Iran: “Toutjietrekker” Ali Akbar Rafsandsjani sterfAli Akbar Hasjemi Rafsandsjani. Foto: Interalex.net Een van die langdurigste en mees bedrewe politici van Iran en die Midde-Ooste, Ali Akbar Hasjemi Rafsandsjani, is onlangs op die ouderdom van 82 jaar oorlede. Hy was een van die laaste van die oorspronklike revolusionêre Moslems wat onder leiding van Roeholla Khomeini in 1979 die Persiese Sjah omver gewerp en ŉ Islamitiese Republiek uitgeroep het. Hy was ŉ medestryder en vertroueling van Khomeini, die “Opperste Leier” wat nie verkies word nie, maar as godsdienstige leier soos ŉ koning lewenslank regeer. Rafsandsjani was in die eerste dekade van die Islamitiese revolusie (1980-1989) die president van die parlement en na Khomeini se dood in 1989, president van Iran vir die volgende dekade tot en met 1997. Rafsandsjani was ook as invloedryke toutjietrekker verantwoordelik vir die keuse van die redelik onbekende Ali Khamenei as Khomeni se opvolger as Opperste Leier. Hy was nie self vir die pos bestem nie, omdat hy nie ‘n gevorderde teoloog was nie. Hy het na sy uittrede as president, na twee termyne, gesorg dat die gematigde Mohammed Kathami as sy opvolger verkies word en het, hoewel hy deel van die elite was, as hervormer ontpop. Aangesien Rafsandsjani deel van die magskliek was, maar ook ŉ mate van aanhang en vertroue onder die gewone bevolking geniet het, kon hy optree as brugbouer tussen die uiters behoudende groep rondom Khamenei, die Revolusionêre Garde (ŉ soort elite-weermag) en die raad van wagters, wat alle teologiese vraagstukke, ook die keuse van kandidate vir presidentskap, moes beoordeel aan die een kant en die bevolking asook die sakebelange, aan die ander kant. Rafsandsjani was ŉ soort Machiavelli van die Midde-Ooste en die belange van Iran (en sy eie politieke posisie) was vir hom belangriker as teologiese suiwerheid of lojaliteit aan ŉ spesifieke mens. Daarom was hy ook as pragmatis oop vir onderhandelinge met die Weste, selfs met Israel, wat deur die streng Moslems as lande beskou is waarmee jy nie praat nie, maar wat jy probeer vernietig. Na die gematigde Kathami se uittrede, het Rafsandsjani jomself weer in 2005 verkiesbaar gestel as president, maar die radikale nasionalis en Moslem, Mahmoed Amadinedsjad, wat twee termyne regeer het en ŉ uitgesproke vyand van Israel en die Weste was, het hom verslaan. Rafsandsjani was op die verdediging, maar het steeds invloedryk gebly as voorsitter van die bemiddelingsraad, ŉ posisie wat hy tot en met sy afsterwe behou het. In die jeugopstande van 2009, teen president Amadinedsjad (die sogenaamde groen revolusie), wat die Arabiese lente met ŉ jaar voorafgegaan het en wat hardhandig onderdruk is, het Rafsandjani sy nek ver uitgesteek en ‘n beroep op Amadinedsjad gedoen om te bedank. Hoewel hy ŉ ergernis vir die behoudendes geraak het en toenemend met die Opperste Leier Khamenei gebots het, het die groep nie gewaag om Rafsandsjani met sy wye netwerk te ontsetel nie. Die huidige president, Hassan Rouhani, is ook Rafsandsjani se keuse en vertroueling. Benewens sy politieke mag, was Rafsandsjani ook uiters welvarend en invloedryk in sakekringe en hy het die monopolie oor die pistaccioneutmark gehad. Anders as die meeste revolusionêre leiers, het hy uit ‘n ryk familie gekom, wat teen hom getel het. Daarbenewens moet mens egter nie vergeet dat Rafsandsjani ŉ hervormer en gematigde was binne die konteks van die uiters radikale Islamitiese Republiek van Iran nie. As president het hy ook opdragte gegee om instellings in Israel aan te val en hy wou hervorm om die Islamitiese Republiek, een van die mees onderdrukkende regimes ter wêreld, te behou. Met Rafsandsjani se dood is die groep van die hervormers verswak. Iran is juis nou besig om sy ooreenkoms met die Weste, oor die vreedsame gebruik van kernenergie, te implementeer en daarvoor is baie diplomasie nodig. President Rohani se posisie is nou verswak en hy moet in Mei weer staan vir sy tweede termyn en sy herverkiesing is nie ŉ uitgemaakte saak nie. Die groot vraag is ook wat die verhoudinge tussen Iran en sy aardsvyand, die VSA, gaan wees onder ŉ president Trump wat nie vir sy diplomasie of sagte plek vir Moslems bekend is nie. Onder president Obama het verhoudinge met Iran effens ontspan, maar ten koste van groot toegewings deur die Weste.