IS ’n uitvindsel om van te droom. Met ’n strelende melodie word jy uit jou slaap gewek. ’n Meganiese hand reik uit en gee vir jou ’n koppie stomende koffie aan. Sodra jy die teken gee, lig die robotagtige hande jou uit die bed uit en plaas jou in ’n warm bad of onder die stort. Daarna word jy afgedroog, aangetrek, jou hare gekam en jy na die etenstafel gedra.
Of jy nou mieliepap verkies of graanvlokkies of spek en eiers, jou masjienhulp sit jou ontbyt vir jou voor presies soos jy dit wil hê. Dan bring hy jou terug badkamer toe om jou tande vir jou te borsel en, wanneer jy skool toe of werk toe vertrek, begin hy dinge agter jou opruim.
Meganiese wastoestelle het in die 1800’s hul verskyning in huise begin maak. Een van die vroegste soorte, ’n ontwerp van die Amerikaanse vervaardiger Hamilton Smith (1858), het bestaan uit ’n vertikale houttrom vir die klere en ’n houtstamper wat met ’n handslinger gedraai is. Verskeie verbeterings het mettertyd gevolg, soos gasbranders wat onder die masjien aangebring is om die water te verhit.
Die vroeë elektriese wasmasjiene se enjins was onbedek onderaan die balie, wat hoogs gevaarlik was, want enige water wat daarop gedrup het, kon die gebruiker ’n elektriese skok laat kry. Veiliger en doeltreffender wasmasjiene is in die loop van die 1930’s en ná die Tweede Wêreldoorlog vervaardig.
Elektriese strykysters het in die laat 1800’s op die mark verskyn. Die eerste het sowat 6 kg geweeg. Elektriese strykysters wat ná die Eerste Wêreldoorlog vervaardig is, was heelwat ligter.
BO: Oumagrootjie se plat strykyster, wat warm gemaak is deur dit regstreeks in ’n vuur of op die haardplaat te plaas.
Die huishoudelike stofsuier het eers in die vroeë 1900’s sy opwagting gemaak, danksy die vindingrykheid van ’n Engelse siviele ingenieur, Hubert Cecil Booth. In 1901 het Booth in Londen ’n demonstrasie van ’n Amerikaanse spoorwa-skoonmaker gesien. Die toestel het stof verwyder deur dit in ’n houer in te blaas, wat nie so ’n goeie plan was nie, aangesien die meeste van die stof eenvoudig in die lug beland het.
Toe hy tuis kom, het Booth lug deur ’n doek probeer suig om stof op te vang pleks van dit weg te blaas. Hy het die beginsel aan ’n vriend gedemonstreer deur ’n sakdoek iewers teen ’n stowwerige stoel in ’n restaurant te plaas en dit met sy mond te suig. Die stof het aan die sakdoek vasgekleef.
Booth het ’n masjien gepatenteer wat op hierdie beginsel gegrond is en die British Vacuum Cleaner Company gestig om mense se huise skoon te maak. ’n Perdewa het op die sypaadjie langs die huis stilgehou en ’n suigslang is deur die deur of ’n venster gesteek. Daarna het ’n span skoonmakers aan die werk gespring. Die pomp, wat met ’n petrolenjin aangedryf is, het vreeslik gelawaai.
Booth het dikwels ’n potjie met die polisie geloop omdat sy affêre koetsperde laat skrik het. Nogtans het sy revolusionêre skoonmaakmetode só ’n opskudding onder die vroue van die hoë lui veroorsaak dat hulle ’’stofsuier’’- teepartye gereël het sodat hul vriendinne al die aksie kon aanskou.
LINKS: Hier wikkel-wikkel... daar wikkel-wikkel... woerts in die hoekie! Hierdie robotjie, wat outomaties oor die vloere kruip om sy stoffies te vreet, lyk nie eens meer naastenby soos die kru stofsuiers van vroeër nie.
EEUE lank moes water gekook word in ketels wat oor ’n oop vuur of, later, op die haardplaat geplaas is. Elektriese ketels het laat in die 1800’s hul verskyning gemaak. In die vroeë modelle was die elemente in afsonderlike kompartemente in die boom van die ketel. Omdat die element nie met die water in aanraking gekom het nie, het dit lank geduur voordat die water gekook het.
In 1923 het Arthur Large van Engeland ’n koperelement ontwerp wat met veiligheid in die water gehou kon word. Large se uitvindsel het die kooktyd met sowat ’n derde verminder.
’n Tweede deurbraak was in 1931 toe die Britse ketelvervaardiger Walter Bulpitt ’n veiligheidsprop ontwerp het wat self uitgeskiet en die krag onderbreek het wanneer die ketel oorverhit geraak het. Outomatiese ketels het in die 1950’s op die mark verskyn. Die eerste modelle is deur die Russell Hobbs Company van Brittanje ontwerp.
In 1904 het George Schmidt en Fred Osius roertoestelle en mengers begin vervaardig wat deur ’n elektriese motor aangedryf en in bruismelk-salonne gebruik is. In 1910 het hulle saam met die ingenieur Chester Beach die Hamilton Beach Manufacturing Company gestig en, deur ’n elektriese motor by ’n eierklitser te voeg, met die wêreld se eerste huishoudelike kosmengers vorendag gekom.
DIE eerste elektriese broodrooster is in 1909 deur die General Electric Company (VSA) vervaardig. ’n Netwerk van drade wat deur ’n elektriese stroom verhit is, het ’n sny brood aan die een kant gerooster, waarna die sny omgedraai moes word om weer aan die ander kant verbruin te word.
In 1927 het ’n Amerikaner, Charles Strite, die wêreld se eerste wiprooster ontwerp. ’n Tydtoestel het die elektriese stroom afgeskakel en ’n gespanne veer laat skiet sodat die roosterbrood boontoe gedruk is. Die tydtoestel is later deur ’n termostaat vervang. Strite se toestel het ook ekstra elemente gehad sodat die sny brood tegelykertyd aan weerskante gerooster kon word.
Voordat elektriese roosters uitgevind is, moes mense brood rooster deur die snye vooraan ’n lank vurk teen ’n vuur te hou.
Hoewel die Romeine steenoonde gebou het om brood te bak, is daar in Europa nog lank ná die Romeinse tye oor ’n sentrale oop vuur gekook. Eers is ’n groot ysterketel of pot aan toue of ysterstawe oor die vuur geplaas, maar in die Middeleeue, ná die uitvinding van die spitdraaier, het die vuur van sy sentrale plek in die kamer na die kant verskuif, waar ’n vuurherd daarom gebou kon word met ’n skoorsteen om van die rook ontslae te raak.
Stowe het hul verskyning begin maak toe steenkool hout as brandstof vervang het. Eers is die stowe in die vuurherd ingebou. Op ’n plat oppervlak, die sogenaamde haardplaat aan weerskante van die haard, is kookgerei warm gehou.
In 1780 het die Britse uitvinder Thomas Robinson ’n kombuisstoof ontwerp wat bestaan het uit ’n gietyster-oond aan die een kant van ’n herdrooster en ’n kooktoestel vir die verhitting van water aan die ander kant. Warm water is uit ’n kraan getap. Die vuur was oop.
In die 1790’s het die Amerikaans-gebore Beierse staatsman Benjamin Thompson—ook bekend as graaf Rumford van Beiere—die eerste praktiese stoof vir die huis ontwerp. Dit het bestaan uit ’n klein metaalbraaikissie wat in steenwerk geset is, met ’n vuur aan die onderkant om hitte te verskaf en ’n skoorsteenpyp naby die bokant om die rook weg te voer.
In 1802 het ’n Engelse ystergieter, George Bodley, ’n koolstoof ontwerp met ’n pyp wat die hitte regdeur die oond versprei het sodat die kos egalig kon gaar word. Dit was gou baie gewild en byna alle stowe wat daarna vervaardig is tot ná die Tweede Wêreldoorlog het hierdie ontwerp gevolg.
In dieselfde jaar toe Bodley met sy stoof gekom het, het ’n Tsjeggo-Slowaakse chemiese vervaardiger, Zuchas Winzler, eetpartytjies gehou waarop die kos op ’n gasstoof gaargemaak is. In die 1840’s is begin om gasstowe in Amerika te verkoop, maar die vroeë modelle was so stink, vuil en lawaaierig dat min mense oorreed kon word om hulle te koop.
In 1855 het ’n Duitse skeikundige, Robert von Bunsen, die eerste praktiese gasbrander uitgevind. Deur dit ’n paar jaar later in gasstowe te gebruik, het dit hierdie soort stowe baie doeltreffender gemaak. Van omstreeks dié tyd af het gasstowe dan ook ál gewilder geraak.
Mikrogolfoonde is ’n meer onlangse nuwigheid. ’n Toestel wat mikrogolfenergie opwek, is nie in Engeland ontwikkel om te kos gaar te kry nie, maar om die reikwydte van Brittanje se radar ten tyde van die Tweede Wêreldoorlog te vergroot.
In 1953 het ’n Amerikaanse firma, die Raytheon Manufacturing Co., die eerste mikrogolfoond gepanteer. Mikrogolwe laat die watermolekules in kos vinniger vibreer en wek hitte deur middel van wrywing op. Eers is die mikrogolfoond slegs in die spyseniersbedryf gebruik. Vandag beklee hierdie toestel ’n plek in die hart van die kombuis, dikwels langs die konvensionele oond.