Puso ke eng?
Puso ke tshebediso ya matla setjhabeng. Puso e amana le ho etsa qeto ya dipolotiki, moralo wa phedisano le moruo ha mmoho le motheo, tlhokomelo le tshebetso ya dibopeho tsa setjhaba le diinstitjhushene.
Tlhokeho ya tekano le kgethollo di dula e le ntho tse keneletseng ka botebo dibopehong, ditlwaelong le tjhadimong tsa setjhaba. Melawana le maano ha mmoho le mananeo a mmuso ke ntho tse ka qholotsang kgethollo mme tsa ntshetsa pele tekano. Di ka matlafatsa le ho tiisa dikamano tsa seholoholo tsa botswadi ha mmoho le ditlwaelo tsa bong le ho tlisa boemo bo nyenyefatsang basadi setjhabeng.
Ho kenyeletswa ha dingongoreho tsa bong molaong, maanong le mananeong a mmuso ekasitana le mekgweng ya tshireletso, tshebetsong le institjhusheneng tsa mmuso ke ntho ya bohlokwa haeba tekano ya bong e lokela ho fihlelwa.
Ho amoheleha ka kakaretso hore ho kenyeletswa le ho kgona ho ba teng ha basadi maemong kaofela moo ho etswang diqeto teng ke tokelo ya motheo, mme hore basadi ba be le tshusumetso ha ho etswa diqeto, ba lokela ho kena ka bongata haholo hore e be ditho tsa dibopeho tsa mofuta o jwalo.
Ho kenyeletswa ha mahlakore a bong molaong, maanong a setjhaba, mananeong le mererong ya di project.
Khomishene ya Tekano ya Bong (CGE) ke e nngwe ya Institjhushene tsa Mmuso tsa Kgaolo ya 9 tse Tshehetsang Demokerasi ya Molao wa motheo e hlahiswang karolong ya 181 ya Molao wa motheo?
Ofisi ya Boemo ba Basadi (OSW) - e ofising ya Presidente le di-ofisi tsa diprovense di reretswe ho hlongwa di-ofising tsa ditonakgolo tsa diprovense. Ke lehokela la bohlokwa dipakeng tsa boitlamo bo batsi ba mmuso tekanong ya bong le phethahatsong ya boitlamo bona. Mesebetsi ya bohlokwa ya Ofisi ya Boemo ba Basadi (OSW) ke ho hokahanya, ho thusa le ho hlokomela phethahatso ya leano la bong mmusong.
Sehlopha sa Basadi sa Palamente (PWG) ke foramo ya mekga e mengata ya basadi kaofela bao eleng ditho tsa palamente palamenteng ya naha. Mesebetsi ya sehlopha sena e kenyeletsa hara tse ding, ho thusa basadi ka palamenteng ho tshohla le ho kopanela ditaba tsa bong, le ho netefatsa hore ho na le ntlafatso e etswang palamenteng hore ho be le boemedi ba bong dibopehong tsa yona?
Komiti e Kopanetsweng e Emetseng Ntlafatso ya Boleng ba Bophelo le Boemo ba Basadi e entswe ka ditho tsa Palamente le tsa Lekgotla la Naha la Diprovense. Ka kakaretso, seabo sa Komiti ena e Emeng palamenteng ya naha ke ho netefatsa hore ho na le mmuso o sebetsang hantle le o bonaletsang ha mmoho le ho thusa ka nyehelo tsa setjhaba tshebetsong ya palamente. Ba ikarabella tlhokomelong ya mafapha a mmuso le ho lekola melao e hlahisitsweng ke mafapha?
Ho fihletswe katleho e kgolo mabapi le tekano ya bong, Afrika Borwa jwale e boemong ba palo ya bo leshome le motso o mong ka bophahamo ya baemedi ba basadi ka palamenteng lefatsheng ka bophara.
Boitlamo ba mmuso boemeding ba basadi bo boetse bo bonahetse boemong ba khabinete moo palo ya basadi bao eleng matona e phahameng ho tloha ho 15% ka 1994 ho fihlela ho 28% ka 1999 le 40% ka 2004. Ho eketseha ha boemedi ba basadi ho boetse ho bonahetse boemong ba diprovense moo ho latela dikgetho tsa 2004, ditonakgolong tse 9 tsa diprovense, tse 4 tsa bona eleng basadi.
Basadi ba teng dipolotiking ka palo e bonahalang le e eteletseng lefatshe pele mme ho na le mekgwa ya institjhushene e teng ho betla le ho kgothaletsa tekano ya bong.
Boemo ba phedisano le ba moruo ba basadi, haholo basadi ba kojwana di mahetleng le ba batho ba batsho ba dulang metseng eo eseng ya diteropo, ha bo eso fetohe hakaalo mme ho dula ho ntse ho na le sekgeo se seholo dipakeng tsa katleho lehlakoreng la dipolotiki le la molao ha mmoho le boemo ba nnete ba bophelo ba basadi ba bangata.
Tjhadimo ya dilemo le dikgopolo tse abelang basadi boikarabelo ba praevete le banna boikarabelo ba setjhaba, di matlafatsa ka mehato e fapaneng ya meetlo, botjhaba, tumelo le diphatlalatso.