Onlangse woordeboeke en taalgidse | Prolingua- en ander vakwoordeboeke | Woordeboekargief
Onlangse woordeboeke en taalgidse
Die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) het die ATKV-Woordwystoekenning ingestel vir die jaarlikse bekroning van woordeboeke en taalgidse. Die toekenning bestaan uit 'n kontantprys en 'n trofee. Woordeboeke en taalgidse wat in die voorafgaande jaar tussen 1 Januarie en 31 Desember verskyn het, word in die daaropvolgende jaar deur drie kundiges beoordeel wat dan die wenboek aanwys.
Hieronder verskyn die vorige jare se woordeboeke en taalgidse met die wenboeke, asook die boeke wat in 2016 beoordeel is:
Tweede uitgawe, eerste druk. Pretoria: Protea Boekhuis.
Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT). 2015. Sesde uitgawe. Kaapstad: Pearson.
Legal terminology: criminal law, procedure and evidence/Regsterminologie: straf-, strafproses- en bewysreg. 2015. Kaapstad: JUTA.
Uys, Isabel. Afrikaans vir almal. 2015. Eerste uitgawe, eerste druk. Kaapstad: Pharos.
Die beoordelaars het die regswoordeboek, Legal terminology: criminal law, procedure and evidence/Regsterminologie: straf-, strafproses- en bewysreg (2015) aangewys as die wenner van die ATKV-Woordwystoekenning van 2016.
In 'n tyd waarin uitgewers vakwoordeboeke nie as ekonomies lewensvatbaar beskou nie, is dit verblydend dat hierdie tweetalige én verklarende regsterminologiewoordeboek die lig kon sien. Die derde uitgawe van Hiemstra en Gonin se Drietalige Regswoordeboek in 1992 (sewende druk in 2011) was die mees onlangse regswoordeboek voor die verskyning van hierdie regsterminologiewoordeboek.
Die regsterme en hul verklarings is nie ongetoets opgeneem nie, maar is deur terminoloë en professionele vertalers geredigeer en regskundiges is geraadpleeg. Die redaksionele stelsel word helder uiteengesit en konsekwent toegepas, byvoorbeeeld sinonieme [sinoniem] en kruisverwysings > kyk ook ... en > ... by sinoniemverwysings. Werk aan die woordeboek het oor meer as 'n dekade gestrek.
Die teikengebruikers van die woordeboek sluit regslui, tolke, vertalers, die opstellers van wetgewing, regstudente en Jan Alleman in. Daar is gestreef om die definisies eenvoudig te hou, maar nogtans die regsbegrippe duidelik uiteen te sit. Regstaal is een van die moeilikste vaktale aangesien slegs kundige regslui in die regsjargon kan kommunikeer. Die woordeboek is gemik op die oorbrugging van kommunikasieprobleme in 'n regsmilieu soos die hof. Terselfdertyd is die doelstelling ook om regsterme te standaardiseer ten einde eksakte kommunikasie te verseker en mistasting te vermy. Hierdie regsterminologiewoordboek lewer 'n besliste bydrae tot die ontwikkeling van Afrikaans in die praktyk en meertaligheid in Suid-Afrika.
Die regsterminologiewoordeboek is 'n waardevolle en welkome toevoeging tot die bestaande vakwoordeboeke, veral aangesien min van hierdie woordeboeke vertalend én verklarend van aard is.
Die woordeboek wat in 2017 bekroon word met die ATKV-Woordwystoekenning word in September 2017 aangekondig.
Jones, Kerry Lee en Cwi, Tsemkgao Fanie. 2014. (samest.) Ju \'hoan Tsumkwe Dialect/Prentewoordeboek vir Kinders/Children's Picture Dictionary. Eerste uitgawe. Natal: University of KwaZulu-Natal Press.
South African Multilingual Dictionary. 2014. Eerste uitgawe, eerste druk. Kaapstad: Pharos.
Die beoordelaars was eenparig in hulle aanbeveling dat die Ju |'hoan Tsumkwe Dialect/ Prentewoordeboek vir Kinders/Children's Picture Dictionary die ontvanger van 2015 se ATKV-Woordwystoekenning moet wees.
Ju|'hoan is 'n Khoesan-taal met net 11 000 sprekers. Dit is dus 'n bedreigde taal en hierdie woordeboek speel 'n wesenlike rol in die skriftelike vaslegging van 'n merkwaardige taal. Dié kleurvolle prenteboek vir kinders bevat Ju|'hoan, Afrikaans en Engels en is in temas ingedeel soos diere, voëls, insekte, die gesin en dans. Die besondere kenmerk van die woordeboek is dat dit 'n gemeenskapswoordeboek is, die eerste Ju|'hoan prentewoordeboek vir kinders. Elke inskrywing is aanskoulik geïllustreer met tekeninge deur lede van die plaaslike gemeenskap. Die woordeboek is saamgestel deur akademici van verskeie vakgebiede, maar ook deur Ju|'hoansprekers uit die Tsumkwe-streek, Namibië.
Om die taal toeganklik te maak vir Afrikaans- en Engelssprekendes word die uitspraak van die verskillende klikklanke bespreek. 'n Ingeslote interaktiewe CD bevat 'n uitspraakgids, asook 'n foto- en videogalery en ander interessante inligting.
Met hierdie woordeboek voldoen die samestellers aan die eise van die veelseggende uitdrukking op die agterblad: "Hou jou mense, jou taal en jou kultuur na aan mekaar." Dit is 'n woordeboek wat ook Afrikaans verryk en wat verdien om deur die ATKV bekroon te word. Daarby ondersteun die woordeboek die beginsel van meertaligheid.
Die woordeboek wat in 2016 bekroon word met die ATKV-Woordwystoekenning word in September 2016 aangekondig.
HAT Taal- en Feitegids. 2013. Eerste uitgawe. Kaapstad: Pearson.
Woordeboek van die Afrikaanse Taal, Deel XIV, S - SKOOI (2013). Kaapstad: Die Buro van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal.
Die beoordelaars het Deel XIV van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (die WAT) aangewys as die wenwoordeboek van 2014 en hulle besluit soos volg gemotiveer:
As woordeboek wat die Afrikaanse woordeskat so omvattend as moontlik boekstaaf, is die WAT monumentaal in die lewe van Afrikaans. Daarom is dit verblydend as daar 'n nuwe deel van die WAT verskyn. Die WAT het oor die jare ook duidelik getoon dat dit progressief kan verbeter deur tred te hou met die heersende leksikografiese beginsels soos blyk uit die jongste – en bekroonde – deel.
Maar die WAT het egter meer geword as net die woordeboek self. Die WAT, ook met die verskyning van die nuutste deel, het 'n instelling geword wat die rykheid van Afrikaans nie net oordra deur die woordeboek nie, maar ook deur ander aktiwiteite in die Afrikaanse gemeenskap, die media, ens. Hoewel die prys dus toegeken word vir Deel XIV wat die letter s bevat, word erkenning ook verleen aan hierdie uitgebreide rol wat die makers van die woordeboek speel.
Drietalige Wynbedryfwoordeboek. 2012. Paarl: SA Wine Industry Information & Systems NPC/SA Wynbedryf-Inligting & -Stelsels MSW (SAWIS). Beskikbaar by www.sawis.co.za Of stuur e-pos aan Yvette van der Merwe by yvette@sawis.co.za
LONGMAN- HAT Afrikaans Dictionary and Grammar for English Speakers. 2012. First Edition. Kaapstad: Pearson.
Oxford Afrikaanse Skoolwoordeboek. 2012. Oxford University Press Southern Africa. Kaapstad: Oxford University Press.
Tweetalige Skoolwoordeboek/Bilingual School Dictionary. 2012. Eerste uitgawe, eerste druk. Kaapstad: Pharos.
Ná noukeurige oorweging het die beoordelaars Pearson-uitgewery se woordeboek, Longman-HAT Afrikaans Dictionary and Grammar for English Speakers, aangewys as die wenboek vir 2013.
Die beoordelaars was beÏndruk met die vernuwende waarde van die woordeboek, asook met die volgende eienskappe van die boek:
Die duidelike teikenmark.
'n Definitiewe leemte in die woordeboekmark wat gevul word.
Die integrasie van woordeboek en grammatika.
Die uiters doeltreffende gebruik van buitetekste om erkenning te gee aan die woordeboek as draer van tekssoorte.
Die feit dat die wenwoordeboek deel is van 'n woordeboekfamilie wat die uitgewery oor 'n tydperk uitgegee het.
Die duidelike kommunikatiewe en kognitiewe funksie.
Die besondere bruikbaarheid van die boek as 'n opvoedkundige hulpmiddel.
Botha, S., Le Clus, P., Venter, A. (samest.) 2011. Modern Political Dictionary/Nuwe Politieke Woordeboek. Derde hersiene uitgawe. CEPTSA.
Brink, A.J. & De V. Lochner, J. (samest.) 2011. Woordeboek vir die Gesondheidswetenskappe/Dictionary for the Health Sciences. Tweede hersiene en bygewerkte uitgawe. Kaapstad: Pharos.
English Dictionary for South Africa. 2011. Eerste druk. Kaapstad: Pharos.
Longman-HAT English-Afrikaans/Afrikaans-English Basic Dictionary/Basiswoordeboek. 2011. Eerste Uitgawe. Kaapstad: Pearson.
Longman-HAT English-Afrikaans/Afrikaans-English Pocket Dictionary/Sakwoordeboek. 2011. Eerste Uitgawe. Kaapstad: Pearson.
Longman-HAT English-Afrikaans/Afrikaans-English School Dictionary/Skoolwoordeboek. 2011. Eerste Uitgawe. Kaapstad: Pearson.
Müller, D. & Pistor, S. 2011. Skryf Afrikaans van A tot Z. Tweede uitgawe, eerste druk. Kaapstad: Pharos.
Tweetalige Sakwoordeboek/Bilingual Pocket Dictionary. 2011. Vyfde hersiene uitgawe. Kaapstad: Pharos.
Woordeboek van die Afrikaanse Taal. (samest.) 2011. Basic Afrikaans: The top 1 000 words and phrases. Kaapstad: Pharos.
Brugwoordelys. 2011. Saamgestel deur Johan Dorfling. Kontak jodorf@mweb.co.za
Die beoordelaars het 'n rekordgetal van 14 eiesoortige woordeboeke en taalgidse beoordeel wat elkeen op sy eie manier 'n wenner is.
Die Woordeboek vir die Gesondheidswetenskappe/Dictionary for the Health Sciences, uitgegee deur Pharos, is aangewys as die wenwoordeboek van 2012 wat die ATKV-Woordwystoekenning ontvang het.
Volgens die beoordelaars ontvang vakwoordeboeke soos hierdie uitgebreide woordeboek nie altyd die eer wat hulle verdien nie, terwyl hulle die allerbelangrikste bewys is van die lewenskragtigheid van enige taal. Dié woordeboek verryk die taal van die wetenskap en tegnologie.
Hierdie woordeboek word as 'n omvattende vakwoordeboek uitgesonder wat die vaktaal bevat van bykans alle gesondheidsterreine en dus getuig van goeie korpusbeplanning.
Die woordeboek het ook 'n lang geskiedenis met heelwat herdrukke as bewys van kundiges op mediese en ander gebiede wat hulle vir baie jare toewy aan die skep van terminologie.
Verder is hierdie werk beduidend uitgebrei en vernuwe en die verklarende en vertalende aard daarvan voeg waarde toe vir die taalgebruiker.
'n Woordeboek wat spesiale vermelding op kultuurgebied verdien, is die Groot Woordeboek: Afrikaans en Nederlands, uitgegee deur Pharos. Vir die eerste keer is daar nou 'n omvattende woordeboek wat nie net vertaal nie, maar ook die gebruikswyse van die Afrikaanse en Nederlandse woorde aandui. Met hierdie woordeboek word die kultuurbande tussen Afrikaans en Nederlands versterk, veral omdat die woordeboek ook in Nederland gepubliseer is as ANNA (Afrikaans-Nederlands/Nederlands-Afrikaans.
Gouws, R. (red.) 2010. Fachwörterbuch zur Lexikographie und Wörterbuchforschung/Dictionary of Lexicography and Dictionary Research. Uitgegee in Europa.
Die beoordelaars was beïndruk deur die kindervriendelike bladspieël en uitleg van My HAT Storiewoordeboek wat as wenboek aangewys is. Die paneel se motivering lees soos volg: "Dié woordeboek se teikenmark is kinders wat nog nie self kan lees nie, alhoewel dit met vrug gebruik sal kan word deur kinders wat reeds kan lees.
"Die woordeboek bestaan uit voorlees- of selfleesstories met verbeeldingryke kleurillustrasies wat dadelik enige jong kind sal boei. Die stories is daarop gemik om die kind se woordeskat uit te brei. Daarom verskyn die woord wat aangeleer moet word in 'n ander kleur as die teks, en so ook die woorde wat 'n betekenisverband met die woord het soos sinonieme en antonieme. So kan die voorlesende pa of ma dan klem plaas op hierdie woorde. By die trefwoord "ingewikkeld" word dié woord, sowel as die woorde "maklik" en "moeilik" byvoorbeeld in die storieteks gebruik op so 'n manier dat die kind 'n verband tussen die woorde sal begin sien. Dit verteenwoordig uitstekende leksikografiese praktyk. Die betrokke woorde verskyn agter in die boek onder Woordeskat.
Die lettertipe wat gebruik word, is baie leesbaar en die hele teks vertoon "skoon" en "oop". Die paneel is oortuig dat hierdie storiewoordeboek baie geskik is vir die teikenmark waarvoor dit geskryf is, naamlik alle jong, voorskoolse Afrikaanssprekende kinders. Die illustrasies neem ook hierdie teikenmark in ag. As opvoedkundige instrument kan die waarde van hierdie woordeboekie nouliks onderskat word. Die paneel is oortuig daarvan dat hierdie bron die woordeboekkultuur, wat so skromelik in ons skoolstelsel ontbreek, kan help vestig."
Die woordeboek, Fachwörterbuch zur Lexikographie und Wörterbuchforschung/Dictionary of Lexicography and Dictionary Research, verdien spesiale vermelding soos wat prof Rufus Gouws van die Universiteit van Stellenbosch, en ook redakteur van die Afrikaanse deel van hierdie internasionale woordeboek, hieronder verduidelik:
"Die werk aan hierdie woordeboek is begin omdat daar internasionaal 'n behoefte bestaan aan gestandaardiseerde terminologie vir die leksikografie. Oor jare heen het teoretiese leksikograwe modelle ontwerp vir vakwoordeboeke vir ander vakgebiede. Nou moes daar bewys word dat leksikograwe ook oor hulle eie vakgebied 'n woordeboek kon maak. Woordeboeke praat oor woorde en nou moes daar woorde gevind word om oor woordeboeke te praat. Hierdie woordeboek het 'n unieke karakter - en die uniekheid lê op verskillende vlakke. Dit is 'n verklarende woordeboek wat sowel 'n bondige as 'n uitvoeriger verklaring van elke term bied. Uiteindelik gaan daar in die vier dele 'n omvattende aanbod van leksikografiese terme wees. Hierdie verklarings is in Duits maar die kort verklaring het ook 'n Engelse vertaling. Die bewerking gee telkens ook literatuurverwysings na ander bronne waar die betrokke term bespreek word. Daar is 'n aanduiding van verwante en teenstellende terme en, baie belangrik, vertaalekwivalente in nege tale: Afrikaans, Bulgaars, Engels, Frans, Hongaars, Italiaans, Portugees, Russies en Spaans. In die vierde deel gaan 'n alfabetiese ekwivalentregister wees vir elkeen van die nege tale. Met behulp daarvan kan byvoorbeeld 'n Afrikaanse term gevind word met die kruisverwysing na die bewerking van die term in die woordeboek. Die alfabetiese deel van die woordeboek word voorafgegaan deur 'n sogenaamde 'sistematiese inleiding'. Dit is 'n teks wat 'n kort oorsig oor die leksikografie as teoretiese dissipline bied - 'n bondige handboek! Vanuit die bewerkings in die sentrale teks is daar telkens ook kruisverwysings na uitvoeriger besprekings van bepaalde terme in hierdie sistematiese inleiding. Afrikaans is gekies as een van die tale van hierdie woordeboek omdat die teoretiese leksikografie en die terminologie stewig gevestig is in Afrikaans."
Afrikaanse woordelys en spelreëls. 2009. Tiende, verbeterde en omvattend herbewerkte uitgawe. Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Kaapstad: Pharos.
Geldenhuys, J.D.U. & Viljoen-Smook, E.E. 2009. Business Dictionary/Sakewoordeboek. Vyfde, hersiene en bygewerkte uitgawe. Kaapstad: Pharos.
Dr Anton Prinsloo se Annerlike Afrikaans: woordeboek van Afrikaanse kontreitaal, het die ATKV-Woordwystoekenning verower as "uitsonderlike boek waarin die samesteller die kwynende kontreivorme geboekstaaf en in een band byeengebring het" volgens die beoordelaars. Die plek of streek word ook aangegee waarin hierdie skerpsinnige en oorspronklike woorde en gesegdes gebruik word. Dié streektaal sorg vir klankryke én taalverrykende, aardse gesegdes soos om katiekablomstert te wees wanneer jy verlief, verspot of laf is, of as jy vernaam hou (Brandvlei, Calvinia, Kenhardt, Malmesbury, Vredenburg). In Namibië ry jy op 'n martelpyp as jy fiets ry. En in Stellenbosch noem hulle jou kippig as jy bysiende of swak van sig (soos 'n hoender) is. In Worcester heet die duiwel Holboude, terwyl jy in Bloemfontein nie oor die etenstafel moet rek sonder om te vra nie, want dan word daar gesê jy het losieshuisarms. Volgens die beoordelaars is Annerlike Afrikaans 'n "naslaanbron vir deskundige en leek waarmee die Afrikaanse leksikografie, die Afrikaanse taalkunde en die Afrikaanse lekkerleesmark verryk word".
In 2008 was daar net een inskrywing, naamlik:
Smit, A.J. (red.) Opvoedkundewoordeboek (self uitgegee). Sien ook no. 6 by 2008.
Al ses dele van die Opvoedkundewoordeboek is voltooi en beoordeel.
Volgens die beoordelaars verdien die Opvoedkundewoordeboek/Teaching Dictionary of Education as wenboek met reg erkenning "omdat dit die hoër funksies van Afrikaans as akademiese taal ondersteun".
Prof Adriaan Smit het reeds in 1970 op eie inisiatief en eie onkoste begin met die samestelling van die Opvoedkundewoordeboek omdat hy besef het dat daar 'n groot leemte is aan 'n tweetalige opvoedkundewoordeboek vir hierdie belangrike studieterrein wat hom toelê op die jeug en hulle emosionele welstand.
Dié lywige woordeboek bestaan uit ses dele van ongeveer 400 bladsye elk waarvan die laaste dele in 2008 verskyn het - dieselfde jaar waarin prof Smit 85 jaar geword het.
Louw, P. (red.) Oxford Skoolwoordeboek/School Dictionary (Afrikaans-Engels/Engels-Afrikaans). Kaapstad: Oxford University Press.
Pheiffer, F. (red.) 2007. Kernwoordeboek/Concise Dictionary (Afrikaans-Engels/Engels-Afrikaans. Kaapstad: Pharos.
Smit, A.J. (red.) Opvoedkundewoordeboek (self uitgegee).
Hierdie woordeboek bestaan uit ses dele:
Deel 1, 2 en 3: Afrikaans-Engels
Deel 4, 5 en 6: Engels-Afrikaans
Deel 1 - van A tot G - en Deel 2 - van H tot O - beide van Afrikaans na Engels het in 2007 verskyn.
Phillip Louw se Oxford Skoolwoordeboek/School Dictionary (Afrikaans-Engels/Engels-Afrikaans) is as wenboek aangewys. Die beoordelaars het hulle besluit soos volg gemotiveer: "Belangrike kriteria in die beoordeling van bogenoemde woordeboeke was die bydrae tot Afrikaans; die oorspronklikheid en vernuwing van die bronne; die gerigtheid op 'n spesifieke teikengebruikersgroep, asook die struktuur, inhoud en aanbieding van elke woordeboek. Uiteindelik is die Oxford Afrikaans-Engels/English-Afrikaans Skoolwoordeboek/School Dictionary (hierna afgekort as die OAES) aangewys as die wenwoordeboek.
Die OAES is 'n nuwe woordeboek wat op 'n duidelik geïdentifiseerde teikengebruikergroep gerig is, naamlik leerders aan Suid-Afrikaanse skole. Die woordeboek wil hierdie leerders help met die verbetering van gesproke en geskrewe taal. Dit weerspieël die hedendaagse taalgebruik en bied die data op 'n toeganklike manier aan."