Die leesroostertekste vir die vierde Sondag in Advent fokus onderskeidelik op die beloofde regeerder van Betlehem (Miga 5), Maria die geseënde deur wie die geseënde kind in die wêreld sou kom (Luk 1) en die soenoffer van Christus se liggaam waardeur ons geheilig is (Hebreërs 10). Die gees van afwagting wat deur al drie hierdie leesroostertekste geadem word sypel ook deur in die sleutelteks, waarin Maria die mondstuk word vir onderdruktes, verworpenes, uitgestotenes, noodlydendes en veronregtes se noodroepe na God die Verlosser. In die Magnificat word Maria se belydenis van wie God is, teëgekom.
en hy sal in Israel regeer.
Sy begin lê ver terug,
in die gryse verlede!
Die regeerder uit Betlehem sal ons red
uit die mag van Assirië
wanneer hy ons gebied binnekom.
Sondag van Liefde
Aanvangslied: Lied 526 of Flam 170
Votum: (n.a.v. Vonkk 95)
Lofsang Lied 333 EN VONKK 95 OF Flam 367
Wet: Lied 250
Geloofsbelydenis: Terwyl vierde Adventskers aangesteek word:
Respons: VONKK 184
Skriflesing: Lukas 1:47-55
Slotsang: Lied 334
Respons: Lied 333
In die liturgie word oa weer gebruik gemaak van Bybelmedia se Woord en Fees 2013/14.
Plaas die "Stomp van Isai" as simbool op 'n prominente plek in die bedieningsruimte. Die ingangsruimte van die ontmoetingsplek kan besonder sinvol wees. Die droë stomp met die enkele rooi lint van hoop moet so geplaas word dat lidmate dit sal opmerk.
Flam 170 Here Open Ons Harte (Soos In Die Hemel)
(n.a.v. Vonkk 95)
Daar is niemand soos U, Here God:
U, die enigste lewende God.
U, die ware Drie-enige God.
Daarom buig ons voor U en ons kniel voor u neer.
U is waardig ons lof en aanbidding en eer.
O Heer, daar is niemand soos U.
Die Een wat mens geword het, wat lyf geword het, wat niks geword het ten einde alles te word.
Lied 333 Groot is die Heer" en
VONKK 95 Daar Is Niemand Soos U, Here God of
Flam 367 Hoor Jy Die Eng'le (Sing Halleluja)
Lied 250 "Gods wet vra al ons liefde"
Terwyl vierde Adventskers aangesteek word:
Ons verwerp alle vorme van liefdeloosheid en haat
Die God wat alle mense as gelykes geskep het en wat Homself in besonder openbaar as die God van liefde.
Die God wat die lyding ken van hulle wat leef in situasies van liefdeloosheid en haat.
Liefde is moontlik omdat ons God ken as Vader, Seun en Gees. Amen.
VONKK 184 Ek Groet Jou, Begenadigde
(RUBRIEK: Flam – Gebed / Toewyding) Teks en musiek: Retief Burger
Kopiereg: © 2008 Urial Publishing (Opgeneem op Oorgegee)
Kopiereg: ©2005 Annie's Song (Geadministreer deur Flam Musiek-Uitgewers)
VONKK 95 "Daar Is Niemand Soos U, Here God"
Teks: Pieter Malherbe 2009 © Melodie: MAGNIFICAT – Pieter Malherbe 2009 ©
© 2009 VONKK Uitgewers (admin Bybel-Media) RUBRIEK: Meditatief – Toetrede en Aanroeping
VONKK 184 "Ek Groet Jou, Begenadigde"
Nav Lukas 1 : 28-32 Teks: Bogoroditse Dievo 1 – Russies ortodoks; Afrikaans weergawe: Gerrit Jordaan 2011
Musiek: Russies ortodoks – openbare besit © 2011 VONKK Uitgewers (admin Bybel-Media)
RUBRIEK: Meditatief – Advent
Ek groet jou, begenadigde.
Onder die vroue is jy geseënd.
Moenie bang wees nie, want jy het by God genade gevind
en jy sal swanger word met 'n seun.
Jy moet Hom Jesus noem, Seun van die Allerhoogste God.
Aan sy koninkryk sal daar geen einde, geen einde wees.
Bybelmedia se Woord en Fees stel voor dat jy die 'n lied uit die fliek The Hunchback of Notre Dame, met die titel "God help the Outcasts", gebruik. Die Gypsy-vrou Esmeralda sing 'n lied aan Maria, waarin sy vra wie na haar mense – die Gypies, of Roma, wat tot vandag toe nog in Europa as misdadigers en moeilikheidmakers geëtiketteer word – sal omsien. Esmeralda se belydenis oor wie God is, in Esmeralda se lied aan Maria, eggo Maria se belydenis oor wie God is, in Maria se loflied aan God. Afhangend van watter fasiliteite beskikbaar is sou dit sinvol wees om die gedeelte in die fliek waar die lied speel, op 'n dataprojektor in die kerk te vertoon. Die lied is beskikbaar op YouTube.
Gesels oor die feit dat God nie gesê het "Maria is maar net 'n jong meisie" nie. Hy het haar ernstig opgeneem, haar vertrou en vir haar 'n opdrag gegee.
Ook kinders is in staat daartoe om, soos Maria, wonderlike dinge vir God te doen. Vertel stories van ander dapper, uitgesproke jongmense. Malala Yousafzai is die jongste mens ooit wat die Nobelprys vir vrede gewen het. Sy het 'n blog begin waarin sy gepraat het vir skoolopleiding vir alle kinders – veral meisies – in haar land, Pakistan. Mans het haar probeer vermoor, maar sy het nie opgehou nie.
Mariah Smith van Hampton, Virginia in die VSA, was 17 toe sy 'n bibberende hawelose man in 'n parkeerarea ontmoet het. Sy het vir hom kos en 'n kombers gegee en was vasbeslote om meer te doen. Vandag, 4 jaar later, het sy al meer as 80 000 komberse uitgegee en gee vir mense kos deur haar organisasie, Blankets for the Homeless. As kind was Mariah self afhanklik van die goedheid van vreemdelinge. Op Kersaand is sy as pasgebore babatjie deur haar ouers verlaat en was twee jaar lank in pleegsorg voordat sy aangeneem is. Besoek haar organisasie.
14-jaar oue Aziza Rahimzada is skaam en stillerig, maar sy het 'n kragtige stem geword vir die kinders in Afghanistan se vlugtelingkampe. Vir vier jaar het sy opgestaan teen die slegte omstandighede waarin kinders elke dag moes leef. In September vanjaar is sy genomineer as een van drie finaliste in die Internasionale Kinder Vredeprys. Aziza het egter gesê dis belangrik dat die prys nie die lig op haar laat skyn nie, maar op die kinders in vlugtelingkampe: "My work is only for kids," sê sy, "I will continue to work for them because in Afghanistan children's rights are violated in all levels." Minder as 60% van kinders was in die laerskool, minder as 35% maak dit tot by die hoërskool. Baie het min toegang tot skoon water, kos en skuiling. Aziza, wat self uit 'n vlugtelingfamilie kom. Sy het gehelp dat 25 000 vlugtelingkinders kan skoolgaan. Lees meer oor Aziza se werk by NBC News.
Hierdie (en baie soortgelyke stories) kom is hier beskikbaar.
Die rolprent Maria Full of Grace vertel die aangrypende verhaal van 'n sewentienjarige Colombiaanse meisie wat doelgerig en vasberade probeer ontsnap van 'n land waar die gemiddelde inkomste R20 000 per jaar is. Sy, Maria, is haar naam, gryp na die geleentheid om $5 000 te verdien deur onwettige dwelmmiddels wat in kapsules verpak is, in te sluk en na New York te vervoer. Dit het natuurlik geweldige risiko vir haarself en vir haar ongebore kind.
Regisseur Joshua Marston slaag daarin om verby goedkoop clichés en 'n moralistiese swart-wit benadering te beweeg. Catalina Sandino Morene speel die rol van Maria met onderskeiding. Wanneer die film begin verdien Maria 'n klein inkomste deur rose van hul dorings te stroop. Daarmee onderhou sy haar ouma, ma, suster en 'n nefie. Sy raak swanger, maar weier om met die pa te trou. Na 'n uitval met haar baas sit sy sonder werk.
Dan kry sy die geleentheid om groot geld te verdien deur 100 kapsules heroïen te sluk en daarmee na die VSA te vlieg. 'n Seker dood wag op haar as enige van die kapsules breek. Sy word byna in hegtenis geneem deur doane-beamptes in die VSA, waarna dinge erger begin gaan. Maria en haar vriendin, Bianca, oorleef bloot deur vasberade en byna koelbloedig op te tree. Sy toon die vasberadenheid van mense wat hul haglike omstandighede probeer ontsnap. Maria huiwer nie om te doen wat nodig is om te oorleef nie.
Maria is ook 'n slagoffer. Sy is die slagoffer van welvarende Amerikaanse verslaafdes wat niks sal ontsien om hul dwelmmiddels in die hande te kry nie. Sy word ingetrek in ekonomiese sisteme wat die armes uitbuit vir die plesier van rykes. Sy is ook bereid om te doen wat gevra word. Sy sluk, sy jok by die doane, sy buig die reëls om te oorleef.
Maria is 'n goeie voorbeeld van jongmense wat struikel oor hul eie swak keuses en onvermoë om te die uitkomste van hul besluite te voorsien. Die film beeld haar multidimensioneel uit. Daarom is dit nie 'n verrassing dat dit vir 'n Oscar genomineer is en ook 'n toekenning op die Berlynse filmfees verkry het nie. Dit het 'n lys toekennings verwerf.
Waarom is hierdie Maria full of grace? Dalk is dit omdat sy 'n geleentheid gekry, dit aangegryp en in beter omstandighede beland het? Dalk omdat sy bewaar is van die dwaasheid van haar eie keuses? Dalk omdat sy op kritieke punte deur ander raakgesien en geholpe geraak het? Dalk omdat sy op belangrike momente kies om die regte ding te doen. Dalk is Maria full of grace omdat dit nie net individuele keuse is wat boosheid veroorsaak nie, maar ook bose sisteme. Die genade is dat sy vry kom van 'n onderdrukkende sisteem.
Waar is God in Maria, die arm Colombiaanse meisie se lewe? Is God die outeur van nuwe moontlikhede? Tel God mense uit hulle ellende op en skep vir hulle nuwe geleenthede? As hulle dwelmsmokkel aangryp, is dit God wat die dwelmmiddels uiteindelik in die wasbak wegspoel? Kan mens God beperk in die geleenthede wat God gebruik om vir mense nuwe geleenthede te gee? Hoe ook al, God is nie net in indiwidue se lewe nie, maar ook in die groot sosiale sisteme van die wêreld.
Mens sien dit ook in die Bybel.
God werk in Maria se lewe
Maar kom ons vestig die aandag op die Bybelse Maria, die moeder van Christus.
Maria self speel 'n relatiewe klein rol in die Nuwe Testament, maar die rol wat sy wel speel, beide in die Nuwe Testament asook in die lewe van gelowiges oor die wêreld en oor die eeue heen, is onvervangbaar. Haar loflied kan ook nie vervang word nie, maar dien as belangrike bron waardeur God onthul, openbaar, en ervaar word.
Soms word Maria se lied gevaarlik genoem. Dis gevaarlik vir mense wat tevrede en knus in gemaksones leef. Mense wat dink alles in hul verhouding met God is reg. Dis gevaarlik vir mense wat baie het en nie omgee vir hul medemens nie.
Maria se gevaarlike lied en haar omstrede figuur, kan ons sê, bring vyf gevaarlike gedagtes oor God mee. Hierdie gevaarlike gedagtes is verrassende gedagtes. Verrassend, omdat Lukas God beskryf as die God wat soveel anders kyk na mense, soveel anders oordeel oor mense, mense uit hulle ellende optel en versorg, en vir mense genoeg gee om van te lewe.
Maria se loflied staan ook as die Magnificat bekend. Die Magnificat konfronteer lesers met:
(1) God wat mense raaksien;
(2) God wat mense nie alleen in hulle nood laat nie;
(3) God wat getrou bly aan Homself, en daarom;
(4) bevryding bring vir almal wat in afhanklikheid van God en in gebrek leef, en;
(5) God wat durf ingryp in publieke, politieke kwessies.
God sien alle mense raak
Hierdie verrassende God, wat dikwels soveel anders as mense optree en oordeel, handel deur God se Seun, Jesus Christus. Lukas, soos die ander evangeliste, vertel aan lesers die verhaal van Jesus se verlossingswerk: Jesus se lewe, dood en opstanding.
Elkeen van die evangelies beeld Jesus op 'n eie, spesifieke wyse uit. Die Lukasevangelie is egter ánders as die ander drie evangelies, omdat dit hierdie selfde verhaal dikwels op ander, verrassende maniere vertel. Een manier waarop Lukas se vertelling verrassend is, is die belangrike plek van vrouens in die storie. Maria is ook die enigste vrou aan wie Lukas 'n volle verkondigingstoespraak toestaan. Dit beteken dat Maria buitestanders verteenwoordig, mense wat nie in tel is nie, maar deur God ingesluit word in God se werk deur Jesus Christus.
Lukas skets Jesus uitdruklik as die vriend van buitestanders en uitgeworpenes; die Verlosser wat gestuur is om diegene op te soek en te verlos. Die Magnificat bevat 'n spesifieke belydenis aangaande God wat in lyn is met Lukas se beskrywing van Jesus, naamlik dat God Hom ontferm oor diegene wat arm, eenvoudig, nietig, verdruk is. Dit is hierdie insluiting van vroue en ander onbelangrike mense binne die samelewing van sy dag wat die omvang van die verlossing in die Lukas-evangelie beklemtoon.
Maria se lofsang bely in die eerste plek God as God wat mense raaksien.
God laat mense nie alleen nie
Tweedens hoor ons in dié lofsang van God wat mense nie alleen laat in hulle nood nie. Die meisie wat die Magnificat sing is onbelangrik, arm, en as 'n swanger maar ongetroude jong vrou 'n randfiguur in haar samelewing. Maria se lofsang bely, teen haar omstandighede in, dat God "verlosser", "saligmaker" is; dat die God wat heilig en magtig is terselfdertyd besorgd is oor mense en hulle nood.
God los mense nie alleen nie – nie vir Maria in haar eie moeilike omstandighede nie, en ook nie vir Israel wanneer hulle God die nodigste sou hê nie. Bowenal is Maria se loflied 'n geloofsbelydenis, wat getuig van God se betrokkenheid in die wêreld en in strukture en in mense se lewe. In Maria se loflied vind ons die troos van 'n jong, arm vrou, 'n "nobody", wat bely God skaar Homself by die weerloses. Die troos van Maria se geloofsbelydenis lê daarin dat God juis met ons identifiseer, by ons staan, ons bemagtig en ons bemoedig, wanneer ons niks het om te bied nie en wanneer ons verdruk en verneder en verraai word. God kies ons wanneer ons die minste is.
God bly aan Homself getrou
Derdens, lees ons van God wat getrou bly aan Homself, wat niks minder doen as wat Hy reeds in die geskiedenis van Israel gedoen het nie. Dirkie Smit skryf dat God "altyd, deur die eeue, in elke geslag, vir elke nuwe mens, onder elke nuwe omstandigheid . . ." daar is as "die Barmhartige, wat mense in hulle nood aansien, Hom oor hulle ontferm, sy hand uitsteek en magtige dade aan hulle doen".
Die herinnering aan Israel se bevryding uit Egipte, en die teruggryp na elke oomblik waarin God Israel uit nood sou verlos, word in Maria se loflied telkens veronderstel. God staan Israel by en dink aan sy ontferming oor hulle (54), wat God ook belowe het aan die aartsvaders – Abraham, Isak, Jakob (55). God is getrou omdat God Homself onthou. God vergeet nie sy beloftes aan die aartsvaders en God se uitverkiesing van Israel as verbondsvolk nie.
Omdat God onthou, kan Maria haar op God se trou, op God se onvermoë om Godself te vergeet, beroep. Omdat God aan die kant van die verdrukte volk Israel was, die mense in nood, diegene sonder beskerming of hoop om bevryding uit verdrukking én omdat God nie vergeet nie, kan Maria haar op God se ingryping, beide in haar eie persoonlike lewe (46-49) en in die geskiedenis van Israel (50-55), beroep.
God staan armes en verdruktes by
Vierdens lees ons van God wat aan die kant van armes en verdruktes is. Hierdie is dikwels vir mense wat baie het, wat vrees om baie te verloor, of wat ongewoond is daaraan om die lewe deur mense wat minder het se oë te bekyk dalk die vreemdste en mees gevaarlike karaktertrek van Maria se lied.
Maria se lofsang is 'n bevrydingslied wat bestaan uit 'n klomp temas en idees uit verskeie Ou-Testamentiese tekste. Lukas plaas Maria in die tradisie van Hebreeuse profete en sangers. Dit word veral duidelik wanneer Hanna as Ou-Testamentiese parallel vir Maria, in 1 Samuel 2 in ag geneem word.
Hanna se lofsang, waarin ons van 'n selfs méér radikale belydenis van God se reddingsdade lees, is gesetel in die verhaal van 'n vrou wat nie kinders in die lewe kon bring nie. Hanna se penarie is egter 'n bekende een vir die Ou Testament en sy bevind haar in die geselskap van elkeen van die aartsmoeders van Israel – Sara, Rebekka, Ragel – en selfs ook enkele ander, soos Simson se ma, wat slegs deur God se ingryping seuns in die wêreld kon bring.
Maria bevind haarself, soos hierdie vroue, in 'n situasie waarin sy blootgestel is aan die magte en kragte van die dag. Ánders as Hanna is Maria se probleem nie haar onvermoë om 'n kind in die lewe te bring nie. Maar sóós Hanna is Maria in 'n verleentheid, in 'n ongemaklik posisie, omdat haar omstandighede nie strook met die sosiale konvensies van die dag nie. Tog bely beide vrouens God as God van mense wat verstoot en verwerp word. Elisabet vereer wel Maria, maar Maria vereer God, en in Maria se lofsang, déúr Maria, kry ons God te sien wat Hom skaar by dié wat ly, die "have nots", die "underdogs". God, lees ons hier, soos wat ons telkens in die Ou Testament ook lees, ontferm Hom oor diegene wat arm en eenvoudig en verdruk is.
God is polities aktief
Vyfdens lees ons in Maria se lofsang van God wat ingryp in publieke kwessies. In die politiek. In die ekonomie. God se werk is nie beperk tot dit wat die kerk (kan) doen nie. Juis daarom is ons teks vandag 'n gevaarlike teks.
Dit is gevaarlik omdat dit 'n baie publieke opinie opper oor publieke kwessies wat vandag nog ons samelewings raak; oor die verdeling tussen ryk en arm, magtiges en weerloses, belangrikes en onbelangrikes.
Dit is gevaarlik omdat dit onverskonend partydig is en aan die kant van nederiges, hongeres, en armes staan. Dit is gevaarlik omdat dit weier om stil te bly en ook binne die Lukasevangelie nie gesnoer kan word deur die boodskap daarvan te vergeestelik nie.
Die oorhoofse tema van Maria se lofsang is dié van sosiale omkeer en bevryding van sistemiese ongeregtigheid: van onderdrukking deur politieke leiers en deur dié wat arrogant en ryk is. Tog gaan dit hier om meer as 'n blote klassestryd, skryf Dirkie Smit: "Die diepe geheimenis van Gods neerbuigende liefde vir die armes van hierdie wêreld, val nie saam met die eenvoudige skematiseringe van 'n klassestryd nie." Dit gaan liewer daaroor dat Jesus die vriend is van onbelangrike, vertrapte mense; dat God Godself ontferm oor diegene waaroor niemand anders hulle ontferm nie, en; dat die kerk God en Jesus hierin behoort na te volg.
Ons moet hiervan kennis neem. Geen mens wat baie het, en die nood van sy/haar medemens miskyk, kan anders wees as ons hierdie lied oordink het nie. Ons word genooi om soos God te wees. Geen president, of kabinet, of koning wat inpalm en ten koste van ander versamel, kan hierdie lied lees en rustig slaap nie. Die kwaliteit van ons liefde en lewe word gekenmerk deur die kwaliteit van ons hulp aan ander.
Juis in hierdie bekende verhaal – 'n gunsteling in Advents- en Kerstyd – lê 'n onthulling van God opgesluit; 'n belydenis oor God wat die jong meisie Maria raaksien en haar in haar nood, in haar weerloosheid, nie los nie. In Maria se belydenis van wie God is, kry ons God te sien wat by weerloses en gemarginaliseerdes staan.
Maria se loflied bied daarom beide troos én uitdaging. Maria se Magnificat wys heen na wie God is en wat God doen in die lewe van mense, veral weerlose mense, magtelose mense, mense in nood. In Maria se belydenis oor wie God is – háár geloofsbelydenis – vind ons nie nét die troos van God se nabyheid nie, maar ook die uitdaging van God se regverdigheid; nie nét die radikale eis wat op ons lewe geplaas word om te staan waar God staan nie, maar ook die bemoediging dat God die Een is wat deur die eeue heen Homself sou ontferm oor die armes, noodlydendes, nederiges, swakkes, weerloses.
Belydenis oor God
Maria se loflied is niks minder nie as 'n eie dog tradisionele belydenis aangaande God. Wanneer Jesus jare later sy eerste preek lewer, verkondig hy presies dieselfde boodskap as wat Maria se loflied vroeër sou verkondig. Trouens, eggo's van Maria se Magnificat slaan in Jesus se preek in die sinagoge in Nasaret (Luk 4:18–19) deur.
In die Magnificat bely Maria God as Verlosser (47) vir almal wat verlossing benodig – armes, onderdruktes, hongeres. Vir Jesus gaan verlossing oor juis dít: troos vir die armes, genesing vir dié met seer, vrylating vir die gevangenes, sig vir die blindes, vryheid vir almal wat gebroke is. In Lukas 4 gaan Jesus se eerste preek oor niks minder nie as die goeie nuus van God se ontferming oor die eenvoudiges, die siekes, die armes, die verdruktes. Trouens, alles wat Jesus in die Evangelie van Lukas doen, bring verlossing vir diegene wat dit benodig. In Jesus word God die Verlosser geopenbaar.
Maria as medegelowige, as dissipel
Maria as medegelowige wys heen na God, en help ons op die geloofsweg om self deel te neem aan die bediening van haar Seun. Maria is ons suster in Christus, 'n medegelowige en mede-dissipel wat saam met ons op reis is om God te leer ken en dien. Daarom kan ons Maria, én haar loflied, ernstig opneem, nie net vir die rol wat sy speel as moeder van Jesus nie, maar ook vir haar eie teologiese bydrae tot die Bybel se uitbeelding van wie God is en wat God doen, aan die hand van haar geloofsbelydenis-lied.
Die Magnificat dring daarop aan dat alle mense die lewe in volheid, die goeie lewe, moet hê – wat moontlik gemaak word deur God se bevrydende liefde en krag. Vir Maria – as vrou, gelowige en dogter van 'n volk – is die verlossende God die bron van haar geluk. Op die vierde Sondag van Advent, die vooraand van Kersfees, is dit God se verlossing vir die ganse wêreld wat vir gelowiges, soos Maria, 'n bron van vreugde en diepte en volheid en geluk tot seën is. Dit is hierdie verlossing vir álle mense, ván alle mense wat ook vir ons as gelowiges, lesers en predikers tot troos en uitdaging kan wees in hierdie Adventstyd.