PressReader - Baba & Kleuter: 2017-08-01 - S­ta­dig maar se­ker
S­ta­dig maar se­ker
Waar­om draai par­ty ba­bas so voor hul­le be­gin loop – en wan­neer moet jy me­die­se hulp vir ’n laat lo­per soek?
Mil­joe­ne ja­re ge­le­de het ons voor­va­ders hul bo­ly­we ge­lig en reg­op be­gin loop. En soms voel dit vir ons ook soos mil­joe­ne ja­re voor ons klein­ding so­ver kom om daar­die ein­ste bo­ly­we te lig en van kra­ni­ge krui­pers in dap­per stap­pers te ver­an­der.
Ont­span – kin­ders be­gin nie al­mal op die­self­de ou­der­dom loop nie om­dat al­mal se mo­to­rie­se stel­sels nie ewe vin­nig ont­wik­kel nie, sê die Paarl­se pe­di­a­ter dr. H.P. van der Mer­we.
So­wat 50 per­sent van kin­ders be­gin teen 12 maan­de loop, maar die nor­ma­le gren­se is tus­sen ne­ge en 18 maan­de, sê hy.
Pre­sies wan­neer jou bloed­jie weg­trek, hang van ver­skeie fak­to­re af. Oo­rer­wing speel ver­al ’n groot rol. Tem­pe­ra­ment ook – ’n kind met ’n meer te­vre­de tem­pe­ra­ment be­gin dik­wels la­ter loop om­dat hy vir lan­ger ge­luk­kig in ’n sta­tie­se speel­po­si­sie is. Sul­ke kin­ders is heel­te­mal te­vre­de daar­mee om te sit en toe­kyk eer­der as om aan die ak­sie deel te neem.
Be­si­ge, be­dry­wi­ge kin­ders is weer ge­neig om vroe­ër te be­gin loop, sê Lizanne du P­les­sis, ’n ar­beids­te­ra­peut van So­mer­se­tWes in die Wes-Kaap.
In haar boek Maak ge­luk­ki­ge kin­ders groot noem Lizanne sul­ke aan-die-gang kin­ders a­pies. Hul­le stel baie be­lang in hul om­ge­wing en hul brein­tjie en ly­fie soek meer sti­mu­la­sie.
Nog fak­to­re wat vol­gens Lizanne die ou­der­dom be­ïn­vloed waar­op jou kind be­gin loop, sluit in krag, sti­mu­la­sie en bloot­stel­ling aan ’n ou­er me­de­spruit.
As jou kind teen 18 maan­de nog nie loop nie, is dit wel ’n goeie plan om hom te laat e­va­lu­eer – ver­al as hy an­der ont­wik­ke­lings­ag­ter­stan­de ook het, sê H.P.
Soms is die ge­hal­te van die be­we­gings wat jou kind uit­voer selfs be­lang­ri­ker as sy ou­der­dom, sê Anro-mari Cohen, ’n fi­si­o­te­ra­peut van Vredendal in die Wes-Kaap.
Op sy eie is die on­ver­moë om te loop nie al­tyd ’n aan­dui­ding van ’n pro­bleem nie. Soek eg­ter hulp as jou kind an­der myl­pa­le ook mis­loop, soos rol, sit, kruip en hom aan meu­bels op­trek.
“Stel vas of jou kind op an­der ge­bie­de ook ag­ter is – soos met sy spraak, so­si­a­le in­ter­ak­sie en fyn mo­to­rie­se vaar­dig­he­de. Styf­heid of bui­ten­ge­wo­ne slap­heid kan ook op ’n pro­bleem dui,” sê Anro-mari.
HOE­KOM BE­GIN KIN­DERS LAAT LOOP?
Daar kan ver­skeie re­des wees, sê die kun­di­ges. Hier volg ’n paar: • Die deel van hul brein wat be­we­ging
be­heer, ont­wik­kel sta­di­ger. • Hul­le was vroeg ge­bo­re. • Ná hul ge­boor­te het hul­le dalk ’n vi­rus of an­der in­fek­sie ge­had, of hul­le kon ’n suur­stof­te­kort op­ge­doen het. • Daar was dalk pro­ble­me in die swanger
skap soos siek­te, rook of al­ko­hol­mis­bruik. • Daar was moont­lik pro­ble­me ty­dens die ge­boor­te soos ’n suur­stof­te­kort, ’n ge­boor­te­be­se­ring of die ver­vroeg­de los­kom van die pla­sen­ta. • Chro­nie­se oor­in­fek­sie kan ook ’n rol speel. Dit kan die ba­ba se ba­lans heel­te­mal om­ver­gooi en so ver­oor­saak dat hy laat be­gin loop. • Selfs jou kind se oor­ge­ërf­de lig­gaam­s­ti­pe kan ’n rol speel. Ma­er en fyn ba­bas is ge­neig om gou­er te be­gin loop. Gro­ter ba­bas loop dik­wels la­ter om­dat hul­le meer krag no­dig het om o­rent te kom. • Jou kind se tem­pe­ra­ment kan van so ’n aard wees dat hy te­vre­de daar­mee is om vir eers net te kruip.
HET VROEË LOPERS ’N VOOR­SPRONG?
Kin­ders wat voor ne­ge maan­de oud be­gin loop het nie la­ter be­ter ko­ör­di­na­sie of sport­vaar­dig­he­de nie. Hul­le is ook nie slim­mer as dié wat la­ter be­gin loop nie, sê H.P.
Daar is uit­ein­de­lik geen ver­skil tus­sen die vaar­dig­he­de en ver­mo­ëns van ’n kind wat op 12 maan­de be­gin loop het en een wat eers teen 15 maan­de weg­spring nie.
Vroeg loop be­te­ken dus nie nood­wen­dig dat jou kind een­dag ’n groot at­leet gaan wees nie, net soos laat loop hom nie tot ’n le­we van lomp­heid ver­doem nie.
Moet jou kind ook nie aan­moe­dig om te vroeg te be­gin loop nie. Kin­ders wat op ne­ge maan­de be­gin loop, het meest­al glad nie of net vir ’n baie kort ruk­kie ge­kruip. Dit kan ver­oor­saak dat hul­le nie ge­noeg skou­er­sta­bi­li­teit ont­wik­kel nie. Teen die tyd dat hul­le ses jaar oud is, kan dit ook fyn mo­to­rie­se pro­ble­me be­gin ver­oor­saak.
WAN­NEER HET ’N KIND TE­RA­PIE NO­DIG?
As ’n ba­ba teen ses maan­de oud nog nie te­kens toon dat sy wil sit nie, moet jy haar liefs laat e­va­lu­eer om­dat sy dan waar­skyn­lik ook laat sal be­gin loop. Al die ont­wik­ke­ling­sta­di­ums van sit, kruip en teen meu­bels op­trek be­rei jou kind op die loop­slag voor.
Die te­ra­peut en dok­ter sal na die gro­ter prent­jie van jou kind se ont­wik­ke­ling kyk. Het sy al haar myl­pa­le ge­haal? Wan­neer het sy haar pri­mi­tie­we re­flek­se ver­loor? Sy sal or­to­pe­dies so­wel as neu­ro­lo­gies on­der­soek word en as al­les nor­maal is, kan jy vir eers ont­span.
Anro-mari sê die vol­gen­de is rooi lig­te wat op pro­ble­me kan dui: • Jou ba­ba kan op ne­ge maan­de oud nog
nie on­af­hank­lik sit nie. • Sy dra teen 12 maan­de nog glad nie
ge­wig op haar been­tjies nie. • Sy loop ná 18 maan­de nog nie. • Sy kan op twee jaar oud nog nie hard­loop
nie. • Sy kan teen drie nog nie trap­pe klim nie. • Sy loop meest­al op haar to­ne. • Haar spie­re is bui­ten­ge­woon styf of bui
WAT DOEN DIE TE­RA­PEUT?
’n Te­ra­peut sal jou eers uit­vra oor die ge­skie­de­nis van die swan­ger­skap, die ge­boor­te self en jou kind se ont­wik­ke­ling ná ge­boor­te.
Sy sal jou kind fi­siek e­va­lu­eer en dan ’n aan­tal te­ra­pie­ses­sies aan­be­veel. Jul­le kan ook oe­fe­nin­ge kry om tuis te doen.
’n Deel van die e­va­lu­a­sie be­hels om vas te stel hoe sterk jou kind se rug- en maag­spie­re is om­dat goeie romp­sta­bi­li­teit en rom­pro­ta­sie no­dig is om te kan loop.
Jou kind sal waar­skyn­lik baie tyd op die fi­si­o­te­ra­pie­bal en -ban­kies deur­bring en an­der swaai-oe­fe­nin­ge doen. Die te­ra­peut maak ook baie ge­bruik van ba­lan­s­ap­pa­ra­te waar kin­ders eers sit­tend, dan knie­lend en dan staan­de be­han­del word.
Die plan is om jou kind se spier­to­nus te ver­be­ter, haar brein te leer om spe­si­fie­ke be­we­gings uit te voer, spier­krag te bou en se­ke­re lig­gaams­de­le meer sta­biel te maak.
Pa­s­op vir ’n loop­ring. Dit ver­hin­der nor­ma­le groot mo­to­rie­se ont­wik­ke­ling. Dit ver­sterk die spie­re van jou kind se on­der­ste le­de­ma­te, maar haar bo­been- en heup­spie­re bly swak – en dis die be­lang­rik­ste spie­re vir loop. Loop­ring­kin­ders se hak­se­nings is boon­op dik­wels ver­kort.
Plaas jou ba­ba lie­wer op die mat en laat haar toe om teen haar eie pas die nor­ma­le ont­wik­ke­ling­sta­di­ums te deur­loop, is ons kun­di­ges se raad.
DR. H. P. VAN DER MER­WE, PE­DI­A­TER, DIE PAARL ANRO- MARI COHEN, FI­SI­O­TE­RA­PEUT, VREDENDAL LIZANNE DU P­LES­SIS, AR­BEIDS­TE­RA­PEUT, SO­MER­SET- WES