Mooi loop, Mississippi!
Ou Man Rivier, lui die bekende liedjie, hy rol maar net voort...
VAARWEL, ou glorieryke konsertboot! Mooi loop, ou rivier waarop hy vaar! Die plakkaat langsaan vir die beroemde musiekblyspel Show Boat kan op verskillende vlakke beskou word. 'n Mens kan dit ook vertolk dat die mense op die voorgrond vaarwel wuif aan 'n vergange era... 'n kleurryke tyd in die lang geskiedenis van die magtige Mississippi in Amerika.
Sekere wielstoombote vaar weliswaar vandag nog op die rivier, al is dit net om toeriste op luukse-vaarte iets van vanmelewe se Mississippi te laat belewe.
Maar in die negentiende eeu was sulke wielstoombote hier baie algemeen. Hulle het op en af op die rivier beweeg, indien nie as konsertbote soos die een op die illustrasie nie, dan wel belaai met bale katoen, steenkool en kiste alkohol.
En die kajuitjies was propvol passasiers wat die boewe moes ontduik—dobbelaars, dranksmokkelaars en ander swendelaars wat maar te gretig was om hulle van hul swaarverdiende geld te beroof.
Die ruwe romantiek van die Mississippi is stellig vir altyd verby is. Tog rol die "Ou Man" ongesteurd voort soos in die liedjie. Hy bly Amerika se belangrikste binnelandse waterweg en is boonop een van die besigste kommersiële waterweë ter wêreld...
AT 'n era! Watter avontuurlikhede! Wat 'n rivier! Lees die Amerikaanse skrywer Mark Twain se werke—soos die Avonture van Tom Sawyer en ander—as jy die lewe op die Mississippi in die negentiende eeu wonderbaarlik voor jou geestesoog wil sien afspeel.
Jy hoor weer die lawaai en gekletter terwyl vaartuie by die dorpe aan die rivieroewers vasmeer... die gedreun en gerammel terwyl die bote die dokke verlaat.
Daardie dae is reeds lank verby. Die stoombote is vervang deur reuse-tenkskepe wat olie pleks van katoen vervoer. Die hordes dobbelaars, komediante, slawehandelaars en swendelaars wat die Mississippi berug gemaak het, het plek gemaak vir agtenswaardige skeepvaartmaat­skappye, gewone stadsmense wat 'n eerlike bestaan voer en toeriste wat die talle besienswaardighede bewonder wat die rivier hulle bied.
REGS: 'n Ou stoomboot destyds, belaai met katoenbale.
Foto uit 'n versameling van die Old County Court House Museum, Vicksburg, Mississippi
Maar een ding het nie verander nie: die Mississippi is steeds Amerika se belangrikste binnelandse waterweg. Volgens een raming 'n tyd gelede word 360 miljoen metrieke ton vrag jaarliks op die rivier verskeep (sowat sestig persent van die totale vrag wat op binnelandse waterweë in die Verenigde State vervoer word).
Dit is ook een van die besigste kommersiële waterweë ter wêreld. Op die rivier en sy baie sytakke word verskeie goedere goedkoop van die Amerikaanse binneland af na die see verskeep, om uiteindelik na seehawens regoor die aarde gebring te word—goedere wat wissel van landbouprodukte tot steenkool, olie, aluminium, staal en ander nywerheidsprodukte.
Groot vragskuite, waarvan talle in konvooie van sowat 1,5 km lank vaar, word in die rivier voortgehelp deur kragtige sleepbote wat spesiaal vir hierdie doel ontwerp is.
Die Mississippi is die langste rivier in Amerika. Van waar hy ontspring tot by die see is sy lengte sowat 3 780 km (maar dit is gedurig aan die verander). Die rivier vloei deur tien Amerikaanse state: Minnesota, Wisconsin, Illinois, Iowa, Missouri, Kentucky, Tennessee, Arkansas, Mississippi en Louisiana. Die belangrikste van sy baie takriviere is die Missouri, die Ohio, Arkansas en Red. Sy stroomgebied is so groot dat Suid-Afrika byna drie keer daarin sou kon pas.
Die vernaamste hawens is onder meer Minneapolis, St. Louis, Memphis, Baton Rouge en New Orleans.
Die magtige rivier—berug vir sy verwoestende vloede—begin as 'n klein, helder stroompie wat uit die Itasca-meer in die staat Minnesota vloei. Hy kronkel eers noord en dan ooswaarts vir omtrent 100 km, met stroomversnellings en deur 'n reeks mere met bosse aan die oewers, voordat hy met sy groot tog suidwaarts na die see begin.
Die rivier sak met 20 m by die Waterval van St. Anthony in Minneapolis, en van hier af is hy oral bevaarbaar. Hy sluit hom verderaan net noord van St. Louis by die Missouri aan en verbreed tot 'n majestueuse waterweg met hoë kranse aan weerskante.
Die Mississippi kan nie alleen op sy geweldige volume en krag roem nie. Trouens, sy vernaamste sytak, die Missouri, lewer 'n reuse-bydrae tot sy grootheid. Die Missouri (genoem na die Missouri-Indiane wat naby sy sameloop met die Mississippi gewoon het) vloei 3726 km in 'n min of meer suidwestelike rigting van sy oorsprong in die Rotsgebergte van Montana tot waar hy hom by die Mississippi aansluit.
Omdat hy deur die Groot Vlaktes van Noord-Amerika loop, voer hy soveel slik mee dat die water duidelik modderig lyk. Pioniers van die streek het die Missouri die bynaam ''Big Muddy'' gegee, en die eerste setlaars het gekla dat sy water ''te dik is om te drink, te dun om te ploeg''.
By die sameloop van die Missouri en die Mississippi vloei die slikwater van eersgenoemde byna soos 'n aparte stroom langs die vonkelende blou water van die Mississippi totdat die twee strome uiteindelik meng. Van hier af het die Mississippi ook 'n dofgeel kleur.
BO: Vandag aan die oewers van die Mississippi... Landbouers benut die kosbare water terdeë en alles lyk hier so rustig landelik. Tog is die rivier ook berug vir sy verwoestende vloede.
Foto: John Mabery / US Fish and Wildlife Service
By Cairo word die rivier se volume meer as verdubbel by die sameloop met die Ohio. Hierdie samevloeiing vorm die grens tussen die Bo- en Benede-Mississippi-streek. Tussen Cairo en New Orleans verder suid kronkel die rivier deur 'n laagliggende moerasgebied. Hy verander gedurig van rigting terwyl hy nuwe hoefdraaie vorm en oues verbysteek om geïsoleerde plate water (meandermere) langs sy oewers te laat.
In sy benedeloop is daar groot slik-afsettings wat steil oewerwalle vorm. Dit keer in 'n beperkte mate dat die rivier oor sy walle bars tydens vloede.
Namate die Mississippi die Golf van Mexiko, naby die stad New Orleans, nader, word groot hoeveelhede slik neergelaat om 'n reuse-delta van sowat 33 700 vk. km te vorm. Sowat 363 miljoen metrieke ton slik word jaarliks tot die delta toegevoeg, sodat dit in 'n tempo van 10 km per eeu in die see in uitgroei.
REGS: Die Mississippi-rivierdelta uit die ruimte afgeneem, met veranderde kleure wat die kontraste beklemtoon. Soos die webpoot van 'n eend lê die moerasse en modderbanke met die vaargeule wat daardeur keep.
Sowat 35 km van die kus af, net suid van New Orleans, verdeel die rivier in vier hooflope wat hul water in die Golf van Mexiko uitstort. Daar word geraam dat 18 000 kubieke meter water per sekonde in die see invloei.
Mark Twain het die Mississippi die ''crookedest river in the world'' genoem. Die slagoffers van die slawetyd het dit die naam ''Old Devil River'' gegee. Vir die mense wat aan sy oewers woon, is dit eenvoudig ''Old Man River''.
Maar die naam Mississippi—ontleen aan twee Indiaanse woorde ''Misi Sipi'', wat ''Groot Water'' beteken—is miskien steeds die beste beskrywing. Hy is werklik 'n groot, ontembare rivier.