Hele SA moet stygende lewenskoste help stuitVerbruikers is die afgelope paar maande swaar getref deur skerp prysstygings wat hul lewensgehalte wegkalwe. (Argieffoto: PnP) Hoewel Suid-Afrika weinig kan doen aan oliepryse of uiterste weersomstandighede wat die prys van basiese voedselitems aanhou opjaag, is daar steeds heelwat wat die regering, sakesektor, vakbonde en gemeenskappe kan doen om te help, sê pres. Cyril Ramaphosa. Verbruikers is die afgelope paar maande swaar getref deur skerp prysstygings wat hul lewensgehalte wegkalwe, skryf die president in sy weeklikse nuusbrief. Dit word al hoe duurder om vir basiese goedere en dienste te betaal. Voedselinflasie staan tans op 6,2% en die meeste basiese voedselitems is nou veel duurder as ŉ jaar gelede. Dit sluit in stapelitems soos kookolie, wat van die skerpste stygings ondervind het. Die prys van brandstof is nou boonop ŉ derde meer as ŉ jaar gelede. “Hierdie stygings, veral die prys van brandstof, is die gevolg van gebeure waaroor ons baie min beheer het. Die voortgesette konflik tussen Rusland en Oekraïne het ŉ beduidende uitwerking op die prys van brandstof en kos gehad. Albei lande is groot internasionale uitvoerders van kunsmis, graan en oliesade wat benodig word vir ŉ verskeidenheid items, waaronder kookolie. “Nog ŉ faktor is laer landbou-uitsette weens uiterste weersomstandighede, soos droogtes en oorstromings, wat veroorsaak word deur klimaatverandering,” sê Ramaphosa. Volgens die president probeer die regering steeds alles moontlik om Suid-Afrikaners hierteen te beskerm. Die sterk, onafhanklike Reserwebank het dit tot dusver reggekry om inflasie binne ŉ nou teikenband te hou – veel laer as wat talle ander lande ondervind. Die besluit om die verlaging in die brandstofheffing met nog twee maande te verleng, sal ook verligting vir talle huishoudings bring. Dit kom egter teen ŉ beduidende prys vir die staatskas en omdat dit die regering se ander programme regstreeks raak, kan dit nie onbepaald volgehou word nie. Volgens Ramaphosa is daar egter talle ander dinge wat gedoen kan word. Dit sluit in die versterking van die landbousektor om kommersiële en kleinboere te help om meer kos te produseer. Deur die presidensiële indiensnemingstimulusprogram is koopbewyse reeds aan meer as 65 000 kleinboere gegee en daar word gehoop om tot soveel as 250 000 van dié boere met die program te bereik. Bestaansboere word ook voorsien van kunsmis en toerusting om kos te produseer en individue en groepe word gehelp om hul eie voedseltuine op die been te bring. Deur die proaktiewe aankoopstrategie van grond, beter bekend as Plas, en die beskikbaarstelling van staatsgrond vir landbou, steun die regering meer kleinboere om hul ondernemings uit te brei en kommersieel suksesvol te maak. Daar is ook ŉ fokus op samewerkingsooreenkomste om kommersiële boerdery in swart besit uit te brei, terwyl bio-veiligheidsmaatreëls ook aandag geniet. Ramaphosa sê die hele samelewing gaan egter betrokke moet raak om die situasie om te keer. “Die regering sal die situasie fyn dophou en alles in sy vermoë doen om Suid-Afrikaners teen onvolhoubare stygings in lewenskoste te beskerm. “Maatskappye moet verseker dat verbruikers nie meer betaal vir kos as wat hulle moet nie. Ons verwelkom die aanduidings van voedselvervaardigers en kleinhandelaars dat hulle maatreëls instel om verbruikers te help om meer vir hul geld te kry,” sê Ramaphosa. Die Mededingingskommissie het in Maart vanjaar aangekondig dat hy ŉ ondersoek na die prys van varsprodukte begin nadat dié voedselitems se pryse bó inflasievlakke toegeneem het en dit ŉ groot uitwerking op die armes het. Die ondersoek moet bepaal of daar enige elemente in die waardeketting is wat kos duurder maak. “Ons gaan die mededingingsbeleid gebruik om verbruikers teen onbillike prysstygings en teenmededingende praktyke deur ondernemings te beskerm, nes ons tydens die Covid-19-pandemie gedoen het,” sê Ramaphosa. Volgens hom gaan hervorming in die ekonomie, waaronder die energie-, vervoer- en telekommunikasiebedryf, tot laer pryse lei – en in die toekoms moet mense minder vir dienste en goedere in hierdie bedrywe betaal, nie meer nie.