Baie meer as Belhar – 'n Ekskursie op die versplinterde paaie van sommige van die talryke Gereformeerde kerke in Suid-Afrika
November 14, 2012 in Uncategorized Ek het 'n wonderlike kennis. 'n Dame so na aan my hart. Sy praat Xhosa, en sy is een van 'ons'. Sy is 'n NG kerk Christen. Vir 'hulle' is dit natuurlik nie die NG-NG-kerk nie. Vir 'hulle' is dit die United Reformed Church. Die VGK. Die een wat in 1994 ontstaan het toe die Sendingkerk en die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Afrika saamgesmelt het. Later sou sommige gemeentes van laasgenoemde weer wegbreek en hul eie sinode vorm, tot groot vreugde van sommige mense in my eie kerk (want yay, hulle verkies ook apartheid!).
Toe ek anderdag opmerk dat ek gewetensbesware oor Kersfees het en dit nie regtig wil vier nie, toe sê sy vir my –you must stop reading those books on the history of the churches and celebrate Christmas. Miskien is sy reg. Miskien moet ek maar eendag ook ophou om vir myself te probeer dink.
Die Sendingkerk het in 1881 tot stand gekom nadat verskeie gemeentes hulself tot 'n afsonderlike sinode georganiseer het. Dit was die kulminasie van 'n proses wat homself afgespeel het na afloop van die 1857 besluit dat gemeentes toegelaat sal word om afsonderlike dienste vir verskillende rasse te hou 'weens die swakheid van sommige'. Die Gereformeerde Kerk in Afrika het in die 20ste eeu tot stand gekom. En die Indiërs het ook 'hulle' eie kerk gekry.
Vandag is die NG kerk se deure vir alle mense oop. Maar die NG kerk is ook lankal nie meer die monster wat dit eens was nie. Die NG kerk is bietjie soos 'n Amerikaanse 'televangelist' wat met sy broek op sy knieë gevang is by sy skelmpie. Die NG kerk se skelmpie was apartheid.
Want by verskillende kerke het dit nie gebly nie. Dit het uiteindelik verander in 'n volskaalse nuwe teologie. Aanvanklik was dit bloot 'n beleid wat bepleit was. Toe stemme van kritiek opgaan (nie net binne die NG kerk nie maar ook bv. binne die Hervormde kerk), stemme soos Bennie Keet en prof. Geyser, onder andere, is daar vinnig geskarrel om 'n teologiese basis vir die beleid van apartheid te verkry.
Maar teen die 1980's was die gort behoorlik gaar. Boesak weier om saam met die NG kerk afgevaardigdes nagmaal te hou in Kanada, en om alles te kroon verkies die Wêreldbond van Gereformeerde Kerke vir Boesak tot president. Toe die Belhar Belydenis uiteindelik in 1986 aanvaar was, was die koeël, so lyk dit my, waarlik deur die kerk.
Maar 1986 was ook vir verskeie ander redes interessant. Dit was die jaar van 'Kerk en Samelewing', toe die NG kerk die teologiese begronding van apartheid herroep het. En dis nie al nie.
'n Mens kry die indruk dat 'apartheid' baie dinge binne die NG kerk vir ewig verander het. Dit is asof die kerk se mistastings oor 'apartheid' nie net veroorsaak het dat die mens se vermoë om die Bybel te interpreteer verdag geword het nie, maar ook die hele Bybel self het skynbaar van daardie tyd af verdag begin word binne die NG kerk. Want dit was ook in 1986 wat die verslag 'Skrif en Skrifgesag' die lig gesien het, waarin daar bevind was dat die Bybel nie juis besondere historiese akkuraatheid openbaar nie.
As lidmaat was ek nog my lewe lank onbewus van hierdie verslag. Dit was maar nooit eintlik aan die groot klok gehang nie. Weggesteek is dit natuurlik ook sekerlik nie. Maar die punt is, jy word geleer die belydenisskrifte aanvaar die Bybel as die waarheid. En tog weet jy in jou hart. Jy weet net. Jy weet dit want talle lidmate sê openlik vir jou dat hulle nie die Bybel as 'n betroubare bron van historiese kennis beskou nie. Ander, wat wel so wil dink, word in vrede gelaat. En so is daar ruimte vir verskillende spirituele tradisies binne een kerk.
Vir my verklaar dit ook sommer hoekom mense van ander kerke sê dat die NG kerk nie regtig die Bybel in die erediens gebruik nie. Net so bietjies-bietjies. Dit is natuurlik waarskynlik waar en hou verband met dié ding dat die Bybel dikwels as histories verdag beskou word binne die NG kerk.
Dit is jammer ek het nie vroeër hierdie dinge geweet nie. Want dit verklaar vir my ook hoekom daar al heelwat mense in my lewe was wat nie met my godsbeeld kon saamleef nie. Waarlik, ek dink die kerke moet versigtiger wees. Daar is al vriendskappe vernietig oor hierdie dinge. Omdat een mens onwrikbaar glo dat koning Jesus daar iewers anderkant die uitspansel leef omdat die Bybel sê dit is waarheen Jesus opgestyg het, terwyl die volgende ou vir daardie gedagte in sy mou lag (en later in eensaamheid skuldig sit voel en wonder of hy of sy nie onsensitief was nie, en NOG later self begin wonder of Jesus nie dalk REGTIG daar anderkant die sterre bly nie. En dit als terwyl jou selfverwyt in selfkastyding verander).
Maar wat ek nou ál meer en meer oor wonder is dit: Moet ons nie maar vergeet van 'kerkeenheid' in hierdie land nie? Ek meen, die tradisies wat die laaste 25 jaar binne die NG kerk ontstaan het sal in der ewigheid nooit versoenbaar wees met wat in ander Gereformeerde Kerke aan die gang is nie. Ek meen, daar is die Doppers. Hulle hou nog by die Bybelse voorskrif dat vroue nie in die amp mag dien nie. Daar is die Hervormde Kerk. Hulle stry nog oor apartheid (al ontken sommige dat die strydbyle oor apartheid gaan). En dan is daar die 'evangelicals', met hulle dominees wat preek dat die 'hemel' iewers daar ver anderkant planeet Pluto is terwyl hulle Boney M met Kerstyd sing.
Dit is inderdaad moontlik om die vraag te vra of ons klomp in die NG kerk ooit nog dieselfde God as hierdie mense aanbid. Of dis ten minste die vraag wat ék die laaste tyd in my gemoed begin kry het.
En nou wonder ek of die VGK ook 'Skrif en Skrifgesag' erken. Op 'n manier hoop ek so, al is dit net dat ek dan sal weet dat my vriendin my potensieel nie skeef gaan aankyk as ek dalk op 'n dag aan haar verklaar dat ek twyfel oor of Adam en Eva ooit regtig bestaan het nie. Sy het anderdag gesê ons moet eendag saam sokker toe gaan. Ek moet dit beslis doen voordat ek dalk op 'n dag toevallig my Genesis geheim openbaar en ons dan nie weer so lekker sal gesels nie.