Dis nou makliker, goedkoper om krag op te wekEen van die stappe wat aangekondig is, is die bepaling van ŉ toevoertarief wat prakties beteken verbruikers sal die koste van hul sonpanele minstens gedeeltelik kan begin verhaal. (Argieffoto) Suid-Afrikaners behoort nou met ŉ meer geruste hart sonpanele op hul dakke te begin uitpak. Dít nadat pres. Cyril Ramaphosa Maandagaand verskeie hervormings aangekondig het in ŉ poging om die land se voortslepende kragprobleme te takel. Een van die stappe wat aangekondig is, is die bepaling van ŉ toevoertarief wat prakties beteken verbruikers sal die koste van hul sonpanele minstens gedeeltelik kan begin verhaal. Die stap moet ook dien as aanmoediging vir kommersiële en residensiële opwekking. Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI), sê op die lang duur gaan ŉ klomp kommersiële opwekkingsprojekte nou finansieel veel meer vatbaar weens danksy die planne wat Ramaphosa aangekondig het. Ramaphosa het in Junie verlede jaar aangekondig dat die drumpel vir opwekking van 1 MW tot 100 MW verhoog word. Net ŉ permit, nie ŉ lisensie nie, was hiervoor nodig. Die lisensiëringsvereiste vir opwekking is nou heeltemal geskrap wat beteken net registrasie is nodig voordat jy soveel krag kan opwek as wat jy wil of kan. En enigiemand kan dit teoreties doen. Mulder sê as – en dit is ŉ baie groot as – die regering doen wat hy sê hy gaan doen, behoort beurtkrag binne ŉ jaar reeds veel minder te wees. Binne twee jaar kan dit selfs iets van die verlede wees. Die regering is egter berug daarvoor dat hy planne aankondig wat hy nie deurvoer nie of wat uit die staanspoor nie prakties haalbaar is nie. “Ons is bekommerd oor die implementering van die plan, maar as dit reg gedoen word, kan ons die beurtkragprobleem uitsorteer.” Die DA het dieselfde kommer te kenne gegee en gaan die speaker van die parlement vra om ŉ ad hoc-komitee op die been te bring wat uitkomste kan monitor. As deel van die plan het Ramaphosa ŉ nasionale energiekrisiskomitee (NECOM) aangestel om te verseker alle planne word op ŉ gekoördineerde manier ingestel. Mulder bestempel die aanwys van die komitee as ŉ klap in die gesig van Gwede Mantashe, minister van minerale hulpbronne en energie. Dit is Mantashe se werk om die energieomgewing stabiel te hou, maar dit word nou in die kantoor van die presidensie gesetel waar Ramaphosa self ŉ oog daaroor kan hou. Die skep van die krisiskomitee is volgens Mulder ŉ aanduiding dat die president nie sy kabinet vertrou nie, en spesifiek nie vir Mantashe nie. Mantashe is nietemin deel van die krisiskomitee, met die direkteur-generaal in die presidensie as die voorsitter. Met die aankondiging staan die regering minstens effens uit die pad vir die private sektor om beleggings in infrastruktuur en energie te doen, meen Mulder. Dit gee ook meer energieonafhanklikheid vir Jan Alleman wat toenemend self krag wil opwek. Verwag weerstand Dawie Roodt, direkteur en hoofekonoom van die Efficient Groep, sê Eskom is reeds op die pad na privatisering. Volgens hom het die regering die kragvoorsiener stelselmatig tot in die grond in bestuur en dat privatisering die enige manier vorentoe is. Roodt sê die skade by Eskom is reeds gedoen en as alles nou volgens plan verloop, gaan dit waarskynlik nog sowat tien jaar duur om die probleem heeltemal op te los. Hy waarsku egter dat die proses nie sonder teenstand gaan verloop nie. Mulder stem saam. “Daar is gevestigde belange wat enorme weerstand kan veroorsaak, maar die koeël is deur die kerk. Die president se aankondiging wys die regering is onder soveel druk dat hy nie nou sommer sal kan terugkrabbel nie. “As hulle jou nou byvoorbeeld ŉ R900-tarief wil vra omdat jy sonkrag opwek, gaan mense woedend wees. Daar gaan weerstand wees. “Mense is regtig, regtig gatvol. Beurtkrag is iets wat jou baie direk raak en dit is hoekom beurtkrag ook ŉ emosionele ding is. Dit meng direk in met jou lewe. As jy die opsie gegee word om ŉ probleem te pak wat jou op ŉ diep persoonlike vlak raak en dit is boonop finansieel moontlik, gaan mense die aanbod aanvaar,” sê Mulder. “Hier is ook ŉ enorme vraag-aanbod-diskrepansie wat ŉ groot geleentheid vir entrepreneurs bied. Dit is ŉ baie goeie kommersiële geleentheid om in energie in Suid-Afrika te belê. Daar is ŉ tekort, mense wíl krag koop.” Mulder sê daar is nou groot druk op die regering en dit moet volgehou word. Dit is egter belangrik dat mense hul verwagtinge bestuur. “Die regering gaan probeer om nie te doen wat hy sê nie, maar as ons genoeg druk kan plaas kan ons die regering dwing om net uit die pad te kom sodat ons self die res kan doen.”