49 035 km2 (129ste)
18 932 myl2
- Maart 2013-skatting
5 410 728 (115de)
5 379 036
287 / myl2
MOI (2012) 0,840 (35ste) – baie hoog
Gini (2011) 25,7 – laag
Die Slowaakse Republiek of Slowakye (Slowaaks: Slovensko) is 'n jong republiek in Sentraal-Europa wat op 1 Januarie 1993 met die ontbinding van Tsjeggo-Slowakye gevorm is.
Slowakye het vanaf die 10de eeu die noordelike deel van die Koninkryk Hongarye gevorm. Ná die Mongole-inval van 1241 het Duitse setlaars hulle in die gebied gevestig. Saam met Hongarye het Slowakye in 1526 deel van die Habsburgse monargie en in 1867 van die Oostenryks-Hongaarse dubbelmonargie geword. Die emansipasie van die Slowaakse volk, wat vir die grootste deel van sy geskiedenis onder Hongaarse bewind was, het betreklik laat ontwikkel, en eers vanaf die 16de eeu het die Slawiese bewoners na hulself as Slowake begin verwys.
Slowakye was tot in die 18de eeu 'n gebied van groot politieke, ekonomiese en kulturele belang vir Hongarye, veral nadat baie ander landsdele deur die Osmaanse Ryk beset is. Hongaarse konings is in Bratislava gekroon, terwyl Sentraal-Slowakye tot 'n beduidende mynbougebied ontwikkel het. Nog tot die middel van die 19de eeu was Slowakye die mees ontwikkelde streek in Hongarye. Die industrialisering van die gebied was egter beperk tot enkele streke en het ook nie gepaard gegaan met 'n verstedelikingsproses nie. Die landelike karakter van Slowakye het sodoende bewaar gebly.
Slowakye is 'n landgebonde staat en het gemeenskaplike grense met Oostenryk (91 kilometer), Pole (444 kilometer), Tsjeggië (215 kilometer), Hongarye (515 kilometer) en die Oekraïne (90 kilometer). Sy maksimale lengte in wes-oostelike rigting beloop 428 kilometer, sy maksimale wydte in noord-suidelike rigting 195 kilometer.
Die land word in die noorde en in sy sentrum oorheers deur die Hoë Tatra (Vysoké Tatry) en Lae Tatra (Nízke Tatry), wat albei deel uitmaak van die Karpate, die Klein en Groot Fatraberge (Malá Fatra en Veľká Fatra), die Slowaakse Ertsgebergte (Slovenské rudohorie) en baie ander kleiner bergreekse. Veral in die Tatra word Slowakye deur Alpynse landskapsvorme gekenmerk.
Die grootste hiervan is die Orava-dam wat ook tot 'n gewilde toeriste-aantreklikheid ontwikkel het. Die suidelike en suidoostelike oewers lok watersportentoesiaste en duikers, terwyl bote toeriste na 'n eiland in die dam neem wat die laaste oorblyfsel van voormalige dorpe vorm wat tydens die bou van die dam oorstroom is.
Štrbské pleso is 'n bergmeer in die Hoë Tatra wat deur gletsersmeltwater gevorm is en net soos die Orava-dam tot 'n gewilde toeristeoord ontwikkel het. Die meer is 1 346 m bo seevlak geleë, met 'n oppervlak van byna 20 hektaar en 'n maksimale diepte van 20 meter. Die meer is op 'n gemiddeld van 155 dae per jaar met ys bedek, en daar is geen natuurlike bogrondse wateraf- of -toevloei nie.
Reeds in die 15de eeu is na die gebied van die huidige Slowakye as Slováky verwys, en in die 18de eeu het benamings soos Slovakia, Slavonia, Sclavonic en Slowakey/Slowakei in die plaaslike Slawiese en die Duitse taalgebied gebruiklik geraak.
Tussen die 16de en 18de eeu het die term Bo-Hongarye in geografiese opsig net die ooste van Slowakye en die aangrensende gebiede van die huidige Noord-Hongarye ingesluit wat nie deur die Turkse Osmane beset was nie. Die term Neder-Hongarye het na Wes- en Sentraal-Slowakye), maar soms ook na die res van die land verwys.
Die magtige vesting van Spiš, een van die grootste kastele in Europa en Unesco-wêrelderfenis
Volgens die sensus van 2001 is 68,9 persent van die bevolking Rooms-Katolieke, 12,9 persent ongebonde, 6,9 persent Lutherane (Augsburgse Kerk), 4,09 persent Grieks-Katolieke, 2,04 persent Gereformeerdes, 1,24 persent Jode en 0,94 persent Ortodokses. Die Joodse bevolking, wat tans op sowat 2 300 beraam word, het skerp gedaal in vergelyking met die 120 000 mense voor die Tweede Wêreldoorlog. Daar is ook minderhede van onder meer 5 000 Moslems.
Slowaaks, wat deel uitmaak van die Slawiese taalfamilie, is die amptelike taal van Slowakye. Hongaars word veral in die suide gepraat en word, net soos Tsjeggies, Bulgaars, Kroaties, Duits, Pools, Romani, Roeteens en Oekraïens amptelik as minderheidstaal erken. Nedersettings, waar 'n nie-Slowaakse minderheid in twee of meer sensusse 'n aandeel van ten minste 20 persent van die totale bevolking bereik, kwalifiseer vir die status van "nedersettings met 'n minderheid". Hier word die betrokke taal of tale naas Slowaaks as ampstaal gebruik, terwyl ook inskripsies op openbare geboue twee- of meertalig is. Ondanks die teenkanting van opposisiepartye is die minimum-persentasie Slowaakssprekendes vir die status van "nedersetting met minderhede" in 'n wet van 2011 verlaag tot 15 persent.
Voor die 5de eeu
Die Slawiese bevolking het hulle in die 5de eeu in die gebied gevestig. Wes-Slowakye was in die 7de eeu die sentrum van Samo se Ryk. 'n Proto-Slawiese staat, wat as die Vorstedom van Nitra bekend gestaan het, het in die 8ste eeu ontwikkel, en sy heerser Pribina het in 828 die eerste Christelike kerk in Slowakye gewy. Saam met die aangrensende Morawië het die vorstedom sedert 833 die hartland van die Groot Morawiese Ryk gevorm. Hierdie (Proto-)Slowaakse ryk het die hoogtepunt van sy mag en kulturele ontwikkeling tydens die heerskappy van Vors Rastislav met die aankoms van die Slawiese sendelinge en heiliges Kirillus en Methodius in 863 bereik. Koning Swatopluk I het die ryk se magsgebied uitgebrei.
In die tydperk tussen die Eerste en Tweede Wêreldoorlog is die demokratiese en welvarende Republiek van Tsjeggo-Slowakye voortdurend deur die revisionistiese regerings van Duitsland en Hongarye bedreig. Die staat is uiteindelik met die Ooreenkoms van München in die jaar 1938 opgedeel; Slowakye het destyds 'n onafhanklike staat onder die leierskap van president Jozef Tiso geword en nou bande met Nazi-Duitsland gehandhaaf. Die anti-Nazi-weerstandsbeweging het in 1944 'n gewapende stryd, wat as die Nasionale Slowaakse Opstand bekend staan, begin.
Die Republiek van Tsjeggo-Slowakye is ná die Tweede Wêreldoorlog in 1945 herstel, maar het vinnig onder die invloed van die Sowjetunie en sy militêre verbond, die Warskouverdrag, gekom. In 1969 het die staat 'n federasie van die Tsjeggiese Sosialistiese Republiek en die Slowaakse Sosialistiese Republiek geword.
Die einde van die Kommunistiese bewind in Tsjeggo-Slowakye in die sogenaamde fluweelrewolusie van die jaar 1989 het weer tot die verdeling van die land gelei. Op 1 Januarie 1993 het Tsjeggië en Slowakye weer aparte en onafhanklike state geword – 'n gebeurtenis wat indertyd ook die "fluweelskeiding" genoem is. Slowakye het egter binne die Visegrad-Groep steeds nou bande met Tsjeggië en ander Middel-Europese lande gehandhaaf. Op 29 Maart 2004 het Slowakye by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NAVO) en enkele weke later op 1 Mei ook by die Europese Unie aangesluit.
Die huidige president, Andrej Kiska, het die ampseed in 2014 afgelê.
Voor 1918, toe 'n selfstandige Tsjeggoslowaakse republiek gevorm is, was daar in die gebied van Slowakye 20 (oorspronklik 21) graafskappe van die Koninkryk Hongarye waarvan sommige ook buite die Slowaakse taalgebied gestrek het. Hierdie provinsies het in Hongaars as Vármegye of "kasteelgraafskappe" bekend gestaan aangesien hulle gewoonlik na die plaaslike hoofkasteel vernoem is. Lede van die adellike families, wat hierdie kastele bewoon het, het dikwels self as afgevaardigdes in die parlement gedien.
Danksy die stigting van talle klein privaat ondernemings het die dienstesektor se bydrae tussen 1991 en 2011 byna verdubbel van 33 tot 61,5 persent. Die primêre sektor het 2,1 persent tot die BBP bygedra.
Tans vorm die motorbedryf die basis van Slowakye se industriële sektor, en internasionale vervaardigers met fabrieke in die land sluit Volkswagen, PSA Peugeot/Citroën en Hyundai/Kia in. Land Rover Jaguar sal eweneens 'n aanleg in Slowakye vestig. Die motorbedryf, wat voertuie vir die nasionale en wêreldmark produseer en in 2012 'n rekordgroei van 43,7 persent beleef het, het in 2015 vir die eerste keer meer as een miljoen voertuie vervaardig. Dit is die hoogste per capita-voertuigproduksie ter wêreld.
Slowakye het 'n oorwegend suksesvolle oorgang van 'n sentraal-beplande na 'n mark- en uitvoergerigte ekonomie gemaak, en die regering het al in 2001 goed met sy omvattende program van makroekonomiese stabilisering en strukturele hervormings gevorder. Groot dele van die voormalige staatsekonomie is reeds geprivatiseer, en buitelandse beleggings het duidelik gegroei. Die bankesektor word nou deur buitelandse ondernemings beheer. Die wisselkoers van die Slowaakse Kroon teenoor die Euro en VSA-dollar het in die laaste jare begin stabiliseer.
Die Slowaakse ekonomie was tussen 2004 (toe die land tot die Europese Unie toegetree het) en 2015 die mees dinamiese van alle EU-lidlande met 'n gemiddelde jaarlikse groeikoers van die binnelandse bruto pruduk van vier persent. Slowakye se ekonomie het sodoende binne 'n dekade verdubbel. Bratislava is naas die Tsjeggiese hoofstad Praag die welvarendste gebied van die EU se nuwe lidstate in Oos-Europa, en sy gewildheid bedreig selfs die Oostenrykse hoofstad Wene se status as die belangrikste hoofkwartier vir ondernemings wat sake op die Oos-Europese markte doen.
Naas internasionale motorvervaardigers het die land ook 'n aantal ander groot ondernemings soos Samsung gelok wat hier plat skerms vir die Europese mark vervaardig. Nogtans het buitelandse beleggings nie gehelp om tegnologiese innovasie in die plaaslike ekonomie te bevorder nie. Die inflasiekoers, wat in 2008 met 3,5 persent nog betreklik hoër was as die gemiddelde koers in die Eurosone, het in 2016 gedaal tot -0,5 persent.
Die handelsvolume tussen Suid-Afrika en Slowakye is daarenteen tans nog beskeie, met Slowaakse invoere ter waarde van VS-$25,79 miljoen en uitvoere ter waarde van VS-$114,07 miljoen in 2016.
Opvallend is die Slowaakse motorbedryf se groot bydrae tot die land se ekonomiese groei. In 2016 was dit verantwoordelik vir 'n agtste van die totale waardeskepping met meer as een miljoen vervaardigde motors. Meer as 'n derde van alle inkomste uit uitvoere word met motors en motoronderdele verdien. Ondanks die tekort aan geskoolde mannekrag sal die motorvervaardiging ook in 2017 opgestoot word. In 2018 sal 'n nuwe Jaguar-fabriek in Nitra in bedryf gestel word. Jaarlikse motorverkope op die binnelandse mark sal in 2017 styg tot sowat 90 000 eenhede.
In 2015 het meer as vier miljoen toeriste - hoofsaaklik uit Tsjeggië, Pole en Duitsland - 'n besoek aan Slowakye gebring. Inkomste uit dié Sektor - intussen een van die mees florerende bedrywe in die jong republiek - beloop jaarliks Meer as twee miljard €. Die hooftrekpleisters vir besoekers is Slowakye se ongerepte natuur, die groot verskeidenheid landskapsvorme (behalwe vir seestrande word van die meeste Sentraal-Europese landskappe hier aangetref) en kulturele besienswaardighede. Die land se klein oppervlakte en kort afstande tussen die belangrikste toeristebestemmings maak dit vir toeriste moontlik om maklik deur die hele land te reis.
Verskeie musiekfeeste, soos dié wat tussen Julie en September in Korytárky, Čičmany en Detva plaasvind, is aan die melancholiese klanke van die fujara gewy.
Op enkele skilderye en ander afbeeldings uit die laat 17de eeu is doedelsak- en vioolspelers uitgebeeld. Doedelsakmusiek het 'n belangrike rol by wêreldlike en kerklike feeste soos Kersfees, Oujaarsaand, Karnaval, Paasfees, Pinkster, die Midsomerfees en ander feesdae gespeel.
↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Slowakye
1 2 3 4 "Slowakye". Internasionale Monetêre Fonds. Verkry op 23 Desember 2013.
↑ (en) "Human Development Report 2013" (PDF). Verenigde Nasies. 2013. Verkry op 23 Desember 2013.
↑ (en) "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. Verkry op 23 Desember 2013.
↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Slowakye – Ekonomie
↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Slowakye - Ekonomie. Besoek op 19 Julie 2017
↑ Germany Trade and Invest (GTAI), 5 Julie 2016: Wirtschaftsstruktur und -Chancen - Slowakei. Besoek op 26 Julie 2017
↑ tradingeconomics.com: Slovakia Imports By Country. Besoek op 20 Julie 2017
↑ tradingeconomics.com: Slovakia Exports By Country. Besoek op 20 Julie 2017
↑ Germany Trade and Invest, 7 Maart 2017: Autobauer erweitern ihre Werke in der Slowakei. Besoek op 7 Maart 2017