Villa Sering Guest House | Tariewe
Kamer 10 (Deel 'n badkamer)
Ontbyt is ingesluit. SABC-kanale, lugversorging, koffiemaakgeriewe en 'n gedeelde yskas en komplimentêre WiFi.
Kamer 11 (Deel 'n badkamer)
Ontbyt is ingesluit. Komplimentêre WiFi, DStv, lugversorging, koffiemaakgeriewe en 'n yskas ens.
Ontbyt is ingesluit. DStv, lugversorging, koffiemaakgeriewe en 'n yskas en komplimentêre WiFi.
Wasgoed en bier en ander drankies. PressReader - Beeld: 2017-05-09 - Oeu­vre is teks­tuur van stil­te
Oeu­vre is teks­tuur van stil­te
Lees is soos deel­na­me aan ri­tu­eel
Beeld - 2017-05-09 - Kuns & Vermaak -
Dood en om te sterf is be­lang­ri­ke sleu­tels tot die skry­wer Karel Schoeman se oeu­vre. Cas We­pe­ner, wie se boek oor Schoeman, Die reis gaan in­waarts, eers­daags ver­skyn, bied ’n paar in­vals­hoe­ke tot sy werk.
Oor Schoeman se eer­ste ge­pu­bli­seer­de wer­ke skryf die uit­ge­wer Koos Hu­man: “Die e­nig­ste ma­nu­skrip van hoë ge­hal­te deur ’n vol­ko­me on­be­ken­de skry­wer wat ooit op my les­se­naar be­land het, was van ’n jong man in Bloem­fon­tein: Karel Schoeman.”
Hu­man skryf ver­der dat E.P. du P­les­sis, die des­tyd­se hoof­sub by Hu­man & Rous­seau, ge­vra en uit­ge­roep het: “Wie de hel is dit? Dié man kan skryf!”
Vir sy pro­sa ont­vang hy nie min­der nie as drie keer die Hert­zog­prys. Chris van der Mer­we be­skryf myns in­siens sy po­si­sie bin­ne die A­fri­kaan­se let­ter­kun­de op tref­se­ke­re wy­se: “In die A­fri­kaan­se pro­sa was daar baie stro­min­ge. Ons het die Se­s­ti­gers ge­had, en die Tag­ti­gers; daar was die mo­der­nis­te en die post­mo­der­nis­te; en dan was daar Karel Schoeman.”
Daar is ve­le le­sers wat met groot waar­de­ring skryf en praat oor sy werk. Self sal ek in hier­die ver­band my eie be­le­we­nis van sy kre­a­tie­we teks­te bin­ne die A­fri­kaan­se let­ter­kun­de in drie woor­de op­som: “Iets het ge­beur.” Dit is drie woor­de wat ek by hom leen. En tog, tog is daar ook so­veel an­der vir wie sy pro­sa on­toe­gank­lik is. Maar hoe­kom? Wat is dit wat my soos ’n mot na ’n kers aan­trek in sy teks­te en an­der weer nie? Hoe moet ’n mens be­gin?
Te­o­re­ties is die moont­lik­he­de on­be­perk, en die ver­beel­ding aar­sel, oor­wel­dig deur die oor­vloed wat hom aan­ge­bied word.
Be­ter is dit mis­kien om die vraag op ’n meer kon­kre­te en spe­si­fie­ke wy­se te her­for­mu­leer en te vra wáár ’n mens moet be­gin.”
Ek be­gin met Schoeman in die kerk­hof.
In ’n dood-ont­ken­nen­de sa­me­le­wing is hy die skry­wer wat dap­per en met diep­gang van­af sy de­buut in 1965 met Veld­slag tot en met Ver­lies­fon­tein in 1998 die te­ma van dood en ster­we ver­ken het. Ek glo ster­we en dood is ’n be­lang­ri­ke sleu­tel tot sy kre­a­tie­we oeu­vre, want dit is deur be­wus­te­lik te re­flek­teer en in die lees van sy wer­ke selfs te me­di­teer op die an­der land van ster­we en dood wat hier­die le­we nuut ge­sien word en le­sers her­in­ner word aan waar hul­le ge­luk­kig was.
In ’n tyd van hel­de, voor­spoed en suk­ses was Schoeman by uit­stek die A­fri­kaan­se skry­wer wat klem op die bui­te­stan­der ge­plaas het. Tel­kens is sy hoof­ka­rak­ters bui­te­stan­dui­de­lik ders bui­te die lig­kring.
Hul­le is ka­rak­ters wat nie die kalk­lig op­soek nie, maar van­uit die ska­du­wees waar­neem en so­doen­de juis an­ders en ook meer sien.
In dié ver­band kan die reis­mo­tief in sy teks­te ook ver­meld word, wat be­te­ken dat ka­rak­ters in sy teks­te dik­wels in ’n soort drum­pel­fa­se ver­keer.
Die reis is dan nie al­leen ’n ge­o­gra­fie­se reis nie, maar juis ook ’n gees­te­li­ke reis. In die ont­wik­ke­ling van sy oeu­vre gaan die reis voort­du­rend en die­per in­waarts.
In ’n groot­liks ont­luis­ter­de wê­reld is hy ’n skry­wer wat die wê­reld met sy pro­sa her­be­to­wer.
Sim­bo­liek is van kar­di­na­le be­lang in sy werk, by­voor­beeld die kon­tras­te­ring van lig en don­ker, maar ook sim­bo­lie­se ge­ge­wens wat op ’n rag­fyn wy­se in die teks­tuur van die teks­te in­ge­weef is.
In ’n ra­se­ri­ge wê­reld waar le­sers oor­spoel word met in­lig­ting op so­si­a­le me­dia en boe­ke waar­van die lof be­sing word as “pa­ge tur­ners”, moet die le­ser weet dat daar nie veel in ’n Schoeman-ro­man ge­beur nie.
Sy teks­te het dik­wels, in die woor­de van die dig­ter Tom Gouws, die teks­tuur van stil­te en die ont­wik­ke­ling in die ver­haal ver­loop lang­saam.
Tog, tog is dit juis in die stil­tes waar­in so­veel be­te­ke­nis op­ge­sluit is.
Die re­spek vir tra­di­sie
In ’n li­te­rê­re wê­reld waar ver­nu­wing al­les is en dit ook blyk­baar die groot­ste kom­pli­ment is wat ’n skry­wer kan kry, is Schoeman ’n skry­wer wie se ro­mans van ’n die­pe re­spek vir die tra­di­sie ge­tuig.
Sy be­son­der­se ken­nis van die Suid-A­fri­kaan­se ge­skie­de­nis is waar­de­vol in hier­die ver­band en dik­wels dien dit sy his­to­rie­se wer­ke oor by­voor­beeld Bloem­fon­tein of die Rog­ge­veld-ro­mans soos ’n An­der land en Hier­die le­we.
Re­spek vir die tra­di­sie van die A­fri­kaan­se let­ter­kun­de is in sy wer­ke en maak dan juis van sy pro­sa­teks­te ba­kens wat ge­tuig van ’n fyn ba­lans tus­sen tra­di­sie en ver­nu­wing.
In ’n sa­me­le­wing wat vol­gens som­mi­ges te­kens van se­ku­la­ri­sa­sie toon, is Schoeman se ro­mans ge­la­de met at­mos­feer.
Sy fyn waar­ne­ming, ge­deel­te­lik Ne­der­land­se af­koms en kon­tem­pla­tie­we le­we, eers as Chris­ten en la­ter as Boed­dhis, te­sa­me met ’n be­son­der­se vak­man­skap as skry­wer, ver­leen aan sy teks­te ’n teks­tuur wat soms by­kans sa­kra­men­teel van aard is.
In ’n land waar som­mi­ge men­se steeds re­de­lik Eu­ro­sen­tries in hul le­wens­uit­kyk is, is baie van Schoeman se ro­mans in Suid-A­fri­ka ge­wor­tel.
Ja, heel­par­ty van sy vroe­ë­re wer­ke speel in Eu­ro­pa af, maar daar is min skry­wers wat die on­ge­naak­ba­re land­skap van die Vry­staat en Groot-Ka­roo tot so ’n ma­te in hul pro­sa ge­ïn­te­greer het soos Karel Schoeman.
Hier­by kan ook ge­noem word dat sy werk in­der­daad as be­trok­ke li­te­ra­tuur ge­ti­peer kan word. Daar is kri­ti­ci wat van my sal ver­skil en al­leen teks­te soos Na die ge­lief­de land en Om te ster­we sal uit­son­der. Schoeman het eg­ter tra­di­si­o­ne­le A­fri­ka­ner­waar­des uit­ge­daag en in ’n teks soos Ver­lies­fon­tein bied hy ook ’n ge­heel an­der blik op die SuidA­fri­kaan­se Oor­log.
So, wat is die sleu­tel tot die lees van Schoeman se pro­sa? Ja, bo­ge­noem­de as­pek­te en nog veel meer soos wat be­lang­stel­len­des kan na­speur in die werk van ken­ners van Schoeman se pro­sa soos Wil­lie Bur­ger, Ger­rit O­li­vier, Jo­hann Ros­souw, Hen­nie van Col­ler, Chris van der Mer­we, He­li­ze van Vuur­en, Lou­i­se Vil­joen en an­der.
My eie o­pi­nie is dat jy self ten ein­de laas­te die sleu­tel is. Jy as le­ser en jou o­pen­heid, of selfs gas­vry­heid, om uit die teks­te van Schoeman en­ge­le, soms is hul­le doods­en­ge­le, as gas­te te ont­vang.
Om ’n Schoeman-boek te lees, is ver­ge­lyk­baar met deel­na­me aan ’n ri­tu­eel – gee jou­self vol­le­dig daar­aan oor, of glad nie.
So­lank as wat sy werk ge­lees word, word in ons ge­jaag­de en ont­luis­ter­de wê­reld tel­kens weer die moont­lik­heid ge­skep dat “iets” kan ge­beur, dat die uur van die en­gel weer kan aan­breek.
Vir my staan sy kre­a­tie­we oeu­vre in die te­ken van “iets (het) ge­beur”.
■ We­pe­ner is die skry­wer van Dub­bel­fo­to (2013) en Sy­fer­fon­tein (2016). Sy boek oor Schoeman, Die reis gaan in­waarts, ver­skyn oor ’n maand by A­fri­can Sun Me­dia. Hy is hoof van prak­tie­se te­o­lo­gie aan die U­ni­ver­si­teit van P­re­to­ria.
In ’n tyd van hel­de, voor­spoed en suk­ses was Schoeman by uit­stek die A­fri­kaan­se skry­wer wat klem op die bui­te­stan­der ge­plaas het.
Om ’n S­choe­man­boek te lees, is ver­ge­lyk­baar met deel­na­me aan ’n ri­tu­eel – gee jou­self vol­le­dig daar­aan oor, of glad nie.