Nederlandse verkiesing – moenie teen Wilders-faktor vaskykFoto: Misign/Pixabay.com Die eerste reaksies op die Nederlandse verkiesingsuitslae was op die oog af hoofsaaklik teleurstelling oor hoe Geert Wilders se Partij voor Vrijheid gevaar het, en ander wat bly is dat die PVV nie so goed gedoen het soos algemeen verwag is nie. Maar is dit werklik die belangrikste saak op die agenda en kan veel afgelei word met die oog op die latere verkiesings vanjaar in Frankryk en Duitsland? Verskeie Amerikaanse kenners meen Wilders moet eerder in isolasie beskou word as die breë regspopulistiese beweging in Europa. Die oë word veel meer gerig op Marine le Pen in Frankryk. Wilders en sy party is immers lank deel van die Nederlandse parlement, en was in ’n stadium met gedoogde steun as’t ware die party wat die regerende koalisie aan bewind gehou het, min of meer soos die EFF nou DA-geleide koalisies in staat stel om die ANC uit verskeie munisipaliteite se regeerampte te hou. Dis ongemaklik, en het ook ingeplof. Wilders is ook al verskeie kere vir sy uitsprake van ’n vorm van haatspraak aangekla, en onlangs weer toe hy wel skuldig bevind is, maar nie gevonnis is nie. As leier van die tweede grootste party kan hy nie geïgnoreer word nie. Sake moet egter ook in perspektief beskou word. Die PVV het wel vyf setels bygekry, maar die Christen-Demokratiese Appèl het ses, en die GroenLinks ’n yslike tien setels bygekry. Met die hulp van die CDA, die D66 en Partij voor de Arbeid kan premier Mark Rutte se VVD ten spyte van ’n verlies van agt setels maklik ’n koalisieregering vorm. Sou die Partij voor Arbeid egter besluit om nie deel te neem nie, soos wat wyd bespiegel word nadat die party ’n yslike 29 setels verloor het, kan na die ChristenUnie en die SGP gekyk word. Miskien selfs belangriker as hoe Wilders en sy party gevaar het, is die knou wat die Partij van de Arbeid ervaar het. Dié party was in die jare van Joop den Uyl aan bewind, en was sedertdien dikwels sterk genoeg om minstens ’n sleutelrolspeler in die koalisiepolitiek te wees. Met net nege setels is hy nou nie eens meer die grootste sosialisteparty nie, met die Sosialisteparty wat 14 setels verower het. Met die vorige nasionale verkiesing in België kon ook geslaag word om die sosialiste heeltemal uit die koalisie te hou, terwyl die sosialiste die dominante politieke mag in Wallonië is, en selfs die vorige premier vir België opgelewer het. Die uitsluiting van die sosialiste het in daardie geledere ontsteltenis veroorsaak omdat die land toe glo ’n regering sou kry wat nie vir die armes omgee nie. Barack Obama het die VSA in ’n sosialistiese staat begin omskep, en is nou deur die teenpool, Donald Trump, vervang. Beleef ons nie nou as eerste dominante wêreldpolitieke faktor ’n voortgesette kwyning van die sosialisme nie – nogal ironies synde dat die ANV hier verder in daardie rigting neig? Dit beteken nie die opkoms van die regspopulisme is onbelangrik nie.