Posts Tagged ‘De Waal Venter’
Vir steg in, En enda väldig sal,
(“Palastet”, Tomas Tranströmer)
Ons stap in. ’n Yslike groot saal,
stil en leeg, waar die vloeroppervlak
uitstrek soos ’n verlate skaatsbaan.
Al die deure is toe. Die lug is grys.
Skilderye teen die mure. Ons sien tonele,
leweloos saamgedring: skilde, weegskale
visse, vegtende gestaltes in ’n
doofstom wêreld aan die anderkant.
’n Beeld is geplaas in die leegte:
eensaam in die middel van die saal ’n perd,
maar eers merk ons hom nie op nie
want ons is oorweldig deur al die leegheid.
Sagter as asemhaling in ’n dop
is geluide en stemme hoorbaar uit die stad
malend in die verlate ruimte,
Ook iets anders. Iets duisters
verskyn op die drempels van ons vyf
sintuie sonder om daar oor te gaan.
Sand loop in al die stil glase.
Dit het tyd geword om te roer. Ons loop
na die perd. Hy is yslik,
swart soos yster. ’n Beeld van mag self
wat oorgebly het toe die vorste weggegaan het.
Die perd sê: “Ek is die Enigste.
Die leegte wat op my gery het, het ek afgegooi.
Dit is my stal. Ek groei stadig.
En ek eet die stilte hierbinne.”
Tags: De Waal Venter, Thomas Tranströmer
Hierdie gedig bestaan hoofsaaklik uit aangepaste aanhalings uit verskeie van Tomas Tranströmer se gedigte en een uit ’n gedig van Van Wyk Louw.
Ek het verdiep geraak
in die boek met gedigte.
Op die voorblad
is die gesig van die digter.
Ek het gevoel hoe ek insak,
dieper, tot by die eerste gedig.
In die nag.
Die motor se kopligte
laat huise verskrik opkyk.
Nog dieper: Dit is ’n groot leë saal.
In die middel staan ’n perd.
Sy hoewe stommel
op die mosaïekvloer.
Dieper en dieper.
Die pil los op in die glas water,
vou oop soos ’n valskerm
wat boontoe val, dieper.
Die klavier staan in die lig
wat skeef uit die lamp val
en neurie sag vir homself.
Dit kan nogal
’n Schubert-melodie wees.
Dieper die nag in
waar die sneeu aanhoudend val
soos ’n knaende gewete.
’n Uil vlieg geluidloos
oor die donker stilte
van die woud.
Ek volg die uil,
dieper die verlate landskap in,
tot by die reënkoue see
wat die geankerde skepe
ligweg aan die slaap probeer sus.
Ek dink ek het iemand
by ’n deur sien inloop,
daar was vir ’n oomblik lig
agter die deur
voor dit weer toegemaak is.
Ek dink dit is ek.
Tags: De Waal Venter, Thomas Tranströmer, Tranströmer
Breyten Breytenbach.”Pensief” Grafika, DWV
Vir Breyten Breytenbach met sy 80ste verjaarsdag op 16 September 2019
Liewe Breyten, hiermee wens Versindaba jou geluk met die vername jarigheid vandag. Uit verskillende oorde het ons ŉ paar bydraes vir jou versamel (alfabeties vlgs van) as ŉ gebaar van waardering deur jou mededigters en ook om hopelik ŉ bietjie prettigheid toe te voeg tot jou geboortedag. Ons almal is saam met jou bly vandag en vier jou as mens én uitsonderlike digter.
Voorspoed en vele kreatiewe jare word jou toegewens!
kyk hoe hou hy die handspieëltjie
hoog in die duister
om die melkweg as droomstroom
te vang in die skuit van bewussyn
ek slaap in ’n satelliet se vergesig
en alles wat verborge
of verlore is, als argief
mag die dag nooit breek
hierdie nag se vergete juwele
die silwer reën van meteore
die galery van sterre ja verder as
die bladeindes van nog ’n vers
[© Nini Bennett. 2019]
al die honde blaf geel
kom dans dan, dans
van sonkol tot sonkol
al kou die ure aan ons
blou hande, al klou
die winter aan die tuinklip
met sy logogramme
ook vir ŉ landskap is ŉ mens
net een keer
ook vir papier
mettertyd ons rymelinge
in ŉ veld van suggestie en skaduwees
so minsaam so min saam
die kulprofeet ou sensmaan
en gevlekte uile met ingehoue vokale
uil die donker vol –
nagvlieërs op ŉ blinde reis
tot in der skewigheid
hurk daar op die dak
die ene vlerk en inasem(s)ing
bring gloeipampoene vir ons ont-donkering
(© René Bohnen. 2019)
Vir Breyten Breytenbach, 16 September 2019
elke lente droom jy
oor kamers vol rooi blomme
trap jou skaduwee sonder kop in jou spoor
soggens met die kleur van café con leche
voet op die vloervelletjie
wink jy iesie-iesie die dood nader
maar geel soos sult is jy ou ingesoute
opgefrommel soos dasji-dorzo
in jou trans van toekdam
vat jou hand selfgestook vlam
op blaaie vol foto’s van slagters
opgekaptes swaaiend aan ‘n haak soos slagskape
in die aand die maan rooi soos pampoen
knars jy skulpe sonder skoene see toe
jou skryfhand ‘n fakkel vir die nagdwalers
die staanklokke groei vlerke in die heuwelhuise
jy bind ‘n stralekrans (vis aan tou) om jou kop
kuif teen die wind hand onder die lapel (klein generaaltjie)
seil jy uit onder ‘n string seevoëls
soos gebedsvlae saam bo die skuit
die land sal jy nie meer sien nie
ou blinde seeman
die beentjies in jou ore verkrummel
selfs die klank van bokkoms en boegoe
irriteer nie meer jou neushare
ou uitgebrande botterlamp
wit soos ghwano op die klippe
ons sal die boot vang
met die verbykom
[© Marius Crous – 2019]
Wat die digter weet
Deurentyd en deur die tyd heen
gaan dit oor veel meer as net ewewig;
oor meer as die eweveel
op twee pannetjies van die weegskaal;
veel meer as die balans waar alles val
en een ding staande bly.
Dit gaan gewis oor meer
as blote simbiose of meeleef,
oor meer as die samehang
in die weefsel van ’n spinneweb
waarin meervoudige vertakkings
as een patroon meetril.
Hoe onverklaarbaar die maan
en die eb en vloed van die oseaan
se liefkosings wedersyds heen en weer
wat waters laat kook en bedaar
langs die kus en snags oor die land
silwer weerkaatste son áfstraal.
Hoe skrikwekkend die kragte en magte
van magma onder die aardkors
wat gloeiend die aardplate dra
en onverstoorbaar stuwe en kolk
totdat dit uitbars in kokende klip
en die as van ’n verbrandende wolk.
Hoe ontstemmend die mensdom
se heersug, die griewe, die labiliteit
wat voortwoeker onder die vel,
wat heimlik agter die oë ver van die lig
strukture selfkoesterend uitdink
en ander se lewens vertroebel en kwel.
Nogtans, nogtans, nogtans.
Onder die son en die maan
bly die see steeds binne sy strande,
die rivier steeds binne sy bedding; sprei
die boom homself ondergronds uit,
wyer as die span van sy takke bo
en dieper as sy kruin teen die lug.
ons weet nie
wat vir ons bestem is nie
wortels in die lug
aan die aarde
en vir uitsig
Goedaardige amoebes is wat nodig is
om hulleself in duike en in skeure te werp,
hulleself óm bulte en óór uitstulpings te vou
in die onvoorspelbare wêreld en wêrelde:
allerindividueel bestem, versigtig
soos die slange en opreg soos die duiwe.
want ons weet nie
hoe die sterre hang nie
hulle bots nie
en hulle val nie
[© Heilna du Plooy. J’baai 2019]
En jy, tot stilstand gebring
deur die trae spoed
van ŉ begeerte: die landskap wat knak,
voue maak, met jou. Iewers elders,
hoog, deur die wind
in ŉ stadige valk se sirkelgang gesluit –
Daar is melk in die aarde se holtes,
hoor jy, heuning in die lig se gebreekte klip.
[© Louis Esterhuizen / Sept. 2019]
om tagtig op te verdeel
(vir breyten breytenbach op sy 80ste verjaarsdag)
ons sukkel nie meer met literêre verset nie.
nou drup daar genoeg rooi op ‘n witblaai.
met gesigte teen die wind blaas ons uit
terug na daar waar die onheil broei.
ons boeke laat vure ontvlam,
hoeke so skerp, dit sny die swere oop.
tog is ons blaaie verbande, ons woorde salwend
mag ons nooit vergeet dat daar ‘n tyd was
toe jy geen doekies om onreg wou draai nie.
jy het revolusie gedrup en daarvoor …
het jy met ‘n groot hap uit jou tagtig betaal.
enkosi, dankie, thank you, merci,
die een en enigste breyten
[© Diana Ferrus. 2019]
onrus kiekie van breyten
[tussen uys en jan]
in jou winterlandfrokkie
bobaas ontbaasde slaweklokkie
om die hele ou spulletjie van ons
se koppe trompop op te dons
meedoënloos sonder kies of keur
teer en veer
wees hom nie ge-nadig
kyk, hy is ons-kuldig
[© Pieter Fourie]
’n gedig vir Breyten Breytenbach
Deur die nag gekom
verby verlate stasies gereis
daagliks klop die koerier
aan die geelhoutvoordeur
omdat die sterfjas
te swaar, te lomp
is vir ’n hemelvaart
stuur sy vrou dit terug
na die onkoloog.
Die sieke vra ’n mooier jas
of selfs ’n seremoniële baadjie
’n seeblou lotus borduur deur sy geliefde
nee, ’n lang synagrok van die langoorrivierkonyn
kartel teksture in die varingplek van berge
die middernagson wat sweef deur die singende bome
kontinente wat seismies skeur
heeldag voor die kaggelvuur
almal huil, maar niemand
dink aan oleanderspatsels
as die donkerte aan die ruite pluk
of die raaisels van die dood
wat hom skielik uit die bloute pas.
[© Melanie Grobler]
‘n HANDVOL BREYTEN
Almal ken mos die maer man
die een met die groen trui
hy vir wie ons woorddadig al haarloos blinkgevat het
hy wat die drome van ons reis
deur hierdie voorlopige suide
met geheime gedigte
in die deuropening laat staan
Maar ken ons hom?
Die ruiter van syn op die perd van lug
die ros van asem wat moes vlug
voor die gedaste menere van ons liederlike nagmerrie?
Hy was skadeloos, maar ons was hom ongenadig.
Wat het geword van Bittergesig Buiteblaf?
Hy het aanhou gedigte kug
terwyl hy die swaar klip moes dra
sy kop het bly groei hemelruim toe
met sy ware handskrif een van rus
woordend aan die volmaking
van die wysheid die lieflike die heilige
soos ‘n bergkruin vol sneeu
maar ons het hom genadeloos
te lig ge-yk
te donker ge-sel
gedink sy skaduwee sal klein skuil in sy lyf
Wie is hierdie Bullebach?
Hy is die groot voël so groot soos lig
Dié Afrikaanse Vokaal in ons familie van verskeurde klinkers
met ‘n konstellasie van sterre op sy voorkop wat arendsoog
steeds méér sien
steeds murg uit die werwels suig
Breyten, ken ons jou?
Of ken ons net die hond se swartvlieërblaf
teen die donker ruit?
Hoe leef jy in hierdie Taal wat jou ge-Judas én ge-Jesus het?
Wees ons, die fokkenvolk, tog genadig
Al is daar die kraak en knetter en krimp
van die verbygaan van die lewe
laat die Akashiese voël tydloos
gedigte pik pik pik
teen jou tronkselskedel
op weg na die kû
tot jou vlerke met koel blou windteue vryvlieg
héél in die heelal
[© Pieter Hugo. Sept. 2019]
Ek begin ‘n odegedig te skryf:
‘n speedcop sê my op agtien:
jy dobbel met jou lewe
as die naald op tagtig bewe
my moed begewe my
eerder, ‘n mondvol van jou eie woorde
as verjaarsdaggeskenk aan jou:
‘oopgaandae, vorentoeverstand, nagswerwer en soen
lysternagtegaal, wegvlerk. oerdonker en oerkluis
saamreisengel, weggooibrak en sterre
trapdans, spookvoëls, witgloeimaan en flintroer
besnuffel, handuitsteek, bekrabbel en ‘n pluksel vye
sterfjas, voordagbreekglans en huis-toe
droomkluitjie, botteroog en roetrook
ek stuur vir jou hier
die mondklippies toegedraai in papier’
baie geluk Breyten
[© Louis Jansen van Vuuren. 2019]
aanhou beweeg. vir bb
Lead me, guide me to the light of your paper.
Keep me in your arc of acuity. – C.D. Wright
die rus is altyd elders –
so word beweer en trap
jy woorde hier en trap jy
son en maan of uile daar
met jou volle tagtig jaar
ontwyk die stilstand jou
genadiglik op hierdie
so is dit mos –
dan pas die skoen
dan pas dit nie oral skuur
en krap dit metafore uit
druk soms tone teenmekaar
verloor miskien ’n sillabe of twee
op jou bewegingsweg
die stilstaan ontwyk ons nog
en ek vier jou geboorte skemerhoog
met elke liewe ou pampoen
en sou die stilte met deurgetrapte
sole skielik uit die bloute arriveer
met of sonder groot fanfare
dan weet ons dit
genadiglik, ook nié
die rus is nooit die lewe nie
trap dan liefs nog aanmekaar
volg hart-swig-telik steeds die roete
die klein of groter reis
met of sonder buiteblaf
(aan)dadig met gedig en kwas
die beste skoen is tog ingeloop!
[© marlise joubert / sept 2019]
Mag die jaar wat voorlê skandalig geseënd wees , liewe Breyten!
En ter herinnering ’n gedig oor die tye toe ons waarskynlik op ons heelste was…
liberation – here I am this first day shimmering bright
among angel choirs; afar the feathered folk sing psalms
die plat breë groen voorkop van die Zambesi
wat stort en stort af
reënboë wat bind opbind
die stomende groen voorkop van die onliegbare Zambesi
op die versengende lughawe
anderkant die doeane
Breyten sigbaar tuis op die vasteland
yours now slaked of all dishonour
sy oë eboniet grys bak baard om die towertong
Barbara met die blinkste oë
in dié gedig wil ek jou teen my vashou
jy omarm my weeklagende hart
sê weer: everything will come right
weer: and it will be soon
and you’ll wait for us at the airport
Essop maak sy kinders groot in Londen
leer hulle Schweitzer- Reineke sê
hulle enigste land lê net op sy tong
Rebecca en Baleka: ons kyk foto’s
van ons kinders onbevange gesiggies na die kamera
onsself stram op die agtergrond
huise waarin politiek nooit gaan lê nie
yours all freaked free in the boweries of the night
‘n aparter strofe vir Albie Sachs
donkerblou penstrepe skryf fyn oor die gesig van die vers
Mandela Mandela sing Baleka
en die harde stemme van skrywers
en die moeë stemme van digters
vlek die aand die land soos ‘n mat
skiet dit oop aan ons voete
en dit lê ons land lê tussen ons
deur taal getaal totaal vertaal
deur soveel trane en trooste verlangend afbetaal
praat ons ons land se nuwe taal ‘n metaallose taal
‘n veelkleurige heel taal se soel soet mense-taal
Senzenina – wat het ons gedoen
wat het ons gedoen
yours where dolphins windsoftly wheel
die bus rammel almal gepak deure toe
en julle bly staan voor die Makasa hotel
ons ry stadig vorentoe
en ons groet en roep en waai en huil
vuiste in die lug
die gesig van Jeremy Cronin kry ek nie vergeet nie
oë opgeskroef onleesbaar
Jeremy in die maroentrui kry ek nie vergeet nie
julle bly staan voor die Makasa hotel
soos ons vorentoe beweeg gaan sy vuis effens los
sy vingers roer asof hy iets wil saamgee wil vashou
agter julle die druisende damp van die Zambesi
bly staan geliefde kamerade
nou in hierdie vers
ek skryf dit neer soos ek dit onthou
sodat op papier solank
ons een kan wees
en saam kan uitkyk uit hierdie vers
totdat bevryding skuimend druisend oor ons spat
die ballinge terugkeer soos engele of bokke of bome of honde
en ons mekaar omhels
(Zimbabwe Julie 1989)
[© Antjie Krog]
Die kolos spel hom uit in tak en blaar,
wat in ʼn ander bestaan groter is
as alles in die sirkel rondom hom.
Heel bo tuur ʼn witkruisarend waaksaam,
bosnagape vreet sy jong lote,
bobbejane verorber sy vrugte
en mieliekewers en boomslange
misbruik sy sagte hout en gasvryheid.
In die soel tropiese nag vlieg motte
om die blomme en vrugtevlermuise
raak-raak met hulle vlerke die stampers,
terwyl ’n bruinhiëna onder draai
en ’n boomeekhoring op en af hol
asof hy iets aan die arend fluister.
[© Johann Lodewyk Marais. 2019]
al skilfer die skubbe
van reptiele af
al kook skilpaaie lewend
in doppe sous
minute asem op
al hoor ons
skreeuape drie kilometer ver
sal ons laaste asem
om bome mee te saag
en balke drome en nagmerries
snorkend skuimend bloots
ons is saad
van ons soort
ons reis deur ’n woud
van vuurhoutjies en vuiste
skotvry om ons goeiemôres
en goeiewense te krap
in as van verkoolde been
luidiere vier meter per minuut
al loei pienk
hemele in borrelende
al drup korwe was verskiet
bye in vonke onderweg
vyf en tagtig duisend
vure in die hand
vier ons woorde wat ons in ’n wip
onkant vir ’n verjaring
hande in die vuur
dat die gedig ‘haar om mag draai
om die nag in die oë te kyk’
[© Susan Smith. 2019]
‘n Goëllied vir Breyten
As die taal ‘n liggaam is
is jy die inkvlek op haar handpalm
vloeiend oor die vlegtende treinspoorgroewe van vel.
Die taal is die skelwit orgidee wat jou met morbiede beloftes verlei
asof jy ‘n insek is.
As jy ‘n rietfluit is, is die taal die verderflike moeras
waaruit windklanke gekerf word.
As jy ‘n wolk is, is die taal die glas
wat jou watergeboorte en -sterfte weerkaats.
As jy ‘n muis is, is die taal die duisterswiepende uil.
As jy ‘n skokbeentjie is, is die taal die slaanstok wat agter die deur skuil.
As jy ‘n rivier is, is die taal jou oewer, die grens wat jy oorstroom.
En as jy steeds ‘n rivier is, word die taal so waar die padda wat manel dra
en in jou woon.
As jy die grond is, sal die taal ‘n tuin wees.
En as die taal ‘n tuin is, is jy die klouterstruik,
die pampoenblom met geel vlerkslae
of hopelik die komposhoop.
Want as jy die komposhoop is – ‘n blareberg, erdwurmdeurwoel –
sal die taal sonder tyding ‘n boord kan word
swaardragtig aan bittersoet woorde.
As jy die vyeboom is,
is die taal die by wat jou bestuif
en as die taal die by is,
is jy die nektar.
Omdat jy die nektar is,
haal ons vandag met dié verdigsels
kaalhand heuning uit die taal
– dwase wat storm waar die duiselgrote engel huiwer –
ons vingers en voelers tintelend van al wat swewend leef en kleef.
[© Carina Stander / 2019]
Ode aan ’n vangriem
Hulde aan Breyten Breytenbach
geskryf in ‘n styl van Pablo Neruda
Oda a un lazo
El captor de plumas
de pájaros y sus peculiaridades,
rumiando sobre ellos
Vanger van vere,
van voëls en hulle bekkighede,
jy vang koeie
herkouende aan hulle
vang jy aan die uitgeleende been,
keer hom om
sirkels in die grond,
van Friesland vang jy,
sandbruin verse van Frankryk,
wat lepellê tussen die alpe,
want in baie lande
is dit vroegaand nog donker,
onder melkgroen water,
oor honde in mense,
mense in hulle toegedinkte
waar wit latte van slaap
soos ’n hut groei om hulle op,
vanger van woorde
wat vlug soos voëls
van die waarheid
kleure kom nie weg
uit jou noustropstrik nie,
sodat die roos
se ruisende rooi klanke
soos kruimels tummel,
om ’n ietermagog
aan ’n miernes
oud soos die antikythera dinkding,
en vang hom vas
dat hy praat
deur sy beskubde lippe
van dít wat vroue
wat mans nie weet nie,
grypend na wat ons
pluk jy dit in jou
vangende hande en gee ons
vye wat suur word,
maar die liefde,
maar die liefde is soeter as vye,
alles is vliegtig
in mense se hande,
maar jy met jou
jou vasleggende tongriem
trek dit nader
in die net,
jy lig dit uit
omdat die gedig in sy toegevoude hand
versteen soos dromer se skip
teen die gekerm
van onthouspoel en sand.
Is daar iets
wat jy nie kan
met woorde soos bitter moer
ná die drink?
Dalk kan jy nie
meer die voetspore intrek
wat ingedagte geliefdes geloop het nie,
of die smaak
van jou heel eerste woorde
nou lank vergane.
Jy raak al dunner, riem,
langer en vattender meer
meer as wat lesendes
in een jaar of meer
ons groet jou
en jy glimlag terug,
met handjies en hare platgelek,
en jy praat met stilte,
die sabbatsgeluid van koelte
wat jou nooi om oor
jou eie skaduwee te tree.
Alles wat jy vang,
dankie gebêre in boeke
kan kry in die mielieland.
[© De Waal Venter. Sept. 2019]
Vir Breyten 16 September 1939 –
Die feestafel kreun onder al
die lekkernye en soet verleidinge;
ook pampoenkoekies word opgedis
om jou te herinner jy is nou tagtig.
Genooides en ongenooides,
moedswilliges en onwilliges,
kwaadstokers en vrededuiwe,
vergun my om julle voor te stel
aan Breyten Breytenbach,
die man met die verweerde groen trui,
glo my tog, hy is nog steeds skadeloos.
Op 16 September is ’n seun
met ’n mond vol woorde gebore.
Sy pa was trots op die bulkalf
en sy ma op haar skoothondjie.
Snags voor bedlê het hulle klein
Breyten aan die Here opgedra:
“Here, ons weet nie hoe hy die see
gaan bevaar en hoe sy weg
oor berge en dale gaan kronkel,
met wie hy gaan konkel nie.
Maar wees tog net goed vir
hierdie vreemde woordsmous van ons.”
Die trotse Parysenaar het in sy onthou
traanbelope aan sy pa en ma gedink.
Oubaas en Ounooi het gesien hulle spruit
was van speentyd af ouderwets.
Kleintyd het die jongeling reeds
’n lotus met woordstiksels borduur.
Die swikswaar taak is aan my opgedra
om ’n lourierkrans met lowergroen woorde
vir die kunstenaar se 80ste te vleg.
Ek smeek Apollo om my krag te gee –
tot behae van die jarige en sy geliefde.
Na tagtig jaar op die woeste aarde
het ek hom in ’n woud opgespoor.
Hy vra of ek ’n ster vir hom sal pluk.
In die sterlig het ek dinge gesien
en gehoor waarvan ek nie kon droom nie.
Sy baard het sy inkennige ken bedek,
maar ek kon sien hy is veel gryser en wyser.
Die grys is die gevolg van al sy seereise,
die wind het die seesout opgeswiep,
sy hare en baard besprinkel en dit so gegeur.
Ek het soms by ’n onkreukbare regter
tuisbesoek gedoen. Hy het my na sy
studeerkamer gelei waar ons ure lank
Virgilius en Catullus bewonder het.
Al om die uur het ons onder eed oor jou
fluisterpraatjies gemaak, te bang
vir selspioene met bose gedagtes.
Vra jy wie die regter is? Die eerbare
een wat jou met vyftig rand vir briefsmokkel
en gedigte met vlerke beboet het. Hy het sy geheim
aan my toevertrou wat ek aan jou, tagtigjarige, onthul:
“As ek die regter was, sou ek Breyten vrygespreek het.
Miskien ’n paar rand vir sy ontydige vliegrit.
Hy is tog net ’n dromende digter en skilder – niks meer nie.”
Sewe lange jare het jy voorspooksels gesien,
hoe veroordeeldes met “Here, wees my genadig”
asemsnakkend met die geklingel van kettings
galg toe strompel waar die doodsengel wag.
Jou drome het jou snags onder vonklig na jou
geliefde in die verte gelei om haar hoop te gee.
Wette kon nie jou skeppingsdrang gevange hou
en die muse het jou nie aan die waansin van alleenheid
se skroeiende verlange oorgelaat nie, maar jou met ’n oorvloed
influisteringe besoek. Vryhand kon jy tydig en ontydig dig.
In ’n visioen het jy gesien: om te lewe is om te sterwe.
Daarom moes jy lewe voor jy sterwe en reik na die ontmoeting:
sange het jou bevryding uit die grot begroet, palms is gewuif,
jou gesig was welriekend en jou eens geboeide hande is gesalf
vir die belofte in volvoering: bevryding na die beminde.
Jy het ná sewe jaar in doodskadu opgestaan om die lewe te vier.
Nou beier die klokke klankryk en ek staan met die gedig voor jou
om jou te kroon en jou te vra om op jou digterstroon te sit.
Ek hang ’n mantel om jou skouers waarop pryk: Woordmaker.
Mag jy nog nagte deur droom en skemerwoorde een vir een naderwink.
Mag jou gedigte ons harte altyd verheug en soos die singende son
en sterre ons pad vol skrikgodinne na die ongesiene anderkant lig maak.
[© Cas Vos. 2019]
Met vergunning van Naledi. [Vlug van die gees, 2019]
Tags: 16 September 2019 80ste verjaarsdag Breytenbach, Antjie Krog, Breyten Breytenbach, Carina Stander, Cas Vos., De Waal Venter, Diana Ferrus, Heilna du Plooy, Johann Lodewyk Marais, Louis Esterhuizen, Louis Jansen van Vuuren, Marius Crous, marlise joubert, Melanie Grobler, Nini Bennett, Pieter Fourie, Pieter Hugo, Rene Bohnen, Susan Smith
Die punt is, sê die bonobo,
ons is eenvoudig
nie so skerp soos hulle nie.
In sekere opsigte,
werp die orang-oetang teë,
is ons skerper – reuk, byvoorbeeld.
Die bonobo skud sy kop treurig,
ons het net nie hulle drang
tot vernietiging nie.
Dit lyk my hulle geniet dit,
dis asof hulle daarop floreer.
Dink jy hulle gaan ons mis?
vra die orang-oetang
en sit ’n halwe appel in sy mond.
Waarskynlik nie, antwoord die bonobo,
ek het nog nie enigeen van hulle
’n enkele traan sien stort oor die Neanderthallers nie.
Die orang-oetang sluk ’n stuk appel in.
Jy’t ’n punt, sê hy tussen die appel deur.
(c) De Waal Venter / Julie 2017
Tags: De Waal Venter, Menslike genade
Posted in Gedigte | Comments Off on De Waal Venter. Menslike genade
De Waal Venter. Jacques Roubaud in Afrikaans
Die wêreld is klein, die wêreld is groot, punt.
’n Bespreking van aspekte van Jacques Roubaud se digkuns.
Dit is die eerste kwatryn van die Franse digter, Jacques Roubaud, se sonnet “Die lewe”. Hoe lyk die Afrikaanse vertaling daarvan? Presies dieselfde! Die nulle en ene stel die digitale funksie voor waarop alle huidige rekenaars en programme gebaseer is. Nul stel die elektroniese “hek” voor wat “toe” is en die syfer een stel ’n “oop” hek voor. Elektriese strome vloei dus deur die stelsel afhanklik van die patroon van oop en toe, nul en een. En uit daardie patrone word geheel en al alles geskep wat ’n rekenaar kan doen.
Dit word so gedefinieer deur WhatIs.com:
“Digital describes electronic technology that generates, stores, and processes data in terms of two states: positive and non-positive. Positive is expressed or represented by the number 1 and non-positive by the number 0. Thus, data transmitted or stored with digital technology is expressed as a string of 0’s and 1’s. Each of these state digits is referred to as a bit (and a string of bits that a computer can address individually as a group is a byte).”
’n Kritikus,Katheryn McDonald, het van Roubaud se werk gesê dat dit tegelykertyd in twee rigtings beweeg. Dit is aan die een kant bewustelik gekompliseerd. Dit maak onder andere van wiskundige simbole gebruik. Hierdie soort poësie vra die leser om te fokus op die taal in die gedigte. Die digter nooi ook lesers uit om stukke van gedigte in ’n versameling rond te skuif en die samestelling van die boek te wysig soos hulle wil.
Jacques Roubaud, nou in sy tagtigerjare, is in 1932 gebore in Frankryk. Hy is ’n geëerde digter, essayis, romanskrywer en wiskundige. Hy het twee doktorsgrade, een in wiskunde en een in letterkunde. In 1966 is hy genooi om by die Oulipo-groep aan te sluit.
Wikipedia het die volgende oor die groep te sê:
“Oulipo (French pronunciation: [ulipo], short for French: Ouvroir de littérature potentielle; roughly translated: “workshop of potential literature”) is a loose gathering of (mainly) French-speaking writers and mathematicians who seek to create works using constrained writing techniques. It was founded in 1960 by Raymond Queneau and François Le Lionnais. Other notable members have included novelists Georges Perec and Italo Calvino, poets Oskar Pastior, Jean Lescure and poet/mathematician Jacques Roubaud.”
“Constrained” kan bv. beteken dat jy ’n gedig of selfs ’n roman skryf sonder dat die letter e ooit daarin voorkom. Dit klink taamlik eksentriek, nie waar nie!
Die verkenning van smart
In 1983 sterf Roubaud se jong vrou, Alix, op 31-jarige leeftyd. Die digter kon sy smart baie moeilik verwerk. Hy het kort na haar dood die gedig “niks” geskryf. Daarna het hy vir dertig maande niks geskryf nie. Uiteindelik het hy weer begin en ’n reeks prosa-gedigte geskryf wat geheel en al anders was as sy Oulipo-tipe gedigte. Hierdie gedigte was diep bepeinsinge van die doodservaring, die smart wat dit veroorsaak vir die minnaar wat agterbly en die liefde wat oorbly.
Hierdie gedigte is gepubliseer in “Quelque chose noir” in Engels vertaal deur Rosmarie Waldrop as “Some Thing Black”
Sy skryf dat geen ander skrywer hom al ooit so onwrikbaar toegespits het op die ondersoek na en die beskrywing van die vele vorme van smart, verbystering, leegheid en die eensaamheid wat met ’n sterfte gepaard gaan. Geen ander skrywer, meen sy, het al ooit ’n soort troos gebied terwyl eerlik en indringend gekyk word na die ingewikkelde maniere waarop die agtergeblewene geaffekteer word deur so ’n verlies. Die gedig “Identiteit” is ’n goeie voorbeeld.
Jacques Robaud lees voor uit sy werk
Die speelse Roubaud
Daar is ook die speelse kant van die digter. Die Oulipo-digter “speel” met idees en wiskundige formules, maar die poësie waarin Roubaud se ander soort speelsheid uitkom is van ’n heel ander aard.
Hy vertel van die keer toe sy bundel kinderverse in Franse skole vesprei is. Op ’n dag kry hy ’n brief in ’n kind se handskrif. Dit is geskryf deur ’n sewejarige seun, Pierre, wat nie oortuig is dat Roubaud nog lewe nie, alhoewel sy pa hom verseker het dat dit wel die geval is. Pierre was onder die indruk dat daar geen lewende digters in die wêreld is nie.
Pierre skryf verder dat Roubaud na die skool toe moet kom sodat hulle kan sien dat hy regtig leef. “Jy sal sien daar is so ’n knoppie by die voordeur,” verduidelik Piere, “Druk dit net en dan sal hulle vir jou oopmaak.”
Roubaud skakel toe die skool en hulle reël ’n besoek vir hom. Daar aangekom, word hy aan die klassie voorgestel en hy lees vir hulle van die kindergedigte wat hy geskryf het. Sommer gou is die kinders tuis met hom en hulle noem hom “Jacques”. Toe kom Jacques by die gedig “La vache: description”. Hier is die gedig:
Vet koei met drie bene
Beskrywing van ’n koei
“Maar hoekom sê jy ‘ongeveer’ vier bene?” wil die kinders weet. Koeie het mos presies vier bene! Nee, antwoord Jacques. Hoe weet julle? Partykeer staan ’n koei op so ’n manier dat jy net drie bene kan sien. Het julle alle koeie se bene getel? Wie sê daar loop nie naby Savoy koeie rond met drie bene nie? Of vyf?
Hier is nog ’n voorbeeld van Roubaud se humor:
Die gedig is daar, maar jy het ’n mikroskoop nodig om dit te sien.
Die wonder van ’n punt
En wanneer Roubaud in erns besin oor die wêreld en aard van die werkikheid, dink hy, tipies van ’n wiskundige, aan ’n “punt” en hoe oneindig klein dit is , maar ook oneindig groot – ’n punt waaruit alles ontstaan:
M’endormant je voyais que le monde était là,
le monde et tout ce qui s’ensuit
Dat die wêreld daar was
Toe ek aan die slaap raak, sien ek die wêreld is daar,
die wêreld en alles wat daaruit voortkom;
“nou” kleiner as ’n punt
agter geweldige en ernstige kleure.
Zoemende jare kom van ver af terug,
hoek van straat met straat,
spore weggespoel deur die reën,
geel stof versamel in my hand.
Toe ek aan die slaap raak, sien ek al hierdie dinge:
die warmte en ellips van die put,
die aarde, waar die blare gewigloos is,
die water presies, gelykmatig in balans.
Ek het gesien, toe ek aan die slaap raak,
dit wat ek nou al jare lank verwelkom
maar wat ek nie kon onthou nie:
heel jare, vol waarheid,
dit wil sê, as jy wil weet, vol van die dood.
Ek wou nie, terwyl ek aan die slaap raak,
sien wat ek al te veel gesien het nie.
Nota: Die gedigte is uit Frans vertaal deur De Waal Venter
Tags: De Waal Venter, Jacques Roubaud
Posted in Binneblik, De Waal Venter | Comments Off on De Waal Venter. Jacques Roubaud in Afrikaans