PressReader - Beeld: 2017-05-24 - 12 000 dooi­es doen steeds sa­ke met die staat
12 000 dooi­es doen steeds sa­ke met die staat
Beeld - 2017-05-24 - Sake - – Ver­werk uit Bloom­berg
Die na­si­o­na­le te­sou­rie het na­ge­noeg 12 000 dooie men­se op sy re­gis­ter van maat­skap­pye wat sa­ke met die staat doen.
Dit is een van die be­vin­dings van die te­sou­rie se ver­kry­gings­kan­toor in sy stryd om sy in­lig­ting­stel­sel op te da­teer en só be­ste­ding te be­perk, sê S­chalk Hu­man, waar­ne­men­de hoof.
Die kan­toor het ook so­wat 14 000 amp­te­na­re ge­ï­den­ti­fi­seer wat aan­ge­dui word as di­rek­teu­re van maat­skap­pye, maar wat stry­dig met die be­leid kon­trak­te van die staat ge­kry het.
“Ons sal hul­le aan­gee, selfs al sleep ons al 14 000 aan hul ha­re hof toe en sluit hul­le toe.”
Dit het selfs be­lang­ri­ker ge­word om om­ko­pe­ry te be­veg en be­spa­rings te be­werk­stel­lig na­dat twee gra­de­rings­a­gent­skap­pe Suid-A­fri­ka se kre­diet­gra­de­ring vir staat­skuld tot rom­mel­sta­tus af­ge­gra­deer het.
Be­drog en oor­dre­we pry­se kos die staat so­wat 40% van sy be­gro­ting van R600 mil­jard vir goe­de­re en diens­te, het Hu­man se voor­gan­ger, Ken­neth Bro­wn, in 2016 ge­sê.
Men­se het maat­skap­pye met vals do­ku­men­te ge­skep of die i­den­ti­teit van dooi­es ge­bruik om te bie vir pro­jek­te teen ho­ër pry­se. Dit het dit laat lyk of hul wet­ti­ge on­der­ne­ming ’n goed­ko­per bod plaas om die­self­de werk te doen, sê Hu­man. “Dit lyk of daar me­de­din­ging is, maar dit is die­self­de mens.”
Hu­man se kan­toor, met so­wat 100 men­se, is vier jaar ge­le­de ge­stig om te help om uit­ga­wes te be­snoei, om­ko­pe­ry te be­kamp en skuld te be­perk.
Hoe­wel die ver­kry­gings­kan­toor ’n be­lang­ri­ke grond­wet­li­ke rol speel om staats­geld te be- skerm, is dit nie teen po­li­tie­ke in­men­ging be­stand nie, sê Ralph Mat­hek­ga, ont­le­der by die Ma­pun­gub­we-in­sti­tuut vir stra­te­gie­se oor­we­ging.
“Die in­lig­ting is daar, maar die vraag is of die po­li­tie­ke wil daar is om op te tree teen amp­te­na­re wat sa­ke met die staat doen,” sê hy.
Die een­heid se on­der­soe­ke na se­ke­re staats­pro­jek­te het hom teen Suid-A­fri­ka se mag­tig­ste po­li­ti­ci te staan laat kom.
Hy het E­s­kom ver­le­de jaar ge­kri­ti­seer om­dat hy po­gings teen­ge­staan het om kon­trak­te te her­sien met Te­ge­ta Ex­plo­ra­ti­on & Re­sour­ces om steen­kool aan die krag­voor­sie­ner te ver­skaf.
Te­ge­ta be­hoort aan die Gup­ta­fa­mi­lie en doen sa­ke met pres. Ja­cob Zu­ma se seun Du­du­za­ne.
E­s­kom het Te­ge­ta ver­le­de jaar R659 mil­joen voor­uit vir steen­kool be­taal – glo om te ver­se­ker hy kry wel die steen­kool.
Die ver­kry­gings­kan­toor het ge­sê dit moet ver­an­der word in ’n le­ning wat aan ren­te on­der­wor­pe is. E­s­kom staan die voor­stel teen, maar Hu­man sê die te­sou­rie hou by sy be­vin­dings.
Na ra­ming werk meer as 12 000 dooie werk­ne­mers nog vir die staat.
Fo­to: DE­ON RAATH
S­chalk Hu­man, waar­ne­men­de hoof van die te­sou­rie se ver­kry­gings­kan­toor.