders te lyk' en ek het in 'n hoekie gaan sit - stilletjies om stories uit te ruil.
Dis hier waar sy haar bekommernis uitgespreek het oor die feit dat sy vanjaar, as al die dae en weke bymekaar getel word, uiteindelik net drie maande by haar man en kind sou wees. Die ander nege maande was sy besig met haar sangwerk. 'Dit vat aan jou ... 'n mens se kind het jou nodig, praat nie van jou man nie. Maar wat maak jy as jy die onbedwingbare drang het om te sing?' was haar versugting.
Sy was ook van voorneme om vandeesweek vir Albie Venter, platebaas van Brigadiers, te gaan spreek oor haar plate. Die stralende dartelende Leonore het met groot genot gekyk na 'n deel van 'n tuisgemaakte rolprent wat van haar optrede van Die Vrolike Weduwee gemaak is. Eerlik en sonder aanstellerigheid het sy die vertolking bespreek. Almal teenwoordig was erg bekommerd oor Leonore se terugreis na Transvaal wat sy vroeg Saterdagoggend wou aanpak. 'Nee man, ek gaan nie langs die pad slaap as ek moeg word nie. Iemand sal my oor die kop slaan'. Met 'n laaste wuif, 'n hartlike lag en 'n vriendelike kus vir almal op die wang, is sy weg ... "
Albie Venter destyds besturende direkteur van EMI-Brigadiers noem in 'n onbekende artikel die volgende:
'' ... Die volgende oggend het sy ingepak en Transvaal toe gery. Vir die eerste keer sedert Kersfees sou sy weer by haar man en haar oogappeltjie, 'n dogtertjie, Liezel, wees. Dit sou net 'n week lank wees voordat sy vir die nuwe operaseisoen na Bloemfontein sou gaan.
Sy was haastig en het soos gewoonlik gejaag vir 'n vale. Haar broer sê sy het graag gepraat van 'low flying' wanneer sy só vinnig ry. En sy was juis van plan om haar motor vir 'n nóg vinniger sportmotor in te ruil. Naby Prince Albert Road het die motor van die pad geloop, omgeslaan en Leonore is aan skedelbreuk dood. 'n Student wat agter haar gery het, het 'n appel met 'n vars hap in die motor gekry. Sy het waarskynlik beheer oor die motor verloor omdat die appel uit haar hand uit gegly het.
'n Paar dae daarna het die predikant by haar begrafnisdiens uit Psalm 96 vers 1 gelees: 'Sing tot die eer van die Here 'n nuwe lied; sing voor die Here, o, ganse aarde!' Leonore is dood. Maar in haar lewe het sy gesorg dat baie mense haar vir lank met plesier sal onthou."
Leonore het in vele konserte regoor Suid-Afrika opgetree, onder andere saam met die tenoor Gert Potgieter, die bas Rudi Neitz, die bariton Lawrence Folley en Groep Twee. Dit was veral in die konserte saam met Gert Potgieter waar hulle deur die Suid-Afrikaanse publiek omhels is.
In 1970 maak Leonore haar film-debuut. Dit was die eerste van twee Afrikaanse films waarin sy verskyn het. In 'n onbekende publikasie is die volgende oor Leonore se lewe as filmster geskryf:
Wie, buiten die gereelde groepie operagangers sou vandag van Gé en Leonore geweet het as hulle nie ook tot die meer populêre mark toegetree het nie. 'Eintlik is ek so 'n bietjie bang', kom dit van Leonore. 'Jy weet om bekend te word en so aan. Dis eintlik 'n teenstrydigheid. Ek sing tog nie net vir myself nie.
Twee jaar gelede het ek vir die eerste keer kennis gemaak met 'n beroemde Suid-Afrikaner. Dit was Gé. Toe het ek gesien hoe mense hom op straat agterna staar en ek het so by myselwers gedink dit moet darem vreeslik wees as jy nie meer iets privaat kan doen nie. Aan die anderkant is dit natuurlik heerlik om op die hande gedra te word. Ek wonder of 'n mens 'n soort kompromis kan tref?' ..."
Leonore was egter aanvanklik onseker of die wêreld van 'n film aktrise wou aanvaar en het die aanbod om in Kavaliers se rolprente op te tree, met groot huiwering aangeneem.
"... Hoe het dit nou gekom dat sy ook in rolprente optree? Sy antwoord: 'Weet nie eintlik nie. Kavalier-Films het my sommer eendag uit die bloute opgebel en gevra of ek hulle kan kom spreek. Doodnuuskierig is ek na Aasvoëlkop, waar Tommie Meyer wou weet of ek in films belangstel.' Altyd gereed om iets nuuts te probeer, sê sy dadelik ja. 'Eintlik het ek opera nog altyd baie geniet, juis omdat musiek met toneel gekombineer is.' Dis natuurlik die gewone storie. Hulle gee jou toe 'n filmtoets wat jy met vlieënde vaandels slaag en toe … Leonore lag: 'wa … wa … wag, nie so haastig nie. Ek het nooit 'n filmtoets gedoen nie. 'Die Drie Van der Merwes was my filmtoets. Altans dis wat hulle vir my vertel het. Daarna sou hulle besluit of ek darem in 'n film kan speel.' … Ek was blykbaar darem OK, want my volgende prent is saam met Gé Korsten ...
" ... Ons klompie joernaliste wat spesiaal vir die verfilming van 'Die Drie Van der Merwes' Durban toe is, was eers verbaas toe ons hoor watter rol sy speel. Dié van 'n los meisie, die nooi van Kaptein James van der Merwe. Leonore lag haar aansteeklike laggie: 'Wat vir my so snaaks is, is dat Maryann Johnston, wat in die werklike lewe baie modern is, 'n hipochondriese tante speel en ek met my onderwyserman wat in die kerkraad is, 'n lekker nooi. Ja, my ou man is maar taamlik konserwatief en was 'n bietjie bang oor wat die mense te sê sou hê. Dit was nie oor die rolprente as sodanig wat hy gemor het nie, net oor die rol. Maar ek het hom tog omgepraat.'
"A New life (1971) van Kavalier Films is gebore uit die gebeure rondom die wêreld se eerste hartoorplanting wat in 1967 deur Dr Chris Barnard in Kaapstad gedoen is. Die draaiboek is deur die Amerikaner Walter Brough geskryf. Die verhaal bestaan uit twee parallelle lewensverhale wat aanmekaar geskakel word wanneer 'n hartoorplanting plaasvind. Aan die een kant is daar die beroemde sanger (Gé Korsten) met die wêreld aan sy voete, wat op die kruin van sy loopbaan ernstige hartprobleme opdoen. 'n Hartoorplanting deur professor Chris Barnard (Nic Badenhorst) is sy enigste hoop op oorlewing. Aan die anderkant is daar 'n Kaapstadse sakeman (Dawid van der Walt) wat deur huweliksprobleme 'n baie ongelukkige lewe ly. Hy sterf in 'n motorongeluk en word die skenker van die hart wat die sanger se lewe sou verleng. Leonore Veenemans het die rol vertolk van die sanger se geliefde en ook die sangeres Lindie Roux en die Drakensbergse Seunskoor het in die rolprent opgetree. Dirk de Villiers was die regisseur van A New life, Joe Mansfield die redigeerder, Louis de Wit was die kameraman en Irene Titford het die grimering gedoen. Hierdie rolprent is deur Ster Films vrygestel".
"... Ja, dis einste die storie waar Gé 'n hartoorplanting kry. Ek is nie juis in my skik met die rol nie, want ek speel 'n oujongnooi wat van die toneel verdwyn nog voordat die storie mooi op stryk is ..."
'Om 'n plaat met Leonore die lig te laat sien, was altyd 'n belewenis', sê mnr Venter. 'Weke vooruit het ons die nommers beplan, gestry en baklei omdat ek koppig was en nooit wou toegee tot haar begeerte om 'n operaplaat te maak nie. Later, het ek steeds beloof, sal ons so maak, sing nou eers liedjies wat vir my en die breë publiek mooi sal wees."
In die boek MUSIEKSTERRE VAN GISTER, saamgestel deur Danie C Pretorius is die volgende oor Leonore se loopbaan as ligte musiek sangeres geskryf:
"Leonore Veenemans is 'n naam wat tuishoort by die grootste Afrikaanse sangers van alle tye. Sy was uiters gewild en bemind onder alle liefhebbers van Afrikaanse sang, en het haar naam verewig met haar trefferlied, Liefste Madelein, 'n vertaling van 'n Russiese volksliedjie. Haar liriese, vloeiende stem gepaardgaande met haar vonkelende uitvoerings, het haar spoedig die liefling van musiekgehore en plateversamelaars gemaak. Hoewel sy eintlik 'n sanger van ernstiger musiek was, was dit veral haar vertolking van ligte musiek waarin sy die dieper betekenis van die woorde geaksentueer het, dat sy diep in die harte van musiekgeesdriftiges gekruip het, daarom dat dit 'n ontsettende skok was toe sy op 17 Februarie 1973 op agt en dertigjarige leeftyd, op die kruin van haar musiekloopbaan, tragies in 'n motorongeluk omgekom het. Haar dood was nie net vir haar familie en vriende 'n onvervangbare verlies nie, maar ook vir die Suid-Afrikaanse musiekwêreld.
Albie Venter, wat haar ontdek het, het besef dat Leonore op die gebied van die ligte Afrikaanse lied 'n groot leemte kon vul, en het derhalwe van die begin af sy vertroue in haar gestel. Albie, wat altyd 'n oor vir treffer materiaal gehad het, het besef dat hy met 'n rare talent te doen het, en het haar sangloopbaan van die begin af doelmatig bemark en op koers gekry. Hy het die produksie van haar eerste twee langspelers, Goud en Silwer en Verre Lande, wat albei in 1969 opgeneem is, self behartig. Op Goud en Silwer het sy gevestigde gunstelinge soos die Goud en Silwer-wals van Léhar, Kleine Nagtegaal, Groen is die heide (Grün ist die Heide), en Rollo Scott se Liefling kom wals saam met my gesing, asook 'n hele paar Engelse liedjies soos I Talk to the Trees, With a Song in my Heart, I'll Walk Alone en Ivor Novello se I Can Give You The Starlight.
Die bekende radiopersoonlikheid Daniël Kirstein, wat onder die skuilnaam Chris Steyn talle Afrikaanse trefferliedjies geskryf het, het vir die lirieke van Liefste Madelein gesorg.
Met uitsondering kan 'n mens noem dat Liefste Madelein haar grootste ligte musiek treffer was en dat sy oornag ster-status daarmee verwerf het. Tot vandag toe onthou die Suid-Afrikaanse publiek haar as ons 'Liefste Madelein'. Sy het altesaam 13 ligte musiek langspeelplate uitgegee. Vir haar bydrae tot Afrikaanse ligte musiek ontvang sy in 1969 'n Sarie-toekenning as Suid-Afrika se mees belowendste ligte musiek sangeres.