ViVA – Avada University
40 maniere waarop skrywers skop skep – retoriese middele Ek kry dikwels navrae oor retoriese middele (op die trant van: "Tannie, wat noem 'n mens dit as skrywers verkeerde goed met mekaar vergelyk?" en wat ek dan moet vertaal na "'n uitspraak wat aanvanklik lyk of dit 'n teenstrydigheid bevat, maar by nader beskouing tog versoenbaar is"), wat my gewoonlik in 'n koue sweet laat uitslaan. Sien, ek is 'n taalkundige van opleiding en 'n taalpraktisyn van nering. Letterkunde het my nog altyd ore aangesit. Ek het waardering vir die kuns – baie Lees meer
Afskeidsode aan die aanvoegende wyse Ek het sedert die begin van die jaar 'n hele paar navrae oor die sogenaamde "aanvoegende wyse" gehad. Ek vermoed die ding het iewers in 'n vraestel sy verskyning gemaak, want ek kom agter daar is so 'n ligte aggressie in die formulering van die vrae wat na my kant toe geslinger word. Nie dat ek die vraagstellers vir hulle aggressie verkwalik nie. Kom ek stel dit so: Ek het in 1982 gematrikuleer, en ek het verlede jaar eers geleer dat daar so 'n ding soos die aanvoegende Lees meer
Begryp lettergrepe Een van die groot kopkrappers vir onderwysers, leerders en dié se gefrustreerde ouers, is lettergreepverdeling. Dit het 'n doolhof, 'n martelinstrument en 'n uitvangparade geword waarmee jong sprekers geterroriseer word, sonder dat enigeen werklik weet waarom hulle moet weet hoe om woorde in lettergrepe te verdeel. Kom ons begin net eers by die begin: Wat is 'n lettergreep, en hoe verskil dit van 'n sillabe (ook genoem "klankgreep")? Daar is baie ooreenkomste tussen 'n lettergreep en 'n sillabe (albei bevat byvoorbeeld ten minste 'n klinker/vokaal), vandaar die verwarring. Maar 'n lettergreep Lees meer
Die aangrypende adjektief Die adjektief is vir 'n skrywer een van die nuttigste woorde in sy of haar arsenaal. Dit gee kleur, dit gee diepte, en in die hande van 'n taalvaardige skrywer, is die noukeurige aanwending van adjektiewe in 'n teks die manier om van 'n goeie storie 'n blitsverkoper te maak. Maar om die krag van hierdie oënskynlike maklike woord behoorlik in te span, moet 'n mens verstaan hoe dit werk, en boweal hoe om dit in sinne aan te wend. Op 'n taalkundige vlak is ook allerbelangrik dat 'n mens Lees meer
Die begin of die einde – waarheen met die werkwoord? Het jy al hierdie reël vir 'n kind geleer: As jy meer as een werkwoord in die sin het, skuif die werkwoord na die sinseinde? Indien wel, moet jy nou eers jou rooi pen neersit en hierdie blog lees. Die reël soos dit hier bo staan, is een van daardie skoolreëls waarmee kinders "vinnig en maklik" deur 'n eksamen gedrukgang word. Dit werk natuurlik vir die eksamen, maar dit werk ongelukkig nie vir die lewe nie, want ek kry kort-kort 'n gefrustreerde navraag van 'n Lees meer
Die bykomende bywoord In 'n vorige blog, Die aangrypende adjektief, het ek oor adjektiewe (ook: byvoeglike naamwoorde) geskryf. Hierdie blog handel oor die adjektief se flambojante neef, die bywoord, wat dikwels as nagedagte by die partytjie opdaag, maar dan die hele geaardheid van die byeenkoms kan verander. Voor ek wegspring, let net daarop dat die bywoord volledig beskryf word in die Afrikaanse Skoolgrammatika (ASG) wat gratis via ons webblad (www.viva-afrikaans.org) toeganklik is. 'n Oorsig oor al die woordsoorte is in Taalonderrigportaal beskikbaar, en gebruikers wat meer oor woordsoorte te wete wil kom, moet beslis daar gaan naslaan. Lees meer
Die gesegde: 'n kattekoor Almelewe het ek (A-kandidaat in matriek, Afrikaansonderwyser, en nou met 'n PhD in Afrikaanse Taalkunde agter my naam) die kat aan die stert beetgehad. Ek wil die taalonderwyser wat hierdie sintaktiese gekattemaai geskep het, katswink slaan. Die onderwysstelsel van die afgelope paar dekades het die kat aan die bo-lip beetgehad en ons as sprekers en onderwysers is deur 'n spul onkundiges wysgemaak dat 'n kat eiers lê. Voor ek my ouers hulle dit laat berou dat hulle hulle 'n kat in die sak gekoop het met my duur opleiding, Lees meer
Die haker, die hakker en die Gordiaanse knoop Een van die groot spelverwarrings in Afrikaans tree in by die woorde hak en haak. Dit gaan hier oor meer as net die verkeerde gebruik van twee verskillende woorde, dit gaan ook hier oor verwarring van homonieme, want hak en haak kan albei 'n selfstandige naamwoord of 'n werkwoord wees. En as jy nou nog by hierdie reeds onheilige brousel die verkleiningsvorm ook ingooi (het ek nou hierdie deel van die teks tussen hakkies of tussen hakies geplaas?) en die afleiding waarmee 'n mens na die ou in die skrum met die blomkoolore wil verwys (is Lees meer
Die pynlike passief As daar nou 'n manier is om 'n skoolkind maagpyn te gee, 'n onderwyser lus te maak vir drank en 'n subredakteur na 'n rooi pen te laat gryp, is dit as 'n mens die aktief-passief-kwessie ophaal. (Ja, "aktief en passief" is korrek vir "bedrywende en lydende vorm". In Nederlands is dit die "actief en passief" en in Duits die "Activ und Passiv". Ander Germaanse tale gebruik dus deurlopend ook die Romaanse name vir die taalbousels.) Dié kouekoors is eintlik gans onnodig, want so ingewikkeld is dit ook nie. Daar Lees meer
Die tentoonstelling, die skape en die predikantsvrou – samestellende afleidings Gebruiker Mari Brink stuur in die week 'n noodroep: Bespreek asseblief die begrip "samestellende afleiding". Dit gee 'n groot gestry af! Laat ons nou eenmaal hierdie tameletjie (wat nooit een was nie) kou en klaar kou. Mari is reg oor 'n klomp goed – dit is 'n tameletjie, dit is 'n voortslepende bron van taalkundige onmin, en dit moes nooit onmin veroorsaak het nie, want die begrip word behoorlik, en met genoeg voorbeelde, in die AWS se terminologielys bespreek. Min mense weet van Lees meer
Hoofbrekens oor hoofletters Ek kry verbasend baie navrae oor hooflettergebruik. Op die keper beskou, is dit seker nie so vreemd nie, want die reëls vir hoofletters in van die ouer uitgawes van die AWS het vermeerder soos 'n konynkolonie in 'n onbewaakte agterplaas, juis omdat die taalgemeenskap hoofletters in soveel verskillende kontekste vir soveel verskillende goed aanwend. Dink byvoorbeeld aan die manier waarop hoofletters in regstekste gebruik word: Die Klaer en die Klaagster se mekaar die stryd aan in 'n Egskeidingsgeding en moet 'n Skikking bereik waarin die Afhanklikes se Onderhoud bepaal word. Lees meer