WOORDE WAT WEEG: January 2014
After sex & metaphysics, –
In Ian Hamilton se uitstekende biografie oor Robert Lowell word verskeie vriendskappe wat hierdie digter aangegaan het, in diepte beskryf: Theodore Roethke, John Berryman en natuurlik, Elizabeth Bishop wat vir hom 'n brief geskryf het oor 'n digbundel waarin sy, volgens haar, te na aan die werklikheid kom en briewe van sy vrou Elizabeth Hardwick, van wie hy in daardie stadium vervreem was, gebruik het. Dit is egter die vriendskap met Frank Bidart, 'n voorste Amerikaanse digter, wat my interesseer, en hoe Bidart as redakteur en redigeerder opgetree het van hierdie uitsonderlike digter.
Bidart het sy skryfkursus gevolg in 1966 te Harvard.
Bidart se jongste bundel, Metaphysical dog, het verlede jaar die toplys gehaal van die New York Times, 'n besondere prestasie in die VSA waar daar soveel talent bestaan.
Sy gedigte is geskryf in narratiewe vorm, met hoofletters, strepe, kursiverings, verwysings na bekende figure - bykans asof hy in 'n soort droompraat aan die woord is.
Gaan kyk gerus op YouTube hoe hy voorlees (Frank Bidart - Bing Videos).
Die volgende tekste het van hom verskyn:
Music Like Dirt (2002)
Van die pryse wat hy al verower het sluit onder andere die volgende in:
Die Bollingen-prys, die Wallace Stevens-toekenning, en tans is hy op die kortlys vir die National Critics Book Circle Award vir sy jongste bundel. Hy was al ook genomineer vir die gesogte Pullitzer-prys, 'n groot prestasie vir 'n digter.
In navolging van Lowell skryf hy belydende gedigte. Hy buikspreek ook vir ander karakters of personas soos Ellen West en daar is selfs 'n vers uit die perspektief van 'n psigopaat.
Hy is openlik gay en woon tans in Boston en gee klas aan Wellesly-kollege. Saam met David Gewanter het hy Lowell se tekste geredigeer.
Een van my gunsteling Bidart-verse is "Ellen West" wat sterk deur kopiereg beheer word en dus nie volledig hier mag verskyn nie. Die gedig is gebaseer op 'n werklike mens, 'n beroemde pasiënt van dr. Ludwig Binswanger wat die redes vir haar eetstoornisse probeer bepaal het. Hierdie spel tussen digkuns en werklikheid herinner natuurlik sterk aan die werk van sy mentor, Lowell.
Waar hierdie gedig by my besondere bewondering afdwing is die verwysing na Maria Callas. Hier sien 'n mens hoe kompleks Bidart dig en straatlegende en waarheid versoen in die gedig.
Callas, beweer die spreker, het nie deur lintwurms vermaer nie, maar sy is opgevreet deur haar siel. Daar word verwys na Tosca en Scarpia en die beroemde Vissi d'arte-area. En dit neem my dan na Callas, een van my allergunsteling-sangers en ek probeer 'n vers oor haar skryf, gedagtig aan alles wat ek deur die jare oor haar gelees het. Hoe sy haar sangloopbaan versaak het vir Onassis en met haar terugkeer nie meer goed kon sing nie. Maar veral hoe sy in die pers moes verneem dat Onassis haar gelos het vir Jackie Kennedy...
lank na die laaste noot...
Frank Bidart. "Ellen West. The Poetry Foundation. (http://www.poetryfoundation.org/poem/177900). Besoek 25 Januarie 2014
Stephen Burt. Extreme States of Mind. New York Times. Published: June 28, 2013
Ian Hamilton. 1982. Robert Lowell - a biography. Londen: Faber & Faber.
Langdom Hammer. 'Star Dust': If You Love 'Howl' . . . Published: July 24, 2005
Vir die lewensloop is die wikipedia geraadpleeg.
Wikipedia . "Ellen West", Wikipedia, the free encyclopedia. (http://en.wikipedia.org/wiki/Ellen_West). Besoek 28 Januarie 2014
Labels: Frank Bidart, Joan Hambidge, Maria Callas, Robert Lowell
Die beste verhale en humor van Herman Charles Bosman - vertaal deur Johann de Lange (2013)
Die beste verhale en humor van Herman Charles Bosman. 'n Keur deur Craig Mackenzie en Stephen Gray, vertaal deur Johann de Lange. Human & Rousseau. ISBN 978-0-7981-6446-7/ISBN 978-0-7981-6447-4 (epub)/ISBN 978-0-7981-6448-1 (mobi)
In my hoërskooljare had ons 'n Engelse onnie wat vir ons Bosman voorgelees het. Met sy voete uitgestrek op die lessenaar voor hom het hy ons jong Afrikaanse kinders voorgestel aan die unieke vertelkuns van Herman Charles Bosman. So het hy nie alleen jong kinders vir die beste van Bosman gewen nie, maar het hy ook op die spel tussen Engels en Afrikaans aan ons voorgestel. En ons attent gemaak op die ironieë in sy verhale. Nou nog kan ek Patrick Mynhardt se vertolkings onthou en hoe ons in die saal gelag het vir sy begeesterde vertolking van "A Bekkersdal marathon".
Sopas het Johann de Lange Bosman getransporteer van Engels na Afrikaans, pragtig uitgegee deur Human & Rousseau. The best of Bosman - daardie klassieke keur van Craig Mackenzie en Stephen Gray.
De Lange is 'n kranige vertaler. Besoek gerus sy blog Kaapse paragrawe. Hy begryp dat die vertaler ook die oorspronklike vorm moet eerbiedig. 'n Sonnet moet 'n sonnet bly; 'n distigon 'n distigon.
In die voorwoord vind die leser die volgende handige biografie:
Herman Charles Bosman is gebore in 1905 in Kuilsrivier naby Kaapstad. In 1916 het die familie na die Transvaal getrek, waar hulle hulle eers in Potchefstroom en daarna, in 1918, in Johannesburg gevestig het. Nadat hy aan die Universiteit van die Witwatersrand en die Normaalkollege gestudeer het, is Bosman as 'n jong onderwyser gestuur na 'n plaasskool naby Zwingli in die Marico-distrik, van wat toe die Wes-Transvaal was. Dit was daar dat hy 'n gemeenskap ryk aan storievertellers teëgekom het – baasvertellers wat wonderbaarlike stories oor die Boereoorlog en ander onvergeetlike gebeure kon vertel.
Hy sou hierdie figure later verewig in sy eie oom Schalk Lourenskarakter. Sy verblyf in die Marico is skielik beëindig toe hy gearresteer en skuldig bevind is aan die moord op sy stiefbroer tydens 'n vakansie by die familie se huis in Johannesburg. Aanvanklik is hy tot die dood veroordeel, maar sy vonnis is versag en hy het vier jaar uitgedien in die Pretoria Sentrale Gevangenis.
Ná sy vrylating in 1930 het hy as joernalis begin werk en kortverhale begin skryf. Van sy vroegste werk was oom Schalk Lourens-verhale, wat hy deurgaans geskryf het tussen 1930 en 1951, die jaar van sy dood. In 1950 het hy die "Voorkamer"-reeks begin skryf, en het altesaam ongeveer 80 van hierdie stukke geskryf. Hy het ook sporadies stories geskryf wat hy in sy eie stem, as skrywer, aangebied het; hierdie stukke is in 2000 versamel as Old Transvaal Stories. Al drie hierdie vertelmodusse word in hierdie keur verteenwoordig.
Bosman het in Oktober 1951 skielik aan 'n hartaanval gesterf. Hy het slegs drie van sy werke in sy leeftyd in druk gesien: Jacaranda in the Night (1947), Mafeking Road (1947) en Cold Stone Jug (1949), sy tronkherinneringe.
Die voorwoord situeer die verhale ook vir die leser: die Oom Schalk Lourens-verhale, die voorkamerstories en dan die laaste verhale waarin 'n skrywer as die verteller optree. Daar word ook verwys na die distillaat van die mondelinge tradisie en iets wat hierdie talentvolle skrywer baie goed kom saamsnoer in sy eie aanslag. Die boereverhaal - boeregrap - is dan ook iets wat Bosman gebruik en Aucamp se "Vir vier stemme" (Volmink, 1981) is duidelik in gesprek met hierdie tradisie waarbinne Bosman gewerk het. Anekdote, kroegverhaal, "tall story" en geskiedenis word op 'n gesofistikeerde wyse aangebied vir die leser - wat Bosman tereg modern maak. Soos Mackenzie dan opmerk:
Bosman se stories neem hierdie hele greep geskiedenis in. Sy verdieping in sy agterveldse inkleding is dus slinks bedrieglik: Sy karakters is takhare, maar hul boerse wysheid en hul skepper se vermoë om hulle tydlose kwaliteite te gee, maak dat die stories wat hulle vertel vandag nog geldig is. Bosman se blywende gewildheid vir meer as 'n halfeeu is veelseggende bewys hiervan. Mag hierdie keur van sy beste verhale sy gewildheid nog baie jare laat voortleef. (14)
Die vertaling van 'n teks behoort altyd die "grein van die stem" te behou, daardie relevante term van Roland Barthes.
"Makapan se grotte" - met sy politiek-inkorrekte aanslag en oordrywing - hou 'n mens gevange. Jy kan nie glo wat jy hier lees nie en hoe jy as leser ingesleep word by 'n komplekse verhaal wat die geskiedenis (Kruger en die Trekkers) aktiveer en die rassepolitiek van die tyd. Hoe swartmense saamgeveg het. In die navrante slot - wat besonder goed deur die inleiding voorberei word, ruk Bosman as't ware die stoel onder jou uit. Dit is 'n "buddy"-verhaal en die herkenning teen die einde, ruk aan 'n mens se hart en strot.
'n Goeie prosavertaling vloei. Die teks ruk nie. Dit is nie 'n letterlike vertaling nie en die vertaler transporteer die verhaal van een taalsisteem na 'n volgende. Dit moenie soos 'n melktrein wees nie; nee, eerder die sjinkansen wat blitssnel van een stasie na die volgende beweeg. Wanneer 'n mens die bronteks met die nuweteks vergelyk, kom jy onder die indruk van De Lange se talent as vertaler. Hy hou die leser in die palm van sy hand. Jy lees 'n vertelling en jy hoor dit en ek het een van sy stories vir 'n vriend hardop voorgelees om my punt te bewys.
Die leser word inderdaad deel van die vertelkontrak:
Dit het alles natuurlik baie lank gelede gebeur, sê ons vir mekaar in Jurie Steyn se poskantoor. Deesdae is die Marico baie anders, sê ons vir mekaar. Daardie ou boere het nie die voordele gehad wat ons vandag geniet nie, sê ons. Daar was geen Afrikanerbeestelersvereniging in daardie dae nie, selfs nie die Dwarsbergvarktelersvereniging nie, en jy sou nooit 'n voortuin met flappe gesien het nie – trouens jy sou geen voortuin hoegenaamd gesien het nie (130).
Johann de Lange se vertalings van Bosman is in die kol. Ek hoor nog steeds meneer Scholtz se dralende stem en sy lagbuie.