Talle moontlikhede wag op matrieks, ongeag hul uitslaeArgieffoto. Die matriekuitslae is jaarliks ŉ bron van groot spanning en dikwels teleurstelling in talle Suid-Afrikaanse skole en huishoudings. Dié uitslae kan ŉ reuse-uitwerking op skoolverlaters se geestelike en fisieke welstand hê en is in baie se oë óf die begin óf einde van goeie studie- en werksgeleenthede. Onderrig- en beroepskenners meen dit is daarom belangrik dat leerders, ouers én skole nie matriekeksamenuitslae as die enigste maatstaf van ŉ skoolverlater se waarde of potensiaal moet sien nie en dat sogenaamde “tradisionele universiteite” nie die enigste roete tot goeie beroepsopleiding is nie. “Ek kan vandag onomwonde sê dat dit nie noodwendig die kind met nege of tien onderskeidings is wat sukses in die lewe of op universiteit behaal nie. Die kind wat bereid is om vas te byt en probleemoplossing kan toepas is dié wat werklik sukses in die lewe gaan behaal,” sê Celeste Labuschagne, voormalige adjunkhoof by Hoërskool Erasmus in Bronkhorstspruit. Leerders wat “afgerig” word om prestasies na te jaag leer volgens Labuschagne ook nie noodwendig hoe om krities te dink nie, ŉ vaardigheid wat sy sê baie hoër as onderskeidings geplaas moet word. “Ouers en kinders dink ook dat jou hele toekoms bepaal word deur jou matriekuitslae, jou matriekpunte en ook die vakke wat jy in matriek geslaag het. Ek het egter al gesien dat kinders wat dalk nie soveel onderskeidings aan die einde van matriek behaal nie, selfs geen onderskeidings behaal nie, aangaan om doktorsgrade in hul vakgebiede te verwerf omdat hulle op skool hard moes werk om iets te bemeester en gewoond was aan harde werk in akademie toe hulle universiteit toe is.” Labuschagne sê talle mense vergeet watter rimpeleffek die Covid-19-pandemie op skole en leerders gehad het. Die matriekgroep van 2022 het ook volgens haar die kortste strooitjie getrek wat die pandemie betref, veral omdat eksamens dikwels met toetse vervang is. Sy het daarop gewys dat talle leerders onderworpe aan ingeperkte sillabusse en toetse was en dus nie “eksamenfiks” was nie. Gevolglik het baie van 2022 se matrieks, wat teen die begin van die inperking in gr. 10 was, vir die eerste keer in die rekordeksamen volwaardige eksamenvraestelle geskryf. “Hulle moes skielik van toetse beweeg na twee of drie uur vraestelle in sommige vakke en ook skielik ŉ groter volume werk bemeester vir ŉ eksamen. Hierdie faktore sou beslis ŉ negatiewe uitwerking op baie leerders hê.” Kathy Knott, ŉ voorligtingsielkundige en die programbestuurder van die Good Work Foundation se oorbruggingsjaarakademie, sê daar is ŉ lig aan die einde van die matriekresultate-tonnel, maar dit verg harde werk en ŉ “kan-doen-houding”. Dié organisasie bied digitale leergeleenthede vir landelike gemeenskappe in Mpumalanga en die Vrystaat en help om skoolverlaters in dié gebiede voor te berei hulle vir die 21ste-eeuse arbeidsmark. “Daar sal ongetwyfeld baie klem geplaas word op die feit dat slegs ŉ derde van matrieks universiteitstoelating behaal het en kwansuis beperkte vooruitsigte het – hetsy akademies of andersins. Uit eerstehandse ondervinding kan ek ouers eerlikwaar verseker dat hulle nie in sak en as hoef te sit as hul kind se matriekuitslae nie na wense is nie. Die wêreld kan steeds hul oester wees as hulle bereid is om hard te werk.” (Argieffoto) Hoewel dit normaal en nodig is om teleurstelling te verwerk, meen Knott dat leerders nie daaroor moet tob nie, maar dit eerder as ŉ geleentheid moet sien om hul veerkragtigheid, gretigheid en vasberadenheid te toets. “Laat jouself toe om daardie gevoelens te hê, maar onthou dat getalle op jou matrieksertifikaat nie jou as persoon definieer nie. Staan op, stof jouself af en besef dit is maar deel van jou reis.” Knott sê skoolverlaters moet aan hulself as ŉ onvoltooide kunswerk dink. “Neem ŉ groei-ingesteldheid aan. In plaas daarvan om te sê dat jy iets nie kan doen nie, sê dat jy dit net ‘nog nie’ kan doen nie.” Atelisha Harilal, hoof van studentewerwing en -bemarking by die private hoëronderwysgroep Stadio, moedig ouers en versorgers ook aan om empatie met matrieks te hê en om hulle te ondersteun en aan te moedig, ongeag hul resultate. Sy benadruk verder die belang van deeglike navorsing vooraf saam met kinders met die oog op alternatiewe studie- of werkgeleenthede en om nie tradisionele universiteite as die enigste “plan-A” te beskou nie. Harilal sê ook matrieks moet enige verwerping as ŉ “herleiding” beskou. “ŉ Afkeuringingsbrief van een instansie beteken nie dat jy nie by ŉ ander aanvaar sal word nie. Moenie daardie brief as die einde van ŉ droom sien nie, maar sien dit as ’ rede om weer te probeer. Dit is beslis nie ŉ maatstaaf van jou of jou vermoë nie en onthou daar is meer as een pad na sukses.” Baie skoolverlaters word dikwels onseker oor hul studierigting gelaat en kan nie dadelik die aansienlike belegging wat ŉ voltydse graad of diploma verg, bekostig nie. Volgens Labuschagne is die groot geheim om nie handdoek in te gooi nie. “Daar is skole wat adverteer dat jy by hulle jou matrieksertifikaat kan ‘opgradeer’ indien jy teleurgesteld is met jou punte en hulle aanvaar tans registrasies vir matriek. Daar is ook instansies wat die opsie van indiensopleiding bied waar jy betaling, opleiding en sommer praktiese ondervinding van die rigting waarin jy wil studeer ontvang.” Kort kursusse is volgens Knott ook ŉ goeie manier om die gapings in jou professionele kennis te vul, vaardighede op te skerp of die waters van verskillende studierigtings te toets terwyl jy deeltydse werkervaring opdoen. “In Suid-Afrika bestee ons soveel tyd daaraan om te fokus om werk te kry dat ons nie altyd stilstaan om onsself te vra wat ons graag wil doen om betekenis aan ons lewens te gee nie. Dit is belangrik om ŉ beroep te vind waarin jou belangstellings, vaardighede en waardes met mekaar ooreenstem. Elke werk het sy nadele, maar as jy iets doen waaroor jy passievol is, is jy meer geneig om veilig en produktief in jou werk te wees.”