Karoo Griffel: March 2015
Die skrywer van Carnavon
Die wind waai die swaar reën in vlae teen die ruite vas. In die binnekant van die vensterbank vorm 'n poeletjie van reënwater wat deur die sterk wind deur die skrefie in die staalraam gedryf word. Die lig van die kers weerkaats geel in die poeletjie. Hier waar Albert by sy skryftafel voor die venster sit, kyk hy deur sy eie spieelbeeld wat vanuit die venster vir hom terug kyk. Sy gedagtes loop ver paaie. In sy hand het hy 'n brief van die uitgewers.
Hy en Adel het so baie gewaag; so baie opgeoffer en so baie vir ander gedoen. Dinge kon so anders uitgedraai het. Eers was dit al hul spaargeld. Hy het elke sent daarvan aan sy broer geleen toe dié in die nood was. Sy broer sou dit terug betaal sodra dit beter gegaan het. Blykbaar gaan dit nog nie beter nie en Albert dink nie hy sal die geld weer sien nie.
Toe het sy werk met afleggings gekom. Albert was nie een van die ongelukkiges nie, maar om ander dit te spaar het hy homself voorgestel. Hy het gevra vir 'n pakket. Hy het gehoop om met die skeidingspakket se geld 'n nuwe begin te maak. Toe die papierwerk deurkom het die firma gesê daar is nie geld nie. Almal het slegs hul pensieoen geld en so paar sent ekstra ontvang.
Hulle het hul huis in die stad verkoop en daarmee saam alle onnodige goed soos meubels en die "tweede" motor. Hiermee,tesame met die pensioengeld is hulle in hul ou isuzu bakkie uit die stad uit weg: Carnavon toe. Die klein Karoo dorpie het hul beide baie aangestaan. Eiendom was relatief goedkoop en hulle het 'n ou huis met groot stoep gekoop. Hulle het net die nodigste meubels daar ingesit en al hul skilderye is opgehang. Hulle het besluit om eenvoudig te leef en min aardse goed bymekaar te maak. Minimalisties was die woord wat hulle gebruik het.
Albert wou nog altyd skryf, en Adel het haar groentetuin begin. Hulle het baie spaarsamig geleef. Die bietjie geld moes so lank as moontlik hou. Albert het baie nagte by hierdie einste tafel sit en skryf. Die woorde het uit sy inkpen oor die bladsye geloop. Die eerste paar probeerslae het hy sommer self na so klompie hoofstukke weg gegooi. Nie goed genoeg nie. Niemand sou dit publiseer nie. Toe het dinge verbeter. Hy het oor die laaste twee jaar drie boeke geskryf wat hy aan uitgewers gestuur het. Elke slag het dit terug gekom. Daar was altyd goeie kritiek, maar dit het hom nie beter laat voel nie. Dit het vir hom gevoel asof hy niks bereik nie en die neseier het vining begin krimp.
Nooit, nie in een van sy besluite wat hy gemaak het, het Adel hom teengegaan nie. Sy het nooit gevra "hoekom" nie. Sy het hom deur als vertrou en hom bygestaan. Hulle het geen kinders nie en dus was dit gelukkig net hulle twee wat saam-saam die swaarkry moes leef. Hoewel geld min was, was hul lewens vol. Hulle het meer tyd vir mekaar gehad, meer gesels en mekaar beter as ooit verstaan. Hul verhouding het baie gegroei. Hulle hand was ook nooit toe vir ander nie. Hy het altyd geweet, om aan ander goed te kan doen was 'n voorreg. Minstens was dit 'n teken dat hulle darem nog iets oor gehad het om te kan gee. Dit was soos die liggie van hoop in hul tonnel.
Hy dink weer aan die baie aande wat hy die afgelope twee jaar hier sit en skryf het. Aan die drome en hoe hy gehoop het dat hy iets uit sy pen sou laat vloei wat deur 'n uitgewer aangegryp sou word. Iets wat iemand sou wou publiseer.
Na die derde boek terug gekom het, het hy besluit om eers 'n breuk te vat. Miskien eers iets anders te doen en intussen notas te maak vir 'n volgende boek. Hy wou net bietjie rus. Toe begin hy met kortverhale. Dit het so lekker en maklik gekom. Binne ses maande het hy twee en dertig gehad. Al moet hy dit nou self beken, hy het van almal van hulle gehou. Toe maak Adel die voorstel: "Stuur dit vir die uitgewer as 'n bundel kortverhale".
Hy het. Dit was twee maande gelede. Toe vandag kom die brief saam met die swaar Karoo-reën hier aan. Net soos die reën het die brief ook groot verligting gebring in 'n tyd van droogte. Die bundel gaan uitgegee word. Daar word van baie goeie geld gepraat en die uitgewer vra hom om meer kortverhale te skryf.
In die weerkaatsing sien Albert 'n beweging. Dit is Adel wat agter hom op die bed lê. Sy het omgedraai. Die reën het opgehou. Hy weet sommer dat môre 'n mooi dag sal wees. Alles sal skoon gewas wees. Die son sal helder skyn en die Karoo-lig sal blouer wees en hul toekoms sal blinker wees.
Posted by Rhyno van Zyl at 1:02 AM No comments:
Die oomblik wat jou definieer
Die man wat voor hom staan is 'n klein bietjie korter as Frans, maar beslis jonger - iets in sy vroeg dertigs. Breed geskouer, seker 'n sportman of iemand wat gereeld fisiese arbeid verrig. Frans neem egter niks daarvan waar nie. Hy kyk die man stip in die oë. Sy bloed kook in sy are en die adrenalien laat hom liggies bewe. Hy is gereed om enige oomblik tot aksie oor te gaan. Die man glimlag effe – nie vriendelik nie, eerder spottend . Hy staan platvoet en uitdagend met sy hande langs sy sye: "kom, wil jy iets daaraan doen?"
Dit het nie sommer gebeur nie. Dit het stadig opgebou. Arogante mense sonder respek. Eers was dit ver, het jy net in die koerante gelees van plaasmoorde bo in die Transvaal. Huis inbrake waar mense nie net besteel is nie, maar ook aangerand en ernstig beseer word. Of erger ... Almal sê altyd: "as dit hier gebeur…" of "as dit met my mense gebeur…" Toe skuif dit nader . 'n Paar maande gelede is iemand op die buurdorp op sy plaas vermoor en beroof. Dit is nou hier, by ons, ons mense. Net laas Sondag het 'n dronk bestuurder 'n ou oom in ons eie dorp gewelddadig doodgery. Die Maandag was hy weer op straat – tot sy verhoor. Mans wat in ons dorp in groepies van vier op die sypadjie aangestap kom en vrouens dwing om in die sraat te loop om verby te kom – en altyd die uitlag, net sodat almal kan sien hoe hulle dit geniet. Die uittarting wat maar altyd daar is.
Frans probeer altyd konflik vermy. Dit is 'n deel van sy lewe wat hy agter hom gelaat het. Hy is soos almal van daardie tyd op sewentien weermag toe. Basiese opleiding ontvang, toe die offisierskursus by Oudtshoorn gedoen. Daarna spesiale opleiding ontvang. Hy het geleer waar die "vital points" aan die menslike liggaam geleë is en hoe om dit tot sy voordeel aan te wend. Op agtien was hy 'n luitenant in die weermag, opgelei om oorlog te voer en mense dood te maak. Na sy diensplig het hy soos die meeste jong mans hard prober inhaal op die jare wat hy verloor het. Die stukkie kind-wees en onverantwoordelik mag optree wat van hom weg gevat is. Hard gekuier en hard gespeel. Daar was insidente wat hy liewer nie wil onthou nie - gelukkig nooit iets ernstig nie. Later in sy lewe het hy by die dinge verby gegroei. Het hy besef dat met 'n sagte woord kan jy situasies ontlont. Dat om weg te stap nie die optrede van n sussie is nie maar dié van 'n man.
Hierdie was egter die vierde situasie van die dag. Dit het begin by die ander motor wat voor hom oor die vierrigting stop gejaag het sonder om te kyk of ag te slaan. Dit het amper in n ongeluk uitgedraai. Toe die man by die vulstasie wat hom vyf minute laat wag het terwyl hy met vriende staan en gesels het. Nou net op pad na die winkel het 'n vragmotor sommer in die middel van die pad gestop om goed af te laai – net daar gestop en die verkeer so ontwrig dat dit ook amper 'n ongeluk afgegee het. Al drie insidente 'n duidelike vertoon van geen respek, van "ons sal julle wys".
En toe nou in die winkel. Frans staan agter 'n vrou wat besig is om te betaal. Hy het ses items in sy mandjie. Die volgende oomblik stap die man tussen hom en die vrou in, wel net met 'n brood in die hand, maar hy beskou dit sy reg om in te druk. Hy gaan staan net. "Ekskuus, jy het so pas ingedruk. Dit is nie goeie maniere nie en onaanvaarbaar. Gaan staan in die ry soos ons almal." Die man sit sy brood op die toonbank neer en draai om – op sy mond die glimlag wat sê: "en wat daarvan? Kom, wil jy iets daaraan doen?"
Soos Frans daar staan, sonder om sy oë te skuif, neem hy al die "vital point" waar. Weet hy presies wat om te doen om die man binne twee sekondes op sy knieë te hê terwyl hy sal hyg na suurstof maar nie daarvan bewus sal wees nie omdat die pyn hom amper waansinnig sal hê. Die vinnige reguit hou wat hom op die adamsappel tref, hard genoeg om dit te breek, en sy keel, wat ook die lugweg is, wat toeswel. Dan die vinnige "twee-bakhand-slag" , met beide hande gelyk en baie hard op die ore. Die aksie laat 'n oordrom, of miskien altwee, bars. Die man verloor alle balans en sak vooroor. Dan die oomblik as hy begin sak, tref 'n knie hom op die voortande, half onder die neus in. Dit is meer 'n opwaartse beweging. Die perfekte uitvoering van die hou breek die neusbeen, die deel van die skedel (ook toevallig een van die swakste dele in die ontwerp van die skedel ) presies tussen die oë waar die neusbeen geheg is, met soveel geweld dat die been binne toe skuif en as dit reg en hard genoeg gedoen word, dryf die hou die been direk in jou brein op. Twee uitkomste: dood of die aller verskriklikste pyn. Dit als gebeur in twee sekondes. Die man sal nooit weer so optree nie.
"Ekskuus, is hier 'n probleem?" Dit is die vloerbestuurder, 'n jong dame wat agter Frans praat. Sy het gesien wat die man gedoen het, en op die regte oomblik ingetree. Frans skrik toe hy besef wat so pas deur hom gegaan het. Wat die man hom amper maak doen het. "Nee" , sê hy, "die man het net n brood om te betaal. Ek moet juis miskien nie oorhaastag wees nie." Toe die meisie glimlag en verder stap, roep Frans haar terug: "verskoon tog, juffrou! Dankie, baie dankie". Hy weet sy weet nie waarvoor hy dankie sê nie, maar hy weet dat sy hom weerhou het van iets wat hy vir ewig sou berou.