Agttiende Sondag in Koninkrykstyd - Missio
Agttiende Sondag in Koninkrykstyd
Tydens Koninkrykstyd vier ons die koninkryk van God wat is en wat was en wat kom. In God se koninkryk leef ons onder 'n nuwe verbond wat deur Jesus se bloed beseël is. Nuwe wyn kan nie in ou wynsakke gegooi word nie. So kan ons ook nie in sonde bly volhard as ons 'n nuwe skepsel in Christus is nie.
Ander tekste is presies dieselfde as verlede week. Twee addisionele skrifgedeeltes vir die 17e Sondag in Koninkrykstyd word hier bygevoeg . Jesaja 45:1-7 en Psalm 96:1-9, (10-13) word daarom bygevoeg en gebruik in die liturgie.
45 So sê die Here aan sy gesalfde, aan Kores,
vir wie Hy as heerser aangestel het,
aan wie Hy nasies onderwerp
en voor wie Hy konings
hulle wapens laat neerlê,
voor wie Hy deure oopmaak
en poorte nie gesluit laat bly nie:
Ek, die God van Israel.
4Ter wille van my dienaar Jakob,
van Israel wat Ek uitverkies het,
het Ek jou op jou naam geroep,
gee Ek jou 'n eretitel
hoewel jy My nie ken nie.
5Ek is die Here,
Ek rus jou toe vir jou taak
al ken jy My nie.
6Ek doen dit sodat elkeen
van die ooste af
tot in die weste kan weet
dat daar buiten My geen God is nie;
7Ek maak die lig en skep die donker;
Ek is die Here,
Ek doen al hierdie dinge.
Psalms 96:1-6 ()
Ons gee die teks in sy groter konteks, veral omdat hier vier vrae na mekaar aan Jesus gevra word, waarvan ons fokusteks die eerste is.
23Op dieselfde dag het daar Sadduseërs by Jesus gekom. Dit is hulle wat beweer dat daar nie 'n opstanding is nie. Hulle vra Hom toe: 24"Meneer, Moses het gesê: 'As iemand sterwe sonder om kinders te hê, moet sy broer met die weduwee trou en 'n nageslag vir sy broer verwek.' 25Nou was daar by ons sewe broers. Die oudste het getrou en gesterwe. Omdat daar nie kinders was nie, het sy broer met die weduwee getrou. 26Dieselfde het gebeur met die tweede en die derde broer en uiteindelik met al sewe. 27En heel laaste van almal het die vrou ook gesterwe. 28Met die opstanding dan, wie se vrou sal sy wees? Al sewe het haar mos as vrou gehad."
29Maar Jesus antwoord hulle: "Julle dwaal omdat julle nie die Skrif en ook nie die krag van God ken nie. 30Met die opstanding trou die mense nie meer nie, maar is hulle soos die engele in die hemel. 31En wat die opstanding van die dooies betref, het julle dan nie gelees wat God vir julle gesê het nie: 32'Ek is die God van Abraham, die God van Isak, en die God van Jakob'? Hy is nie die God van dooies nie maar van lewendes."
almal op aarde. (Ps 96)
Skuldbelydenis: Lied 278 "Hoor ons bid o Heer 1 (2 maal)"
Epiklese (Preekstudies en Liturgiese Voorstelle 2011: 280)
Skriflesing: Matt 22:15-22
en/ of Lied 265 "Enigste Here, enkele Wese vs 1,2"
Uitsending: Lied 207 "Eer aan die Vader vs 1,3"
en Ek ontferm My oor wie Ek My wil ontferm. (Eks 33:17-19)
Die kern van die fokusteks is myns insiens opgesluit in die verse:
"Hier in ons omgewing het die staat in die laaste jaar meer as 400 miljoen aan die opgradering van die nasionale pad bestee. Dit het 'n daadwerklike positiewe impak op plaaslike indiensneming en die ekonomie van ons dorp," sê 'n ouderling van Paterson by die Ring van Albanie se onlangse vergadering (September 2011). Hy praat oor die opgradering van die N10-hoofweg tussen Paterson en Olifantskop, die skilderagtige roete oor die Zuurberge in die Oos-Kaap. 'n Groot deel van die N2 tussen Port Elizabeth en Paterson word ook verbreed en nuut oorgebou. Die padbouprogram sit tans kos op die tafel in werklike arm huishoudings in hul omgewing.
Op ander dorpies in dieselfde ringsgebied is mense nie altyd seker daar is water in die krane nie. Die stelsels wat water aan die dorpies voorsien is onvoldoende en word boonop nie ordentlik in stand gehou nie.
Verhale soos hierdie laat mens lag en huil. Dit maak jou dankbaar en laat jou bloed kook.
Ons betaal belasting aan die staat sodat hulle die geld kan aanwend om ons omgewing en geriewe in stand te hou en te verbeter. Maar dit gebeur nie altyd nie, veral nie op plaaslike vlak nie. Gaan mens in sulke gevalle voort om jou belasting te betaal? In verskeie gemeenskappe organiseer belastingbetalers protesaksies en weerhou hul belasting. Hoe moet Christene reageer?
Grafika: Foto deur Francisco Martins
This photo was taken on June 1, 2011 in Gregory River, Queensland, AU, using a Canon EOS 50D.
Aangepas mbv Picasa 3
Copyright- Creative Commons-licensed
'n Lokval vir die Leermeester
'n Vraag oor die betaal van belasting het eeue gelede 'n groepie godsdienstige leiers gemotiveer om 'n bekende leermeester daaroor te raadpleeg: "Sê vir ons wat dink U: Is dit reg om aan die keiser belasting te betaal, of is dit nie?"
Hulle het natuurlik 'n paar versteekte motiewe gehad. Volgens Matteus 22:15-22 wou hulle dié vraag gebruik om dié betrokke Leermeester in 'n lokval te lei, want hulle het nie van hom gehou nie. Hy was besig om in populariteit by die mense te groei en hy het nie kritiek gespaar in sy gesprekke oor die godsdienstige leiers van die dag nie. Hulle het vroeër reeds planne begin beraam om hierdie "profeet" om die lewe te bring, maar hulle het geweet hulle moes versigtig te werk gaan, want as die massas agterkom wat hulle plan is, kon hulle self in die proses hul aansien verloor.
Met slim rabbynse retoriek probeer hulle eers om vir Jesus heuning om die mond te smeer voordat hulle die strikvraag aan hom stel: "Is dit reg om aan die keiser belasting te betaal, of is dit nie?" Klink amper soos die ou wat vir sy vriend vra: "Slaan jy nog jou vrou?" Maak nie saak wat hy antwoord nie, hy is klaar reeds in die moeilikheid op grond van die manier waarop die vraag aan hom gestel is.
Sou Jesus die populêre antwoord gee – moenie betaal nie – kon hy van opstand teen die Romeinse heersers aangekla word. Dit sou hom egter populêr in die oë van die Jode maak. Sou Hy sê "betaal," sou dit Hom aansien by die volk laat verloor.
"Wys My die muntstuk"
Uit sy antwoord blyk duidelik dat Jesus deur die vraers se vals motiewe sien. Hy neem ook hulle vraag na 'n heel nuwe vlak van denke. Hy vra: "Wys vir my die muntstuk waarmee die belasting betaal word."
Mens moet weet hoe die geldstelsel van Palestina destyds gewerk het. Volgens historici was daar verskillende munte in gebruik in die eerste-eeuse Judea. Daar was die standaard Romeinse munte waarop die kop van die keiser verskyn het met inskripsies soos "Tiberius, Keiser, die majesteitlike seun van God." Beide die beeld op die munt, verstaan as 'n verbreking van die tweede gebod, én die taal daarop, was vir die Jode afstootlik. Die gevolg was dat daar ander munte vir hulle gebruik beskikbaar was, wat hulle in staat gestel het om vry te wees van godslastering en van ontreiniging deur die gebruik en hantering van die Romeinse munte. Dit was wel 'n klein minderheid van die Jode wat hiervan bewus was en wat van die fisieke aspekte van die munte bewus was. Tog is hierdie tipe vroomheid hoog op prys gestel – juis deur die mense wat aan Jesus die vraag vra.
Toe Jesus vir sy ondervraers 'n muntstuk vra, gee hulle sonder enige aarseling 'n Romeinse munt vir Hom. Hulle wil weet of mens aan die keiser belasting moet betaal. Intussen gebruik hulle die voordele van die keiser se munte. Hulle trek voordeel uit die handel wat met die keiser se munte moontlik is.
Op 'n eerste vlak help Jesus hulle bloot om konsekwent te wees. "Gee aan die keiser wat aan die keiser behoort." As hulle die voordele van Rome wil geniet, behoort hulle ook die belasting te betaal wat daarmee verband hou.
"Aan God wat aan God behoort"
Die tweede deel van Jesus se antwoord oortref egter die eerste: "…en aan God wat aan God behoort." Die vraag waarvoor ons hier te staan kom, is: Wie bepaal die grense aan wie die keiser se onderdane gehoorsaam moet wees? Of wie bepaal die limiete wat betref lojaliteit aan die keiser? Verseker is dit volgens Jesus slegs God wat dit kan doen, sodat dit God se aansprake is wat ons as mense moet erken en herken.
Belasting behoort aan die keiser. Maar ons hele lewe behoort aan God. God moet kry wat god toekom.
Matteus is in sy evangelie voortdurend besig om te getuig oor die gesag van Jesus. Hy bring ons deur sy verhale telkens terug by die gesag, insig en outoriteit van Jesus. Die insig wat ons hier ontwikkel oor Jesus se outoriteit, is die algehele aanspraak wat Jesus se heerskap aan ons stel. Deel hiervan sluit ons betaal van belasting in. Jesus erken dat ons belasting moet betaal. Ons geniet immers die voordele van die staat.
Moderne mense het verskillende maniere waarop ons die verhouding tussen God en die staat, tussen God en die openbare lewe verstaan. Diegene wat dieper wil delf, kan gerus 'n uitstekende artikel hieroor uit die pen van die nuwe Testamentiese kenner, NT Wright.
Volgens Wright is daar vir Westerlinge drie opsies:
Die "split-level world" waar ons geestelike lewe tot die hoogste verdieping behoort, en die politiek tot die onderste. Geloof is dan iets wat tot ons private, binnekamer-lewe behoort, en die politiek iets wat by ons publieke lewe hoort. Die politiek is vry van godsdiens. Geloof word geprivatiseer en die staat is vry van godsdienstige oortuigings. Hierdie siening lê agter die ideaal van die sekulêre staat. Dit is 'n valse keuse.
Die tweede opsie is om te kies tussen "regs" of "links." Regse mense kies in die openbare lewe vir streng struktuur, orde, standvastigheid en gesaghebbende hiërargieë in sosiale strukture. Die linkses kies vir vryheid en revolusie, die omverwerping van strukture. Vir regses is God in hulle wêreld, vir linkses is God die primêre revolusionêr. Dit is 'n valse keuse.
Die derde opsie het te doen met geloof in vooruitgang. Die moderne wetenskaplike wêreld het vir ons gewys wat vooruitgang is. Ons moet ons wêreld 'n beter plek maak deur hierdie ideaal van vooruitgang deur wetenskaplikheid wêreldwyd uit te voer. Ons het God eintlik nie meer nodig nie. Dit is 'n valse aanname.
Koning oor die hele lewe
Die Bybel se aanspraak is dat die drie-enige God se koningskap oor die hele lewe strek.
In hierdie gedeelte sê Jesus dat aan die keiser gegee moet word wat aan die keiser toekom. Aan God moet gegee word wat aan God behoort. Dit is 'n allesinsluitende aanspraak van God op mense se lewe. Ons moet onsself in gehoorsaamheid en diens aan God gee. Dit raak alles wie ons is en wat ons het.
God is nie net geïnteresseerd is in ons sg. "geestelike wêreld" nie, dus in die boonste verdieping van die "split-level world" nie. God verwag nie van ons om in strukture vas te val of alle strukture om te gooi nie. God stuur ons nie op 'n pad van vooruitgang waar ons van onsself afhanklik is nie. God is op alle vlakke van die lewe teenwoordig. Die hele lewe moet aan God gegee word. En God werk deur lewens wat aan Hom gegee is, om die wêreld 'n beter plek te maak.
Jesus beliggaam sy eie opdrag
In 'n sekere sin sou ons Jesus se dood in sigself kon sien as sy finale (én gelyktydige) offer van wat die keiser toekom (kruisiging was immers wat die keiser aan rebellekonings gedoen het) én van wat God toekom. Daarom het die kruisigingsverhaal van die begin af ook 'n politieke betekenis gehad. Pilatus was reg toe hy Jesus in sy kennisgewing aan die kruis "koning" genoem het.
Jesus se sterwe aan die kruis en sy opwekking uit die dood loop uit op sy hemelvaart, oftewel sy troonsbestyging. Hy gaan sit aan die regterhand van die Vader, en aan Hom word alle mag gegee in die hemel en op die aarde. Dit is hierdie Jesus wat ons na die volle lewe stuur om mense te vorm om Hom te dien en te volg.
God en die owerhede
Die Nuwe Testament beskou die regering as deur God ingestel en daarom moes hulle eerbiedig en ondersteun word (vgl. Rom 13:1-17; 1 Pet 2:13-17). Christene bid vir die regering van die dag. Dit is reg om aan die keiser te gee wat die keiser toekom. Jesus was nie 'n Seloot of 'n revolusionêr wat die omverwerping van die Romeinse owerheid voorgestaan het nie, maar ewemin het Hy prioriteit geplaas op lojaliteit aan die plaaslike owerheid.
Indien jy dus aan die owerheid die beperkte hoeveelheid gegee het wat aan hulle behoort, soveel te meer moes jy aan God gee wat God toekom – naamlik totale oorgawe van jou wese en bestaan – niks minder as dit nie. Lojaliteit aan die keiser moet dus altyd in die groter raam werk geplaas van die volle onderwerping van jouself aan God. 'n Dissipel van Jesus gee aan God wat Hom toekom.
Ons en die owerhede
Wat sê dit vir Christene in die moderne Suid-Afrika?
Eerstens is ons geroep om aan die owerheid te gee wat aan die owerheid toekom. Ons bid vir die owerhede, betaal ons belasting eerlik, en leef en werk tot heil van die groter samelewing.
Tweedens is ons geroep om Christus se voorbeeld na te volg. Jesus was volkome gehoorsaam aan God. Hy was totaal gehoorsaam en blind vir die gevolge. Jesus het net gedoen wat die Vader wou hê Hy moet doen. Ons is ook só toegewy aan God. Ons het God lief bo alles, en daarom ook ons naaste. Elke mens wat ons pad kruis, is 'n naaste oor wie ons besorg is en wie se beswil ons soek. Ons gehoorsaam die groot gebod soos Jesus ons leer.
Derdens onthou ons dat God ook Koning is oor die publieke lewe. Die keiser heers nie oor 'n neutrale gebied waar God geen sê het en waarin God nie belangstel nie. Ook die publieke ruimtes van ons lewe staan onder god se heerskappy. Ook hier dien ons God.
Dit beteken dat Christene intens belangstel in die openbare lewe en ook daar soek om God te dien.
Vierdens het hierdie ingesteldheid geweldige praktiese implikasies vir ons lewe. 'n Paar voorbeelde:
Waar die skoolsisteem faal, is ons medeverantwoordelik vir die kinders wat die slagoffers van 'n mislukte sisteem is. Dit is gepas dat Christene hier hande vat en die sisteem help werk. Hoe moeilik ook al, moet Christene uitreik na die skoolsisteem en bystand lewer. Terwyl soveel kinders in Suid-Afrika wees is (sonder een of albei ouers), moet gemeentes toenemend aan hulself as 'n ouer in die gemeenskap begin dink en inisiatiewe loods om opvoeding en onderwys te verbeter.Daar is baie voorbeelde van gemeentes wat presies dit doen. Sommige help kinders in die middae by die kerksaal huiswerk doen, en bied ekstra klasse aan. Ander betaal busgeld vir minderbevoorregte kinders om by die skool te kom. Nog ander koop boeke en skoolklere, neem kinders aan deur in hulle vordering belang te stel, kook vir hulle kos terwyl hulle eksamen skryf sodat hulle nie op 'n leë maag hoef te studeer nie, e.s.m. Tydens 'n kerklike konferensie oor onderwys vroeër vanjaar in Port Elizabeth het me N Bashman, hoof van die distriksonderwyskantoor op Uitenhage, vyftien maniere genoem waarop gemeentes die onderwys kan ondersteun.
Lidmate beskik oor gawes waarmee plaaslike regerings bygestaan kan word. Daar is baie frustrasies oor swak dienslewering. Woede bou op. Daar is egter voorbeelde in die land van gemeenskappe waar mense hul lotsgebondenheid ontdek en in sinergie saamwerk. Bonnievale is 'n resente voorbeeld hiervan. 'n Ondernemende boer naby Middelburg bou 'n kort, goedkoop tolpad oor sy plaas om padgebruikers hoë koste met die amptelike tolpad te bespaar. Hy gee spesiale afslag aan taxi's wat die roete daagliks gebruik. Op Elliot span die boere en taxi-vereniging in belang van die gemeenskap saam. Op Port Alfred gebruik afgetrede ingenieurs hul vaardighede om plaaslike dienslewering te verbeter.Daar is oral ook valke wat eerder boikot en munisipale belasting in 'n afsonderlike rekening stort. Hulle finansier dan self dienste. Mens kan moeilik algemeen geldende strategieë formuleer. Die basiese Bybelse uitgangspunt is egter dat Christene medeverantwoordelik vir die openbare lewe is. Ons het 'n verantwoordelikheid om dienslewering deur die plaaslike regering te ondersteun. Daarom moet ons hard werk om konstruktiewe verhoudinge met die plaaslike regering te bou.
Deel van ons publieke verantwoordelikheid is die versorging van die ekosisteem. Groot korporasies en ryk individue beskik oor die kapasiteit om die omgewing vir hul eie gewin uit te buit. Met dink aan Shell met sy fracking in die Karoo. Mens dink aan mynmaatskappye wat ontgin en aaklige mynhope agterlaat wat die omgewing skend, en gemeenskappe met suur water agterlaat. Die manier hoe hierdie geldmag gebalanseer word en tot verantwoording geroep word, is deur publieke aksie met behulp van moderne kommunikasiemiddele. Die TKAG-aksie (Treasure the Karoo Action Group) kon 'n moratorium op fracking beding, hoofsaaklik deur die internet en die wye beskikbaarheid van inligting verbeeldingryk te gebruik om mense te mobiliseer.
Ons is medeverantwoordelik vir die gesondheid in en welsyn van ons samelewing. Ook hier moet burgerlike aksie geloods word. Christene moet aktief saamspan. Dink aan die TAC (Treatment Action Campaign) wat die regering gedwing het om anti-retrovirale middele vrylik beskikbaar te stel. Dink aan die publieke verset teen die regering se plan om die vrye vloei van informasie te beperk. 'n Lang lys voorbeelde van publieke aksie wat geregtigheid, vrede en vreugde soek, kan genoem word. Gemeentes moet in hul kontekste vra waartoe die Christelike geloof hulle roep, vennote in hierdie aksies vind, vriende maak en die heil van die publieke lewe soek.