PressReader - Sarie: 2017-10-01 - Ku­ber­kui­er: Bo­li­vië, Suid-a­me­ri­ka
Ku­ber­kui­er: Bo­li­vië, Suid-a­me­ri­ka
Het Jo­han­nes­burg vir Bo­li­vië ver­ruil vir ’n paar maan­de. In die voet­heu­wels van die An­des leer sy jong­men­se oor kuns en te­a­ter
Sarie - 2017-10-01 - Inhoud - DEUR LIESEL PIENAAR
Hoe lank bly jy al in Bo­li­vië?
Ek is al d­rie maan­de hier en bly in die stad Co­cha­bam­ba.
Hoe ver­skil dit van Suid-a­fri­ka?
Ek vind die twee plek­ke heel an­ders en tog is daar groot oor­een­koms­te. Die Bo­li­vi­ërs is van na­tu­re baie skug­ter, heel moont­lik van­weë die groot Ka­to­lie­ke in­vloed hier, ter­wyl SuidA­fri­ka­ners meer oop, vrien­de­lik en luid­rug­tig is. Die stads­le­we is baie an­ders as in Jo­han­nes­burg, waar ek woon. Men­se be­gin eers mi­dog­gend werk, daar is groot pla­zas waar men­se dan­se oe­fen en eet tot laat, groot mark­te en baie stal­le­tjies op straat met baie voet­gan­gers. Die Bo­li­vi­ërs is ook meer in di­rek­te kon­tak met die na­tuur in hul daag­lik­se en spi­ri­tu­e­le le­we, en hul in­heem­se reg­te word be­skerm en is deel van die grond­wet. Ons het wel baie soort­ge­ly­ke so­si­aal-e­ko­no­mie­se pro­ble­me: on­der­wys, ’n hoë werk­loos­heid­sy­fer, ar­moe­de en ge­slags­ge­weld.
Jy is ’n in­wo­nen­de kuns­te­naar by Sus­tai­na­ble Bo­li­via. Ver­tel bie­tjie meer?
Ek werk as ak­tri­se en re­gis­seur in die te­a­ter­be­dryf. Meer spe­si­fiek met fi­sie­se te­a­ter waar dans en ge­ba­re ge­bruik word om die storie te ver­tel. In 2016 het ek ge­hoor van Sus­tai­na­ble Bo­li­via en aan­soek ge­doen om deel te neem aan hul pro­gram vir in­wo­nen­de kuns­te­naars. Dis ’n or­ga­ni­sa­sie son­der wins­mo­tief wat vry­wil­li­gers in kon­tak bring met ver­skil­len­de ge­af­fi­li­eer­de or­ga­ni­sa­sies in Co­cha­bam­ba en na­by­ge­leë dor­pies.
As Sus­tai­na­ble Bo­li­via se eer­ste te­a­ter­kuns­te­naar is ek in kon­tak met ver­skil­len­de vry­wil­li­ger-or­ga­ni­sa­sies en kuns­pro­gram­me, on­der meer Per­for­ming Li­fe (Fun­da­ción ENSEÑARTE) wat vir kwes­ba­re kin­ders sir­kus­vaar­dig­he­de leer, en mar­ta­dero, ’n kuns-en-te­a­ter­sen­trum waar ek saam met ’n Bo­li­vie­se re­gis­seur en ’n groep in­heem­se Qu­e­chu­a­vroue aan ’n pro­jek oor ge­slags­ge­weld ge­werk het. Ek het ook saam met twee Fran­se vry­wil­li­gers ge­werk aan ’n twee­man-to­neel­stuk oor hul rei­se en a­von­tu­re in Bo­li­vië.
Ek kan Sus­tai­na­ble Bo­li­via aan­be­veel vir al­mal wat dalk wil deel­neem.
Wat maak Co­cha­bam­ba be­son­ders?
Co­cha­bam­ba is ge­leë in Sen­traal-bo­li­vië. Dis 379 km van die hoof­stad, La Paz, in ’n val­lei in die An­des-berg­reeks en be­kend vir sy won­der­li­ke len­te­weer heel­jaar lank. Die stad is re­de­lik groot, maar het eint­lik die ge­voel van ’n dorp, met el­ke bar­rio (buurt) wat sy eie sen­tra­le pla­za en mark het, met al­mal in die buurt wat me­kaar ken! Co­cha­bam­ba is ook be­kend vir die reu­se-stand­beeld van Je­sus wat oor die stad uit­kyk. Die C­ris­to de la Con­cor­dia is die twee­de groot­ste stand­beeld van Je­sus in die wê­reld – selfs gro­ter as die Chris­tus­beeld in Rio de Ja­nei­ro, Bra­si­lië.
Wat doen jy as die ver­lan­ge na Suid-a­fri­ka te veel word?
Ek bel of stuur ’n stem­bood­skap vir vrien­de en fa­mi­lie, of maak vet­koek vir die an­der vry­wil­li­gers!
Wat wil jy doen wan­neer die pro­gram ten ein­de loop?
Ek is slegs in Co­cha­bam­ba vir ’n paar maan­de as in­wo­nen­de kuns­te­naar, daar­na gaan ek deur die res van Bo­li­vië reis, as­ook Pe­ru en C­hi­li.
Ver­tel bie­tjie meer oor jou stap­tog op die wê­reld se groot­ste sout­pan?
Ek het d­rie dae lank deur Sa­lar de Uyu­ni ge­stap en ge­ry saam met ’n groep vrien­de en ’n gids. Ons het die ho­ri­son­lo­se sout­pan be­kyk, ge­loop op ’n “ei­land” met reu­se-kak­tus­se wat tot 700 jaar oud is, ver­by d­rie vul­ka­ne ge­ry, rooi, groen en blou me­re met hon­der­de fla­min­ke ont­dek, deur ’n a­po­ka­lip­tie­se woes­tyn ge­stap waar nag­tem­pe­ra­tu­re tot on­der vries­punt daal met e­nor­me stoom­gei­sers, en in ’n warm na­tuur­li­ke bad ge­swem en bier ge­drink met son­op.
Hoe er­vaar jy die kos?
Dis heer­lik, hoe­wel die Bo­li­vi­ërs baie lief is vir vleis, wat dit bie­tjie moei­lik vir ’n ve­ge­ta­ri­ër maak! Ek eet wel om­trent al­les wat op die spys­kaart is, ek vra maar net “Sin car­ne, por fa­vor!” (Son­der vleis, as­se­blief). Die Co­cho­las, soos die in­wo­ners hier rond ge­noem word, is be­kend vir hul reu­se-por­sies en vir mid­dag­e­te is ’n ys­li­ke bak so­pa de ma­ni (’n wa­te­ri­ge grond­boon­tjie­sop met hoen­der, rys, aar­tap­pel en wor­tel) en ’n hoog­ge­sta­pel­de bord pi­que ma­cho met stuk­kies ge­braai­de bees­vleis, wors, uie, lo­co­to-ris­sie, ge­kook­te ei­er en dik­ge­sny­de ge­braai­de aar­tap­pels bo-op heel ti­pies. Op straat koop mens pa­pas rel­le­nas (ge­vul­de aar­tap­pels), sal­teñas (pas­teie ge­vul met ker­rie­groen­te) en diep­ge­braai­de pie­sangs ( plan­tains).
Is die taal vir jou ’n strui­kel­blok?
Ek voel heel ge­mak­lik met die men­se en kom baie goed oor die weg met die an­der vry­wil­li­gers, as­ook die kin­ders by die sir­kus­sen­trums, stu­den­te by die te­a­ter­sen­trum en nu­we vrien­de wat ek deur pro­jek­te ont­moet. Toe ek hier ge­kom het, kon ek S­paans goed ver­staan, maar ek kon dit nie praat nie. Dit was ’n pro­bleem om­dat so min men­se En­gels praat en selfs ver­staan. Ná meer les­se in S­paans het my ver­hou­din­ge en self­ver­troue ’n hupstoot ge­kry. Be­grip van S­paans is ’n moet!
Waar sien jy jou­self oor tien jaar?
Ek hoop om dan steeds in die kuns­te te werk. Ek wil kuns en te­a­ter saam met me­de­kuns­te­naars en Jan Al­le­man skep en hoop ek kan by vry­wil­li­ger­werk be­trok­ke bly, in Suid-a­fri­ka en oor­see. Ek sal graag bin­ne tien jaar wil te­rug­kom hier­heen en deur die he­le Suid-a­me­ri­ka reis.
Paas­kar­na­val in die stad Oru­ro, waar die se­ge van die goeie oor die bo­se ge­vier word. Mau­de Sand­ham Mau­de (regs) saam met me­de­vry­wil­li­gers by die An­go­stu­ra­meer bui­te Co­cha­bam­ba. Die meer het op­ge­droog weens die war­mer kli­maat.
LINKS BO Ek ge­niet aand­e­te saam met me­de­vry­wil­li­gers van Sus­tai­na­ble Bo­li­via met wie ek ’n huis in Co­cha­bam­ba deel. LINKS Kin­ders by die sir­kus­sen­trum. ON­DER ’n Na­week­uit­stap­pie na die In­ca­cha­ca­re­ën­woud.
Stu­den­te by die kuns-en­te­a­ter­sen­trum mar­ta­dero met die mas­kers wat hul­le ge­maak het.