Transnet-werkers ‘byt spit af weens staatskaping, vandalisme, diefstal’(Argieffoto) Die United National Transport Union (Untu) sê hoewel dit verblydend is dat Transnet besig is met ŉ skoonmaakproses om dié staatsbeheerde onderneming reg te ruk, is dit steeds gewone werkers wat die spit afbyt. Transnet het Maandag sy state vir die 2018-’19-boekjaar bekend gemaak. Hy het gedurende “die jare van staatskaping” nagenoeg R50 miljard onreëlmatig bestee aan onder meer drie kontrakte vir nuwe lokomotiewe. Weens die onreëlmatige uitgawes het Transnet ŉ gekwalifiseerde oudit vir die boekjaar ontvang. Mohammed Mohamedy, Transnet se waarnemende uitvoerende hoof, het gesê Transnet was nie bestand teen die nou wyd gepubliseerde vlaag van staakskaping – deur staatsinstellings en private maatskappye – die afgelope nege jaar nie. Dit het gelei tot die wanaanwending van hulpbronne, wydverspreide korrupsie, verswakte leierskapstrukture en ŉ verbrokkeling in beheerstelsels. Die onderneming se inkomste het wél met 1,6% tot R74,1 miljard gegroei. Mohamedy het gesê hoewel Transnet se pypleidingsafdeling in dié tyd groei getoon het, het die afdeling steeds miljoene rande verloor weens minstens sewe voorvalle van diefstal uit sy pypleidings. Dié pypleidings is nasionale sleutelpunte. Kabeldiefstal het met 55% toegeneem en 35% meer vragtreine is gevolglik in die tydperk gekanselleer. Altesaam 11 miljoen ton minder vrag is vervoer as waarvoor begroot is. Volgens Mohamedy het Transnet slegs 53% van sy teikens bereik – die helfte van sy doelwitte is dus nie behaal nie – en sy verdienste voor rente, belasting, waardevermindering en afskrywings (Ebitda) is 7,2% minder as waarvoor begroot is. “Die opbrengs van geld wat in die onderneming belê is, is slegs 5,8%. Transnet het lenings van R127,6 miljard. Ons wil nooit hê dit moet nodig wees om aan die deur van die nasionale tesourie te gaan klop nie en wil selfonderhoudend bly,” het Mohamedy gesê. Transnet het nagenoeg R2,7 miljard verloor weens ontsporings, of omdat die onderneming nie sy skuld kon invorder nie. “Die maatskappy moes R500 miljoen afskryf weens debiteure wat ons nie betaal het nie,” het Mohamedy gesê. Hy het ook aan werkers gesê Transnet het nie voldoen aan die reëls om te kwalifiseer vir aansporingsbonusse nie. Steve Harris, algemene sekretaris van Untu, wou by Mohamedy weet wat geword het van die R222 miljoen wat Transnet in Desember 2017 aan SA Express geleen het. Volgens Mohamedy het Transnet ŉ nuwe ooreenkoms met SA Express aangegaan, maar hy het nie besonderhede verskaf oor wanneer die geld terugbetaal gaan word nie. Sonja Carstens, woordvoerder van Untu, het gesê hulle verwelkom die vordering wat die afgelope ruk by Transnet gemaak is, maar dat gewone werkers steeds boet vir besluite op topbestuursvlak waarin hul geen aandeel gehad het nie. “Die werklikheid is dat dit werkers op grondvlak is wat die meeste ly,” het sy gesê. “Daar is wél positiewe verandering in die regte rigting, maar ons is bitter ongelukkig dat dit weereens die armste van die armstes is wat die onderspit delf.” Swak instandhoudingswerk, vandalisme en omslagtigheid met verkrygingsprosedures is van die kwessies wat die onderneming steeds pootjie, het Carstens gesê.