‘Só het my verhouding met my pa my lewe geraak’ – pa’s vertelCoenraad Fick en sy seuntjie Reuben. Coenraad is een van die pa’s met wie Maroela Media gesels het. Foto: Verskaf Só vertel ŉ jong man, nou self ŉ pa, toe ek hom die afgelope week vra wat sy mooiste herinnering aan sy pa is. Ek het dié vraag, en nog ŉ paar ander, die afgelope week aan ŉ paar pa’s gestel. Want uit ŉ vinnige video-opname wat Maroela Media by ŉ winkelsentrum probeer doen het om mense die geleentheid te gee om op kamera vir hul pa’s dankie te sê, het ons ŉ pynlike les geleer: Daar is maar min mense wat mooi herinneringe aan hul grootwordjare en hul verhouding met hul pa het. Die pa’s met wie ek gesels het, het ŉ paar goed gemeen: Hulle het almal nog kinders in die huis, en almal neem hul rol as pa baie ernstig op. Daar is ook baie verskille tussen hulle: Hulle woon van die Kaap tot in Namibië en selfs Australië, en hul kinders se ouderdomme wissel van skaars uit die doeke tot mondigwording. Party van hulle vertel van ŉ wonderlike verhouding met hul pa’s; ander onthou net hartseer. Maar ondanks hul verskille stem dié klomp pa’s se antwoorde op die meeste vrae verstommend baie ooreen. Wat is die belangrikste ding wat jy jou kinders probeer gee of leer? Ek kry twee antwoorde by al die pa’s: persoonlike tyd, en ŉ verhouding met God. “ŉ Verhouding met God is die enigste sekerheid wat hulle ooit sal hê,” sê een pa. “Hulle moet weet God het ŉ spesifieke plan met hul lewe,” sê ŉ paar ander. “Die belangrikste ding wat ek vir my kinders wil gee, is ŉ pa wat dáár is; ŉ vertrouensverhouding met my,” sê ŉ paar. Stabiliteit, baie liefde en ŉ gesindheid van dankbaarheid is ook vir dié pa’s belangrik. Wat is die lekkerste ding wat jy nog ooit saam met een van jou kinders gedoen het? “Individuele afsprake met elkeen van my kinders,” sê byna al die pa’s – of dit nou ŉ koffie-afspraak, fietsry, stap, kamp, visvang, roei op die dam, lang ritte in die motor of vakansie hou op vreemde plekke is. Die belangrikste is dat dit alleentyd met een kind op ŉ slag moet wees. “Dis vir my so lekker om te sien hoe opgewonde hulle daaroor is om alleen saam met my tyd deur te bring wanneer ek hulle uitneem,” sê een pa. “Die heel lekkerste is vir my wanneer my kind in my arms aan die slaap raak terwyl ek vir hom ŉ storie lees,” sê iemand anders. “Vir my is dit belangrik om elke mylpaal saam met hulle te vier, hoe klein ook al,” sê ŉ ander een. “Só bou ons herinneringe.” Wat is die belangrikste ding wat jy by jou pa geleer het? Ook hier loop sterk karaktereienskappe soos ŉ goue draad deur die pa’s se antwoorde: hardwerkendheid, uithouvermoë, eerlikheid, verantwoordelikheid vir jou eie keuses, integriteit, ŉ liefde vir die natuur. “Ek probeer my kinders leer geen materiële vergoeding kan gesinstyd vervang nie,” sê een van die pa’s. “Gee altyd jou beste, en hanteer ander mense soos jy graag hanteer wil word,” sê ŉ ander. Wat is jou kosbaarste herinnering aan iets wat jy saam met jou pa gedoen het? “Visvang, veral toe my oupa ook nog geleef het. Ek kan onthou hoe my pa vir my oupa met ŉ graaf trappe teen ŉ wal af gegrawe het toe hy al te swak van die kanker was om self tot onder te klim,” onthou een pa. “Ons het saam gedraf toe ek klein was,” vertel iemand anders. “My pa was musikaal en het my met byna al my musiekeksamens self begelei. Hy was ook dikwels die een wat ons na ons buitemuurse aktwiteite toe aangery het.” “Die lekkerste was kampnaweke wanneer ons lang ente met die Land-Rover op die strand moes ry om te kom waar ons moes wees, en dan vir ŉ klompie dae tussen niks en nêrens vis te vang,” sê nog ŉ pa. “As kind het ek my pa gehelp om vleis te verwerk, wanneer hy self gejag of ŉ bok present gekry het,” sê iemand. “Ek was 11 toe my pa dood is,” onthou een pa. “Maar ek onthou een dag wat ons saam op Ellispark na ŉ rugbytoets tussen die Springbokke en die Leeus gaan kyk het. Ek was seker so sewe of agt jaar oud. Dit was iets besonders.” Indien jy nie ŉ goeie verhouding met jou pa gehad het nie, watter uitwerking het dit op jou as seun gehad? Baie van die pa’s vertel dat hulle nie ŉ goeie verhouding met hul pa’s gehad het nie, en dat hulle verward, onseker en rebels grootgeword het. “Dit het ŉ groot leemte gelos,” vertel een pa. “Ek het dit gevul met goed soos pornografie en rekenaarspeletjies – my wegkruipplekke.” “My pa was kwaai en onbetrokke,” sê ŉ ander een. “Ek het sonder ŉ vaste anker grootgeword en was altyd soekend en rebels.” “My swak verhouding met my pa het vir ŉ lang tydperk my selfvertroue skade gedoen,” sê nog ŉ pa. “Dit het my verward en alleen laat voel,” sê nog iemand. “Ek was nie seker of ek die enigste een is wat sekere goed beleef nie, en was onseker hoe om sommige situasies te hanteer. Dit het my rebels gemaak.” Watter uitwerking het jou gebrekkige verhouding met jou pa op jou as volwassene? Baie van die pa’s stoei steeds met die gevolge van ŉ swak verhouding met hul eie pa’s, maar almal kan getuig dat hulle daaruit geleer het om dinge anders te doen as die voorbeeld wat hulle gehad het. “Ek was lank onseker oor hoe om my eie kind te hanteer, omdat ek nie ŉ rolmodel gehad het nie,” sê een pa. “Ek het ŉ sagte plekkie vir kinders wat swaarkry,” sê iemand anders. “Ek is deurlopend betrokke by minder bevoorregte tieners, want ek wil ŉ inspraak maak in hul lewe en hulle lewensvaardighede leer.” “Omdat ek nie ŉ goeie voorbeeld gehad het nie, val ek te dikwels terug op maniere van doen wat indruis teen wie ek graag wíl wees,” sê ŉ ander pa. “Ek sukkel dikwels om situasies reg te hanteer.” Een pa som dit goed op: “Elke seun het nodig om by sy pa te hoor hy is goed genoeg, of, soos die Engelse sê, ‘You have what it takes’. As volwassene het ek lank na dié erkenning gesoek by my vrou, vriende en selfs kollegas, omdat ek dit nooit by my pa gekry het nie. Ek moes leer dat net God dié leemte kan vul. Bedienings soos dié van The World needs a Father en Wild at Heart het my gehelp om insig en genesing te kry.” Hoe probeer jy dinge anders doen as wat jou pa dit gedoen het? “Ek het gesien wat ŉ afwesige pa aan kinders doen,” sê een pa. “My pa was by die huis, maar ook nie daar nie, as gevolg van werk en drank. Ons sorg dat ons praktiese goed doen soos om in die aand saam aan tafel te eet en oor ons dag te gesels. Dit skep ŉ veilige ruimte waarin almal in die gesin hul harte kan deel, mekaar kan raad gee en soms vir mekaar kan lag.” “Ek probeer tyd maak om saam met elkeen van hulle dinge te doen en sommer net te gesels,” sê ŉ ander pa. “Ek gee my seuntjie vrye teuels om te speel, terwyl hy nog kan; ek gee hom ook tonne liefde en drukkies, omdat ek dit nooit gekry het nie,” vertel iemand anders. “Ek gee baie liefde, baie aandag, ons het openlike gesprekke oor alles en daar is baie pret in ons huis,” sê nog ŉ pa. Wat is die een ding wat jy graag vir jou pa sou wou sê? Ek vra dié vraag aan die pa’s wat nie ŉ goeie verhouding met hul eie pa gehad het nie. “Pa, dis ongelukkig vir jou te laat om te verander,” sê een pa. “Ek hoop jou saak met God is reg, sodat ons eendag lekker kan kuier.” “Ek wens ek kon meer tyd saam met jou hê. Ek wens jy was minder befoeterd, en ek wens jy en my ma het ŉ beter verhouding gehad,” sê ŉ ander pa. “Ek is jammer dat Pa as kind so ŉ harde lewe gehad het,” sê nog een. “Maar ek wens Pa besef watter skade Pa aan Pa se eie kinders berokken het. Pa se selfgesentreerde optrede het nog steeds ŉ impak op Ma, wat steeds elke dag daarmee moet saamleef.” “Ek weet Pa het die beste gedoen wat Pa kon,” sê iemand anders. “Pa het self sonder ŉ pa grootgeword en het nie van beter geweet nie. Ek is dankbaar vir wat ek by Pa kon leer, en ek is lief vir Pa.” “Ek wens Pa het nie gerook nie,” sê een pa. “Dan sou jy langer vir my daar kon gewees het.”