Worcester-bomplanter: Van verwoesting tot bevrydingDie verhaal van Stefaans Coetzee, die eens gehate Worcester-bomplanter, is vervat in die boek “Wit Wolf” wat pas bekendgestel is. (Foto: Tafelberg Uitgewers) 24 Desember 1996 het soos enige ander dag in die dorpie Worcester in die Wes-Kaap begin. Die winkels was bedrywig soos mense op die nipper Kersgeskenke gekoop en die laaste kruideniersware vir hul Kersetes gekry het. Dit was ook die geval in die plaaslike Shoprite-winkel waar ŉ feestelike atmosfeer geskep is met luide Kersmusiek en ŉ reuse-Kersboom met winkende liggies voor die ingang van die winkel. En toe ruk die ontploffing deur die gebou, die winkelvensters bars, skrapnel en glas skiet deur die lug en die reuk van swael hang soos ŉ wolk oor die verwoesting. Toe die 19-jarige Stefaans Coetzee later hoor vier mense het in die ontploffing gesterf, was hy ontsteld dat die bomme net vier lewens geëis het. Hy en sy makkers wou “soveel moontlik van die vyand se koppe vat” en het gedink dit sou meer wees as vier. Nou, 23 jaar later, is daar nie ŉ sweempie van daardie wraaksugtige jong man by Coetzee te bespeur nie. Daar is ŉ sagtheid in sy oë en rustigheid in sy stem wat ver verwyderd is van die wreedheid en paniek van daardie dag. Geen monster nie. Net ŉ verkondiger van versoening en hoop. Die wording van ŉ rassis Die verhaal van Stefaans Coetzee, die eens gehate Worcester-bomplanter, is vervat in die boek Wit Wolf wat Coetzee saam met die skrywer en joernalis, Alita Steenkamp, geskryf het. “Stefaans se storie het my dadelik net so diep geraak. Ek het net geweet dít is die een lewensverhaal wat ek bitter graag sal wil skryf. En toe ek hom ontmoet, het ek dit vir hom gesê. As jy vir Stefaans ontmoet, is daar ŉ sagtheid in hom wat jou dadelik tot in jou hart raak. Sy swaarkry was aangrypend,” sê Steenkamp. Wit Wolf is vandeesweek amptelik in Pretoria bekendgestel. Coetzee, wat tans op parool is, is toegelaat om die bekendstelling van die boek by te woon. In die boek vertel Coetzee hoe hy nog ŉ laerskoolseuntjie was toe sy ma vir hom geld gegee het om lekkers by die winkel te gaan koop. Toe hy terugkeer, was sy weg. Coetzee se pa moes daarna alleen na hom en sy drie sussies omsien, maar sy alkoholverslawing het uiteindelik daartoe gelei dat al vier kinders in die kinderhuis beland het. Coetzee beskryf sy jare in die kinderhuis as veel erger as die 18 jaar agter tralies. “As jy tronk toe gaan, dan gaan jy soontoe oor jou eie verkeerde keuses. Dit is net jou eie skuld. Maar as jy in die kinderhuis beland, is jy onskuldig. En jy sit daar en wonder, hoe kan ek so sleg wees dat my ouers my nie wil hê nie? Hoe sleg moet ek wees dat niemand in hierdie hele wêreld vir my kan lief wees nie? En dit is veel erger as ŉ straf wat jy gekry het deur jou eie toedoen,” sê hy. Stefaans Coetzee tydens die bekendstelling van “Wit Wolf” by UpperCase in Pretoria. (Foto: Maroela Media) In die boek vertel Coetzee breedvoerig oor die gebeure wat gelei het tot daardie noodlottige Oukersdag net twee jaar ná die aanbreek van demokrasie in Suid-Afrika. Sy ontmoeting met Jan “Voetbol” van der Westhuizen, sy kennismaking met die Israel Visie-geloofsgroep en sy skakeling met Cliffie Barnard en Koper Myburgh. Dit was Jan Voetbol en Mark Hammond wat daardie dag saam met hom gegaan het. “Vandag wil ek soveel moontlik swart mense doodmaak. Dit was my oorheersende doelwit toe ek die volgende oggend in Worcester se Adderleystraat stap onderweg na die Narotam-apteek waar ek my bom moes plant.” Jan se bom het by die Shoprite-ingang ontplof. “Ek het myne se lont met ŉ brandende sigaret aangesteek. Op daardie oomblik het ek totaal niks gevoel nie. Ek was daar om ŉ sekere taak uit te voer en ek het dit gedoen.” Enkele oomblikke later het Coetzee se bom buite die apteek ontplof. Mark se bom het nooit ontplof nie. Hy het beweer hy kon dit nie aangesteek kry nie, maar Coetzee was oortuig sy moed het hom begewe. Coetzee is tot effektief 40 jaar tronkstraf gevonnis vir sy aandeel in die bomontploffings. Van hierdie jare is in die Victor Verster-gevangenis naby die Paarl uitgedien. Ander in die Leeuwkop-gevangenis buite Johannesburg, toe die gevangenis op Upington en later Pretoria-Lokaal. Hy was reeds agter tralies toe hy deel geword het van die Wit Wolwe, ŉ ultra-verregse organisasie. Stefaans Coetzee tydens die ontmoeting met sy slagoffers wat met die Vredestrein na Pretoria gereis het. (Foto: restitution.org.za) Keerpunt Dit was agter tralies waar Coetzee, stadig en baie stelselmatig, sy keerpunt bereik het. In die gevangenis in Pretoria het Coetzee vir Eugene de Kock ontmoet, die oudbevelvoerder van die polisie se berugte Vlakplaas-moordeenheid. De Kock was die een wat die pad van versoening en vergifnis vir Coetzee oopgemaak het, wat hom oortuig het om sy slagoffers en hul families om verskoning te vra. Hy sê dit was egter nie ŉ enkele oomblik van helderheid, ŉ dag waarop alles verander het nie. Dit het hom jare geneem. Jare om te besef dat die “God” wat hy deur die Israel-visie leer ken het, ŉ god is wat verdeeldheid en haat gespreek het. Dit het jare geneem om die ware God van Liefde te vind en uiteindelik met Hom versoen te raak. Dit was ŉ lang en moeilike pad tot 13 Julie 2015 toe Coetzee uiteindelik op parool vrygelaat is. Hoewel mens sal dink dat vryheid na só ŉ lang tyd in die tronk wonderlik sal wees, was dit vir Coetzee oorweldigend. Hy vertel hoe ŉ aanpassing dit was om so baie in die son te wees, soveel so dat hy aan die einde van die dag skoon moeg sou wees van die hitte. Skielik moes hy werk kry, ŉ woonstel kry, huis opsit, alles goed wat hy nog nooit gedoen het nie. “Ek het tydskrifte gevat en daarin gekyk om te sien hoe moes ŉ huis lyk. Die eerste ding wat ek gekoop het, is gordyne sodat mense nie kan sien my woonstel het geen meubels in nie. Later het ek ŉ sitkamerstel gekoop en gesorg dat niemand ooit verder as die sitkamer gaan nie. So moes ek stelselmatig begin om ŉ lewe buite die tronk te bou.” Op ŉ vraag wat vir hom die moeilikste is van die lewe buite die tronk, antwoord hy maklik. “Dat ons in so ŉ pragtige land leef en die mense in hierdie land dit nie waardeer nie. Ek sien hoe mense in restaurante op hul selfone sit, hoe hulle agter mekaar se rûe skinder. Dit verstom my dat ek elke dag sien hoe mense ná werk huis toe ry en net voor hulle sit en staar, nie een keer om hulle kyk om die sonlig of die blomme langs die pad te waardeer nie,” sê hy. Hy erken hy hou daarvan om op sy eie te wees en verslind steeds so baie boeke soos hy in die tronk gedoen het. “Een van die moeilikste goed van in die tronk wees, is jy weet naderhand nie meer of jy normaal is nie. Daar is niks om jou teen te meet nie. Jy het geen manier om te weet of jy normaal is nie.” Stefaans Coetzee nadat hy op parool vrygelaat is. (Foto: Twitter) ŉ Verhaal van vergifnis Hoewel Coetzee vandag sy storie gebruik om ŉ boodskap van versoening met die wêreld te deel, was dit vir hom moeilik om die persoonlike besonderhede van sy lewe en emosies in ŉ boek vas te vang vir almal om te lees. Steenkamp vertel nadat die boek geskryf is, het Coetzee nog ŉ paar keer gevra dat sekere inligting uitgehaal word. “Ek het aanvanklik geduldig gekyk na die dele wat hy wou uithaal of verander, maar so teen dag drie het ek net vir hom gesê nee. Niks verder nie. Hierdie goed móét vertel word, jou storie móét gehoor word. Ons kan nie nou alles uithaal nie. En hy het verstaan,” sê sy. Coetzee erken in die eindweergawe van Wit Wolf wat tans op die rakke is, is daar steeds inligting waarmee hy ongemaklik is. Maar hy verstaan ook nou dat hierdie inligting met die wêreld gedeel moet word sodat mense die krag en bevryding van vergifnis kan verstaan. “Ek dink dit is ook hoekom Stefaans se boek so eerlik oorkom,” sê Steenkamp. “Want dit is letterlik sy eie woorde, presies soos hy sy storie aan my vertel het.” Sy erken sommige dae het haar eie trane geloop terwyl sy aan die boek geskryf het. “Daar is soveel pyn in hierdie proses – veral ook as mens na die slagoffers kyk en hulle pyn. Van die mense is nie uitwendig beseer nie, maar hulle sukkel nou nog [om die voorval te verwerk]. Van daardie mense wat in Shoprite gewerk het, moes die volgende dag teruggegaan het om die bloed van die vloere af te was. Ek dink nie ons besef altyd ander mense se pyn nie en so iets wat dit só oopgrawe, maak dit baie meer werklik.” Steenkamp vertel toe Coetzee kort ná die bomontploffings uitgevind het dat drie van die vier oorledenes kinders was, het dit hom tot stilstand geruk. “Om die een of ander rede het hy nooit daaraan gedink dat kinders die slagoffers kan wees nie. Dit het hom gepla toe hy besef dat onskuldige kinders deur hulle toedoen gesterf het.” Alita Steenkamp en Stefaans Coetzee tydens die bekendstelling van “Wit Wolf”. Carla van der Spuy het die gesprek gelei. (Foto: Maroela Media) Vir Coetzee het dit egter swaarkry agter tralies geverg om ŉ omdraaipunt te bereik, op ŉ plek te kom waar hy berou gehad het en vir sy slagoffers om verskoning wóú vra. “Die swaarkry in die tronk was nodig om my te breek. Ek was baie bitter en het ŉ muur met bakstene van haat om my gebou. Ek kon God nie raaksien nie, want ek het in daardie stadium nie die ware God geken nie. Die god wat ek geken het, het ek gehaat. As ek nie tronk toe gegaan het nie, en niemand het gesterf nie, sou ek hel toe gegaan het, want ek was bitter,” sê hy. Dit is egter vir hom belangrik om nooit die blaam te verskuif nie, nooit die indruk te wek dat sy swaar kinderjare of die invloed van Jan Voetbol die rede vir sy dade was nie. Dit was sy keuse en sy keuse alleen, en hy aanvaar volle verantwoordelikheid daarvoor. “Ek was nie ŉ dag te lank of te kort in die tronk nie. Dit was vir my nodig om 18 jaar, vyf maande en een dag in die tronk te wees. Ek kyk vorentoe en sien uit na elke liewe dag wat voorlê.” Wit Wolf is deur Tafelberg Uitgewers uitgegee en is tans aanlyn en in alle toonaangewende boekwinkels beskikbaar.