Wes-Kaap steun op etiese leierskapDu Toit Wessels, Nampo se assistentbestuurder en bemarker, vertoon ‘n plakker wat deur die Wes-Kaap se departement landbou versprei word om landbou te bevorder. Dr Ivan Meyer, minister van landbou in die Wes-Kaap en sy segsman, Daniel Johnson het by Nampo in die mediasentrum ‘n draai gemaak. Politieke werklikhede en die stand van die Suid-Afrikaanse ekonomie was sterk besprekingspunte tydens die Nasie in Gesprek-aflewerings by Nampo Oesdag. In een van die gesprekke, waartydens ŉ paneel oplossings vir die plattelandse werkloosheid- en armoedeprobleem bespreek en ondersoek het, het dr. Ivan Meyer, minister van landbou in die Wes-Kaap, uit die gehoor opgestaan en vertel hoe sy provinsie die probleem die hoof bied. Sy oplossing was eenvoudig – staak korrupsie en lok beleggers. Maroela Media het agterna by hom gaan aanklop oor hoe die Wes-Kaap sake anders doen as in die res van die land. Hy sê vooruitgang berus op etiese en morele leierskap. “Om mee te begin word daar ŉ agtergrondkeuringproses en ŉ lewenstyloudit op elke minister gedoen. Jou eie én jou vrou se geldsake en bankstate word alles geoudit om seker te maak dat jy as individu en politieke leier nie by korrupsie betrokke is nie. Oor vyf jaar doen ons dit weer, want as ons sien jy het ŉ miljoenêr of biljoenêr gedurende jou ampstermyn geword, is daar probleme.” Jy word ook nie sommer ŉ burgemeester in die Wes-Kaap nie. “Ons burgemeesters word deur toetse gesit en moet eksamens skryf en word dan deur ŉ paneel geëvalueer en beoordeel voordat die beste mense gekies word,” sê hy. As dit alles in orde is, word die munisipaliteite volgens ŉ bepaalde vierpunt-model bestuur. “Eerstens word daar gevra wat is die probleem wat aangepak moet word. Dan doen ons ŉ deeglike diagnostiese ontleding daarvan. Tweedens vra ons wat is die uitkomste wat ons wil bereik ten opsigte van dié probleem. Derdens stel ons ŉ plan op wat volgens die finansiële hulpbronne tot ons beskikking uitvoerbaar is. Laastens het ons ŉ deeglike moniteringstelsel, soos ŉ paneelbord waarop ons die daaglikse vordering van die projek dophou.” So ruk jy ŉ dorp reg Meyer het noukeurig verduidelik hoe jy ŉ dorp weer beleggingsvriendelik kry en aangedui dat deursigtigheid ŉ sleutelkomponent daarvan is. “Ons het nou ŉ minister van infrastruktuur aangestel, wat die beplanning, evaluering en instelling van infrastruktuurontwikkeling behartig.” Daar word elke jaar ŉ boek, Provinsiale en munisipale infrastruktuur, gepubliseer waarin die toptien infrastruktuurprojekte se inligting, soos die dorp, datums, begroting en die inwerkingstellingskedule bekendgemaak word. “Eers word daar ŉ studie oor die groeipotensiaal van ŉ dorp of stad gedoen, sodat jy weet wat jy het. Dan moet jy sorg dat daardie studie in die munisipaliteit se geïntegreerde ontwikkelingsplan (IDP) geïnstitusionaliseer word, voor dit deel word van die munisipaliteit se infrastruktuurbegroting, want elke munisipaliteit het ŉ bestaande een.” Elke begrotingsaanvraag moet ook deur ŉ komitee behartig word voor dit aan die minister van finansies voorgelê word vir goedkeuring. “As jy ŉ plaas wil koop, is my raad aan jou: Gaan ondersoek die infrastruktuur van die dorp waar jy wil koop, is daar genoeg water, elektrisiteit en goeie paaie? Gaan kyk dan na die munisipaliteit se instandhoudingsplan vir die volgende 10 jaar. Dan sal jy weet of dit ŉ stabiele munisipaliteit is wat ontwikkeling kan stimuleer.” Voordat hy minister van landbou geword het, was Meyer die Wes-Kaap se minister van finansies en hy het streng voorskrifte gehad oor hoe hy munisipale begrotings bestuur het. “As ŉ burgemeester my vir geld kom vra het vir infrastruktuurontwikkeling, het ek eerstens na die munisipaliteit se instandhoudingsbegroting gekyk en as hy nie sy eie infrastruktuur in stand hou nie, kry hy nie by my geld nie. “Ons glo nie daar is ŉ klaas, baas of koning nie. Daar is net twee base en hulle name is herstelwerk en instandhouding. “By Durban was daar nie ŉ vloed nie, dit was net swak beplanning en swak infrastruktuuronderhoud. As die foute deurlopend herstel was, sou dit nie gebeur het nie.” Bouprojekte skep werk Hy vertel daar is ŉ mededingende dringendheid onder munisipaliteite om werk te skep deur ontwikkeling te versnel. “ŉ Groep boere het na hul munisipaliteit gegaan om aansoek te doen om ŉ fabriek te bou. Die burgemeester van een munisipaliteit het gesê hy sal hulle oor drie of vier weke kan sien. “Maar tyd is geld vir ŉ boer. “Toe gaan klop hulle aan by die naburige Swartland-munisipaliteit in Malmesbury. Toe die burgemeester hoor die mense wil kom belê, het hy al sy vergaderings stopgesit, hulle toegespreek en gesê dit is sy prioriteit, want hier gaan werk geskep word vir 300 mense. Hy gee toe vir sy bou-inspekteurs opdrag om die bouplan se goedkeuringsproses te versnel.” Meyer sê as jy as privaat individu ŉ bouplan Maandag by Swartland-munisipaliteit indien, is dit die volgende Maandag goedgekeur. As jy ŉ kleiner projek soos ŉ motorafdak wil aanbou en gee die planne 08:00 in, kan jy vir die dag in die dorp rondloop en jou afgetekende plan teen 16:00 gaan afhaal. “As die munisipaliteit vandag ŉ bouplan goedkeur, het mense môre werk, want die vinnigste manier om werk te skep is om die mense op ŉ bouperseel te kry. “In Kaapstad hoef jy nie meer in te gaan na die munisipaliteit, of deurlopend navraag te doen na waar jou bouplanne is nie. Jy dien dit nou elektronies in en kan op ons stelsel kyk hoe die bouplan deur die verskillende departemente beweeg. “Dit is wat ons ŉ belegginsgsvriendelike klimaat noem.” Hou slaggate dop Die slaggate op die paaie wat na Nampo Park lei, was ook ŉ bron van kommer en ŉ ernstige besprekingspunt, maar Meyer sê sy provinsie het die probleem onder die knie. “Ons wag nie vyf jaar vir ŉ pad om stukkend te raak nie. Daar word daagliks en selfs uurliks gereageer.” Meyer sê as jy vanoggend deur Kaapstad ry en jy sien ŉ slaggat en jy rapporteer dit voor 12:00, is hy 16:00 reggemaak. “Dit is vir ons ŉ ernstige saak, want die mense betaal belasting en hulle kry swaar. Ons het dus slaggatspanne aangestel wat 24 uur werk.” Hy het ŉ klip na die Vrystaat se paaiedepartement gegooi wat berug is vir sy swak instandhouding en herstelwerk. “Kyk hoe lyk die paaie hier op pad na Nampo, waar is die ministers? Op pad hierheen het ons baie meer tyd afgestaan as wat nodig is om hier uit te kom. As ek die minister van landbou in die Vrystaat was, het ek ŉ opdrag gegee om behoorlike paaie na Nampo te bou!” Hy het almal uitgenooi om Nampo Kaap later vanjaar in Bredasdorp by te woon om te sien hoe moet paaie regtig lyk. “U sal op teer ry en u hoef nie 04:00 op te staan nie, u kan 06:00 opstaan.” Water en ŉ hawe waarop jy kan steun Op ŉ vraag of Kaapstad weer ŉ groot waterkrisis soos ŉ paar jaar gelede sal ervaar, het hy gesê elke munisipaliteit in die Wes-Kaap het ŉ waterbestuurhulpbronplan opgestel en hidroloë aangestel om die ondergrondse watervlakke te ondersoek en moniteer. “Ons het ook geleer om ons watergedrag te verander. Voorheen het ons 1,2 miljoen m3 water per dag gebruik – vandag staan dit op 600 000 m3, so ons het dit gehalveer. Ons sit ook watertenks by skole en hospitale op om watersekerheid te verseker en bestuur dit om minder te vermors.” ŉ Ander uitdaging vir boere, internasionale handelaars en die Wes-Kaapse regering is Kaapstad-hawe, wat nie na behore instandhouding doen en nie doeltreffend funksioneer nie. Die hawe is onder die semistaatsinstelling, Transnet, se beheer. “Ek is al moeg vir hawevergaderings. Ek het nou vir die boere gevra om die hawe-owerheid te dagvaar vir verlies in inkomste dat hulle kan voel. Ons kyk ook nou na artikel 99 van die Grondwet, wat bepaal dat indien ŉ owerheidsliggaam nie sy funksies kan uitvoer nie, kan ŉ ander een sy funksie oorneem. Ons is nou daar, ons wil oorvat, want ons is ŉ bevoegde staat en ons stel net mense aan wat uiters bevoeg is.”