Harde lesse uit herdenking van einde van Eerste WêreldoorlogMense geklee as Eerste Wêreldoorlog-soldate woon ŉ plegtigheid by in die Thiepval-gedenkbegraafplaas in Noord-Frankryk tydens die 100ste herdenking van die Slag van die Somme, die dodelikste slag van dié oorlog. Meer as een miljoen mense is dood, beseer of vermis in dié slag op 1 Julie 1916. Foto: Stephane de Sakutin, Pool via AP/ANA. Dit is vanjaar een honderd jaar sedert die einde van die Eerste Wêreldoorlog. Die Eerste Wêreldoorlog was veronderstel om die oorlog te wees wat ’n einde aan alle oorloë sou bring. Dit was ook ’n oorlog wat veronderstel was om vinnig oor en verby te wees. Uiteindelik was die Eerste Wêreldoorlog een van die grootste tragedies wat die wêreld en in besonder Europa gedurende die twintigste eeu getref het. Ná vier jaar van oorlog en die dood van 16 miljoen mense het Europa op geen beter plek as voor die aanvang van die oorlog in 1914 gestaan nie. Talle historici is dit eens dat die uitkoms van die Eerste Wêreldoorlog juis aanleiding gegee het tot die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog slegs ’n paar jaar later. Terwyl die einde van die Eerste Wêreldoorlog vanjaar herdenk word, moet ons probeer verstaan wat die gevolge van die einde van hierdie bloedige stryd was en steeds vandag is. Die einde van eens magtige ryke soos die Oostenryk-Hongaarse Ryk en die Ottomaanse Ryk was een gevolg van die oorlog wat vir dekades ná die oorlog steeds grootskaalse gevolge vir Oos-Europa en die Midde-Ooste ingehou het. Soos in talle ander oorloë in die wêreld se geskiedenis is die gevolg van die einde van een oorlog maar net die katalisator vir toekomstige konflik. Die vraagstuk oor grense in streke soos die Midde-Ooste en Oos-Europa wat deur die einde van die Eerste Wêreldoorlog geskep is, is vandag steeds nie opgelos nie. Die Ottomaanse Ryk het grootliks daarin geslaag om voor die oorlog vrede in die Midde-Ooste te handhaaf. Sedert die einde van die oorlog, die totstandkoming van Israel, maar ook territoriale state soos Sirië en Irak waar mense van verskillende strominge in die Moslemgemeenskap in nuwe state saamgevoeg is, woed daar voortdurend ŉ stryd in die Midde-Ooste. Ook die opbreek van die Oostenryk-Hongaarse Ryk en die totstandkoming van Hongarye, Joego-Slawië, Oostenryk en Tsjeggo-Slowakye (voor dit in 1993 Tsjeggië en Slowakye geword het) het vir dekades ná die oorlog steeds konflik en negatiewe gevolge vir miljoene mense gehad. Hongarye het groot dele van sy grondgebied verloor en honderde duisende Hongare het skielik as minderhede in ander lande gewoon. Die insluiting van Transsilvanië by Roemenië het die probleem vererger. Tussen 1920 en 1924 moes meer as 350 000 Hongare uit Roemenië, Tsjeggo-Slowakye en Joego-Slawië vlug. Die uiteindelike verval van Joego-Slawië en die gevolge van konflik wat dit gedurende die 1990’s ingehou het, is nog ’n nadraai van die Eerste Wêreldoorlog. Daar bestaan vandag min twyfel daaroor dat die wyse waarop Duitsers deur die vredesooreenkoms van Versailles polities verneder en ekonomies onder enorme druk geplaas is, uiteindelik aanleiding gegee het tot die opkoms van Nazisme. Oorlog het nog baie min in die wêreld se geskiedenis tot ’n beter bedeling aanleiding gegee. Dit is dalk die belangrikste les van die einde van die Eerste Wêreldoorlog. Min Amerikaners, veral senior politici in die Bush-administrasie het sekerlik gedink dat hul beplande vinnige oorloë in Irak en Afganistan tot uitgerekte chaos aanleiding sou gee. Dit terwyl hulle moes onthou wat in Korea en Vietnam gebeur het. Laat die herdenking van die einde van die Eerste Wêreldoorlog ons vanjaar daaraan herinner dat oorlog altyd die laaste opsie moet wees.