ta s.nw. | ta’s | (informeel, soms neerhalend) woord gebruik om te verwys na ’n bepaalde, reeds genoemde man of dier: › [Die leeu] was 26 dae lank op vrye voet […] Ek sou self ook daar in die Karoolandskap na ta wou help soek, net om die opwinding, die gevaar, aan te voel (Julian Jansen, Rapport, 31 Maart 2019).
1 dui die kommunikasiesisteem van die voorafgenoemde groep of land(streek) aan: › die Zoeloetaal › Ngunitale › bendetaal | Engels: language
2 dui die spesifieke manier van praat, taalgebruik en woordkeuse aan van die voorafgenoemde groep, vakgebied of veld binne enige kommunikasiesisteem: › advertensietaal › tegnotaal › Trumptaal (= die taalgebruik en woordkeuse van die Amerikaanse president Donald Trump, op Twitter, byvoorbeeld) | SINONIEM(E): (neerhalend) =gebrabbel | ENGELS: =speak
takotsubo-kardiomiopatie s.nw. [geen meervoud] (medies) streskardiomiopatie: › Eeue gelede het mense geglo jy kan jouself “dood rou” as iemand na aan jou tot sterwe kom. Dié teorie is mettertyd verwerp, maar toe is takotsubo-kardiomiopatie in 1990 gediagnoseer en het kardioloë dit aanvaar (Elsabé Brits, Netwerk24, 11 Julie 2017). → streskardiomiopatie
Na takotsubo, soort pot waarin Japannese seekatte vang, omdat die hart by dié toestand ’n soortgelyke vorm aanneem.
tatie b.nw. [predikatief] (informeel, lekties)
1 die kluts kwyt; deurmekaar; mal: › Janine is skoons tatie as sy gerook is, en dan eet sy my koskaste leeg (Ouma Anthea (skuilnaam) van Uitsig, Son, 28 Oktober 2018). › “Die man werk dan nou op my kêrrie!” “Jirre, hy is tatie!” (@Neil_deKock, Twitter, 30 April 2013). › Nei, hy’s nie tatie nie, miskien net ’n kleine bietjie homesick (@DoreenMorris, Twitter, 30 Desember 2017).
taxi s.nw. | taxi’s |
› vlieënde taxi → lugtaxi
teaterpolitiek s.nw. [geen meervoud] verbale en nieverbale politieke kommunikasie en kommunikasietegnieke, soos gesien tydens veldtogte, debatte, gesprekke en ander aanbiedings, in die parlement, op TV en elders in die werklikheid, of via die internet: › Daar is blykbaar nie juis redakteurs wat die durf het om te verklaar dat hulle joernaliste moet ophou om vir die [party] se aandagsoekery, foefies en teaterpolitiek te val nie (Max du Preez, Vrye Weekblad, 21 Februarie 2020).
Teflon s.nw. [geen meervoud, ook met kleinletter] (handelsnaam) kleefwerende stof as deklaag in byvoorbeeld kook- en bakware gebruik om te keer dat kos daaraan vaskleef. | ENGELS: Teflon
♦ soos Teflon wees glibberig wees; moeilik wees om vas te vat; nie maklik gevang word nie: › G. het ’n fenomenale vermoë om gate toe te stop en probleme te laat verdwyn deur sy kontakte, maar hyself is soos teflon (Hanlie Retief, Rapport, 17 Februarie 2019).
Teflon= woorddeel [ook met kleinletter] (handelsnaam)
1 van Teflon gemaak; met Teflon bedek: › Teflonkastrol › Teflonpan › Hy het ook ’n 30 x 2 mm-hoekyster gebruik waarop die laaie op Teflonstroke sal skuif (Weg, 6 Februarie 2019). → Teflon
2 (figuurlik) waarop niemand ’n greep/houvas kan kry nie; moeilik om vas te vat; moeilik om te vang; glibberig: › Hy het ’n ellelange geskiedenis van inhegtenisnemings en hofsake, maar is die meester van die “teruggetrekte saak” – ’n Teflonmisdadiger (Anneliese Burgess, Vrye Weekblad, 31 Mei 2019). | ENGELS: Teflon
Teflonmisdadiger s.nw. | Teflonmisdadigers | → Teflon=
tegnofobie s.nw. [geen meervoud] afkeer van of vrees vir nuwe toestelle en nuwe/gevorderde tegnologie: › Ek erf my tegnofobie van my pa én my ma (Madeleine Barnard, Vrye Weekblad, 15 November 2019). › Ly jy dalk aan tegnofobie? Is jy iemand wat ’n beklemming om die hart kry as die woorde “tegnologie in die klaskamer” gebruik word en heimlik wens dat jy kan aftree voordat dit ’n ononderhandelbare deel van die beroep word? (Betsie Klopper, Klasgids (Hoërskool), Augustus 2015). | ENGELS: technophobia
tegnokraat s.nw. | tegnokrate | tegnokraatjie | wetenskaplike wat ’n leiersrol in ’n bedryf of regering vervul: › Hy is stelselsman en 'n fanatiese tegnokraat (Anneliese Burgess, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019). › Hy is op baie maniere meer as ’n goeie man in Afrika, ’n 21ste-eeuse sendeling: Hy probeer hulle nie tot ’n godsdiens of geloof, Katolisisme of kapitalisme bekeer nie; hy is net ’n tegnokraat wat hul haakplekke en swak plekke probeer uitstryk (Huisgenoot, 18 April 2019). | ENGELS: technocrat
tegnokrasie s.nw. | tegnokrasieë | stelsel waarin wetenskaplikes, ingenieurs en ander deskundiges die leiding en besluite neem: › Die ideale regeringsvorm, m.i., is ’n kombinasie van ’n meritokrasie en ’n tegnokrasie, waar mense op grond van waarde en verdienste, en ’n goeie skeut tegniese aanleg, vaardighede, opleiding en ervaring die land regeer (Piet, Kleinmond, Die Burger, 2 Augustus 2018 ). | ENGELS: technocracy
KYK OOK: tegnokraat, tegnokraties
tegnokraties b.nw., bw. | tegnokratiese | van of gekenmerk deur ’n stelsel waarin wetenskaplikes, ingenieurs en ander deskundiges die leiding en besluite neem: › Die verwagtinge van ’n tegnokratiese kabinet met ’n hoë-oktaan-werkywer het ook nie heeltemal gematerialiseer nie (Piet Croucamp, Vrye Weekblad, 21 Junie 2019). › die nuwe kabinet – baie kleiner en meer tegnokraties met kundige aanstellings van buite (Henry Jeffreys, Netwerk24, 16 April 2014). | ENGELS: technocratic
teledildonika s.nw. [versamelnaam] afstandbeheerde vibrators en ander tasbare seksspeelgoed waarmee seksmaats wat nie bymekaar is nie, oor ’n afstand aan mekaar seksuele plesier kan verskaf: › Teledildonika (verwys) na ’n dildo of kunspenis wat oor ’n afstand werk (Annelize Visser, Vrye Weekblad, 26 Junie 2020). › Teledildonika is een van die grootste nuwe wendings in die seksspeelgoedbedryf, maar daar is ander nuwighede ook – soos herlaaibare speelgoed wat jy met of sonder koord by jou rekenaar se USB-aansluiting kan inprop (Annelize Visser, Vrye Weekblad, 26 Junie 2020).
telegeneeskunde s.nw. [geen meervoud] gebruik van inligtings- en kommunikasietegnologie vir die lewering van gesondheidsorgdienste: › In telegeneeskunde vind die meeste pasiëntkonsultasies in die VSA nou virtueel plaas (Vrye Weekblad, 8 Mei 2020). | SINONIEM(E): e-gesondheid | ENGELS: e-health | eHealth
teleurgang s.nw. [sametrekking van: teleurstellende gang] [geen meervoud] gang/verloop wat teleurstel; agteruitgang: › Ek beleef die teleurgang van my grootworddorp (Johann Lodewyk Marais). › Die teleurgang van Suid-Afrika se toetskrieket duur voort (Johann Lodewyk Marais, Facebook, 30 Desember 2015).
tengersorg s.nw. [geen meervoud] versorging van maer/uitgeteerde (en verswakte) persone, veral bejaardes: › More doen ek aansoek vir Nina vir [...] tengersorg. In die tengersorgeenheid (Trisa Hugo, LitNet, 17 Oktober 2017). | ENGELS: frail care
tengersorgafdeling | tengersorgeenheid | tengersorgfasiliteite
tepel s.nw. | tepels | tepeltjie | (anatomie) van bors
♦ aan die tepels van iets kleef (dikwels neerhalend) (te lank) geheg/verknog bly aan: › Om ten spyte van kolonialisme en apartheid steeds onwrikbaar aan die tepels van liberalisme te kleef is nie net stiksienig nie, maar dit maak ook dat die DA ’n 20%-party sal bly, soos wat die EFF ’n 10%-party sal bly (Piet Croucamp, Vrye Weekblad, 5 Julie 2019).
terima kasih tussenwerpsel, woordgroep (Maleis) (nie-erkende Afrikaanse spelling) dankie: › Taal is […] ’n belangrike baken van kultuur. Hier in Kaapstad word die Arabiese woord “shukran” in plaas van “terima kasih” (Maleis vir “dankie”) gebruik. Toe Patricia de Lille byvoorbeeld die mense van Kaapstad vir haar verkiesingsoorwinning bedank het, het sy spesifiek die Arabiese woord “shukran” in plaas van “terima kasih” gebruik (Ismail Lagardien, Vrye Weekblad, 15 Mei 2020 ). › Ek gebruik dikwels “terima kasih” (of die verkorte “makisih”) pleks van “shukran” om iemand te bedank, en dit laat soms die wenkbroue lig of mense onbegrypend na jou staar (Ismail Lagardien, Vrye Weekblad, 15 Mei 2020). | ENGELS: thank you → trammakassie
terugvoer s.nw. | terugvoere | Ook terugvoering | terugvoerings, terugvoeringe | kommentaar/raad/voorstelle/kritiek/antwoorde met betrekking tot iets: › Die nasionale woordvoerder van die departement […] het beloof om op verskeie navrae te reageer. Geen terugvoer is egter ontvang nie (Arisa Janse van Rensburg, Netwerk24, 14 Oktober 2019). | ENGELS: feedback
terugvoering | terugvoerings, terugvoeringe | → terugvoer
tetrahidrokannabinol s.nw. [afkorting: THK] [geen meervoud] (chemie) aktiewe bestanddeel in dagga wat by gebruikers tot psigoses kan lei: › Al mag volwasse Suid-Afrikaners nou kragtens wet dagga op hul eie eiendom kweek en verbruik, mag geen produkte wat die aktiewe bestanddeel tetrahidrokannabinol (THK) bevat, verkoop word nie (Pieter van Zyl, Huisgenoot, 12 April 2019). › In die laaste paar jaar het KBD-olie ŉ gunsteling in die mediese veld geword; nie net vir die behandeling van pyn nie, maar omdat dit ook ander gesondheidsvoordele het. En, anders as die hallusinogene tetrahidrokannabinol (THK), maak dit jou nie hoog nie (Vrye Weekblad, 7 Junie 2019). | ENGELS: tetrahydrocannabinol | THC
KYK OOK: kannabidiol
thoer s.nw. [ook met hoofletter, gewoonlik enkelvoud] (Islam) Ook thur, dhoe’r tweede verpligte gebed van die dag: › Die tweede salaah van die dag is Dhoe’r, nadat die son die middelpunt van die hemelruim verlaat het (sowat 1 nm.). Die fard salaah van Dhoe’r bestaan uit vier raka’ats. (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge).
thula (Xhosa, Zoeloe) Ook (verouderd) tula
1 wees rustig: › Thula thula, thula baba, thula sana. Dit is van die woorde by die ingang van die nuwe Kindergedenklabirint by die Oorlogsmuseum in Bloemfontein ter herinnering aan die meer as 30 000 kinders wat in die Anglo-Boereoorlog dood is (Charles Smith, Netwerk24, 8 Mei 2020). › In die Amatola-klowe / Sing nog net die winterwind / Deur die riete in die maanskyn: Tula-Tula – stil my kind (A.G. Visser, “Amakeia”, 1930).
2 bly stil.
♦ ww. | het gethula | stilbly: › As jy nie die perd se bek self is nie, hou jou predikasies tog maar kort en bondig. Of beter nog: Thula (Jana Luther, Beeld, 8 Mei 2020).
thuma mina woordgroep [Zulu: : stuur my] [dikwels met hoofletters] slagspreuk gebruik deur Cyril Ramaphosa, president van Suid-Afrika (2018–), om Suid-Afrikaners aan te moedig om probleme in die land te help oplos: › 'n Nuwe daeraad, vernuwing, huisskoonmaak en ekonomiese groei was Ramaphosa se beloftes en thuma mina sy oproep (Max du Preez, Vrye Weekblad, 30 Mei 2019). › Selfs nou, val hulle in by Thuma Mina, en vra om gestuur te word (Gustav Claassen, Rapport, 6 April 2019). › Die SAID doen weer ’n beroep op mense wat inkomstebelasting, belasting op toegevoegde waarde, aksyns of enige ander geld verskuldig is, om dit teen 29 Maart te betaal “in die gees van Thuma Mina” (Hanlie Stadler, Netwerk24, 24 Maart 2019). | ENGELS: thuma mina
Na ’n gewilde lied van die jazzmusikant Hugh Masikela, ’n variasie op ’n bekende Zulupsalm.
tien telw., s.nw.
› … soos tien (gebruik om wat voorafgaan, te beklemtoon): › Op 'n dag byna 'n maand gelede ry ek in die Engeland se diepste platteland rond. In ’n “lane”. Heen en weer, maar kry nie die adres nie. Later is ek so moerig soos tien (Elsabé Brits, Facebook, 4 Maart 2020). › Dis juis die triek, man. Hierdie bal is ’n bulbal, hy’s so reg soos tien (Johann de Waal, !Sit, oom Paul, 1995). › Jy lieg soos tien. Ek sien jy lieg (Klaas Steytler, In die somer van ’36, 1991).
tieng ww., s.nw.
♦ as die son tieng (sê) → son
tika s.nw. | tikas | (Hindi) → tilaka
til s.nw. | tille | (uit Engels, informeel, lekties)
1 kasregister: › Die vrou agter die til het vir my gese sy het geen kleingeld nie. Sy het ’n slegte houding gehad en het nie die moeite gedoen om my te wou help nie (Hellopeter.com, 29 Oktober 2017). › Ons is ongelooflik ordentlik. Ons is beslis die enigstes op aarde wat die mense agter die til bedank vir ons aankope (Rian van Heerden, Twitter, 21 Augustus 2014). › Ek wys vir die kinders wat harde werk is. Ek vertel hulle dat ek tot in my vierde jaar op universiteit in Kentucky gewerk het. En nie daar voor by die tille nie. Ek het agter in die kombuis gestaan en aartappels skil (Portia Naidoo, Netwerk24, 6 Januarie 2016).
2 betaalpunt: › Ons maak ons tille ná elke transaksie skoon en sorg ook dat ons trollies gereeld skoongemaak word (Netwerk24, 26 Mei 2020). › Gistermiddag stap ek by die Spar in en kry gou ’n brood. Voor by die til sit ek my handsak op die toonbank neer, hiert skielik ‘vibrate’ my handsak (LitNet, 23 Augustus 2011). › Ek het genoeg gehad van die bleddie security. Nie een het ’n gun gehad nie. Die arme oumense moes by die tille lê soos visse (Veronica Gamba, Netwerk24, 1 Junie 2014). › Nou die dag, in Bloemfontein stap ek by ‘n bakkery in en ek vra die vrou agter die til of sy die eienares is (LitNet, 14 April 2014). | ENGELS: till
♦ die til slaan by ’n kasregister werk: › Sy is getroud met ’n vrou wat die til slaan in Pick 'n Pay (Theunis Engelbrecht, “Krismis ’99”, 2001).
tilaka s.nw. | tilakas | (Hindi) Ook (informeel) tika, tilak, (Pandjabi) bindi | bindi’s |, (Tamil) pottu | pottu’s |, (Telugu) bottu | bottu’s |
1 kolletjie/merkie, tradisioneel met sandelhoutpasta gemaak, maar deesdae ook met ander kleurmiddels of selfs geplak, op die voorkop van ’n volgeling van die Vishnuïsme/Wisjnoeïsme, een van vier groot tradisies in die Hindoeïsme: › Die prins het ook by die park ’n tika tussen sy oë gekry (Netwerk24, 22 Maart 2016). › Met ’n bindi op haar voorkop het die hertogin plat op die vloer gesit tydens ’n kunsklas (Netwerk24, 12 April 2016). › Die riglyne laat wel die bottu of tilak, oftewel die rooi of oranje kolletjie op die voorkop van Hindoe-vroue, toe – mits dit nie meer as 6 mm in deursnit is nie. Die rooi kolletjie simboliseer ’n getroude vrou se verbintenis tot haar man (Erika Gibson, Vrye Weekblad, 28 Junie 2019). › “Bindi?” Sy glimlag en vat vlugtig aan die rooi kol op haar voorkop
(Harry Kalmer, In ’n land sonder voëls, 2019).
2 lang vertikale merk wat strek van net onder die haarlyn tot byna die punt van die neus. | ENGELS: tilaka | bindi
till s.nw. | tills | (Engels) Ook (soms verafrikaans) til | tille |
1 kasregister → til
2 betaalpunt. → til
tjaks tussenwerpsel, bw. vinnig en met mening; net daar; op die daad/plek: › Jy koos my met ’n pap snoek omslat toe ’n vrou nou die dag by die lesinglokaal inwals waar van die studente hul vakkeuses kom registreer, haar oë tot in alle ewigheid op die uwe en kom neem toe tjaks oorkant my plaas (’n vrou soos sy loop sit nie maar net nie, nee, sy neem plaas) (Anastasia de Vries, Vrye Weekblad, 14 Februarie 2020). › In die hofsaak het dit uitgekom dat Quinton en sy bende by Danny se huis probeer inbreek het om drank te steel. Danny het hulle egter tjaks gevang toe hy nog whiskey gaan haal het (Kuier, 6 Mei 2015). | ENGELS: there and then | at once | on the spot
tjankboelie s.nw. | tjankboelies | (informeel, neerhalend) iemand wat gedurig ander beledig en seermaak, maar dit nie kan verduur as hy/sy self gekritiseer word, teenstand kry of op sy/haar plek gesit word nie. | ENGELS: crybully
Variasie op tjankbalie.
tjappie s.nw. | tjappies | (bendetaal) teken/wapen wat ’n bendelid van ander bendes onderskei, dikwels in die vorm van ’n tatoeëermerk: › Ai, Kind, weeklaag ek toe sy haar soveelste tatoe kom wys, as jy só aanhou, lyk jy later seker nes Adam Small se Map Jacobs, kompleet met trane wat in groenblou sirkels oor jou wange loop [...] Mamma, jy praat van tjappies, stoekas, wys sy my tereg (Anastasia de Vries, Vrye Weekblad, 11 Oktober 2019 ). › Hy het gister getuig hy het op die ouderdom van 16 sy eerste tjappie, die nommer 28, op sy pols gekry, terwyl hy in ’n jeugsentrum was. “Almal in die tronk het tjappies gekry.” (Astrid Februarie, Son, 28 Mei 2019). › Ek is ’n “gang leader”, 63 jaar oud en het net een tjappie onder my tong (Son, 21 Junie 2019). | SINONIEM(E): stoeka
KYK OOK: stoeka
Tjatjies s.nw. [geen meervoud] (geografie, lekties) › die Tjatjies die woonbuurt Manenberg op die Kaapse Vlakte: › Ek het opgegroei innie Tjatjies, soes ôsit ken. Vi dié wat nog moet google wat Tjatjies is, die Tjatjies is ôse naam vi Manenberg, oppie Kaapse Vlakte. Dai’s waa my single taanie VK se laanie groot gemaakit (Bernie Fabing, LitNet, 28 Mei 2020).
tjoep-tjoep tussenwerpsel, bw. gou-gou: › Niemand is vooraf ingelig wanneer ons gaan uitkom nie. In die nag kom sê hulle: Jy, jy en jy, pak jul bokse. Dan word jy kantoor toe gevat, jou geld uitbetaal, en tjoep-tjoep is jy in die buik van die Susan Kruger op pad Tafelbaai toe (Rapport, 15 Julie 2018 ). | SINONIEM(E): tjoef-tjaf | ENGELS: chop-chop
tjoklit s.nw. | tjoklits | tjoklitjie | (uit Engels, informeel) gestolde lekkergoed van kakao, kakaobotter, suiker en ander bestanddele: › [Mens kan] dalk sommer net […] vir hom ’n kaartjie en ’n tjoklit stuur (Cyril Blackburn, Huisgenoot, 14 Januarie 2019). › Hierdie oujongnooi kyk lankal nie meer of daar ’n Valentynsdagkaartjie in die posbus of ’n bos blomme by die voordeur is nie. Buitendien, tjoklits gee haar sooibrand en peperduur rose verlep sommer oornag (Maretta Bellingan, Rapport, 15 Februarie 2020). › Party tjoklits het neute in (Leon van Nierop, Skrikkelkind, 2000). › Baie mense dood oor tjoklits, maar ek het ’n soft spot vir spookasem (Leon van Nierop, Skrikkelkind, 2000). › ’n Meisie van Bloemfontein-Oos / Het gesit met ’n pragtige doos / Vol tjoklits en tertjies / En gemmerbroodperdjies / En die lieflike prent van ’n roos (Philip de Vos, Die Worcester Asporcester en ander lustige limericke, 1989). › Dié bier-, kunsmis- en koerantmagnaat en by tye selfs politieke gevegsknoper was doodseker die eindstryd is op sy Ellispark. Só seker was hy, dat hy 'n hele paar duisend tjoklitjies in ’n spesiale papiertjie laat toedraai het. Dié sou hy dan glo op elke sitplek in die stadion geplaas het (Die Burger, 5 Oktober 1991). | ENGELS: chocolate
♦ iemand se hart tjoklits laat klop/pomp iemand se hart week/sag laat word (van liefde of jammerte): › Max se hart klop tjoklits vir ’n meisie in sy klas, maar hy erken skaam aan sy vriende dat hy nie weet hoe om haar te soen nie (Christiaan Boonzaier, Netwerk24, 30 Augustus 2019).
♦ die lewe is soos ’n boks tjoklits (– ’n mens weet nooit wat jy [gaan] kry nie): › (die karakter Forrest Gump in die gelyknamige Amerikaanse rolprent, 1994, en roman deur Winston Groom, 1986).
tjoklitpapier: › Sy baadjiesakke is altyd vol tjoklitpapiertjies. | tjoklitkoek: › Die koekspyskaart het begin en geëindig by tjoklitkoek, lemoenkoek, geelkoek, koffiekoek, vrugtekoek en konfytrolle (Annelie Botes, Netwerk24, 11 Januarie 2019).
tjoklitboks= woorddeel (uit Engels) oordadig mooi of oordadig versier: › Ná drie weke in die wynhart van die Boland druk tjoklitboksberge ’n vlaktegetoë mens se hart toe (Helena Louw, Beeld, 7 Mei 1991). › tjoklitboksmooiheid.
tjoklitboksliedjie s.nw. | tjoklitboksliedjies | [verkleinwoord] (uit Engels) soetsappige liedjie: › Die tjoklitboksliedjie is wat Johannes Kerkorrel dit nou die aand in die Walvissaal heel apologeties noem – ’n heel mooie oor verliefdes wat op die strand stap en ’n meeu in die lug ... Klaarblyklik onaanvaarbaar romanties (Die Burger, 27 Februarie 1990). | ENGELS: chocolate-box song
tjoklitbokstoneel s.nw. | tjoklitbokstonele | tjoklitbokstoneeltjie | (uit Engels) mooi, idilliese toneel, soos dié op prente wat (veral outydse) sjokoladebokse soms versier: › Ná ’n ruk lyk tjoklitbokstonele nie meer mooi nie. Gee my liewer die woestyn (Elzabé Zietsman, Die Burger, 7 Junie 1999). | ENGELS: chocolate-box scene
tjoklitbruin [attr. en pred.] (uit Engels, informeel)
♦ s.nw. | tjoklitbruine | bruin kleur soos dié van sjokolade.
♦ b.nw. [attr. en pred.] met die bruin kleur van sjokolade: › Hoe en waar sal ek in my toekomstige bestaan nog ’n boer kan wees met ’n kudde tjoklitbruin beeste en ’n swerm knaterende ganse plus ’n dorper of twee? (Annemarie van der Walt, Netwerk24, 8 Oktober 2014). › Skurwe stamme en kaal takke hou wag oor “crispy” tjoklitbruin en roesrooi blare wat op die grond laer trek soos jagters om ’n kampvuur laat in die nag (Sarie, 2 Julie 2010). › Ek droom ek en Neil Young ry in 'n tjoklitbruin 3 liter-Ford Cortina. Ons ry met die seepad Weskus toe en hy sing “Country Home” van sy CD Ragged Glory (Die Burger, 23 Februarie 1998). › Ek was in die Laerskool Randhart in Alberton ons leuse was “Ons glo” en ons het sulke heldergeel en tjoklitbruin skoolklere gedra (Brian Webber, Beeld, 17 Augustus 1999). | ENGELS: chocolate brown
tjops s.nw. [meervoud]
♦ in jou tjops wees (informeel) in ’n moeilike/netelige/slegte posisie/situasie wees; op/gedaan wees: › Hy’s gatvol en in sy tjops en sy gesondheid kom nou eerste, sê hy in ’n hoorbare moeë stem (Julian Jansen, Rapport, 23 Februarie 2020).
toe kamp woordgroep [gewoonlik enkelvoud] (tronktaal) maksimumsekuriteitsgevangenis: › (Johann van der Westhuizen, Netwerk24, 16 September 2017). | ENGELS: maximum security prison
toebroodjiegenerasie s.nw. [soms ook hoofletter] [geen meervoud] huidige geslag volwassenes wat nie net hulle kinders nie, maar ook hul bejaarde ouers (moet) versorg, of wat voel dat dit van hulle verwag word: › Voeg daarby die fenomeen van die toebroodjiegenerasie […] wat sonder veel van ’n keuse belas is met twee stelle afhanklikes: hulle kinders en hulle finansieel behoeftige of sieklike ouers (Helen Ueckermann, Vrye Weekblad, 7 Junie 2017). › Hy stel ook voor dat daar verlof vir bejaardesorg bygevoeg word, omdat die sogenaamde “toebroodjiegenerasie” vir sowel hul kinders as hul ouers moet sorg. (Aldi Schoeman, Huisgenoot, 25 September 2016 ). | ENGELS: Sandwich Generation
toekap ww. | het toegekap | (bendetaal)
› toegekap word ‌in hegtenis geneem word | ENGELS: be arrested
toekomsbestand b.nw. | toekomsbestande | opgewasse teen (nuwe, ander) uitdagings wat die moderne wêreld in die toekoms gaan bied: › As maatskappye hulself toekomsbestand wil maak, gaan hulle kreatiewe denke en innovering sleutel-prioriteite binne hul korporatiewe kultuur moet maak (Carla Lewis, Netwerk24, 22 Junie 2019).
toek-toek s.nw. | toek-toeks | driewielvoertuig, gewoonlik met ’n tweeslagenjin, wat as openbare vervoermiddel en veral as taxi gebruik word, veral in Asië, maar ook in Afrika: › […] terwyl ons die middestad tussen die straatverkopers, toek-toeks en die brommende swart viertrekvoertuie van Tanzanië se elite deurkruis (Liesl Louw-Vaudran, Netwerk24, 23 Januarie 2020). › Hoewel die Pakse-roete – in die suide van die land, naby die Thaise grens – tradisioneel ’n multidag-motorfietsroete is wat rugsakreisigers graag aanpak, kan jy ook ’n motor huur, of dit aanpak vanaf die agtersitplek van ’n toek-toek (Netwerk24, 21 September 2019). › Toe ek klaar is, stop ’n outydse tweeslag-toek-toek, swart met ’n geel dak, voor die huis en laai die jong vrou op (Harry Kalmer, In ’n land sonder voëls, 2019). | ENGELS: tuk-tuk
Na die geluid wat dit maak.
♦ ww. | het getoelies | skryf: › Wiet hulle die ee’ste kietaap in Afrikaans was ’n koplesboek wat in Arabies ge-toelies was, ma’ wannir die garaafs gelees was, is dit in Afrikaans uitgespreek? Boeta Achmad Davids aragam, een vannie famous Moesliem­historians, het so ’n koplesboek gekry wat so vroeg as 1807 met die hand getoelies was (Al-Ameen Kafaar, Son, 10 Maart 2018). › As jy só concerned is oo’ Afrikaans, dan sal jy mos ’n effort maak om nog laaities by die skool te kry en hulle dan eventually in Afrikaans te laat toelies? (Al-Ameen Kafaar, Son, 10 Maart 2018). | ENGELS: write
♦ s.nw. [geen meervoud] (Arabiese) skrif; letters: › Nou ons het mos geweet watter huis ’n Moslem-huis was oor daardie maan-sticker met die toelies wat in die venster geplak is (Yusuf Daniels, vertaal deur Sophia Swanepoel, Vrye Weekblad, 13 Desember 2019). | ENGELS: (Arabic) script
toelies2 ww. | het getoelies | (informeel) (reg)dokter; opkikker: › My ma het dikwels gesê enige een kan kosmaak, maar dit is wanneer dinge begin verkeerd gaan dat jy moet weet hoe om dit te toelies. […] As jy ’n stuk ongehoorsame vleis het, moet jy dit toelies met karringmelk om hom sag te kry. As jou sop te sout is, moet jy dit toelies met gerasperde aartappel. As jou tamatiekos te suur is, moet jy dit toelies met suiker (Dine van Zyl, Netwerk24, 11 September 2017).
toetie s.nw. [geen meervoud, versamelnaam, deel van woordgroep] → ketoet
tok s.nw. | toks | (informeel) Ook (nie-erken) toks | tokse | rugbystewel: › As ’n speler nie ’n tokverskaffer het nie, voorsien N, die Bokke se borg, hulle van ’n paar toks (Beeld, 31 Oktober 1997). › Hy het vergeet om sy toks in sy sak te pak (Michael Green, Beeld, 1 Augustus 2018). › Toe ek vir Cheslin sien, het ek my longe uitgeskree! Ek het my een toks vir hom gegooi, hy het dit geteken en terug gegooi en toe huil ek so bietjie (Lebo Mogoma, Vrye Weekblad, 22 November 2019). › Skoolskoene, tekkies, en selfs tokse is deur verskeie hoërskoolklasse en ook laerskoolleerlinge geskenk (Cheréne Pienaar, Netwerk24, 26 November 2018).
◊ (ook figuurlik): › Dit lyk mos al of die spel oplaas sy ou tokse vir nuwes verruil het (Die Burger, 13 Maart 1993). | ENGELS: rugby boot
♦ jou toks(e) ophang of jou toks(e) wegpak (informeel)
1 (van ’n rubyspeler gesê) ophou speel: › Maar ek dink nie Whiteley sal juis graag oor dié wedstryd in die kroeg gesels as hy eendag sy tokse opgehang het nie (Michael Green, Netwerk24, 25 Maart 2017). › Nadat hy in drie agtereenvolgende seisoene harsingskudding opgedoen het, het hy sy tokse weggepak (Pieter van Zyl, Huisgenoot, 18 April 2019).
2 uittree; aftree: › Cope en die strydros van bevrydingspolitiek, Mosiuoa Lekota, kan nou maar tokse ophang. Dié party kon ná interne gevegte nooit die beloftes van hul stigting gestand doen nie (Piet Croucamp, Vrye Weekblad, 10 Mei 2019).
tonggeseling s.nw. | tonggeselings, tonggeselinge | streng berisping/skrobbering/teregwysing. | ENGELS: tongue-lashing
tonnelontsmetting s.nw. | tonnelontsmettings | [gewoonlik enkelvoud] ontsmetting wat plaasvind wanneer mense stap deur ’n struktuur soos ’n tonnel of gang wat uit spuit- of stuifkoppe ’n ontsmettingsmiddel op hulle laat neersif as poging om die verspreiding van ’n virussiekte te bekamp: › Ons moet wegbeweeg van die idee van ’n eenmalige diep skoonmaak of tonnelontsmetting en eerder gereeld en op ’n vasgestelde manier oppervlakke skoon skrop en ontsmet (Isabel Venter, Netwerk24, 13 Mei 2020). | ENGELS: tunnel disinfection
tou s.nw. | toue | toutjie |
♦ ’n toutjie wat 'n galg gaan word ’n klein sonde wat iemand in die verderf gaan lei: › (Heino du Plessis, Facebook, 3 Mei 2020).
towersampioen s.nw. (uit Engels, informeel) versamelnaam vir verskillende soorte paddastoele wat die kristallyne alkaloïed psilosibien bevat, wat op gebruikers wat dit in klein hoeveelhede inneem, ’n psigedeliese uitwerking het: › Die mediese voordele van die aktiewe bestanddeel in sogenaamde towersampioene vir mense wat aan angs en depressie ly, word toenemend wetenskaplik bewys (Elsabé Brits, Netwerk24, 15 Februarie 2020). › Die aktiewe bestanddeel in towersampioene is psilosibien, ’n hallusinogeen. (Elsabé Brits, Netwerk24, 15 Februarie 2020). › Daar was 24 flesse vol towersampioene en dagga, drie pakke dagga, 55 spuitnaalde, ’n onbekende hoeveelheid hasjisj, 190 klein boksies sampioenkoekies, ’n stukkie dagga-fudge, 5 Ecstasy-tablette en sewe daggaplante (Warda Meyer, Netwerk24, 19 Desember 2019). | ENGELS: magic mushroom
KYK OOK: psilosibiensampioen
trammakassie tussenwerpsel (Maleis, verouderend) dankie: › Baie trammakassie aan amal wat betrokke was! (Shirmoney Rhode, LitNet, 5 Mei 2017). › Trammakassie is 'n verouderde Maleise woord wat gereeld in die ou dae in die Kaapse Moslem-gemeenskap gebruik is. Dit beteken dankie. 'n Ander woord daarvoor is sjoekran. Ek kies dié woord as ŉ eenvoudige voorbeeld van die ryk invloed van verskillende kulture op Afrikaans, iets wat ons in hierdie tye van ongeskakeerde dogma, banale ideologie, versmorende kortsigtigheid en liederlike mensehaat nie moet vergeet nie (Herman Lategan, LitNet, 8 Desember 2015). › Trammakassie, soos hulle eertyds in die Bo-Kaap gesê het (Hein Willemse, LitNet). | ENGELS: thank you
KYK OOK: terima kasih
trans b.nw. [verkorting van: transgender] (informeel) → transgender
transfobie s.nw. [geen meervoud] vrees/afsku/afkeer/hekel wat iemand ten opsigte van transgender persone koester; vrees vir of ongemak in die teenwoordigheid van transgender mense: › Hulle het ’n petisie onderteken waarin hulle hul misnoeë uitspreek oor “die veldtog van teistering en transfobie” teen haar (Jeanne-Marié Versluis, Rapport, 7 Julie 2019 ). › ’n Amerikaanse LGBT-groep het bande met haar verbreek weens beweerde transfobie. (Lourensa Eckard, Netwerk24, 27 Maart 2019). › Wat ook kan gebeur, is dat transgender mense self transfobies raak weens dit wat hulle in hul ouerhuise oor geloof en gender beleef (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019).
transgemeenskap s.nw. [gewoonlik enkelvoud] gemeenskap van transgender persone: › Dit is onbeskof om mense oor hul transisie (die transgemeenskap verkies dié woord eerder as “oorgang”) en/of enige snykunde uit te vra (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). | ENGELS: transgender community | trans community
KYK OOK: transgender
transgender b.nw. [soms verkort tot: trans] [attr. en pred.] van of met betrekking tot iemand wie se persoonlike gevoel van genderidentiteit nie ooreenstem met die geslag wat by geboorte by hom/haar waargeneem en gevolglik aan hom/haar toegeken is nie: › Die meeste transgender mense voel hulle is in die verkeerde liggaam gebore (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). › Om ’n transgender persoon te wees beteken die geslag waarmee jy gebore is en die een waarmee jy jou identifiseer (jou genderidentiteit), strook nie met mekaar nie (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). › ’n Kaapse meisieskool verwelkom eersdaags hul eerste transgender leerling in wat genderaktiviste as ’n stap nader aan geslagsgelykheid beskryf (Roshé Taka, Netwerk24, 9 Mei 2019). | SINONIEM(E): transseksueel | TEENOOR: cisgender | ENGELS: transgender
› transgender man persoon met ’n manlike genderidentiteit, maar wat by geboorte as vroulik geïdentifiseer is.
› transgender vrou persoon met ’n vroulike genderidentiteit, maar wat by geboorte as manlik geïdentifiseer is.
transgender-regte: › Sy is deesdae ’n aktivis vir transgender-regte (Roshé Taka, Netwerk24, 9 Mei 2019).
transisie s.nw. | transisies |
1 oorgang | verandering
2 (van transgender persoon) verandering van die liggaam om ooreen te stem met persoonlike gevoel van genderidentiteit: › Die feit dat manlike bevoorregting bestaan, is nêrens so glashelder soos wanneer ’n transgender persoon deur ’n transisie gaan nie. Jy gaan dit óf verloor óf bykry, maar dit sal ’n invloed op jou hê (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). › Dit is onbeskof om mense oor hul transisie (die transgemeenskap verkies dié woord eerder as “oorgang”) en/of enige snykunde uit te vra (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019).
transnasionaal b.nw. | transnasionale |
1 wat oor landsgrense heen strek, of oor landsgrense heen aan mekaar verbind is: › Na raming verlaat sowat 23,000 mense jaarliks ons land. Die familielede wat in Suid-Afrika agtergebly het, is nou transnasionale ouers en grootouers (Sulette Ferreira, Vrye Weekblad, 29 Mei 2020). › transnasionale georganiseerde misdaad › Indien die ouers wel betrokke is by die besluitnemingsproses en selfs deel is van die voorbereiding [van kinders wat emigreer], kan hulle hulself voorberei op die ingrypende keuse en dus deel word van 'n transnasionale gesin (Sulette Ferreira, Vrye Weekblad, 20 Desember 2019). | ENGELS: transnational
2 met betrekking tot verskillende lande, of waarby mense van verskillende lande betrokke is: › Sakebedrywighede het transnasionaal geraak, en almal wat daarby betrokke is, het gevolglik oor die wêreld heen versprei (Netwerk24, 13 Oktober 2016). › Wat sou die rede vir die verskynsel van transnasionale ondersteuning en die “dislojaliteit” teenoor eie nasionale en plaaslike spanne wees? (Pieter Labuschagne, Netwerk24, 12 November 2019). | ENGELS: transnational
♦ s.nw. | transseksuele | persoon wie se eie gevoel van genderidentiteit nie ooreenstem met die geslag wat by geboorte aan hom/haar toegeken is nie.
♦ b.nw. | transseksuele | [soms verkort tot: trans] → transgender
transseksualiteit: › Daar is bitter min studies of statistieke oor transseksualiteit in Suid-Afrika, en geen amptelike raming van hoeveel mense as trans identifiseer nie (Delia du Toit, Rapport, 22 Maart 2020).
transtaling s.nw. [geen meervoud] die gebruik van verskillende tale in ’n onderrig-leer-situasie om vir die leerders, in hul eie tale, sleutelkonsepte duidelik en verstaanbaar te maak: › In hierdie artikel word die praktyk van transtaling ondersoek binne die konteks van 'n akademiesegeletterdheidsmodule (Adelia Carstens, SPiL plus, 2017). | ENGELS: translanguaging
trapklip s.nw. | trapklippe | trapklippie |
1 klip wat ’n entjie bokant die grond of bo water uitsteek, waarop ’n mens trap sodat jy droogvoets van een plek na ’n ander kan stap: › Die oudste “brûe” was waarskynlik boomstompe en slingerplante wat versigtig gelê is oor waterstrome wat so diep of breed was dat ’n mens nie daardeur kon loop of daaroor kon spring nie. Dit kon gevolg het op ’n gebruik om groot trapklippe in waterstrome só te spasieer dat ’n mens die strome kon oorsteek sonder om daardeur te waad (Mieliestronk.com). › Deesdae is trapklippe ’n gewilde dekoritem, aangesien lae instandhouding en droogte-bestandheid ’n belangrike vereiste vir vandag se tuinier is (Lizelle van Jaarsveld, Beeld, 2 November 2007).
2 (figuurlik) gebeurtenis, middel of handeling wat iemand nader aan die verwesenliking van ’n bepaalde doel/oogmerk bring: › Ek het groot respek vir P. en ek wou nie sy naam misbruik as ’n trapklip ter bevordering van my eie loopbaan nie (Beeld, 9 Augustus 1990). › Hy wil graag in die toekoms ’n wedstryd begin wat vir ’n jong haarkapper/stilis ’n trapklip kan wees om ’n loopbaan te vestig (Martie Swanepoel, Beeld, 16 November 1999). › Moet ook nie tydens die onderhoud openlik te kenne gee dat jy eintlik net in die pos belang stel as ’n trapklip na iets beter nie (Karen Nelmapius, Beeld, 12 April 2000). | SINONIEM(E): stapklip | ENGELS: stepping stone
♦ struikelblokke in trapklippe verander
trein s.nw. | treine | treintjie |
♦ ’n Trein loop maar net op sy spoor ’n Kind ontwikkel in ooreenstemming met hoe sy/hy opgevoed word: › (Heino du Plessis, Facebook, 3 Mei 2020).
trek s.nw. | trekke | verhuising; migrasie
› die nuwe Groot Trek migrasie van (veral wit) Suid-Afrikaners wat Suid-Afrika verlaat en hulle in ander lande vestig: › Maar honderdduisende mense soos hulle het al die land verlaat, ’n groot klomp is besig om voor te berei om te emigreer en ’n mens vermoed dat nog baie meer vandag graag sou wou trek as hulle kon. Dis ’n nuwe Groot Trek (Max du Preez, Vrye Weekblad, 12 Julie 2019).
trend s.nw. | trends | (Engels) neiging; modeneiging; (mode)gier; tendens: › [Ontrommel is] toenemend ’n trend […]: Ál meer mense woon in kleiner plekke. En, soos almal weet, as jou pakplek knap raak, is daar net een oplossing: Pak reg en gooi weg! (Tuis, 13 Januarie 2020). › ’n Natuurlike, stralende vel is hoogmode in die skoonheidswêreld. Die […] trend het al verlede jaar beïnvloed hoe ons ons algehele grimeervoorkoms benader sodat ons gelaat vlekkeloos en glansend lyk asof dit lig soos glas reflekteer (Suanné Mulder, Sarie, 17 Januarie 2020). › Maak seker jy bly nie in die duister nie. Hier is die grootste trends in die kombuis en die onthaalkamer (Carmen Petersen, Huisgenoot, 3 Januarie 2020). › Top-trends vir pragtige tuine (Tuis, 13 Januarie 2020).
trendy b.nw. (Engels) modern en in die mode: › Weef ’n trendy sitplek! (Tuis, 8 Mei 2020). › Bridgette het hoeka die resep uit hom uit gekry sodat Rosie iets trendy kan bak wanneer haar vriendinne kom vir ete (Carmen Niehaus, Huisgenoot, 15 November 2019).
trofeejag s.nw. [geen meervoud] jag van wilde diere as vorm van ontspanning en vermaak waarby ’n opgestopte deel, of ’n foto of video, van die dier wat geskiet is as trofee dien waarmee die jagter ná afloop van die jagtog mee kan spog: › Sommige akademici en jagdrukgroepe voer aan dat trofeejag tot voordeel van natuurbewaring is én ’n stewige finansiële inspuiting vir Afrika-lande bied (Vrye Weekblad, 24 Mei 2019). › Hy dink trofeejag is nie die oplossing vir Botswana se probleme met die konflik tussen die olifante en boere nie (Angus Begg, Vrye Weekblad, 14 Junie 2019). › Trofeejag sal net die situasie vererger deurdat die stropers en jagters op die bulle met groot tande sal fokus (Angus Begg, Vrye Weekblad, 14 Junie 2019). | ENGELS: trophy hunting
Trojaan s.nw. | Trojane |
1 (Grieks, mitologie) burger, inwoner of iemand wat gekom het van die antieke stad Troje.
2 → Trojaanse perd :1
3 (rekenaar) → Trojaanse perd :2
Trojaanse perd woordgroep | Trojaanse perde | Ook Trojaan
1 (a) iets wat bedoel is of wat gedoen word om ’n vyand of teenstander te ondermyn: › Toe die kwessie van die nasionalisering van die bank die eerste keer bespreek is, het die Reserwebank dit as ’n Trojaanse perd beskou (Elvira Wood, Netwerk24, 5 Junie 2019). (b) iemand wat in die geheim ’n vyand of teenstander omver wil werp: › Diegene vir wie die ou kennis nie meer werk nie, en hulle daaroor uitspreek, word maklik as verdag en [as] gevaarlike Trojaanse perde beskou, veral in die kerk (Chris Jones, Rapport, 2 Junie 2019 ).
2 Ook Trojaanse virus (rekenaar) weggesteekte funksie in ’n program wat ’n gebruiker op sy/haar rekenaar installeer, waardeur stelselindringers tot die rekenaar toegang kan verkry, skade kan aanrig en/of private inligting van die gebruiker kan bekom: › Dit is ’n sogenaamde Trojaanse perd, wat in alledaagse gebruike, soos ’n aangehegte Word-dokument in ’n e-pos of in ’n kwaadwillige skakel in ’n e-pos skuil […] Sodra jy op die skakel of aanhangsel kliek, word sagteware op jou rekenaar afgelaai wat die virus toegang tot jou toestel gee en toelaat om nog indringerware te installeer (Petrus Malherbe, Netwerk24, 1 Maart 2019). | ENGELS: Trojan horse
Na die verhaal in die Griekse mitologie van die hol houtbeeld waarin Griekse soldate hulle versteek het om in die antieke stad Troje te kom.
Trojaanse virus woordgroep | Trojaanse virusse | (rekenaar) Ook Trojaan, Trojaanse perd weggesteekte funksie in ’n program wat ’n gebruiker op sy/haar rekenaar installeer, waardeur stelselindringers tot die rekenaar toegang kan verkry, skade kan aanrig en/of private inligting van die gebruiker kan bekom: › ’n Trojaanse virus is ’n tipe rekenaarvirus wat ’n kwaadwillige stukkie kode op ’n toestel installeer sonder die eienaar se medewete (Petrus Malherbe, Netwerk24, 28 Augustus 2019).
KYK OOK: Trojaanse perd
trolvegter s.nw. | trolvegters | (sosiale media) iemand wat daarvoor bekend is dat hy/sy internettrolle aan die kaak stel en op hulle plek sit.
Trumpspoedig b.nw. | Trumpspoedige | (informeel, skertsend) wat as ’n direkte gevolg van optrede deur Donald Trump as 45ste president van die VSA (2017–) ellende, ongeluk en/of teëspoed (= rampspoed) tot gevolg het: › Dit gaan nie minder Trumpspoedig word nie (Vrye Weekblad, 12 Julie 2019). | ENGELS: Trumpastrous
Kombinasie van Trump en rampspoedig.
tsek tussenwerpsel [verkorting van: voertsek] (informeel, sleng) Ook ’tsek uitroep om iemand weg te jaag; gebruik om aan te dui dat iemand moet weggaan, dat jy nie verder van hom/haar wil hoor nie; gaan weg: › Sies. Ek skaam my absoluut morsdood. Tsek! Almal van julle! (Madeleine Barnard, Facebook, 26 April 2019). › Vir dié wat die twak aan my verkoop het, het ek een lekker ou Suid-Afrikaanse woord: Tsek! (Sophia Kapp, Facebook, 17 Februarie 2018). | ENGELS: voertsek | voetsek
=tsoenami woorddeel [gewoonlik enkelvoud] (figuurlik) Ook =tsunami, =tsoenamie
1 groot aantal/hoeveelheid van wat vooraf genoem word; ’n stortvloed …: › ’n inligtingtsoenami
2 groot aantal/hoeveelheid van wat vooraf genoem word, met ’n verwoestende gevolg: › ’n misdaadtsoenami › infeksietsoenami
3 iemand/iets wat vir ’n vooraf genoemde stortvloed en/of gepaardgaande verwoesting verantwoordelik is: › 1996 was dit ’n kolftsunami genaamd Brian Lara wat die span uitgeknikker het (Deon Gouws, Vrye Weekblad, 12 Julie 2019).
=tsunami woorddeel → tsoenami
tsundoku s.nw. [geen meervoud] (Japannees) kompulsiewe aankoop en opgaring van boeke waarvan die meeste nooit gelees word nie
tuisblyvakansie s.nw. | tuisblyvakansies | tuisblyvakansietjie | → tuisvakansie
tuis-isolasie s.nw. [gewoonlik enkelvoud] vorm van (vrywillige of verpligte) isolasie waartydens iemand wat ’n infeksiesiekte het, of iemand wat bekommerd is dat hy/sy ’n infeksiesiekte kan opdoen, tydelik in sy/haar woonplek in afsondering bly. | SINONIEM(E): selfisolasie | ENGELS: self-isolation
tuisvakansie s.nw. | tuisvakansies | tuisvakansietjie | Ook tuisblyvakansie | tuisblyvakansies | tuisblyvakansietjie | vakansie wat ’n mens tuis, by jou eie huis en in jou onmiddellike omgewing, deurbring: › Kikker jou tuisvakansie op met dié 10 idees (Esma Marnewick, Weg, 29 November 2016). › 'n Tuisblyvakansie hoef nie vervelig te wees nie (Goeie Huishouding). | ENGELS: staycation
twansie ww. | het getwansie | (informeel, streektaal) meegee; in duie stort; instort; omval: › Daar is ook ’n prentjie van iemand wat lyk soos die Pous in een van Vader Trommelbach se skilderye, en ’n geraamte met ’n sens. En dan is daar ’n ou wat aan sy een voet hang, en ’n toring wat lyk of dit gaan twansie (George Weideman, Draaijakkals). › En met die leunery voel hy dat die ou karretjie allervreesliks rittel en beef. En hy dag nog iets is nie heel reg gestel nie en dat dit die oorsaak van die swaar vat was, toe twansie die kas. Toe’s dit al die tyd die lendelamheid van die kas wat vir die onvastheid verantwoordelik was (Jan Spies, “’n Mis-gissing”, https://bit.ly/3091dJR). › Terwyl ek in Upington gewoon het, het mense dikwels die woord “twansie” gebruik. Dit is baie wyd aangewend. Bv ... “my bakkie se vergasser het getwansie”. Verder ... “my bankrekening is besig om te twansie ...”. Ken iemand dit en indien wel, is die woord afgelei van iets anders? (Bennie Jordaan in die groep “Argaïese Afrikaanse uitdrukkings is cool!”, Facebook, 7 Mei 2019). › “Twasie” is Nama vir iets wat gekalf het soos in ‘die gees gegee’ ... As ek dit nie mis het nie word dit sonder die “n” geskryf maar effe nasaal uitgespreek ... (Marius Visser in die groep “Argaïese Afrikaanse uitdrukkings is cool!”, Facebook, 7 Mei 2019). | ENGELS: collaps | cave in | fall down
Twitterstorm s.nw. | Twitterstorms | (sosiale media) beroering/opskudding op die sosialemediaplatform Twitter, gekenmerk deur ’n stortvloed twiets wat met ’n bepaalde nuusgebeurtenis of saak verband hou: › Verlede Woensdag, 17 April, ontwaak ek midde die oog van (nog) ŉ Afrikaanse Twitterstorm (Gerhard van Huyssteen, “Die Land: Dis ’n storm in 'n glasie water”, VivA, 26 April 2019). › Zille se postverkiesing-Twitterstorm oor wit en swart bevoorregting is inderdaad ’n vorm van “slaan terug”, die Vryheidsfront Plus se slagkreet wat dié party soveel stemme besorg het (Max du Preez, Vrye Weekblad, 24 Mei 2019). | ENGELS: Twitterstorm
KYK OOK: mediaherrie
Twittertirade s.nw. | Twittertirades | uitbarsting op die sosialemediaplatform Twitter waarin iemand in ’n reeks agtereenvolgende plasings (= twiets) iemand of iets anders skerp aanval: › Max du Preez ontleed Helen Zille se nuutste Twittertirade (Vrye Weekblad, 23 Mei 2019).
Twittertrol s.nw. | Twittertrolle | iemand wat gedurig op die sosialemediaplatform Twitter skoorsoek.
Twitterviroloog s.nw. | Twitterviroloë | (informeel, skertsend) leek wat ten tyde van die bestryding van ’n infeksiesiekte, op Twitter raad uitdeel en maatreëls en advies deur kenners kritiseer.