Die wêreld agter die venster teenoor die wêreld in die hangkas
"Deep(er) magic" teenoor die waarheid opmaak soos ons aangaan.
His Dark Materials is 'n reeks boeke waarin daar bitter min verbintenis (van mense aan mekaar, of die wêreld) is. Die karakters word op verskillende maniere saamgegooi in 'n stryd teen die Authority sonder om skynbaar werklik te weet wat om in sy plek daar te stel. Die "Republic of heaven" word wel genoem, maar wat dit uiteindelik beteken word nie uitgespel nie. Op die vraag oor hoe mense moet leef, sou ons trouens 'n hele paar teenstrydige antwoorde uit die bladsye van His Dark Materials kan aantoon. In hierdie sin het Pullman 'n goeie beeld geskep van 'n wêreld waarin waarheid relatief is en moraliteit maar neerkom op persoonlike voorkeure. So 'n wêreld lyk dalk goed op papier (dink net, totale vryheid!) maar is onwerkbaar in die praktyk. Ek vermoed dat elkeen van ons in absolute waarheid sal glo as ons onskuldig van moord aangekla word en besig is om getuienis te lewer om ons onskuld te probeer bewys! Iewers moet daar 'n fondament van waarheid wees waarop ons ons lewens kan bou. Ons kan dit nie maar opmaak soos ons aangaan nie. As Christene glo ons dat hierdie waarheid in God se Woord gevind kan word en dat Sy Woord ewige en onveranderlike beginsels aan ons oordra. Hierdie konsep word op 'n meesterlike manier in The Chronicles of Narnia uitgebeeld.
Aslan teenoor die leë middelpunt.
Een van die vernaamste punte wat Philip Pullman in His Dark Materials probeer maak is dat ons mense moet ophou uitkyk vir 'n God of gode om sin aan ons lewens te gee. Dit is om hierdie rede dat 'god', of die Authority, in hierdie reeks geteken word as 'n bedrieër wat eintlik maar net maak of hy God is. Volgens Pullman is die 'middelpunt' leeg en moet elkeen van ons maar probeer om dit op ons eie maniere te vul. The Chronicles of Narnia stap natuurlik 'n heel ander pad. Narnia maak net sin as daar Iemand in die middel daarvan staan, en daardie iemand is natuurlik Aslan die leeu. Aslan is beslis 'n tipe Christusfiguur (eerder as God die Vader, hy word die seun van die "emperor across the sea" genoem) in die Narnia wêreld. Hy is die een wat van die begin af daar was, hy is trouens self die een wat Narnia deur middel van 'n lied geskep het. Hy is verder uiteindelik ook die een wat sy lewe gee sodat een van die kinders uit die kloue van die White Witch gered kan word. Sy triomfantelike opstanding uit die dood bevestig hom dan ook as die enigste een wat werklik waardig is om oor Narnia te regeer.
"Lone Rangers" teenoor mense (en diere!) wat aan mekaar verbind is.
Die hoofkarakters in His Dark Materials kan ten beste as eensame en tragiese helde beskryf word. Hoewel hulle uiteindelik bereik wat hulle moes, stap elkeen maar aan die einde sy pad, amper soos die 'Lone Ranger' wat in die sonsondergang inry. Mary Malone, die non wat haar rug op die geloof gekeer het, verklaar in soveel woorde dat die ding wat sy die meeste mis is om te voel dat sy aan die heelal verbind is. Narnia is een van die beste plekke om te sien hoe so 'n verbintenis lyk. Die feit dat die hoofkarakters aan Aslan verbind is beteken dat hulle ook op 'n besondere manier aan mekaar verbind is. Vir ons as moderne mense wat baie dikwels ons onafhanklikheid as meer belangrik as enige iets anders beskou klink hierdie dalk na 'n effens outydse perspektief. Die feit is egter, hoe moeilik dit ook al is om dit te erken, dat ons ander mense nodig het en bewustelik en onbewustelik op soek is na mense wat ons lewens kan deel. In die boek Prince Caspian sê Caspian die volgende aan die oorspronklike inwoners van Narnia oor sy besluit om by hulle te bly: "…You haven't yet found out whether I want to go back. I don't. I want to stay with you – if you will have me. I've been looking for people like you all my life."
Philip Pullman het 'n reuse probleem daarmee dat Lewis die Narnia reeks laat eindig met die dood van drie van die Pevensie-kinders in 'n treinongeluk. Volgens hom is dit afdoende bewys dat Lewis die dood bo die lewe verkies en leer dit kinders dat hulle huidige lewens sonder enige waarde is. Dit is egter 'n totale wanvoorstelling van Lewis se posisie. Een van sy diepste oortuigings was dat die menselewens een van die mees kosbare dinge in die kosmos is. Dit is so juis omdat ons onsterflik en daarom van onskatbare waarde is. Luister bietjie hoe Lewis hierdie oortuiging in sy boek The Weight of Glory uitspel: "There are no ordinary people. You have never talked to a mere mortal. Nations, cultures, arts, civilisations–these are mortal, and their life is to ours as the life of a gnat. But it is immortals whom we joke with, work with, marry…Next to the Blessed Sacrament itself, your neighbour is the holiest object presented to your senses."
Dit is juis vanuit die feit dat hy oortuig was van die onskatbare waarde van menselewens dat hy konsekwent daarteen gewaarsku het dat mense hierdie lewe as 'al wat daar is' moet sien. Dit is binne hierdie konteks dat die dood van die Pevensie-kinders gesien moet word. Lewis wil ons juis daarop wys dat die 'lewe' groter en belangriker is as die paar jaar wat ons hier op die aarde deurbring en dat ons ook die ewigheid in ag moet neem. Hy sê dus geensins 'dood is beter as lewe' nie; maar eerder 'die hemel is beter as die aardse lewe'. Pullman is weer eens meer as geregtig om hieroor met Lewis te verskil, dit is egter jammer dat hy kies om Lewis se oortuigings skeef te trek en dan die karikatuur wat hy op hierdie manier geskep het, aan te val. Ironies genoeg 'vier' Pullman natuurlik self die dood in His Dark Materials as 'n geluksalige heropname in die res van die heelal. Weer eens is die vraag natuurlik hoekom sy 'viering' van die dood toegelaat kan word, terwyl hy Lewis in 'n sekere sin die reg ontsê om te verklaar dat die dood nie die einde van die menslike bestaan is nie?
Ons sou seker baie lank kon praat en debatteer oor die konsepte soos 'ewigheid' en 'menslike onsterflikheid'. Laat my egter toe om vir 'n oomblik net op 'n bloot emosionele vlak te kyk na hierdie twee beelde (hierdie lewe as 'n voorbereiding vir een wat kom en 'poef, jy's weg!'). Ek weet beslis watter een hoop, doelgerigtheid en verwondering by my inspireer. Ek weet verder watter een in staat is om mense te motiveer om hulleself in diens aan die mensdom uit te giet omdat hulle weet dat die beste nog moet kom. As jy glo dat die mens nie ewig lewe nie, maak dit seker sin om te "eet en te drink want more sterf ons" (vgl. 1 Korintiërs 15:32), as jy egter glo dat hierdie maar net die begin is, gaan die wêreld tien teen een 'n beter plek wees omdat jy hier was. As Christen is dit daarom vir my ongelooflik om te kan weet dat: "…die lyding wat ons nou moet verduur, nie opweeg teen die heerlikheid wat God vir ons in die toekoms sal laat aanbreek nie." (Romeine 8:31) Of soos Aslan dit (in The Last Battle) stel: "The term is over: the holidays have begun. The dream is ended: this is the morning!"
Die Narnia boeke is in die eerste plek goeie stories en was daarom nog nooit uit druk nie en konsekwent op topverkoper lyste. Dit is egter ook meer as goeie stories, dit wys na dieper waarhede. Philip Pullman kan homself nie met hierdie waarhede vereenselwig nie en haat daarom die Narnia verhale met 'n passie. Moet egter nie maak dat sy kritiek jou afsit van die ongelooflike skat van Narnia nie. Dit mag dalk wees dat jy nie net 'n fantastiese nuwe wêreld ontdek nie, maar dat jy ook met nuwe oë na hierdie een sal kyk. Mag om Aslan te leer ken jou uiteindelik inspireer om 'n ander Iemand met groter passie na te volg. Luister na wat Aslan (in The Voyage of the Dawn Treader) vir die kinders wat hartseer is sê omdat hulle Narnia moet verlaat en na hulle eie wêreld terugkeer: