Is Suid-Afrika op ŉ koers vir hervorming?Dr. Frans Cronjé. Foto: Youtube.com. Deur Frans Cronje Dit is te vroeg om te sê of die gebeure van die afgelope ses weke daarop dui dat die ANC sal hervorm om te kan oorleef en Suid-Afrika op die pad na groei en stabiliteit kan stuur, maar as die party nalaat om dit te doen kan die ANC homself in dieselfde probleme bevind waar hy enkele weke gelede was – en om dieselfde redes. Twee stelle aanduiders moet gebruik word om te bepaal of Suid-Afrika op ŉ koers van hervorming is: die een hou verband met die oppergesag van die reg, korrupsie en verantwoordbare regering. Dié aspekte verdien die meeste aandag. Maar die tweede stel is selfs nog belangriker: beleidshervorming op die terrein van bemagtiging, die arbeidsmark, eiendomsreg en onderwys. Ons meen dat die aanvanklike post-1994 ekonomiese herstel – die gevolg van gelyke mate voorspoed en tot ŉ sekere mate sinvolle beleid – gelei het tot ŉ veel groter verbetering in die lewenstandaard as wat algemeen aanvaar word. Van dié koers is afgewyk in die nadraai van die 2007 Polokwane-konferensie en later die wêreldwye finansiële insinking. Openbare frustrasie (gemeet in terme van peilings en die verkiesingsdatum) wat voortgespruit het uit verwagtings waaraan nie voldoen is nie, het gelei tot benoudheid by politici van die regerende party wat wal probeer gooi het met ideologiese dogma en populistiese beleid. Die uitkoms was geheel en al teenproduktief en het Suid-Afrika se post-krisis herstel vertraag, selfs toe ander ontluikende markte uit die greep van die krisis begin kom het. Die swak ekonomiese vertoon wat hieruit gevolg het, het ŉ beduidende verlies aan vertroue in die regerende party tot gevolg gehad, wat op sy beurt gelei het tot toenemende populisme – en gevolglik die stadige draai van ŉ gevaarlike negatiewe spiraal aan die gang gesit het. Dit is in wese waar Suid-Afrika in November verlede jaar gestaan het. Toe is Cyril Ramaphosa tot leier van die ANC verkies en sedertdien het optimisme bly toeneem. Maar ŉ ware omkeer sal berus op hoe die nuwe regering aandag gee aan twee grondliggende kwessies: Die eerste is die begrotingstekort. Regeringsinkomste sowel as -uitgawe as ŉ onderdeel van die bruto binnelandse produk (BBP) het voortgegaan om skerp te styg – ten dele gefinansier deur die lening wat die skuld-tot-BBP-verhouding verdubbel het, en deur die instel van ŉ bykans ondraaglike las op individuele belastingbetalers. As gevolg daarvan mag mnr. Ramaphosa se nuwe regering nie onmiddellik die geld hê vir die ontwikkeling van die infrastruktuur om ekonomiese herstel te steun nie, terwyl voldoen moet word aan die maatskaplike en diensleweringseise van etlike miljoene huishoudings. Die kuur is groei, hoewel die voorspellings is dat groeikoerse vanjaar sal onderpresteer met die ontluikende mark wat ŉ gemiddeld van 70% behaal. ŉ Ekonomiese groeikoers van tot 2%, soos beleidmakers voorspel, is nie naastenby naby ŉ waterskeidingvlak om die strukturele werkloosheidskrisis op te los nie – die tweede beduidende hindernis waarvoor die regering te staan kom. Die derde struikelblok is onderwys. Om maar net een aanwyser te gebruik: Net meer as die helfte van die gr. 10-klas van 2014 het gevorder tot matriek in 2016, en van hulle het minder as 3% matriekwiskunde geslaag met punte van 60% en hoër – ŉ kwalifikasie wat ŉ jong mens die redelike vooruitsig bied om binne ŉ dekade tot die middelklas te vorder. Sonder om die slaagsyfer vir matriekwiskunde elke vyf jaar te verdubbel gaan dit besonder moeilik wees vir die regering om te voldoen aan die eise van toetrede tot die middelklas. Die boodskappe van die afgelope ses weke is besonder welkom, maar dit is ŉ veel groter uitdaging om te voldoen aan mense se verwagtings as wat die meeste kommentators aandui – ŉ uitdaging wat veel verder strek as die probleem van staatskaping. Daar is drie redes waarom daar twyfel bestaan of die regering spoedig aandag sal gee aan dié hervormings: As hierdie struikelblokke oorkom is, wat sal ŉ voldoende ambisieuse en effektiewe hervormingsagenda insluit? Marksentiment het keer op keer drie terreine van beleggingsontmoedigings uitgewys. Die eerste is bemagtigingsbeleid wat, soos dit bedryf word, dikwels gesien word as belasting op belegging en ŉ poging om rykdom te bekom ten behoewe van ŉ klein politieke elite. Tensy grondliggende veranderings aangebring word aan die bemagtigingsbeleid gaan Suid-Afrika nie daarin slaag om weer ŉ mededingende beleggingsoord te word nie. Deur die fokus, totdat die bemagtigingsbeleid hersien is, te plaas op die insette (waarvan onderwys en entrepreneurskap die bepalende is) wat nodig is om die tempo te versnel waarteen benadeelde mense in die hoofstroomekonomie opgeneem word (met begunstigdes geïdentifiseer op grond van bevestigde sosio-ekonomiese benadeling eerder as ras), gaan die voordele behoeftige gemeenskappe nie so intensief gaan raak soos dit veronderstel is om te doen nie. Die tweede gebied van beleggingsbesorgdheid is die bedreiging van eiendomsregte, wat Suid-Afrika onafwendbaar voorstel as ŉ land waarin belegging nie so veilig is as wat dit in ander mededingende lande mag wees nie. Verwatering van die grondwetlike beskerming van eiendomsreg – selfs na bewering met grondhervorming as oogmerk, wat op sigself roekeloos sal wees – sal vir dekades ŉ rooi lig laat flikker bokant die toegang tot die ekonomie. Eiendomsreg moet onskendbaar wees as ons die beleggings wil lok wat ons nodig het en behoeftige huishoudings in staat te stel om bates te bekom. Titelaktes vir eiendom sal ŉ goeie begin wees, soos titelaktes en behoorlike finansiering vir ontluikende boere. Die derde terrein is die beleid vir die arbeidsmark wat arm mense uit dié mark hou. Verre daarvan om die kwesbaarstes teen uitbuiting te beskerm is die uiteinde van Suid-Afrika se arbeidsbeheer-regime dikwels om arm mense uit te sluit van die belangrikste toegang tot maatskaplike en ekonomiese vooruitgang – die geleentheid om ŉ voet op die onderste sport van die arbeidsmarkleer te kry waar hulle die vaardighede kan bekom wat hulle ontsê word in ons power skoolstelsel, en om ŉ inkomste te verdien wat hulle maatskaplike toelae kan troef en mettertyd kan oortref namate hul vaardighede en produktiwiteitskapasiteit toeneem. Hervorming ten opsigte van al drie hierdie beleidsterreine is nodig as Suid-Afrika die beleggings wil lok wat groei moontlik sal maak en, in ruil, sal lei tot hoër vlakke van werksgeleenthede. Suid-Afrika se baanrekord vir die afgelope 20 jaar, en die korrelasie tussen belegging en groei en lewenstandaard, en die algemene vertroue in die ANC wat dié rekord onderlê, bied ŉ dwingende argument vir hervorming. Maar ŉ magtige dwaling staan in die weg: die gedagte dat hervorming alleen die elite in die gemeenskap sal bevorder, ten koste van die armes. Die valse argumente wat hieruit spruit – en wat die huidige beleids-malaise in die land onderlê – is waarop die gedagtestryd nou juis moet fokus. Die dwaling dat die huidige bemagtigingsbeleid die enigste doeltreffende strategie is om betekenisvolle swart bemagtiging te verseker; dat die huidige arbeidsmarkregulasies in belang van die armes is; dat meer mag aan amptenare eindelik die probleem van toegang tot skole van hoë gehalte sal bied; en dat die eiendomsklousules van die grondwet geblameer moet word vir die lot van swart kommersiële boere, moet weerlê word voordat hervorming verwag kan word.