Staatsrede: ‘Só kan ekonomie omgeswaai word’Pres. Cyril Ramaphosa (Foto: Phando Jikelo/ANA) Pres. Cyril Ramaphosa lewer vandag (7 Februarie) sy tweede staatsrede in ’n beleidsklimaat wat nie net onseker is nie, maar ook teenproduktief. Dit is die mening van Sakeliga, die regtewaghond wat homself beywer vir ŉ selfstandige sakegemeenskap. “Ramaphosa het die moeilike taak om nie net internasionale en plaaslike beleggers te paai en ernstige plaaslike ekonomiese uitdagings die hoof te bied nie, maar ook om die strydlustige invloede in sy eie party aan bande te lê. “Die Suid-Afrikaanse ekonomie het ’n ander soort staatsrede broodnodig, een wat ekonomiese vooruitsigte feitlik onmiddellik sal verbeter,” sê Gerhard van Onselen, ŉ senior ontleder by Sakeliga. Van Onselen meen so ’n Staatsrede sal beleidsaankondigings soos die volgende moet insluit: “Die ANC se swart ekonomiese bemagtiging is teenproduktief en skadelik vir die ekonomie. Dit kom neer op die oordrag van eienaarskap ten koste van werknemers, entrepreneurs en verbruikers in alle sfere van die samelewing,” sê Van Onselen. Hy sê boonop is die beleid nog nooit aan ’n deeglike koste-voordeel-ontleding onderwerp om die uitwerking daarvan op produktiwiteit, investering, rompslomp en algemene nakomingskoste te evalueer nie. “Die huidige toepassing van die beleid gee ook nie gehoor aan die redelike aanbevelings in die Final Recommendations of the International Panel on Growth in 2008 nie, [ŉ paneel] wat op versoek van die destydse pres. Thabo Mbeki aangestel is onder voorsitterskap van prof. Ricardo Hausmann.” Hausmann pleeg tans met die tesourie oorleg oor ekonomiese beleid. Aanbeveling 20 van die 2008-verslag vra vir die uitskakeling van die ekwiteitsdeelname wat vir nuwe ondernemings vereis word. Van Onselen sê Sakeliga wil graag aanvanklike beslissende stappe sien om BSEB af te skaal, beginnende met terugwerkende vrystelling van BSEB-ekwiteitsvereistes van bona fide, nuwe ondernemings wat sedert 2008 gestig is. “Staatsbeheerde ondernemings hou tans ’n duidelike risiko vir die Suid-Afrikaanse fiskus in,” sê Van Onselen. Vorige staatsredes het talle beloftes ingehou om die bestuur van hierdie instellings reg te ruk, maar hierdie pogings het weinig opgelewer. Trouens, dit blyk dat die situasie steeds vererger – met selfs die Openbare Beleggingskorporasie (OBK) se portefeulje van R2 000 miljard wat by bewerings van korrupsie betrek word. Van Onselen sê staatskaping en korrupsie is net simptome van ’n veel ernstiger onderliggende situasie – die kaping van privaatsektorhulpbronne en -aktiwiteite deur die staat. “As Ramaphosa ernstig is om die ekonomie beter te laat werk, kan hy gerus ’n padkaart bied vir die afskaling en privatisering van riskante staatsbeheerde entiteite soos Eskom.” Ten spyte van Ramaphosa se gerusstellings in Davos, Switserland, vroeër vanjaar is die ANC, te oordeel na sy verkiesingsmanifes, vasbeslote om politieke inmenging in die werking van die Suid-Afrikaanse Reserwebank te verskerp. “As Ramaphosa ernstig is om investering in die Suid-Afrikaanse ekonomie te lok, moet hy sterk versekerings gee dat die geldeenheid nie onder onbehoorlike politieke invloede sal wees nie,” sê Van Onselen. Suid-Afrika se kabinet, bestaande uit 70 ministers en adjunkministers benewens die president self, is veel groter as soortgelyke liggame in ander jurisdiksies. “Hierdie tendens strek tot heel onder – en Suid-Afrika se loonrekening is veels te hoog, proporsioneel tot die BBP, op ongeveer 11,7%. “Hierdie poste is natuurlik nie kosteloos nie, want dit word deur die regering geskep en in stand gehou ten koste van poste in die private sektor – poste wat deurlopend bedreig word deur die ekonomiese gevolge van die regering se rampspoedige beleid. Die private sektor het baie meer ruimte nodig om te groei en werkverskaffing te verhoog – en afskaling van die regering se betaalstaat sal die private sektor genoeg geleentheid bied om dit te doen,” voeg Van Onselen by. Die diskoers oor grondhervorming en onteiening sonder vergoeding berokken die Suid-Afrikaanse ekonomie ernstige skade en Van Onselen meen dit sal waarskynlik so voortgaan as die openbare diskoers op dieselfde grondslag voortduur. Hy meen dit is noodsaaklik dat Ramaphosa hom ondubbelsinnig verbind tot die bewaring en beskerming van eiendomsregte. Die Suid-Afrikaanse publiek het meer as net ’n eindelose stroom kommissies van ondersoek nodig om korrupsie effektief te bekamp, sê Van Onselen. “Selfsugtige burokratiese hekwagters vir die ekonomie rig veel groter skade aan as wat bloot in die geldwaarde van omkopery en onvanpaste tenders gemeet kan word.” Hy voeg by om vertroue en die oppergesag van die reg te herstel moet daar onmiddellik stappe gedoen word om die geïmpliseerde persone te vervolg, “maar op langer termyn moet geleenthede vir nastrewing van eie gewin en spesiale gunste deur amptenare en reguleerders uitgefaseer word”.