Adam Small is een van enkele bruin Afrikaanse skrywers wat in die kanon van die Afrikaanse letterkunde opgeneem is. Hy was, met die gebruik van Kaaps, ’n voorloper van ’n hele generasie bruin Afrikaanse digters, wat ’n opbloei in protespoësie in die jare tagtig teweeggebring het.
In 2012 het die raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns die Hertzogprys aan Small toegeken vir sy drama-oeuvre, met spesifieke verwysing na Kanna hy kô hystoe wat as ’n hoogtepunt in die Afrikaanse dramatiese kuns beskou word. In 2009 is hy ook met die SA Akademie se Eeufeesmedalje bekroon vir sy hele oeuvre.
Small se identifikasie met sy karakters vind neerslag in sy gebruik van Kaaps – volgens hom ’n volwaardige taal waarin mense hul eerste skreeu en hul laaste doodsroggel gee. Wat in heelparty gedigte opval, is die gebruik van refreine en herhaling, wat as ’t ware die gemeenskap se vrese waarskuwings en aanklagte van die tyd eggo (Van Wyk, 2006). Verder is daar ’n sterk Ou Testamentiese inslag, maar ook talle verwysings na die geboorte en wederkoms van Christus. Volgens Van Wyk word dié gegewe op die lotgevalle van onderdruktes van toepassing gemaak, oa die geskiedenis van Moses en die Israelitiese volk onder Egiptiese slawerny: Soos Moses met sy staf, moet die digter met sy kitaar sy mense lei, maar omdat die taak so moeilik is, word die kitaar ironies ook sy kruis. Só lui die openingsgedig byvoorbeeld:
Balt, ek het onlangs Guy Butler se outobiografie “A local habitation” gelees en hy skryf uitgebreid in hoofstuk 13 oor Uys Krige, onder meer ook oor sy ongewildheid by die Nasionliste. Van John Vorster se dreigement teenoor die Akademie het ek egter nog nooit gehoor nie.
Bart, dankie vir die verwysing na Kannemeyer se biografie oor Uys Krige. Ek moet bely dat ek nie ver genoeg daarin gelees het nie – miskien juis vanwee die “los leestrant”! Ek stem natuurlik met jou saam oor die durende varsheid van Krige se skryfwerk.
Die Goue Seun is oorweldigend propvol insidente, persoonlikhede, stromings, aanhalings en tog moes ek, wat die grootste agting vir Uys gehad het, jare later weer na die werk verwys word oor inligting wat slegs moeilik bekombaar is op die ‘net. Ek het Uys reeds op sesjarige leeftyd ontmoet en hy was vir ‘n groot deel van my lewe ‘n hegte vriend, digter subliem van wie ek van sy “kleurlinggedigte” voorgedra het jare voor publikasie in die 50’s.
Ek het nou pas jou vader se “Faust in die geskiedenis, legende, drama en musiek” van die rak gehaal. Ek sien hy noem jou daarin “Baltie” (p. 63).
Dis ‘n enorme lewensverhaal waaroor ek heelwat dokumtêre materiaal het. Dit wag net vir ‘n toepaslike skrywer om dit enigsins saam te vat, soos ek gehoop het Kannemeyer sou onderneem.
Ja nee, my liewe pa. Hy het ‘n baie moeilike tien jaar in Suid Afrika belewe. My ma en hy het gewerk vir ‘n ideaal wat nooit verwesenlik is nie. Kyk gerus na die opdrag voor in sy Faust. Ná my pa se dood in 1950 is ek in die natuurwetenskaplike rigting waarin ek my lang loopbaan gehad het. Maar daar is ander diep belangstellings in my lewe, soos bv. dit waaroor ons gesels.
O.K., dis nie ‘n slegte idee om hierdie dialoog in die “openbaar” te voer want dit is leersaam vir ander lesers.
Jy het my pa se Faust op jou rak maar blykbaar nie Ballade van die Groot Begeer van Krige nie. Ek sou jou aanraai om die e.g. van ‘n bibiioteek te bekom. Indien moeilik sal ek ‘n paar van die sleutelgedigte daarin skandeer en vir jou stuur mits ek jou e-pos kan bekom.
Nee, man, Balt natuurlik staan “Ballade van die groot begeer” op my rak! Ek is ‘n bietjie skepties oor jou verwagting dat ‘n digter soos Krige (of enige ander digter) se werk “groot opgang” sal maak in hierdie land.
Jy het duidelik groot belangstelling vir my pa se werk getoon maar verder niks gesê oor Uys se Ballade nie. Ek kon skaars glo dat jy as literator dit NIE op rak sou hê nie moes dit desweë bevraagteken.
Goed, die kommersionele kant van sy verkoopbaarheid is oop vir debat. Dit daargelaat moet daar êrens die noodsaak en oortuiging bestaan vir al is dit dan aanvanklik net ‘n klein oplaag in sagteband met die nodige publisiteit en objektiewe kritiek vir die werk op suiwer poëtiese basis bo en behalwe die groot geskiedkundige betenis daarvan. Dan is dit weer in die publieke bewussyn en nie net op rakke soos joune en mynenie. Die verkoopbaarheid sal dan gou genoeg duidelik word.