Maart, 2018 | minderheidsverslag
Engelse in die Laer
Daar was Engelse Voortrekkers ook. Party was selfs by Bloedrivier.
Ons geslagsregisters begin met die Ou Kaapse Families, soos opgeteken deur de Villiers-Pama. Hierdie registers begin in 1652 (toe Van Riebeeck die verversingspos gestig het) en duur tot min-of-meer 1806 (toe die Kaap ‘n Britse Kolonie geword het). Ons kan dit beskou as DEEL I van ons familiegeskiedenis. DEEL II van ons geslagsregisters behoort die tydperk tussen 1806 tot 1854 te dek. Sedert 1806 het die 1820-Setlaars deel van die blanke bevolking geword. In 1836 het die Groot Trek begin en in 1852 en 1854 het die Sandrivier- en Bloemfonteinkonvensies tot stand gekom en is die Boererepublieke van die Vrystaat en Transvaal deur Brittanje erken.
Ons bemoei ons hier met die Boerevolk. Gevolglik stel ons belang in die nuwe bloed wat tydens die Groot Trek tot die Boerevolk toegevoeg is. Sommiges was uit die geledere van die Setlaars, ander het uit ander oorde gekom.
William Cowie se ouers was 1820-Setlaars uit Skotland. Hy is in Grahamstad gebore en hy sterf in 1856. Hy was getroud met ‘n Boeremeisie, Magdalena Josina Laas. Sy was die dogter van Andries Marthinus Laas. Die Cowies het saam met JJ Uys en sy seun Pieter, aan die Groot Trek deelgeneem. Kommandant Karel Landman het Cowie en vyf ander in April 1838 gestuur om met die Britte in Port Natal te onderhandel oor vestiging in die gebied. Cowie word ‘n veldkornet in 1838 en heemraad in 1839. Hy was een van die veldkornette by die Slag van Bloedrivier. ‘n Paar jaar later het hy ‘n uitval met die ander Voortrekkers gehad. Cowies Hill in Natal is na hom vernoem. In 1844 het hy Posmeester van Durban geword.
Samuel Liversage was ‘n boer van beroep en die leier van ‘n groep van 48 Setlaars uit Staffordshire, Engeland. Hy is gebore op 3 Julie 1788 te Bridgemere, Cheshire. Hy was getroud met Anne maar sy sterf op weg na die Kaap. Hy trou weer met Harriet Elizabeth Bond. Hy het by die Voortrekkers aangesluit en het hom gevestig naby Albert Falls, Natal. Sy kinders het met die kinders van Voortrekker families (Maartens, Uys, Van Niekerk, Van Jaarsveld en Muller) ondertrou. Hy sterf in York, Natal en is begrawe naby Hanover, Natal. Op sy grafsteen verskyn die volgende inskripsie: “In loving memory of Samuel Liversage, in whose house the Gospel was first preached in this locality on Aug 7th 1865. He lived to see his family and neighbours greatly blessed, and died in peace on June 4th 1872 aged 89 years”. Hy was nie by die Slag van Bloedrivier betrokke nie.
Thomas Jervis Biddulph is gebore op 29 Januarie 1801 en is oorlede op 2 Desember 1879. Hy was ‘n 1820-Setlaar en was een van die manskappe by Bloedrivier. Dit is nie bekend of hy saam met die Voortrekkers gekom het nie. In 1848 word hy deur Sir Harry Smith as magistraat van Winburg aangestel. Die Voortrekkers was hieroor ontsteld.
Alexander Harvey Biggar was nie ‘n Voortrekker nie, maar hy was wel by Bloedrivier teenwoordig. Hy is gebore op 28 Oktober 1781 en hy sterf by die Slag van Umfalozi op 27 Desember 1838. Hy was gebore te Cork, Ierland. Hy was die leier van sy eie groep Setlaars uit Weymouth. Hy was getroud met Mary Straton, ‘n predikantsdogter. Die Koloniale Regering het hulle gevestig by Brakrivier. Hy en twee van sy seuns was vroeë handelaars in Port Natal. Na die moord op Retief en sy geselskap het Biggar en sy seuns betrokke geraak by die konflikte met Dingaan. Al drie het in die verskillende konflikte van 1838 omgekom. Hy het by die laer by Bloedrivier aangesluit vergesel van ‘n getal swartes wat ook vir Dingaan wou verslaan. Biggar het, nes baie ander Britte in Port Natal, ‘n seun by ‘n Zoeloevrou gehad.
Edward Parker het Alexander Biggar vergesel en aan die Slag van Bloedrivier deelgeneem. Hy was moontlik dieselfde man as wat in 1841 met Sarah Jarman getroud is. Andersins kon ek niks meer omtrent hom vasstel nie.
Robert Joyce het ook vir Biggar en Parker vergesel. Nadat Alexander Biggar se seun George Biggar by Blauwkrans gesterf het, het van die handelaars in Port Natal betrokke geraak by die stryd teen die Zoeloes. In ‘n aanval op 17 April 1838 sterf die meeste van die handelaars. Joyce was een van vier wat die dood ontsnap het. Sy naam verskyn op die lys van deelnemers by Bloedrivier. Verdere inligting oor hom is skraps.
Daar is tans bitter min bekend van Kaptein Gardner wat ook betrokke was by die Slag van Bloedrivier. Hy moet nie met Kaptein Allen Gardiner, die sendeling, verwar word nie. Na die Slag het hy onderhoude met Voortrekkers gevoer en ‘n sketsplan van die terrein gemaak. Hierdie verslag van Kaptein Gardner word in die Killie Campbell-biblioteek in Durban bewaar.
Ook op die lys van persone by Bloedrivier verskyn die naam Leech – sonder voorname. Hy kan moontlik dieselfde persoon wees as James Crampton Leech. Hy is gebore in 1787 in Ierland en sterf in 1872 te Hillsboro, Natal. Verdere inligting oor hom kon nie verkry word nie.
Die nuwe bloed wat by die Boerevolk bygekom het, was nie net van Britte afkomstig nie. Daar was ook persone uit Europa wat aan die Groot Trek deelgeneem het en wat by Bloedrivier was. Friedrich Giezing (a1) is die stamvader van die Giezing-familie. Hy kon van Nederlandse afkoms gewees het en sy nageslag het skynbaar in Wes-Transvaal gewoon. Frederik Marcus (b5) moes die seun gewees het van ‘n Nederlandse familie wat aan die begin van die 18de eeu na Suidelike-Afrika gekom het. Christoffel Cornelis Fronemann (b7) was die seun van Johan Conrad Jonas Fronemann (van Hannover, Nedersakse) en Sara Helena Smit (van Stellenbosch). Hy was getroud met Maria Elizabeth Opperman en was een van die Laerkommandante by Bloedrivier. Thomas Richard Dannhauser (b6), was die seun van Georg Friedrich Dannhauser en Johanna Catharina Dannhauser. Sy eerste huwelik was met Hester Geertruida Janse van Rensburg en sy tweede huwelik was met Aletta Dannhauser. Hy was een van die manskappe by die Slag van Bloedrivier.
Die name van almal wat aan die Groot Trek deelgeneem het, is tans nog onbekend. Die deelnemers aan die Slag van Bloedrivier is bekend en ons kan hulle gebruik as ‘n deursnit van die volle getal Voortrekkers. Sekerlik moes daar nog Engelssprekendes gewees het wat aan die Groot Trek deelgeneem het. In die Oos-Kaap, by die deel van die Boerevolk wat nie aan die Groot Trek deelgeneem het nie, moes daar ook ondertrouery met Setlaars gewees het. Ditto vir ander aankomelinge uit Europa.
Daar is een bron wat dit uitdruklik stel dat al die Engelse by Bloedrivier ook die Gelofte afgelê het.
Author Wilco LabuschagnePosted on 23 Maart 2018 Categories GenealogieTags Afrikaner, Boerevolk, Europese herkoms, Familiegeskiedenis, Gelofte, GeskiedenisLeave a comment on Engelse in die Laer
Die Volksraad by Bloedrivier
“Ons kort ‘n leier”. Dit is die versugting by baie van ons. Alles sal regkom as ons net die regte persoon kan kry as leier. Ons soek na ‘n bekwame persoon, een man wat uitstaan bo die res. Het ons in ons geskiedenis voorbeelde van hoe so ‘n leier moet wees?
Andries Pretorius is ‘n goeie voorbeeld van ‘n bekwame leier. Hy was die held van Bloedrivier. Maar hy het nie alleen gestaan nie, hy het nie net gemaak soos hy goeddink nie. Die Volksraad was die hoogste gesag by Bloedrivier. Andries Pretorius is deur die Volksraad aangestel as Hoofkommandant. Hy moes aan hulle rapporteer en hulle goedkeuring kry. Dit was die Volksraad wat die verantwoordelikheid ten opsigte van die Gelofte gedra het. Dit was hoe die Boerevolk se republikeinse stelsel gewerk het.
‘n Republiek en ‘n demokrasie is nie dieselfde ding nie. ‘n Republiek bestaan uit burgers en nie onderdane nie. By ‘n republikeinse stelsel stem die burgers vir volksverteenwoordigers wat namens hulle staatsake moet hanteer. Indien die burgers meen dat die volksverteenwoordiger nie in hulle belang optree nie, mag hulle hom terugroep. Die uitvoerende gesag word gegee aan ‘n direk verkose President wat gewoonlik onafhanklik van die Volksraad is. In die Boererepublieke was daar geen politieke partye nie, die burgers het vir ‘n persoon en nie vir ‘n politieke party gestem nie.
‘n Demokrasie bestaan uit onderdane van die staat. Die demokratiese staat kan ook ‘n monargie wees, soos Groot Brittanje en Nederland. Die kiesers stem in verkiesings vir politieke partye. Die politieke partye besluit wie die kandidate en leiers is. Die politieke party wat die meeste stemme kry, stel ‘n regering saam. Die politieke partye het sitting in ‘n parlement.
Die Boerevolk se republikeinse sienings kom van ver af. Die kerkhervormer Johannes Calvyn het ‘n indirekte invloed daarop gehad. Volgens hom het mense die reg om gehoorsaamheid aan ‘n goddelose owerheid op te sê. Hierdie beginsel het gelei tot die Opstand van die Nederlande teen Spanje en die stigting van die Nederlandse Republiek in 1581. Dit is wat met die Groot Trek gebeur het, die Boerevolk het gehoorsaamheid aan die Britse owerheid opgesê.
In 1778 is daar ‘n vlugskrif deur Patriotte aan die Kaap versprei wat die vroeë denke oor ‘n geskikte staatsvorm weerspieël het. Een stelling het gelui: …het heil des Volks de opperste wet is, dat de wesentlijkheid van het gesag bestaat in de handhawing der regten van de Onderdanen en van ’t gemeene best, dat de sorg der Regeerders meer over het geheel dan over de deelen moet loopen. ‘n Tweede stelling was dat ‘n volk …het regt heeft om sig teegens Regeerders aan te kanten, denselven af, andere in de plaats te setten, wanneer men bespeurt dat de Maatschappij onder hunne Regeering te gronde gaat… (Aangehaal uit ‘n werk “Die staatkundige erfenis en ontwikkeling van die Republiek van Suid-Afrika”. Ongelukkig het ek geen verdere inligting oor hierdie werk nie.)
Die Voortrekkers se siening oor ‘n nuwe staat blyk ook by monde van hulle leiers. Piet Retief het in sy manifes gemeld dat hulle besluit het dat hulle die grondreëls van vryheid in hulle nuwe staat sou toepas. Piet Uys het gepraat van dieselfde beginsels toepas as wat deur die Verenigde State van Amerika aangeneem is. Dit het hulle dan ook gedoen direk na hulle uit die Kaapkolonie was. ‘n Tydelike regering is gevorm om te duur solank as wat daar getrek word. Die lede van hierdie regering was die leiers van die trekgeselskappe. In 1838, voor Bloedrivier, is ‘n nuwe grondwet opgestel. Dit was vir Port Natal en die omliggende gebied. Die grondwet het ‘n wetgewende liggaam, bekend as die Volksraad, ingestel. Daar is ook verwys na ‘n President van Politie, maar dit was nie toe al ingestel nie.
Na die moorde op Piet Retief en die by Bloukrans en elders, asook die dood van Gerrit Maritz, moes die Volksraad stappe neem om hulle mense te beveilig. Die Volksverteenwoordigers was op daardie stadium JS Maritz (Voorsitter), L Meyer, J du Plessis, C Liebenberg, JH Labuschagne, PJ van Niekerk en CJ Labuschagne. Hulle moes ‘n bekwame militêre aanvoerder kry en het Andries Pretorius versoek om die pos te aanvaar. Op 25 November 1838 stel die Volksraad vir Pretorius aan as Hoofkommandant. By hierdie vergadering was die Kommandante en Veldkornette ook teenwoordig.
Volksverteenwoordiger Johannes Stephanus (Jan) Maritz (b1c8d1) was die ouer broer van die Voortrekkerleier Gerrit Maritz. Hy is gebore in Maart 1794 te Graaff-Reinet en hy sterf op 4 November 1857 te Frischgewaagd, Weenen. Hy was een van 21 verkenners wat in 1834 die Noordelike binneland verken het. In 1836 het hy saam met sy broer se trekgeselskap die Kaapkolonie verlaat. In 1838 word hy deur die volk tot die Volksraad verkies en word deur die Volksraad tot Voorsitter verkies. Met die stigting van die Republiek van Natalia is hy ook verkies as Voorsitter van die Volksraad.
Volksverteenwoordiger Lucas Johannes Meyer (b1c6d2e6) is op 26 Februarie 1792 gebore aan die Oos-Kaap en is oorlede op 18 Mei 1864 te Boschhoek, Newcastle. Hy is in 1838 tot die Volksraad verkies. Hy moet nie verwar word met Lucas Meyer van die Nieuwe Republiek nie.
Volksverteenwoordiger Johannes (Jan) du Plessis (b6c1d10e1) is gebore op 29 Augustus 1801 te Graaff-Reinet. Hy is oorlede op 21 Februarie 1877 te Du Plessisdal, Harrismith, Vrystaat. Benewens Volksverteenwoordiger, was hy ook ‘n veldkornet en later kommandant. Jan du Plessis was ook een van die godsdiensleiers op die lys van deelnemers aan die Slag van Bloedrivier.
Daar was twee persone met presies dieselfde name teenwoordig by Bloedrivier. Ons is nie absoluut seker watter een die Volksverteenwoordiger was nie. Christiaan Jacobus Liebenberg Senior (b2c4d4e2) is gebore op 21 Februarie 1796 en is oorlede op 6 April 1873. Sy pa en twee van sy broers is deur Matabeles vermoor by Liebenbergkoppie. ‘n Neef van hom, Barend Johannes, is saam met Piet Retief vermoor. Christiaan Jacobus Liebenberg Junior (b2c2d2e2) is gebore op 15 Junie 1809 te Graaff-Reinet en is oorlede op 13 November 1884 te Hopetown, Bo-Karoo. Een van hulle het ook ‘n brief aan familie in die Kaapkolonie geskryf waarin van die Trekkerslewe vertel word.
Volksverteenwoordiger Jan Harm Labuschagne (bekend as Jan Groen) (b2c4d1e1) is gebore op 16 Desember 1792 te Cradock. (Die slag van Bloedrivier het op sy verjaardag plaasgevind). Hy is tussen 1844 / 1845 oorlede te Valschrivier, Agter-Drakensberg. (Daar was ook ‘n Jan Hendrik Labuschagne wat bekend was as Jan Groentjie).
Volksverteenwoordiger Pieter Johannes van Niekerk (b2c3d6e2) is op 27 Oktober 1799 gebore in die Graaff-Reinet distrik. Hy is oorlede in Oktober 1851 te Wolvepan, Winburg.
Volksverteenwoordiger Casper Jeremias Labuschagne (b2c4d3e4) is gebore op 15 Julie 1799 te Graaff-Reinet en is op 5 April 1872 oorlede te Vaalpoort, Harrismith. Hy was ook ‘n veldkornet.
Sittings van die Volksraad is dikwels bygewoon deur die kommandante. Die volgende kommandante was teenwoordig by die vergadering van 25 November 1838: Hoofkommandant Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius (b3c1d5e11), Kommandant Karel Pieter Landman (b2c10) (hy was tweede in bevel), Kommandant Pieter Daniël Jacobs (b5c3d8e1), Kommandant Jacobus Christoffel (Koos Grootvoet) Potgieter (b7c8d6e4), Kommandant Johan Hendrik (Hans Dons) de Lange (b10c2) en Kommandant Stephanus Petrus Erasmus (b5c12d4). Die veldkornette wat hierdie vergadering bygewoon het was: Johannes C Steyn, C Viljoen, Gert Pretorius, Hercules Albertus (Bart) van Staden, Gert Lombard, Stephanus Scheepers, Jan Fourie, William Cowie en Jan Joubert. Die Sekretaris van die Volksraad was Jan Gerritze Bantjes.
Hierdie mense was die leiers by Bloedrivier. Die Hoofkommandant en sy offisiere het die militêre kant hanteer. Die Volksraad het gesorg dat die Gelofte nagekom word. Soos belowe, is dit in ‘n boek opgeskryf en gepubliseer.
Ons huidige situasie lyk baie na hoe die situasie net voor Bloedrivier was. Ons voorouers het nie net op een man staatgemaak nie. Ons moet begin by ‘n Volksraad. As ons bekwame volksverteenwoordigers het, sal hulle namens ons kan praat en besluite neem. Hulle sal verantwoordelik wees om bekwame mense te soek en aan te stel. Dit is die Boeremanier.
Author Wilco LabuschagnePosted on 12 Maart 2018 Categories GeskiedenisTags Boerevolk, Gelofte, Geskiedenis, VolkskundeLeave a comment on Die Volksraad by Bloedrivier
Author Wilco LabuschagnePosted on 3 Maart 2018 Categories VolkskundeTags Afrikaner, Anglo-Boere Oorlog, Boerevolk, Etnologie, Europese herkoms, Gelofte, Geskiedenis, VolkskundeLeave a comment on Ons en die Dag van Moeilikheid