Matrieks: Só lyk ‘ware’ syfers(Argieffoto: Christa Steyn Bezuidenhout) Die matriekklas van 2021 is die eerste groep wat die volle gr. 11- en gr. 12-skooljaar te midde van inperkings, die sluiting van skole, ŉ rotasiebeleid vir klasse en deurlopende verandering aan hul skoolomgewing afgehandel het. Daarvoor wens die DA hulle geluk, maar die amptelike opposisie sê ook die slaagsyfer wat die minister van basiese onderwys bekend gemaak het, weerspieël nie die werklikheid nie. Min. Angie Motshekga het ŉ slaagsyfer van 76,4% aangekondig. Bax Nodada, die DA se woordvoerder oor onderwys, sê die departement gee geen rekenskap vir leerders wat tussen gr. 10 en matriek uitgesak het nie. “Die ware slaagsyfer is moontlik veel laer,” sê Nodada. Altesame 897 163 leerders het die afgelope eksamen afgelê, terwyl 1 045 424 in 2019 vir gr. 10 ingeskryf het. “Dit beteken minstens 148 261 leerders (15%) het uit die stelsel gesak en nie matriek voltooi nie. Dié syfer is veel hoër as ons die leerders in ag neem wat die eksamen gedruip het. “Die DA glo so baie het uitgesak weens die streng inperkingsregulasies wat die departement ingestel het.” Nodada sê Motshekga skets boonop ŉ onrealistiese prentjie van wat werklik op grondvlak gebeur. Die onderwysstelsel steier jaar ná jaar van die een krisis na die volgende en dit kan duidelik in die uitvalkoers gesien word. Die Covid-19-regulasies het die situasie net vererger. Die minister moet nou ophou om die sistemiese mislukkings in haar departement te probeer verdoesel en eerder maniere kry om kinders op die skoolbanke te hou, sê hy. Pandemie ‘handige verskoning’ Die burgerregtegroep AfriForum is ook diep bekommerd oor die getal leerders wat uitsak. Die organisasie sê die “onbeholpe onderwysdepartement” kon nie in die pad van presterende matrieks staan nie, maar laat die jeug nietemin in die steek. AfriForum vergelyk al langer as ŉ dekade die gr. 1-leerders wat inskryf met die getal wat hul skoolloopbaan in gr. 12 voltooi. “Die slotsom bly dat sowat ŉ derde of meer van die leerders uit die stelsel verdwyn voor hulle matriek slaag. Weens die departement se swak hantering van die pandemie is daar in dié verband al verlede jaar kommer uitgespreek oor die sowat 200 000 leerders wat nie in 2021 teruggekeer het skool toe nie,” sê Alana Bailey. “In aansluiting hierby sien ons weer vanjaar dat duisende leerders wat wel terugkeer, nog nie in skole geplaas is nie, of nog nie die nodige leermateriaal ontvang het nie. Die pandemie het ŉ handige verskoning geword vir die gebrek aan dienslewering aan gemeenskappe deur te sorg dat daar voldoende skole gebou en funksioneel bedryf word,” sê Bailey. In Julie 2019 het die hooggeregshof in Pietermaritzburg ten gunste van die Nkungumathe- gemeenskap naby Qunu in die Oos-Kaap, bygestaan deur AfriForum, beslis dat die provinsiale onderwysdepartement verplig is om ŉ skool vir hulle te bou – soos wat al ŉ dekade vroeër beloof is. Tot vandag is niks nog gebou nie, met begrotingsuitdagings weens die koronaviruspandemie as verskoning. “Intussen moet leerders kilometers ver stap na oorvol skole, slange en riviere in vloed trotseer en tot tien saam uit een handboek probeer werk,” sê Bailey. Suid-Afrika het ŉ enorme onderwysbegroting en AfriForum sê dit moet meer doeltreffend aangewend word. ‘Matriek’ vir meeste hul laaste kwalifikasie Die VF Plus sê die afwaartse neiging wat verlede jaar in die matriekuitslae gesien is, het ten minste gestabiliseer. “Dit dui daarop dat talle onderwysers, ouers en leerders vasbeslote was om hulle nie te laat onderkry nie,” sê dr. Wynand Boshoff, die party se woordvoerder oor basiese onderwys. “Terwyl onafhanklike eksamenowerhede – die onafhanklike eksamenraad en die Suid-Afrikaanse Omvattende Assesseringsinstituut – hul prestasie tydens die grendelstaat kon handhaaf of selfs verbeter, verkeer ŉ groot deel van die openbare onderwyssektor ongelukkig steeds in die dryfsand.” Uit die matriekgroep het 36,4% geslaag met universiteitsvrystelling, 25,3% met diplomatoelating en 14,8% met toelating tot hoër sertifikaatstudie. Boshoff sê in die huidige ekonomiese klimaat sou ŉ doeltreffende onderwysstelsel hoop kon bring. “Die Nasionale Senior Sertifikaat, matriek in die volksmond, is volgens die departement ŉ kwalifikasie wat leerders vir verdere studie voorberei en nie vir die werkplek nie. Die werklikheid is egter dat dit vir ŉ oorweldigende meerderheid matrikulante hul finale kwalifikasie is.” Boshoff sê die werklikheid is ook dat slaagvereistes so laag is dat talle matrieks nie verder kan studeer nie, maar ook nie toegerus is om direk tot die ekonomie toe te tree nie. Die slaagsyfer van 76,6% is dus “misleidend”, sê Boshoff, omdat suksesvolle kandidate wat nié met universiteit- of diplomatoelating slaag nie, se ekonomiese vooruitsigte uiters beperk is. Die Solidariteit Skoleondersteuningsentrum (SOS) sê Suid-Afrika se openbare onderwys huisves duidelik twee uiteenlopende stelsels in een. “Ongeveer 10% van skole presteer uitnemend en handhaaf slaagsyfers digby 100%. In 72% van skole gaan leerders egter steeds net nou en dan skool en is maande lange onderrigtyd verlore. Die gaping tussen suksesvolle en sukkelende openbare skole is beklemtoom deur die pandemie en hoë uitvalsyfers in sommige skole,” sê Melanie Buys, hoof van ontwikkeling by SOS. Sy sê die aanpassing van punte en slaagvereistes wat baie laag gestel word, laat die slaagsyfer waarskynlik beter lyk as wat dit werklik is. “Die langtermynskade van verlore onderrigtyd en leerders wat moed opgee of druip, het ŉ verwoestende invloed op die ekonomie,” sê Buys. Sy meen ook die departement se gebrek aan strategie, ongekoördineerde ingrypings en min gevolge vir onderpresterende onderwysers in diens van die staat vererger die probleem.