Labarang s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (Islam) Ook Labarangfees drie dae lange fees wat begin op die dag van die beëindiging van Ramadaan. | SINONIEM(E): Fees van Eid-oel-Fiter
laboratoriumvleis s.nw. [geen meervoud] → kweekvleis
♦ ww. | het gelag | | ENGELS: laugh
♦ s.nw. | lagge, lagte | | ENGELS: laugh | laughter
Hoe lag ’n mens in Afrikaans? Of liewer: “Hoe moet ek in geskrewe Afrikaans korrek lag: Haha, Hahaha, Ha-ha, Ha-ha-ha, Ha ha, Ha ha ha, Bwahahaha ...?” So vra Hennie onlangs op Facebook.
lakmoes s.nw. [geen meervoud] (chemie) blou kleurstof in alkaliese omgewings, maar wat by die aanwesigheid van suur rooi verkleur.
KYK OOK: lakmoestoets
lakmoestoets s.nw. | lakmoestoetse |
1 (chemie) toets waarby die kleurstof lakmoes gebruik word om die alkaliniteit of suurgraad van ’n oplossing/ens. vas te stel → lakmoes
2 (figuurlik) betroubare toets om iets te bepaal: › M het dié boek nuttig gevind omdat die skrywers ’n lakmoestoets vir die identifisering van anti-demokratiese politici ontwikkel het. › Eskom het die lakmoestoets geword van of die Cyril Ramaphosa-administrasie die land weer op sy voete sal kan kry (Die Burger, 13 Maart 2019). › Wat elektriese voertuie betref, is reikafstand maar die groot lakmoestoets (Die Burger, 14 September 2017). | ENGELS: litmus test
laksjmi-armband s.nw. | laksjmi-armbande | Ook lakshmi sewestringarmband deur Hindoes gedra as simboliese verbintenis tot hul geloof. | ENGELS: lakshmi bangle | lakshmi bracelet
Laksjmi Hindoegodin van geluk en voorspoed.
landlyn s.nw. | landlyne |
♦ ’n landlyn soek vir jou selfoon sukkel om by te hou by nuwe tegnologie: › (Heino du Plessis, Facebook, 3 Mei 2020).
lang b.nw. | lange | langer | die langste | [predikatiewe vorm: lank] | ENGELS: long
› lang skaal → lang skaal
♦ lang bome toe wees dood wees; gesterf het: › As Eskom dié mense se elektrisiteitsverskaffer was, was hulle almal lánkal reeds lang boompies toe (Fanie van der Merwe, “Fanie Os Oppie Jas”, Facebook, 8 Maart 2019).
lang skaal woordgroep | ENGELS: long scale
langbome s.nw. [meervoud]
♦ langbome toe skuif sterf: › My boekrakke kreun onder al die boeke wat ek my beloof het om eendag weer te lees voordat ek langbome toe skuif (Hans Strydom, Netwerk24, 21 Mei 2020).
lapvreter s.nw. (figuurlik, informeel, skertsend) (industriële) naaimasjien: › Ek spring weg en rits verwonderd tussen die rye lapvreters tot by die uitgang (Jeremy Vearey, Jeremy van die Elsies, 2018).
larweplaas s.nw. | larweplase | aanleg waar daar vir die vervaardiging van proteïenmeel, en die verkryging van larwemis, wat as bemesting gebruik word, met vlieglarwes geboer word: › [D]ie larweplaas in Kalifornië sal gegrond wees op [die] bestaande aanleg in Philippi in Kaapstad, waar sowat 250 ton organiese afval daagliks deur vlieë verwerk word (Netwerk24, 2 November 2019). | SINONIEM(E): vliegplaas | ENGELS: larvae farm | fly farm
Lasarus s.nw. [gewoonlik enkelvoud]
♦ dis Lasarus of lykshuis dis reg of weg; die nou of nooit: › (Max du Preez, Vrye Weekblad, 25 Oktober 2019). | ENGELS: it’s make or break | it’s now or never
latjiebeen b.nw. [verbuig nie] (lekties, informeel) verlief(derig).
♦ jou latjiebeen (by iemand) hou by iemand (probeer) aanlê; na iemand vry.
lattekuns s.nw. [geen meervoud] kuns/tegniek om met skuimende melk dekoratiewe patrone op ’n (caffè) latte of cappuccino te skep: › Ek het nog altyd daarvan gehou om interaksie met mense te hê, en om die lattekuns te maak is soveel pret dat ek nie aan iets anders kan dink wat ek eerder graag sal wil doen nie (Netwerk24, 13 Junie 2015). | SINONIEM(E): melkkuns | ENGELS: latte art
LBS afk., s.nw. | LBS’e | leerbestuurstelsel: › Die meeste LBS’e is webgebaseerd om toegang op enige plek en enige tyd moontlik te maak (Du Plessis, Linda e.a., Leerbestuurstelsels teenoor sosialenetwerk-omgewings: die ontwikkeling van ’n geïntegreerde tegnologiese onderrig-leer-model: geesteswetenskappe, LitNet Akademies, 1 Maart 2013). | ENGELS: learning management system | LMS
KYK OOK: leerbestuurstelsel
♦ afk. ligemissiediode; liguitstralende diode. | ENGELS: LED
♦ s.nw. | LED’s | Ook LED-lamp | LED-lampe | LED-lampie |, LED-lig | LED-ligte | LED-liggie |, LED-gloeilamp kragbesparende lamp met ’n lang lewensduur wat – in plaas van ’n gas – ’n stafie of stafies (liguitstralende diode[s]) as ligbron het: › Halogeen-, kompakte fluoorlampe (CFL’s) en liguitstralende diodes (LED’s) is almal doeltreffender as gloeilampe, wat energie in meer hitte as lig omskakel (Beeld, 20 Mei 2016). › Met die tegnologie van LED-ligte wat net ses watt gebruik teenoor die normale 50 watt van halogeen-gloeilampe, beteken dit ’n groot besparing (Lize Mulder, Die Burger, 18 Februarie 2011). › Die Kaapstad-metro het straatligte langs meer as 1 200 km van sy paaie reeds vervang met LED-ligte, wat 40% minder krag as ouer straatligte gebruik (Netwerk24, 24 Februarie 2020). | ENGELS: LED | LED lamp
LED-beligting: › Vervang heel eerste konvensionele gloeilampe deur hoogs doeltreffende LED-beligting. LED-gloeilampe gebruik slegs sowat ’n tiende van die energie wat konvensionele gloeilampe benodig (Linette Retief, Netwerk24, 10 Junie 2017).
leerbestuurstelsel s.nw. | leerbestuurstelsels | [afkorting: LBS] enige webgebaseerde sagtewarepakket wat ’n universiteit of ander opvoedkundige instelling vir lewering en bestuur van leerinhoud en hulpbronne aan studente gebruik: › Rouse (2012) definieer ’n leerbestuurstelsel (LBS) meer uitgebreid as ’n webgebaseerde toepassing wat gebruik word om die leerproses te beplan, dit te implementeer, toegang daartoe te verleen en leerderdeelname te monitor (Du Plessis, Linda e.a., Leerbestuurstelsels teenoor sosialenetwerk-omgewings: die ontwikkeling van ’n geïntegreerde tegnologiese onderrig-leer-model: geesteswetenskappe, LitNet Akademies, 1 Maart 2013). › Leerbestuurstelsels, soos Blackboard of Moodle, versamel reeds volumes groeiende data van studente se akademiese prestasie, stelselinteraksie, sowel as persoonlike en demografiese inligting (Eduan Kotzé, ’n Oorsig van grootdata- en datawetenskaponderrig aan Suid-Afrikaanse universiteite, 3 November 2016). | ENGELS: learning management system | LMS
KYK OOK: LBS
lektriek (uit Engels, informeel, lekties)
♦ s.nw. [geen meervoud] elektrisiteit: › Die kinders wat met krullers in die hare in die son moes speel sodat dit kon droog word, omdat hul huise nie lektriek gehad het nie, het lustig gespeel met die kinders wat die luukse van ’n yskas en haardroër en ’n stouf geken het (Jo-Ann Floris, Netwerk24, 14 Februarie 2018). › Na ’n lang ruk beduie sy na haar bene. “Hulle het goeters aan hom vasgemaak wat die lektriek deur hom stuur.” (Leon van Nierop, Skrikkelkind, 2000). › Hulle wag vir ’n straatadres, ’n eenvoudige plek van hul eie. Nie ’n chateau of spogwynplaas nie, ’n gewone Hop-huis met ’n spoeltoilet binne, “lektriek” en kraanwater (Herman Lategan, Netwerk24, 13 Desember 2014). | ENGELS: electricity
♦ b.nw. [attr. en pred.] elektries: › Laat my verlang na ons plaas. Koolstoof met lou oond met warmwaterdonkie. Het met hout, kole en mieliestronke gewerk. Ek het op my pa se skoot gesit in die winter en die dennebome sien waai deur die kombuisvenster. Vrede, veiligheid en rustigheid. Shame, nou is ek ’n weeskind met 'n lektriek stoof! (Klaas Prinsloo, Tuis, 30 September 2013 ). | ENGELS: electric
leprechaun [uitspraak: le-pre-gan] s.nw. | leprechauns | (in Ierse volksoorlewerings) mitiese (aard)mannetjie/kabouter met ’n lang rooi baard, geklee in ’n groen (in party ou verhale rooi) pak en hoed: › In my tas glimlag ’n leprechaun (Ierse kabouter) met ’n groen klawer op sy hoed (Marianne Peacock, Beeld, 16 Julie 2012 ).
Van Iers lú kleiner + chorp, uit Latyn corpus, liggaam.
lesbies b.nw. | lesbiese | → gay
leunstoelkok s.nw. | leunstoelkokke | iemand wat na kookprogramme op TV en so meer sit en kyk, eerder as om self te kook, en menings oor kookkuns/geregte/spyskaarte/ens. daarop, en nie op eie ondervinding nie, baseer: › As leunstoelkok kan ek bevestig dat ek al met menige sjefs in die bed geklim het en op verskeie kulinêre ekspedisies gegaan het sonder om ’n wok te beweeg (Henk Serfontein, 24 Mei 2019). | SINONIEM(E): leunstoelsjef | ENGELS: armchair cook | armchair chef
leunstoelsitter s.nw. (afkeurend) onaktiewe persoon wat baie sit en min doen, wat dalk praat, maar selde sy/haar kant bring: › Kan die leunstoelsitters, die salaristrekkers, nie ook ’n slag uit hul stoele opstaan nie? (G.P.D. Terblanche, Volksblad, 5 Maart 2020).
leunstoelsjef s.nw. | leunstoelsjefs | → leunstoelkok
LGBTQ afk. → LGBTQIA
LGBTQIA afk. [afkorting van: lesbies, gay, biseksueel, transgender, queer, interseksueel, aseksueel] Ook LGBTI, LGBTQ, LGBTQIA+ (gebruik om te verwys na persone en gemeenskappe) wat die hele spektrum van menslike seksualiteit en gender insluit. | ENGELS: LGBTQIA+
[ook los van die daaropvolgende woord geskryf] LGBTQIA-aktivis: › Desmond … is ’n LGBTQIA-aktivis en selferkende ‘fopdoskind’ (Netwerk24, 13 Februarie 2018). | LGBTQIA+-gemeenskap: › In hul verklaring aan Petersen het die studente van die LGBTQIA+-gemeenskap hul uitdagings en probleme uiteengesit (Romantha Botha, Netwerk24, 8 Julie 2015). › Vir die eerste paar maande het sy tuisgegaan in ’n veilige hawe vir die LGBTI+-gemeenskap (lesbiese, gay, biseksuele, transgender, interseks- en ander genderdiverse mense) wat intussen sy deure moes sluit (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). | LGBTQIA+-mense, LGBTQIA+-persone [gewoonlik meervoud]: › LGBTQIA+-mense word onderwerp aan geweld, vervolging en diskriminasie (Cas Wepener, Netwerk24, 6 April 2019). | LGBTQ-regte: › Sy het onder meer oor LGBTQ-regte gepraat (Max du Preez, Vrye Weekblad, 28 Junie 2019).
libtert | libterte | (informeel, sleng)
1 (a) (neerhalend, spottend) (belediging deur gewoonlik konserwatiewe gebruik teenoor ’n) vrou – maar soms ook man – met politieke/sosiale/ekonomiese simpatieë en/of neigings wat die spreker/skrywer as links en/of losbandig beskou: › Ag lekker vir jou libtert! Hoop jy kry die volle tronk “experience” al is jy net ’n rukkie in die selle. Jou soort is erger as die rooimiere! (“Boikot Jacaranda 94.2 FM”, Facebook, 17 Januarie 2018 ). › Dit is nie beswadder. Dit is my opinie. In hulle oge is ek net nog ’n libtard. Ek dink wel ’n libtert is cooler (Johrné van Huyssteen, Twitter, 5 April 2018). (b) (selfspottend) (deur vroue soms – en soms ook mans – gebruik om spottend na hulle self te verwys): › En ná baie jare in Kaapstad – ’n plek waar ek tussen ander buitestanders, libterte en weirdos altyd tuis kon voel (Madeleine Barnard, Vrye Weekblad, 17 Mei 2019).
Uit Engels libtard van liberal + retart | Afrikaans: liberaal + tert.
liefdesroman s.nw. | liefdesromans | liefdesromannetjie | (populêre fiksie) leesverhaal langer as ’n romanse waarin die ontwikkeling en verloop van ’n liefdesverhouding tussen geloofwaardige karakters uitgebeeld word. | ENGELS: love story
KYK OOK: romanse, chick lit
liggaamsjuwele s.nw. [versamelnaam] → lyfjuwele
liggaamskondoom s.nw. | liggaamskondome | (informeel, skertsend) | SINONIEM(E): lyfkondoom → isolasiepak
ligseil s.nw. | ligseile | ligseiltjie | → sonseil
litmus s.nw. (Engels) → lakmoes
lmk afk. [verkorting van: lag my klaar] [ook met hoofletters] (informeel, sosiale media) Ook LMK in informele, geskrewe taal gebruik om die aandag te vestig op iets wat die skrywer snaaks vind; deur ’n skrywer gebruik om aan te dui dat hy/sy (hardop/uitbundig) (wil) lag oor iets, dat iets die lagspiere prikkel: › Tog laat die jongste foto van hom en Ace behoorlik die tonge laat klap. “Dis net ’n bietjie te hoog,’’ het een van haar aanhangers op Instagram laat hoor. “As dit my baba was sou ek flou word! Lmk!’’ (Huisgenoot, 26 September 2014). | SINONIEM(E): lol | laat ons lag | ENGELS: lol | laugh(ing) out loud
lobby ww. | het gelobby | (Engels, informeel) steun soek/werf by; druk uitoefen op: › Hy het […] die land platgery en ’n menigte takke en leiersfigure gelobby om seker te maak sy faksie se kandidate is boaan die lys vir die verkiesing (Max du Preez, Vrye Weekblad, 21 Junie 2019). › Al die voorbrandwerk en gelobby die afgelope paar dae en nou gaan staan die ou man […] en gooi ’n spanner in die works (De Wet Potgieter, Totale aanslag, 2007). | ENGELS: lobby
loep ww. | het geloep | (lekties) loop: › Dan loep djy op narrie voet van Hoerikwaggo tot by Kirstenbosch se tuine (Jeremy Vearey, Vrye Weekblad, 5 April 2019).
lol afk. [verkorting van: laat ons lag] [ook met hoofletters] (informeel, sosiale media) Ook LOL in informele, geskrewe taal gebruik om die aandag te vestig op iets wat die skrywer snaaks vind; deur ’n skrywer gebruik om aan te dui dat hy/sy (hardop/uitbundig) (wil) lag oor iets, dat iets die lagspiere prikkel: › Kyk na die opmerkings … LOL!!!! (@denina_bernard, Twitter, 14 Januarie 2014). | SINONIEM(E): lmk | LMK | lag my klaar | ENGELS: lol | laugh(ing) out loud
lont s.nw. | lonte | lontjie |
♦ lont lê na die vulstasie se kant toe op ’n ramp afstuur: › (Heino du Plessis, Facebook, 3 Mei 2020).
losprysware s.nw. [versamelnaam] (rekenaar) e-posboodskap of boodskap op ’n rekenaarskerm van kuberaanvallers wat ’n som geld (dikwels bitcoin) eis om ’n aanval op die rekenaar of die openbaarmaking van sensitiewe inligting te verhinder. | ENGELS: ransomware
lugaanhalingstekens s.nw. [meervoud] gebaar om terwyl iets gesê word tegelyk met die voor- en/of wysvingers van al twee hande in die lug ’n soort krapbeweging te maak wat aan begin- en eindaanhalingstekens herinner, as aanduiding dat dit wat gesê word, ’n min of meer direkte aanhaling van iemand anders se woorde is. | ENGELS: air quotes | finger quotes
lugtaxi s.nw. | lugtaxi’s | ligte vliegtuig wat soos 'n taxi gehuur kan word om kort vlugte te onderneem: › Die idee is dat die lugtaxi’s op ’n lae hoogte tussen die lughawe en die stad sal beweeg (Rapport, 30 Junie 2019). | SINONIEM(E): vlieënde taxi
KYK OOK: selfvliegtaxi
lyfgaatjie s.nw. | lyfgaatjies | [verkleinwoord] gaatjie met ’n skerp voorwerp, soos ’n naald, gemaak/gesteek/geskiet in ’n deel van die liggaam buiten die ore met die doel om daardeur ’n ringetjie, knopie of ander voorwerp as persoonlike versiering aan die lyf vas te steek: › ’n Oorstelpte Roxi W. van Durban het sonder haar gebruiklike luiperdvelpatroon-uitrusting, maar darem met haar tatoes, lyfgaatjies en pienk gestreepte hare, gehoor sy het die reeks gewen (Claudi Mailovich, Netwerk24, 12 Desember 2014). | ENGELS: body piercing
KYK OOK: lyfjuwele, lyfprieming
lyfjuwele s.nw. [versamelnaam] Ook liggaamsjuwele ringetjies, knopies of ander voorwerpe wat as persoonlike versierings gedra word deur dit êrens aan die lyf vas te steek deur gaatjies wat vir dié doel met ’n skerp voorwerp, soos ’n naald, deur die vel gemaak/gesteek/geskiet/geboor is: › Pas verloofde paartjies verklaar nou hul liefde vir mekaar deur pleks van ’n verloofring diamante deur die vel van hul ringvinger te laat steek. Volgens die tydskrif Cosmopolitan bestaan dié soort lyfjuwele uit ’n plat stukkie metaal wat onder die veloppervlak geanker word, met ’n sigbare knoppie wat net soos by ander lyfjuwele in die liggaam, omgeruil kan word (Robyn Lucas, Huisgenoot, 20 Maart 2018 ). › Hy het ook grillerige foto’s van sy onlangs verwyderde tepels gedeel – kompleet met lyfjuwele (Kirstin Buick, Huisgenoot, 12 Mei 2016). | ENGELS: body piercings | body jewelry
KYK OOK: lyfgaatjie, lyfprieming
lyfkuns s.nw. [geen meervoud] tatoeëermerke en/of lyfjuwele wat die liggaam op ’n kunstige manier versier: › Francois […] het met sy dogter se geboorte haar naam op sy bors laat tatoeëer. Nou is haar gesig ook deel van haar pa se lyfkuns (Abby-Gene Bissolati, Huisgenoot, 18 April 2019). › Volgens ’n artikel in die ernstige Britse koerant The Guardian het David Beckham onlangs nog ’n stukkie lyfkuns tot sy versameling van 40 gevoeg – dié keer van ’n sonnestelsel (Marguerite van Wyk, Sarie, 27 Junie 2018). | ENGELS: body art
lyfprieming s.nw. [geen meervoud] Ook liggaamsprieming die deursteek van ’n gaatjie, of meer as een, in enige deel van die liggaam, met die doel om ringetjies, knopies of ander lyfjuwele as persoonlike versierings daarin vas te steek: › ’n Persoon wat verantwoordelik is vir die tatoeëring of lyfprieming moet sy hande met seep en warm water was voordat ’n kliënt bedien word. › Slegs professionele tatoeëring en lyfpriemingsmasjiene wat op so ’n manier ontwerp en aanmekaar gesit is om besmetting van steriele naalde te voorkom, mag gebruik word vir die aanbring van permanente tatoeëring of lyfprieming (Provinsie Wes-Kaap: Provinsiale koerant, 30 Junie 2003). | ENGELS: body piercing
KYK OOK: lyfgaatjie, lyfjuwele
lyfpriemingsapparaat | lyfpriemingsmasjien
lyn s.nw. | lyne | (dwelmsleng) dwelmmiddel in poeiervorm, gewoonlik kokaïen, wat met behulp van ’n kredietkaart, skeermeslemmetjie en so meer op ’n plat oppervlak in spoortjies (= lyntjies) gevee en dan deur die neus opgesnuif word, byvoorbeeld deur ’n penskag of opgerolde banknoot: › Hy is toe na die toilet, waar hy twee lyne kokaïen gesnuif het (Jeanne-Marié Versluis, Beeld, 17 April 2008). | ENGELS: line
› ’n lyn sny ’n spoortjie/lyntjie kokaïen bymekaarvee en dit (op)snuif: › die een lyn ná die ander sny (Kerneels Breytenbach, Hond se gedagte, 2019).