Sorgsaamheid, mededeelsaamheid en naasteliefde
Kyk ook verder ondertoe op hierdie bladsy: "Só skep ons 'n kultuur van omgee"
UBUNTU... wat beteken dit werklik? Goed, jy weet bes moontlik dat dit 'n Zoeloe-woord is wat so min of meer "menslikheid teenoor ander" beteken. Maar die ware konsep, soos baie Afrika-konsepte, kan nie so maklik omskryf word nie en beteken baie meer as net dit.
Want Ubuntu is 'n hoogs verwikkelde etiese kode, 'n riglyn vir morele waardes wat diep in die Afrika-kultuur gesetel is. In hierdie besondere filosofie word die waardigheid van elke mens nagestreef, asook die intieme ontwikkeling en instandhouding van die verhoudings tussen mense.
Ubuntu erken byvoorbeeld onder meer:
dat jou pyn my pyn is;
dat my rykdom jou rykdom is;
dat jou redding my redding is.
Trouens, as die geestelike fondament van Afrika-gemeenskappe behels Ubuntu 'n geloof in 'n universele deelgenootskap van alle mense. Dit word ten beste saamgevat in die Zoeloe-spreuk umuntu ngumuntu ngabantu, wat letterlik beteken dat 'n mens slegs deur ander mense 'n mens kan wees. Geparafraseer kan dit eweneens beteken: "Ek is wat ek is vanweë dit wat ons almal is."
Die essensie van Ubuntu kan ook in ander algemene Afrika-spreuke gevind word, soos byvoorbeeld: "Mense lewe deur die hulp van ander."
Ubuntu is al beskryf as 'n lewensfilosofie wat in die mees fundamentele sin mensheid, menslikheid en moraliteit verteenwoordig. Dit is ook al 'n metafoor genoem oor groepsolidariteit wat sentraal staan in die oorlewingstryd van behoeftige gemeenskappe, waar die individu se hele bestaan relatief tot dié van die groep is.
Selfs die aanhef van die Suid-Afrikaanse Grondwet maak melding van Ubuntu. Boonop word dit beskou as een van die grondbeginsels van ons betreklik nuwe vrye demokrasie, terwyl dit ook met die idee van die Afrika-Renaissance verbind word.
Maar in watter mate hou Afrikane hulle nog by die Ubuntu-beginsels? Dit is nie altyd duidelik nie, dog veral die tradisievastes propageer steeds die ideaal: dat die gees van medemenslikheid sal bly seëvier van die hole van Soweto, in die halle van die parlement in Kaapstad en regdeur tot by die krale en hutte in die landelike gebiede.
Natuurlik lê die onmin tussen mense soms ook maar vlak op die oppervlak. Selfs in KwaZulu-Natal, waar beweer word dat Ubuntu 'n deel van die alledaagse lewe is, kom hewige etniese en politieke botsings steeds by tye voor. Hoe rym dit dan met Ubuntu?
Die oënskynlike ongerymheid vervaag betekenisvol wanneer 'n mens op ander gevalle van vreedame naasbestaan konsentreer. Daar is talle voorbeelde van sorgsaamheid, bereidwilligheid om te deel, vergifnis en versoening onder Suid-Afrikaanse gemeenskappe. Waarnemers sê selfs dat die betreklik vreedsame oorgang van apartheid na 'n veelparty-demokrasie nie slegs aan die kompromisse van beraadslagende politici te danke was nie.
Dit is ook—en miskien veral—die gevolg van 'n gesindheid van saamhorigheid, 'n verbintenis tot leef en laat lewe onder gewone Suid-Afrikaners ondanks hul verskille. Hoewel swart Suid-Afrikaners vroeër op talle maniere veronreg is, wys die waarnemers daarop dat hulle in die nuwe bedeling nie met wraak besiel is en die witmense voor die voet wil verdelg nie.
Die gesindheid van Ubuntu stel 'n prysenswaardige voorbeeld aan 'n groot buitewêreld wat so dikwels met haat besmet is.
NOTA: Die passasie hierbo is ook ingewerk in 'n ander "Laslappie" met 'n ietwat ander uitgangspunt, wat ons hieronder volledig weergee:
Só skep ons 'n kultuur van omgee
'N KULTUUR van omgee is inherent aan die Christelike lewensbeskouing. Ongelukkig word dit vandag nie meer uitgeleef soos in vervloeë tye nie, omdat die mens materialisties en selfgesentreerd geraak het. Ons dink met ander woorde nie meer met liefde aan die naaste en dié se behoeftes nie, maar aan onsself en hoe ons onsself kan verryk. En dikwels verkies ons om anderpad te kyk eerder as om die vele ellendes rondom ons raak te sien.
Omgee vir ander is wel ook 'n deel van ander kulture—en in hierdie opsig kan ons met vrug by die swart gemeenskappe in Suid-Afrika gaan leer. Hulle het 'n spesifieke term wat omgee in al sy vorms en fasette en ontboesemings saamvat. Hulle noem dit Ubuntu.
Die gesindheid van Ubuntu stel 'n prysenswaardige voorbeeld aan 'n groot wêreld wat so dikwels met haat besmet is. As ons dan die vraag stel hoe ons werklik 'n kultuur van omgee ook in ons meer vermoënde komponent van die Suid-Afrikaanse samelewing kan skep, moet ons hierdie begrip ook ons eie maak—binne die konteks van 'n Christelike herlewing.
Soos ons in Matthéüs 22:37-40 in die Bybel (ou vertaling) lees: "Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart en met jou hele siel en met jou hele verstand. Dit is die eerste en groot gebod. En die tweede wat hiermee gelykstaan: Jy moet jou naaste liefhê soos jouself. Aan hierdie twee gebooie hang die hele wet en die profete."