godsdiens | die ander kant
Kerklike debat en om anders te lééf
Ek is nie seker wat die doel van die drie artikels is wat saam as Kerkdebat in twyfel versprei word nie. Verseker kon dit nie drie kante van die saak belig het nie, want Jordaan, Strydom en Pretorius sê al drie eintlik maar dieselfde. Lees maar, dis heel eenvoudig: Daar is 'n tradisionele geloof, en 'n tradisionele praat oor God aan die een kant, en daar is een of ander "nuwe geloofstaal" aan die ander kant, met die onuitgesproke moontlikheid dat dit selfs 'n totale verwerping van alle geloofstaal kan beteken.
Al drie probeer 'n middeweg vind. Ons moet nuut praat sonder om die oue te los. Noem dit misterie, noem dit dialoog, noem dit wat jy wil, dit kom telkens op dieselfde neer. Iewers moet ons 'n middeweg vind tussen die twee groepe wat Julian Müller uitwys. Twee groepe wat eintlik al stereotipes geraak het binne die Suid Afrikaanse publieke debat oor die toekoms van die kerk.
En in die proses het ons drie reaksies op Julian Müller en nie een van die drie raak aan die kern van sy argument nie:
Individuele spiritualiteit sonder sosiaal-etiese implikasie is aan die orde van die dag.
Albei groepe moet gehelp word om te verstaan wat die eise van die Evangelie vir húlle is.
Dalk hoor ek Müller verkeerd, maar as ek hom so lees dan het hy maar vrae oor beide groepe se bereidheid om te breek met 'n individuele spiritualiteit en om die sosiaal-etiese implikasies van die evangelie sentraal te maak in die nuwe taal wat nodig is.
Dalk het ons almal oortuig geraak dat as Julian Müller skryf, dan moet ons hoor dat ons anders moet dink oor etlike artikels van die Apostoliese geloofsbelydenis. En daarop reageer die drie wat Kerkdebat in twyfel vol woorde pak dan ook. Maar ten spyte van die aanhak aan Wilhelm Jordaan se vorige rubriek, wat inderdaar met hierdie twee groepe gewerk het, is daar maar min in Müller se artikel oor hoe hierdie nuwe taal God sal omskryf. Wat hy egter wel herhaaldelik noem is eenheid, inklusiwiteit, etiek. Belhar, nie die Apostoliese Geloofsbelydenis nie, is waaroor hy praat. En Belhar se waarheidsaanspraak lê in 'n manier van leef, nie in die korrekte formulerings oor hierdie of daardie metafisiese kontroversie nie.
Kom ek sê wat Julian Müller nie sê nie: Die Steeds Hervormers is nie juis veel meer wit as die Nuwe Hervormers nie.
(ek is nie deel van een van die twee nie, so ek getuig maar oor wat ek sien).
Moet my nie verkeerd verstaan nie. Ek dink die pogings om een of ander onveranderde geloofstaal te vind is futiel. Die geskiedenis van die kerk is bloot teen jou as jy oortuig is dat daar een of ander punt in die geskiedenis is waarop 'n bepaalde interpretasie van ons belydenis van geloof gefinaliseer is.
Ek dink verder oor dat al die wetenskaplike ontdekkings en filosofiese debatte die kerk nie kan verbygaan nie. Maar dan weer, dit het die kerk nog nooit verbygegaan nie. Kerklike burokrate het nog altyd versigtig die manier van praat geskuif (en as jy daaroor twyfel, vergelyk maar gerus die moderator vandag en die moderator van 100 jaar terug, of selfs die pous deur die eeue). Kerklike rebelle (heel gereels in die vorm van akademici) het nog altyd eksperimenteer met ander maniere van praat, of hierdie akademici wat aan die kerk gekoppel was nou teoloë of fisici was. Daar was nog altyd stemme wat geglo het die kerk ignoreer die veranderinge in die samelewing, en dan maar hul goedjies gevat en geloop het. Dis belangrik dat ons hieroor moet dink.
Maar ons kan so vasgevang word tussen hierdie twee groepe, of dalk eerder, tussen die burokrate se versigtige nuut-praat en die rebelle se eksperimente, dat ons vergeet dat ons in die NG Kerk eintlik 'n belangriker debat op ons tafel het.
Hoe ons die wederkoms en entropie met mekaar in gesprek bring is belangrik. Maar hoe ons wit en swart Suid Afrikaners met mekaar in gesprek bring is heelwat belangriker. Hoe ons dink oor die kerklike ballinge is belangrik (en moet my nie verkeerd verstaan nie, dit is hoe die meeste van my vriende beskryf moet word), maar uiteindelik is dit ekonomie, taal en ras, meer as jou interpretasie van die maagedelike geboorte, wat bepaal of jy Sondag oggend in een van daai geboue wat as "NG Kerk" beskryf word gaan sit.
Ons kan so lekker saamdans oor hoe ons oor God moet praat, belangrik soos daai dans is, dat ons vergeet dat ons spesifieke verlede ons met een moerse sosiaal-etiese dilemma los, en dat dit, nie die vraag oor wat presies die aard van God is nie, bo-aan ons agenda moet wees.
So laat ons daai nuwe taal gaan soek. Maar kom ons begin deur te vra wat die sosiaal-etiese implikasies van hierdie nuwe taal gaan wees. As ek dit nie mis het nie, is dit waarvoor Julian Müller hierdie rondte gepleit het.
2 Kommentaar	| godsdiens, kerk, teologie	| Sleutelwoorde: Beeld, Julian Müller, kerklike debat, NG Kerk	| Permalink
Die NG Kerk praat saam Afrikaner organisasies?
Ek was iewers in my agterkop bewus daarvan dat die NG Kerk met die ANC gaan praat. Ek het geweet dat "ons" (menende die verkose leiers in amptelike hoedanigheid) ongelukkig is met die ANC (OK, so what's new, kyk maar net ons media verklarings oor die afgelope klompie jare), en alhoewel ek gewoonlik voel ons moan oor die verkeerde goed (gesprek vir 'n ander dag), het ek die brokkie inligting hier laat ingaan en daar laat uitgaan.
Ek sou toe nou vanaand by 'n housemate hoor dat ons namens die Afrikaners met die ANC gaan praat het!
Nou hier raak ek ongemaklik.
Natuurlik is ons 'n "Afrikaner organisasie". Dit is die baggage waarmee ons sit, en wat ons baie hard probeer om by verby te beweeg (en waar besluite by die laaste Algemene Sinode ons nogals gehelp het om deure oop te maak om 'n ander identiteit te vind). Ons is 'n Afrikaner organisasieas gevolg van historiese redes, en omdat ons lidmaatskap en amptelike leierskap bykans uitsluitlik uit hierdie groep wit Afrikaans sprekendes wat ons met "Afrikaners" kan identifiseer bestaan.
Oor die hele identifisering gaan ek nie nou praat nie. Ek is 'n Afrikaner. Ek's stuck daarmee. Ek dink Johan Swarts is spot-on (alhoewel ek dink hy moes meer eerlik gewees het en "wit" vooraan sy "Afrikaanssprekende Suid Afrikaners" gevoeg het). Die NG Kerk bestaan uit hierdie groep.
Maar verteenwoordig die NG Kerk hierdie groep? Praat ons "namens" hierdie groep? Is ons die "kerk van die Afrikaner"? (moet ek regtig uitwys hoe naby dit aan die "volkskerk" debat kom wat die NHK so tyd gelede oor gesels het?) Is die identiteit wat maak dat ons met die ANC in gesprek gaan ons Afrikanerskap?
Waar was die NG Kerk toe 'n groep teoloë 'n paar maande gelede 'n brief vir die ANC geskryf het? 'n Brief wat begin met "dankie", maar tog skerp krities is. Sou ons nie eerder sê dat wanneer die Kairos teoloë met die ANC gaan praat, dan praat hulle ook namens die NG Kerk nie? Goed, 'n klompie NG predikante het die dokument onderteken, en dus gevra dat die verteenwoordigers ook namens hulle gaan praat, maar op geen stadium het die NG Kerk (wat ek van weet) enigsins aangedui dat ons hierdie gesprek ook as 'n gesprek sien wat ons belange op die hart dra nie: en hierdie groep praat immers as "Christene" met die ANC.
Moet my nie verkeerd hoor nie, Kairos is nie sonder probleme nie. Daar was sake daarin wat ek aanvanklik mee verskil het (maar in van die korrespondensie vooraf is daar 'n goeie argument gemaak dat dit nie nou die tyd is om oor detail te verskil wat maak dat ons mekaar nooit vind nie). En Pierre de Vos se kritiek dat die gesprek tussen Afrikaners en ANC maar 'n elite gesprek is, en dat die ANC nie bereid is om dieselfde gesprek met die magteloses en armes te voer nie het 'n vriend van my ook oor Kairos gesê (en daarom nie geteken nie).
Of dalk sou ons eerder saam met die SARK wou gaan praat? Of die National Religious Leaders Forum? (eerder die eerste as die tweede in my opinie).
Maar om as Afrikaner organisasie 'n voet in die deur te kry… ek weet nie so mooi nie. Ek is 'n Afrikaner, ek moet met hierdie identiteit werk, maar die Afrikanerbond, Voortrekker Monument en ATKV kan nie namens my praat nie. Hulle het immers niks met my vorm van Afrikaner wees uit te waai nie. Ek is egter 'n lidmaat van die NG Kerk! As die NG Kerk praat, dan erken ek graag "dit is my kerk wat nou praat" (al verskil ek van hulle, al skaam ek myself soms vir hulle, bly dit my kerk wat praat). Maar as die NG Kerk begin om namens my as Afrikaner te praat, dan raak ek ongemaklik.
Ons is 'n Afrikaner-kerk. Ons huil daaroor dat ons dit is. Ons bely ons skuld omdat ons dit is. Ons werk uiters hard (ek hoop) sodat dit nie langer waar moet wees nie. Sodat ons deel kan word van 'n breër kerk, een wat nie as 'n "Afrikaner-kerk" identifiseer kan word nie. Wat maak my kerk dan tussen die Afrikaner organisasies? Kon ons nie maar eerder gesê het ons sal dan maar liewer stilbly nie? En om dit dan nog as "Publieke Getuienis" te beskryf? Om dit as "getuienis teenoor die staat" te beskryf as ons "Afrikanerskap" vir ons 'n kaartjie by die dominante politieke mag wen… hiermee is ek erg ongemaklik.
Asseblief, kom ons verbind onsself as kerk om te praat as deel van die ekumeniese stem in Suid Afrika, nie as 'n Afrikaner organisasie nie.
2 Kommentaar	| Afrikaans, godsdiens, kerk, politiek, Publieke Teologie, teologie	| Permalink
In hierdie kerk mag jy twyfel… maar hou net by die reëls
Dit het half populêr geword om deesdae positief te praat oor twyfel. Ek dink dis 'n goeie ding. Ek dink dis gevaarlik.
Daar word stories vertel van 'n kerk, lank lank gelede, waarin geen vrae toegelaat is nie, waar onsekerheid veroordeel is. Ek dink ek het so stukkie van daai kerk nog gevang, maar jou doodsteek vandag is om met daardie kerk identifiseer te word. Vandag soek ons kerke wat omgee, kerke wat jou verwelkom as jy 'n twyfelaar is.
En nee, dit is nie net die Anglikane en die "liberale" Gereformeerdes nie, dit is die normale posisie van 'n kerk wat wil "blybly met die tye". Daar is 'n band, 'n projektor, en 'n dominee wat vir jou vertel "dit is goed om vrae te vra". En hierin dink ek is die gevaar.
Een teken (alhoewel nie die een wat my werklik pla nie) is wanneer ons "twyfel" en "ongeloof" te vinnig teenoor mekaar plaas. Alhoewel ek dink dit is 'n sinvolle onderskeid, is dit 'n gevaarlike onderskeid. Die waarheid is dat vir party wat twyfel, is ongeloof die beste woord om hulle twyfel te beskryf. Hulle is nie bloot besig om vrae te vra oor hierdie of daardie dogmatiese idee nie, of om te worstel deur die dood van 'n geliefde nie. Wanneer hulle sal waag om eerlik te wees, dan moet hulle sê: "ek dink nie daar is 'n God nie", "ek dink God is goed nie", "die Bybel is vir my 'n struikelblok". Hulle is ongelowig… maar partymaal kies hulle om in gesprek met die kerk, met die kerklike tradisie, en met God ongelowig te wees.
'n Meer algemene vorm hiervan is wanneer ons sê: "natuurlik mag jy twyfel, solank jy net die Bybel as die Woord van God erken" (of een of ander saak wat na die "solank" moet kom). Dis asof die kerk dan sê: "jy mag twyfel, maar twyfel net binne die reëls wat ons vir jou sal maak". Of dalk is nader aan die waarheid dat die kerk sê: "jy moet twyfel, maar hier is jou jy moet twyfel".
Wanneer 'n ma 'n kind verloor omdat iemand teen 180km/h gejaag het en 'n ongeluk gemaak het, en by die begrafnis opstaan en vertel hoe seker sy is dat God se goeie hand hierin sigbaar is, dan beskou ons die kerk waar sy opgehemel word as 'n geloofsreus as siek, so gemeenskap is bykans patologies. Twyfel is goed. Mens moet twyfel. Die lysie van waaroor jy moet twyfel verskil net van gemeenskap tot gemeenskap.
Maar twyfel is wesenlik om die reëls van die gemeenskap te breek. Om te wonder of die gemeenskap op die regte pad is, maar om dit te doen terwyl jy op een of ander manier nog deel van die gemeenskap is (anders is jy nie 'n twyfelaar nie, maar 'n apologeet vir 'n ander gemeenskap). Die toets vir 'n gemeenskap se ruimte vir twyfel is nie of jy een van die vrae op die lys van "gewone twyfel" vrae mag vra nie, maar wat hulle maak wanneer jou worsteling jou na "gevaarlike terrein" neem.
Dit bring ons dalk by 'n derde probleem met die twyfel taal. Wanneer ons ruimte laat vir twyfel, maar vooraf bepaal waarheen die reis van twyfel jou moet neem, dan wonder ek oor hierdie veilige ruimte. Wanneer een of ander geestelike leier jou aanmoedig om hierdie of daardie kontroversiële boek te lees, maar vooraf bepaal wat die oplossing vir vrae wat genoemde boek op die tafel sit moet wees, dan is dit nie werklik ruimte vir twyfel nie, maar 'n poging om die eie posisie te versterk.
Ek raak opgewonde wanneer ek hoor dat selfs in kerke wat binne die teologiese sprektrum as uiters fundamenteel beskryf sou moet word, die taal van "twyfel" begin gebruik. Maar ek raak ongemaklik wanneer kerke (en hier dink ek maar net aan die kerk waarvan ek deel is) dit laat blyk dat twyfel beheer kan word, vasgevang kan word, en die uitkoms daarvan bepaalbaar is. Hier is die waarheid: twyfel kan ongeloof veroorsaak. Partymaal kies diep gelowiges om as ongelowiges (nie as twyfelaars nie) deel van die gelowige gemeenskap te wees.
Wat is dus my toets? Wel, ek wil net weet of jy deel wil wees van hierdie hermeneutiese gemeenskap, hierdie gemeenskap wat worstel met 'n sekere teks – die Bybel ('n teks wat baie probleme op ons tafel sit), 'n sekere tradisie (waarvan die grootste deel deur die tradisie self onderdruk is, stilgemaak is, en op 'n manier in herinnering geroep moet word). Daarmee wil ek nie vir 'n bevoorregte posisie vir twyfelaar roep nie (dit is 'n argument vir 'n ander dag), die gemeenskap is immers met tye fundamentalisties, rassisties, chauvinisties. Maar as jy deel wil wees van hierdie gemeenskap, met al ons massas probleme (onder andere ons onverdraagsaamheid teenoor mense wat vrae vra), dan dink ek mag jy deel wees. Dan vorm jy saam aan wie hierdie gemeenskap is, een stem in die koor.
Dit is om ruimte te maak vir twyfel… en dalk is dit onmoontlik…
Leave a Comment »	| emergent, godsdiens, teologie	| Sleutelwoorde: NG Kerk, ongeloof, twyfel	| Permalink
Wat hier staan is klein bietjie tong in die kies.
Dit voel asof ons in die wit gemeenskappe (wat maar is wat ek die beste ken) ons fundamentalistiese verlede gaan opgrawe om oor die land se grondwet te praat.
Die groot vrees, verkiesing na verkiesing, is dat die grondwet verander gaan word, iets wat as 'n doodsonde gesien word. Amper asof geen jota of tittel hiervan weggeneem of bygevoeg mag word nie.
As ons oor die grondwet sou sê "ja, daai was belangrik vir die tyd waarin dit geskryf is, maar ons het intussen meer geleer", dan is die reaksie bykans soos wat party aangaan oor geloof en wetenskap. Asof die grondwet 'n tipe bonatuurlike wysheid openbaar wat bo kritiek verhewe is.
As ons sou vra "wie is die outeurs, en wat was hulle vooroordele?", en daarmee vir 'n oomblik sou wonder of die grondwet moontlik blinde kolle bevat, dan gaan die rooi ligte aan dat hier moontlik kettery oppad is.
Moet my nie verkeerd verstaan nie. Ek het ongelooflike respek vir die grondwet. Die waarheid is egter dat ek die grondwet nog bitter min gelees het. Ek het 'n vermoede dat dit waar is vir meeste van ons. Moet ek dit uitwys? Amper soos die Bybel, wat mense oor baklei in plaas van om dit saam te lees… daarom dalk dat dieselfde mense wat die grondwet as onaantasbaar beskryf in een gesprek, in 'n volgende gesprek sal moan omdat die menseregte van kriminele beskerm word…
Ek loop seker nou die gevaar om die grondwet en die Bybel te veel met mekaar te vergelyk, en dit het natuurlik potensiaal om weer 'n ander groep vies te maak, maar laat ek nog een stap verder gaan.
Die Bybel is 'n ongelooflike dokument, wat oor eeue heen ontstaan het, en wat die diep wysheid wat ontstaan het uit 'n godsdienstige tradisie se wandel met die transendente, met "wat ons God noem", verwoord. Die aanhaal van die Bybel buite konteks loop egter altyd die gevaar om lynreg in stryd te wees met die einste tradisie waaruit dit ontstaan het. Die aanhaal van die grondwet vermoed ek loop dieselfde gevaar.
Laat ons nou die kwasi-godsdienstige taal los met die grondwet. Dit meer bespreek en minder bloot aanhaal.