BO: Twee volstruise, ’n mannetjie (links) en wyfie, afgeneem by Kaappunt in die Kaapse Skiereiland. Dit is nie om dowe neute dat hul vere so ver­skillend is nie, want dit het eienaardig genoeg te doen met die verskil­lende tye wanneer meneer en mevrou op die eiers in die nes broei. Die man­netjie, met sy swart vere wat met die nag saamsmelt, broei van laat in die middag af tot die volgende môre. Die wyfie broei bedags, omdat haar vere aan die bokant weer soos die grond om haar lyk.
Y’S DIE GROOTSTE voël wat op die aarde oorgebly het en hy kan nie vlieg nie, maar hy kan hol of sy lewe daarvan afhang. En dan verskil hy ook van ander voëls deur slegs twee tone (pleks van vier) aan elk van sy twee skurwe pote te hê.
Sy oë kyk boonop besonder skerp. Daar word vertel dat hy ’n vyand tien kilometer ver kan gewaar. Hy sal nietemin vlug van enigiets wat hom bedreig, maar moenie jou geluk te ver met die volstruis beproef nie. As hy in ’n hoek gedryf word, sal hy sy aanvaller se ingewande met ’n regte volstruisskop uitruk.
Een ou gelofie omtrent die volstruis is darem niks anders as ’n onbillike wolhaarstorie nie. Pleks van sy kop in die sand te druk, soos die Romeinse natuurkundige Plinius die Ouere geglo het, is hy ’n bobaas-kamoefleerder.
Met sy kop en nek plat om die grond, maak hy sy lyf rond soos ’n bal, sodat hy net soos ’n bossie, rots of miershoop lyk.
Boonop sorg die volstruis vir ’n menigte baie nuttige produkte—van biltong tot verestoffers—wat hierdie koddige voël oorgenoeg rede gee om ook spreekwoordelik sy kop hoog te hou. Omtrent niks gaan verlore wanneer ’n volstruis geslag word nie.
Volstruisies kom in broeisels van vyf tot ’n dosyn of meer voor. ’n Wyfie kan elke dag of twee ’n eier lê, maar nadat sy omtrent vyftien gelê het, hou sy op en begin broei. Volstruisboere fop gevolglik die voël deur sekere van haar eiers weg te gaps. Wyfies waarvan die eiers gereeld weggeneem word, kan tot tagtig eiers in ’n seisoen lê.
Die volstruise broei nie altyd net op hul eie eiers nie, maar ook op ander wyfies s’n wat ewe vrypostig hul toekomstige spruite in dieselfde nes kom deponeer het. Maar as daar te veel eiers in ’n nes is, stoot die groot voëls die oortolliges na die buiterand van die nes waar die kans om te oorleef maar baie skraal is.
Volstruise is Afrika-voëls en vir Suid-Afrikaners veral sinoniem met die wêreld rondom Oudtshoorn. Hulle is vroeër ook in die Midde-Ooste gevind, maar dit lyk nie of daar vandag nog êrens enige inheemse volstruise tussen die Arabiere is nie.
Die klein vlerke word uitgesprei wanneer hy ooplê oor die veld —met ’n snelheid van tot 65 km/h. (Op die klein animasie hier langsaan word die uitgespreide vlerke egter nie gewys nie!)
Waarvoor is volstruise die heel bangste? Miskien, glo dit, ’n helikopter! Daar word vertel dat hulle skoon histeries raak vir só ’n gevaarte in die lug, wat daarop kan dui dat daar in hul oerverlede ’n vlieënde roofvyand kon gewees het wat hulle gejag het.
Maar gelukkig vir die volstruis is sy sig is baie skerp. Daarbenewens het geen landdier sulke groot oë as hy nie. En die dik ooghare is opvallend.
DIE VOLSTRUISBEDRYF in Suid-Afrika het al ’n ongekende bloeitydperk, maar ook veelbewoë dae beleef. Ons land se voëls is reeds van vroeg af om hul pluime vir die Europese mark gejag. Teen 1860 was daar so min van hulle oor dat etlike boere hulle probeer mak maak het.
Daarna het die bedryf vinnig ontwikkel. Dit was in die Oos-Kaap gekonsentreer en in die omgewing van Graaff-Reinet. Groot winste is gemaak en tot £1000 is vir ’n paar teelvolstruise betaal.
BO en LINKS: Die emoe van Australië is, ná die volstruis, die grootste voël op aarde en die ooreenkoms met ons ou Vollie is nogal opvallend. Ook die emoe is ’n kranige hardloper en kan nie vlieg nie. Die vere is bruin, gevlek met grys. Emoes hou in klein troppies en lewe van vrugte.
Dit was moontlik teen die einde van die vyftiende eeu n.C. dat die laaste moa jammerlik in die stof gebyt het.