Kapitaal – ons vriend of vyand?Argieffoto Kapitaal is ŉ ekonomiese konsep wat gereeld misverstaan, en soms, in sekere geledere selfs geminag word. Waar die meeste ekonomiese begrippe gewoonlik nie ŉ wenkbrou in alledaagse geselskap sal laat lig nie, is dit nie die geval met die begrippe “kapitaal” of “kapitaliste” nie. In sekere geledere, veral linkse politieke groepe, word ons vertel dat die eienaars van kapitaal, oftewel die kapitaliste, uitbuiters van die mensdom is, en dat opbrengste wat kapitaliste op kapitaal verdien het ŉ onregmatige buit is. ’n Meer onlangse akademiese aanval op kapitaal en kapitaliste is deur die ekonoom Thomas Piketty, in sy werk Capital in the Twenty-First Century wat in 2013 vrygestel is, van stapel gestuur. Op bladsy 522 van Piketty se veelbesproke teks lees ons byvoorbeeld: “It is not right for individuals to grow wealthy from free trade and economic integration only to rake off the profits at the expense of their neighbors [sic]. That is outright theft.” Piketty se groot gevolgtrekking is dat kapitaliste met behulp van hul kapitaal onregmatige rykdom uit die res van die samelewing ingepalm het, en dat dié uitbuitery net verder gaan vererger. Die oplossing wat Piketty in sy boek voorstel, is dat die wêreld se belastinggaarders met ŉ gekoördineerde globale rykdombelasting moet saamspan om die “onregmatige” rykdom bo ŉ arbitrêre afsnypunt weg te neem en rykdom ten sterkste te reguleer. Só ŉ aanval op kapitaal en kapitaliste is natuurlik niks nuuts nie, dit woed al lank sedert Karl Marx, en diegene soos Jean-Jacques Rousseau wat hom beïnvloed het, en nou Piketty, in die prentjie getree het. Plaaslik hoor ons byvoorbeeld ook gereeld van sogenaamde “wit kapitaal” wat as skurke en uitbuiters uitgemaak word. Ek glo dit gaan nie te ver om te sê dat in sekere geledere in Suid-Afrika, en in die wêreld, kapitaal en kapitaliste gehaat word nie. Ongelukkig word die impak van die haat, minagting en miskenning van die rol van kapitaal en kapitaliste nie algemeen besef nie. Om kapitaal en kapitaliste weg te wens sal uiteindelik neerkom op niks minder nie as ekonomiese selfmoord. Die skielike verdwyning van alle kapitaal, soos die fabrieke, masjiene, insetgoedere en ander sakekapitaal, sal ŉ katastrofale menslike tragedie wees waar ons almal dadelik weer na ŉ oorlewingsbestaan toe sal terugval. Verskriklike armoede, en ŉ tekort aan die mees basiese benodigdhede, sal hoogty vier – nie ŉ mooi prentjie nie. Op langer termyn sal grootskaalse inmenging by die vryekapitaalstruktuur, soos Piketty se plan teweeg sal bring, ook nadelig wees. Deel van die moeilikheid is dat kapitaal ŉ moeilike begrip is om vas te vat. Praat ons byvoorbeeld van bankkapitaal, kapitaalgoedere, of beleggingskapitaal? Waarna ek hier verwys, is ekonomiese kapitaal wat beskryf kan word as die goedere, masjinerie, fabrieke en ander faktore wat insette tot finale verbruikersgoedere en -dienste verwerk. Dit is dié kapitaal waarop al die ander kapitaal, soos bankkapitaal, uiteindelik berus. Kapitaalgoedere is uiters belangrike insette tot die finale produkte en dienste wat op die mark beskikbaar is. Dis die produkte en dienste waarop ek en jy eintlik ons hardverdiende geld wil bestee. Wanneer ek en jy meer produkte en dienste met elke rand kan koop, is ons reële inkomste hoër en ons is beter af. Dit wat vandag beskikbaar is om te koop, en môre beskikbaar gaan wees, hang af van die gehalte en gevorderdheid van die kapitaalstruktuur. Ons kan geensins hierdie kapitaalstruktuur as ŉ gegewe aanvaar nie. Die enigste manier waarop dit tot stand kom, is deur spaargeld op ŉ oordeelkundige wyse aan te wend. Kapitaalgoedere, en nuwe kapitaalvorming vanuit spaargeld, maak dit moontlik dat produktiwiteit en die aanbod van goedere en dienste op die mark kan toeneem – en gevolglik dat ons meer en beter goedere en dienste met ons rande kan koop. As ŉ enkele voorbeeld, dink maar net aan die dramatiese toename in die beskikbaarheid van selfone in Suid-Afrika. Hierdie geweldige voordeel, waaraan baie mense in Suid-Afrika vir betreklik min geld nou deel kan hê, was danksy die vorming van nuwe kapitaal. Ongelukkig aanvaar baie mense die huidige kapitaalstruktuur as ŉ gegewe. Selfs van die hoofstroom ekonomiese denkskole ag die kapitaalstruktuur, wat eintlik ŉ heterogene groepering van allerlei verskillende kapitaalgoedere is, min of meer soos ŉ enkele “black box”-masjien, of ŉ homogene massa. Tog is dit nie wat ons op die mark sien nie. Wanneer ons na individue kyk, bestaan iets soos ŉ homogene kapitaalstruktuur en ŉ onveranderende “kapitalisklas” nie regtig nie. In werklikheid sien ons voortdurend gevalle waar suksesvolle entrepreneurs wat winste maak, gekapitaliseer word terwyl onsuksesvolle entrepreneurs wat verliese ly hul kapitaal verloor – die kapitaalstruktuur is uiters dinamies en die deelnemers daaraan wissel gereeld. Piketty, wat ook die idee propageer dat die kapitaalstruktuur homogeen is, vertel dus nie die hele storie nie. Kapitaliste belê spaargeld in die hede om eers later ŉ opbrengs te verdien – op vrye markte is die opbrengs geensins gewaarborg nie. ŉ Selfs belangriker punt is dat ŉ kapitalis se opbrengs hoofsaaklik afhang van die waarde wat verbruikers aan sy finale produkte of dienste koppel. ŉ Kapitalis-entrepreneur, wat sy kapitaal regmatig bekom het, is dan eintlik ŉ dienskneg van die verbruiker. Weens mededinging is ŉ kapitalis-entrepreneur se “bevoordeelde” posisie op vrye markte baie meer onseker as wat kapitaal se kritici, soos Piketty, voorhou. Hierdeur sê ek natuurlik nie dat daar geen probleme met die hedendaagse globale ekonomie bestaan nie. Baie kapitaliste in hedendaagse markte staan nie op hul markmeriete alleen nie. Regulasies, lisensiëring, belastinggeld-reddingsboeie, subsidies, belastingvoordele, en monetêre beleid, is enkele elemente wat die kapitaalstruktuur kunsmatig tot voordeel van sekere markdeelnemers kan verdraai. Sulke voorbeelde kan nie as ŉ regverdige klagte teen alle kapitaal of teen die idee van kapitalisme gebring word nie, maar wel teen regerings se grootskaalse inmenging by vrye markte. ŉ Gesonde kapitaalstruktuur, wat op die vrye mark ontstaan, onderlê ŉ gesonde ekonomie en ŉ samelewing se rykdom. Daarsonder is ekonomiese vooruitgang nie moontlik nie. Regmatige kapitaliste is nie die uitbuiters van die mensdom nie, hulle speel inderdaad ŉ baie belangrike ekonomiese rol en hul bydrae is tot ons almal se voordeel.