Siyavula Uploaders. 1 TEGNOLOGIE 2 Graad 9 3 MEGANISMES EN BEWEGING 4 Module 3 5 KATROLLE EN RATTE. Katrolle en Ratte - PDF
Download "Siyavula Uploaders. 1 TEGNOLOGIE 2 Graad 9 3 MEGANISMES EN BEWEGING 4 Module 3 5 KATROLLE EN RATTE. Katrolle en Ratte"
1 OpenStax-CNX module: m Katrolle en ratte Siyavula Uploaders This work is produced by OpenStax-CNX and licensed under the Creative Commons Attribution License TEGNOLOGIE 2 Graad 9 3 MEGANISMES EN BEWEGING 4 Module 3 5 KATROLLE EN RATTE Katrolle en Ratte Katrolle en ratte word gebruik om 'n rotasiebeweging van een plek na 'n ander oor te dra. Albei is wiele. Katrolle word gemaak met 'n groef in die rand, waarin 'n belt of tou kan loop. Dit kan die rotasiebeweging van een as na 'n ander oordra, of dit kan gebruik word om swaar laste op te lig. Ratte is wiele met tande wat eweredig om die rand gespasieer is. Verskeie ratte kan saamgevoeg word sodat hulle tande ineenskakel. Wanneer twee of meer ratte saam gebruik word, vorm hulle 'n ratstel. Ratte kan gebruik word om die spoed en rigting te verander waarin iets draai of roteer. Wanneer kettings gebruik word om die ratte te verbind, word 'n ketting-en-ratstelsel gevorm wat byvoorbeeld op etse en motoretse gebruik word.eenvoudige katrol Figure 1 Gedraaide katrol Version 1.1: Jun 15, :55 am
2 OpenStax-CNX module: m Figure 2 Saamgestelde katrol Figure 3 Twee ratte Figure 4 'n Ratstel Figure 5 Saamgestelde ratte Figure 6 Tandstangkleinrat
3 OpenStax-CNX module: m Figure 7 Wurm en wiel Figure 8 Koniese rat Figure 9 Ratstelsels Figure 10 Die illustrasie toon ratte wat vasgeheg is aan parallelle asse en 'n eenvoudige ratstel vorm. Die rat op die dryfas is die dryfrat en is aan gedrewe rat verbind. Die asse sal in teenoorgestelde rigtings draai, en omdat ratte van verskillende groottes is, sal elkeen teen `n ander spoed draai. Die verskil in hulle spoed (snelheidsverhouding) kan bereken word uit die getal tande op elke rat.
4 OpenStax-CNX module: m Figure 11 In hierdie geval beteken dit dat die dryfas twee keer moet draai vir die gedrewe as om een keer te draai. Katrolstelsels Katrolstelsels gebruik 'n belt om beweging en krag van die dryfas na die gedrewe as oor te dra. Jou pa se motor het 'n katrolstelsel met 'n V-belt wat in groewe op die katrolwiele loop. 'n Verandering in spoed word bewerkstellig deur verskillende groottes katrolle op die dryf- en gedrewe as te gebruik. Deur die grootte van die twee katrolle te vergelyk, kan jy die snelheidsverhouding (SV) van die stelsel bereken. As die deursnee van die dryfkatrolle in 'n katrolstelsel 100 mm is en dié van die gedrewe katrol 25 mm is: Figure 12 Dit beteken dat een draai van die dryfas vier draaie van die gedrewe as sal verg. Die spoed van die gedrewe as kan soos volg bereken word: Figure 13 As die insetspoed rpm is en die SV 1:4 is, is die leweringspoed rpm. Aktiwiteit 1 1. Trek pyltjies in die sketse om die leweringsrigting aan te dui.
5 OpenStax-CNX module: m Figure 14 Figure Skets die dwarsdeursnee van die V-belt en katrol. 1. Noem twee voorbeelde vir die gebruik van katrolstelsels. 1. Die guur toon twee ratte in kam:
6 OpenStax-CNX module: m Figure As die insetspoed rpm is, wat is die leweringspoed? 4.2 Hoe kan jy die dryf- en gedrewe rat in dieselfde rigting laat roteer? 1. Wat is die voor- en nadele van ketting-en-ratstelsels vergeleke met katrolstelsels? Ketting-en ratstelsels Katrolstelsels Voordele Nadele Table 1 LU 2.3 Table 2
7 OpenStax-CNX module: m Assessering LU 2 TEGNOLOGIESE KENNIS EN BEGRIPDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en dit eties en verantwoordelik toe te pas. Dit is duidelik wanneer die leerder: strukture:2.1 kennis en begrip toon van strukture: eienskappe van materiaal wat die funksie daarvan in strukture aekteer (bv. massa, hardheid, styfheid, veerkragtigheid, weerstand teen korrosie, sterkte in spanning, samepersing, skuifwerking); ontleding (geen berekeninge nie) van die uitwerking van verskillende laste (gelyke/ongelyke, statiese/dinamiese); stelsels en beheer:2.3 deur praktiese analise, kennis en begrip van interaktiewe meganiese sisteme en subsisteme demonstreer en sulke sisteme en subsisteme met diagrammatiese sisteemdiagramme voorstel: ratstelsels; band gedrewe of katrolsisteme met meer as een stadium; meganiese beheermeganismes. Table 3 7 Memorandum AKTIWITEIT Table 4
8 OpenStax-CNX module: m Figure 17 Boormasjien, takelstel = 250 opm 2 Voeg luierrat in Voordele van tandratte en kettings 1. Groter kragte kan oorgedra word 2. Kettings gly nie 3. Kettings kan uitmekaar gehaal word om verwysder te kan word Voordele van katrolle en belte 1. Belte is nie raserig nie 2. Belte kan gerek word om op te sit of af te haal 3. Gekruisde belte kan rigting van rotasie verander