Dié pryse kan kopers die hoenders in maakVerbruikers moet hul staal vir ‘n skerp styging in die prys van hoender. (Foto: pexels) Suid-Afrikaanse verbruikers moet hulle staal vir wat die Suid-Afrikaanse Vereniging van Vleisin- en uivoerders (Amie) ŉ “prys-tsoenami” vir hoender noem. Die prys van hoender het die afgelope dekade elke jaar met 10% gestyg en Amie het nou ŉ beroep op die regering gedoen om handelstariewe op te skort en ŉ moratorium van drie jaar op die instelling van nuwe tariewe te plaas. Die vereniging vra ook dat BTW op die produkte geskrap word. Amie sê die opskort van tariewe kan lei tot ŉ daling van 33% in die prys van hoender aan die been, en ŉ daling van tussen 18% en 20% van hoenderafval. Die vereniging sê dit sal broodnodige verligting bring vir verbruikers wat al hoe meer platsak is en sal hulle in staat stel om steeds dié belangrike bron van proteïen te kan bekostig. Paul Matthew, uitvoerende hoof van Amie, sê Suid-Afrikaners is onder geweldige finansiële druk en alles moontlik moet gedoen word om die stygende prys van pluimvee te stuit. Hy sê die vinnigste manier om dit te doen, is om ŉ moratorium op die tariewe vir ingevoerde hoender te skrap en BTW op pluimveeprodukte te skrap. “Ons weet hoender is die primêre, bekostigbaarste en dus belangrikste bron van proteïen vir Suid-Afrikaanse verbruikers. Ons weet ook dat ŉ prys-tsoenami ons in die gesig staar weens woeste inflasie, wêreldwye kos- en kommoditeitstekorte, die stand van die ekonomie na Covid-19, die uitwerking van die oorlog in Oekraïne op wêreldwye voedselsekerheid, die toename in die prys van brandstof, vervoer en krag, stygende handelstariewe, ontwrigtings aan die verskaffingsketting en die feit dat lone daal en werkloosheid toeneem,” sê Matthew. Die regering het vroeër – in ŉ poging om druk op verbruikers te verlig – die brandstofheffing verminder en die inwerkingstelling van die sogenaamde suikerbelasting met ŉ jaar uitgestel. Matthew sê dit is ŉ aanduiding dat die regering besef onder watter groot druk mense is en weet hy kan betekenisvol ingryp. “Hy kan dieselfde vir hoender doen,” sê Matthew. Dean Macpherson, die DA se woordvoerder oor handel, nywerheid en mededinging, sê die DA gaan die kommissie vir internasionale handelsadministrasie (Itac) vra om die tariewe op te skort sodat “verbruikers kos op die tafel kan sit”. Macpherson sê die departement van handel, nywerheid en mededinging – en veral min. Ebrahim Patel – val al jare lank oor hul voete om groot pluimveeprodusente gelukkig te hou deur bekostigbare pluimvee vir Suid-Afrikaners onmoontlik te maak. Hy sê dit is gedoen deur onregverdigbare tariefverhogings op ingevoerde pluimvee onder die dekmantel dat dit Suid-Afrikaanse produsente beskerm. Die DA sê hy het gewaarsku dat die teenmededingende optrede deur groot produsente, saam met die minister en Itac, tot astronomiese prysstygings gaan lei. Dit word nou ŉ werklikheid. In Maart verlede jaar het die invoertarief op pluimvee van 37% tot 62% op gevriesde hoenderstukke aan die been toegeneem, terwyl die tarief op gevriesde ontbeende hoenderstukke van 12% tot 42% toegeneem het. In Desember verlede jaar het die regering nuwe voorlopige aksynsbelasting op pluimvee-invoere van Brasilië, Spanje, Pole, Denemarke en Ierland ingestel. Die tariewe wissel van 6% tot 265,1% en geld tot 14 Junie vanjaar. Ingryping nóú nodig Donald McKay, handelsekonoom en direkteur by XA International Trade Advisors, sê gesamentlik skets die faktore ŉ donker prentjie vir Suid-Afrikaanse produsente. Die uitwerking van die oorlog in Oekraïne kan nog nie eens in die syfers gesien word nie en die land is maar aan die begin van ŉ skerp inflasiekurwe. “Die krisis vereis die dringende aandag van ons regering wat vinnig en ingrypend moet optree om te verseker dat toenemende voedselonsekerheid nie tot verdere maatskaplike onrus, soos ons verlede jaar gesien het, lei nie,” sê McKay. Invoere verteenwoordig volgens Matthew net 14,9% van alle hoender wat in Suid-Afrika geëet word, maar hy waarsku dat dit belangrik is om ŉ gesonde balans tussen beskikbaarheid en bekostigbaarheid te handhaaf. Dié syfers sluit die invoer van meganies ontbeende hoendersvleis uit. Suid-Afrika produseer dit nie, maar dit is steeds belangrik vir die produksie van verder verwerkte produkte. “Die mededinging wat verskaf word deur ŉ klein invoermark het ŉ materiële uitwerking om die prys van hoender vir verbruikers in bedwang te hou. Suid-Afrika voldoen tans net aan sowat 80% van die land se vraag na hoender en kan spesifiek nie voldoen in die vraag na sekere snitte, soos hoendervlerkies en kwarte, nie. “Invoere, selfs op so ŉ lae vlak, is noodsaaklik en word selfs meer so wanneer Suid-Afrika gereelde siekte-uitbrekings ondervind,” sê Matthew. Hy sê die uitdaging vir Suid-Afrika is eindelik nie hoender-invoere nie, maar die immerstygende prys daarvan en verbruikers sy kwynende vermoë om dit te bekostig. “Die skrap van BTW en alle tariewe sal Suid-Afrikaners ŉ blaaskans gee.” Macpherson sê die minister en sy departement moet die skuld kry vir die verdriet waarin talle Suid-Afrikaners nou gedompel word. “Hulle is gewaarsku dat hul obsessie om invoere uit te sluit om groot pluimveeprodusente te beskerm teen ŉ prys gaan kom. “Die koste word nou verreken, met baie families wat honger ly.”