Intelligensiebronne moes oproer kon voorsien, stuit – kennerTalle winkels is Maandag geplunder terwyl die polisie moes bontstaan om die situasie in bedwang te probeer hou. (Foto: Phill Magakoe/AFP) Talle dele van die land brand en word geplunder en daar is grootskaalse burgerlike ongehoorsaamheid en wetteloosheid, soos Maandag gesien kon word in die plundering van tientalle winkels op verskeie plekke landwyd. Dr. Johan Burger, ŉ polisiekenner verbonde aan die Instituut vir Sekerheidstudies, sê aan die een kant is sommige voorvalle oënskynlik georkestreer deur sogenaamde pro-Zuma-groeperings – wat eis dat oudpres. Jacob Zuma uit die tronk vrygelaat word – en wat hoop dat dit druk gaan uitoefen op die Konstitusionele Hof om sy uitspraak oor Zuma se vonnis, of sy tronkstraf, te verander. Hy sê hulle hoop waarskynlik ook dat dit druk op die regering sal uitoefen, indien die Konstitusionele Hof nié sy besluit herroep nie, om die oudpresident kwyt te skeld. “Dit is eintlik intimidasie en in die proses is daar baie mense wat die situasie uitbuit om hulself te verryk deur plundery,” sê Burger. “Dit word vererger deur die newe-effekte wat begin uitslaan in terme van die plundery.” Burger sê die omvang van die geweld en skade is nie voorsien nie, maar dat dit móés wees. “Dit is waar die intelligensiegemeenskap ons in die steek gelaat het. Hulle rol is om vooraf intelligensie te bekom wat enige bedreigings teen byvoorbeeld staatsinstelling betyds kan optel en identifiseer, sodat daar voorkomende optrede kan wees. “Dit lyk hier of die staat se intelligensie-instellings ons weer eens in die steek gelaat het. Dit lyk nie of hulle enige inligting gehad het dat die gebeure so wyd en so vinnig sou uitkring nie,” sê Burger. “Dit het die polisie en die weermag, maar veral die polisie, totaal onverhoeds betrap. Hulle kon nie behoorlik beplan of ontplooi nie. As hulle geweet het wie en waar om te ontplooi, kon hulle hul magte betyds gesentreer het, of diegene agter die beplanning betyds in hegtenis geneem het. “Ek pak die skuld vierkant op die intelligensiedienste.” Burger sê dit is moeilik om vir mense wat uiters bekommerd oor die situasie in die land is, te sê om nié bekommerd te wees nie. “As jy die geweld sien, alles wat brand en gesteel word en die absolute anargie wat op baie plekke heers, dan moet ŉ mens bekommerd wees. “ŉ Mens dink ook aan die langtermyngevolge vir die ekonomie en vir beleggings.” Burger sê egter ook die plekke wat nou geteiken word, is plekke wat maklik is om te besteel en te plunder en dat die meeste mense betreklik veilig sal wees indien hulle dié plekke vermy. Hy sê die polisie kan boonop nie net sommer losbrand op betogende skares of plunderaars nie. “Hulle moet nie-gewelddadige metodes gebruik, soos traanrook, rubberkoeëls en waterkanonne.” Burger sê daar is wel ander maniere hoe die polisie skuldiges later kan vastrek, onder meer deur deursoekings of beslagleggings. “Die hele idee is egter om die geweld nou stop te sit.”