Marikana: Die 10 onthou wat vóór die noodlottige dag gesterf hetLizzy Monene, suster van ao Hendrik Tsietsi Monene by die NUM-byeenkoms in Marikana (Foto: ANA/Molaole Montsho) Familielede van die tien persone wat dood is voor die noodlottige dag op 16 Augustus 2012 by Marikana naby Rustenburg in Noordwes dood is, het Sondag onthul hoe hulle gesterf het en betreur dat daar van hulle vergeet word. “Mense is gewelddadig doodgemaak. Die veiligheidswagte se liggaamsdele is verwyder. Hulle is in hul motors aan die brand gesteek,” het Lizzy Monene, die jonger sussie van SAPD-beampte ao Hendrik Tsietsi Monenene tydens ŉ byeenkoms van die National Union of Mineworkers (NUM) Sondagmiddag in Marikana gesê. “My broer war in volle uniform, om die mense van Marikana te beskerm, maar dit het nooit gebeur nie – hy het nooit lewend huis toe gekom nie. Hy is in sy uniform doodgemaak, asof hulle ŉ hond doodgemaak het. Toe ek sy liggaam by die staatslykshuis moes uitken, kon ek nie glo dit was hy nie. “Die twee veiligheidsbeamptes is begrawe met hul liggaamsdele wat vermis word. Dit is die ware Marikana,” het sy gesê. Monene en sy SAPD-kollega ao Sello Ronnie Lepaaku is op 13 Augustus 2012 op ŉ spoorwegspoor in Marikana doodgemaak deur stakende mynwerkers terwyl hulle hulle na die berugte Marikana-koppie vergesel het. Dit het tydens ŉ gewelddadige onwettige staking by Lonmin se platinummyn, nou Sibanye-Stillwater, gebeur. Lonmin-veiligheidswagte Hassan Fundi en Frans Matlhomola Mabelane is in hul motor naby die Wonderkop-stadion aan die brand gesteek. Altesaam 34 persone, hoofsaaklik mynwerkers, is op 16 Augustus 2012 dood toe die polisie op die gewelddadige stakers losgebrand het. Die twee polisiebeamptes en twee Lonmin-veiligheidswagte is van die 10 persone wat in die voorafgaande week doodgemaak is. Lizzy het Sondag gesê die sewe jaar sedert die noodlottige dag was die moeilikste tydperk vir die 10 families. “Vir die afgelope sewe jaar is ons stemme nooit gehoor nie. Ons is stilgemaak, asof ons nie bestaan nie. Dit het gelyk asof ons geliefdes verdien het om te sterf. Aan die gemeenskap van Marikana: as jy ŉ polisiebeampte sien, moet jy weet dat daar agter daardie uniform ŉ persoon is. ŉ Pa, ŉ ma, ŉ familielid agter daardie uniform … “Ons het nie enige afsluiting gekry nie. Ons weet nie wat die volgende oomblik gaan gebeur nie. Dit kinders van die oorledenes vra vrae waarvoor ons nie antwoorde het nie. “Mense het geld gekry; hulle is vergoed, maar nie die tien vergete families nie. Die veiligheidswagte wat so gewelddadig doodgemaak is. My broer is doodgemaak. Hy is geskiet, opgekap, drie keer geskiet – daar was skietwonde,” het sy gesê. “Ons huil elke dag. Ons kon nie eers treur oor ons geliefdes nie. Van die Farlam-kommissie [na die ondersoek oor die skietery] word daar teen ons gediskrimineer. Selfs as jy daardie verslag gaan lees, sal dit sê 34 myners moet deur die regering betaal word en dit is wat die regering gedoen het, hulle het betaal. “Ek vra myself af: wie het die veiligheidswagte doodgemaak? Wie het my broer in volle uniform doodgemaak? Hy wou hulle beskerm, maar toe maak hulle hom dood. Die foto’s is verskriklik. Dit is die regte Marikana.” Esther Mabebe, suster van die mynwerker Eric Thapelo Mabebe, het aan die byeenkoms gesê haar broer is gewelddadig doodgemaak. “Sou my broer ondergrond alleen gaan werk het? Was dit moontlik? Ons wil dankie sê aan die wit man wat hom uit ŉ brandende motor gehaal het. As hy nie daar was nie, sou ons nie sy liggaam gekry het nie. “Ons weet nie wie my broer doodgemaak het nie. Maar diegene wat ander met ŉ swaard doodmaak, sal self met ŉ swaard sterf. Diegene wat Thapelo Mabebe doodgemaak het – ons sal hom volg,” het sy gesê. Die families het gesê vir sewe jaar lank sê mense tydens byeenkomste dat polisiebeamptes mense in Marikana doodgemaak het (met verwysing na die 34 persone), maar hulle sluit die 10 uit wat dood is voor die massaskietery op 16 Augustus 2012.