Soms wonder ek oor die Vrystaat se stapelwolke – ŉ lug vol helder wolke, soos Karel Schoeman dit noem. Hoekom beur hulle so boontoe? Is dit omdat hulle vir die plat, uitgestrekte landskap skrik as hulle van die Malutiberge af see toe waai? Dis ŉ kuns om daardie wolke as brekers en weerkaatsers van lig te verf. Een van die belangrikste denkers oor kuns in die moderne era is seker die Duits-Joodse filosoof Walter Benjamin. Lank terug lees ek ŉ opstel deur die antropoloog Michael Taussig oor sy besoek aan Benjamin se graf by Port Bou, op die grens tussen Frankryk en Spanje. Benjamin was in September 1940 besig om van die Nazi’s te vlug. Toe dit duidelik word dat hulle nie oor die grens sou kon ontsnap nie, het hy selfmoord gepleeg. Niemand het ooit die tas met geskrifte gevind wat een van sy oorlewende reisgenote gesê het hy gedra het nie. Volgens oorlewering het Benjamin gesê die manuskrip daarin is belangriker as sy lewe.
Hy is onder die naam Benjamin Walter in die Katolieke deel van die begraafplaas begrawe. Hannah Arendt kon nie die graf opspoor toe sy Port Bou besoek nie. Ten spyte daarvan het sy geskryf: “Dit is by verre een van die mooiste en mees fantastiese plekke wat ek nog in my lewe gesien het.” Taussig skryf dat die inwoners van Port Bou ŉ naam vir die wind daar het: transmontaña. “Dit maak jou mal, sê hulle.” In 1994 is ŉ monument ter ere van Benjamin hier opgerig.
“Daar is ’n skildery van Klee, getiteld Angelus Novus. ’n Engel in die afbeelding lyk of hy stip oor iets nadink, maar op die punt is om daarvandaan weg te beweeg. Sy oë is gesper, sy mond oop, sy vlerke gespan. Dít is hoe die engel van die geskiedenis moet lyk. Sy aangesig is na die verlede toe gedraai. Waar iets vir ons soos ’n ketting van opeenvolgende gebeure lyk, sien hy ’n enkele katastrofe wat onophoudelik soos wrakstukke voor sy voete neergesmyt word. Die engel sou graag wou verpoos, die dooies opwek en dit wat gebreek is, weer heelmaak. Maar ’n storm woed vanuit die Paradys, het hom aan die vlerke beet en waai so onstuimig dat die engel hulle nie weer kan sluit nie. Die storm dryf hom genadeloos die toekoms in, waarop sy rug gekeer is, terwyl die rommelhoop voor hom ten hemele aangroei. Hierdie storm is dit wat ons vooruitgang noem.”
AD: Musiek en lees het nog altyd saamgeloop vir my en die skrywers wat geskryf het oor die dinge waarin ek belang gestel het, of wat tot my gespreek het, was dus my verwysingveld. Ek het natuurlik gou besef dat nie baie mense hierdie boeke gelees het nie of daarin belangstel nie, maar ek dink ek het die lirieke darem so geskryf dat op verskillende vlakke verstaan kan word. Dit was veral Etienne Leroux, met sy romans wat in verskillende lae geskryf is, by wie ek gaan kers opsteek het vir sommige van my liedjies. Om Leroux se boeke te verstaan moet ‘n mens iets weet van Jung se sielkunde, die Griekse mitologie ensovoorts, maar jy kan sy boeke ook net lees as blote stories en dit so geniet.
AB: Dan is daar Karel Schoeman. Ek is nie bekend met enige direkte verwysings na hom in jou lirieke nie, maar met die oor en weer kuier het ek opgemerk dat jy ŉ groot versameling van sy romans het. Hier in Kaapstad is die apokaliptiese landskap van “Afskeid en vertrek” natuurlik ŉ onstemmende teenwoordigheid. Dalk iets oor Schoeman en hoe jy hom lees?
AB: In “Soek na Salome” (luister hier daarna, of kyk hier na ‘n akoestiese weergawe wat in ‘n hotel in Lambertsbaai opgeneem is) verwys die spreker na ŉ man met ŉ huis in die “stille baai” en dat hy nie daar kan woon nie, omdat hy na Salome soek. Wil jy iets oor jou persoonlike geskiedenis en die tyd wat jy in Port-Elizabeth gewoon het sê? Ek is veral in die beroemde folk klub daar geïnteresseerd. Jy het nou die dag genoem dat van Johnny Clegg se eerste optredes by hierdie klub was. Ek dink ek het ook iewers gelees dat David Kramer vroeg in sy loopbaan daar opgetree het.
AB: In dieselfde onderhoud noem jy dat die onderwerp van vroue in jou lirieke die moeilikste vraag is wat sy jou vra. Sonja Badenhorst vra of vroue “ŉ belangrike (en moontlik onontbeerlike) katalisator tot jou musiek” is en jy antwoord dat jou lirieke “negentig persent outobiografies” is, maar dat “om die stories agter die liedjies te vertel… van die magic [sal] wegneem – elkeen wat daarna luister moet maar sy eie storie opmaak.” Jy voeg by: “Ek kan ook probeer slim wees en sê dat die vrouens simbole is vir die vroulike skaduwee in my onderbewuste… of so iets.” Ek lees ŉ bietjie Jung daarin. Wil jy nie tog die geleentheid gebruik om iets meer hieroor te sê nie?
AB: Jy het al in Port Elizabeth, Johannesburg en Pretoria gewoon, asook Kaapstad, op meer as een geleentheid (as ek reg is). Hoe beïnvloed die stede waar jy woon jou musiek? Is jy sensitief vir die stedelike landskappe waar jy jou bevind? Ek merk op dat jy ook verkies om in groot woonstelblokke te woon.
AB: Ons het nou die aand oor Willem Anker se drama Samsa-masjien gesels en jy het die drama in gepubliseerde vorm op jou boekrak. Samsa-masjien het pas weer ŉ hele rits Fleur du Cap toekennings gewen. Is jy lief vir teater?