Drie afdraaipaaie uit die onteieningsdebatFoto: Pexels/Pixabay.com Drie lote is besig om uit die stam van die debat oor onteiening sonder vergoeding te ontstaan, en dit bied tekens van hoop vir diegene wat dit teenstaan. Die drie opsies wat uitkristalliseer word deur onderskeidelik die EFF, die ANC en die DA verkondig. Die EFF se voorkeur is vir onteiening sonder vergoeding, met alle grond wat oorgaan in staatsbesit en enigeen wat wil boer met ‘n spesifieke gewas of dier, sal by die staat om toestemming moet aansoek doen. As die toestemming gegee word, sal dit geld vir 25 jaar, waarna dit slegs hernieu sal word indien die boer ‘n sukses daarvan maak. Aan die begin van die huidige onteieningsdebat in Februarie vanjaar het dit gelyk of die momentum saam met die EFF se voorstel was, maar nou lyk dinge anders. Uit antwoorde wat hierdie week op skriftelike vrae in die parlement verskaf is deur die minister van landelike ontwikkeling en grondhervorming, Maite Nkoana-Mashabane, is dit duidelik dat die ANC tans briek aandraai teen die EFF se aktivisme. In hierdie verband dien dit te meld dat daar van die begin af in die gematigde deel van die ANC weinig aptyt was vir die tipe grootskaalse onteiening sonder vergoeding wat die EFF voorstaan. Baie oortuigingswerk is ook agter die skerms gedoen deur ‘n verskeidenheid binnelandse en buitelandse rolspelers, met AgriSA wat spesifiek hard en effektief werk. Dis moeilik om te bepaal presies wie watter suksesse behaal in hierdie verband, maar Nkoana-Mashabane se uitlatings hierdie week sal baie teenstanders van onteiening sonder vergoeding hoop gee. Sy het verklaar dat die staat tans voortgaan om geskikte staatsgrond aan private individue te verkoop. Dit is basies presies die teenoorgestelde van die oordrag van staatsgrond wat deur onteiening sonder vergoeding afgeneem word, aan die staat, en versterk die mening dat die ANC-regering eerder maniere wil vind om grond- en landbouhervorming vinniger, maar binne die Grondwet, te laat plaasvind as deur onteiening sonder vergoeding. Terselfdertyd bly die regering verband tot die relatief sosialistiese ideale van die agriparke-model, wat ‘n tipe kommunale grondbesit vir klein- en bestaansboere op staatsbeheerde grond voorsien. Die derde opsie word deur die DA aangehang, naamlik om titelaktes op groot skaal te verskaf aan klein- en bestaansboere wat op kommunale grond boer. Die idee daarmee is om groter sekerheid oor verblyfreg te verskaf, en dit minder van tradisionele leiers se voorkeure, grille en magshandelinge afhanklik te maak. Dit sal dan aan boere op kommunale grond die geleentheid gee om groter ondernemingsgees aan die dag te lê, en die grondwaarde as sekuriteit te kan gebruik om te leen. Die gronddebat loop tans, byna halfpad deur die proses, dié drie afdraaipaaie. Teen die einde van Augustus moet dit op ‘n aanbeveling vir parlementêre debat uitloop.