Sy was ’n vrou van Engeland wat vandag steeds as een van die grootste heldinne in die Suid-Afrikaanse geskiedenis beskou word—die skryfster en filantroop Emily Hobhouse (1860--1926). Dikwels lynreg teen die gevoel van haar eie mense, wat gemeen het dat sy met die vyand heul, het sy dit op haarself geneem om die lyding van duisende vroue en kinders in die Anglo-Boereoorlog te verlig. Want, só het sy vas geglo, medemenslikheid ken geen grense nie...
Die hele wêreld moet immers hoor van die verskiklikhede wat sy ervaar het… van die skandes wat sy die vorige paar maande eerstehands in Suid-Afrika aanskou het terwyl sy daar was.
Emily Hobhouse, die filantroop en verbete kampvegter vir menseregte, was sekerlik self nie daarvan bewus dat sy met haar volgehoue stryd besig was om haarself as ’n heldin in die geskiedenis te vestig nie.
LINKS: ’n Jong Emily—sy het toe stellig nooit gedink dat sy haar as ’n heldin in die Suid-Afrikaanse geskiedenis sou vestig nie.
Veral van Boere-kant sou sy egter later gehuldig word as die één Britse engel van deernis in ’n oorlog waarin menswaardigheid beslis nie altyd alte hoog aangeslaan is nie.
En uiteindelik sou baie Britte self besef dat hierdie’'blatante verraaier'' uit eie geledere, inderdaad ’n skynende sterretjie was in ’n wêreld wat deur haat verdonker is.
Sy is na die myn- en bosboudorpie Virginia in die noorde van die Amerikaanse staat Minnesota om opheffingswerk te doen. Daar, in haglike omstandighede, snerpende koue en tussen ’n spul rowwe mans, het sy op ’n voorstaande winkelier verlief geraak.
'n Verbete vegter vir menseregte—in ’n tyd toe dit nog lank nie so belangrik geag was as vandag nie...
In die eerste weke van die oorlog praat Emily self op verskeie openbare vergaderings en spreek sy haar skerp teen die optrede van die Britse regering uit.
Laat in 1900 ontvang sy besonderhede van hoe vroue en kinders in Suid-Afrika deur die Britse leër behandel word. Soos sy dit later sou stel:’' . . . arme vroue wat herwaarts en derwaarts gejaag is, wat beskerming en georganiseerde hulp nodig gehad het. Op daardie oomblik was ek vasbeslote om na Suid-Afrika te gaan om hulle te help.''
In die volgende klompie maande besoek sy verskillende konsentrasiekampe in die Vrystaat en Noord-Kaap waar die verskriklike omstandighede haar geweldig skok. Met onvermoeide ywer sal sy nou probeer om die omstandighede van die lydendes daar te verbeter.
Terwyl haar gesondheid nie meer na wens is nie, keer sy terug na Europa om in die berge van Savoje in Suidoos-Frankryk te gaan herstel. Dit is daar waar sy die nuus ontvang dat die Boereleiers die Vrede van Vereeniging onderteken het.
Emily Hobhouse sou met opheffingswerk ná die oorlog ’n leidende rol speel om platgeslane gesinne in Suid-Afrika uit die as op te help. Sy het wyd in ons land gereis en onder meer met ’n skema van tuisnywerhede vir jong meisies begin.
Haar boeke oor die oorlog het boonop baanbrekerswerk verrig om dokumentêre bewyse te verskaf van die lyding van burgerlikes in oorlogstyd.
BO: ’n Uitgeteerde Boeremeisietjie wat die ellende van die konsentrasiekampe nie sou oorleef nie. Dit was teen sulke ten hemel skreiende vergrype van die Britse militêre dat Emily Hohouse namens die Boere in opstand gekom het.
“Ek was dikwels ’n ooggetuie van wat gebeur het. Ek het gesinne gesien wat digby die spoorlyn naby Warrenton en Veertien Strome saamgehok is; ek het ’n oorvol trein gesien wat regdeur ’n hele lange nag na Kimberley toe aankruip; ek het mense gesien, jonk en oud, wat in oop trokke onder ’n versengende son naby ’n stasiegebou saamgebondel is sonder dat hulle enigiets gehad het om te eet.
“Ek het nooit getwyfel dat enige van my vroulike landgenote anders sou voel as ek by die aanskoue van dit alles nie—met ’n diepgaande gevoel van ontferming, ’n vurige begeerte om die lyding te verlig.”