Talle vrae ná SA soldaat in DRK sterfLede van Monusco in Kitshanga in die DRK (Foto: Guerchom Ndebo/AFP) Daar is in dié stadium géén aanduiding dat die Oryx-helikopter waarop daar die naweek in die Demokratiese Republiek van die Kongo (DRK) geskiet is, deur ŉ tweede Oryx óf ŉ Rooivalk-aanvalshelikopter vergesel is nie. Die aanval tydens ŉ vlug van Beni na Goma het Sondag die lewe van ŉ vlugingenieur van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) geëis. Die ingenieur is in die bors getref terwyl ŉ bevelvoerder in die skouer geskiet is. Hy is in ŉ kritieke toestand. Thandi Modise, minister van verdediging en militêre veterane, het verskeie vrae om te beatwoord, sê Kobus Marais, die DA se woordvoerder oor verdediging, nadat hy Maandag gevra het dat die minister die gesamentlike staande komitee oor verdediging dringend oor die voorval inlig. Marais wil spesifiek weet onder watter omstandighede die aanval Sondag plaasgevind het en of daar afgewyk is van ŉ “staande bevel” wat bepaal dat Oryx-helikopters van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag altyd in pare moet vlieg, “veral van Goma af noord,” sê Marais aan Maroela Media. Volgens Marais word Oryx-helikopters ook normaalweg in hoë risiko-gebiede deur twee Rooivalk-aanvalshelikopters vergesel. Die helikopters dien nie net as afskrikmiddel nie, maar maak dit ook moontlik om dadelik terug te vuur. Marais sê hy is bewus van gevalle waar soldate met dissiplinêre verhore gedreig is omdat hulle geweier het om alleen te vlieg en aanspraak gemaak het op die beleid dat Oryx-helikopters altyd in pare vlieg. Marais het ook vrae oor die hoogte waarop daar gevlieg is. Marais sê die gradiënt van die koeël deur die helikopter se voorruit, soos gesien op foto’s, dui daarop dat die Oryx-helikopter redelik laag gevlieg het. “Dit laat óók vrae ontstaan. Het hulle intelligensie ontvang en daarop gereageer?” wil Marais weet. Die voorval laat ook die vraag by Marais ontstaan of dit nog die moeite werd is om soldate en helikopters in die DRK te hê. “Suid-Afrika sit met ŉ baie groot probleem wat hulpbronne betref. Ons het in hierdie stadium slegs een Rooivalk in volle werkende toestand in die hele Suid-Afrika beskikbaar teenoor die 11 op die bateregister.” Drie van dié Rooivalk-aanvalshelikopters is tans in die DRK. “Ons moet onsself nou vra of dit die hoogste prioriteit is om in die DRK betrokke te wees, of moet ons nie liefs daardie helikopters onttrek en in Suid-Afrika en veral Mosambiek beskikbaar stel nie waar daar geen Rooivalk-helikopters beskikbaar is nie? “Miskien is dit tyd om te oorweeg of die hoogste prioriteit steeds is om ons lugondersteuningsvermoëns in ŉ vreemde land te hê terwyl ons ŉ kritieke tekort aan lugverdedigingsvermoëns in Suid-Afrika en langs ons land- en maritieme grense het. “Ons kan nie toelaat dat ons soldate onnodig aan gevare in die vreemde blootgestel word indien dit verhoed kan word nie.” Marais sê hy het ook vrae oor of die aanval moontlik verhoed kon word. “Dit is baie moeilkik om in ŉ oorlogsgebied aanvalle te verhoed, maar indien hulle in pare van twee gevlieg het en deur ŉ Rooivalk vergesel word, kon dit as afskrikmiddel dien en die skade kon minder traumaties gewees het.” Marais meen die minister behoort nou politieke verantwoordelikheid vir die aanval te aanvaar. Die betrokke soldate is deel van die Verenigde Nasies (VN) se vredesmag, Monusco, in die DRK. Amadou Ba, ŉ woordvoerder van die VN-sending in die DRK, het ná die aanval gesê die presiese omstandighede van die voorval is nog onduidelik.