2 944 459 (138ste)
50,3/vk km / km2 (120ste)
141,2 / myl2
▬ 0,834 (35ste) – baie hoog
34,6 – medium
.lt en .eu
Vandag is Litaue ’n moderne Europese land wat sy regmatige plek in die Europese en wêreldekonomie inneem, terwyl sy bewoners danksy die uitgestrekte en dikwels ongerepte landskappe een van die mees natuurverbonde volke op die Europese vasteland gebly het. Litaue is sedert 1 Mei 2004 een van die lidstate van die Europese Unie en op 1 Januarie 2015 is die Euro as geldeenheid ingevoer.
9.2 Suid-Afrikaanse handel met Litaue in ’000 ZAR
9.7 Ekonomiese gegewens
Litaue se huidige landskappe is gedurende die laaste ystydperk - omstreeks 1100 v.C. - gevorm toe reusagtige gletsers begin afsmelt het. Hul eindmorenes (of gletserpuine) het in die noordooste en suidooste saggies golwende heuwellandskappe met lemerige en sanderige sedimente geskep, terwyl die binneland deur bos- en meerryke vlaktes, moerasagtige grond en barre sandformasies oorheers word.
Mere, moerasse en riviere[wysig]
Die Lūšiai-meer naby Palūšė - een van meer as 2 300 mere in Litaue
Litaue se visryke mere - wat op sowat 5 300 geskat word - is gedurende die laaste ystydperk deur gletsers in die sanderige morenebodem gegrawe. Dikwels beskik plase en erwe op die platteland oor hul eie meer wat as baaiplek benut word. Die Taurgagnas-meer in die Nasionale Aukštaitija-park is die diepste meer in Litaue met 60,5 meter.
Die Neris, ’n takrivier van die Nemunas, is met ’n lengte van sowat 250 kilometer die tweede langste rivier in Litaue wat deur die hoofstad Vilnius vloei en naby Kaunas in die Nemunas uitmond. Altesaam agttien rivier is langer as 100 kilometer, en meer as 750 riviere vloei oor ’n afstand van meer as tien kilometer. Litaue is een van min lande in Europa wat oor uitgestrekte ondergrondse varswaterbronne beskik wat ’n groot deel van die land van drinkwater voorsien.
Aukštaitija of Bo-Litaue is die grootste van hierdie geweste en strek van Sentraal-Litaue tot in die noord-ooste waar dit aan Letland en Wit-Rusland grens. Reeds in die 13de eeu het Aukštaitija tot Litaue se politieke en kulturele sentrum ontwikkel, met die stad Panevėžys as sy histories beduidendste nedersetting. Ook Kaunas, tans Litaue se tweede grootste stad, is in hierdie gewes geleë. Hoog-Litaue staan bekend vir die suiwer Litaus wat hier gepraat word en sy groot aantal bekende digters en denkers.
Žemaitija, dikwels ook Samogisië of Neder-Litaue genoem, is die tweede grootste gewes in die noord-weste van Litaue. Dit strek vanaf die Oosseekus tot by die grens met Letland en die stad Šiauliai in die ooste. Met sy hoofstad Telšiai het Neder-Litaue vroeër ’n onafhanklike grensgebied tussen die Duitse Ordensstaat en die Grootvorstedom Litaue gevorm wat verskeie kere aan die Duitse Ridders verkoop is. Die inwoners was die laaste heidene in Europa wat eers in die 15de eeu die Christelike geloof aangeneem het. Die kenmerkende Neder-Litause dialek toon baie ooreenkomste met Lets.
Suvalkija (Sūdova) is die kleinste van die vier geweste en het vroeër deel uitgemaak van die Poolse gebied Suwaŀki rondom die gelyknamige stad. Die gewes is in die suid-weste van Litaue tussen die Nemunas-rivier en die grens met die Russiese Oblast Kaliningrad geleë, met Marijampolė as sy beduidendste nedersetting.
Litaue maak deel uit van die Oos-Europese Vlakte, ’n gebied wat in tektoniese opsig al lank ’n rustige geologiese periode deurloop. Die huidige oppervlak is tydens die ystydperk verskeie kere deur binnelandse ysmassas oorvorm wat na die gebied beweeg het. Sodoende is daar net enkele oorblyfsels van ouer gesteentes op die aardoppervlak. Die huidige Litause landskappe maak oorwegend deel uit van die morenegebied wat tydens die laaste koueperiode met ys bedek was. Sowat 20 000 jaar gelede, toe die sogenaamde Weichsel-koueperiode sy hoogtepunt bereik het, het slegs ’n smal strokie land in die uiterste suid-ooste van die huidige Litaue ysvry gebly.
In die weste grens Litaue met sandstrande aan die Oossee. Die Neder-Litause Heuwelreeks in die westelike gedeelte van die land maak deel uit van die Baltiese Heuwelreeks. Die hoogste bergspitse van Litaue, Aukštasis kalnas en Juozapinės kalnas (294 meter), is in die suid-oostelike heuwellande geleë wat deel uitmaak van die Wit-Russiese Heuwelreeks.
Die twee grootste Litause riviere, Nemunas (Duits: Memel) en Neris, het hulle oorsprong albei in Wit-Rusland. Die mereplato van Hoog-Litaue is in die noord-ooste van die land geleë, alhoewel ook in Suid-Litaue talle mere aangetref word. Die mere van Litaue beslaan byna 1,5 persent van die totale oppervlakte. Ook die Koerse Haf en die Koerse Skoorwal is gedeeltelik in Litaue geleë.
Litaue is nie ryk bedeel met natuurlike hulpbronne nie. Naas klein voorkomste van bruinkool, leisteen (leiklip) en ruolie word veral turf, kieselsteen, kwartssand, gips, kalk, leem, dolomiet en sand ontgin. Barnsteen word tradisioneel langs die Oosseekus opgetel, terwyl die Litause binneland oor enkele mineraalbaddens beskik.
Die gemiddelde jaarlikse reënval beloop 661 millimeter, waarby in die suid-weste meer neerslae aangeteken word as in die relatief droë noorde van die land. Gedurende die winter is die kusgebiede oor ’n periode van sowat 70 dae met sneeu bedek, die binneland is selfs tot by 100 dae in ’n sneeulaag gehul. Die Litause toerismebedryf is tans besig om van die land ’n wintersportbestemming te maak. Sleeritte en skilangloop is gewilde aktiwiteite vir wintertoeriste.
Flora en fauna[wysig]
Byna ’n derde van die land se totale grondgebied word tans nog deur bosse beslaan - Litaue het van oudsher bekend gestaan vir sy uitgestrekte en ondeurdringbare bosse wat dikwels as skuilplek teen die vyand gedien het. So het ook die "Woudbroeders", Litaue se weerstandsbeweging ná die Tweede Wêreldoorlog, tydens hul stryd teen Sowjet-magte in die bosse weggesteek.
Wilde blomme en paddastoele is volop, en sowat 380 van die paddastoelsoorte is eetbaar, alhoewel slegs tussen tien en twintig van hulle gereeld geoes word. Sowat 100 soorte word as giftig aangedui. Die oes van wilde bessies en paddastoele is ’n gewilde tydverdryf. Meer as 200 van Litaue se plantspesies word as bedreig beskou - hulle kom veral in die moerasgebiede van die land voor.
Die vestigingsgebied van die Balte kort voor die omstreeks 1200 beginnende kerstening.
Die Litauers was een van die laaste volke in Europa wat hulle tot die Christendom bekeer het - die kerstening van die land was eers in die 15de eeu voltooi. ’n Insident tydens die kersteningsperiode - die gewelddadige dood van Sint Bruno en sy begeleiers in 1009 (hulle het per ongeluk ’n heilige bos betree) het die aanleiding tot die eerste historiese verwysing na die Litauers en Litaue se Millennium-feesvierings van die jaar 2009 gegee. Vandag is Litaue die enigste Baltiese land met ’n Rooms-Katolieke meerderheid, terwyl Letland en Estland tydens die Protestantse Hervorming onder Duitse invloed die Evangelies-Lutherse geloof aangeneem het.
Litaue se uitbreiding teen suidooste onder die Groothertoë Mindaugas, Vytenis, Algirdas en Vytautas tussen die 13de en 15de eeu.
Die kerstening, wat deur die Duitse Ridderorde afgedwing is, was die eerste van ’n lang reeks van onrustige periodes en vryheidsstryde. Ná hulle stryd teen die Duitse Ridders is Litaue in die gemeenskaplike Pools-Litause ryk in toenemende mate deur die Pole oorheers. Later is die land deur Russe en die Sowjet-bewind onderdruk, met ’n kort periode van onafhanklikheid tussen die twee wêreldoorloë. Volgens die geheime afkoms, wat Adolf Hitler en Josef Stalin in 1939 gesluit het, is Litaue by die Sowjet-invloedsfeer ingesluit en ná die Sowjet-inval en anneksasie van 1940 net een jaar later deur Duitse troepe beset.
Onder die Duitse heerskappy het die Nazi’s en hul Litause kollaborateurs sowat 200 000 Joodse Litauers vermoor. Ná die herowering deur die Rooi Leër in 1944 het die partisaneoorlog teen die Sowjet-besetters, wat enkele jare lank vanuit die bosgebiede gevoer is, meer as 100 000 menselewens geëis. Sowat ’n kwart van die Litause bevolking is in hierdie periode tydelik in Sowjet-tronke of Goelag-gevangenisse aangehou.
Daar word aangeneem dat die naam Litaue (Litaus: Lietuva, die klemtoon val hier op die laaste sillabe) van die Lietava (of Lietauka), ’n takrivier van di