Christenskap is ‘n keuse teen mag – Julian Müller | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
Christenskap is ‘n keuse teen mag – Julian Müller
[Preek gelewer op 3 Januarie 2010 te Nature’s Valley]
Maar of dit nou op historiese voete staan of nie, die insluiting van hierdie verhaal in die Matteus-evangelie is baie betekenisvol. Matteus skryf sy evangelie vir ‘n Joodse gehoor met die duidelike doel om aan te dui dat die Jesus-verhaal verstaan en interpreteer moet word in die lig van Eksodus-verhaal. Hy probeer aan sy lesers verduidelik dat Jesus ‘n verlosser is soos Moses. Dat soos wat God die volk uit Egipte verlos het en daarvoor ‘n kindjie uit die waters van die Nyl te voorskyn laat kom het, Hy dit nou weer doen deur hierdie Kindjie wat uit Egipte te voorskyn kom. En elke keer onder dieselfde wolk van ‘n kindermoord. Ons lees in Eksodus 1:22 van die farao se opdrag: “Julle moet elke pasgebore seuntjie in die Nyl gooi, maar spaar die dogtertjies se lewe.”
Die Farao Moses-konflik van Eksodus, word hier in Matteus die Herodes Jesus-konflik. Dieselfde tema van mag en daarteenoor verlossing wat uit die onverwagte en magtelose oord te voorskyn kom, is in albei verhale duidelik te sien.
Die boodskap word op ‘n baie duidelike en treffende manier uitgebeeld in ‘n skildery van Cornelis van Haarlem (1590), wat te sien is in die Rijksmuseum in Nederland. Die moord op die onskuldige seuntjies word brutaal uitgebeeld. Daar is die treurige beelde van ouers wat hulle kinders probeer beskerm, maar op die voorgrond, in mens se gesig, is hierdie gespierde, naakte mans, die gesante van Herodes, wat die naakte klein seuntjies doodslaan. Die wyse waarop Cornelis dit geskilder het, bring die boodskap van manlike brutaliteit en mag op ‘n skrikwekkende manier na vore. Die kyk na hierdie skildery is glad nie ‘n aangename ervaring nie, maar die boodskap kom byna met geweld tuis.
Waarom doen Matteus dit? Hy verkondig aan ons die doelbewuste prysgawe van mag, wat ons in die Jesusverhaal kry, teenoor die doelbewuste gryp na mag en misbruik van mag, wat ons in die Herodesverhaal vind.
Die arm kind wat in die agterplaas gebore is en wat in die nag inderhaas Egipte toe geneem word, die vlugtelingkind, staan in skrille kontras met die gevestigde politieke mag, met Herodes wat tot elke prys die mag moet behou.
Die natuurlike ding vir elkeen van ons is om die magsposisie wat ons op een of ander wyse gekry het, te behou. Niemand is bereid om mag af te staan nie want dit is lekker om in beheer te wees. Daar is niemand wat sal kies om ‘n vlugteling te wees, as jy ‘n veilige plekkie in Herodes se paleis kan kry nie. Of is jy dalk bereid om plekke te ruil met jou skoonmaker of huiswerker? Nee, alhoewel ons nie ‘n kaste-stelsel soos in Indië het nie, het ons duidelike sosiale lae wat gepaard gaan met mag. Almal is besig om energie daaraan te bestee om op te beweeg in hierdie rangordes van mag. As jy ‘n klerk is wil jy ‘n opsigter wees, as jy ‘n opsigter is wil jy ‘n bestuurder wees, as jy ‘n bestuurder is, wil jy ‘n direkteur word. As jy klein is wil jy groot wees; as jy ‘n werker is wil jy ‘n baas wees; as jy swart is, wil jy wit wees.
Antjie Krogh se boek het die titel “Begging to be black” en dit is duidelik deel van die konteks van die getuienisse wat voor die Waarheids- en Versoeningskommissie gelewer is, waar sy ‘n skaamte ontwikkel het vir haar mense, die wit mense se vergrype. Maar daar is eintlik niemand wat wit is, wat smeek om swart te wees nie, want daar is meer mag in wit wees. So wil geen man werklik ‘n vrou wees nie, want daar is meer mag in man wees. Volwassenes verlang soms na die ongebondenheid van kind en tiener wees, maar beslis nie na die magteloosheid daarvan nie. En so kan ons aangaan. Daar is eenvoudig magskategorië en ons samelewing word daarvolgens georden. Daar is eenvoudig gemarginaliseerde groepe wat nie erkenning kry nie, wat moet betoog om gehoor en gesien te word.
Dit wat ek u nou vertel het, is maar ‘n ander weergawe van die Herodesverhaal. Dit is die verhaal van mag wat behou moet word – selfs soms met uiterste maatreëls.
Die moeilikheid met mag is tweeledig:
As jy dit het, word dit as ‘n vanselfsprekendheid aanvaar. Jy bevraagteken dit nie. Jy trek dit aan soos klere wat nog altyd joune was en wat jou goed pas. Jy verknies jou nie vreeslik oor ‘n magsposisie nie, jy groei daarin en lewe daarvolgens.
Tweedens is dit verslawend. Dit is so lekker om mag te hê. Niemand wil dit prysgee nie en ons klou verbete vas aan ons posisies. Kyk maar net na jou kinders of kleinkinders om te sien hoe moeilik dit is vir ‘n oudste en enigste kind om ewe skielik ‘n boetie of ‘n sussie te kry. Vooraf word daar vreeslik uitgesien na die nuwe aankomeling, maar as dit gebeur dan word dit ‘n magstryd.
Ontken die probleem of minimaliseer dit. Dan sê ons dinge soos:
“Ons probleem is nie rassisme nie, dis regstellende aksie.”
“Ek wens ek was ‘n swart vrou in die Nuwe Suid-Afrika, want dan het al die deure net oopgegaan.”
Plaas die blaam op die slagoffer. Dan maak ons opmerkings soos:
“As swartes net harder wou werk en ‘n goeie opvoeding wou kry, sou ons ‘n wonderlike land hê.”
“As vrouens ook net minder uitdagende klere wil aantrek, sal daar minder verkragtings wees.”
Noem dit iets anders
So word geslagsongelykheid afgemaak as die aangebore stryd tussen die geslagte.
Die storie van die man wat die jagter is en die vrou die een wat bymekaar maak, is ook ‘n lekker een om geslagsongelykheid te omseil.
Waar sou ons gewees het as daar nie apartheid was nie?
Vroue wil graag onderdanig wees en die sterk man in hulle lewens aanbid.
“Die kerkraad kan tog nie ‘n vrouepredikant beroep nie, want wie sal dan die predikantsvrou-werk doen?”
Die natuurlike uitweg is om maar saam te gaan met “the powers that be”. Dis die weg van die minste weerstand en in lyn met die natuurlike vloei van dinge.
Die evangelie maak dit duidelik dat die weg wat God kies en wil hê ons moet kies, is die ánder een. Die weg van die doelbewuste prysgee van mag, die weg van doelbewuste bemagtiging van die wat uitgestoot word na die rante van die samelewing.
Epiklese-gebed – Jeanette Ferreira se gebed:
oor sondag se pynlike dun wind
wat deur die hoë gepypte dwaal