Xolile Dasheka o belegilwe polaseng ya seleteng sa Petrusburg. Tatagwe e be e le modiredi wa polaseng mola mmagwe a be a šoma ka ntlong. Xolile o na le tikrii ya Taolo le Boetapele le diploma ya Taolo ya Kamano Modirong (Labour Relations Management). O rekile polasa ya gagwe, Lemoenkloof, ye e lego seleteng sa Jagersfontein, ka ngwaga wa 2006 ka kadimo ye a e filwego ke Land Bank. Bogolo bja polasa ya gagwe ke dihektare tše 1 134; seripa sa dihektare tše 145 ke nagatemego mola seripa sa dihektare tše 989 e le phulo. Xolile o tšweletša kudu lehea le merogo mme o ruile dikgomonama, dikolobe le diruiwa tša maphego.
Tšweletšo ya gago o e lefela bjang?
Dihla tše pedi tše di fetilego ga se ka rekiša mabele ao ke a tšweleditšego. Ke a dirišitše go leša diruiwa tša ka. Ke dirišitše seripa sa poelo ya ka go lefela tšweletšo ya ngwaga wo o tlago. Ka baka la ditshenyegelo tše di namelelago ke tlo leka go hwetša kadimo go Land Bank go nthuša.
Dikgopolo tša gago ke dife mabapi le dintlha tše di amago tša letlotlo la temo?
Motšweletši o swanetše go ba le bokgoni bjo bo makatšago - o swanetše go ba setsebaletlotlo, raekonomi, mmapatši, bjalobjalo. Poelo ye e hwetšwago tšweletšong ya mabele ke ye nnyane kudu. Re nyaka gore setšhaba se re thekge ka go reka ditšweletšwa tša mo gae. Re hloka ditefo mabapi le mabele ao a tsenago nageng ya rena go tšwa ntle. Ditshenyegelo mabapi le dinyakwapšalo (input costs) tša go swana le tisele le monontšha di a re bolaya. Temo ga se boiphedišo bjo bo kgethwago ke bafsa ba baso; ga ba bo tshepe bjalo ka bokamoso. Ge ditshenyegelo le ditšwantle di sa laolwe, phadišano ye e sa lokago (unfair competition) ye e nepišago diphahlo tše di thekgwago (subsidised goods) e tlo fediša motšweletši mono Afrika-Borwa.
Dinyakwapšalo tša gago o di hwetša kae?
Ke di reka go baemedi ba dikhamphani tše di rekišago dinyakwapšalo morago ga ge ke bone le go bapiša ditheko le gona morago ga tirelo ya bona mabapi le thekišo.
Tema ye e kgathwago ke Mmušo temong ke efe mme e phethagatšwa bjang?
Mmušo o swanetše go hlokomela batšweletši. Batšweletši ba fa batho mošomo le boemotia (boitsetsepelo) dipolaseng. Lebelela naga ye e filwego batšweletši ba bafsa le thušo le ditlhamo tše ba di amogelago gore ba atlege. Boeletši bjo bo hlagišwago ke batšweletšikgwebo bo swanetše go hlohleletšwa. Lefa tšhelete ye e nyakegago go hwetša thušo fao go hlokegago. Mmušo o a leka, eupša ga o atlege mo nakong ye.
Katlego ya gago e theilwe godimo ga eng?
Ke thušitšwe ke ge ke kgonne go tšweletša le go rua tša go fapafapana. Diruiwa di go hlolela boemotia le gona di thuša ka tshepetšo ya tšhelete (cash flow). Thuo ya dikolobe le dikgogo e nthušitše go lefa ditshenyegelo tša ka tša tshepetšo (running costs) tša kgwedi le kgwedi. Ke na le tšhengwana ye nnyane ya dihektare tše e ka bago tše 3 yeo ke kgonago go e nošetša. Moo ke bjala merogo yeo e ntlholelago kgobakhwetšo (cash turnover) ya ka pela. Se sengwe se se nthušago ke ge ke se motšweletši ka botlalo ka ge ke na le mošomo wo mongwe wo o tiilego. Ge temo e ka ntlhagišetša poelo ye kaone nka tlogela mošomo ka ba motšweletši ka botlalo.
Tše o bonago gore e ka ba ditšhošetšo mabapi le tšwelopele le katlego ya gago ke dife?
Ke tshwenywa ke kgopolo ya gore dilo tša go swana le go se tie ga dipolitiki, bosenyi le dipolelo tša bohlaswa di ka nkamoga sebaka sa go atlega. Poelo (profitability) le yona ke ntlha ye bohlokwa.
O ka rata go kaonafatša dintlha dife polaseng ya gago?
Nka rata go godiša tsebo ye e tseneletšego mabapi le peakanyo ya mmu, pabalelo ya meetse le borui. Nka rata gape go hwetša thušo mabapi le thutantšho ya badiredi ba ka.
Maano a gago mabapi le go phologa lenyaga ke afe?
Ke nyaka go kgonthiša gore motheo wa ka wa thušo (support structure) o hlamegile gabotse. Ba Grain SA le ba sehlophathuto sa ka ba bohlokwa lehlakoreng le. Nka rata gape go godiša palo ya dikgomonama tša ka. Ge nka se šitišwe ke bosenyi, ke nyaka go thoma go rua dinku.