Gerda de Villiers - 2011-06-22
Gerda de Villiers reageer op die artikel “Die Jesus Seminaar vier sy eerste kwarteeu: nabetragtings van ’n buitestander” in LitNet Akademies se Geesteswetenskappe-afdeling, geskryf deur Sakkie Spangenberg.
In sy artikel “Die Jesus Seminaar vier sy eerste kwarteeu: nabetragtings van ’n buitestander” raak Sakkie Spangenberg twee belangrike punte aan: hy kritiseer die wyse waarop hedendaagse politieke leiers (hy neem sy voorbeelde uit Amerika) militêre welslae aan die bestiering van God toeskryf, en hy kritiseer ook die simplistiese naïwiteit van ’n fundamentalistiese teologie wat gebruik word om Amerikaanse imperialisme te regverdig. Die wyse waarop God ingespan word, is ligjare ver verwyder van die God wat in die Bybel voorgestel word. In die loop van sy argument probeer hy God van menslike dogma stroop en wil hy uiteindelik by die kern uitkom: die historiese Jesus en sy boodskap soos voorgestel deur die Westar Instituut en die Jesus Seminaar.
Ek stem heelhartig met Sakkie saam. God en godsdiens word gruwelik en vir persoonlike belang misbruik. Maar in die eerste plek: dis nie net Christene wat dit doen nie. Die gebeure van 11 September 2001, waarna hy self verwys, het ook ’n Moslem fundamentalistiese kant. Op hierdie punt vermoed ek sal hy met my saamstem: nie net Christene staan in die beskuldigdebank van misdade wat deur fundamentalisme gedryf word nie.
Ek vind hom egter ’n bietjie onsimpatiek in sy beoordeling van die Niceaanse en ander konsilies wat hul geloof in God en Jesus op ’n bepaalde manier verwoord het. Dit was méér as om slegs ’n eenheid op Christene af te dwing. Dit was ook ’n poging om iets in woorde vas te vang wat eintlik nie in woorde gesê kan word nie. En die betreklik jong godsdiens moes homself geloofwaardig in ’n andersins pagan-wêreld uitspreek, sonder om presies te weet hoe. Inderdaad is dit nie die God van Bybel nie – maar wie is die God van die Bybel, en waar vind jy so ’n God? Sakkie as Bybelwetenskaplike weet net so goed soos ek dat daar nie één voorstelling van God in die Bybel is nie, maar legio! Dink maar aan die verskillende beelde van Jahwe in die Ou Testament: hy word voorgestel as Vader, Moeder, Skepper, Vernietiger, Herder, Kryger, Redder, Regter en nog meer! Ou Israel het hul verskillende historiese omstandighede teologies interpreteer en Jahwe telkens met ander metafore beskryf. Waarmee ons dus te make het, is voorstellinge van God wat voortdurend verander namate die geskiedenis sy loop neem. Elkeen van hierdie voorstellinge moet binne ’n eie spesifieke konteks verstaan word – en dis nie noodwendig ’n verkeerde voorstelling nie. Dus, ook die sogenaamde “‘dogma” van die vroeë kerkvaders kry binne ’n bepaalde konteks beslag. Dis eenvoudig die wyse waarop mense in bepaalde omstandighede hul geloof vanuit hul persoonlike ervaring of teenoor ander standpunte probeer verwoord het. Dogma is nie noodwendig negatief nie. Elke konteks, trouens elke individu binne ’n spesifieke situasie, het sy of haar unieke voorstelling van God. Veral vandag. En hier stem ek heelhartig met Sakkie saam – ook ek bepleit godsdienstige verdraagsaamheid, waardering en respek vir ander godsdienste in ons land en in die res van die wêreld.
Vervolgens kommentaar op sy opmerkings oor bevordering van religieuse geletterdheid. Inderdaad. Fundamentalisme moet met wortel en tak uitgeroei word, want dit gee aanleiding tot godsdienstige en medemenslike onverdraagsaamheid. Die Jesus Seminaar probeer dit doen deur die Jesus soos wat hy in die evangelies voorgestel word, vanaf ’n god-menslike wese te ontmasker as ’n gewone mens, ’n buite-egtelike kind wat uiteindelik as ’n politieke opstoker deur die Romeinse owerhede gekruisig is. Toegegee. Dit mag “waar” wees. Maar is dit nie ’n baie harde manier om iemand se geloofsmat onder sy of haar voete uit te ruk nie? Hoe gaan dit help? Hoe gaan dit bemoedig? Hoe gaan dit troos? Nog meer kompleks, wat gaan jy sê vir iemand wat besig om te sterf? Wat gaan jy vir die familie sê? Is dít die waarheid wat jy vir jou kind “aan moedersknie” wil kommunikeer?
Watter implikasies het hierdie radikale “waarheid” vir die Christelike gemeenskap? Is die oplossing eenvoudig om ’n ou “onwaarheid” met ’n nuwe “waarheid” te vervang?
Ek stem met Sakkie saam: die “waarheid” wat deur fundamentalisme voorgehou word, is alles behalwe die “waarheid”. Maar is dit óóit moontlik om by die sogenaamde waarheid uit te kom? Selfs dit wat ’n mens as geskiedkundige feite aanvaar, word altyd deur iemand vanuit ’n bepaalde konteks geïnterpreteer – of dit nou Jesus van die evangelies, Jesus van die kerklike konsilies, of Jesus van die Jesus Seminaar is. Die “ware historiese Jesus van Nasaret” sal ons altyd bly ontglip, al probeer ons hoe hard om hom te kry. Al wat oorbly, is interpretasies. En dit is al waarmee ons kan werk. Net soos die verskillende voorstellinge van Jahwe in die Ou Testament, het ook die Nuwe Testament meer as een beeld van Jesus. In plaas daarvan om na die een ware historiese Jesus te soek, moet ’n mens nie dalk liewers die verskillende interpretasies van hom aanvaar en daarmee werk nie? Hoekom sien Paulus Jesus op ’n bepaalde manier? Hoekom bied die evangelies hom verskillend aan? Wat was die historiese konteks van Paulus, van die evangelieskrywers? Waarom gee hulle aan Jesus op ’n bepaalde manier gestalte? Watter effek wil die verskillende skrywers met hul verskillende Jesus-beelde op hul lesers hê?
Ek en Sakkie gaan uiteindelik by dieselfde punt uitkom: ons is albei teen die misbruik van godsdiens vir persoonlike gewin en teen Christelike fundamentalisme. Ons albei wil religieuse geletterdheid bevorder – maar die wyse waarop ons dit gaan doen, sal verskil.