PressReader - Beeld: 2016-05-26 - ‘Só ge­beur staat­skaping’
‘Só ge­beur staat­skaping’
‘Eers val die ANC, toe die jus­ti­sie­sek­tor’
Beeld - 2016-05-26 - Nuus - Pau­li van Wyk
Be­heer oor el­ke staats­in­stel­ling waar­deur groot geld vloei en ’n hou­vas op die jus­ti­sie­sek­tor wat straf­reg­te­li­ke on­der­soe­ke doen – dít is p­res. Ja­cob Zu­ma se wed­stryd­plan.
S­waar­ge­wig-e­ko­no­me en -ontleders is dit eens dat Zu­ma ge­lei­de­lik en ge­na­de­loos die be­heer oor­ge­neem het deur sy net­werk van pa­tro­naat­skap.
Die ANC het eer­ste ge­val, sê Ralph Mat­hek­ga, po­li­tie­ke ont­le­der.
Zu­ma het ’n he­le net­werk van lo­ja­lis­te wat na sy be­lan­ge om­sien son­der dat hy ’n vin­ger hoef te lig, sê Mat­hek­ga. “Dit is hoe pa­tro­naat­skap werk.”
Mi­ke S­chüs­sler, e­ko­noom, en E­bra­him Fa­kir, po­li­tie­ke ont­le­der, sê die oor­log waar­in Pra­vin Gord­han, mi­nis­ter van fi­nan­sies, met an­der staats­de­par­te­men­te ge­wik­kel is, is ’n simp- toom van dié net­werk.
Die twee­de stap was om die be­heer van die jus­ti­sie­sek­tor oor te neem.
Vol­gens S­chüs­sler het po­gings om staats­in­stel­lings po­li­ties te be­heer reeds on­der oud­pres. T­ha­bo M­be­ki se lei­er­skap be­gin, “maar Zu­ma het dit ver­vol­maak”.
Dr. Ru­dolph Zinn, ’n oud­po­li­sie­lid en do­sent aan U­ni­sa, sê: “Die eer­ste te­kens was vir my toe po­li­sie­kom­mis­sa­ris­se op grond van po­li­tiek aan­ge­stel is.”
M­be­ki het die ver­oor­deel­de be­drie­ër Jackie Se­le­bi aan­ge­stel en hom pro­beer ge­bruik om sy mag­stryd teen Zu­ma te wen.
“Se­le­bi het geen po­li­sie-er­va­ring ge­had nie. Die aan­stel­ling is wyd in die me­dia ge­kri­ti­seer.
“Dit was la­ter dui­de­lik ’n groot fout. Zu­ma het dié fout her­haal en toe wéér her­haal.
“Ek sou ver­wag het dat hy uit sy fou­te sou leer, maar hy het in­teen­deel vol­hard.”
Dié keu­ses vorm ’n pa­troon wat op staat­skaping dui, sê Zinn.
“Met­ter­tyd het dit ook er­ger ge­word. Waar M­be­ki po­li­tie­ke aan­stel­lings ge­maak het, het Zu­ma nie ge­hui­wer om po­li­ties om­stre­de men­se aan te stel nie.
“Die ho­we het daar­om al ver­skeie ke­re teen die pre­si­dent be­sluit.”
Die aan­stel­ling des­tyds van Men­zi Si­me­la­ne as hoof van die na­si­o­na­le ver­vol­gings­ge­sag (NVG) is om­ge­keer om­dat hy reeds ge­dis­kre­di­teer was toe Zu­ma hom aan­ge­stel het.
’n Stryd woed tans ook oor die aan­stel­ling van lt.genl. Mt­han­da­zo Nt­le­me­za as Val­ke-hoof om­dat hy al in die hoog­ge­regs­hof as ’n leu­e­naar be­stem­pel is.
Die der­de stap was om die skeids­lyn tus­sen die re­ge­ring (wat neu­traal be­hoort te wees) en po­li­tiek te ver­dof, sê Fa­kir.
“Dit blyk die pre­si­dent het die be­heer van se­ke­re staats­in­stru­men­te oor­ge­neem om bin­ne­ge­veg­te in die ANC te oor­heers, om die mag te be­hou en om uit te deel aan dié in sy bin­ne­kring en al­li­an­sie,” sê Fa­kir.
As Zu­ma die pos­ter boy vir staat­skaping ge­word het, dan is die Gup­tas ’n suk­ses­vol­le pro­jek, meen S­chüs­sler.
“Geen Gup­ta-on­der­ne­ming maak oog­lo­pend geld nie. Hul TV-ka­naal en koe­rant ly ’n ver­lies. Die me­de­din­ging in die e­lek­tro­nie­se mark is van so ’n aard dat Sa­ha­ra (wat re­ke­naars maak) se wins nie te groot kan wees nie. Die vraag na steen­kool plat wê­reld­wyd af. Die Wê­reld­bank gee nie meer geld vir men­se wat in steen­kool be­lê nie. Hul aan­koop van die u­raan­myn, wat nie teen ’n wins be­dryf kan word nie, maak nie sin nie.
“Dus moet die Gup­tas iets uit al hier­die din­ge kry wat ons nie sien nie,” sê S­chüs­sler.
“Dit is wat my be­kom­mer. Dit be­te­ken die sa­ke wat hul­le met die staat doen, is nie so oop soos ons dink nie.”
Gool­am Bal­lim, hoof­e­ko­noom van S­tan­dard Bank, sê on­ge­brei­del­de kor­rup­sie is toe­ge­laat om te flo­reer om­dat “re­ge­rings­amp­te­na­re ver­ant­woord­baar­heid kon sy­stap dank­sy die po­li­tie­ke be­sker­ming wat hul­le kry”.
“Men­se sal re­de­neer dat ver­skeie staats­be­heer­de maat­skap­pye (soos die wa­pen­ver­vaar­di­ger De­nel, die Suid-A­fri­kaan­se Lug­diens, die krag­ver­skaf­fer E­s­kom en die Pas­sa­sier­spoor­a­gent­skap van Suid-A­fri­ka) in­stru­men­te ge­word het vir die fi­nan­si­ë­le voor­uit­gang en po­li­tie­ke be­heer wat dit ver­leen.”
Staats­be­heer­de maat­skap­pye is nie aan die­self­de kri­tiek en be­heer on­der­wor­pe as JSE­ge­no­teer­de maat­skap­pye nie.
Daar­om kan dit mak­li­ker on­der die be­heer van pri­va­te be­lan­ge ge­bring word, sê hy.
P­res. Ja­cob Zu­ma ver­le­de maand by die Vry­heids­dag­vie­ring in Giy­a­ni.