"Naga ke bohwa bja batho le gona ke letlotlo le bohlokwahlokwa leo setšhaba se nago le lona. Ke mothopo wa dijo tšohle le gona ke motheo wa temo yohle. Naga e bopegile ka go nanya lebakeng la makgolokgolo a mengwaga, eupša e ka senyega ka pela, mme mola e senyegile e ka se tsošološwe gabonolo. Ka fao re na le boikarabelo bja go šireletša methopo ya naga ya rena ka tlhokomelo ye kgolo le go e diriša ka bohlale, ka gobane setšhaba se se itekanetšego se ka bopša fela ka ditšweletšwa tša naga ye e itekanetšego."
Mmu o bopega ka bonya bjo bo se nago tekanyo, lebakeng la mengwagangwaga; o ka senywa ka bjako, mme mola o sentšwe, o ka se bušetšwe le gatee.
Tlhagong ga go na le seo se sa fetogego. Ditshepetšo tša tlhago tšeo di akaretšago le kgogolego, di hlotše popego ya mmu go tšwa go maswika a mathomo. Go na le phapano ya motheo gare ga lebelo la phetogo yeo e diregago tlhagong le lebelo la phetogo yeo e hlolwago ke ditiro tša batho. Seo tlhago e se bopago lebakeng la makgolo le ge e ka ba dikete tša mengwaga, batho ba ka se phušola lebakeng le lekopana ka go diriša naga ka go se hlokomele le ka mekgwa ya bošaedi ya go lema.
Taolo ya kgogolego e tšwela mongnaga gammogo le setšhaba mohola - mongnaga o holwa ke pabalelo ya mmu le monola, mola setšhaba se holwa ke go fokotšega ga meetsefula, meela ye e hlwekilego le go fokotšega ga go senyega ga dinoka, maporogo, bjalobjalo.
Tahlego ya mmu le monono.
Tahlego ya meetse ao a elelago saruri.
Mašemo ao a senyegilego le mmu wo o sa tšweletšego puno.
Meetsefula le dikomelelo.
Phokotšo ya dithekišo tša naga.
Ditseno tša balemi tše di fokotšegilego.
Naga ye e tlogetšwego.
Dipuno tše di folotšago.
Kabomeetse ye e hlaelago.
Dilo tše tharo tše di hlolago kgogolego kudu go feta tše dingwe, ke meetse, phefo le lehlwa (aese). Mono Afrika-Borwa re hlobaetšwa kudu ke kgogolego ya meetse le ya phefo, ye e sa tshwenyego kudu go swana le ya meetse. Kgogolego ya meetse e phethega ka mekgwa ye mebedi - kgogolego ya mobu wa ka godimo (sheet washing) le kgogolego ka sebopego sa diforo (gullying).
Ka tlwaelo ge go be go beakanywa seloto se sebotse sa go lekanela, mmu o be o lemollwa wa šala o šilagantšwe. (Mokgwa wa sebjalebjale wa go rarolla bothata bja go lahlega ga mobu wa ka godimo, ke go lema ganyane fela). Sehla sa pšalo gantši se sepelelana le pula ye ntši. Ge pula e ka na ka maatla mmung woo o šilagantšwego, o a gatelelwa, eupša le ge go le bjalo, dithorwanammu tše dintši di a phonyokga tša tšewa ke meetse. Ge pula e ena, morago ga sebakanyana meetse ao a sa nwelelego a thoma go elela motheogeng mme a sepela le mmu le podišwa. Se se ka direga mengwaga ye mentši molemi a sa lemoge tshenyego ye e hlolegago, e lego tahlego ya mmu wa ditone tše makgolokgolo godimo ga hektara.
Mafelong a mantšintši mašemo ga se a lekanela gabotse le gona mmu ga o swane ka popego gohle. Meetse a na le go bopa dinokana ge a se no theoga thabaneng mme dinokana tše di elela meeleng yeo e bitšwago "stem channels". Ge motheoga e le wo motelele meela ye e ipopa maope lehlakoreng la thabana. Dinokana tše, meela ye le maope a a swantšha dithabjana, makala le kutu ya mohlare - mohuta wo wa kgogolego o bitšwa "finger gullying".
Ge meetse a thoma go ela moeleng wo o itšego, maatlakgogolego a bokaakang (volume) bjo bo itšego, tshekamong ye e itšego, a okeletšwa kudu. Ge kgogolego ya "finger gullying" e tšwela pele go fihla fao meela ya meetse e sa hlwego e kgona go lokišwa gabonolo, gona go ra gore e fihlile maemong a kgogolego ka sebopego sa diforo (gullying erosion). Popego ya ka pela ye ya diforo e ka senya naga ye kgolo ya tlogelwa e sa swanele temo go ya pele.
Meloko ya ka moso e tshepile rena gore re babalele naga go kgonthiša tšweletšo ya dibjalo ka moso. Ka taolo ye e nepagetšego kgogolegommu e ka fedišwa le gona re ka kgonthiša tirišo ye e tšwelelago ya naga.