Pensioenplan vir Eskom ‘nie risikovry, maar enigste opsie’(Argieffoto: pixabay) Die vakverbond Cosatu sê die voorstel om staatsdienswerkers se pensioengeld te gebruik om Eskom se skuld te help delg is nie sonder risiko nie, maar dat die land nie meer enige ander opsies het om te verhoed dat die sukkelende kragvoorsiener die hele ekonomie in duie laat stort nie. “Dit dreig nie net om die staat te laat tuimel nie, maar ook die ekonomie,” het Cosatu se parlementêre verteenwoordiger, Matthew Parks, Woensdag aan die parlementêre portefeuljekomitee oor openbare ondernemings gesê. Hy het gesê die versuim om ŉ geloofwaardige plan te aanvaar om Eskom uit sy verknorsing te red, wat vererger word deur opwekkingsprobleme en skuld van R454 miljard, gaan beteken dat kredietgraderingsagentskappe Suid-Afrika afgradeer – met ernstige gevolge vir alle Suid-Afrikaners. Parks het ŉ meer ideologiese argument voorgehou om Cosatu se plan te laat aanvaar om op ŉ staatsbeheerde manier – deur die Openbare Beleggingskorporasie (OBK) – nagenoeg R254 miljard van die staatsdienspensioenfonds te gebruik om Eskom se skuld bykans te halveer. Volgens hom gaan dié stap werksgeleenthede by die kragvoorsiener beveilig en die staat se voortgesette rol in die elektrisiteitsbedryf en die breër ekonomie waarborg. “ŉ Versuim om Cosatu se sleuteleise vir ŉ omkeerplan by Eskom in werking te stel, lei tot die gevaar dat Eskom werkers sal moet aflê, asook Eskom se moontlike ten gunste van die private sektor.” Parks het gesê emosies moenie sleutelfeite in die debat oor die wysheid van die gebruik van ŉ pensioenfonds om Eskom te red, oorskadu nie. Hy voer ook aan pensioenuitbetalings gaan nie weens die gebruik van die geld verminder nie. “Baie mense, selfs die agbare lede [van die parlement] verstaan in die hitte van die oomblik nie altyd dat die staatsdienspensioenfonds ŉ gedefinieerde bate is nie. Wat jy ontvang is gegrond op jou jare diens en die bedrag wat jy bygedra het,” het hy aan LP’s gesê. Hy sê die OBK wys deurlopend beduidende wins en ŉ verdere belegging in Eskom gaan sowat 4% van sy totale blootstelling behels. “Ek het nog nooit gehoor dat 4% die ander 96% bedreig nie. Dit is volhoubaar.” Parks sê as Eskom nie gered word nie, word bykans alle OBK-beleggings, ook die staatsdienspensioenfonds, aan groot risiko’s blootgestel. “As Eskom in duie stort, gaan daar geen aandelemark wees nie. Dit is belangrik om te onthou dat die OBK in 1 200 maatskappye belê. 90% van die OBK se beleggings is op die aandelebeurs. As Eskom dus vou, gaan dié aandele nutteloos wees. “Daar is ŉ risiko, maar as jy nie ingryp nie, is dit nie ŉ risiko wat jou in die gesig staar nie, dit is ŉ waarborg dat pensioenbeleggings of werksgeleenthede verlore sal gaan.” Die akademikus en infrastruktuurkenner Anton Eberhard, verbonde aan die Universiteit van Kaapstad se sakeskool, het saam met Cosatu gestem dat Eskom se skuld gepak moet word. Hy waarsku dat selfs al ruim Eskom al sy ander probleme uit die weg, die las van sy skuld hom steeds gaan lamlê. Hy het gesê Eskom is vasgevang in ŉ doodspiraal waar ŉ nypende tekort aan geld lei tot tariefverhogings wat weer verbruik kelder. Volgens hom sal dit “moreel gevaarlik” wees as die staat Eskom se skuld oorneem en dat Cosatu se voorstel ŉ veel beter plan is. Die omstredenheid, volgens hom, handel grootliks oor hoe en waar die geld vandaan gaan kom. Hy stel ook voor dat klimaatverwante finansiering saam met ontwikkelingsfinansiering gebruik word om die opwekkingskrisis om te keer. Dit sal beteken dat Suid-Afrika minder begin staatmaak op steenkool en meer op hernieubare energiebronne. Parks sê hy stem saam met Eberhard se idee dat ŉ mengsel van finansiering gebruik word. Pres. Cyril Ramaphosa het al sy steun vir Cosatu se voorstel gegee, mits private pensioengeld ook gebruik word. Dié plan het reeds heftige teenkanting ontlok.