Teen die agtergrond van voortdurende stryd en worsteling t.w.v. orde en om oppergesag te bekom, blyk dit dat die samestelling van die Middeleeuse kultuur nie vlekkeloos was nie. Binne sy konteks moet die Middeleeuse literatuur beoordeel word volgens die "eerlikheid" en "integriteit" van sy pogings om tot 'n vergelyk met dié feit te kom: in hierdie verband kan die bestudering van meer kulture as net die Middeleeuse vrugte afwerp. Gesien teen die agtergrond van die magdom spesifieke belangstellings en ambisies (wat soms suiwer was) van die literêre beskermhere, neem die literêre kritikus aan dat alle skrywers, as die intellektuele avant-garde, goed toegerus is en dit eg bedoel in hulle pogings om die kompleksiteit van sosiale magte te deurgrond, en dat hulle 'n hoogs betekenisvolle boodskap het om aan die moderne leser oor te dra. Die boodskap se betekenis word egter dikwels vertroebel deur die tussenkoms van ander sake: a.g.v. besondere kodesisteme, soos die ALLEGORIESE, kan die betekenis nie onmiddellik duidelik wees nie, of a.g.v. verwysings na lokale gebeurtenisse en geskille wat nie op ander plekke opgeteken is nie. Hierdie struikelblokke word 'n groot las by die DEKODERINGSPROSES en gee aanleiding tot navorsingswerk op die gebied. As die boodskap egter eers redelik duidelik is, kan en moet die evalueringsproses begin. Dit is hier waar die bestudering van die Middeleeuse literatuur bepaal word deur die aard van die besondere belangstelling en die benaderingswyse.
As 'n mens vanselfsprekend aanvaar dat die verhalende gedig Tristan (red. Bédier), Dante se Divina commedia, Boccaccio se Il decamerone en Chaucer se Canterbury Tales sg. bo-historiese status het, speel die vraag na watter werke gekies moet word in 'n studie van Middeleeuse literatuur, 'n rol in die student se konseptuele benadering. Daar kan aangevoer word dat 'n "nasionale" perspektief bv. nogal beperkend kan wees en aanleiding kan gee tot 'n oorskatting van werke wat globaal beskou minder waarde het en slegs van belang is vir die gespesifiseerde student. Die bestudering van bv. die SAGES van Ysland val dalk buite die grense van wat as "nasionale" literatuur beskou word. Nogtans bevat die sages belangrike voorbeelde van vroeg-Europese realistiese prosa; en Snorri Sturluson se King Harold's Saga is 'n belangrike kulturele dokument, nie net a.g.v. die skrywer se klaarblyklike eerlikheid in sy ware weergawe van gebeurtenisse nie, maar eerder omdat die werk die leser insae gee in die waaghalsigheid, vindingrykheid, brutaliteit en die omvang van die Middeleeuse ontdekkingsreise en militêre ekspedisies. Nog 'n belangrike kulturele dokument is die reisbeskrywing (vgl. REISVERHAAL) van Marco Polo (middel 13e eeu tot 1323) wat met groot ongeloof bejeën is. Hierdie dokument is van kulturele belang, omdat hieruit blyk dat die moontlike bestaan van veraf en ryklik begaafde kulture anderkant die Heilige Land in die gedagtes van Middeleeuse skrywers teenwoordig was. Dit is 'n faktor om by die evalueringsproses in berekening te bring.
As verder in ag geneem word dat Latyn die voertaal onder die intellektueles was, kan 'n saak uitgemaak word vir die Middeleeuse kultuur as 'n afgeronde entiteit, maar dan in 'n positiewe sin en in teenstelling met die oorsprong van die term medium aevum wat dui op 'n tydperk tussen die RENAISSANCE en die Antieke en die implikasie wat "donkerte" op kulturele gebied het.
'n Mens sou ook kon sê dat die Middeleeuse kultuur hom op soveel uiteenlopende wyses gemanifesteer het dat dit slegs in chronologiese sin as 'n afgeronde geheel beskou kan word. En selfs hieroor bestaan daar nie eenstemmigheid nie. Hoewel dit algemeen aanvaar word dat die Middeleeue teen ongeveer 1500 tot 'n einde kom, dra sekere Middeleeuse verskynsels nog steeds gesag op politieke gebied in die vroeë 20e eeu. Die Duitse Obrigkeitsstaat (gesagstaat) is maar een voorbeeld hiervan. Die vasstelling van die aanvang van die Middeleeue hang af van die gebruik van geselekteerde kriteria; soos bv. politieke gebeurtenisse of 'n onderskeidende kenmerk soos die feodale stelsel. Nugter beskou is dit aanvaarbaar om te beweer dat die Middeleeuse kultuur in Wes-Europa sy beslag kry en uitbrei tydens die heerskappy van Karel die Grote. Behalwe hierdie chronologiese "merkers" is dit nie moontlik om tot 'n algemeen geldende opvatting oor die Middeleeuse kultuur en literatuur te kom sonder uitvoerige besprekings nie.