Nuwe polisiehoof moet kan ‘inspireer’Iemand in ŉ militêre of polisie-omgewing moet – benewens al sy ander leierseienskappe – netjies in uniform vertoon, ŉ trotse houding openbaar en fier en regop wees. (Argieffoto: SA Polisie) Minstens een kenner verwag dat Suid-Afrika se nuwe polisiehoof ŉ ervare loopbaanpolisiebeampte gaan wees. ŉ Aankondiging oor ŉ nuwe polisiehoof word binne dae verwag, met genl. Khehla Sitole wat Donderdag sy laaste dag op kantoor sal hê. ŉ Opdraande stryd lê egter voor vir die land se top-polisiebeampte wat nie net die nagenoeg 180 000 polisiebeamptes en burgerlike werkers in die organisasie moet lei nie, maar ook vertroue by die algemene publiek moet inboesem. Dr. Johan Burger, verbonde aan die Instituut vir Sekerheidstudies (ISS), sê benewens ŉ deursigtige aanstellingsproses is dit ook belangrik dat ŉ inspirerende leier by die polisie aangestel moet word. Dít was Sitole nie. Burger, self ŉ voormalige senior polisieoffisier, sê iemand in ŉ militêre of polisie-omgewing moet – benewens al sy ander leierseienskappe – netjies in uniform vertoon, ŉ trotse houding openbaar en fier en regop wees. “Daar is onmiddellik ŉ paar name wat uitstaan in dié verband,” sê Burger, hoewel hy hom nie oor ŉ spesifieke moontlike kandidaat wil uitlaat nie. “Hy of sy moenie net polisielede nie, maar ook die publiek kan inspireer met hul voorkoms in uniform. Hul persoonlikheidseienskappe moet ook van so ŉ aard wees dat jy benewens alles anders, mense ook deur jou voorbeeld en uitsprake moet kan inspireer. “Legitimiteit is geweldig belangrik,” sê Burger. Benewens die omvattende polisie- en bestuursondervinding wat kritieke vereistes vir die nasionale polisiekommissaris is, is polisiebeamptes en die publiek se aanvaarding en vertroue in die polisie se topleier dus onontbeerlik. Die aanstelling van verskeie van die land se polisiehoofde die afgelope paar jaar het egter veel te wense oorgelaat en die “algemene gebrek aan integriteit” onder dié leiers was ŉ reuseprobleem. Verskeie hoofde het die polisie se top-pos sedert 1995 beklee en heelparty van hulle in ŉ waarnemende hoedanigheid. Burger verwag egter nie dat pres. Cyril Ramaphosa hierdie keer ŉ waarnemende polisiehoof sal aanstel voor ŉ aankondiging oor die nuwe polisiehoof gedoen word nie en sê gegewe die bespiegeling, onsekerheid en konflik tussen Sitole en minister van polisie, Bheki Cele – en die spanning wat dit meebring – die president eerder dadelik ŉ permanente polisiehoof sal aanwys. Vorige flaters Verskeie van die land se vorige polisiehoofde was in omstredenheid gedompel – ŉ situasie wat ŉ groot geloofwaardigheidskrisis vir die polisie se leierskap geskep het. Onder dié polisiehoofde is Jackie Selebi wat in 2010 skuldig bevind is aan korrupsie en tot 15 jaar tronkstraf gevonnis is. Nog ŉ omstrede aanstelling was dié van Riah Phiyega wat in Junie 2012 as polisiehoof aangestel is nadat oudpres. Jacob Zuma haar voorganger, (nou minister van polisie) Cele, die trekpas gegee het. Die Marikana-slagting het onder meer tydens Phiyega, ŉ maatskaplike werker, se termyn plaasgevind en sy is later geskors. Kgomotoso Phalane, nog ŉ tydelike aanstelling, is in 2020 afgedank is nadat hy aan oneerlikheid skuldig bevind is. Die huidige polisiehoof, Khehla Sitole, se kontrak verstryk Donderdag nadat hy ŉ gemeenskaplike ooreenkoms oor die vervroegde beëindiging van sy termyn met Ramaphosa aangegaan het. Burger sê Sitole was dalk ŉ loopbaanpolisiebeampte, maar sy ervaring was beperk tot ondersteuningsdienste in die polisie. “Hy moes dalk hoogstens hoof van finansies [in die polisie] geword het, maar nie polisiekommissaris nie. “Hy was heeltemal uit sy diepte en dit het ook in sy liggaamshouding gewys – wat vir iemand in uniform ongelukkig boekdele spreek. Hy was nie ŉ inspirerende leier nie.” Burger benadruk dat die nuwe topbeampte dus iemand met ervaring van alle fasette van polisiëring moet wees, sowel as ŉ ervare senior bestuurder. “Dit gaan oor aanvaarding en vertroue: In die eerste plek binne die organisasie en dan by die publiek.” Burger sê die feit dat Ramaphosa die nuwe polisiehoof na verwagting op aanbeveling van ŉ komitee sal aanstel, kan reeds heelwat doen om die aangewese kandidaat se aansien binne en buite die organisasie te verhoog – die aanstelling word op hierdie manier gesien as die produk van ŉ mededingende proses en nie ŉ lukrake aanstellingsproses deur die president van iemand wat hom bloot ter wille is nie.