Die tema onder bespreking is opvoeders, die saamgestelde sin word aan die voorafgaande diskoers gekoppel deur die bywoord voorts en die indien-sin is 'n adjunk van 'n infinitief.
Die volgende is 'n poging tot klassifikasie van die faktore wat aanleiding tot 'n q,p- volgorde gee.
(5) Eweseer kan 'n staat nie met geloofwaardigheid omgewingsbewaring vir ander voorskryf indien hy aan die tuisfront skuldig is aan erge besoedeling nie (Geldenhuys 2008).
In (4) bevat die hoofsin die sinsbywoord dus wat 'n gevolgtrekking uit 'n vorige teksgedeelte aandui. In (5) dui eweseer 'n byvoeging tot 'n vorige bewering aan. Ander sinsbywoorde wat voorkom, sluit daarbenewens, daarenteen, derhalwe, gevolglik, nogtans, verder en voorts in. Voornaamwoordelike en naamwoordelike verwysing kom in (6) en (7) respektiewelik voor:
Begrippe word soms bespreek met verwysing na ander skrywers, soos in die onderstaande voorbeeld waar die begrip "geldigheid" bespreek word.
Temas onder bespreking kry ook dikwels die fokus in regulasies of wette soos in die voorbeeld hieronder, waar 'n beperking op die aanstelling van 'n direkteur gestel word.
(15) Geen persoon kan as direkteur aangestel word indien hy of sy 'n minister of adjunkminister in die regering, of 'n lid van die parlement of 'n lid van die provinsiale wetgewer is nie (artikel 4(4)(b en c) (Wessels 2007).
Indien-konstruksies is nie altyd afhanklik van die hoofwerkwoord nie. Dieper inlywing of afhanklikheid van meer naamwoordelike konstituente kan tot 'n gemerkte volgorde aanleiding gee. Hierdie neiging kom veral in vergelykings, na infinitiewe en in betreklike bysinne voor.
(18)Indien jou omstandighede gekompliseerd is, bv. met 'n kind met Downsindroom, is die handhawing van balans soveel meer van 'n uitdaging.
(19) Voornemende entrepreneurs weet dikwels nie watter faktore om in ag te neem indien hul 'n besluit wil neem om byvoorbeeld 'n onderneming te begin nie (Smit 2007).
Die indien-sin in bogenoemde voorbeeld tree as adjunk van die werkwoord in die infinitiefvorm op, te wete in ag neem. Die infinitief het naamwoordelike sowel as werkwoordelike eienskappe. Die werkwoordelike eienskappe maak dit moontlik om 'n basiese indien-konstruksie te herwin, terwyl die naamwoordelike eienskappe die agterplasing van die bysin veroorsaak.
In beide die onderstaande sinne word die indien-konstruksie in sy geheel in 'n betreklike bysin ingelyf. Sintakties beskou tree die indien-sinne as adjunkte van die voorafgaande werkwoorde in die betreklike bysinne op: kan oplos in (20) en moet volg in (21).
(21) Aan die einde van die boek word 'n tabel gegee wat mense moet volg indien hulle blootgestel was aan die virus (De Klerk 2002).
In (20) druk die indien-sin 'n voorwaarde uit, terwyl daar in (21) geen sprake van 'n voorwaardelike verhouding of veronderstelling is nie. Die indien-sin druk daar die omstandighede uit waaronder die mense 'n sekere tabel moet volg. Dit blyk dat daar grade van voorwaardelikheid is.
Dit is egter nie die geval dat alle indien-konstruksies wat binne betreklike bysinne voorkom, die gemerkte volgorde vertoon nie. In die onderstaande voorbeeld word die indien-konstruksie met p,q-volgorde in 'n betreklike bysin ingelyf wat op sy beurt deel is van 'n komplementsin met dat. Die soort binding tussen hoofsin en bysin wat hier aangetref word, is verwant aan dié in konstruksies met sinsinterne indien-sinne (vgl. Afdeling 4).
Indien-sinne word ook aan die einde geplaas wanneer die indien-konstruksie in 'n komplementsin van 'n naamwoordstuk ingelyf word, byvoorbeeld:
Ander voorbeelde in die data van 'n NP + dat konstruksie waarby 'n indien-konstruksies ingelyf is, is "die aanname dat" en "die geloof dat".
Hierdie soort konstruksies kan nie na basiese indien-konstruksies omgeskakel word nie en kom uitsluitlik met 'n agtergeplaaste indien-sin voor. Daar is ook geen sprake van die bipredikatiwiteit of biproposionaliteit van 'n basiese indien-konstruksie of van 'n hipotaktiese binding nie (vgl. Lehmann 1988:181-225; Matthiessen & Thompson 1988:311-321 vir die onderskeid tussen hipotaksis en inlywing). Dit wil voorkom of daar in hierdie soort konstruksies 'n waarde-oordeel oor 'n stand van sake uitgespreek word.
In die volgende kopulatiefkonstruksie is daar wel 'n "volwaardige" onderwerp teenwoordig en die indien-sin beklee die plek van die kopulatiefpredikaat, terwyl dit 'n adjunk is. Die voegwoord indien sou deur dat vervang kan word, wat die konstruksie "natuurliker" sou maak.
Die gebruik van die bywoord dan,'n korrelaat van indien wat in die hoofsin van basiese konstruksies verskyn, is in deel 1 bespreek. By gemerkte konstruksies is dit veral die bywoord slegs en sy minder formele sinonieme net, alleen (alleenlik), wat met indien geassosieer word. Wanneer 'n voegwoord deur 'n bywoord voorafgegaan word, kan die kombinasie die aard van die semantiese verhouding tussen die protasis en apodosis verander.
(28) Hierdie suggesties kom slegs na vore indien jy as leser jou oorgee aan die "spel van die taal", wat die generering van sulke suggesties moontlik maak (John 2002).
Die vraag ontstaan of slegs indien as 'n saamgestelde voegwoord met 'n betekenis soortgelyk aan dié van mits in sommige kontekste beskou kan word. Dit is 'n saak wat verdere navorsing vereis. 'n Indien-sin druk nie altyd 'n voorwaarde uit nie, maar dikwels bloot die omstandighede waarin 'n stand van sake geld. Dit verklaar moontlik waarom indien in die voorwaardelike betekenis in heelwat gevalle met beperkende bywoorde versterk word.
'n Indien-bysin kan sodanig binne 'n hoofsin of hoër sin geplaas wees dat dit daardie sin as 't ware onderbreek. In die onderstaande voorbeelde weerspieël die plasing van die bysin tussen kommas, hakies en aandagstrepe die parentetiese aard daarvan. Die binding met die hoër sin vertoon nie die hegtheid van 'n tipiese hipotaktiese binding nie.
(35) Indien 'n respondent "ander" sou merk en uitgebrei het op die antwoord, sou die navorser hierdie opsie (indien dit nie nóú aansluit by 'n gegewe moontlikheid nie) by die gegewe moontlikhede insluit (Vorster & Du Plooy 2006).
Wanneer (38) met (34) vergelyk word, blyk dit dat die konstruksies met sinsinterne indien-sinne aan konstruksies met q,p-volgorde verwant is. Die funksie van 'n sinsinterne indien-sin is blykbaar om 'n beperking of voorwaarde wat betrekking het op 'n aspek van die stand van sake in die hoofsin uitgedruk, toe te voeg.
(40) Dit is inderdaad onmoontlik om binne die bestek van enkele bladsye reg te laat geskied aan 'n onderwerp wat, indien dit aan statisties gestaafde ontleding en uitvoerige rigoristiese beredenering onderwerp word, 'n dissertasie van honderde bladsye sal verg (Sadie 2002).
(43) Die doel van dié navorsing is die konstruksie van 'n sodanige opvoedersperspektief op leerderdissipline in skole in die teikengebied: Gauteng, die Vrystaat en Noordwesprovinsie; ten einde te bepaal of daar 'n dissiplinekrisis binne Suid-Afrikaanse skole bestaan en indien wel, wat die aard en omvang daarvan is (Wolhuter & Van Staden 2008).
(49) Ek het 'n suspisie dat anti-realiste baie selektief in hulle verwysings na resultate in die natuurwetenskappe is - indien nie ook baie selektief in hulle kennis daarvan nie (Pauw 2007).
Die invoeging van die onderstreepte onderwerp (dieselfde as in die hoofsin) en werkwoord kan die bysin volledig maak. Ons het dus hier met 'n gewone ellipsis te doen.
In (49) word 'n waarskynlikheid en in (50) 'n voorwaarde uitgedruk. Soortgelyke verskille in semantiese waarde is vir verkorte bysinne in sinsinterne posisie waargeneem en word verder in afdeling 5.3 hieronder bespreek.
Die indien-uitdrukking verwys nie na 'n voorafgaande stand van sake in 'n groter teksgedeelte nie, maar druk 'n beperking of voorwaarde uit waaronder die stand van sake in die hoofsin geld. Behalwe indien nodig, kom indien moontlik, indien ter sake, indien prakties uitvoerbaar voor.
Daar is egter ook 'n groep konstruksies waarin 'n verkorte bysin ter versterking of versagting van 'n term gebruik word. In plaas van 'n beperking of voorwaarde, word 'n moontlikheid of waarskynlikheid uitgedruk. In die onderstaande voorbeeld is die verkorte indien-sin nie geïntegreer in die hoër sin nie, maar het slegs betrekking op 'n sinsdeel, nl. die naamwoordstuk Een van die sentrale vrae.
Die indien-adjunk bevat 'n sterker term as die naamwoordstuk in die hoofsin, maar as geheel druk die verbinding versagting uit.
Voorbeelde van soortgelyke konstruksies wat in die korpus voorkom is die volgende: (baie) min/weinig indien enige, baie indien nie alle, (baie) moeilik indien nie onmoontlik nie, soortgelyke indien nie identiese nie, selde indien ooit, swak indien nie die swakste nie, watter xxx indien enige, die meerderheid indien nie alle, hoofsaaklik indien nie uitsluitlik nie.
In die volgende voorbeeld beskryf die indien-sin die omstandighede waaronder die stand van sake in die hoofsin gegeld het.
(59) Indien 'n IN dus in onbeklemtoonde posisie 'n laer hertzwaarde toon as in 'n beklemtoonde posisie, beteken dit dat dit gereduseer het (Van Huyssteen & Wissing 2007).
(60) Met die veronderstelling dat 'n gegewe leksikografiese definisie korrek is, sal die naslaanwerk van 'n hoë kwaliteit wees indien dit aan die volgende drie eise beantwoord: (Bergenholtz & Gouws 2007).
(63) Sou 'n mens nie die verskynsel onderwysstelsel anders definieer indien daar aanvaar word dat godsdiens ook 'n faktor is wat nie oor die hoof gesien kan of behoort te word nie? (Van Der Walt & Wolhuter 2005).
(64) Sou die MST-GP-korrelasie byvoorbeeld hoër wees indien daar 'n verskil van 2 in plaas van 1 tussen die syfers waarin die simbole vir onderskeidelik 'n hoërgraad-en 'n standaardgraadvlak omgeskakel word? (Huysamen 2003).
Uit die moontlike parameters om indien-konstruksies as basies teenoor gemerk te klassifiseer, is hoofsaaklik aandag aan vormlike/sintaktiese kenmerke soos die posisie van die bysin ten opsigte van die hoofsin geskenk (vgl. Xrakovskij 2005:10). Dit blyk dat die posisie van 'n konstruksie in die groter diskoers 'n invloed op die volgorde van die protasis teenoor die apodosis het. Die skrywer het 'n keuse in die plasing van die fokus in 'n konstruksie. Die keuse word egter deur sintaktieseensemantiesefaktorebeperk .In figuur 1 word 'no orsigtelike klassifikasie van indienkonstruksies in die korpus met verklarings uit die oogpunt van die Teorie van Denkruimtes, wat die rol van indien as ruimtebouer illustreer, gegee.
In ooreenstemming met kognitiewe en funksionalistiese sieninge van taal is 'n gebruiksgebaseerde benadering vir die beskrywing van voorwaardelike konstruksies aanvaar, wat dit moontlik gemaak het om konstruksies te beskryf soos hulle gebruik word en nie soos ons dink hulle gebruik word nie.
Dit blyk dat die stand van sake wat in die apodosis beskryf word, dikwels slegs na veronderstelde omstandighede en nie na voorwaardes verwys nie. Hierdie verskynsel verklaar die teenwoordigheid van die prominente groep konstruksies waar indien as 't ware met 'n beperkende bywoord versterk word om 'n voorwaardelike interpretasie te verseker.