Reaksie op Gigaba se begrotingsredeMinister Malusi Gigaba. Foto: Elmond Jiyane, GCIS Malusi Gigaba, minister van finansies, het Woensdag sy begrotingsrede gelewer. Verskeie partye en organisasies het hierop reageer. Demokratiese Alliansie Alf Lees, die DA se skaduminister van finansies, het gesê Gigaba se begroting benadeel die armes en is ŉ nalatenskap van Jacob Zuma se rampspoedige bestuur van die ekonomie van Suid-Afrika. “Die verhoging van belasting is simptomaties van ŉ ANC-regering wat versuim om vooruit te beplan en die nodige kostebesparings in te stel om gewone burgers teen armoede te beskerm,” het Lees gesê. “Vandag se aankondigings is ŉ yslike hou vir arm Suid-Afrikaners. Dit sal ekonomiese groei en werkskepping belemmer.” Lees het bygevoeg die 1%-verhoging op BTW is ŉ klap in die gesig van miljoene Suid-Afrikaners wat daagliks sukkel om kos op die tafel te sê. Die verhoging, tesame met die verhoging van die brandstofheffing, sal arm Suid-Afrikaners dwing om meer te betaal vir basiese goedere, dienste en vervoer. “In plaas daarvan dat die minister beslissend optree en verkwistende uitgawes sny, het hy voorstelle gemaak wat dienslewering sal verswak, waaronder: – gedeelte van die begroting wat aan provinsies toegeken word, word met R4,7 miljard gesny; – voorwaardelike provinsiale toelaes, hoofsaaklik menslike nedersettings en opleidinginfrastruktuur, word met R13,7 miljard gesny; – toelaes vir plaaslike regerings word met R16,1 miljard verminder; – voorwaardelike toelaes, wat geld vir nuwe skole insluit, word met R13,9 miljard gesny; – indirekte toelaes word met R2,2 miljard verminder; en – die polisiediens sal met 2 000 personeellede verminder word. “Die besluit om geld vir nuwe skole en polisiebeamptes te sny, is ŉ risiko vir die toekoms en veiligheid van ons mense.” Lees het bygevoeg die R57 miljard oor die mediumtermyn om arm studente te finansier vir hoër onderrig, lyk dalk soos ŉ stap in die regte rigting, maar dit is nie volhoubaar nie en versuim om die ware aard van die probleem aan te spreek met dekades van chroniese onderbesteding van dié bedryf. Vryheidsfront Plus Pieter Groenewald, leier van die VF Plus, het gesê Suid-Afrika se begroting wat vandag deur minister Malusi Gigaba aangekondig is, is in vele opsigte teleurstellend en het net onderstreep hoe groot die land se finansiële probleme werklik is. “Die minister het nie die geweldige skuldlas van die regering wat deur voormalige president Jacob Zuma se administrasie veroorsaak is, daadwerklik aangespreek nie. “Die verwagte groeikoers van 1,5% vir 2018/19 en 2,2% in 2020 is nie genoeg om die ekonomie sodanig te laat groei dat dit ŉ wesenlike impak op werkskepping gaan hê nie, veral nie as in gedagte gehou word dat meer as ŉ miljoen mense jaarliks die arbeidsmark betree nie.” Groenewald meen om te sê die regering gaan oor die volgende drie jaar R85 miljard spaar skep wel die indruk hy wil bespaar, maar net die rente op regeringskuld beloop tans R198 miljard per jaar. “Die besparing is dus ŉ druppel aan die emmer.” Die minister het ook geen aanduiding gegee wat gedoen gaan word om besparingsmaatreëls in te stel nie. “Wat BTW aanbetref, is die VF Plus tevrede daarmee dat dit met een persent verhoog is, aangesien dit belangrik is dat die land se belastingbasis verbreed word. Die VF Plus het lank reeds gevra dat BTW verhoog moet word, in stede daarvan dat persoonlike belasting buitensporig verhoog. Op die oomblik word dit van sowat 5 miljoen belastingbetalers uit 55 miljoen landsburgers verwag om die belastingjuk alleen te dra. Daar kan nie van ŉ sekere groep verwag word om net meer en meer belasting te betaal nie.” Basiese voedsel soos meel, bruinbrood en rys word uitgesluit van BTW en die verhoging sal die heel armstes feitlik nie raak nie. Die VF Plus sê ook dat die bykomende heffing van 52 sent op die brandstofprys nie bloot in die belastingmandjie moet beland nie, maar dat dit eksklusief aangewend moet word vir Padongelukkefonds (POF) en vir die land se paaie-infrastruktuur. Wat gratis hoër onderwys aanbetref moet daar ŉ voorwaarde wees dat studente wat kwalifiseer, hul akademiese jaar moet slaag, anders sal dit ŉ blote vermorsing van belastingbetalers se geld wees. Congress of the People Mosiuoa Lekota, leier van Cope, het gesê Gigaba se begrotingstoespraak het versuim om enige werklike oplossings te bied vir die land se probleme. “Die las word nou op die belastingbetaler geplaas en arm mense gaan hieronder ly,” het hy gesê. Lekota het bygevoeg dit wil voorkom of pres. Cyril Ramaphosa huiwerig is om die burokrasie aan te spreek en as hy dit sou doen, sal die land begin geld spaar. Hy het gesê Ramaphosa was Zuma se adjunk en kan nie nou aanvoer dat hy nie geweet het wat aangaan nie. “Hy was die afgelope vyf jaar adjunk, ons moenie vergeet dat hy weet wat aangegaan het nie. Hy was deel van hierdie ding dat Zuma moes gaan, maar het nie gedink oor wat hy nou gaan doen nie,” het Lekota gesê. “Ons wil sien dat geld begin bespaar word, sodat ons hierdie skuld kan begin hanteer.” AfriForum Die burgerregte-organisasie AfriForum is van mening dat Gigaba en die ANC-regering se vryery na gratis hoër onderrig blote politiekery is. AfriForum glo dat gratis hoër onderrig opgestel is om te misluk. Gigaba het in die begrotingsrede aangekondig dat uit ŉ totaal van R324 miljard wat vir hoër onderwys en opleiding geallokeer is, die bedrag van R57 miljard aan ingefaseerde gratis hoër onderwys oor die volgende drie jaar toegeken word; hiervan sal R12,4 miljard na behoeftige eerstejaarstudente in 2018/2019 gaan. “Die regering voer aan dat gratis hoër onderrig ten doel het om aan arm mense die geleentheid te gee om universiteit toe te gaan. Dít terwyl slegs 5% van arm mense toelating tot universiteit kry as gevolg van die swak toestand van Suid-Afrikaanse skole,” sê Monique Taute, nasionale woordvoerder vir AfriForum. Taute voeg by dat 63% van studente wat deur die Nasionale Studente Finansiële Hulpskema (NSFAS) gehelp word, binne vyf jaar op universiteit uitsak – ’n verdere bewys dat gratis hoër onderrig bestem is om te faal. Slegs 8% van diegene in Suid-Afrika met ’n naskoolse kwalifikasie het dit binne ses jaar behaal. “Stel jou voor wat die uiteinde hiervan sou wees as gratis universiteite en kolleges sou realiseer,” sê Taute. “AfriForum meen dat die geld beter aangewend kan word deur ons skolestelsel reg te ruk. As 80% van ons skole nie wanfunksioneel was nie, kon dít help om die onaanvaarbare hoë uitsaksyfer op universiteite en kolleges drasties te verminder,” het sy bygevoeg. Solidariteit Die vakbond Solidariteit het vandag sy misnoeë uitgespreek oor die begrotingsrede wat in die Nasionale Vergadering gelewer is. Volgens Gerhard van Onselen, ekonomiese navorser verbonde aan die Solidariteit Navorsingsinstituut, sal die 2018-begroting ŉ verdere demper op ekonomiese groei plaas. “Daar is geen waarneembare afwyking van die skadelike ANC-beleid waarmee ons al jare te kampe het nie. Trouens, hoër BTW en brandstofbelasting sowel as geen werklike teken van reële besnoeiing aan staatsbesteding nie, plaas die ekonomie op ŉ daadwerklik swakker basis,” het Van Onselen gesê. Van Onselen voer aan dat belastingbetalers en verbruikers die swaar las van die ANC-beleid sal moet dra. Van Onselen sê voorts dat al die optimisme ná pres. Ramaphosa se staatsrede oor die inperking van staatsbesteding misplaas was. “Dit blyk dat hierdie begroting ŉ voortsetting is van die bou van lugkastele op skuld,” het Van Onselen bygevoeg. United Democratic Movement Nqabayomzi Kwankwa, UDM-LP, het by ander opposisiepartye aangesluit en Gigaba se verhoging op die BTW veroordeel. “As mens na die begroting kyk, dan leef ons in moeilike tye. Daar moet nou moeilike besluite geneem word, en ons verstaan dit.” Hy het egter bevraagteken waarom korporatiewe belasting nie verhoog is nie. “Daar is wel positiewes soos gratis hoër onderrig, maar die toespraak is grootliks ŉ antiklimaks ná die staatsrede deur pres. Ramaphosa.” South African Federation of Trade Unions Zwelinzima Vavi, sekretaris-generaal van Saftu, het Gigaba se begroting as ŉ “aanval op die land se armes” beskryf. “Ons is baie kwaad oor hierdie persentasieverhoging op BTW. Die armes sal erger hieronder ly as enigiemand anders.”