Koskenades 20 Potjiekos – Koskenades – fun in the kitchen where strangers leave as friends…..
Ons het die naweek gou by goeie vriende van ons, Anton en Elna, gaan inloer om na hulle nuwe kombuis te kyk, en kry hulle toe buite in die lapa besig om 'n heerlike potjie te maak. Ek het bietjie by Anton kers opgesteek oor die moets en moenies van potjie kosmaak.
Hy het al aan kompetisies deelgeneem en te oordeel aan die heerlike smaak van sy hoenderpotjie moes hy defnitief al iewers 'n potjie kompetisie of twee gewen het. En ek het geleer dat een van die lekker dinge van potjie is dat 'n mens so lekker saam kuier om die vuurtjie met die pot wat eenkant stadig staan en prut – en as jy toevallig daar 'n draai maak met die opskepslag word jy sommer genooi om saam te eet.
Maar kom ek vertel net eers waar kom die potjiekos manier van kos maak vandaan. In die laat 17de eeu het die Nederlanders die tegniek om gietyster te maak baie goed bemeester deur droë sand vorms te gebruik om die gietyster net reg te giet om die oppervlaktes mooi glad te kry. Vanaf 1710 was die term "dutch oven" of Hollandse oondjie gebruik en so het dit deur die hele wêreld versprei deur verkenners. Dit is juis die verkenners en setlaars wat die sterk, bestendigheid en veelsydigheid van die pot waardeer het op hulle togte deur die wêreld. Hulle kon in die potjie water kook, bak, braai en bredies maak. En dit is maar net die gebruike in die kosafdeling, die potjie was so belangrik vir 'n gesin dat dit selfs in testamente bemaak is aan nageslagte. Daar is selfs in 1788 in die Amerikaanse president, George Washington se moeder se testament verwys na die gietyster kookware of te wel "dutch oven" wat sy aan haar kleinseun en kleindogter bemaak.
Gietyster potjies was al voor die vroeë setlaars deur die swart bevolking wat deur Afrika na die Suidpunt van Afrika toe gemigreer het gebruik. Hulle het die "dutch ovens" by Arabiese handelaars en later by Portugese koloniste leer gebruik. Voortrekkers het weer in hul trek vanaf die Kaap af die pot wat onder die wa gehang het gehad, en waar ook al hulle gekamp het was daar vuur gemaak en is wild of bees of skaapvleis in die pot gebraai en groente bygevoeg as hulle groente in die hande kon kry.
So het die potjie ontwikkel, en vandag is potjiekos 'n ware Suid-Afrikaanse gereg, maar wanneer vriende dit saam doen word dit 'n heerlike saam kuier.
Die mees gewilde pot is die nr. 3 pot en jy kan gemaklik vir 4 – 6 mense goeie porsies daaruit bedien. Die belangrikste van potjiekos maak is dat, net jy die potjie maak, net jy voeg goed by, net jy lig die deksel as jy dink dit is reg en niemand – nie eers jy nie -roer aan die pot.
Jy begin deur die potjie warm te maak met 'n bietjie vet of olyfolie in. Braai dan jou vleis tot lekker bruin. Die klam-hitte gaarmaak metode van potjiekos is ideaal vir minder sagte vleis snitte. Die lang, stadige gaarmaak saam met die vloeistof verander die wit bindweefsel in gelatien. Die vleis is dan heerlik en sappig.
Jy kan nek, skenkel, dikrib, borsstuk van bees en lam gebruik. Jy kan borsstuk, skenkel-en-pootjies en lies-ribbetjie van vark gebruik. Hoender, vis en seekos maak ook heerlike potjies, en jy kan 'n groente potjie ook maak. En vir die wat afval eet kan jy selfs 'n afval potjie maak.
Jy kan tydens die braai van die vleis bietjie gekapte uie saam braai vir smaak, maar geskilde uie sommer so in die helfte gesny bo-op die groente in die potjie veroorsaak dat al die lekker geur deur alles trek na onder toe. Uie wat gaar word so bo-op die groente is absoluut heerlik – ek het dit Sondag self geproe – die soet smaak van die uie gemeng met al die ander geure van die vleis en groente is eenvoudig fenominaal.
Nadat die vleis bruin gebraai is kan jy die kruie en speserye van jou keuse byvoeg en 'n bietjie atreksel of rooi wyn met rooi vleis en wit wyn saam met hoender. Laat die mengsel bietjie saam braai dan voeg jy laag gewys jou groente by.
Eerstens pak jy aartappels en wortels wat die langste vat om gaar te word en natuurlik sal die lekker vleis geur in die aartappels en wortels in trek. Daarna pak jy groente soos soet patats, pampoen en groen groente wat gouer gaar word by.
Laaste kan jy sampioene en tamatie byvoeg en dan die halwe of gekapte uie bo-op. Nou kan jy vloeistof opvul – nog wyn of aftreksel – tot so 2cm onder die boonste laag.
Party mense sit nou koolblare bo-op om die hele pot te seël. as die kool blare wit verkleur het dan is die potjie net reg. Maak toe die pot en kuier lekker saam. As jou pot nie praat nie – dit is nou liggies prut nie – moet jy die vloeistof dophou en miskien aanvul om te keer dat jou potjie nie droog is of brand nie.
So 15 minute voor jy as potjiemaker voel die kos is reg kan jy iets soos room of 'n sopmengsel byvoeg net om 'n lekker sous te verseker.
Wanneer jy opskep vat 'n groot lepel en skep diep tot onder om van al die lae te kry of laat almal eers groente skep en dan vleis.
Geniet dan die heerlike geurige potjiekos saam met stampmielies , rys, coucous of krummelpap.Of net lekker vars tuisgebakte warm brood!
1 kg hoender dye
500 ml wortels, geskil en gesny
6 groot aartappels, geskil en gesny
500 g heel knopie sampioene
Verhit olie in potjie, sprinkel sout op die hoender dytjies en braai 'n paar stukkies op 'n slag tot goudbruin.
Voeg die kruie, speserye en blatjang by.
Pak die wortels, aartappels en sampioene in lae bo-op die hoender.
Los die hoender aftreksel blokkie op in kookwater en voeg by potjie.
Sit die potjie op en prut vir 1 uur en 20 minute.
Voeg water by as die vloeistof te min raak, maar nie te veel nie.
4 heel lamskenkels (so 600g)
3 fyn gedrukte knoffelhuisies
wit wyn of vleis aftreksel
Verhit die potjie, smelt die klont botter in die potjie en voeg al die bestandele behalwe die skenkels, wyn of aftreksel en sout en swart peper by.
Geur die skenkels met die sout en peper, braai dan die skenkels bruin in die bottermengsel, en voeg van die wyn of aftreksel by.
Sit die deksel op en laat 1 ½ tot 2 uur prut of tot skenkels sag is, maar die vleis moet nie van die bene afkom nie. Voeg nog wyn of aftreksel by, indien nodig.