“Byderhand” is 'n eksperimentele ruimte vir skep, skryf en lees in nuwe kontekste.
Die doelstellings van dié eksperimentele ruimte is om digitale literatuur deur middel van praktykgebaseerde navorsing en vanuit verskeie invalshoeke te ondersoek. Die projekfokus val tans op plekspesifieke digitale literatuur.
Plekspesifieke literatuur bestaan reeds van oudsher af. Voorbeelde hiervan is rotskuns, grafskrifte, monumente en graffiti. Die beskikbaarheid van draagbare toestelle (selfone en tablette) met internettoegang maak dit vandag moontlik om 'n konkrete plek met die onbegrensde kuberruimte te kombineer.
Plekspesifieke digitale literatuur poog in die eerste instansie om plekspesifiekheid te bevorder. Die leser moet daarom op die besondere plek wees om die teks en die plek as 'n eenheid te ervaar. In hierdie eksperimentele literatuurvorm gaan dit primêr oor die geskrewe of gesproke woord. Digitale tegnologie bied egter ook die moontlikheid om 'n verskeidenheid modusse en media te kombineer en om die leser op verskeie wyses interaktief te betrek.
Die projek is aanvanklik aangebied by die Clover Aardklop Nasionale Kunstefees 2015. Kunstefeeste bied die ideale geleentheid om met plekspesifieke literatuur te eksperimenteer en 'n groot verskeidenheid lesers binne 'n kort tyd te bereik. Navorsing oor die lesers se ervaring van die projek en die verskeidenheid tekste het 'n belangrike deel van die navorsing tydens Clover Aardklop 2015 uitgemaak. Watter moontlikhede bied dié tegnologie en literatuurvorm vir die skrywer? Hoe kan so 'n projek in plaaslike omstandighede prakties uitgevoer word? Hoe ervaar lesers die verskillende vorme van plekspesifieke digitale literatuur? Hoe kan die wisselwerking tussen skrywer, leser, tegnologie en plek verstaan word? Hierdie is slegs enkele van die vrae wat deur die projek ondersoek word.
Byderhand Clover Aardklop 2015 het uit vier subprojekte bestaan waarin met verskeie genres en formate geëksperimenteer is en verskillende teikengroepe betrek is. Gevestigde en opkomende skrywers (kunstenaars, ontwerpers, musici, programmeerders) met 'n verbintenis met Potchefstroom is genooi om werk vir die projek te skep. In aansluiting by die interdissiplinêre aard van die projek, word navorsers uit verskillende dissiplines betrek, waaronder Skryfkuns, Letterkunde, Filosofie, Grafiese Ontwerp en Rekenaarlinguistiek. In die meeste gevalle is die navorsers ook as skrywers of kunstenaars in die projek betrokke.
Die vier subprojekte by Clover Aardklop Nasionale Kunstefees 2015 was:
1. Tuinverse in die NWU Botaniese Tuin. Gedigte en kleuterversies deur 15 digters. Kuns deur Strijdom van der Merwe. Subprojekleier: Bernard Odendaal. Die Tuinverse is ná die kunstefees 'n permanente in die NWU Botaniese Tuin.
2. Rusplekstories in die Boeke-Oase. Kortverhale en kinderstories deur 'n verskeidenheid skrywers en kunstenaars. Die Rusplekstories kan sedert Augustus 2016 in De Jonge Akker op die NWU Potchefstroomkampus gelees word.
3. Dwaalverhaal by die Hoër Tegniese Skool. Tienerverhaal geskryf deur Hans du Plessis in samewerking met Skryfkunsstudente.
4. Taxistrips by die pendelroete. Kunstenaar: Khayalethu Mtshali.
Die projek is goed ontvang by die kunstefees en het reeds verskeie toekennings ontvang en navorsingsuitsette opgelewer.
In 2016 is 'n Tuinverseprojek onderneem in die Digterstuin van die Breytenbach Kultuursentrum, Wellington.
'n Projek in samewerking met die Pionierskool vir Siggestremdes en die Karoo Woestyn Nasionale Botaniese Tuin, Worcester is tans onderweg. Die bekendstelling word beoog vir Augustus 2018.
“Byderhand Clover Aardklop 2015” is moontlik gemaak deur befondsing van Die Dagbreek Trust en die Navorsingseenheid Tale en Literatuur in die Suid-Afrikaanse konteks. “Byderhand” word onderneem binne die Navorsingseenheid Tale en Literatuur in die Suid-Afrikaanse konteks, Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. Die projek vorm ook deel van die vestiging van digitale humaniora in die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte.
In samewerking met:
Navorsingseenheid vir tale en literatuur in die Suid-Afrikaanse konteks
Navorsingsuitsette, gesprekke en artikels
Franci Greyling bespreek Byderhand as 'n voorbeeld van ŉ digitale humaniora projek. Die lesing is aangebied by die 2de Nasionale Digitale-Humaniora-Werkswinkel, 4-8 April 2016, NWU, Potchefstroom.
ITOU konferensie oor vervlegte leer (Vervlegting met ŉ doel): Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. 4-6 November 2014.
Referaat: Franci Greyling. QR-stories: 'n eksperimentele ruimte.
Intreerede: Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. 29 Oktober 2015:
Franci Greyling: Plekspesifieke digitale literatuur: Ruimte vir eksperimentering en ontdekking.
Colloquium: Digitale letterkunde. Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. 6 April 2016:
(Second South African Workshop op Digital Humanities, Potchefstroom Campus.)
Gasspreker: Yves T’Sjoen (Universiteit Gent, België): Ut bits & bytes poesis? Over digitale poëzie en poëzie in het digitale tijdperk.
Referaat: Susan Smith (Universiteit van Fort Hare. Oos-Londen). Ingeplaaste skryf en die materiële verbeelding. Voorlopige aantekeninge en waarnemings oor ingeplaastheid en verbeelding in twee Tuinversprojek-gedigte.
Vertelling en dataprojeksie: Nita Cronjé (ATKV): Die aanbieding van poësie in kombinasie met ander kunsvorms. ’n Oorsig van sulke ATKV-produksies
Referaat: Bernard Odendaal. Mediosferiese veranderings en die skryf en onderrig van digkuns.
Paneelbespreking: Die ontwikkeling van die dwaalverhaal. Hans du Plessis, Jaco Lubbe, Marcé Bester, Gustaf Tempelhoff, Franci Greyling.
Referaat: Gustaf Tempelhoff. Byderhand Die rol en proses van multimedia-ontwerp binne die plekspesifieke digitale literatuurprojek.
Referaat: Roela Hattingh (UJ). Labirint van labirinte: Potchefstroom as hiperskakel soos vervat in Byderhand.
Referaat: Franci Greyling & Wildrich Fourie. Tinboektoe toe toep: Remediasie van ŉ kunstenaarsboek na ŉ toepassing.
Kongres van die Afrikaanse Letterkundevereniging (ALV), NWU. 31 Aug – 2 Sept 2-16:
Sessie: Plek; landskap; media; die digitale.
Vertoning: Byderhand 2015 - projekvideo
Referaat: Bernard Odendaal. Mediosferiese verandering en die skryf en onderrig van digkuns.
Referaat: Franci Greyling. Plekspesifieke digitale literatuur: Samespel en wisselwerking in nuwe kontekste.
Tuin van digters #digkunsvir almal, Breytenbachsentrum, Wellington. 16-18 September 2016:
Met: Bernard Odendaal, Diek Grobler, Yves T'Sjoen en Franci Greyling (gespreksleier); voorlesings deur Danie Marais, Alfred Schaffer, Zandra Bezuidenhout en Hennie Nortjé
Byderhand is 'n projek van die Noordwes-Universiteit (Potchefstroomkampus) waarin digitale digkuns en die natuur op vindingryke manier bymekaar uitkom, deurdat jy op jou slimfoon, via 'n strepieskode in die natuur aangebring, 'n gedig kan aflaai wat met die tuingegewe te doen het. Hierdie projek is met groot sukses in die NWU se Botaniese Tuin aangebied tydens die Aardklop-fees in 2015. Enkele splinternuwe tuinverse is vir die Tuin van Digters geskryf en digitaal bewerk. Filmverse is op sy beurt 'n projek waarin digters se verse tot animasiefilms verwerk word. Betrokkenes by beide projekte kom gesels oor wat digitale digkuns behels en hoe ons vergelyk met wat in Europa gebeur. Van die digters wie se werke opgeneem is vir die Byderhand-projek, kom lees hul werk voor. 16:45 | 60 min. | Woordtent
Inaugural Conference of the Digital Humanities Association of Southern Africa (DHASA 2017), Stellenbosch. 17-20 Jan 2017.
Referaat: Franci Greyling. Digital humanities practice: Site-specific digital literature.
International colloquium. Booknesses: Taking Stock of the Book Arts in South Africa, Faculty of Art, Design & Architecture, Bunting Road Campus, University of Johannesburg. 24 - 26 March 2017.
Referaat: Franci Greyling & Wildrich Fourie. Tinboektoe toe app: Remediating an artist’s book into an application.
Artikel - Digstring, Versindaba.
Digstring: Susan Smith. Digstring. "By die soetdoring" (Susan Smith)
Navorsingsartikel: LitNet Akademies:
Artikel: Franci Greyling. 2017. Plekspesifieke digitale literatuur: samespel en wisselwerking in nuwe kontekste. LitNet Akademies Jaargang 14(2) http://www.litnet.co.za/plekspesifieke-digitale-literatuur-samespel-en-wisselwerking-nuwe-kontekste/
International conference. MIX 2017: Writing Digital, Bath Spa University’s College of Liberal Arts. 10-12 July 2015.
Referaat: Bernard Odendaal. The filmverse project.
Referaat: Franci Greyling. Poetry in the botanical gardens: experiments with site-specific digital literature.
International conference and festival. ELO 2017: Affiliations, communities, translations. Fernando Pessoa University, Porto. 18-22 July 2017.
Referaat: Gustaf Tempelhoff: Platform design for site-specific digital literature.
Referaat: Franci Greyling, Bernard Odendaal & Gustaf Tempelhoff: Byderhand Tuinverse. (At hand: Garden poetry)
Referaat: Bernard Odendaal. The Film-verse project as a significant contribution to digital poetry development in South Africa.
Referaat: Franci Greyling. Site-specific digital literature: a community of practice.
Artikel - Franci Greyling. Plekspesifieke digitale literatuur: Nuwe verhoudings tussen mens en plek. Woord & Daad (56) 432: 31-34.
International conference. Transient Topographies: Space and Interface in Digital Literature and Art. The Second Galway Digital Cultures Initiative conference, Moore Institute, National University of Ireland, Galway, 20-21 April 2018.
Referaat: Gustaf Tempelhoff: "I look at clouds from both sides now" – Interface design and accessibility for site-specific digital literature for the visually impaired.
Referaat: Franci Greyling: Experience interface and performativity in site-specific digital literature.
Toestemming: Byderhand is 'n kreatiewe en navorsingsprojek oor plekspesifieke digitale literatuur. Wanneer jy deelneem aan die projek verleen jy toestemming dat die data vir navorsingsdoeleindes gebruik kan word. Jou deelname aan en terugvoering oor die projek is waardevol.
© 2015 Byderhand Alle regte voorbehou.
Adri Breed Adri Breed is in 1982 in Krugersdorp gebore. Sy spandeer meeste van haar laerskooljare in Heidelberg (Gauteng), en al haar hoërskooljare in Pretoria. As student verhuis sy na Potchefstroom, waar sy haar studies voltooi en ook haar loopbaan as akademikus en skrywer begin. Tans is werksaam as senior lektor in Afrikaanse taalkunde aan die Noordwes­Universiteit se Potchefstroomkampus. Twee van Adri se gedigte, "Skil" en "Die ontmanning van 'n man en van 'n vrou", het onlangs in die literêre vaktydskrif Literator verskyn.
Leti Kleyn is 'n navorser en skrywer op die gebied van Afrikaanse letterkunde, Kreatiewe Skryfkuns en Kanonisering
Bernard Odendaal, ’n gebore Bloemfonteiner, was dosent in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die Universiteit van die Vrystaat voordat hy in 2012 die direkteur van die ATKV­Skryfskool van die Noordwes­Universiteit (Potchefstroomkampus) geword het. Sy debuutdigbundel, Onbedoelde land, het in 2007 verskyn. As liedteksskrywer en ­vertaler het hy meegewerk aan CD’s soos Herman van den Berg sing Brel in Afrikaans, Dit is wat dit is (Herman van den Berg) en Dawid – die musical. Honderde resensies, essays en rubrieke van hom het in koerante en tydskrifte, asook op webblaaie verskyn. Hy publiseer gereeld akademiese artikels en boekbydraes.
Jean du Toit het Biochemie en Fisiologie aan die NWU studeer en het in 2011 sy M.Sc. in Biochemie behaal. Hy het homself daarna verdiep in die Filosofie en is tans, na sy meestersstudie in Filosofie, besig om sy Doktoraal in die veld te voltooi. Sy huidige navorsing handel oor Filosofie van die Tegnologie, met spesifieke fokus op die interaksie tussen tegnologie en die menslike liggaam. Hy stel veral belang hoe die literêre in hierdie spasie 'n rol speel en hoe dit bydra tot die menslike begrip van die wêreld waarbinne die individu geplaas is.
Carina van der Walt is in Welkom gebore. Sy het aan die Noordwes­Universiteit in Potchefstroom gestudeer en voltooi in 2004 haar MA in ’n vergelykende studie Afrikaanse en Nederlandse poësie. Sedert 2007 woon en werk sy in Nederland. Van der Walt blog op twee poësie webwerwe: versindaba.co.za. en fleursdumal.nl. Sy het al in verskillende Nederlandse tydskrifte gepubliseer. WOORDEN OVER BEELDEN (Kersfees 2012) is ’n geskenkbundeltjie met gedigte oor ruimtelik georiënteerde kuns. Dit het saam met die tydskrif Beelden verskyn. Sy debuteer in Nuwe Stemme 5 (2013). Die duobundel AMALGAAM (Okt. 2015) by Uitgewery IJzer in Utrecht – Nederland, is haar en Willy Martin se nuutste publikasie.
Etienne Terblanche is 'n lektor en navorser van die Engelse poësie aan die NWU Potchefstroom. Ek het in Fochville groot geword, en toe was Potchefstroom daardie groot, vreemde dorp met die slim mense en goeie rugbyspelers. Het hier begin studeer in 1985, my doktorsgraad hier ontvang, en voordat ek by die NWU kom klasgee het, vir ses jaar Afrikaans aangebied by Potchefstroom Boys High School.
My liefde vir die natuur kom van die dae nog voordat ek in taal kon dink. Ek en my broer, Reinier, het van kleins af skoenlappers versamel en bestudeer, aanvanklik in die Lydenburg omgewing. Dié gebied het 'n baie diep indruk op my gemaak, en as ek daar uitkom, voel ek oombliklik tuis. Intussen het die Noordwesgrasvlaktes en die kolletjies soetdoringbome vir my net so mooi geword.
Iets in my word ook aangegryp deur landskappe waarin ek nie as kind gewoon het nie: die oop Karoo, net eerlike leë planeet en lug; die see, waar mens se onstuimighede rus kan kry omdat die golwe hulle ontmoet en uitskakel; die kusbos met welige vet kleurvolle skoenlappers, en so voorts. My gedigte hunker gedurig na uitdrukking van hierdie indrukke. Skrywer van: E. E. Cummings: Poetry and Ecology (Rodopi, Amsterdam, 2012)
Franci Greyling is professor in Skryfkuns aan die Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. Sedert 2007 is sy gemoeid met die konseptualisering en uitvoering van interdissiplinêre kreatiewe en navorsings­projekte. Haar huidige navorsingsbelangstellings is multimodale narratiewe, alternatiewe publikasiemoontlikhede, bioregionaliteit en plekspesifieke letterkunde. As kind het die gesin vir ŉ jaar in Potchefstroom gewoon en sy het haar skoolloopbaan by laerskool Mooirivier begin; later het sy as student aan die PU vir CHO in Kasteelkoshuis gewoon; sedert 2002 is sy ŉ permanente inwoner van Potchefstroom. Haar eie kreatiewe publikasies sluit in kinder- en jeugboeke, kortverhale, gedigte, kunstenaarsboeke, ŉ radiodrama en die webtuiste, Storiewerf. Haar jongste werk is ŉ kunstenaarsboek, Mooirivier: weerspieëling en weerklank.
Hans du Plessis was tussen 1981 en 2011 aan die Potchefstroomkampus van die NWU verbonde, eers as professor in Afrikaanse taalkunde en sedert 1990 as direkteur van die ATKV­skryfskool van die NWU.
Sedert 2012 is hy navorsingsgenoot in die Navorsingseenheid vir Taal­ en Letterkunde, Skool vir Tale. Hy het reeds ses digbundels en nege romans gepubliseer. Jongste publikasie: Inboekeling, 2014, historiese roman, Tafelberg­uitgewers.
Ihette Jacobs is tans ʼn dosent in Afrikaanse poësie aan die Universiteit van die Vrystaat en is ook besig met haar PhD wat handel oor relasionaliteit in die outobiografiese poësie van Afrikaanse vrouedigters. Hierdie proefskrif word onder leiding van Prof. Heilna du Plooy, gedoen. Ihette het vanaf 2004 tot 2009 voltyds aan die PUK studeer en in hierdie tyd baie nou bande met die Skool vir Tale gesmee. Haar onlangste publikasie is as een van die debuterende digters in Nuwe Stemme 5 (2013).
Ek is oorspronklik uit die Vaaldriehoek en het in 2010 na Potchefstroom verhuis om in die koshuis by Hoër Volkskool Potchefstroom te woon. Ek is tans besig met ʼn honneursgraad in Engelse letterkunde aan die Potchefstroomkampus van die NWU en ek hoop om my verder in hierdie veld te verdiep. Buiten my studies en skoolloopbaan, is my verbintenis aan Potchefstroom die bome. Dit is immers die kareebome op Hoër Volkskool Potchefstroom se gronde wat my tot die dorp bekeer het.
Johan Myburg het in Potchefstroom skoolgegegaan en ook studeer. Hy is 'n onafhanklike kunsskrywer. Sy jongste digbundel is Kamermusiek wat in 2004 by Lapa verskyn het. Hopelik kom sy vierde bundel binnekort op dreef.
Ruan Fourie is ’n aspirantdigter en student in Frans en Skryfkuns. Hy woon in Potchefstroom en hou hom veral besig met verkenning van dié se strate wanneer die sterre en die maan sigbaar is. Hy speel graag klavier en tjello.
Susan Smith woon en werk in Oos­Londen waar sy ’n professor in Afrikaans is aan die Universiteit van Fort Hare en in 2005 instrumenteel is in die tot stand bring van ’n Afrikaans- departement. Sy is ten nouste betrokke by die herskryf van ’n taalbeleid by dié universiteit waarin Afrikaans, naas Engels en Xhosa, as amptelike taal aanvaar en erken word. Susan se verbintenis met die Byderhandprojek en met Potchefstroom spruit uit haar betrokkenheid by navorsing oor ekokritiek en ekopoësie. In 2012 verskyn die bundel In die afwesigheid van sin. Sy skryf gedigte wat met plek en die natuurlike omgewing in gesprek tree.
Tom Gouws is ‘n digter van Pretoria. Hy het studeer en klasgegee aan die Universiteit van Potchefstroom, ook dié se Vaaldriehoekkampus, en het sy akademiese loopbaan afgesluit as Waarnemende Visekanselier en Rektor van die Noordwes­Universiteit se Mafikeng- kampus. Hy het indertyd ook Wiskunde doseer aan Potchefstroom Gimnasium. Sy nuutste digbundel is stigmata.
Gebore 31 Mei 1924 op Vredefort (oorlede 29 Julie 2015). Matrikuleer 1941 aan Monument Hoëskool Krugersdorp en gaan daarna na die Universiteit van Pretoria. Studeer en doseer aan verskillende plaaslike en buitelandse universiteite. Is behalwe akademikus ook skrywer, met name digter. Was getroud met Anna van Zyl, wat oorlede is Mei 2007. Het vyf kinders. Stel belang in natuur, kultuur­ en kunsgeskiedenis en kosmologie. Studeer aan die PUK tot met Meestersgraad. As dosent aan die PUK aangestel in 1944 tot met vroeë aftrede in 1982 weens gestremdheid. Neem steeds deel aan PUK­bedrywighede. Jongste digbundel "Karnaval en Lent" (2014). Digbundel in pers en prosaboek.
Alanka Craffert Stemkunstenaar
Maak nie saak hoe jy presteer of wat jy bereik nie, ŉ lewe sonder kuns (in al haar vorme) en ŉ stukkie hart, is nie die moeite werd nie. Alanka leef by hierdie woorde en is tans werksaam as kunstebestuurder by PUK-Kunste aan die NWU Potchefstroomkampus, waar sy ook studeer het. Sy woon reeds sewe jaar in Potchefstroom kon nie anders as om in hierdie tyd ŉ stukkie van haar te verloor langs die Mooirivier nie. Sy tree ook op as vryskutaktrise, stemkunstenaar, sangeres en het al verhoë ingekleur by o.a. Aardklop Nasionale Kunstefees, KKNK en die US Woordfees.
Hein Viljoen is professor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde in die Skool vir Tale, Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. Die Afrikaanse poësie is een van sy groot voorliefdes. Onlangs het hy 'n bundel literêre opstelle met die titel Crossing borders, dissolving boundaries (Amsterdam, 2013) saamgestel en geredigeer. Hy skryf self ook gedigte; sy jongste bundel, Holtrom en groot kabaal, het in 2003 verskyn. Hy het in Potchefstroom skoolgegaan en hier en in Pretoria en Utrecht gestudeer, maar darem 'n paar jaar in Pretoria ook gewoon.
Heilna du Plooy het aan die PU vir CHO studeer en daarna Potchefstroom verlaat. Sewentien jaar later vestig die gesin Du Plooy hulle in Potchefstroom en tans woon sy reeds byna dertig jaar lank hier. Sy het vir 25 jaar lank aan die Universiteit klasgegee in Literatuurwetenskap en Afrikaanse en Nederlandse letterkunde, maar wy tans al haar aandag aan skryf, skilder en letterkundige navorsing.
Franci Greyling: Franci Greyling is professor in Skryfkuns aan die Noordwes­Universiteit, Potchefstroomkampus. As kind het die gesin vir ʼn paar maande in Potchefstroom gewoon en sy het haar skoolloopbaan by laerskool Mooirivier begin; later het sy as student aan die PU vir CHO in Kasteelkoshuis gewoon; sedert 2002 is sy ʼn permanente inwoner van Potchefstroom. Haar eie kreatiewe publikasies sluit in kinder­ en jeugboeke, kortverhale, gedigte, kunstenaarsboeke, ʼn radiodrama en die webtuiste, Storiewerf. Haar jongste werk is ʼn kunstenaarsboek, Mooirivier: weerspieëling en weerklank.
Dedré is op Dundee in Kwa-Zulu-Natal gebore en het daar grootgeword. Sy woon tans in Potchefstroom en doseer Onderwyskuns by die Fakulteit Opvoedingswetenskappe. Sy het vyf jaar in Potchefstroom gestudeer en was in Heide-dameskoshuis. Na ‘n draai in die Vaaldriehoek is saam met haar gesin terug Potch. Sy woon en werk al die afgelope 13 jaar hier. Die akkerbome in Potchefstroom herinner haar aan die genade van seisoene en die mooi van die lewe. Buiten vir die publikasie van gedigte in enkele bundels, doen sy ook illustrasies vir tydskrifte en kinderboeke.