Nuuskommentaar: Die ANC en die howeArgieffoto “Hoe meer ingelig iemand is oor hoe die ANC se kongresse werk, en met hoe meer ingeligtes ’n mens oor die komende nasionale verkiesingskongres praat, hoe minder verstaan ’n mens wat aangaan,” aldus ’n bekende ontleder. Sedertdien het die deurmekaarspul net erger geword, en hofuitsprake help ook nie om sake eenvoudiger te maak nie. Die howe kyk egter na reg en geregtigheid, iets wat by veral die een ANC-faksie van die ANC absoluut geen punte tel nie. Dit is net meer as twee weke voor die ANC se nasionale verkiesingskongres plaasvind, en steeds woel dit in die howe. In ’n hele paar provinsies is die howe opgesoek, waaronder KwaZulu-Natal, die Vrystaat en Oos-Kaap. Telkemale het die Zuma-faksie van die ANC op sy baadjie gekry omdat daar nie volgens die ANC se eie grondwet opgetree is nie, en gekierang is. En terwyl op appèlle gewag word, word voortgegaan asof daar geen hofswaard oor die verrigtinge hang nie. Die ANC is nie van gister af gewaarsku dat die gekierang en gekonkel op takvlak end moet kry nie. Selfs koerante in hul hoofartikels het gemaan, juis omdat die stelsel so werk dat as dit handuit ruk, dit nasionale kongresse in gevaar kan stel – die howe kan byvoorbeeld die samestelling van afgevaardigdes as onwettig verklaar, en alle besluite van die kongres as nietig verklaar. Die soort gekierang vind nie net in die ANC plaas nie, en verskillende metodes word gebruik. Dit het al telkemale veroorsaak dat partye se kongresse weens ’n uitgerekte registrasieproses tot ’n dag laat moes begin omdat die uitstrykproses tydens registrasie ’n tydsame proses is. Soms word ’n twyfelagtige geval deurgelaat op voorwaarde dat ’n oudit agterna gedoen sal word wat uiteraard implikasies inhou dat besluite ongeldig verklaar word. So is die pasverkose provinsiale leier van die ACDP in die Vrystaat ’n aantal jare gelede weens die “skep” van stemgeregtigde afgevaardigdes uitgeskop. Die persoon, ’n geestelike, het daarna deel van die ANC se “religious desk” geword. Die probleem is nou dat die gekierang met stemgeregtigdes binne ANC-strukture die afgelope aantal jare so ’n omvang aangeneem het, dat dit endemies geword het. ’n Pro-Zuma-faksie het so, aldus ’n uitspraak in die hooggeregshof, die beheer in KwaZulu-Natal oorgeneem. Die saak is nou op appèl. Na ’n kortstondige geskarrel met sprake dat die Desember-kongres uitgestel sal moet word, wek Gwede Mantashe, sekretaris-generaal van die ANC, nou die indruk dat alles mooi in bedwang is. Maar die gewone mens wat sake volg en minstens redelik ingelig is, kan nog nie tot dieselfde slotsom kom nie. Wat as …? Pres. Jacob Zuma tydens ‘n antwoordsessie in die parlement (2 November 2017). Foto: Elmond Jiyane/GCIS Die les tot dusver is dat as alle dispute nie voor die nasionale kongres opgelos word nie, kan sake lelik deurmekaargekrap word as ontevredenes met genoeg bewyse weer eens die hof sou nader. Die land smag desperaat daarna dat Zuma as ANC-leier vir die land finaal agter ons geplaas word. Hy bly wel president van die land, maar in die praktyk kan die ANC hom redelik binne perke hou of selfs “herroep”. Natuurlik is die howe nie baie in hul skik om op die terrein van die uitvoerende gesag betrokke te raak nie, en het dit ook al telkemale gestel. Streng gesproke maak interne partypolitieke sake nie deel van die uitvoerende gesag uit nie, maar dit is ’n konsep van grondwetlike demokrasie wat veral Zuma, maar ook die ANC, nie mooi begryp nie. Met hofsake oor interne partypolitieke aangeleenthede sal die hof hom byna uitsluitlik beperk daartoe of die party hom streng by sy eie grondwet hou. Waar teen ’n party beslis word, is dit omdat die hof tevrede is dat die ontevredenes reg is dat die party sy eie grondwet skend. Dieselfde geld vir sportklubs, kerke en ander burgerlike instansies wat in die hof beland. Is daar ’n gesaghebbende politieke ontleder wat wil voorspel, en sonder om die woordjie “tensy” in te span, dat die nasionale kongres glad sal verloop en ook nie agterna deur hofsake of ander gebeure uitrafel nie? Heelwat water kan binne die volgende twee en ’n half weke in die see loop. Dit lyk egter onwaarskynlik dat veral plattelandse takke, wat soms oor honderde opbetaalde lede bestaan, betyds suksesvol bymekaar sal kom om wettige besluite te neem. Volgens mediaberigte is die behaal van kworums onder die talle probleme waarmee opgesaal gesit word. Die ete waarna Zuma sy opvolgkandidate genooi het, en sy boodskap aan hulle, maak dit duidelik dat geweld gevrees word. ’n Beroep is op die kandidate gedoen om hul ondersteuners tot vreedsame deelname en aanvaarding aan te moedig. In so ’n deurmekaarspul kan daar egter tog maklik ’n vuurhoutjie onder die kruitvat beland. En dan is daar nog die bruin koevertjies ook.