Versindaba » Die roebaijat van Omar Khajjam
Posts Tagged ‘Die roebaijat van Omar Khajjam’
Posted in Binneblik, Blogs, Wicus Luwes | 1 Kommentaar »
Daniel Hugo gesels oor sy pasverskene bundel vertalings van Die roebaijat van Omar Khajjam (Protea Boekhuis) met Bernard Odendaal (van die ATKV-Skryfskool van die Noordwes-Universiteit)
Bernard Odendaal (BO): Daniel, jy is, as vertaler, bekend vir die werk wat jy doen om Vlaamse en Nederlandse tekste in Afrikaans om te sit. Nou kom jy vorendag met ’n bundel vertalings van vyftig kwatryne uit die nalatenskap van die elfde- tot twaalfde-eeuse Persiese digter, Omar Khajjam, dit wil sê soos daardie kwatryne deur veral die Engelse vertalings van Edward FitzGerald bekend geword het. Vanwaar hierdie nuwe koers in jou vertaalwerk?
Daniel Hugo (DH): Eintlik het ek reeds op skool begin om Engelse gedigte te vertaal. Ek herinner my hoeveel plesier ek gehad het aan John Masefield se “Sea Fever”, en later is enkele van my probeersels uit Engels (Robert Frost, Dylan Thomas, Dorothy Parker, Elisabeth Eybers, R.S. Thomas) in my digbundels opgeneem. In die inleiding tot die bundel vertel ek van my kennismaking met FitzGerald se Khajjam-kwatryne in 1976. Ek was toe ’n honneursstudent in die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die Universiteit van Stellenbosch. Prof W.E.G. Louw het ’n kursus in die poësie van die groot Nederlandse digter J.H. Leopold aangebied en sy bewerkings van Omar Khajjam het ook ter sprake gekom. Toe ek in ’n Eikestadse boekwinkel ’n Amerikaanse uitgawe (met dekadente illustrasies deur Edmund J. Sullivan) van Die roebaijat raakloop, het ek dit dadelik uit my skamele beursgeld gekoop. Dit het my so aangegryp dat ek daar en dan my eerste vertaalpogings aangewend het. Omar Khajjam se versvorm en hedonistiese lewensfilosofie het my klaarblyklik nooit laat staan nie – vandaar hierdie vertalings amper veertig jaar later! Die beroemdste formulering van Khajjam se lewensuitkyk vind ’n mens in die volgende kwatryn:
Ek het dit soos volg vertaal:
C.J. Langenhoven se weergawe lyk só:
Dit is interessant dat Langenhoven vir Omar en sy geliefde net ’n karige “snytjie” brood en ’n sobere “flessie” wyn gun!
Op die skutblad van daardie Amerikaanse uitgawe van Die roebaijat wat ek so lank gelede op Stellenbosch aangeskaf het, staan die volgende selfgemaakte kwatryn in my studentikose handskrif:
Terloops, die naam Khajjam (in Persies uitgespreek as Chajjaam) beteken “tentmaker”.
BO: Joune is nie die eerste poging om Die roebaijat van Omar Khajjam, of dele daarvan, in Afrikaans te vertaal nie. Ek het nie ál die vorige probeerslae onder oë gehad nie, maar die wat ek wel te lese gekry het … wel, jou weergawes is, wat die digterlike gehalte betref, stukke beter as die oorgrote meerderheid daarvan. Was die gehalteoorweging die enigste rede vir jou besluit om nog ’n vertaling daar te stel? Was dit jou uitgangspunt om “getrou” aan dié FitzGerald-weergawes te bly? (Die FitzGerald-weergawes is telkens bo-aan jou kwatrynvertalings afgedruk, sodat die leser as ’t ware uitgenooi word om vergelykenderwys te lees.) Ek stel die vraag, want FitzGerald se werk staan stilisties redelik duidelik in die teken van die Romantiek. Wat was jou oorwegings in hierdie verband?
DH: Eintlik is C.J. Langenhoven se Afrikaanse vertaling nog steeds die beste – en dit het al in 1923 verskyn! Het ek inderdaad probeer om op Langenhoven te verbeter, maar seker nie enduit daarin geslaag nie. Dit is ’n bekende verskynsel in die letterkunde dat klassieke tekste herhaaldelik vir nuwe geslagte lesers vertaal word, onder meer omdat die taal self met die verloop van tyd verander. Langenhoven se Afrikaans klink vandag noodwendig oudmodies; FitzGerald se Engels natuurlik ook, maar dit is myns insiens geen argument om daarom doelbewus argaïsties te gaan vertaal of ’n gedateerde vertaling bo ’n moderne een te verkies nie. Die vertaalde teks moet ewe toeganklik vir die hedendaagse leser wees as wat die oorspronklike in 1859 vir die Engelse leser was. Verder is dit groot pret om die verskillende vertalings met mekaar te vergelyk en taalkundige, ideologiese en verstegniese afleidings daaruit te maak. (Dit lyk vir my na ’n lekker onderwerp vir ’n nagraadse student!)
Ek het so ver as moontlik getrou probeer bly aan die FitzGerald-weergawes, maar die streng aaba-rymskema stuur ’n mens soms in onverwagse rigtings. In die volgende kwatryn word daar reikhalsend uitgesien na die einde van Ramadan, die Moslems se vasmaand:
“Be of good cheer – the sullen Month will die,
And a young Moon requite us bye-and-bye:
Tags: Die roebaijat van Omar Khajjam, Onderhoud Daniel Hugo