Die Gelofte en, Wie is ons? | Boerebib
Die Gelofte en, Wie is ons?
Die hoofklem by die herdenking van die Groot Trek val op die Gelofte van 9 Desember 1838. Die militêre oorwinning wat 'n week later daaruit voortgevloei het, was van die grootste belang in die ontplooiing van die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Maar hoe die militêre oorwinning by Bloedrivier ook al geroem kan word, dit staan naas militêre prestasies soos Vegkop en Mosega - veldslae wat nie minder as Bloedrivier was nie. Sommige militêre kenners stel Potgieter se Negedae-oorlog teen Mzilikatsi selfs hoër as Bloedrivier.
Wat Bloedrivier onderskei van al die krygsdade van die Groot Trek, is die Gelofte wat die slag van Bloedrivier voorafgegaan het. Die Gelofte het Bloedrivier verhef tot 'n kader waar dit enkel en alleen staan en die Afrikanervolk se geskiedenis bestraal. Die wordende volkskap van die Trekkers het net soos die Zoeloe-imperialisme 'n geleidelike verdigting ondergaan, totdat elkeen saamgebal was vir die krisismoment van gewelddadige botsing.
Die verheffing van die slag van Bloedrivier bo ander veldslae kan beredeneer word, maar die geskiedenis het klaar sy oordeel daaroor gevel. Die onnaspeurlike magte wat in 'n volk werk, het hulle stempel afgedruk op die Gelofte en Bloedrivier as die sentrale gebeurtenis van die Groot Trek. Solank die Afrikanervolk trou aan sy herkoms is, sal hy weet wat hy aan die Gelofte verskuldig is. Solank die Afrikanervolk bereid is tot die uitdaging van Afrika, sal hy krag put uit dié verbond met God.
Juis omdat die herdenking van die Gelofte so 'n vernuwende krag in ons volk is, sal die vyande en teenstanders van die Afrikanervolk altyd poog om af te doen aan die betekenis van die Gelofte, om vertwyfeling te wek oor die aard van die Gelofte en oor die mense wat deur die Gelofte gebind word. Die doel van die aanslae is dat die Gelofte gaandeweg moet vervaag en Geloftedag moet verval.
Die eerste argumente in verband met Geloftedag is dat dit nie as 'n Sabbat erken moet word nie. Dit is natuurlik die eerste skuif om Geloftedag se betekenis stuksgewys af te breek. As Geloftedag nie as 'n Sabbat gedenk word nie, sal die gewyde atmosfeer van die dag verlore wees. Sport en vermaak sal die hoofklem dra, en met so 'n verandering van die aard van Geloftedag sal die Afrikanergeskiedenis die eerste tree op 'n syspoor gestoot word.
Die volgende mikpunt sal wees om Geloftedag as 'n openbare vakansiedag te laat verdwyn, omdat dit aanstoot sou gee aan ander in Suid-Afrika. Dit sal bestempel word as 'n kwetsende viering. Natuurlik sal dit meebring dat die sentrale rol wat die Afrikanervolk in Suid-Afrika verwerf het, al hoe meer ondermyn word. En die vraag is: het die Afrikanervolk die reg in Suid-­Afrika om op grond van die geskiedenis die sentrale plek te beklee as die rigtinggewende mag - of is die Afrikanervolk ook net 'n minderheid onder minderhede, almal gelyk in reg en rang?
Die bedenkings oor Geloftedag is dus nie geisoleerd nie, maar deel van 'n verwoede aanslag op ons geloof, ons waardes, ons sedes, ons geskiedenis. Ons het met 'n omvattende geruislose kulturele revolusie te doen waarin 'n hervertolking van ons geskiedenis 'n sleutelfaktor is.
As 'n aggressor voel dat sy aandrang met toegeeflikheid beantwoord word, sal die aggressie toeneem. En as die Afrikanervolk toon dat hy bereid is om net 'n minderheid onder minderhede te wees en dus gelykgeskakel te word met alle ander groepe, sal hy sy meerdere historiese rol en plek prysgee.
Naas die aanvalle op Geloftedag as 'n Sabbat is daar die ander aanval, naamlik: Wie is "ons" van die Gelofte?
"Hier staan ons op 'n oomblik voor 'n Heilige God van hemel en aarde..." lui die Gelofte.
Die 463 man het uiteraard ook gepraat namens die Trekkers van hulle groep by Sooilaer. Maar dat die trefwydte van hulle Gelofte veel groter was, was gou duidelik. Die geskiedenis het die Gelofte in 'n historiese ruimte geplaas wat kennelik nie deur mensehande gemaak is nie. Pretorius en Cilliers het hulle beperkte gedagtes oor die saak gehad. Waar die mens egter wik, is dit God wat beskik.
Daar moet besef word dat na die wrede moord op Retief en sy manne, die nog wreder moorde op die slapende vroue en kinders by Blaauwkrans, Weenen en Moordspruit, die bedroewende dood van Piet Uys by Italeni en die slag van Maritz se afsterwe, daar 'n spontane gevoel van eenheid in smart was wat volksgenote bo-oor grense gebind het aan die Trekkers onder Pretorius.
Die smart en teenspoed het 'n band geword wat die wordende Afrikanervolk omspan het, sodat "ons" waarvan die Gelofte gewag maak, die onbewuste verteenwoordigers van 'n volk was.
In die geskiedenis gebeur dit meermale dat deur goddelike beskikking 'n persoon of 'n groep in 'n brandpunt geplaas word waar hy of hulle namens 'n hele volk moet doen. Dit is wat gebeur het by Danskraal op 9 Desember 1838. Pretorius en Cilliers en die volk was onbewus van die ingrypende betekenis van die daad. Die ontvouing van die geskiedenis het dit eers later geopenbaar.
Dis die belangrikste vraag wat 'n volk in elke geslag kan vra.
· Dias se epiese vaart;
· Die geloof en durf van die Hugenote, en dan
· Die Groot Trek, wat die binneland van Suid-Afrika geopen het en beslissend ingewerk het op die gang van die geskiedenis.
Dias verteenwoordig in ons herkoms die onweerstaanbare drang van die Blanke ras om op die see uit te vaar, die vreemdheid van verre horisonne op te soek, die woeste storms te trotseer, met 'n rustelose energie en 'n onversadigbare drang na verowering. Geen ander ras het dié hoedanighede in so 'n oormaat besit en dit tot so 'n groot ontwikkeling in die wêreld benut nie.
Ons wat die Gelofte herdenk en onderneem om dit gestand te doen, ons is van die bloed van hierdie Blanke ras wat oor die see gevaar en die wêreld verower het met sy kultuur, sy kuns, sy wetenskap en sy krygskuns. Ons van die Gelofte is 'n verre voorpos van die Blanke ras van Wes-Europa, met wie ons ons geestelike bande handhaaf terwyl ons onlosmaaklik gebonde is aan ons vaderland in Afrika. Ons van die gelofte het ons volkskap gevestig in 'n Blanke kultuurbesef en roepingsbesef.
Die Hugenote het 'n ander deel tot ons aard bygevoeg: die innerlike krag wat die Hugenote die verre onbekende en gevaarlike laat verkies het bo die verraad van geloof en oortuigings. Hulle het 'n verdieping van die godsdienssin gebring en 'n toonbeeld geword van 'n Christendom wat nie week en deemoedig voor sy bedreigers staan nie, maar bereid is om met opoffering 'n pad te loop waar hy trou is aan eer en plig en waarheid.
Andries Pretorius het voor sy vertrek uit die Kaapkolonie gesê: "Die Trek is deur God gewil. En as dit hom behaag sal die Trekkers in die land waarheen hulle verhuis, tot 'n volk word en `ter syne eere leven"'.
Dit was 'n trek van kulturele en politieke vryheid.
In die aanslae op Geloftedag sal daar heftige pogings wees om uit naam van rassisme ons sku te maak vir ons Witmanskap; om uit naam van broederskap ons te verwar oor ons Christenskap; om uit naam van hervorming ons Afrikanerskap as 'n struikelblok na vrede voor te stel.
Rondom die Gelofte is daar vir ons tyd 'n les: in teenspoed en teleurstelling word mense se karakters beproef, en bring dit die beste na vore; word moed om te volhard 'n hoë deug; word trou aan plig en eer en waarheid 'n mag; en kan met geloof in God 'n daad verrig word wat uitkring oor die jare en 'n volk vir geslagte begeester.
Met die SATV se onlangse program oor die Afrikaners is dit 'n gepaste geleentheid om dié vraag onder oë te sien.
Daar was by meer as een van die deelnemers 'n poging om Afrikanerskap oor die rasse- en kleurgrens te trek deur van die standpunt uit te gaan dat wie Afrikaans praat, 'n Afrikaner is. En daar was pogings om Afrikanerskap wat behoudend is, veroordelend te bejeën. Daar was egter min getuienis van diepte oor die werklikheid van Afrikanerskap in sy oorsprong en sy tyd-ruimtelike omgewing.
Die Afrikanervolk is bo alles 'n volk wat stam uit die Blanke ras van Wes-Europa, dié ras wat in sy plus en surplus die wêreld fisiek oopgemaak, tegnologies ontwikkel en 'n hoë mate geestelik oorspoel het. Die Afrikanervolk se kultuur is 'n rasgebonde kultuur, net soos die Zoeloevolk se kultuur 'n rasgebonde kultuur is. Anderrassiges kan dié kultuur ten dele aanvaar, maar hulle kan die diep verbondenheid aan die rasse­herkoms wat daarmee saamgaan, nie deel nie.
As by so 'n bespreking ras uit die oog verloor word, volg verwarring oor dié sake. Daar is nie so iets soos 'n veelrassige volk nie, al sou mense van verskillende rasse een taal praat. Taal alleen bepaal nie 'n persoon se volkverwantskap nie. Ras en kleur word nie as onderskeiding uitgewis deur deelgenootskap aan taal nie.
'n Volk se geskiedenis is by sy identiteitsbewustheid net so belangrik as enige fisieke of geestelike eienskap. Want die geskiedenis is 'n volk se geheue, en net soos geheue by 'n persoon hom in staat stel om te weet wie hy is en wat sy status is, hou die geskiedenis 'n volk bewus van wat hy is en watter plek hy beklee.
Uit die geskiedenis kom 'n volk se heldedom, en dit is vir dié wat buite 'n bepaalde volk staan, onmoontlik om dieselfde sentiment vir dié volk se helde te hê.
Kan 'n Afrikaanssprekende Kaapse Kleurling byvoorbeeld dieselfde sentiment koester vir pres. Kruger as 'n Afrikaner? Kan 'n Engelssprekende Indiër van Natal dieselfde sentiment koester vir byvoorbeeld Robert Clive (van die Black Hole of Calcutta) as 'n Engelsman van Natal?
Dit is min of meer by hierdie punt dat die saak vereenvoudig kan word tot 'n enkele stelling, naamlik wie hom- of haarself as 'n Afrikaner beskou, en deur ander Afrikaners as 'n volksgenoot aanvaar word, is 'n Afrikaner. En dit is die byna ondefinieerbare grens tussen Afrikaners en byvoorbeeld Afrikaanssprekende Kleurlinge.
Dit is 'n gemeenplaas dat die Kleurlinge, ongeag hulle gebruik van die Afrikaanse taal, hulleself nooit as Afrikaners beskou het nie. En dit is eweneens 'n gemeenplaas dat die Afrikaners die Kleurlinge nie as Afrikaners beskou het nie. Volkskap is soos broederskap: jy behoort daaraan, of jy behoort nie daaraan nie.
Wat wel ter sake is, is dat binne 'n volk daar te alle tye dié is wat hulle volkskap meer intens aanvoel as ander, wat 'n sterker historiese bewustheid het as ander, en wat nader aan die sentrum van 'n volk leef as ander. Soos enige organiese wese het 'n volk ook 'n kern waaromheen daar 'n wyer begrensing is, 'n verskynsel wat die beste beskryf kan word deur die beeld van 'n boom se stam. Binne is die harde pit, en daaromheen omhulsels wat in graad al sagter word in die uitkringing na buite. Die buitenste rand, die bas, is die sagste en mees verweerbare en vervangbare deel van die stam.
So is dit ook by 'n volk. Aan sy buitenste rand is daar dié wat afskilfer in hulle blootstelling aan die vreemde, maar hulle vervul 'n integrerende funksie in die geheel. Dit is as hulle die rol van die sentrum wil oorneem dat hulle teruggedruk moet word tot hulle beskore rol.
Dit is vanuit dié sentrum dat die lyne vloei wat insluit en uitsluit. Laat dit maar hardop en duidelik gesê word: volkskap is eksklusief. Om sy aard te behou moet dit diskrimineer. Selfbehoud, soos by alle lewende wesens, is by 'n volk ook 'n hoë wet. 'n Volk kan bekostig om dié wat nie tot hom behoort nie, te vervreem, maar hy word vermoor as sy kern uitgestoot word ter wille van ander wat van buite kom.
In elke tydvak sal daar wisselende klemtone in 'n volk se bestaan wees. Met hulp van buite en met versterking deur groot finansiëlê steun kan die buiterand van 'n volk, soos tans, 'n sterk invloed uitoefen en die indruk skep dat dit die volk is. Dit word veral aangehelp deur politieke, ekonomiese en sosiale omstandighede wat 'n volk soos die Afrikaners tans, in `n posisie van bedreigdheid stel.
Net soos die Afrikanervolk se rasse-afkoms `n onveranderlike aard het, is sy posisie in Afrika onveranderlik dié van afgesonderdheid. "Alleen onder die groot suidersterre", het Van Wyk Louw dit beskryf, en "van verdrukking afgesonder", het Opperman met verwysing na die Groot Trek gesê.