Die eerste slawe het onder toesig van die Vryburgers gewerk en mettertyd het die blanke heersersklas aan die Kaap hul eie slawe besit. Daar was baie boere wat met behulp van slawe-arbeid 'n bestaan uit boerdery gemaak het. Volgens Ashcroft speel ruimte en plek 'n belangrike rol by sowel slawe as hulle eienaars se identiteitsvorming en ontwikkeling. Slawe soos Philida was gebonde aan die plaas, die plek waar hulle gewerk en gewoon het. Gegewe die unieke geskiedenis en die uiteenlopende betekenisse wat daaraan gekoppel word, verteenwoordig die konsep 'n plaas in Suid-Afrika 'n geografiese, sosiale en kulturele konstruksie: as sodanig is dit 'n geskikte plek waarbinne die interaksie tussen individu en konteks as proses van identiteitsvorming ontgin kan word.
Tradisioneel het die plaas in Suid-Afrika as 'n mikro-samelewing bestaan wat in 'n groot mate selfvoorsienend was in terme van die opbrengs wat gelewer is en dit het beide as ekologiese en sosiale eenheid gefunksioneer. Volgens Ampie Coetzee, (133) was die plaas in die Suid-Afrikaanse konteks onlosmaaklik gekoppel aan die diskoers oor grond en eienaarheerskappy. Outoriteit was in wit hegemonie gewortel. Grondbesit is steeds 'n kwessie wat onder verdenking is weens hiërargie en mag wat sedert die koloniale verlede daarmee geassosieer word.
Die geskiedenis kom alreeds in die vorige paragrawe ter sprake. Die harde werklikheid van Suid-Afrika se koloniale verlede word deur Philida, wat in 'n groot mate op historiese inligting gebaseer is, in herinnering geroep. Die sosiale omstandighede van slawe word aan die lig gebring en daar word verwys na gegewens oor die lewe van slawe en die probleme en uitdagings waarmee hulle te kampe het.
In aansluiting by die romanteks dien die omslag, as parateks, as rigtingwyser en as visuele interteks wat alreeds assosiasies bewerkstellig en betekenis genereer. Die voorstelling van Philida deur Anton Brink op die omslag van die Afrikaanse weergawe van die roman is-volgens die "Erkennings"-geïnspireer deur Sleeping Madonna and Child, 'n waterverftekening van Lady Anne Barnard, die invloedryke vrou wat prominent met koloniale bestuur geassosieer word; verder is Madonna en kind 'n eeue-oue tema in die Westerse skilderkuns. Op die oorspronklike Barnard-tekening is daar 'n hondjie, en nie 'n kat nie, by die vroulike figuur. Die voorstelling van Philida op die omslag is deerniswekkend en getuig van teerheid, gelatenheid en oorgawe. Sy is alleen met haar kind, behalwe vir die kat se teenwoordigheid, die diertjie waarvan Philida later oortuig raak dat sy "anderkant" (25) kan sien. Die madonna-en-kindtoneel is gepas om Philida se band met haar kind (kinders) uit te beeld. Tradisioneel is die madonna alleen by haar kind wat sy versorg. In so 'n toneel is die vader afwesig, soos Francois Brink, die vader van Philida se kinders, ook deurgaans vir sy kinders afwesig is en by wie daar nie aanduiding van emosionele verbintenis met hulle is nie. Philida is geplaas teen die agtergrond van dowwe geskrewe inligting-waarskynlik die transkripsie van haar besware wat ter sprake kom by die aanklag wat sy in November 1832 teen Francois lê. In hierdie verband is dit ironies dat die "duusvolk' se danigheid oor skryf (12) nie noodwendig verseker dat die volle waarheid opgeteken word nie. Benewens die aanklag, is ander beskikbare historiese inligting omtrent Philida haar persoonlike gegewens wat in die slawerolle opgeteken is. Aangesien Philida aan-vanklik oënskynlik die beste van haar omstandighede probeer maak, lei dit daartoe dat sy in 'n mate vereenselwig kan word met die klaarblyklik berustende figuur soos op die omslag uitgebeeld. Volgens die romanteks is sy egter nie 'n passiewe slagoffer nie. Haar ervaring lei daartoe dat sy sekere sosiale stereotipes, outoriteitsfigure en -instansies soos die regstelsel uitdaag en hul duplisiteit en ambivalensie aan die kaak wil stel. Met haar klag by die slawebeskermer registreer sy haar protes teen die situasie waarin sy haar bevind. Die omslag, as drempel van interpretasie, met die representasie van Philida, eerstens as madonna en tweedens met die kat by haar, "wat die vermoë het om te sien wat mense nie kan sien nie", dra daartoe by dat die romanteks wat volg iets van die verhewe aard van die religie of mite verwerf en dat Philida 'n soort mitologiese figuur word.
Die amptelike koloniale heerskappy in Suid-Afrika en die historiese verlede van slawerny aan die Kaap is die milieu vir die broos en kwesbare liefdesverhouding wat in die eerste deel van die roman, "Klagte", uitgebeeld word. Daar word prominent gefokus op die intimiteit wat op 'n natuurlike wyse tussen die hoofkarakters Philida en Francois ontstaan. Maar die koloniale ideologie in die tyd wanneer die gebeure van die verhaal afspeel, gee daartoe aanleiding dat 'n verwronge verhouding tussen dié twee karakters ontwikkel. Gerwel verwys na die "[i]ntieme wreedheid of wrede intimiteit" in die verhaal. Volgens die romangegewe regeer Francois se pa, Cornelis, die plaas en sy gesin op patriargale wyse. Binne die patriargale en koloniale konteks is Francois nie die geleentheid gegun vir 'n egtelike verbintenis met Philida, die slavin wat hy lief het nie, en hy het nie die moed om sy belofte om haar vry te koop gestand te doen nie. Philida en Francois se verhouding is 'n algemene patroon van die verhaal van slawerny aan die Kaap. Die saamleef met slawe is onlosmaaklik deel van die Afrikaner se geskiedenis.
Die kontinuïteit van die roman hou verband met Philida se psigologiese ervaring en ontwikkeling. Philida se gevoelens aangaande die plaas is ambivalent. Dit is vir haar nie veel van 'n lewe wat sy op Zandvliet het nie, met dag en nag werk en slae kry en doen wat ander sê, maar sy vind tog in 'n mate berusting en sy word betower deur die natuur-die berge en die voëls met hulle besondere skreeue en roepe. "Amman van hulle wat sê Zandvliet, Zandvliet [...] dat jy gou leer agterkom waar jy hoort" en laat besef: "dis mos nou jou plek dié [...]" (24); Zandvliet is sand; klip; diep grond vol "gras en hartseer en kwaad wees en bly wees en koring en rog en wingerd" (24); Zandvliet is ook "die bosbokkies, dis die slange se sleepsel en die meerkaaie, dis die ystervark en erdvark, dis die jakkals in die donker, dis die son deur die vlakhaas se ore, dis die koggelhoes van die luiperd op sy sagte voete" (27).
Hoewel Philida aanvanklik betower is deur Zandvliet waar sy in eksistensiële sin die lewensdrif ervaar om die beste van haar omstandighede te probeer maak, is sy egter gekant teen die patriargale manier waarop sy deur haar base behandel word. Sy is gedetermineerd om met oortuiging "inteendeel" of "nee" te sê vir onderdrukking en magsmisbruik. Sy wil 'n vry mens wees. Maar dit is met ambivalente gevoelens dat sy die tog na Stellenbosch onderneem om haar klag in te dien. In die roman speel die kwessies rondom identiteit 'n belangrike rol en op pad na die Drosdy peins Philida opnuut oor haarself en oor die mens wat leer "om saam te leef met sy gedagtes, met sy wil en sy wense en sy lus en sy swaarkry, dalk saam met die krag wat in hom is, sy bietjie krag, hoe swak ook al, oor die wêreld en wat daarin gebeur" (37). Philida is gewoond aan loop. Met elke tree verder van Zandvliet af, is dit vir haar soos 'n steekpyn in haar bors (38).
Ek is 'n slaaf. Hy is nie [...] Om slaaf te wees [...] is om altyd te moet terugkom na die plek wat vir my uitgewys is. Nie oor ek hier wil wees nie, maar oor ek hier móét wees [...] Al wat daar in my oor is, is so 'n dowwerige hartseer, soos 'n pyn wat besig is om oor te gaan [...] Behalwe dat ek vandag [...] vir die eerste keer goed weet: selfs dié plek wat my huis is, is nie meer myne soos ek gedink het nie. Ek hoort nie hier nie. Ek hoort nêrens meer nie. (70-73)
Aangesien plek 'n bepalende rol by 'n persoon se identiteitsontwikkeling speel, is Philida se ontnugtering en verwarring skrynend. Hoewel sy aanvanklik betower is deur die natuur, ervaar sy die plaas toenemend as 'n plek waar sy geen geborgenheid meer vind nie. Wanneer Cornelis óók vir Philida in die bamboesbos probeer verkrag, lê sy egter haar durf en oortuiging aan die dag om dit te verhoed deur vir hom "nee" te sê (103) en sodoende vir haar 'n mate van vryheid toe te eien.
Cornelis raak onseker en vrees dat sy magsposisie in die toekoms moontlik in die gedrang mag kom: "[a]l wat sal oorbly is hierdie land self" (99). Miskien moes die Brinks en ander blankes nie hier gewees het nie (100). Sy onsekerheid is die gevolg van gerugte oor die vrystelling van slawe, maar dit gaan waarskynlik gepaard met sy onbewuste en sy gevoelens van verleentheid en skuld. Op metahistoriese vlak bestaan daar deesdae by blankes opnuut onsekerheid oor die toekoms.
As ons so lyk soos ons lyk, wat gaan vorentoe in dié land van ons word? Die moeilikheid kom nie by die pa's en ma's nie. Die moeilikheid kom by die kjenners, by dies wat nie wil weet hulle is wat hulle is nie. Elkeen bly eintlik sy hele lewe lank op soek na sy skaduwee wat iewers in die stof losgetrap is en bly lê het. Daar's genoeg verdwaalde skaduwees om ons (127).
Die land en die geskiedenis eis sy tol. Cornelis raak mettertyd bankrot (204). Sy gedagtes word geprojekteer na die toekoms. Dis asof hy elke dingetjie dubbel sien: nie net sy eie huis wat opgeruim word nie, maar op 'n soort apokaliptiese manier 'n hele land en al die mense daarin. Die slawe kyk en dis asof hulle hoor wat hy dink: Ons beurt kom Duusmanne. Alles wat van julle is, gaan nog weggekarwei word. Niemand sal eers weet julle was hier gewees nie. (205-6)
Sentrale elemente in Brink se roman is menslikheid, liefde, mite en geskiedenis. Die verhouding tussen Francois en Philida is gekompliseerd. Hoewel Francois vir Philida op 'n kritieke stadium verraai wanneer sy verwag dat hy die liefde wat tussen hulle bestaan amptelik moet erken, is hy sedert sy kinderjare tot haar aangetrokke. Hy laat haar toe om Kleinkat te behou: die kat word hulle geheim (29) en benewens hulle kinders word sy in 'n mate verteenwoordigend van die band tussen hulle. Hulle liefdesverhouding is vervleg in 'n samelewing wat bepaal word deur die ongelykhede van kolonialisme en slawerny.
Die verhaal se eerste deel, "Klagte" het duidelik 'n gevoelvolle en romantiese inslag. Francois se ontkenning van hulle verhouding voor die slawebeskermer bring egter die keerpunt wat Philida se vertroue in hom skend. Verder is daar 'n donker skadu wat oor die gebeure hang weens die herhaaldelike verwysing na KleinFrans wat by Philida spook (40, 101, 103, 285, 286,305, 310). Aan die einde verduidelik sy dat sy haar en Francois se eersteling, die pasgebore KleinFrans in haar twee hande moes "stilmaak" (305). Sy doen dit om te keer dat Frans dit doen. "Ek doen dit liewer self, dan vat ek hom uit hulle hande uit. Sodat hy nie hoef slaaf te word soos wat sy ma slaaf was nie" (285). Deur KleinFrans om die lewe te bring, dien Philida haar vryheid 'n knou toe, want voortaan dra sy die herinnering aan hierdie desperate insident voortdurend met haar saam. Soos Gerwel dit stel is dit 'n duurgekoopte begin van Philida se pad na vryheid van binne.
In die tweede deel van die verhaal "Vandisie" word Philida deur Cornelis aan Bernabé de la Bat verkoop om van haar ontslae te raak. Cornelis sien 'n uitkoms in 'n huwelik tussen Francois en Maria Berrangé uit 'n ryk Kaapse familie as 'n oplossing om Zandvliet van ondergang te red, en hy oorreed Francois om haar te besoek.
Die problematiek van die samelewing en die ambivalensie in die koloniale opset en diskoers waarna Homi Bhabha verwys, word tydens Francois se besoek geïllustreer wanneer hy na die bamboesbos verwys, waarop Maria beskuldigend beweer dat sy bewus is van sy vroeëre verhouding met Philida en Francois homself vervolgens verweer met die woorde: "Dit is tog die Caab dié Maria [...] Jy maak of dit iets uitsonderliks is!" (254). Francois kan haar op sy beurt beskuldig dat hy gesien het hoe sy na die slafie kyk (255). Maria beklemtoon dat sy by 'n toekomstige huweliksmaat geen omgang met slawevroue sal duld nie en nie soos haar my ma 'n ander vrou se kinders wil grootmaak nie (256).
Aan die einde van sy besoek is daar vir Francois, sonder dat hy dit kan verklaar, in Maria se oë en afskeidsgebaar 'n groot hartseer. Wanneer hy sy terugtog aanpak, is dit nie Maria Berrangé wat in sy kop bly draai nie.
Philida, Labyn en Floris bring verskillende gelowe ter sprake. Deur Labyn se bekendstelling van Philida aan die Islam (183), word 'n alternatief vir die Christengeloof gebied. Verder leer Labyn haar om te skryf: Frans Brink. Sy is van mening: "soos die laaste blaai in 'n Bybel, kan jy sê, het sy nou 'n soort houvas op Frans" (188-9). Daarmee bekragtig sy die omega van hulle verhouding en maak sy die Bybel toe. Sy word deur Labyn se stories blootgestel aan die inhoud van die "Korhaan", 'n boek wat nie vir wit mense en base "praat" (233) nie, maar vir mense soos sy en Labyn. Die wegloperslaaf, Floris, wat vroeër aan De la Bat behoort het, keer terug met 'n verkleurmannetjie op sy skouer. Volgens die Afrika-mitologie is die verkleurmannetjie die simbool van sterflikheid en van die fisiese bestaan; dit is ook simbool van transformasie en vryheid (Visagie). Floris vertel stories oor die Gariep. "Daarvandaan lê die land oop, en alles is vry" (287). Philida vra van De la Bat 'n vrybrief om Gariep toe te loop, maar stel hom in kennis dat as hulle nie sy toestemming kry nie, hulle dan in elk geval gaan. Sy gee haar woord dat sy sal terugkom, waarop hy van haar wil weet:
Op 1 Desember 1834 word die slawe vrygestel maar hulle moet vir vier jaar by hulle base ingeboek bly (271). Philida besluit om 'n staptog na die Gariep, wat die simbool van vryheid word, aan te pak. Hulle "dra nou skoene" (286) en hulle morele toestand is positief. Wanneer Philida en Labyn in die verbygaan op pad na die Gariep by die opstal op Houd-den-Bek aandoen om vir Cecilia van der Merwe die tyding te bring dat Ontong dood is (295-6), word die verlede se gebeure met betrekking tot slawerny word as't ware afgesluit terwyl vryheid duidelik in die vooruitsig lê. Philida en Labyn ontmoet die hoofkarakter van Bidsprinkaan (2005), Kupido Kakkerlak, met wie hulle 'n ent op sy waentjie saamry. Soos Kupido (299), kom Philida uiteindelik tot die oortuiging dat vryheid binne haarself is en dat sy dit nie op 'n bepaalde plek hoef te gaan soek nie. Deur hierdie nuwe insig word gesuggereer dat Philida bemagtig is om van haar vroeëre vervreemding of verplasing ten opsigte van plek te herstel. Sy stel voor dat sy en Labyn kan terugkeer Worcester toe, "[w]ant nou sal ons vir die eerste keer die plek behoorlik ken. Ons plek" (308). Die aanduiding is dat sy gereed is vir die toekoms en vir die uitdaging om haar identiteit te ontwikkel en uit te leef.