April | 2014 | Loer Toer
WANNEER DIE AARDE SKUD
Gisteraand, sewentien minute ná nege, sit ek verdiep in ‘n program voor die TV in my vriendin Claudie se woonstel in Antibes, Frankryk, toe die vloer, nee die aarde, sonder waarskuwing onder my voete begin skud. ‘n Onthutsende gevoel, om die minste te sê. Iets wat ‘n Suid-Afrikaner nie ken nie.
Die aardbewing duur vier tot vyf oneindige sekondes, lig sodat die glase op die rak in Claudie se kombuis nie eens roer of rinkel nie. In die afgelope dertig jaar het dit al vier keer gebeur, vertel Claudie, en vanaand se aardbewing was besonder lig. Dit was al erger in die verlede.
Voor die aardbewing: Les Pins-woonstelblok
My gemoedsrus is daarmee heen. Vir die wis en die onwis, sal ek met slapenstyd in my sweetpak klim. ‘n Mens weet nie wat die nag inhou nie. Dalk nog ‘n aardbewing. Ek hou daarvan om vir elke gebeurlikheid gereed te wees. Hoe gereed kan ‘n mens vir ‘n aardbewing in ‘n sweetpak wees? Ek kan darem buitentoe hardloop as die aarde weer skud. As die aarde weer skud. En hoe sal dit help om te hardloop? Ek weet nie, maar sal jok as ek sê ek is nie benoud oor die nag wat voorlê nie.
Die nag gaan vredig verby… Vanoggend lees ek op die internet oor die aardbewings van 1887 in Nice, van die huidige episentrum oftewel aardbewingshaard, in die Hoë Alpe (5.2, op die Richterskaal), van die kwesbaarheid van Nice se ou gebiede. Ja, hierdie streek, vertel Claudie my, lê op die lyn waar aardbewings in Italië die afgelope agtien maande chaos en verwoesting veroorsaak het. Maar hoe kon daar verwoesting gewees het? stribbel ek teë. Daardie dele van Italië is vol stokou vestings uit die middeleeue. Maar sy oortuig my dat niks teen ‘n aardbewing bestand nie. ‘n Aardbewing is ‘n aardbewing is ‘n aardbewing. En dis ‘n skrikwekkende ding. Selfs ‘n ligte aardbewing. Selfs gisteraand se bewing van ‘n paar sekondes. Min dinge skud jou, letterlik en figuurlik, soos ‘n aardbewing. Dit gaan gepaard met die verbystering dat een van die standvastigste dinge in die heelal ook kan wankel. Antibes se paar aardbewings is bra onbenullig. Die Côte d’Azur is nie Turkye of Algerië of Indonesië of Haïti of Tokio nie. Tokio is al getref deur ‘n aardbewing van nie minder nie as 9 op die Richterskaal. Ondenkbaar.
En dan is daar die bekende aardbewing in ons eie Tulbagh in die Kaap in 1969, wat selfs in Stellenbosch gevoel is. In 1989 het ek ‘n herdenking van die aardbewing bygewoon, ‘n gedempte geleentheid in ‘n dorp wat pragtig ná die aardbewing herstel is. Was dit die enigste aardbewing in die Kaap? Sover ek weet, het Observatory in Kaapstad in die eerste dekade van die twintigste eeu ‘n aardbewing ervaar. Verbasend? Baie mense dink nie so nie en voorspel nog aardbewings vir Suid-Afrika. Suid-Afrika lê immers op die Skeurdallyne wat van Kenia loop en Afrika glo stadig maar seker in twee gaan skeur. ‘n Skrikwekkende gedagte.
Na die aardbewing: Les Pins-woonstelblok
Hoe ook al, hier in Antibes aan die Middellandse See lyk die mense vanoggend nie juis bekommerd oor gisteraand se aardbewinkie nie. C’est la vie. Ek sal vanaand my nagklere aantrek wanneer ek gaan inkruip.
JY SOU TROTS GEWEES HET, JEANNE D’ARC
Die Universiteitsoord NG Kerk in Pretoria, ontwerp deur Van Wijk en vroeg in die sewentigerjare van die vorige eeu opgerig, is welbekend. ‘n Kerk waarvan die ontwerp in skrille kontras met tradisionele Afrikaanse kerkgeboue staan. Volgens my het oeroue Afrikapatrone in Van Wijk se boeiende ontwerp neerslag gevind: die Zimbabwe-steentjies, byvoorbeeld, en die rondings wat aan Soedan-Saheliese geboue herinner… Dié kerkgebou is myns insiens ‘n kwantumsprong.
Universiteitsoord NG Kerk, Pretoria
Nog ‘n kwantumsprong is die L’Eglise Sainte Jeanne d’Arc in Nice, Frankryk. My besoek aan dié kerk was ‘n belewenis. Die argitek, Jacques Droz, se ontwerp wyk af van die konserwatisme waarvan kerkontwerpers hulle gewoonlik bedien. Dis ‘n innoverende stuk werk waarvan Droz reeds in 1914 die bouplan voltooi het, maar die bou van die kerk het eers twaalf jaar later in 1926 begin. Die kerk is in 1931 voltooi.
l’Eglise Sainte Jeanne d’Arc, Nice
In 1934 het Eugène Klementieff die Stasies Van Die Kruis op die mure geskilder – ‘n gebruik wat volgens kunskenners deur die Russiese Kubisme, die Italiaanse quattrocento en Bisantynseikoneingegee is. Die Stasies Van Die Kruis is ontroerend en dramaties in treffende herfskleure uitgebeeld en ‘n mens verkyk jou behoorlik daaraan.
Maar nie almal is gaande oor die L’Eglise Sainte Jeanne d’Arc nie. Die jong vrou by die toeristekantoor in Nice, dink dis ‘n lelike gebou en die mense van Nice noem die kerk die Meringue vanweë die wit koepels.
Vir my is die kerk eerder iets uitsonderliks. Buite maak die kerk ‘n interessante, selfs fassinerende, indruk. Dit bestaan uit ‘n reeks koepels, wat ‘n hoofkoepel steun, ‘n vroeë gebruik van versterkte beton.
Die kerktoring – suiwer deco
Die kerktoring troon haelwit en suiwer deco teen die blou lug van Nice. Indrukwekkend. Maar dis wanneer jy die kerk betree dat jou kop duisel. Die pragtige lyne van die massiewe boë – maklik vier verdiepings hoog – styg en daal met vloeiende, asembenemende grasie en gee jou ‘n gevoel van bevryding.
Daar word al lank bespiegel of hierdie manjifieke kerk, wat na die omstrede en alombeminde Jeanne d’Arc genoem is, ‘n soeke na ‘n Mediterreense styl verteenwoordig. Ek voel my eerder bewus van ‘n Noord-Afrikaanse invloed hier, van spore van ‘n kultuur wat ouer as dié van Europa is. Hoe ‘n mens ook al oor hierdie meesterstuk bespiegel, is dit vir my ‘n kerk, katedraal eerder, wat sy tyd vooruit was. ‘n Monument vir suiwer moderne geestelikheid.
Foto van die Universiteitsoord Kerk: bron verlore