PressReader - Sarie Kos: 2017-08-01 - Die Ark van S­maak
Die Ark van S­maak
Suid-A­fri­ka se kos­land­skap is net so uit­een­lo­pend en be­to­we­rend soos sy men­se – en ons praat nie hier van fên­sie re­stau­ran­te nie, maar van eer­li­ke eet­goed vol ge­skie­de­nis en tra­di­sie. Dis eg­ter ’n land­skap wat smag na ’n red­dings­daad, want baie van ons er
Sarie Kos - 2017-08-01 - Inhoud - teks ANNA TRAPIDO (ge­skryf vir High­li­fe SA vir B­ri­tish Air­ways – be­stuur deur Co­mair) ver­ta­ling LEONORA VAN STADE N il­lus­tra­sies@ NAT HAL I E_ I L LUS T RATIO Nop in stag ram
Toe No­ag twee van al­les in sy ark ge­laai het, het hy, so­ver ons weet, die heel eer­ste be­sker­mer van bi­o­di­ver­si­teit ge­word. In die By­bel én in die Ko­ran lees ons die mens se sleg­te ge­drag het die ge­wel­di­ge wa­ters ver­oor­saak wat die aar­de oor­stroom het, en baie die­re sou heel­te­mal ver­dwyn het as No­ag nie sy ark ge­bou het nie.
In 1996 het die wê­reld­wye or­ga­ni­sa­sie vir ba­sie­se voed­sel vol­hou­baar­heid di eS lo w Food Mo­vement (SFM)* ook ’ n ark op­ge­rig, hier­die keer ’ n vir­tu­e­le een met die naam die Ark van S­maak. En nes sy an­tie­ke voor­gan­ger wil hier­die ark ook bi­o­di­ver­si­teit be­skerm.
In we­se is dit ’ n glo­ba­le ka­ta­lo­gus van tra­di­si­o­ne­le plant­soor­te, die­re­ras­se, re­sep­te en kos­kul­tu­re – al­mal hoogs be­dreig, ook weens die mens se sleg­te ge­drag (ge­ne­ties ge­mo­di­fi­seer­de ge­was­se, en­kel ge­was boer­de­ry, om­ge­wings uit­put­ting–die ly sis el­le­lank ). Ver­skeie spe­sies kom glad nie meer op aar­de voor nie en nog sul­ke uit­ster­wings is waar­skyn­lik om die draai.
Die hei­li­ge boe­ke sê nie veel oor hoe No­ag ge­keer het dat die leeus die lam­mers vreet nie, maar die Ark van S­maak het spe­si­fie­ke oor­le­wing­stra­te­gieë op­ge­stel om men­se meer be­wus te maak van wat om hul­le aan­gaan, om mark­te te vind en om die ge­bruik van er­fe­nis-be­stand­de­le te be­vor­der. SFM re­ken baie be­dreig­de eet­goed kan ge­red word as men­se weer ’n s­maak daar­voor ont­wik­kel. Klan­te maak oor­le­wing moont­lik.
Daar is op die oom­blik 3 843 eet­ba­re i­tems uit 150 lan­de op SFM se vir­tu­e­le ark. Al­te­sa­me 55 Suid-A­fri­kaan­se “pas­sa­siers” is reeds aan boord, en nog aan­soe­ke wag.
Die gems­bok­kom­kom­mer is on­langs by­ge­voeg. So ook die swart-en-pienk Kol­broek-vark (IL­LUS­TRA­SIE BO). Hier­die land­ras-ot, wat moont­lik af­stam van die var­ke wat in 1778 saam met die Co­le­brook aan die Kaap­se kus ge­strand het, het don­ker, geu­ri­ge vleis, maar groot boer­de­rye hou hul­le nie aan nie om­dat hul­le en hul werp­sels be­trek­lik klein is.
Dui­sen­de an­der spe­sies wat eens Suid-A­fri­kaan­se ta­fels
Al­te­sa­me 55 SA “pas­sa­siers” is reeds aan boord
laat kreun het, is op die voor­aand van uit­wis­sing.
En ons ver­loor veel meer as ’n stel ge­ne as dit ge­beur, want by­na elk­een van hier­die sma­ke gaan ge­paard met spe­si­fie­ke kul­tu­re­le prak­ty­ke.
Om N­gu­ni-bees­te te red son­der ’n be­grip van hul rol in Zoe­loe-oor­gang se­re­mo­nies, sal’ n smaak­lo­se, hol oor­win­ning wees. Net so sal dit be­te­ke­nis­loos wees as jy boe­goe­bos­se aan­plant en ver­geet dis ’n boe­re­raat.
Ge­sprek­ke oor No­ag se ark sorg dik­wels vir law­we vrae, soos waar was die toi­let en hoe groot was die skip pre­sies. Hier­die wys­neu­se sien nie die werk­li­ke waar­de van die ark raak nie. Dis ’n sto­rie oor mens­li­ke ge­drag wat ons tot op die rand van uit­ster­wing ge­bring het en die ver­an­de­rin­ge wat no­dig is om te keer dat dit weer ge­beur.
SFM wil hê ons moet koek kry ėn dit eet – by­na let­ter­lik. En waar­om nie? Hier is se­we Suid-A­fri­kaan­se lek­ker­nye (uit die lys van 55) waar­mee jy kan be­gin.