Hoekom Afrikaans nie 'n Afrikataal is nie | Johan Swarts
Hoekom Afrikaans nie 'n Afrikataal is nie
Elke dan en wan maak iemand in Suid-Afrika 'n geluid oor Afrika-tale wat klink asof dit Afrikaans uit­sluit. Afrikaanssprek­endes se reak­sie hierop is gewoon­lik om 'n kollek­tiewe her­nia te ontwikkel en veront­waardig te skree: "Afrikaans is ook een!"
Die bek­end­ste van hierdie gelu­ide is waarskyn­lik Blade Nzi­mande se voors­tel van 2011 dat hoër onder­wysin­stellings die aan­leer van 'n Afrikataal vir stu­dente verplig­tend moet maak. Meer onlangs het 'n sub­komi­tee by die ANC se nasion­ale kon­fer­en­sie aange­dui dat hulle die aan­leer van ten min­ste een Afrikataal op skoolvlak wil verplig.
Om seker te maak almal weet wat hulle bedoel, het Joe Phahla (voor­sit­ter) die vol­gende gesê:
Once it is pol­icy, even a school in Waterk­loof would have to teach a lan­guage such as Tswana, for example.
Die duide­like bood­skap hierin is dat Afrikaans en Engels nie Afrikatale is nie.
Krit­ici van hierdie stand­punt se repliek is dat Afrikaans op eie bodem ontwikkel het en daarom uit­er­aard 'n Afrikataal is. Dit is natu­ur­lik triv­i­aal kor­rek, maar dit beteken dat elkeen van die ander tale wat tans op die kon­tin­tent gepraat word ook as Afrikatale geklas­si­fiseer moet word.
So 'n defin­isie is lomp, omdat dit heel­temal te vaag is om enigi­ets bruik­baars oor die onder­w­erp te sê. Dit is so betekenisvol soos om die reën­woude in die Kongo en die fyn­bos in die Kaap oor die­selfde kam te skeer en hulle bloot "Afrika­plante" te noem, of "'n bloue" te antwo­ord op die vraag: "wat­ter soort kar het jy?"
Tale kan veel sin­voller geklas­si­fiseer word aan die hand van hul onder­skeie taalkundige eien­skappe. Elke taal klink en tree uniek op, maar kan weens ooreenkom­ste met ander tale saamge­groepeer word in 'n bepaalde taal­fam­i­lie. Afrika, 'n kolos­sale land­massa wat meer as 'n mil­jard mense huisves, is nie die tuiste van nie slegs een nie, maar ses unieke taalfamilies:
Van hierdie fam­i­lies is 'n min­i­mum van vier en 'n mak­si­mum van ses "inheems", afhangende van hoe jy tel. Aus­trone­si­aans (in die vorm van Mal­gassies) kom op Mada­gaskar voor, maar hoort streng gesproke tot die eilande van die Stille Oseaan. Indo-Europese tale behels oud-koloniale tale soos Engels, Frans, Duits en Por­tugees (wat uit­er­aard uitheems is), maar sluit ook Afrikaans in — die enig­ste Indo-Europese taal wat in Afrika self ontstaan het.
Die tale in hierdie fam­i­lies ver­skil drasties van mekaar wat struk­tuur, klank en woordeskat betref. Sien byvoor­beeld die vol­gende ver­tal­ings vir "totsiens":
ǃGãise ǃgu re
Verge­lyk dit nou met die vol­gende Ger­maanse ver­tal­ings vir "tong":
Laasge­noemde woorde klink en lyk na mekaar, omdat hulle tot die­selfde taal­fam­i­lie behoort en dus 'n gemeen­skap­like voor­saat het. Taalkundi­ges noem hierdie voor­sate "oer­tale". Die ver­skil­lende tale wat uit 'n oer­taal ontwikkel, heet "dogter­tale" en deel vari­asies va