Kan jy die werk doen? | George Herald
Hannes Visser | 26 October 2018
Ek het tydens 'n gesprek met iemand verlede week seker die eenvoudigste verduideliking vir ons land se ekonomiese verval gehoor.
Dit is maklik. Dit is as gevolg van die geweldige druk om mense aan te stel op grond van die verlede in plaas van op grond van huidige werklike kundigheid. Ons het oor 'n hele klomp dinge gesels en natuurlik kom bemagtiging ter sprake.
Die gesprek het nie gegaan oor die geldigheid of ongeldigheid van bemagtigingsinisiatiewe nie. Dit het gegaan oor die gewig wat daaraan toegeken word. Hy vertel my van Karel, 'n vriend in Gauteng wat 'n groot onderneming besit om rommel op te ruim.
Karel tender vir die opruiming by 'n groot staatsinstansie en word in kennis gestel dat hy, ondanks sy kennis en sy vloot voertuie en gereedskap, nie die tender ontvang nie.
Hy stel vas dat die tender wat aanvaar is baie hoër is as die een wat hy ingedien het en maak maar, soos in baie ander gevalle, vrede daarmee.
Ongeveer twee weke later skakel 'n man hom om kwotasies aan te vra vir die gebruik van sy voertuie, gereedskap en mannekrag.
Karel gee sy kwotasie en die man is erg ontsteld, want sê hy, dis dan baie hoër as die bedrag wat Karel getender het. So vind Karel uit die man aan die ander kant is die een wat die tender ontvang het. Hy het geen ondervinding nie, geen voertuie nie, geen werkers nie - nie eers 'n eie ryding nie.
Karel hou by sy prys, kry die werk gedoen en kry sy geld.
Nou sal sommige seker sê mooi so, nou het almal 'n happie van die koek gehad. Ja, inderdaad so, maar wat was die koste vir my en vir jou. Maak dit vir enigiemand sin dat die staat 'n tender betaal wat byna dubbel so duur is as die naaste een vir iemand wat glad nie bevoeg is om die werk te doen nie.
Is dit dalk waarom infrastruktuur uitmekaar val, halfvoltooide geboue die wêreld vol staan en die staat se koffers leegloop?
Om links en regs geld uit te deel aan mense bloot op grond van wie hulle is, maak geen sin nie. Iewers moet ons die draaipunt bereik waar geld weer ware kundigheid koop en nie 'n stuk geskiedenis probeer regstel nie.
Die vermorsing van geld op hierdie wyse is die een kant van die munt. Die ander kant van die munt is dat hierdie stelsel die verwagting by mense skep dat ons almal geregtig is op alles, ongeag of ons dit werklik verdien of nie.
En, daardie verwagting syfer deur na alle vlakke toe, selfs mense wat die werk kan doen begin traag raak vir harde werk, want "hoekom moet ek my doodwerk as 'n ander een dit op 'n skinkbord kry".