Afrikaners, Afrikaanses, en die idee van nasiebou - N. P. van Wyk Louw-sentrum
Afrikaners, Afrikaanses, en die idee van nasiebou
Johannes Degenaar het reeds in 1995 gewaarsku teen die oppervlakkige kunsmatigheid van die ANC se totalitêre nasiebouprojek. Ongelukkig het sy tydige waarskuwing op dowe ore geval. Teen die draai van die eeu het baie Afrikaners hul kulturele selfvertroue verloor om as Afrikaners op te staan en standpunt te stel. Uit vrees vir etikettering, beskuldigings oor apartheid en etnosentriese verwyte het sommige Afrikaners berouvol, gewillig, gedienstig en gedwee na allerhande maniere gesoek om polities korrek voor die regering se totalitêre nasiebouprojek te buig. Wimpie de Klerk het teen die laat negentigs Afrikaners beskryf as kroes, kras en kordaat, en gepleit dat Afrikaneridentiteit in die gees van nasiebou verruil moet word vir die term Afrikaanses. Volgens De Klerk is Afrikaners: "Letterlik inmekaar gekrul, siek, olik. Afrikaners is aan die rondmaal soos 'n klomp vasgekeerde skape … Dan is daar die hink-en-pink Afrikaners wat etikette om hulself hang: die ontnugterdes; die rigtingloses; die sinici; die magteloses; die bedruktes; die beswaardes; die afwagtendes wat wag op 'n kaptein wat weer hekke sal oopmaak … Ander klein volkies is in hulle kroesheid uiteindelik uitgewis."
Die vreemde verskynsel is egter dat, terwyl Afrikaanses toenemend ontnugter word, enorme interne spanning in hulle strukture beleef, as gevolg van vervreemding met hulle nismark vinniger lesers en lede verloor as wat China se aandelebeurs geval het, beleef Afrikanerorganisasies vandag 'n nuwe groei en dinamika. Wat is die rede?
Die verlies aan politieke mag met die ontbinding van die Nasionale Party het Afrikaners gedwing om nuwe toekomsstrategieë te bedink. Onder leiding van die FAK het twintig Afrikaner-kultuurorganisasies teen 2000 met mekaar begin beraadslaag oor maniere om anderkant die kulturele verstarring en diep verdelingslyne van die vorige eeu te tree. Afrikaners wou nie hulself isoleer nie, maar anderkant apartheid na nuwe balans tussen kerk, volk en staat soek. Tom Dreyer, destydse Hoofleier van Die Voortrekkers het, as voorsitter van een van die gespreksgeleenthede, verduidelik: "Ons moet almal dieselfde ideaal hê, naamlik dat Suider-Afrika 'n veilige en voorspoedige woonplek vir almal sal wees. Kulturele vryheid is veel belangriker as wat die meeste mense besef. Ongelukkig voel jy eers die gemis as jy dit verloor het. Kulturele vryheid beteken dat Afrikaners hulle taal en kultuur ongehinderd kan uitleef en dieselfde vryheid ook aan die ander burgers van die land gun, want hulle bou aan die ideaal van 'n land waar elke kultuurgroep se kinders en kleinkinders in voorspoed, veiligheid en kulturele vryheid kan woon."