klein dorpie Archives - Elbé the Writer
Tag: klein dorpie
Boy en Perdekar en die appel
As kinders van 'n klein Karoo-dorpie is ons baie bevoorreg is baie opsigte, maar dis steeds belangrik om te onthou dat daar baie swaarkry is in sulke afgeleë areas. Die ongelooflike landskappe van die Karoo is 'n beeldskone plek om groot te word, maar vir baie mense in dié gemeenskap gaan dinge maar broekskeur.
Die dorpie en plase is ver verwyder van enigiets af en winkels, dokters, tandartse en selfs net Binnelandse Sake se kantoor is 'n hele daguitstappie "dorp" toe. Dan moet daar nog 'n taxi geboek word vir die dag ook.
Op ons plaas het ons werkers wat al so lank as wat ek kan onthou daar woon. Een van hulle se naam is Boy. Sy regte naam is Hendrik, maar niemand ken hom só nie. Boy het nogal 'n interessante storie, meestal omdat hy en sy broer dieselfde naam het. Destyds kon sy ma nie onthou wie is wanneer gebore nie, so hulle het toe sommer altwee dieselfde naam én geboortedatum gekry.
Natuurlik het Binnelandse Sake dít glad nie verstaan nie en so is die twee se identiteitsnommers 'n bietjie van 'n deurmekaarspul en hulle soms sommer as dieselfde persoon gesien.
So het dit gebeur dat Boy, ná sy vrou se afsterwe, besluit het om weer te trou. Om een of ander rede het Binnelandse Sake egter die kat aan die gat beetgekry en volgens hulle was Boy klaar getroud met sy broer se vrou, Elsie. Alhoewel Boy en sy nuwe vrou wel "kerk getroud" was, kon die huwelik nooit geregistreer word by Binnelandse Sake nie.
Dit het egter nie vir Boy veel gepla nie, want sy nuwe vrou was 'n moeilike antie en sy het kort daarna besluit sy verkies die dorpslewe bó die van die plaas en sy is vort. Intussen is daar met veel moeite aansoek gedoen vir nuwe 'n identiteitsdokument en aangesien die huwelik nooit geregistreer kon word nie, is Boy nou weer 'n vry man!
'n Ander kwessie wat natuurlik opduik as jy só afgesonder is, is gesondheidskwessies. Die kliniek is 9 km ver en die naaste tandarts 'n hele 60 km van die plaas af. Sodoende is meeste van ons werknemers teen hul middeljare reeds tandloos.
Boy het darem nog 'n oogtand of twee gehad, maar een van ons ander werkers, Willem of Perdekar soos hy by die ander bekend was, was heel tandloos. Dis natuurlik een ding om sop te wil eet, maar dis 'n helemale ander storie as jy 'n appel wil kou.
Dus, elke keer as Perdekar 'n appel wou eet, het hy dit eers vir Boy met sy een oogtand aangegee en mooi gevra: "Start hom net gou daar vir my?"
'n Elegie vir 'n ouma
Vir my mammie, wat dié Moedersdag sonder haar eie mammie moes spandeer.
My Oupa Hannes en Ouma Bettie het gewoon in die Transvaal, baie baie ver verwyder van die Karoo waar ons grootgeword het. Ek onthou hoe my ma-hulle ons douvoordag stuk-stuk agter in die kombi gelaai het as ons sou gaan kuier.
Dan het ons kassette van Boney M en Abba geluister.
Ek onthou stop vir toebroodjies langs die pad en dan uiteindelik die hek en die netjiese tuin as ons by Ouma-hulle se huis in Welverdiend stop.
Welverdiend, vir die wat nie weet nie, is 'n klein spoorwegdorpie na aan Carletonville net duskant Potchefstroom. Daar was baie min om te sien en doen, maar ons het altyd iets gekry om onsself mee besig te hou. Sondae het ons na die kerk, net drie huise af in die straat, gestap vir die oggenddiens.
Dis ook hiér waar ons hulle 50ste trou-herdenking gevier het. Die hele uitgebreide familie bymekaar.
Ouma Bettie het dié week besluit dis nou hoog tyd dat sy weer by Oupa Hannes aansluit. En al wat nou oorbly is ons herinneringe soos pêrels aan 'n koord.
Ek onthou die reuk van die vrugtebome en die komposhoop in die hoek. Ek onthou hoe ons só vuil was van die rooigrond dat dit my ma ure gevat het om ons al vier se klere uit te was.
Ek onthou rummikub om die etenstafel en Sunrise-toffies as ons soet was.
Ek onthou die massiewe ou draadloos wat altyd op RSG ingestel was.
Ek onthou hoe die pienk leerbanke aan jou vasgeklou het op 'n warm dag.
Ek onthou hoe Oupa Hannes gesit het en 'n hele sak okkerneute uitgedop het, stadig en op sy eie tyd, buite op die ou bankie op die stoep.
Ek onthou hoe ek altyd honger aangesit het by die tafel en dan het my ouma altyd 'n servet nader geskuif het, nog vóór ek kon mors.
Ek onthou anysbeskuit en gemmerkoekies – so hard dat jy in tee moes doop anders het jy 'n tand gebreek!
Ek onthou blokkiesraaisels invul om die kombuistafel.
En ek onthou in my universiteitsdae hoe Ouma altyd as ek kom kuier het 'n geldjie in my hand gedruk het en gesê het: "Vir groente! Sodat jy gesond kan eet as jy nie by ons kuier nie!"
En ek onthou die dag toe my neef Divan oorlede is. My ouma het gesit en my hand vasgehou. Op 'n stadium het die trane begin oorloop. "My blaas is té vol!" het sy gesê toe sy haar trane met 'n snesie wegvee. "Dis seker maar deel van oudword. Dit loop sommer oor!"
Rus in vrede, Ouma Bettie. Die reuk van anys en gemmer, rooigrond en Rummikub sal ons altyd na jou laat verlang!
Ons was onlangs op 'n familie-wegbreek vir my ma se 60ste verjaarsdag en het besluit op Brenton-on-Sea. (Nou ek weet nie of julle al daar was nie, maar dis 'n ongelooflike klein dorpie net buite Knysna).
Dis ook bekend vir die feit dat dit die tuiste is van die Brenton Blue-skoenlapper en as jy gelukkig is, kan jy moontlik een van hulle in die natuur raakloop.
Hierdie storie gaan eintlik nie oor die dorp nie.
Een van die redes hoekom ons op die dorpie besluit is, is omdat ons jare gelede gereeld daar gaan kuier het. My pa se tante, Tannie Beth, het 'n vakansiehuis daar gehad. Dié huis is egter intussen verkoop en daar is nou 'n goue labrador wat waghou op die groot ou stoep.
Tannie Beth was een van daardie ongelooflike mense wat mens net een keer in jou lewe ontmoet. Sy was so vol lewe en idees en dinge en ek het so baie herinneringe van haar. Sy was vir my meer 'n ouma as 'n groot-tante. As sy op die plaas kom kuier het , moes ons almal skatte bymekaarmaak. Ons het soms kilometers en kilometers ver gaan stap, veral in die dae toe Oom Danie, haar eggenote, nog kon byhou. Ek onthou die klipstapeltjies wat ons langs die pad gebou het om te wys waar ons omgedraai het. Dié stapeltjies het lankal omgeval.
Sy was ook baie vindingryk en het ALLES herwin om weer te gebruik. Stukkende emmers en asbakkies is reggemaak en bottels is gebêre vir gemmerbier en geskenkpapier is herwin om weer die volgende jaar gebruik te word!
Die reuk van gemmerbier laat my altyd terugverlang na die huis in Brenton. Ons het een vakansie daar gekuier toe haar bier so bietjie erg gegis het. Een van die bottels het ontplof en alles was vol rosyntjies en soet stroop! Dis 'n reuk wat my altyd terugvoer aan daardie tyd.
Ek dink die laaste ruk verskriklik baie aan Tannie Beth en dié huis. Toe ons nou die dag daar gekuier het, hierdie keer in 'n ander plek, het ek geloop tot by haar huis en weer die honderde trappe afgeklim na die klein strandjie onder. Alles lyk nog presies dieselfde, maar dis leeg sonder my groot-tante. Ek het gewonder of die swaardvis, wat ons só bang gemaak het as kinders, nog in die gang hang.
Toe ek onlangs moes trek, het ek deur ou boeke gegaan en op 'n brief afgekom wat sy vir my geskryf het. Sy en Oom Danie was kort voor dit in 'n motorongeluk en sy het haar middelste vingers verloor. Sy moes leer om met haar linkerhand te skryf en sy het in dié brief 'n tekening gemaak van haar krap-handjie.
Miskien het ek te lank gevat om hierdie storie te skryf.
Ek was besig met my matriekeksamen toe Tannie Beth die stryd teen kanker verloor het. Ek het eers later uitgevind en nooit regtig te veel daaraan gedink nie. Oom Danie het haar ten einde laaste, verlede jaar gevolg.
Daar het egter vir ons 'n paar niggies en neefs agtergebly, sommige van hulle wel vir jare lank al oorsee. So het Andrew en sy nuwe vrou, Marie- Claude, vroeër die jaar weer in SA kom kuier vir hul wittebrood. Ver uit Kanada waar hulle deesdae woon. (Lee gerus hulle blog hier!)
Elkeen van Tannie Beth en oom Danie se dogters, die kleinneefs en -niggies het 'n stukkie van hul ouma en oupa in hulle. Soos die verweerde naaldwerkmandjie (met "E van Heerden" op 'n plaatjie gegraveer) wat sy met trots aan my oorhandig het as kind, is elkeen van hulle 'n herinnering aan twee van my gunstelingmense.
Nou moet een van ons net leer hoe om ordentlike gemmerbier te maak.
Posted on August 14, 2014 November 28, 2020
Tannie Lisie se skoene aan die onderkant van die kerktrap
Daar is baie stories in ons klein dorpie. Sommige van hulle net 'n vae herinnering. Vandag het ek aan dié een gedink. Die details nie meer so helder al die jare later nie.
Dié een is van Tannie Elise Pienaar, of net Tannie Lisie, soos ons haar genoem het.
Sy het vir jare en jare op die hoekhuis oorkant die kerk gebly. Sy het met skape in die landerye tussen die huise van die Kapaaisland geboer. Jy kon haar elke dag in haar stok-ou wit bakkie sien ry waar sy elke land se skapies gaan optjek.
Sy het 'n nuwe bakkie gehad. "Nuut" in die sin van hy het net 'n paar 100 myl op die klok gehad. Dié blou bakkie het in die garage gestaan vir spesiale geleenthede, soos om Dorp toe te gaan. Ek het wel een keer in die blou bakkie 'n rit gehad.
Tannie Lisie was ook die orreliste by die kerk.
Sy het 'n ongelooflike versameling skoene gehad. Elke Sondag het sy 'n ander kleur gedra. En dit het altyd by haar uitrusting vir die dag gepas.
Dis belangrik om hier te noem dat die hele gemeente eers 5 na 10 minute voor die diens begin daar opdaag. Enigiemand wat van buite die dorp kom, soos die nuwe dominee wat kom preek, het soms met 'n swaar gemoed toegekyk en benoud begin wonder of enigiemand gaan opdaag, aangesien daar kwart voor géén voertuie in sig is nie. Net Tannie Lisie op haar plek voor die ou kerkorrel.
Maar kort voor die kerktoring se horlosie slaan (dis nou ás my pa daarby uitgekom het om hom op te wen) sien jy bakkies met 'n stofstreep in die pad afgery kom om voor die deure te parkeer, vinnig te groet en hul gewone sitplekke te gaan inneem.
Jy het altyd geweet Tan' Lisie is op haar plek, want haar helder skoene sal aan die onderkant van die trap bly staan. 'n Helder herinnering van pienk en rooi en hemelblou wat waggehou by die voet van die rooi mat wat na bo lei.
Die trappe was te styl vir die skoene met hul hoë hake en sy het 'n gemaklike paar gehad wat bo gebly het waarmee sy mooi die orrel kon trap. Vader alleen weet hoe sy elke week die stofpad oorgesteek het met dié deftige hofskoene.
Ná afloop van die diens was daar altyd eers tee gedrink in Tannie Lisie se huis oorkant die straat. Al haar "Bekkies" bymekaar. Dit was haar troetelnaam vir ons: "Môre my Bekkie!".
As kinders van die klein gemeente was dit altyd ons werk om in die donker kombuis die teekanne vol te maak.
Almal het dan in haar sitkamer vol oudhede en klaviere hul koppie geniet, die mans om die ronde tafel, en die vroue in die sitkamerstoele met hul voete op die Persiese mat van regte sy, voor ons weer die koppies moes was.
Daar was net één rede hoekom ons aangehou het om dit te doen. Elkeen wat gehelp het met die tee en opwas, is altyd na die tyd sjokolade gevoer. En daar was áltyd sjokolade in haar spens. Die spens was 'n geslote deur, af van die eetkamer (waar honderde klein fynighede in die kaste verskuil was en as jy te hard geloop het op die houtvloer het alles geklingel), waar daar ondenkbare lekkerhede verskuil was.
Die skoene aan die onderpunt van die kerk se trappe staan egter lankal nie meer daar nie.
Lank voor Tannie Lisie nie meer op haar eie kon woon in haar kasarm van 'n huis nie, het die trappe, selfs sonder skoene, net te styl geword.
Vroeër vanjaar het sy finaal haar skoene gelos, al die helder pare, aan die onderkant van die Hemelse trap, voor haar laaste klim tot bo waar sy heel moontlik steeds die al die ou bekende lofliedere speel vir die Engelekore.
So land ek nou die dag op 'n Donderdagaand voor die televisie.
So halfpad deur die aand se kanaal-hop begin die ou-ou reeks Die Manakwalanners te speel.
Dié storie uit vervloë dae het my uit my kinderdae bygebly. Toe die musiek begin speel was ek (soos daai toneel in Rattatouille) terruggevoer na my kinderdae. Die onthou wat jou wegruk uit die koue winter tot die knus leefkamer van die plaas. Die reuk van ma se kos op die Aga-stoof en harde son, stof en die wag vir reën.
Almal onthou daardie een reël wat lui: "Is, myse ma se ok so!"
Dit was die derde episode getiteld "Die Boodskap". Boerie stuur vir Abraham dorp toe om vir sy girl 'n boodskap te neem. Hy moet dan die antwoord terugbring. Dit was destyds my gunsteling episode! Die boodskap was drie van daardie lekkergoed met die geskrywe op: "Jy is welkom", "Nie vanaand nie" en nog een wat ek nie kan onthou nie… was dit "kan ek kom kuier" of "ek is lief vir jou"?
Terwyl die ander karakters voortgaan met die lewe in Namakwaland, speel die liefdesverhaal hom af.
Ná heeldag se wag kom Abraham terug met die boodskap. Kop omlaag vertel hy vir Boerie dat hy die boodskap verloor het. Hy het gestop om water te drink by die dam en die lekker het uit sy sak geval, saam met hom in die water beland.
"Ek het lank gesoek, Boerie, vir die boodskap. Maar die geskrywe het daar in die dam agter gebly. Toe ek die lekker kry was hulle reeds weg, en ek kon die geskryf nêrens in die water opspoor nie…" "Nou sal ek nooit weet nie…" antwoord Boerie.
Toe ek die eerste keer dié episode gesien het, was ek ook lus om verlief te raak. Ek wou ook boodskappies ontvang van 'n man wat heeldag wag vir die antwoord.
Ongelukkig stuur niemand meer lekkergoed met geskrywe op nie. Hulle stuur SMS'e of add jou op Facebook of stuur 'n e-pos.
Wat het van daardie ou-wêreldse romanse geword?
My Antie Kraai
EK lees gisteroggend Valiant Swart se rubriek oor huishulpe.
Hy vertel hoe so iemand deel kan word van jou gesin en die lief en leed kan deel. Toe ek baie klein was, het ek só 'n oppasser gehad. Haar naam was Antie Kraai.
Eintlik was dit Angeline­ Kraai, maar daai lange naam was een te veel vir my kindertong om reg te kry en sy was sommer net my "Antie Kraai". Haar mense het haar egter al die jare Antie Evelyn genoem en dis ook met dié naam wat sy 'n celebrity geraak het.
Vir die eerste paar jaar van my lewe moes die liewe Antie baie rond hardloop om seker te maak ek en my ouer sussie bly uit die modder en die moeilikheid, terwyl ons nie ons kleiner boetie uitbuit nie.
Sy het gesorg dat ons tande geborsel en hare gekam is. Sy het ons beddens opgemaak en kaste reggepak. Sy het my verskriklik bederf. Sy het altyd gelag as sy vertel hoe ek "my pê" wou hê. My ousus was voor my uit die doeke en ek wou ook soos sy grootmeisie-onderklere dra. Dis steeds een van die dinge wat sy oorvertel wanneer sy my sien.
Haar man, Flip Oliphant, was my pa se voorman, en hy het later begin om vir die munisipaliteit te werk en hulle is van die plaas af weg.
Maar my Antie Kraai was 'n goeie sakevrou, en aangesien Nieu-Bethesda (waar hulle nog steeds woon) die meeste van sy inkomste uit toerisme genereer, het sy die geleentheid aangegryp en 'n restaurant begin.
Vandag is sy bekend vir haar drie-gangmaaltye – tradisioneel met 'n township-invloed. Bobotie, roosterbrood en moerkoffie uit die boonste rakke. Die heerlikste kos bedien in haar eenvoudige huisie in Pienaarsig wat oor die sokkerveld uitkyk. Sy sal ook tydens die maaltyd met jou gesels en heelwat te vertel hê oor haar eie lewe, haar kinders en die gemeenskap.
Menige joernalis het al haar drumpel deurgeloop en seker gemaak haar bekendheid groei.
Ek maak deesdae my eie bed op en pak self my kaste reg, want Antie Kraai het haarself van 'n geliefde huishulp opgewerk na 'n bobaas-kok en vandag is sy famous.
Oom Piet se hande
EK is 'n groot aanhanger van klein kroeë.
Daardie plek waar jy instap en jy ken almal langs die kroegtoonbank, van die ou omie wat van 10:00 af in die hoek sit en die lewe bepeins oor 'n glas wyn, tot die jong wulpse groep meisies wat flirt vir 'n drankie en die ou toppies wat toeka se stories sit en vertel.
My gunstelinge is die Ba­thurst­­ Arms in Bathurst in die Oos-Kaap, Skebanga's in Noordhoek (blykbaar maak hulle die beste pizza in die land), Die Waenhuis in Nieu- Bethesda (waar ek altyd gedurende vakansies gewerk het) en hier in Stellenbosch het ek natuurlik ook 'n bekende watergat. Oe, en Mar Azul in Astonbaai is ook nie te vergeet nie!
Mar Azul op Astonbaai se strand.
Tydens my verblyf in Jeffreysbaai het ek 'n klein plekkie in 'n steeg aan die onderkant van Da Gamastraat leer ken met die naam van Hurdy Gurdy's (vertaal as draai-orreltjie).
Piet Vermaak, die eienaar en barman, was ook 'n musikant en Vrydae kon jy daar na sy musiekgroep luister.
Daar was ook 'n paar locals wat altyd daar rondgehang het. Kobus werk onder die Khoisan en het allerhande stories oor dié kultuurgroep gehad om te vertel.
Hy was daar met Saartjie Baartman se her-begrafnis en baklei steeds hand en tand teen die ontwikkelaars wat die Khoi se geskiedkundige areas onder strandhuise wil toebou.
Die kaptein maak ook altyd 'n draai wanneer hy aan wal kom, en dan hoor ons van al die drama op see.
Oom Piet het self baie stories om te vertel, van sy werk in die regering en sy jare as barman.
Dit het egter nou alles verander. Ek verneem nou die dag dat Hurdy Gurdy's verkoop is. Die plek se naam is nou Cheers @ J'Bay.
Piet is bedlêend. Hy wil niemand meer sien nie. Sy jare as rocker het hul tol begin eis en sy lyf is moeg.
Die ergste is dat hy gangreen in albei sy hande opgedoen het. Hulle sal dalk nou afgesit moet word. Daar word nog gewag op 'n tweede opinie.
Swaar is my hart as ek wonder hoe 'n musikant maak sonder sy hande.
My vriend die dominee
DIS vreemd hoe mense partykeer 'n impak maak op jou lewe sonder dat jy eers weet dat dit gebeur.
Ek het vir 'n tyd in dieOos-Kaap gebly in 'n klein kusdorpie. Dáár was ek vir 'n tydperk baie soet, en het kerk toe gegaan en met daardie goeie tipe mense rondgehang.
Ek het toe ook 'n jong jeug-pastoor ontmoet. Hy was nie besonders good-looking of charismaties of enige dinge wat ek van 'n man hou nie, maar vir 'n week-lank het ek met die seun so half en half uitgegaan. Ek was sommer vinnig verveeld, en dus is ons toe uitmekaar, maar ons het steeds vriende gebly.
En toe hoor ek nou die dag. Hy was maar 25. En hy's dood. In sy slaap.
Ek hoop jy is gelukkig. Ek hoop jy het gedoen wat jy kon terwyl jy hier op aarde was en dat jy jou goddelik doel kon bereik. Ek glo jy het.
Ek blaai so nou en dan deur die boeke wat jy vir my gegee het. Een oor God se liefde en die ander om my naarstigtelike soeke na kennis te stil.
Ek gaan jou mis as ek volgende week vir al ons ou vriende gaan kuier.
RIP my vriend die dominee.
'n Bier teen die Karoo koue
WAT gebeur as 'n klomp wynmense van die Wes-Kaap die Oos-Kaapse koue aandurf?
Hier is 'n storie wat my ma my gister vertel.
'n Groep jagters van die Kaap het verlede week daar in ons klein Karoodorpie beland en Saterdag 'n bietjie tyd afgeknyp om die dorp te verken.
Natuurlik is daar heelwat sosiale aktiwiteite om van uit te kies in 'n stofpaddorpie met net ses strate, en hul eerste stop was by die bier-brouery, een van ons trotse besienswaardighede.
Daarna is hulle na die plaaslike watergat (die enigste) om die rugby te gaan kyk. Daar is darem deesdae 'n pool-tafel ook en halftyd blêr 1993 se treffers uit die blikkerige radio.
Saterdae beteken ook dat daar lewe by die tennisklub is, selfs al trek die termometer ver onder vriespunt.
Dis die boere se weeklikse saamtrek en die toergroep het ná afloop van die rugby daarheen gesuiker – net vir een of twee drankies.
Reeds lekker warm na al hul sosiale rondtes, het hulle by die plaaslike restaurant gaan eet, waar 'n Switserse sjef die heerlikste pizzas maak.
Dis ook dáár waar hulle die idee kry om iets buitengewoon te doen.
In 'n dorp soos Nieu-Bethesda is dit moeilik om iets aan te durf wat nog nie reeds gedoen is nie, en toe my pa begin giggel, weet hulle daar is iets aan't broei.
Jare gelede, tydens 'n kuier by 'n destydse restaurant (die plek se naam was Stokkiesdraai), het my ouers na heelwat wyn besluit hulle gaan die "goue myl" aandurf.
Met net tekkies aan vir die dorings, het hulle om die kerk in die middel van die dorp genael. Gelukkig is daar nie straatligte in die donker Karoo nie!
Die jagters besluit toe om dié aktiwiteit een stap verder te vat, net om ánders te wees.
Twee van die manne het hul klere net daar gelos, en gewapen met 'n hoed – ingeval hulle iemand teëkom – begin hardloop, reg om die kerk (wat drie blokke van hul beginpunt af is).
Wes-Kapenaars laat hulle nie sommer onderkry nie, en om seker te maak dat niemand gou van dié insident nie vergeet nie, het hulle doodluiters die kroeg binnegestap, hoed voor die skaamte, en 'n bier teen die bibberende koue bestel.