Düsseldorf (Duits: [ˈdʏsl̩dɔɐ̯f] luister (hulp·inligting), Nederduits: Düsseldörp [ˈdʏsl̩dœɐ̯p]) is die administratiewe hoofstad van die Duitse deelstaat Noordryn-Wesfale met 'n bevolking van 614 839 (soos op 30 Junie 2017). Die stad lê suid van die Ruhrgebied, in 'n gebied waar die vlakte van die Nederryn geleidelik in die bergstreek van die Bergisches Land oorgaan.
Die metropool aan die Ryn is met sy ekonomiese, kulturele en kunslewe asook sy argitektuur 'n stad van internasionale betekenis. Naas die regering van die deelstaat Noordryn-Wesfale is 'n groot aantal owerhede en ander instellings in Düsseldorf gesetel. Die skouterrein en die Ryns-Wesfaalse Effektebeurs maak van Düsseldorf 'n rolspeler in die internasionale ekonomiese lewe.
Düsseldorf is by die monding van die klein Düsselrivier in die Ryn in die sentrale gedeelte van die Nederrynse Vlakte en merendeels aan die regteroewer van die Rynrivier geleë. Slegs vier stadsdele (Oberkassel, Niederkassel, Heerdt en Lörick) het aan die linkeroewer ontstaan. Die stadsgebied en sy omgewing is in 'n terrasagtige terrein geleë waar die Ryn in 'n aantal kleiner sytakke vertak.
Die stad is in die hartland van die metropolitaanse Ryn-Ruhr-streek geleë asook in die oorgangsgebied tussen die Nederryn-vlaktes en die bergstreek Bergisches Land waarvan die stad in historiese opsig deel uitmaak. Düsseldorf maak deel uit van 'n welvarende korridor langs die Ryn en grens in die suidweste aan die Ruhrgebied, 'n tradisionele myn- en nywerheidsstreek van Noordryn-Wesfale.
Die sentrale ligging in die grootste metropolitaanse streek van Duitsland, sy administratiewe funksie as hoofstad van die – ten opsigte van sy bevolkingsgetal – grootste Duitse deelstaat Noordryn-Wesfale, die groot getal internasionale ondernemings met hoofkwartiere in die stad, sy eersterangse infrastruktuur asook opvoedkundige, kulturele en sportgeriewe maak van Düsseldorf 'n ekonomies belangrike metropool in 'n polisentriese netwerk van stede. Groen ruimtes in en rondom Düsseldorf bied ontspanning vir die bewoners.
In die vroeë 19de eeu het die stad as administratiewe setel van 'n Napoleontiese groothertogdom gefungeer om uiteindelik, ná 'n langdurige fase van industriële groei in die 19de en 20ste eeu, die regeringsetel van die deelstaat Noordryn-Wesfale te word.
Düsseldorf, waarvan die oudste historiese verwysings uit 1150 dateer, het in dié tydperk egter nog in die skadu van belangriker, nabygeleë nedersettings soos die ou palts- en kloosterstad Kaiserswerth en Neuss aan die Ryn se linkeroewer gestaan. Waarskynlik het graaf Adolf die plaaslike parogie- tot kapittelkerk verhef en stadstatus aan die nedersetting verleen om sy ekonomiese ontwikkeling te bevorder. Omstreeks 1300 was Düsseldorf egter nog 'n relatief klein stad.
Sy ligging was in elk geval strategies gunstig. Düsseldorf het op 'n landtong ontstaan wat teen die Ryn se vloedwater beskerm was. Die waterliggame – met die Ryn in die weste, die Düssel-rivier in die suide en 'n rivierarm van die Ryn, die sogenaamde Eder, in die noorde – het as natuurlike beskerming teen aanvallers gedien. Slegs aan sy oostelike kant moes die stad deur 'n dubbele watergrag versterk word. Dit is in die 14de eeu deur 'n steenmuur vervang. Die middeleeuse stad se oppervlakte was nie groter as 3,8 hektaar nie, met 'n 800 meter lange versterking.
Dokumente uit 1382 verwys na die eerste Joodse gemeenskap in Düsseldorf. In dieselfde jaar is die gashuis gestig waaruit later die Sint Hubertus-hospitaal sou ontstaan – 'n stedelike instelling wat tegelykertyd as herberg vir vreemdelinge, hospitaal en sentrum vir bejaarde- en armesorg gedien het.
In 1384 het graaf Wilhelm, wat in 1380 deur die koning tot hertog verhef is, met die bou van 'n nuwe stadsdeel suid van die historiese kern begin. Aanvanklik het hierdie nedersetting oor sy eie administrasie beskik, maar dit is later, net soos ander dorpe in die omgewing, by Düsseldorf ingesluit.
Die regeringstyd van hertog Wilhelm was 'n periode van ekonomiese opswaai, veral nadat Düsseldorf die relieke van Sint Apollinarius uit Remagen gekoop en sodoende tot 'n belangrike bedevaartsoord ontwikkel het. Pelgrims was nou 'n aansienlike bron van inkomste sodat Düsseldorf die ou Lambertuskerk omstreeks 1390 tot 'n Gotiese saalkerk kon laat omskep. Eerste verwysing na 'n aantal stadspoorte, waaronder die Bergse Poort (Berger Tor, 1396) en die Flinger Poort (Flinger Tor, 1408) dateer eweneens uit hierdie tyd.
Die hertoglike kasteel vlakby die Ryn in die suidoostelike hoek van die historiese stadskern dateer waarskynlik uit die 14de eeu. Die eerste verwysing na die kasteel dateer uit 1386, ses jaar later is daar sprake van 'n kapel. Maar hertog Wilhelm, wat ook die tweede stigter van Düsseldorf genoem word, kon slegs 'n tyd lank vrede en voorspoed geniet. Nadat hy in 1397 'n swaar nederlaag teen die stad Kleef (Duits: Cleve) op die slagveld van Kleverhamm gely het, het sy eie seun in opstand teen hom gekom. Tydens die onluste is die hertoglike kasteel geplunder en verwoes, en die burgers van Düsseldorf, wat hul hertog tot dusver as weldadiger ervaar het, het hom nou krities bejeën. Nogtans het Wilhelm tot en met sy afsterwe op 25 Junie 1408 in die kasteel bly woon.
Die stadsbeeld is in die 15de eeu nouliks verander. Omstreeks 1438 het die Kruishere, 'n bedelorde in die Augustynse tradisie, hulle in Düsseldorf gevestig en in 1443 met die bou van hul kerk begin. Historiese dokumente verwys vir die eerste keer na 'n openbare badhuis (1462) en 'n geneeskundige (1465). Die huis "Zum schwarzen Horn" het vanaf 1470 as raadsaal gedien, terwyl die kasteel vanaf 1445 tot 'n gebou met drie vleuels omgebou is.
Düsseldorf het naas administratiewe ook militêre funksies as vesting vervul. Die versterkings, wat vanaf 1538 deur die Landstate gefinansieer is, is voortdurend by die vooruitgang in krygstegnologie aangepas en uitgebrei. In die suide van Düsseldorf is 'n sitadel gebou, waarby die grag tussen hierdie gebou en die suidelike stadsmuur as veilige hawe gedien het. By sy uitgang tot die Ryn is in 1598 'n groot, vaste tredkraan met 'n draaibare arm in sy dak geïnstalleer wat swaar handelsgoedere soos meulstene en wynvate van skepe af gelaai kon word.
Die kasteel van Düsseldorf, wat in die 15de eeu uitgebrei is, is deur twee brande in 1491 en 1510 ernstig beskadig. Ná sy heropbou is dit tot 1559 verder uitgebrei. Die ou raadsaal is deur 'n nuwe gebou vervang wat tussen 1570 en 1579 opgerig is, moontlik volgens planne van die bekende vestingargitek Alexander Pasqualini die Jongere wat deur Heinrich Tußmann, 'n metselaarmeester van Duisburg, uitgevoer is.
Die hele 16de eeu was danksy 'n ekonomiese opswaai 'n periode van boubedrywighede. Plaaslike voorskrifte het voorsiening vir steenfasades gemaak en die gebruik van vakwerk verbied.
Die godsdienstige lewe is sterk deur humanistiese gedagtes beïnvloed. Die hertog en sy rade het 'n middelpad tussen die Rooms-Katolieke en Protestantse denominasies gekies en 'n hervormde Katolisisme bevorder. Desondanks het die Protestantse Hervorming baie aanhangers in die hertogdom en ook sommige in Düsseldorf gevind.
Die laaste derde van die 16de eeu was 'n tydperk van teenspoed. Ná 'n beroerte in 1566 was hertog Wilhelm minder bedrywig in regeringsake, terwyl sy seun Johann Wilhelm I simptome van 'n geestessiekte getoon het en uiteindelik nie meer in staat was om die hertogdom te regeer nie.
Die stadsregering het moeite gedoen om 'n volhoubare strategie vir die heropbou te ontwikkel wat as basis vir latere stadsbeplanning kon dien. In 1947 is besluit om die heropbou van die middestad twee jaar lank uit te stel, maar weens die behuisingsnood is hierdie besluit uiteindelik nie verwesenlik nie.
In 1950 is planne vir 'n noord-suidelike-straatverbinding in die middestad goedgekeur wat parallel met die Königsallee sou loop. Naas die bestaande spoorwegbrug is vyf bykomende padbrûe oor die Ryn beplan wat deel sou uitmaak van wes-oostelike-roetes.
Ten opsigte van sy produktiwiteit en groeikoers speel die ekonomie van Düsseldorf 'n leidende rol in Duitsland. Die hooffaktore, wat tot die ekonomiese sukses lei, is die sentrale ligging in die dig bevolkte ekonomiese hartland van Duitsland, die Internasionale Lughawe van Düsseldorf (op twee na die grootste in Duitsland) en die Messe Düsseldorf met 25 van die wêreld se grootste handelskoue en tentoonstellings.
Die kompleks word oorheers deur 'n kantoortoring met 19 verdiepings en 'n hoogte van 75 m. Die toring is van 'n fasade met glas- en aluminiumelemente voorsien.