Wow, Endspurt… | Kerry's Blog
This entry was posted in Kontaktjonglage by Kontaktjonglage. Bookmark the permalink. Mikel Buwalda, auteur op KRAG.nu - Pagina 2 van 3
Auteur Mikel Buwalda
Brada Bong: Peace, Love and Unity
Culinaire Fotografie: Lisette van Aerle You are here: Home » Content » Om selle as bron van elektriese energie te kan beskryf
MemorandumSel as ‘n sisteem:Positiewe pool (uitsteeksel), negatiewe pool (plaat), houer met mengsel waarin lading ontwikkel en gestoor word.Voorbeelde:Flits, radio, wekker, afstandbeheer, sakrekenaar, horlosie, ens.Geleiers/nie-geleiers:Geleiers – skuifspeld, spyker, metaalskerpmaker, sleutel, haarnaald, water.Nie-geleiers – potlood, plastiekliniaal, skoenveter, proefbuis, uitveër, brilraam (nie-metaal)Opdrag 4:Iets om te doen:Die doel met die speletjie is om die draad deur die hindernis te beweeg, sonder om die draad te raak. As dit raak, brand die lampie. Besluit op die toelaatbare aantal probeerslae.Stroombaan as ‘n sisteem: Die sel verskaf die energie wat deur die draad beweeg, en die lampie laat brand.Demping van lampie: Hoe langer die draad waardeur die energie moet vloei, hoe dowwer brand die gloeilampie.
AKTIWITEIT: Om selle as bron van elektriese energie te kan beskryf [LU 1.2, LU 1.3, LU 2.3]Figuur 1'n Eenvoudige flitsselAan die bokant van die sel is daar ‘n klein metaalknoppie in die middel. Dit is die positiewe (+) pool van die sel. Die metaalbodem van die sel vorm die negatiewe (-) pool van die sel.Beskryf die sel nou as 'n sisteem:____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Selle soos in die skets hierbo word baie gebruik om elektrisiteit te verskaf. Noem ‘n paar voorbeelde waar sulke selle gebruik word.1. ___________________________________________________________________2. ___________________________________________________________________3. ___________________________________________________________________4. ___________________________________________________________________5. ___________________________________________________________________‘n Eenvoudige stroombaan soos hierdie kan van ‘n enkele sel gebou word.Figuur 2Toe jy die gloeilampie, die sel en die geleidingsdraad gekoppel het, het jy ‘n elektriese stroombaan gemaak. Beskryf die stroombaan as 'n sisteem:____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Voordat ons stroombane verder ondersoek, is dit belangrik dat ons eers meer te wete kom oor geleiers en nie-geleiers.Geleiers en nie-geleiersEnergie kan op verskillende maniere oorgedra word. Wanneer elektrisiteit deur ‘n sekere materiaal “vervoer” kan word, noem ons dit ‘n geleier. As ‘n materiaal egter nie die vermoë het om elektrisiteit te “vervoer” of te gelei nie, word dit ‘n nie-geleier genoem. Jy kan ‘n toetsapparaat opstel waarmee daar bepaal kan word of ‘n materiaal ‘n geleier of ‘n nie-geleier is.Stel die volgende onvoltooide stroombaan op en toets of die materiale waarvan die gelyste items gemaak is, geleiers of nie-geleiers is:Figuur 3Potlood Metaalskerpmaker Water ProefbuisSkuifspeld Skoenveter UitveërSleutelSpykerPlasiekliniaalBrilraamHaarnaaldTabel 1
Elektriese geleidingsdraad bestaan dus uit ‘n binneste deel van ‘n goeie geleier, bv. koper, omring deur ‘n goeie nie-geleier (isolator), bv. plastiek, rubber of katoen. Die isolator verhoed dat lekkasies van elektrisiteit plaasvind.Voltooide en onvoltooide stroombaneSoos wat jul ondersoek bewys het, moet die stroombaan voltooi wees, anders sal die gloeilampie nie brand nie. Toe julle bv. die uitveër as deel van die stroombaan gebruik het, was daar die hele tyd ladings in die stroombaan, maar hulle kon nie beweeg nie omdat die stroombaan onvolledig was. Net so skep ‘n skakelaar ‘n gaping in ‘n stroombaan sodat die ladings nie in die stroombaan kan vloei nie.Julle kan jul eie skakelaar op verskillende maniere maak. Probeer gerus hierdie metode:Benodigdhede:Houtblokkie 2 drukspykers blik- of koperplaatjie geleidingsdraad gloeilampie of 2 selleSit die skakelaar aan mekaar soos die skets aandui en siedaar, jou eie skakelaar!Figuur 4Opdrag 4Ontwerp nou twee-twee saam so ‘n speletjie wat uit ‘n eenvoudige stroombaan met twee skakelaars bestaan.‘n Skoendoos ‘n 3,5 Volt-gloeilampie twee 1,5 Volt-batterye isoleerband (“insulation tape”) stewige koperdraad (een stuk wat omtrent 50 cm lank is en een stuk van omtrent 20 cm lank) gewone buigbare draad (“flex”), ongeveer 50 cm lank (hierdie draad gaan in verskillende lengtes opgesny word).Figuur 5As jul speletjie klaar is, kan dit so lyk:
Beantwoord nou die volgende vrae:1. Verduidelik in een paragrafie hoe hierdie speletjie werk:____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 2. Beskryf die stroombaan as 'n sisteem:____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‘n Apparaat om ‘n gloeilampie te dempHet jy al ooit gewonder hoe die ligte in die voorkamer dowwer of helderder gestel word? Dit word gedoen wanneer ‘n weerstand in die stroombaan ingelas word. Koper is byvoorbeeld ‘n uitstekende geleier omdat elektrisiteit maklik daardeur vloei. Wanneer ‘n mens egter ‘n dunner koperdraad as geleier gebruik, is daar minder plek vir die elektrisiteit om deur te vloei. Gevolglik sê ons dat die weerstand in dun koperdraad hoër is as dié in dik koperdraad. ‘n Weerstand kan veroorsaak word deur draad (dit moet ‘n geleier wees) ‘n paar keer om ‘n potlood te draai.Maak ‘n weerstand en las dit by ‘n stroombaan in soos volg:Figuur 7Beweeg die een geleier in die rigting van die pyle. Wat gebeur met die gloeilamp?_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Mar 20, 2009 2:32 am +0000. Add to a lens