Amerika moet eerder probeer herleef as oorheersArgieffoto Maar dit blyk al meer dat die partytjie van die finale oorwinning van die goue tweeling van liberale demokrasie en vrye kapitalisme té gou gevier is. Die kommunisme het verloor, ja, maar die demokratiese kapitalisme het nie gewen nie. Inteendeel, dit lyk of van die grootste konflikte, soos in die Oekraïne en Irak, juis spruit uit die Weste se projek om die Ooste en die Suide te probeer verwesters. Hoewel Westerse oorheersing van die wêreld vir Westerlinge so normaal geword het dat die meerderwaardigheid van Westerse stelsels vanselfsprekend voel, ervaar ander kulture soos die Chinese, Russe en Moslems dit as bedreigend. Die VSA het as die enigste oorblywende supermoondheid ná die Koue Oorlog die rol van “Wêreldpolisieman” op hom geneem. Maar die probleem het gekom toe hierdie “Polisieman” sy eie reëls van liberale Westerse demokrasie op die res van die wêreld wou probeer afdwing. Dit het gespruit uit die VSA se politieke verwaandheid ná die Koue Oorlog, toe hy geglo het sý stelsel is die toppunt van menslike politieke en ekonomiese ontwikkeling. Die VSA se politici het geglo die liberale demokrasie is nou die blywende wêreldstandaard wat met Amerika se politieke, ekonomiese en selfs militêre mag op alle lande afgedwing moet word. Hierdie “uitvoer” van die Amerikaanse stelsel lei tot groot weerstand in die res van die wêreld, en verdeel die “Weste teen die Reste” – in die woorde van prof. Samuel Huntington van Harvard Universiteit. Dit lyk selfs of die internasionale magsbalans nou die eerste keer in eeue teen die Weste begin draai, met die nouer bande wat stadigaan tussen Rusland, China en Indië vorm. Hoewel die Amerikaners steeds oorweldigend sterk is, raak dit polities, ekonomies en militêr al duurder om hul oorheersende rol te handhaaf. Maar hulle glo steeds onwrikbaar hulle weet die beste wat goed vir die res van die wêreld is. Die Amerikaanse oortuiging dat hul stelsels oral kan en moet werk, word deur lande soos China selfs as ’n bedreiging vir wêreldvrede ervaar. Dis nie so buitengewoon vreemd as wat dit dalk klink nie. Die Amerikaanse staatsman Henry Kissinger het al vroeg in die 1970’s gesê om demokrasie op China te probeer afdwing, sou in die jare sewentig belaglik wees, in die jare tagtig onmoontlik en in die jare negentig gevaarlik. Militêre besteding Om die wêreld “veilig vir demokrasie” te maak, is glad nie so maklik soos Amerikaanse presidente soos George W. Bush, Bill Clinton en Barack Obama gedink het nie. Die eerste probleem is die verband tussen welvaart en militêre mag. Henry Kissinger het tereg gesê militêre mag is nodig om welvaart te beskerm, maar die koste daarvan verorber terselfdertyd die welvaart. Die VSA se ekonomie is vandag sowat ’n kwart van die wêreldekonomie en groei tans weer teen ’n hoë groeikoers. Maar die land gaan in 2015 ’n verbysterende 555 biljoen dollar aan sy militêre begroting bestee. Dit is sowat 37% van die hele wêreld se gesamentlike militêre begroting, oftewel gelyk aan die volgende nege lande se totale besteding aan verdediging! Dit beteken dat Amerika meer geld aan sy wapens en weermag bestee as China, Rusland, Indië, Brittanje, Duitsland en Japan saam. Ondanks hierdie magtige besteding voel die Amerikaners steeds nie veilig nie, en beplan selfs groter besteding! Kissinger het egter daarteen ook gewaarsku. Hy het gesê die VSA se strewe na totale veiligheid lei terselfdertyd daartoe dat ander lande totaal onveilig voel. Dit veroorsaak dat ander lande weer húl militêre besteding verhoog, en sodoende word ’n konflikspiraal deur so ’n wapenwedloop aan die gang gesit. Die Britse historikus, Paul Kennedy, het in sy monumentale werk oor die opkoms en val van groot beskawings juis tot die slotsom gekom dat hierdie “imperiale oorstrekking” tot die val van groot moondhede lei. Hy het gewaarsku dat die VSA dit nie polities, ekonomies, militêr en demografies kan bekostig om sy mag wêreldwyd te projekteer nie. Die probleem is soos volg: Anders as ander lande is die VSA se buitelandse beleid nie bloot op die bevordering van nasionale belang gegrond nie, maar ook op die uitvoer van sy ideologie en kultuur. Dit bring die Amerikaners in voortdurende konflik met ander lande, omdat ander kultuurblokgroepe soos die Chinese, Russe, Indiërs en Moslems nie wil verwesters nie. Ongeag die VSA se huidige militêre krag is die land se nasionale skuldlas besig om ’n onlosmaaklike blok aan die been te word. Die Amerikaners het bloot net nie meer die geld, mannekrag en wil om die hele wêreld te beheer nie. Die oplossing lê volgens Huntington daarin dat die VSA nie die wêreld verder moet probeer oorheers nie, maar eerder homself moet laat herleef.