Uittreksel: ’n Ballade vir Nkunzi - LAPA
ñ Ballade vir Nkunzi
“Weet jy wat is die heel beste van flat rock bottom wees? As jy eers dáár is, kan alles en enigiets jou droom wees.” Dit was die woorde van Drien Welman aan haar oudste seun Bennie wanneer hulle vir die soveelste keer by die laaste stukkie kos in die huis gekom het. Bennie neem die leser terug na sy grootwordjare waar die Welman-gesin van nege op Simmer Deep gewoon het – van die middel sestigs tot middel tagtigs. Sy verhouding met sy pa is stormagtig want Bennie koester geen respek of liefde vir hom nie. Bernard Welman is aan die een kant ’n gewelddadige woestaard, alkoholis en ’n wildewragtig lorriedrywer en aan die ander kant ’n talentvolle musikant en sanger in eie reg. Die enigste ding wat die kloof tussen pa en seun soms oorbrug is hul liefde vir musiek. Ten einde die donker wolk van uiterste armoede en ellendes te oorleef leer Bennie om homself te distansieer en dit stoïsyns te verduur. Hy put krag uit sy ma, ’n trotse vrou, wat deurgaans soos ’n rots onder die aanslae bly staan in ’n poging om die gesin bymekaar te hou. ’n Ballade vir Nkunzi beweeg van die een bisarre situasie na die volgende in ’n kroniek van smart, verraad en ’n goeie skeut galgehumor. Uiteindelik word dit ’n verhaal van triomf van die menslike gees oor verwoestende lewensomstandighede.
Van buite dring allerlei lewensgeluide ons skuilplek binne. ’n Hoererige lag iewers in die straat waar ’n vrou haar lyf vir ’n paar sent aan ’n dronkgat, of ’n paar van hulle, probeer verkwansel. Rock & roll uit ’n paar fucked grammofoonluidsprekers van die huis oorkant die naglorriesteeg, waar Alfie Beukes en sy tjommies op die voorstoep ’n varkkan Lieberstein en quart op quart Lion Lager sit en wegsuip.
“Woolly Bully!” kreet Sam the Sham and the Pharaohs uit die omwentelings van ’n gekrapte seven single.
“Woollaay Bullaaay!” koor die spul beskonke gebroeders saam.
Motorwiele wat nader suis, oor die growwe teer van Nasmithlaan verby dreun en weer wegsuis. Ons hoor dit, maar dis agtergrondklanke en dus ignoreerbaar. Ons ore is gespits vir net een geluid; ons luister vir wanneer hý huis toe kom.
ñ Ballade vir Nkunzi (EBOEK)
Toe kom die onmiskenbare, ietwat onreëlmatige geknars van skoensole oor sypaadjiegruis. Pa loop hardop en brom, die tekens is nie goed nie. Ons hoor hom teen die lendelam tuinhekkie vassteier, hoe hy dreig om die ding van sy enigste oorblywende skarnier af te ruk en in sy moer in te skop. Terwyl hy die stoeptrappe opstrompel, soek ons nie langer die dofblink van mekaar se oë in die donker nie. Nou, in die oomblik van waarheid, loop ons binneste leeg van lastige emosies. Weg is daardie knaende skaamte oor ons situasie, die onderlangse verleentheid oor die vrees wat ons so verlam. Ons fokus op die venster, ons poort na ontvlugting. Want Pa is baie groot en ons klein en die lewe is nie ’n ewe regverdig plek vir almal nie.
Drien kreun gedemp. Enigiemand anders sou gegil het. Sy het haar voorgeneem, toe hy ’n paar jaar gelede met sy dinge begin het, dat sy hom nooit die genoegdoening sou gun om haar te hoor skree nie. Daarom byt sy die gil terug, sluk dit weg saam met die vernedering. Die volgende hou is skerper, ’n voltrefferplathand teen die kant van haar kop. Haar lang hare warrel oor haar gesig. Sy steier sywaarts oor die vloer, ore suisend, knieë knakkend, ’n marionet aan ’n gebreekte toutjie. Die uitgebuigde poot van ’n kombuisstoel pootjie haar. Hande voor die gesig tol sy teen die kombuisdeur vas, sak op haar hurke neer. Bloed sypel uit haar mondhoek waar ’n tand haar lip gesny het. Sy sper haar oë terwyl sy verbete aan haar bewussyn klou, ’n bokser teen die krytvloer wat stry om nie deur die newels uitgetel te word nie. Haar kinders . . .!
Hy vat die pante van haar bloes vas, knoop dit in sy hande. Sy is skaars die helfte van sy gewig. Hy lig haar hoër. Sy talm op die punte van haar tone. Sonder inspanning hys hy haar op sodat haar voete van die grond af lig en haar oë in lyn kom met syne. Toe ruk hy sy kop blitsig agtertoe en vorentoe. Sy breë voorkop tref haar vol in die gesig. Die kraakbeen in haar neus knars. Bloed spat by haar neusgate uit, blerts oor haar bloes, sprei ’n mis oor die tafel en omgekeerde koskas. Sy is bewusteloos toe sy die vloer tref, oor glasskerwe skuur en in ’n bondel teen die koolstoof se voetstuk tot stilstand kom.