Nuuskommentaar: Vertrouensbreuk oor Afrikaans byt seersteDie Afrikaanse Taalmonument. Argieffoto. Die onlangse besluite van voormalige Afrikaanse universiteite om Engels-oorheersend te word adem die gees van grondwetlike opofferbaarheid. Eerder as om op die Grondwet te beroep, word grondwetlike regte, en met implikasie meer regte as net die taal, ondergeploeg omdat dit andersins sal beteken dat anargiste geweld sal pleeg. “Taalbulle” wat probeer walgooi, word afgekraak, en so word ’n fondament geskep van waar Fanon se nalatenskap ’n greep op die Suid-Afrikaanse samelewing kan kry – sonder grondwetlike teenspoed. Om die k-woord te gebruik, laat jou dadelik in baie groot bollie beland. Om ander kwetsende terme te gebruik soos pres. Jacob Zuma wat, nogal in ’n toespraak oor die euwels van rassisme na “white supremacists” verwys, is skynbaar heel in die haak. Nou het die woord “taalbulle” (vir Afrikaans) by baie ’n sterk negatiewe konnotasie gekry. In die oë (of ore) van diegene wat die term as vernederend bedoel, beteken dit iemand wat “iewers in die verlede vasgesteek het”, ŉ gebrek aan insig het oor wat werklik aan die gang is, ook nie “with it” is nie maar agterlik, en voeg maar by. Die geringste optrede wat nie met vreedsame kapitulasie gesinchroniseer is nie, soos AfriForum Jeug se voete-neersittery by Tuks, word as ploerterig, provokatief en vele meer beskou. Trouens, uit (gelukkig taamlik geïsoleerde) akademiese kringe is selfs omvattend geskryf om een van die voorste “taalbulle”, Breyten Breytenbach, as ’n agterlike, uitgediende artefak uit te beeld. Tog het dié “taalbulle” die Grondwet aan hulle kant, asook die internasionale reg, pakke uiters moderne studies oor moedertaalonderrig, asook die mees moderne neigings op die internasionale front. Maroela Media het ook al ’n paar keer gewys hoe die taal Fries in Nederland uit amperse vergetelheid die kop kon optel, gepaardgaande met al meer amptelike erkenning. Maar dit lyk op die oog af nie of sulke nuus plek in die meer politiek korrekte Afrikaanse media kan kry nie, en so word die “taalbulle” se feitegrondslag waarmee hulle die “slimmighede” van die pro-Engelse groep kan koudsit, geërodeer. Daar word uit Stellenbosch uit filosofiese kringe aangevoer dat die feit dat ’n reg in die Grondwet staan, nie noodwendig beteken dit moet opgeneem word nie. Blote taalregte beteken egter bitter min. Die Suid-Afrikaanse Grondwet maak dit duidelik dat daar sekere gemeenskapsregte met die taal gepaard behoort te gaan, soos onder meer blyk uit die naam van een van die artikel 9 grondwetlike liggame, die Kommissie vir die Beskerming en die Bevordering van die Regte van Kulturele, Godsdienstige en Taalgemeenskappe. Dit strek hierdie kommissie nie tot eer dat dit sedert sy ontstaan stiller is as ’n muis met slippers aan nie, en byvoorbeeld nie nou baie verbaal is met die universiteitsaanslag teen Afrikaans nie. Maar seker een van die grootste seermake is die vertrouensbreuke wat ontstaan het. Die argiewe is gepak met rekords van veral sekere rektore dat die toekoms van Afrikaans op hul kampusse veilig is solank hulle in die stoel is. Beeld neem vandag in sy hoofartikel besonder sterk standpunt in en vra onder meer dat private fondse soos uit boedels en skenkings aan voormalige Afrikaanse universiteite herkanaliseer word. “Private geld moet voortaan eerder voorwaardelik en vir spesifieke beurse of projekte beskikbaar gestel word en onafhanklike trusts kan só ’n voertuig vir bydraers skep. Heelwat van die geld gaan ook nodig wees vir private inisiatiewe soos Solidariteit se Akademia of ander private inisiatiewe wat kan ontstaan.” Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging het juis ten opsigte van Akademia gesê die jongste verwikkelinge noodsaak dat die tienjaarplan met hierdie instelling, nou in twee jaar afgehandel sal moet word. Al hierdie verwikkelinge geskied teen die agtergrond van AfriForum, Solidariteit en vriende se hofsaak teen Kovsies oor sy nuwe taalbeleid. Uitspraak is voorbehou, en dit sou gewoon sin maak dat die ander universiteite met hul skynbaar georkestreerde besluite vir die uitspraak sou wag. So ’n mosie in die US se raad is egter afgestem. Dit is egter ook so dat dit duidelik is dat die Kovsiesaak in die konstitusionele hof gaan draai. Die hooggeregshofsaak is reeds beïnvloed deurdat die voorsitter van die Kovsieraad ’n Vrystaatse regter is, en drie regters moes van buite gekry word om die saak te hanteer. Die regter is intussen tot die appèlhof bevorder, en dit sou dus sin maak dat die konstitusionele hof spesiale toestemming gee dat hierdie hof die saak regstreeks op finale appèl aanhoor. Veel meer as net die taalkwessie het in die saak onder die vergrootglas laat beland toe Kovsies se advokaat aangevoer het die besluit moes geneem word om (verdere) geweld te voorkom. Dit wek die indruk dat die gevaar van anargie swaarder weeg as die Grondwet, en dat Fanon se leerstellinge hierdie ronde by Kovsies se ringkoppe gewen het. Watter ander grondwetlike regte gaan uiteindelik alles opofferbaar wees omdat anargiste met geweld dreig? Intussen maak die vertrouensbreuke van die verlede dat die versekerings wat die universiteite nou oor (afgeskaalde) Afrikaans gee, met enkele uitsonderings na, so erg gewantrou word dat dit eintlik geïgnoreer word. Die universiteite sal spesiale pogings moet aanwend om nie net die “taalbulle” nie, maar die breë Afrikaanse gemeenskap se vertroue te herwin. Tot dan geld Beeld se klinkklare oproep dat geld praat. En Akademia met wat reeds vermag is, en nog beplan word, is ’n gawe, nee, eintlik noodsaaklike plek, om daardie fondse heen te kanaliseer. Internasionale voorbeelde wys dat dit gevaarlik is om ’n taal se toekoms bloot oor te laat in die praat daarvan, die handhawing van ’n literatuur wat boeke en koerante insluit, asook kuns soos musiek. Sonder ’n amptelike status en hoër funksies is taamlike groot tale by wyse van spreke al singende daarmee heen. Terwyl dit sin maak om die Grondwet te handhaaf omdat ook ander regte ter sprake is, kan dit ook nie anders as dat Afrikaanssprekendes moet besef dat ’n kapasiteit self op alle vlakke gebou word, ook universiteitsvlak, waar Afrikaans sy regmatige plek kan inneem nie.