Dagboek van 'n depressievegter | Alta Cloete
Hierdie idee spook nou al 'n geruime tyd by my. Gereelde lesers sal weet van my Dagboek van 'n romanseskrywer. Ek kry die indruk dit word heel gereeld deur aspirant-skrywers geleees. Hopelik besef die lesers dis nie bedoel as 'n wys hoe dinge gedoen moet word nie, maar as 'n saamstap en leer uit mekaar se foute. As sulks kan dit vir die lesers én die skrywer van groot waarde wees.
Ek spook nou al 'n jaar of wat om my behoefte om iets vir depressielyers te doen, te onderdruk … Want ek weet regtig nie waar ek die tyd moet kry nie. Maar die gedagte wil my nie los nie. Ek sou bitter graag 'n kursus rofweg wou skoei op alles wat ek uit verskillende bronne geleer het en dit vir groepies mense aanbied. Maar dit is 'n hele nuwe loopbaan – ek het gedink en gedink en besef daar is nie 'n manier waarop ek dit met my skryfwerk kan versoen en steeds my fokus op laasgenoemde kan behou nie. Verdere nadenke het my by die moontlikheid van 'n aanlynkursus gebring. Maar twee maande van die jaar is verby – en ek weet steeds nie waar om met so-iets te begin nie.
Tyd vir noodmaatreëls – met doelwitte wat nie bereik word nie, wil ek nie sit nie. Want elke ding wat 'n mens jouself voorneem om te doen en dan nié gedoen kry nie, trek jou 'n entjie af in die modder …
Voorneme: Om een keer per week 'n paragrafie/hoofstukkie/gedagte by hierdie dagboek-in-wording te voeg.
Kom ons kyk hoe dit gaan! (En ja, ek vermoed alreeds ek gaan meer leer as die lesers.)
Aan almal wat hierdie dagboek (gaan) lees: Hierdie inskrywings is bloot 'n poging om my eie pynlike pad te dokumenteer, met die uitsluitlike doel om moontlik iemand anders daardeur te help om groter insig/aanvaarding/kennis oor die saak te kry. Dis NIE die alfa en omega vir die hantering van depressie nie. Ek beweer NIE dat iemand wat dieselfde dinge as ek doen, noodwendig heeltemal gesond sal raak nie. (Ek is nog te bang om eens te beweer ekself kan miskien heeltemal gesond wees!). Ek glo geen twee mense se paadjie sal ooit heeltemal dieselfde wees nie. Hierdie skryfsels is doodeenvoudig 'n poging om DALK vir iemand anders die pad 'n bietjie ligter te maak – en natuurlik ook om self meer insig in my eie proses te verkry.
Volgende week: Meer oor my ervaring van medikasie.
Ek het heel van die begin af 'n vurige liefde/haat verhouding met my antidepressante gehad. Ek weet dis nodig, maar ek haat dit steeds om dit te gebruik. (Darem nie so erg soos daar aan die begin nie.) Diep in my hart wil ek steeds SELF hierdie ding oorwin. Dis nogal eienaardig dat ek aan die eenkant so graag self wou regkom, maar aan die anderkant nie besef het hoeveel ek self kan doen aan my situasie nie (dis nou bo en behalwe die pille drink).
Hierdie stukkie koppigheid/trots het natuurlik gesorg dat ek hopeloos te lank sonder medikasie probeer regkom het. As goeie Afrikanerdogter is ek immers grootgemaak om nie onnodig dokter toe te gaan nie en tog net asseblief nooit pieperig voor te kom nie. Die stigma aan dinge soos depressie was darem nie vir my so 'n groot struikelblok nie, omdat ek Sielkunde geswot het en dus gemakliker met hierdie soort ding was as baie ander mense.
Toe ek eindelik die pille begin drink het, was daar natuurlik die kwessie van newe-effekte. Daar is net een woord daarvoor – aaklig. Deur die jare is ek deur 'n verskeidenheid erge en minder erge newe-effekte. Die punt wat ek wil maak, is dat dit die moeite werd is om maar voort te beur en uit te hou en aan te hou tot jy die pille vind wat vir jóú die beste is. (En te probeer om nie te veel te dink aan die farmaseutiese maatskappye wat al die pad bank toe glimlag nie! J) Wat natuurlik die aanpassing nog moeiliker maak, is dat jy 'n goeie drie weke moet wag voor jy kan verwag om beter te begin voel. Die ander probleem is natuurlik dat die hele kwessie van beter voel so subjektief is – dis bitter moeilik om doodseker te wees dis nou juis die pille wat jou laat beter voel en nie dalk ander dinge wat intussen in jou lewe verander/plaasgevind het nie.
Ek het vir jare die pille teensinnig en wrokkig gedrink en dit gehaat. Vandag besef ek dat ek dus elke dag vir myself 'n stewige skootjie negatiwiteit gevoer het i.p.v. dankbaar wees dat die goed wel beskikbaar is. Dan is daar nog die gevaar om dit nie gereeld te gebruik nie. Ek dink dis noodsaaklik om hulle stiptelik volgens voorskrif te drink en tog asseblief tog nie te verminder en te vermeerder volgens jou eie oordeel nie. En om godesnaam nie (soos ek) elke paar maande op te hou met die goed nie. Elke keer sit jy jouself weer deur die hele siklus van ophou met die pille, afgly in die put, die stryd om jouself te oortuig om weer dokter toe te gaan, die gevoel van nederlaag wanneer jy wel gaan, die nuwe aanpassing op die volgende pille. En die finale ding wat ons so geneig is om te doen – die summiere staking van die pille wanneer jy voel jy is nou hartlik keelvol vir die spulletjie. Dit kan jou dieper as ooit in die put laat beland as jy die goed net summer staak – moet dit asseblief tog nie doen nie! Dis baie slimmer om geleidelik te begin en geleidelik op te hou volgens die dokter se voorskrif.
Om op te som: Die jare het my geleer medikasie is vir my noodsaaklik. Ek drink dit steeds, hoewel op 'n baie lae dosis. Die fout wat ek gemaak het, is om te dink dis nou AL wat ek hoef te/kan doen. Moenie daardie selfde fout maak nie! Medikasie is net die wegspringplek in jou stryd, nie die begin en die einde nie.
Volgende week: Meer oor die noodsaaklikheid van terapie.
DIE WAARDE VAN TERAPIE:
STILBLY OF VERTEL?
SOMMER SO TUSSENIN:
"Depressie bied die moderne mens die kans vir 'n helde-reis na binne en vir die moderne man bied dit 'n baie bepaalde uitdaging. Sam Keen skryf in Fire in the belly: On being a man 'n man moet beweeg van numbness to manly grief."
Laat 'n mens dink, ne?
Ek hoop jy's reg vir jou persoonlike helde-reis! Self strompel ek dapper voort op myne …
Uit: Reis na binne deur Truida Heymann
DINGE WAT DEPRESSIE BEVORDER – PERFEKSIONISME:
Posted on Mei 10, 2011 by Marile Cloete
Goeie Afrikaner-kinders van my geslag is grootgemaak om hard te werk en altyd hul beste te gee. Die meeste van ons se ouers het uit relatiewe armoede uitgestyg deur loutere en eerbare harde werk. Vandag hoor 'n mens dikwels van Afrikaanse jongmense wat oorsee uitstaan a.g.v. hulle sterk werksetiek, iets wat deesdae nie oral ewe volop is nie.
Ongelukkig gaan 'n behoefte om jou werk PERFEK te doen, soms saam met daardie werksetiek. Party van ons se ouers het dalk baie van ons verwag, veral ook omdat ons dikwels die eerste geslag was wat die geleentheid tot naskoolse studie gekry het. Party van ons (nudge, nudge, wink, wink … ) het grootgeword sonder aanmoediging en positiewe versterking – nie weens 'n gebrek aan liefde nie, maar weens 'n vrees om windgat (pragtige Afrikaanse woord vir my!) mense van ons te maak. Ons ouers het dikwels nog so hard gespook om ons gevoed en geklee en geleerd te kry, dat daar definitief nie tyd en energie was vir werk aan 'n kind se selfbeeld nie. Vandag weet ons egter hoe maklik hierdie benadering daartoe kan lei dat 'n kind nie voel hy word aanvaar ten spyte van sy tekortkominge nie, en sy lewe lank goedkeuring probeer verkry deur homself disnis te werk en onrealistiese verwagtinge van homself te hê.
Hierdie is maar 'n paar van die dinge wat kan lei tot perfeksionisme. Die probleem is dat 'n perfeksionis homself opstel vir mislukking. (Set yourself up for failure – hoe vertaal 'n mens dit?) Met ons verstand wéét ons niemand is perfek nie, maar ons probeer nog steeds. Dit lei soms daartoe dat ons 90% van ons tyd spandeer aan die laaste tien persent van 'n taak se kwaliteit. Dikwels weet ons nie wanneer om op te hou werk aan iets nie, en hou aan en aan om klein veranderinge aan te bring – en spandeer tyd wat aan iets anders bestee kon gewees het. Soms lei dit daartoe dat ons liewer 'n taak vermy, omdat ons mislukking vrees. Want alles wat nie PERFEK is nie, voel vir ons na mislukking. 'n Tweede plek is dieselfde as verloor. 'n Punt van kritiek kanselleer al die positiewe terugvoer uit.
Wanneer jy voortdurend voel jy is nie goed genoeg nie, is dit die maklikste ding ter wêreld om jouself met negatiewe selfspraak te vergiftig: Ek is nie goed genoeg nie … Ek sal dit nooit regkry nie … En voor jy jou kom kry, het die depressieduiwel 'n vastrapplekkie gekry.
DINGE WAT DEPRESSIE BEVORDER – STILBLY EN STERKWEES:
Posted on Mei 22, 2011 by Marile Cloete
Daar is seker mense wat van nature stil en sterk is. Ek is nie een van hulle nie. Ten minste, ek het vir baie jare die rol gespeel. Maar dit was nie baie geslaagd nie. O, ek was baie oortuigend – ek het myself saam met almal rondom my oortuig! Maar mettertyd het ek agtergekom ek maak 'n helse fout. Dis glad nie wie ek is nie.
Wie is ek? Sterk is ek nie regtig nie. (Behalwe af en toe in krisissituasies – vir 'n rukkie!) En as ek stil is, is daar gewoonlik fout. Ongelukkig het ek baie jare geneem om dié eenvoudige waarheid agter te kom. En nog 'n paar jaar om dit te aanvaar. Maar nou ervaar ek dit as baie bevrydend. Geen gesukkel om die masker op te hou nie. Geen gesukkel om tawwer voor te kom as wat ek is nie. En meteens werk ander mense ook nie so hard om hul maskertjies voor my in posisie te hou nie. Nie eens my storieboek-helde probeer dit doen nie. Nee, hulle sukkel soos die res van ons met hul swakhede en die vraag oor hoe om op aanvaarbare wyse uitdrukking te gee daaraan.
Wat gebeur as 'n sensitiewe, emosionele mens probeer om na buite 'n beeld van beheer en krag te projekteer? Eenvoudig – die persoon leef 'n leuen. En as jy lank genoeg en met genoeg toewyding 'n gesig vir die wêreld wys wat nie regtig jý is nie, is depressie amper onafwendbaar. Dink ek.
Moet 'n mens dan die hele tyd vir almal vertel van al jou vrese en verlangens en geraamtes in die kas? Nee, ek dink nie so nie. Dit kan net wees dat jou geliefdes gou-gou begin vlug! 'n Mens wat net die heeltyd oor homself praat, is 'n vreeslike vermoeiende ding. Veral as dit oor sy ellende is. En wie van ons het nie ons eie ellendes (groot of klein) nie?
Maar dis sekerlik goed om een of twee of dalk meer mense te hê vir wie jy op gereelde grondslag kan sê hoe jy regtig voel. Sonder om veroordeel te word of met 'n klomp wyse (of onwyse!) raad toegegooi te word. En sonder dat dit vandaar outomaties deur jou hele vriendekring en/of familie gaan versprei! As een van daardie persone jou significant other kan wees, des te beter. Kinders werk ook goed. Vriendinne natuurlik ook.
Ek is beslis nie ten gunste daarvan om die hele tyd met jou hart (en al jou ander binnegoed!) op jou mou te loop nie. Maar om oor iets te praat, bring eenvoudig meestal verligting. Om jou swakheid toe te gee, bring meestal ook verligting vir die luisteraar, want onmiddellik weet hy jy gaan met sy swakhede ook meer geduld hê.
In ons kerkdiens is vandag gesê die wêreld het 'n groot behoefte aan genadige medemense. Ek dink as 'n mens jou eie swakheid kan wys waar nodig, is jy 'n treetjie nader daaraan om vir iemand anders 'n genadige medemens te wees. En hy vir jou.
DINGE WAT DEPRESSIE BEVORDER – ONREALISTIESE VERWAGTINGE:
VIND UIT WAT WERK VIR JOU!
Ek het die laaste paar jaar agtergekom ek kan heelwat meer doen om my gemoedstemming te beheer as wat ek altyd gedink het. 'n Mens (en ek dink veral 'n vrou) is mos maar geneig om te dink ons is tot 'n groot mate uitgelewer aan ons emosies. Natuurlik is daar soms redes vir emosionele skommelinge waaroor 'n mens geen beheer het nie, soos hormone of eenvoudig die gewone rampe en ellendes van die lewe. Maar ek het uitgevind deur te doen wat jy kan aan die klein dingetjies, kan jy jouself help om groter probleme beter te beheer. (Hettie Britz skryf na haar verkragting dat 'n mens se gesondheidstoestand wanneer 'n trauma jou tref, baie te doen het met jou hantering van daardie trauma.)
Dit bring natuurlik mee dat 'n mens nie meer die verskoning het om ander dinge of mense te blameer vir jou mood swings nie. Wat my weer eens uitbring by die neem van verantwoordelikheid vir jouself. 'n Mens is so geneig om na ander mense (veral jou arme man!) te kyk vir redding. En helaas is die ridders op die wit perde maar skaars! En die arme ridder het gewoonlik nie 'n idee jy het hulp nodig nie – want gewoonlik is ons te trots om dit te sê. Ons wil so graag hê hulle moet sommer vanself wéét … J
DINGE WAT DEPRESSIE BEVORDER – KONSENTREER OP WAT VERKEERD IS:
Hierdie een hou verband met perfeksionisme, maar verdien 'n hofie van sy eie. Ek was vir 'n baie groot deel van my lewe baie skuldig hieraan. Miskien kan 'n mens dit 'n ander naam ook gee: ONDANKBAARHEID!
Uit ondervinding weet ek egter dit help nie baie om as jy onder in die put lê, vir jouself te vertel hoeveel dinge jy het om voor dankbaar te wees nie. Al wat gewoonlik gebeur, is dat jy nog skuldig voel ook – en dit laat sak jou net nog dieper in die modder weg. (Nou wonder ek sommer: Moet 'n mens jouself nie so af en toe 'n bietjie toelaat om vir 'n rukkie – net 'n kleeeiiin rukkie – lekker in die modder te rol en jouself behoorlik jammer te kry nie? Maar die gevaar is sekerlik dat dit dalk so lekker in die modder kan wees dat jy glad nie weer wil uitklim nie! 'n Gemaksone bly 'n gemaksone – al is hy hoegenaamd nie gemaklik nie.)
Ons kan dus perfeksionisties wees is in dié sin dat ons ontsteld raak wanneer ALLES nie REG is in ons lewens nie. Maar as jy mooi dink – wanneer is ALLES ooit reg in die lewe? Seker nie meer as af en toe vir 'n paar oomblikke nie, tragies soos dit is. (Sien, dis hoekom ek romanses skryf – maar selfs daar weet ons There is no perfect endings – only perfect moments.) Dit klink dalk negatief en sinies, maar ek dink dis waar realisme inkom. Ons voer vandag ingewikkelde (en baie interessante!) lewens wat uit ontsettend baie aspekte bestaan – huwelik, kinders, werk, vriende, huis, troeteldiere, kerk, gemeenskap, familie, politiek, ens. ens. ens. En by al hierdie dinge is daar 'n klomp veranderlikes betrokke, veranderlikes wat meestal mense is. En ons weet mos menseverhoudings is een van die wonderlikste, maar ook moeilikste goed op aarde. Dus: As die man gelukkig is, is een van die kinders dalk siek/moeilik/oorsee/aan die skei/aan die tandekry … As al die kinders (gelukkig het ons nie deesdae so baie nie!) die slag gelukkig is en die man dalk ook, het die hond vlooie of die skoonma kritiseer iets … As die man, die kinders, die skoonma en die hond gelukkig is, skinder 'n vriendin van jou … As die man, die kinders, die skoonma, die hond en die vriendin gelukkig is, raak iemand in die familie siek … of iemand stamp jou kar, of 'n potplant vrek … En as ALLES die slag VOLMAAK is – maak onse Julius een van sy wilde stellings! (Gevolgtrekking: Solank hy met ons is, kan ons maar vergeet van 'n perfekte lewe. )
Dit kan dalk help om bloot (wanneer jy buite die put is, m.a.w. wanneer dit goed gaan) te oefen om rustig te bly wanneer daar dinge verkeerd loop en vir jouself hard en duidelik te sê dis normaal, dis die lewe. En dat 'n mens meestal iets daaraan kan doen. Dit behels natuurlik dat 'n mens se verwagtinge van die lewe effens laer word (ons het mos al gepraat oor onrealistiese verwagtinge). En ja, dit klink 'n bietjie sinies. Maar dis nie dieselfde as om 'n pynlike pessimis te word wat altyd die ergste verwag nie – dit beveel ek tog vir niemand aan nie (die meeste ons kry dit sommer vanself reg J)
Dit bring my by die gedagte dat dit nie die getal of grootte van die moeilikhede in jou lewe is wat 'n mens depressief maak nie. Ons weet mos daar is mense wat ongelooflike smarte beleef en hoegenaamd nie depressief raak nie (Ek dink ons moet oppas om nie depressie met doodgewone, gesonde hartseer te verwar nie). Een van die naarste goed van depressie is juis wanneer jy goed weet daar is eintlik bitter min verkeerd in jou lewe – en jy voel nog steeds lus om onder die mat in te kruip en baie lank daar te bly. As ons nou kan werk daaraan om werklik op 'n dieper vlak te AANVAAR daar sal altyd maar iets wees wat nie volmaak is nie, kan dit op die lange duur net voordelig wees. Dink ek.
LW. Weer eens beweer ek nie dis maklik nie. Ook nie dat ek dit altyd regkry nie. Ook nie dat 'n mens dit gou-gou kan aanleer nie. Maar dis wel iets wat 'n mens kan DOEN, al gaan dit sukkel-sukkel en neem dit eeue (Gelukkig is ons kanse deesdae goed om 'n lang lewe te hê, so ons het baie tyd om te oefen.)
Mag ons almal hierdie week 'n treetjie vorentoe gee op hierdie pad.
DINGE WAT DEPRESSIE BEVORDER: HOU BY BY DIE JONES'E – EN DIE VANNERMERWES
In my kursus as kleuterjuffrou het ons destyds geleer jy vergelyk nooit die voorskoolse kind met sy maats nie, maar altyd met homself. Dus: Hoe het hy gevorder tussen Januarie en Junie? Nie: Kan hy mooier teken as sy maatjies nie. Natuurlik gebeur dit in die praktyk nie altyd so nie. Dan sou ons in 'n wonderlike wêreld gebly het. Dit kan ook noodsaaklik wees dat hy met sy maats vergelyk word, want as hy bv. iets glad nie kan doen nie wat al die ander al onder die knie het, is daar dalk fout met sy ontwikkeling.
Ons weet almal dit kan baie afbrekend wees om voortdurend met andere vergelyk te word. Ons weet ook dit gebeur. Selfs opvoeders wat van beter behoort te weet, maak hul nogal dikwels skuldig daaraan om broers of susters met mekaar te vergelyk. "Jou broer was so 'n slim/sportiewe/musikale/whatever kind …" Nie goed vir die selfbeeld nie. En as die vergelykings ALTYD gunstig is, kan die ontvanger seker weer 'n groot kop kry. (Figuurlik gesproke, bedoel ek.) Die vreemdste is dat dit dikwels nie ander mense is wat ons vergelyk met die kompetisie nie, maar onsself. Sy is mooier/maerder/ryker … Hoekom kan ek nie sulke mooi oë/hande/grade/kinders hê nie? Ons is hier dus weer eens ons eie grootste vyand. Want daar gaan ALTYD iemand wees wat slimmer/mooier/maerder/whatever as jy is. (Daar gaan ook altyd iemand wees wat slegter af is as jy, maar dit sien ons dikwels nie raak nie.) Jy plaas jouself dus weer eens in die posisie om te verloor.
Ons ou wêreld sou 'n lekker plek gewees het as almal se selfbeelde sterk genoeg was om hulself te aanvaar presies nes hulle is. (Dit kan ook te ver gevoer word, wanneer so 'n persoon glad nie bereid is om aan sy swakpunte te werk nie – Ek is so gemaak en so laat staan.) Maar ongelukkig is die meeste van ons (veral die manne! ) se ego'tjies maar bitterlik broos. Ons is dus maar voortdurend aan die vergelyk. Boonop is ons vergelykings dikwels heeltemal onrealisties. Ons gaan op veertig/vyftig/sestig helaas nooit weer sestien lyk nie! Dis nié net tieners wat onder groepsdruk ly nie!
Die beste wat ons seker kan doen, is om bewus te wees van hierdie slaggat en minstens oopoog deur die lewe te loop. Hopelik sien ons darem as ons in hom val, of miskien selfs net vóór ons val. En as jy weet jy't geval, kan jy minstens probeer om weer uit te kom. Maar as jy nie eens besef jy's die hele tyd aan die vergelykings tref nie, is daar nie veel salf aan jou te smeer nie.
Dus: Laat ons wake-up stap tussen die landmyne van onrealistiese vergelykings!
2 responses to "Dagboek van 'n depressievegter"
24/04/2011 at 15:18
Baie raak beskrywing van hoe die depressie hom kom tuismaak in jou brein, en selfs ook in jou liggaam.
Ek stem saam dat die medikasie n groot stap is, en dit jou selfbeeld kan aantas. Ek het ook so gevoel, maar na ek dit gelos het, en weer slegte gevoelens en gedagtes gekry het, het ek besef ek moet dit gebruik. Ek stem dat medikasie nie genoeg is, dit is belangrik dat gedragsterapie ook toegepas moet word. Sielkundiges is ook belangrik, en meer belangrik, n sielkundige by wie jy aanklank kan vind.
My oorlede dogter het vir 18 jaar aan OCD gely, en was permanent op medikasie, wat haar selfbeeld nie goed gedoen het. Sy het, as jong kind, gevoel sy is abnormaal, en het soms soos sy ouer geword het, self die medikasie gestaak, met erge gevolge.
Sy is 4 jaar gelede in motorfietsongeluk oorlede. Haar dood het my depressie laat begin.
Dankie vir jou inligting, dit kan baie ander help, en selfs vir my ook help om dinge beter te verstaan.