"Kerk, ek is nie meer 'n Christen nie" - Diskoers
Sybrand B. Harris
Ek is 24 jaar oud en ek is nie 'n Christen nie. Net na my geboorte is ek gedoop in 'n NG-kerk in 'n klein dorpie in die bosveld. Verbeel jou die hitte in 'n dooprok, midsomer-Soutpansberg en drie van die kerk se dakwaaiers is buite werking. Ek kan dit nie juis onthou nie, maar ek verstaan hoekom nie.
In graad 4 is my ouers geskei. Ek, en almal behalwe my pa, het na 'n grootter klein dorpie toe verhuis in die hoëveld waar jy heeltyd in 'n dooprok wil loop – daar is dit kouer as die kerk se oordeel. Daar het ek my katkisasie voortgesit in die uiteindelik poging om aangeneem te word in die kerk – om na 17 jaar se probeer te voldoen aan 'n standaard en uiteindelik 'n gemeentelid te word van God se (enigste) kerk. Broeder. Dienskneg. Slagoffer.
Dit het toe so gebeur. In 2012 is ek aangeneem. Dit was ongelooflik onmerkwaardig en ek was selde na dit weer in daardie kerk. Ander kerke, ja. Baie. My verset het egter 'n rukkie voor dit al begin.
In my graad 9 jaar is ek genader om deel te word van 'n Christelike jeugbeweging by ons skool. Ek was vol verwagting en opgewondenheid om uiteindelik die jolige kant van hierdie vroom, omie-rige God wat ek dien te leer ken. Die charismate. Die ware dissipels. Die mense wat God werklik ontmoet het op 'n baie intieme vlak.
Ek het onderbewustelik uitgesien om te rebelleer teen die preutse lippies met styf gespuite hare in houtkerkbanke met rooi fluweel matte en wit hemde met snorre. Dit was soos skelm rook in die teologie. En nie sommer Camel rook nie – dagga rook! Skielik kon ek beweeg as ek sing en hande op lig en klap. Daar het mense om my omgeval en daar is mense in yskoue riviere in hoëveld midwinter omgedompel en die gees het gepraat in onverstaanbare vokale (reg deur die longontsteking). Dit was wonderlik en ongemaklik. Daar was kampe en lofsangaande en skuldgevoel.
Die lede van die jeuggroep was binne my vriendekring en ons het op lofsangaande hande omhoog met ons vlekkelose lewens gespog by die res van die skool wat bygewoon het, in 'n poging om siele te wen. Maar na-middag en op ander aande het hulle (en ek) hulself oorgegee aan alkohol, sigarette en seksuele eksperimente. Die Bible-app langs die gallery met foto's van iemand in die koshuis se penis of die uitgeveede BBM-gesprek van die meisie wat gisteraand vir haar vriendin se kêrel 'n blowjob gegee het. In my matriekjaar is die dominee wat my gedoop het uitgevang met 'n ander vrou in die gemeente. Hulle selfoongesprekke en seksuele verhouding was alles op die heilige lappe en hy en mev. Dominee is later daardie jaar geskei.
My prentjie van die mense van God se kerk en hulle skynsedigheid het 'n aversie begin kweek wat my gereeld gelos het met 'n naar kol op my maag. Die dubbelstandaarde was skynheilig en walglik. My geloof was onstabiel en wankelrig en alles waarin ek my geloofsidentiteit gevind het tot dusver het gevoel soos 'n leuen.
Op universiteit was niks anders nie. Ek was genader deur meer kerke as dagkoshuise om myself aan hulle te kom afsweer. Elkeen was dié kerk. Elkeen kon jóú red uit jou sondige bestaan. Ek was by meer kerke as koffiewinkels en het meer ongemaklik gevoel in hulle dienste as ooit in my 17 jaar in die NG-kerk.
Die 'vryer'-kerke se eise was nie enigsins minder swaar nie. Dit het net meer aanloklik gelyk met dromme, ligte, sagte kerkstoele, 'n opblaas swembad by die buitedeur en hulle was meer inklusief. Daar was hier en daar 'n anderskleurige in die kerkrye (hoe opwindend!). Die vereistes was ook meer begeerlik (wat van die 10de gebod dan?) met die idee van community en unity en testimonials en skynbare bevryding van die engheid van 'n tipiese Afrikaner kerk. Hier kon jy vir God ontmoet. En net hier!
Maar, dit was engheid in lospassende kleertjies. Jou stand met God, en die vlak daarvan, was direk eweredig aan hoeveel keer jy home cell bywoon, hoeveel vakansies, naweke en vry middae jy spandeer aan outreaches, die hoeveelheid kerk-kursusse wat jy voltooi om jouself te equip en hoeveel mense jy uiteindelik skuldig genoeg laat voel om hulle hart aan God te gee in iemand se agterjaart-swembad. Alles onder die dienlike vaandel van God is liefde.
Eng of charismaties. NG of nie. Hulle las is swaar en hulle juk is krapperig. Die onvervulling in myself was groot en kommerwekkend en my prentjie van God in 'n kerk en ek in God was nie mooi nie en nie volhoubaar nie. Ek het benoud en bedruk gevoel in enige kerk instansie van enige soort. My identiteit in die kerk, wat vandat ek verstand het so duidelik ingeprent is, is deur myself as ongeldig verklaar en my poging om 'n nuwe kerk te vind – hoogs onsuksesvol. My rebellie teen alles wat teen my menswees gegaan het, was grootter as die behoefte om te behoort.
Die identiteit en rol van jong Afrikaners in die kerk is moontlik een van die grootste onsekerhede. Of daar 'n toekoms is vir die kerk, en veral die NG-kerk, in die moderne samelewing, weet ek nie. Waarvan ek wel bewus is, is dat mense moeg is om deel te wees van voorwaardelike instansies.
Ons is die jong generasie wat grootgeword geword het in die nie so post-apartheid kerk. Meeste van ons het groot geword in 'n beskermde en gefilterde kerk-omgewing wat geskep was vir min vrae om gevra te word en dit wat gevra was is afgemaak as ongegrond en disrespekvol.
Nou, waar meeste van ons vrygelaat is om die lewe te ervaar buite die Sondagskoolklas vra ons meer, verstaan ons meer en dink ons meer. Meer (en minder) goed maak sin. Ons is bewus van menslikheid en die belaglike onreg wat afgedwing word deur mense wat dit staaf en uitvoer, deur die kerk wat hulle bemagtig om dit te doen, onder die 'wil van God'. Ons raak opstandig en agnosties omdat sulke onregte en diskriminasie nie sin maak in 'n moderne wêreld waar gelykheid en individualiteit ondersteun en aangepor word nie. Dis regressief en verlammend tot 'n samelewing wat hulself tot uitputting toe probeer vooruit streef.
Dit maak vir ons menslike grein meer sin om te aanvaar eerder as om te verwerp en ek dink die hoofskeiding tussen jong Afrikaners en die NG-kerk is wat sin maak. Vir lank is ons ouers en grootouers 'n voorbeeld gegee van wat sin moet maak en die milieu waarin hulle grootgeword het, het dit ondersteun, maar nou, waar ons gekonfronteer word met diversiteit van ras, geloof, seksualiteit en kultuur is daardie sin van die kerk nie meer relevant nie. En dit was nog nooit menslik om die kerkdeure so op 'n skrefie oop te hou nie.
Aan die ander kant vind baie meer jongmense aanklank by 'n charismatiese, inklusiewe kerk, maar word na 'n rukkie ontmoedig deur die eindelose stryd om te voldoen aan die druk en eise om eintlik te mag behoort aan iets wat lankal reeds voor betaal is.
Sodra die gaping tussen geloof en geregtigheid na onvoorwaardelike menslikheid, waar daar eintlik geen gaping behoort te wees nie, drasties kleiner word, sal die kerk dalk weer vir 'n regverdige plek in die samelewing kan vra. As die kerk ophou ledemate werf deur minderwaardigheid en skuldgevoel te kweek en eerder die goeie nuus van liefde en aanvaarding verkondig sal hulle kan ophou om die moet-doen-lys te gebruik om hulle kerkgangers gebonde te hou en sal mense vanself kom om die wet van wees te kom aanhoor. Dis al wat volhoubaar is.
En nie net die kerk het 'n verantwoordelikheid nie! Elkeen het ook 'n verantwoordelikheid om nie hulle identiteit in 'n instansie te vind nie. Want 'n instansie word altyd mens gedrewe en dis gevaarlik om wie jy is te vind in wie iemand anders glo jy moet wees – want iewers sal daar altyd 'n selfverheffende motief deursluip. Bevraagteken wat sin maak. Bevraagteken geregtigheid. Bevraagteken!
Ek was na 21 jaar moeg en moedeloos om aan te hou probeer om te voldoen aan die eindelose vereistes waarin ek konstant gefaal het. So, ek is nie 'n Christen nie. Ek is wel in 'n aktiewe liefdesverhouding met God. Ek doen niks en behoort aan niks om my meer reg te maak vir Hom nie. Ek hou kerk in my vriendin se sitkamer en ons gesels oor en met God oor 'n koppie koffie of 'n glas wyn. En almal is welkom sonder kollekte óf kursus óf voorwaarde. Almal voldoen aan die standaard.
Sybrand B. Harris het in '95 ontstaan en het al lank voor dit iemand liéf gehad. Hy is tans 'n finale jaar veeartsenykunde student aan die Universiteit van Pretoria. In sy poging om deur sy boekrak te lees smag hy na eenvoud en goeie rooiwyn. In sy vrye tyd is hy dankbaar vir vrye tyd en voel skuldig oor al die boeke wat hy nie lees nie, maar graag wil.