'Uitsondering' word nou soos 'n 'blanko tjek' gebruik | Maroela Media
William Mathebula, waarnemende hoof aanskaffingsbeampte by die nasionale tesourie (Foto: Karen Sandison/ANA)
William Mathebula, waarnemende hoof aanskaffingsbeampte by die nasionale tesourie, het gesê alhoewel die aanskaffingsprosesse voorsiening maak vir afwyking van die tenderproses onder sekere streng reëls, het dit daartoe gelei dat beamptes die stelsel misbruik en dit kos die staat honderde miljoene rande.
Mathebula het nie die skuldiges se name bekend gemaak nie.
"Mense het die afwyking begin gebruik omdat dit beskikbaar was in die aanskaffingsproses. Die drumpel was dat toestemming gekom moet word indien die kontrak meer as R1 miljoen is. Die afwyking was slegs vir noodsituasies. Sommige beamptes ken egter nie die verskil tussen dringend en 'n noodgeval nie," het hy gesê.
"Die afwyking het dus die norm geword. In plaas daarvan dat daar aan normale reëls voldoen is, het staatsinstansies die afwykingstelsel begin gebruik om beleide te omseil. Dit is waar ons 'n groot uitdaging beleef. Dit is soos 'n blanko tjek wat tot onbeplande gevolge gelei het."
Hy het gesê 'n opdrag is in 2016 uitgereik om misbruik te bekamp. Dié opdrag het bepaal dat enige tender, wat volgens die afwykingstender uitgereik word en dit nie 'n noodgeval is nie, eers deur die betrokke tesourie (nasionaal of provinsiaal) goedgekeur moet word. "Die misbruik het egter voortgegaan."
Leah Gcabashe, van die kommissie, wou by hom hoor wie rekord gehou het van die afwykingskontrakte.
"Die aanskaffingsbeamptes by die staatsinstansies het daarvan rekord gehou," het Mathebula geantwoord. "Dit is ook openbaar gemaak. Dit is op ons webwerwe, waar mens duidelik kan sien watter entiteit aansoek gedoen het en wat dit gekos het. Ons verskaf dié inligting ook aan die parlement."
Hy het gesê die stelsel is gebreke, tot só mate dat die tesourie aan 'n wetsontwerp werk wat sal seker maak dat Suid-Afrika een aanskaffingsbeleid het wat van toepassing is op alle entiteite. Volgens hom sal die nuwe wetgewing meer mag gee aan die hoof- aanskaffingsbeampte en sal ook die probleem aanspreek van 'n gebrek aan goeie regering by staatsdepartemente en staatsbeheerde ondernemings.
"Die regering spandeer R800 miljard aan goedere en dienste, soos jy vroeër gesê het. Hoe gaan jy seker maak dat die geld aangewend word waarvoor dit bedoel is?" wou Gcabashe weet.
"Dit is 'n moeilike uitdaging," het Mathebula geantwoord. "Dit is moeilik, want ons kan nie aanvoer dat al hierdie geld aangewend word waar dit veronderstel is [om aangewend te word] nie, en dit is hoekom ons tans met dié probleme in die land sukkel." Hy het gesê sy departement maak aanbevelings aan die betrokke owerhede om stappe te doen teen beamptes wat die tenderstelsel omseil, maar bygevoeg die "menslike element" is 'n probleem.
Nóg 'n probleem wat deur die tesourie in die gesig gestaar word, is kontrakte wat verleng word en uiteindelik hoë koste vir die belastingbetaler beteken. Mathebula het gesê departemente sal byvoorbeeld 'n driejaartender tot 12 jaar verleng, en nuwe maatskappye kry dus nie die geleentheid om die regering se aanskaffingsruimte te betree nie. "Ons kan dit nie toelaat nie, omdat dit 'n hindernis is vir nuwe rolspelers. Dit lei ook tot anti-mededingende praktyke."