Franse ekonoom, sosioloog, filosoof en teoretikus van sosialisme
Pierre-Joseph Proudhon (Besançon, 15 Januarie 1809 – Passy (Seine) naby Parys, 19 Januarie 1865) was 'n Franse selfgeleerde ekonoom, sosioloog, filosoof en teoretikus van sosialisme wat beskou word as een van die eerste anargistiese denkers. Proudhon was die eerste persoon wat homself 'n anargis genoem het en hy het die woord anargisme in 1840 bekendgestel. Hy het outoritêre sosialisme en kapitalisme teëgestaan. In plaas daarvan pleit hy vir 'n samewerkende vereniging sonder regering. Proudhon was van mening dat anargisme vreedsaam moet realiseer. Proudhon het Mikhail Bakunin en Pjotr Kropotkin sterk beïnvloed. Behalwe 'n teoretikus, was Proudhon ook 'n praktisyn. Hy het probeer om 'n bank op te rig wat rentevrye lenings sou verleen en die grondslag gelê vir 'n gesondheidsversekeringsstelsel, waarvan die beginsels steeds in die versekeringswêreld toegepas word.
Proudhon kom uit 'n arm gesin. Sy vader en moeder het aanvanklik in 'n brouery gewerk totdat dit in 1814 deur die oorlog vernietig is. Sy pa begin toe 'n kuipery, waarin hy ook wil hê dat sy seun vanaf twaalfjarige ouderdom moet werk. Sy ma Catherine Proudhon-Tournesi het dit stopgesit: met finansiële steun van die bierbrouer vir wie sy vroeër gewerk het, het sy daarin geslaag om vir haar seun 'n plek by die Latynse skool te reël.
In 1837 skryf Proudhon sy eerste eie werk: Essai de grammaire générale, 'n aanhangsel tot 'n taalboek wat deur sy werkgewer gedruk is. H.P.G. Quack merk op dat hierdie werk van min wetenskaplike waarde was, as gevolg van Proudhon se swak kennis van die taalkunde van sy tyd.
Proudhon het op 31 Januarie 1849 'n ruilbank begin. Hierdie ruilbank sou rentevrye lenings uitreik waarmee werknemers self produksiemiddele kon koop om hul eie ondernemings of koöperasies op te rig. Deur middel van die ruilbank kon die lede produkte met mekaar koop en verkoop via arbeidsbewyse. Proudhon het gehoop om 'n netwerk van selfstandige mense en koöperasies te skep wat die kapitalisme sou vervang. Ongeveer 12 000 Parysenaars was verbonde aan die ruilbank.
Na sy vrylatingWysig
Proudhon wou die regering tydens sy anargistiese periode afskaf en vervang deur 'n konfederasie van onafhanklike gemeenskappe, waar lidmaatskap van die gemeenskap vrywillig was. Die wette sou vervang word deur vrywillige ooreenkomste en onderling aanvaarde verpligtinge tussen gemeenskappe en individue. Volgens Proudhon sou kapitalisme deur die onderlinge ruilbank afgeskaf word. Die mutualistiese bank sal demokraties deur sy lede bestuur word.
Die ruilbank sou krediet verleen aan selfstandige ambagsmanne, boere en koöperasies waarmee hulle die produksiemiddele kon koop, uitbrei, verbeter of in stand hou. Die kapitalistiese loonstelsel sou volgens Proudhon hierdeur verdwyn. Geen rente word op hierdie lenings gehef nie. 'n Bydrae moet egter betaal word om statistieke en boekhouding by te hou. Die bedrag van hierdie fooi sal afneem namate meer mense by die uitruilbank aansluit. Die bank bied ook versekering en pensioene. Die lenings en pensioene word in sertifikate vir arbeidswaarde verskaf.
↑ 4,0 4,1 H.P.G. Quack De socialisten: Personen en stelsels. Deel 3: Tijdvak tusschen de jaren 1830 en 1850, eerste helft: Frankrijk; 1875–1897.
↑ In 1873 het die bioloog Pierre van Beneden die term mutualisme in die biologie bekendgestel. Anarcho: Mutual Aid: An Introduction and Evaluation.