Onteiening sonder vergoeding: wat nou?Foto: Lukas/Pexels.com Deur: TLU SA Die openbare verhore oor artikel 25 van die land se grondwet is nog nie eens afgehandel nie, maar die ANC kondig aan dat op sy sogenaamde lekgotla besluit is om voort te gaan met die proses van grondonteiening sonder vergoeding. Terselfdertyd kondig president Cyril Ramaphosa aan dat daar klem gelê gaan word op landbouontwikkeling, en dat sukkelende boere bygestaan gaan word. Die feit dat hy onteiening en landbou in dieselfde asem noem, dui daarop dat die twee wel deeglik met mekaar te doen het. Sogenaamde gerusstellings deur mense en instansies wat nie die realiteit in die oë wil kyk nie, en wat gesê het dat landbougrond nie noodwendig geteiken word nie, word deur hierdeur waarskynlik verkeerd bewys, terwyl waarskuwings soos dié van TLU SA, wat deeglik die realiteit onder oë sien, bewaarheid word. Dit beteken natuurlik nie dat slegs landbougrond geteiken gaan word nie. Die grootste grondbesettings en eise om grond, kom vanuit die plakkerskampe waar die plaaslike owerhede geen dienste lewer nie, en waar mense in hagliker omstandighede lewe as in die apartheidstyd, omdat die regering sedert 1994 die grense oopgegooi het sodat enige fortuinsoeker noord van die Limpopo kan kom nes skrop in Suid-Afrika. Daarom sal noodgedwonge gekyk moet word na stedelike grond ook, en grond wat aan die staat en munisipaliteite behoort. Maar ná die ANC se aankondiging, moet ons nie na ontkenning beweeg en hoop dat dit ons nie gaan tref nie. Die onteiening gaan almal tref. Selfs oudminister Trevor Manuel, wat getaak is om beleggings te gaan soek, sê dat dit erg bemoeilik word met die beleid van onteiening sonder vergoeding. Ramaphosa, van wie almal gehoop het dat hy die kapitalistiese stelsel verstaan, steur hom nie aan daardie waarskuwings nie en lei die ANC reg in die onteieningsbeleid in. Hy steur hom dus nie aan die buiteland en die moontlikheid dat dit die land kan geld kos nie. Kort ná die aankondiging van die lekgotla bekendgeword het, het die rand met 16 sent teen die dollar geval. Ook dít skrik hom en sy party nie af nie. Tydens die openbare verhore oor die grondwetlike artikel, was dit duidelik dat daar opsweping ter sprake was, en dat blanke grondbesitters in wese as misdadigers uitgebeeld is. Verteenwoordigers wat die verhore gaan bywoon het, is eenvoudig oor die hoof gesien of uitgejou wanneer goed deurdagte argumente aangebied is. Die verhore was dus nie die moeite werd om by te woon nie, want daar word nie na ekonomiese argumente geluister nie. Dit laat die vraag: Wat moet nou gebeur? Dit wil voorkom of die tradisionele wyse van gesprekvoering, pogings tot oortuiging op grond van rasionele argumente en bepaalde vorme van samewerking met die owerheid, nie meer werk nie. Die vraag bly egter: Wat dan? Emosies gaan hoog loop as grondeienaars summier alles staan te verloor, wat ’n uiters plofbare situasie kan veroorsaak. Steeds (en helaas) is daar egter verskillende groeperinge wat die probleem op hul eie wil aanpak, en mekaar dan dikwels weerspreek. As almal wat onteiening teenstaan en dit eens is dat grondonteiening sonder vergoeding flagrante diefstal is, om een tafel gaan sit en ’n strategie teen diefstal (nasionaal en internasionaal) gaan opstel, kan daar dalk vordering kom.