Só is dit by ŉ grondverhoorMense wat in Junie in Springbok in Namakwaland die eerste landwye openbare vergadering oor onteiening sonder vergoeding bygewoon het. (Foto met vergunning van Forum Nuus) Vroegoggend al staan die motors ŉ plaat voor die Thusong-sentrum, ŉ gemeenskapsentrum in die oorwegend bruin woonbuurt Railton buite Swellendam in die Overberg-streek van die Wes-Kaap. Die nommerplate vertel die verhaal van wie hier is: Hermanus, Riversdal, Mosselbaai, Swellendam, Caledon, Robertson, Montagu en sekerlik al die kleiner nedersettings tussenin. Stap by die polisiemanne verby en jy kry ŉ nommer (233 in my geval) om aan te dui die hoeveelste persoon jy vandag is by die openbare verhore van die parlement se sittings oor ŉ moontlike verandering in die grondwetlike voorskrifte oor die onteiening van grond sonder vergoeding. In die saal sit die parlementslede wat na Swelllendam gekom het agter ŉ lang tafel op die verhoog. Hulle is die helfte van die komitee wat uiteindelik die besluite gaan neem wat aan die parlement voorgelê sal word vir besluitneming. Die ander helfte van die komitee woon vandag ŉ soortgelyke vergadering elders in die provinsie by. Voor in die saal is ŉ groepie EFF-lede besig om die aanvang van die gebeure te vertraag deur in die rondte te maal en te dreunsing. Maar dis Swellendam en die Overberg hierdie, so daar is nie vreeslik baie van hulle nie, en die res van die sowat 300 aanwesiges wag gemoedelik vir hulle om klaar te kry. Gemoedelikheid is trouens ŉ oorheersende gewaarwording by hierdie spesifieke grondverhoor. Die Overberg is ŉ redelik gevestigde gemeenskap en die dorpe is klein genoeg dat die mense mekaar taamlik ken en eien en selfs toe-eien, ondanks verskille. Die voorsitter is Louis Nzimande, ANC-LP uit KwaZulu-Natal in die Nasionale Raad van Provinsies. Hoewel die donkerbril, wat hy selfs binnenshuis dra, hom ietwat soos die baas van ŉ rampokkerbende laat lyk, is hy bekend as een van die beste, mees onpartydige en strengste voorsitters in die parlement. Hy doen dan ook min of meer dadelik hierdie reputasie gestand deur die rasende rooies stil te maak en die reëls te verduidelik. Daar is sewe blokke sitplekke in die gehoor en uit elke blok sal vyf mense ŉ spreekbeurt kry voor middagete. Elke mens kan praat in die taal van sy of haar keuse, en kry net drie minute, dan moet hy of sy ophou. As jy nie hou van wat iemand anders sê nie, mag jy hulle nie ontwrig nie, anders sal jy uit die saal verwyder word. Die eerste paar insette kom almal van wit boere wat bly is dat die EFF die grondhervormingskwessie met ŉ parlementêre mosie aan die orde gebring het, en ten gunste van versnelde grondhervorming is, maar nie ten gunste van ŉ verandering aan die Grondwet nie. Die eerste spreker sê hy verteenwoordig omtrent ŉ duisend boere en werknemers, en wys uit dat eiendomsbesit die basis van enige ekonomie vorm. ŉ Tweede boer, Nico de Klerk, wys uit dat die staat se kapasiteit ver te kort skiet op alle gebiede, en dat hy dus ook nie glo die staat het die kapasiteit om grondhervorming sinvol te dryf nie. Min of meer dieselfde punt word deur al die boere gemaak. Almal is mans, almal is wit. Hulle is van verskillende ouderdomme. Party wys uit dat die bankstelsel in duie kan stort en dat werkloosheid in landelike gebiede die hoogte sal inskiet as grond onteien word. Die boere toon aan hoe hulle elektrisiteit verskaf aan hul werkers en werkers se kinders skool toe vervoer. Dit sal ophou as grond onteien word deur die staat. Verskeie toon ook aan hoe hulle grond relatief onlangs gekoop en al hul spaargeld daarin belê het. Dit is nie net ŉ kwessie van onregverdigheid en oorerwing nie. Die volgende sprekers is swart. Hul basiese punt is dat die grond by swart mense afgevat is en dat hulle dit wil terughê. Hulle wys uit dat daar nie mooi beskaafde verhore soos vandag hier in Swellendam was toe die grond van hul voorvaders afgeneem is nie. Verskeie maak ook aanspraak dat hulle wel kan boer, as hulle net die kans kan kry. Hulle benadruk dat hulle in gruwelike armoede bly en dat die groot getal afsettings van plase aantoon dat die wit boere regtig nie vir hul welsyn omgee nie. Hulle voel ook vere vir die argument dat buitelandse beleggers deur onteiening afgeskrik sal word – hulle sien in elk geval niks van die buitelandse beleggingsgeld nie. Almal is swart, van albei geslagte en verskillende ouderdomme. Daar is geen wit mense wat ten gunste van ŉ verandering in die Grondwet praat nie. Baie min bruin mense – heeltemal die meerderheid in die omgewing – maak voorleggings. Diegene wat dit ontgeld, is die swart mense wat teen onteiening praat. Nzimande voeg die daad by die woord en ŉ ANC-ondersteuner wat vuige aanmerkings skree teen swart mense wat teen die grondwetlike verandering is, moet die saal verlaat. Maar oor die algemeen is dit ŉ regtig positiewe ervaring. Mense verskil op ŉ beskaafde manier oor die oplossing van wat na almal se mening ŉ groot probleem is. Daar is niks te sien van die haat wat glo in die noorde van die land by die verhore aanwesig was nie. Die terugvoer is dat die verhore op Oudtshoorn en Beaufort-Wes ewe ordentlik verloop het, en dat die Wes-Kaapse platteland nou hul blik draai na die parlement, waar die meer as ŉ halfmiljoen skriftelike voorleggings nou aan die bod sal kom.