Waar het sake vir Ramaphosa verkeerd geloop?Pres. Cyril Ramaphosa. Foto: Elmond Jiyane. Baie kan in die politiek verander in ‘n maand en ‘n half se tyd, soos die tanende statuur van pres. Cyril Ramaphosa al te duidelik toon. Twee meesterlike toesprake en een uitstekende mondelinge antwoordsessie, beide in die parlement, het tot ongekende positiwiteit in die land gelei ná nege jaar van die Jacob Zuma-bewind. Sedertdien is daar drie groot beletsels wat al daardie hoop laat beskaam het. Eerstens was daar die kabinetskommeling, waarin hy verskeie swak ministers behou en die kabinet nie verklein het nie. Tweedens was daar die hoogs kommerwekkende parlementsproses oor onteiening sonder vergoeding wat begin is. En derdens is daar Ramaphosa se onlangse appellering teen die Noord-Gautengse hooggeregshof se bevinding dat Zuma onregmatig en ongrondwetlik opgetree het betreffende die ontbinding van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap se Menseregtehof. Soos Olga Kirsch in haar gedig “Die afdraand van die dag is kil”, sou mens kon vra: Hoe het dit skielik so laat geraak? Waar het Ramaphosa beheer verloor? Baie mense mag daaroor baie menings hê, maar laat ek hier my stuiwer in die armbeurs gooi op grond van wat ek in die parlementêre wandelgange gesien en gehoor het. In kort het hy eerstens ‘n Faustiaanse pakt met adjunkpres. David Mabuza gesluit om homself tot ANC-leier verkies te kry, en toe tweedens, kort ná Nuwejaar, te haastig en te gulsig geraak. Die aanvanklike plan voor en ná Ramaphosa se verkiesing tot ANC-leier was dat daar ‘n instaan-president sou wees. Die naam van Baleka Mbete, speaker van die Nasionale Vergadering, is in daardie verband genoem. Maar toe raak Ramaphosa en sy meelopers haastig, gulsig en meegevoer. Toe hulle van Zuma ontslae is, maak hulle Ramaphosa president, met die voorkeur van Naledi Pandor as sy adjunk. Maar dis toe net daar waar Mabuza hulle koud sit. Nadat hy aanvanklik – asof botter nie in sy mond sal smelt nie – vir hulle verseker het dat hy net premier van Mpumalanga wil bly. En hulle maak toe die fout om hom te glo. Maar die oomblik toe Ramaphosa president word, val die adjunkpresidentskap oop, en daar verander Mabuza van plan – hy eis die adjunkpresidentskap op wat hom danksy sy onderleierskap van die ANC beskore is, en Ramaphosa is gesystap. Dis nou die gevolge van sy ooreenkoms om Mabuza se hulp in te roep sodat hy ANC-leier kon word. Met die skielike haastigheid vir die presidentskap het Ramaphosa dus die agtien maande wat hy sou moes wag om by die presidentswoning in te trek oorgeslaan – maar dit was agtien maande waarin ‘n ondersoek na provinsiale wanbestuur in Mpumalanga onder Mabuza, soortgelyk aan die een wat tans na die Vrystaat onder Ace Magashule ingestel word, dalk belangrike feite oor Mabuza aan die lig sou kon bring. Nou sit Ramaphosa se turf. Eerstens kon hy nie die kabinet verander soos hy wou nie, weens druk deur Mabuza om sekere Zuma-oudgediendes soos Bathabile Dlamini en Nomvula Mokonyane te behou. Toe kom die mosie oor grondonteiening. Ramaphosa is tog darem te ekonomies op en wakker om te dink dis ‘n goeie idee. En nou appelleer Ramaphosa dat dit in die haak was om die SAOG se menseregtetribunaal te ontbind. Die BBC-joernalis Jeremy Thompson het ‘n paar weke gelede op Stellenbosch gesê ons weet almal Ramaphosa was ‘n goeie onderhandelaar, maar nou sal ons moet sien of hy ‘n goeie leier is. Die huidige aanduidings lyk nie baie goed nie.