Meeste toetse Nili Latu (54)
Meeste toetspunte Kurt Morath (338)
Meeste drieë Fetu'u Vainikolo (15)
(25 August 1924)
(16 Junie 2000)
Die Tongaanse nasionale rugbyspan van Tonga is 'n sportspan wat Tonga in internasionale rugby verteenwoordig. Rugby word in Tonga deur die Tongaanse Rugbyunie (TRU) geadministreer. Die Tongaanse rugbyspan is tans (12 November 2019) 13de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys. Die span neem jaarliks deel aan Wêreldrugby se Stille Oseaan Nasiesbeker teen Fidji, Japan, Kanada, Samoa en die Verenigde State. Tonga is 'n lid van die Stille Oseaan Eilande Rugbyalliansie (Engels: Pacific Islands Rugby Alliance; PIRA), saam met Fidji; Samoa was tot in 2009 ook 'n lid, maar hulle het hulself onttrek.
Frankryk teen Tonga tydens die Rugbywêreldbeker 2007
Rugby is in die vroeë 20ste eeu na Tonga gebring en die beheerliggaam is in 1923 gestig. Die eerste internasionale wedstryd is in Augustus 1924 teen Fidji gespeel. Fidji, Samoa en Tonga speel gereeld teen mekaar in toernooie soos die Pasifiese Drienasies, waarvan Tonga tot dusver drie gewen het. Tonga is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die Cookeilande, Fidji, Nieu-Seeland, Samoa en Wallis kan soortgelyke bewerings maak. Tonga se bynaam is Ikale Tahi (Tongaans vir: "see-arende") en hulle speel tradisioneel in rooi truie en wit broeke. Soos hulle Polinesiese buurlande begin die Tongane hulle wedstryde met 'n oorlogsdans – die Kailao (alias Sipi Tau).
Tonga teen Japan in die Honjo-stadion in Kitakyushu, Japan op 4 Junis 2006
Die All Blacks is besig om teen Tonga tydens die Rugbywêreldbeker 2011 in Nieu-Seeland te verdedig
Daar word gemeen dat Rugby vroeg in die 20ste eeu deur matrose en sendelinge na die gebied gebring is. Die Tonga Rugbyvoetbalunie is in laat 1923 gevorm. Tonga het Fidji 9-6 in hulle eerste toets in 1924 geklop wat in die hoofstad Nuku'alofa gespeel is. Tonga het egter die tweede toets 14-3 verloor en 0-0 gelykop gespeel in die beslissende derde toets.
Tussen 1924 en 1938 het Tonga en Fidji elke tweede jaar drie-toetsreekse gespeel. Wedstryde tussen die twee Stille Oseaan nasies is hard geveg en baie mense beweer dat die antieke oorlogsfetes tussen die eilandbewoners op die rugbyveld voortgesit het. Probleme tydens die derde toets van Fidji se 1928 toer na Tonga het daartoe gelei dat die wedstryd beëindig moes word toe Tonga 11-8 voorgeloop het. In 1954 het Tonga as gasheer opgetree vir 'n besoekende span van Wes-Samoa.
Tonga het die Nieu-Seeland Māorispan in 1969 verslaan maar moes tot 1973 wag voor hulle tweede toets kon speel, 'n 30-12 nederlaag teen Australië in Sydney. Hulle het later wraak geneem deur Australië in Ballymore, Brisbane, 16-11 te verslaan in wedstryd waarin hulle vier drieë teen die twee van Australië gedruk het in Junie 1973. Die volgende jaar het die span na die Cardiff Arms Park gereis vir 'n nie-toets internasionale wedstryd teen Wallis, 'n wedstryd wat in 'n 26-7 nederlaag geëindig het.
Die eerste Tongatoer na Groot Brittanje was in 1974 toe die span 10 wedstryde gespeel het insluitend die in Wallis teen Oos-Wallis, Llanelli, Noord-Wallis, Newport, Wes-Wallis en 'n Wallis XV. Die enigste oorwinning op die toer was die 18-13 oorwinning in die eerste wedstryd teen Oos-Wallis. Die 'toetse' is 44-8 teen 'n Skotland XV en 26-7 teen 'n Wallis XV verloor.
Tonga het in Europa 'n onbekende faktor gebly tot 1986 toe Wallis 'n toer na Fidji, Tonga en Wes-Samoa onderneem het. Vroeg in die wedstryd teen Tonga is die Walliese flank Mark Brown platgetrek deur drie Tonga voorspeler wat gelei het tot 'n massa geveg wat die hele span behalwe Malcolm Dacey en Mark Titley betrek het. Robert Jones beskryf dit in sy boek Raising The Dragon as "die ergste geveg wat ek ooit op 'n rugbyveld gesien het." By die na-wedstryd dinee is Jonathan Davies gevra om 'n paar woorde in Wallies te sê en terwyl die gashere vir hom hande geklap het, het hy hulle blykbaar as "die vuilste span waarteen ek ooit gespeel het!" beskryf.
Tonga het teen Wallis te staan gekom in die eerste Rugbywêreldbeker 1987 in Nieu-Seeland. Die vorige kragmeting en Wallis se besluit om van hulle topspeler te laat rus het na 'n swak Walliese vertoning gelei alhoewel hulle steeds daarin geslaag het om Tonga 29-16 te klop. Tonga het ook teen Ierland (32-9) en Kanada (37-4) verloor.
Tonga kon nie daarin slaag om vir die Rugbywêreldbeker 1991 te kwalifiseer nie, die enigste toernooi tot dusver wat hulle misgeloop het. In 1994 het hulle die Stille-Oseaan kampioenskap op drie-telling gewen en sodoende vir die Super 10 gekwalifiseer waar hulle aan die onderkant van hulle poel geëindig het.
Tonga het vir die Rugbywêreldbeker 1995 gekwalifiseer nadat hulle Fidji op grond van punte verskil uitgeskakel het. Tonga kon slegs twee oorwinnings behaal in die volgende twee Wêreldbekers, 29-11 teen Ivoorkus in 1995 en Italië in 1999. Die oorwinning oor Ivoorkus het 'n tragiese gevolg gehad toe die Ivoorkus se vleuel Max Brito ernstig beseer en verlam is.
In Junie 1999 het die span hulle belangrikste tuisoorwinning behaal toe hulle Frankryk 20-16 in Nuku'alofa verslaan het, maar in 2000 is hulle 102-0 (insluitend 15 drieë) deur Nieu-Seeland verneder.
Nadat hulle hulle eerste vier wedstryde teen Fidji en Samoa verloor het, het Tonga derde in die Oseaniese kwalifiseringgroep vir die Rugbywêreldbeker 2003 geëindig. As gevolg hiervan moes hulle tuis en weg wedstryde teen Papoea-Nieu-Guinee, wat hulle 47-14 en 84-12 gewen het, speel gevolg deur wedstryde teen Suid-Korea, wat Tonga gemaklik 75-0 en 119-0 gewen het.
Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 het Tonga al hulle wedstryde verloor en laaste in hulle poel geëindig. Hoewel hulle Wallis tot 20-27 beperk het, is hulle weereens deur Nieu-Seeland verneder.
Tydens die Rugbywêreldbeker 2011 het Tonga vir 'n groot verrassing gesorg toe hulle die latere naaswenner Frankryk 19–14 verslaan.
Op 24 November 2012 het Tonga Skotland 21–15 op Pittodrie-stadion geklop en sodoende hul eerste oorwinning oor 'n tradisionele rugbymag op Europese bodem aangeteken.
Tydens die Rugbywêreldbeker 2015 het Tonga drie van sy vier poelwedstryde verloor en net een oorwinning teen Namibiese nasionale rugbyspan (35–21) aangeteken. In hul laaste poelwedstryd het die All Blacks met Tonga 47–9 afgereken.
Een van die mees onvergeetlike uitvoerings in moderne tye van die Sipi Tau was tydens die Rugbywêreldbeker 2003 in Australië, in Tonga se wedstryd teen die All Blacks. Die All Blacks het hulle tradisionele haka uitgevoer toe Tonga gereageer het met die Sipi Tau terwyl die All Blacks nog met die Haka besig was. Die spanne het meters van mekaar te staan gekom net voor die afskop.
Tonga se plek op die wêreldranglys die afgelope jare
Tonga het teen 12 November 2019 107 van hulle 280 toetswedstryde gewen, 'n wenrekord van 38,21%.
Tonga se toetsrekord teen alle lande: (Korrek op 12 November 2019)
Māori 12 4 8 0 33,33
↑ 4,0 4,1 (en) BBC Nuus, The Head Hunters: Tongan rugby, besoek op 2 September 2007
↑ (en) BBC nuus, The good and bad of Tonga, besoek op 2 September 2007
↑ (en) Haka and Sipi Tau set Lang Park alight ABC
↑ 7,0 7,1 (en) "International Rugby Union Statistics – Tonga". ESPNscrum. Besoek op 12 November 2019.
Ontsluit van "http://af.wiki.sxisa.org/w/index.php?title=Tongaanse_nasionale_rugbyspan&oldid=2069485"