Veelvuldige sklerose kan tot ’n dekade wegstroopDra ‘n oranje lint vir bewusmaking van veelvoudige sklerose. (Foto: iStock) Vir sommige begin dit stadig, as blote moegheid, ŉ gemoed wat wipplank ry. Ander word weer skielik met fisieke verswakking en kognitiewe klippe in die pad gekonfronteer. Mediese deurbrake en dekades se navorsing ten spyt, is die presiese oorsake en doeltreffende voorkoming van veelvuldige sklerose (MS) steeds in geheimenis gehul. Wat ons wel weet, is dat die voorkoms van dié chroniese en dikwels verlammende neurologiese siekte oor die afgelope dekade met meer as 20% toegeneem het. Volgens die MS-Wêreldatlas raak-raak die syfer tans aan die 3 miljoen-kerf, met iemand wat elke vyf minute êrens ter wêreld met MS gediagnoseer word. Dit is sowat 300 mense per dag. Internasionale Veelvuldige Sklerosemaand word jaarliks in Mei gevier om die kollig op dié siekte te plaas, wat die wêreldekonomie ’n geskatte $90 miljard (sowat R1,62 biljoen) per jaar kos en vyf tot tien jaar van MS-lyers se lewens kan stroop. MS raak veral mense in die Noordelike Halfrond (die VSA, Kanada, Europa en dele van Australië en Nieu-Seeland) tussen die ouderdom van 20 en 40 jaar, en vroue is tot drie keer meer geneig as mans om MS te ontwikkel. MS-maand vind onder die vaandel van onder andere die Internasionale Veelvuldige Sklerosefederasie (MSIF) plaas en het ten doel om: Simptome en soorte Thys die Bosveldklong het behandeling vir veelvuldige sklerose ontvang. (Foto: Leonie Bezuidenhout/Maroela Media) MS word gekenmerk deur die immuunstelsel wat die beskermende laag (miëlien) rondom die senuweevesels in die sentrale senuweestelsel aanval en beskadig. Dit ontwrig die doeltreffende oordrag van elektriese seine, wat verskeie neurologiese simptome tot gevolg het. Soos die siekte vorder, kan senuweevesels self beskadig word, wat die normale senuweestelselfunksie verder in die wiele ry. Simptome wissel van persoon tot persoon en kan van matig tot ernstig strek. Van die bekendste simptome sluit in: Mense met MS is meer geneig om met geestesgesondheidstoestande soos angs en depressie te kampe te hê, terwyl ’n verhoogde risiko vir chroniese gesondheidstoestande soos longsiektes, hoë bloeddruk en hoë cholesterol ook bestaan. Verskeie soorte MS word onderskei, elk met ’n ander siekteverloop en vordering: Minder algemeen bekend is Tumefaktiewe MS en Pediatriese MS. Tumefaktiewe MS veroorsaak tumoragtige letsels, terwyl Pediatriese MS ’n seldsame vorm van dié siekte is wat kinders en adolessente raak. Daar word geraam dat tussen 3% en 5% van alle MS-gevalle by kinders onder 18 jaar voorkom. Risikofaktore, diagnose en behandeling Ofskoon die oorsake van MS steeds ’n raaisel is, glo geeskundiges dat dit, benewens ouderdom en geslag, deur ’n kombinasie van genetiese en omgewingsfaktore beïnvloed word. Dit sluit die volgende in: Die diagnose van MS is uitdagend omdat dit soortgelyke simptome as ander siektes kan toon. Daarom moet toestande soos lupus en Sjögren se siekte eers uitgeskakel word. Baie siektetoestande boots boonop MS-simptome na, soos ander outo-immuunsiektes, sekere soorte migraine, kanker, beroerte en vaskulitus. Daar is boonop nie ’n enkele klinklare toets wat MS kan diagnoseer nie. Daarom word ’n diagnose op ’n kombinasie van metodes gegrond, insluitende die persoon se mediese geskiedenis en ’n neurologiese ondersoek; magnetiese resonansiebeelding (MRI) om letsels in die brein en rugmurg op te spoor; lumbale punksie om serebrospinale vloeistof vir bewyse van inflammasie te ontleed; en die meet van elektriese aktiwiteit in reaksie op sensoriese stimuli. Behandeling is uiters gespesialiseerd, ingewikkeld en soms peperduur. Dit sluit die volgende in: Dit is van kardinale belang om vir gereelde opvolgondersoeke te gaan om die vordering van die toestand te monitor, die doeltreffendheid van behandeling te evalueer en aanpassings te maak. Deur die simptome doeltreffend te bestuur, kan mense met MS se lewensgehalte optimaal gehandhaaf word.