Hierdie tyd is egter ook 'n tyd van traak-my-nie-agtigheid, disrespek, ongeërgdheid, en afsydigheid. Dit is dus nie 'n probleemlose tyd nie, maar 'n tyd van simboliese ellende, misverstand en diskrediet, synsversonkenheid, barbaarsheid, onkundige domheid. Katastrofes en vernielsugtig-heid is die prestasies van die dag. Dit lyk na 'n tyd van krisis.
Waar sou 'n mens kon begin om die oorsaak vir hierdie tragiese situasie te vind? Was daar ooit 'n tyd waarin mense beter daaraan toe was? Is Michel Serres (2007) nie reg met sy wysgerige antropologie nie: Mense is parasiete wat mekaar gebruik en misbruik, wat op mekaar teer, óf om hulle wellus te bevredig, óf om hulle geldlus te bevredig, óf om met hulle moordlus te woeker, óf soms sommer almal saam! Wat haper? Wat makeer? Wat ontbreek?
Augustinus (1957) se geesopvatting was geen geringe bydrae tot die neerslag wat die term verder in Westerse denke gekry het nie. Die vanselfsprekendheid waarmee hy gees betrag het, spreek vir sigself. Die besit van, toegerus te wees met en ontvanger te wees van die lewenskrag van so 'n groot geesteskwaliteit was 'n natuurlike besef en so was die affeksies van die geestesfunksies "soos die najaag, besit, verwerp en ignoreer" van dinge. Die eerste drie boeke van sy belydenisse is pas in 'n afsonderlike bundel in Parys gepubliseer onder die titel Avonture van die gees (2013). Dit blyk ook uit Valéry se beskrywing van gees hoedanig gees met avontuurlikheid te verbind is.
Daar is 'n herlewing van die filosofie van Spinoza in Frankryk, veral ook aangaande sy liggaam-geesverhouding waarin daar sterk argumente uitgewerk word oor die eenheid van liggaam en gees (Jaquet 2004; Misrahi 1998). Dit is insiggewend dat Deleuze, bekend vir sy studie van figure uit die geskiedenis van die filosofie, in sy twee volwaardige studies van Spinoza min melding maak van die gedagte van gees.
Teen hierdie agtergrond wil ek die onmoontlike tog probeer vermag en dit is om opsommenderwys weer te gee wat in die konteks van die verwerkliking en verwesenliking van gees met gees bedoel word. 'n Goeie begin is miskien Aristoteles se woord, nous (nie psuche en phusis en logos nie) as 'n baie spesiale beskrywing van menswees in die sin van die individuele mens se toerusting. Dit gaan nie oor gees as 'n metafisiese substansie nie; ook nie oor gees as 'n absolute gees wat heers oor alles nie; ook nie oor gees in die politiek-ideologiese sin nie, maar oor gees as die toerusting of kwaliteit van die singuliere individu. Gees in hierdie sin oorskry, verbind en inspireer die ander drie. Dit word bevestig deur die vertaling van nous met gees en intelligensie (Vgl. Historische Wörterbuch der Philosophie, Gadamer 1994:185 en Stiegler 2012:310). As sodanig bevestig dit ook die mens se vermoë tot selfoorskryding. Denke, verbeelding, fantasma, metafoor (taal), lewe, intensionaliteit, gerigtheid, sorgsaamheid, ontvanklikheid, oriëntasie is menslike aktiwiteite wat in lyn is hiermee en op die allerbeste wyse met gees uitgedruk kan word. Hierdie aktiwiteite vind op allerlei wyses konkrete uitdrukking soos in kuns, letterkunde, kultuur, kennis en wetenskap, tegniek. Hierdie geestesvermoëns het dus die mens oor eeue heen oor 'n breë spektrum van die werklikheid unieke en eiesoortige geskiedenis laat maak.
Die besonder insiggewende opmerkings van Bruaire (1979) maak baie sin in hierdie konteks. Hy skryf dat dit maklik is om die tekens van die werkinge van die gees uit te wys soos byvoorbeeld die uitdrukking van die denke in die taal. Die gees is egter onreduseerbaar tot sy werkinge, en die geestelike wese wat elke persoon is en uitdrukking vind in die krag van sy handelinge, is nie hiermee te identifiseer nie: geen mens is die som van sy gedagtes of van sy handelinge nie. Dit is waarom mense oneindig waardevol is en ten spyte van hulle tekortkominge, ongelukke en foute wat onversoenbaar is met hulle meetbare verrigtinge (Bruaire 1979:35). In aansluiting hierby kan ons let op hoe Valéry (2009:208) gees beskrywe: "Hierdie woord is meervoudig [ontelbaar, ontsagwekkend en dus nie digitaal verekenbaar nie] aangesien dit die bron en die waarde van al die ander [verbandhoudende woorde] oproep. Maar die mens van wie ek praat heg 'n besondere betekenis daaraan: hulle verstaan miskien onder gees hierdie persoonlike dog universele aktiwiteit; interne aktiwiteit, eksterne aktiwiteit - wat aan die lewe, aan die kragte self van die lewe, in die wêreld, en aan die reaksies wat die wêreld in ons verwek, 'n sin en 'n nut, 'n toepassing en 'n ontwikkelingspoging of 'n ontwikkeling van handeling gee, geheel en al anders as die wat aangepas is aan die normale funksionering van die gewone lewe, tot die enkele beskerming van die individu." (Eie vertaling). (Vergelyk verder die opsomming wat van Valéry se opvatting oor gees gegee is in De Beer 2012:133-134.)
Ons het nie alleen en op 'n wye skaal te doen met die verswyging van die gees en die blote vergeet van die gees soos Tournier(1965) en Bruaire (1979) aandui nie, maar daar is ook volgens Tournier 'n aktiewe onderdrukking van die gees en prosesse van despiritualisering aan die gang. Valéry (1978) skrywe oor die aftakeling van die gees. Heidegger (1974:45-49) verwys op sy beurt na die verdonkering van die wêreld en die wesenlike episodes van hierdie verdonkering is die volgende: die vlug van die gode; die vernietiging van die aarde; die standaardisering van die mens; die voortreflikheid van die middelmatige - almal sake so eie aan die milieu waarin ons vandag lewe en waarvan die literatuur wemel. Wat word met wêreld bedoel wanneer daar gepraat word van die verdonkering van die wêreld? "World is always world of the spirit... Darkening of the world means emasculation of the spirit, the disintegration, wasting away, repression, and misinterpretation of spirit". Heidegger verklaar "die ontkragting, die disintegrasie, die vermorsing, en die onderdrukking van die gees" deur die misinterpretasie daarvan.