Nieu-Kaledonië stem teen onafhanklikheid van FrankrykInwoners neem deel aan die referendum oor onafhanklikheid in Nieu-Kaledonië (12 Desember 2021) (Foto: Theo Rouby/AFP) Inwoners van Nieu-Kaledonië, ŉ oorsese gebied van Frankryk in die Stille Oseaan, het Sondag oorweldigend gestem om deel van Frankryk te bly. Dit was die derde referendum wat gehou is en deur pro-onafhanklikheidsgroepe geboikot is. Met alle stembriewe wat getel is, het 96,49% van inwoners teen onafhanklikheid gestem. Ongeveer 3,51% het ten gunste van onafhanklikheid gestem. Slegs 43,90% van inwoners het aan die referendum deelgeneem. “Frankryk is vanaand nog mooier omdat Nieu-Kaledonië besluit het om deel te bly daarvan,” het pres. Emmanuel Macron gesê in ŉ videoboodskap wat geensins melding gemaak het van die boikot nie. Polisieversterkings is na die gebied ontplooi. Nieu-Kaledonië is van strategiese belang vir Frankryk en deel van ŉ groter stryd om invloed in die Stille Oseaan tussen Westelike lande en China. Die boikot en aard van die “nee”-stem verhoog kommer oor betogings en laat vrae ontstaan oor die demokratiese wetlikheid van die referendum op die eilandgroep, sowat 2 000 km oos van Australië. Macron maak melding van die “hoë getal persone wat buite stemming gebly het”, maar sê Frankryk “kan trots wees” op die proses van langer as 30 jaar om die eiland se status te bevestig. Inwoners is in drie afsonderlike referendums gevra of hulle wil wegbreek. Inwoners het onafhanklikheid aanvanklik in 2018 verwerp, weer in 2020 en Sondag kon die eilandbewoners vir ŉ laaste keer sê of hulle wil hê Nieu-Kaledonië moet “volle soewereiniteit oorgee en onafhanklik word”. Pro-onafhanklikheidsgroepe het die referendum geboikot en sê hulle wou dit uitgestel het, omdat ŉ “regverdige veldtog” nie moontlik is nie weens hoë koronavirus-getalle. Die uitslag kan spanning tussen etniese groepe verhoog. Die onafhanklikheidsbeweging word veral deur etniese (Melanesiese) Nieu-Kaledoniërs gesteun wat tans nog net sowat 40% van die totale bevolking verteenwoordig. Meer as ‘n derde van die bevolking is nasate van Franse setlaars en bannelinge (sogenaamde Caldoches) of onlangse Franse immigrante (Métropolitains). Daarnaas het immigrante van ander Suidsee-eilande soos Viëtnamese en Indonesiërs hulle hier gevestig van wie baie Franse burgerskap aanvaar het. Die armer inheemse Kanak-gemeenskap het Sondag van die stembusse weggebly terwyl die meer welgestelde wit gemeenskap in groot getalle opgedaag het. “Ons het in ons harte en siele besluit om Frans te bly,” het Sonia Backes, ŉ senior pro-Frankryk-figuur Sondagaand aan ondersteuners gesê. Die Sosialistiese Nasionale Bevrydingsfront (FLNKS), die Kanak-gemeenskap se pro-onafhanklikheidsbeweging, het die regering se aandrang om met die referendum voort te gaan, as “ŉ oorlogsverklaring” beskryf. Tradisionele gemeenskapsleiers het ook ŉ beroep op die Kanakke gedoen om Sondag ŉ dag van rou te onderhou vir diegene wat weens die koronavirus gesterf het. Sowat 300 sterftes is aangemeld sedert die Delta-variant die eiland getref het. Sowat 2 000 polisiebeamptes en soldate is vir die referendum ontplooi, maar sake het grootliks sonder voorval verloop. Daar was slegs ŉ enkele poging tot ŉ padblokkade. Op die spel was Frankryk se grootste oorsese gebiede, die tuiste van sowat 10% van die wêreldreserwes vir nikkelerts wat gebruik word om vlekvrye staal, batterye en selfone te vervaardig. Kenners vermoed dat ŉ onafhanklike Nieu-Kaledonië nader sal beweeg aan Beijing, wat nabye ekonomiese bande en politieke invloed op ander eilande in die Stille Oseaan opgebou het. “ŉ Periode van oorgang begin nou. Vry van die binêre keuse van ‘ja’ of ‘nee’. Ons moet nou ŉ gemeenskaplike projek aanpak, terwyl ons die waardigheid van elkeen erken en respekteer,” het Macron in sy toespraak bygevoeg. Frankryk het 13 oorsese gebiede, die tuiste van sowat 2,7 miljoen mense. Hulle is oor die algemeen armer en het ŉ hoër werkloosheidskoers as die Europese vasteland. Beskuldigings oor verwaarlosing duur dus voort. Die pro-onafhanklikheidsbeweging het gedreig om nie Sondag se uitslag te erken nie en het onderneem om appèl aan te teken by die Verenigde Nasies sodat dit gekanselleer kan word.