In Islam word Jesus (oor die algemeen getranslitereer as Isa) as een van God se mees geliefde en belangrikste profete beskou, asook 'n bringer van heilige skrifte, 'n wonderwerker en die Messias. Moslems deel egter nie die Christelike geloof in die kruisiging of die goddelikheid van Jesus nie, maar glo dat Jesus se kruisiging 'n goddelike illusie was en dat hy liggaamlik in die hemel opgeneem is. Uit die Koran: 4:157: "en omdat hulle sê: Ons het die Messias, Jesus, die seun van Maria, die boodskapper van Allah, omgebring ~ en hulle het hom nie gedood nie, en ook nie tot die dood toe gekruisig nie, maar dit het vir hulle gelyk asof dit so is. En hulle wat hieroor verskil, twyfel voorwaar daaraan. Hulle het geen kennis daaromtrent nie, maar volg slegs ’n vermoede, en hulle het hom beslis nie doodgemaak nie." Die meeste Moslems glo ook dat hy na die aarde sal terugkeer saam met die Mahdi, wanneer die aarde met sonde en onreg gevul word met die koms van Islam se Antichris-agtige Dajjal.
Die fynste beskrywing van Jesus se geboorte kom uit die Evangelie volgens Matteus (wat waarskynlik tussen 65 en 90 n.C. geskryf is) en die Evangelie volgens Lukas (wat waarskynlik tussen 65 en 100 n.C. geskryf is). Geleerdes bly debatteer oor die besonderhede van Jesus se geboorte en min beweer dat hulle die presiese jaar of datum van sy geboorte of dood ken.
Die datum van Jesus se dood is ook nie duidelik nie. Die Evangelie van Johannes beskryf die kruisiging as direk voor die Pesach (die Joodse Paasfees) op Vrydag 14 Nisan, waar die sinoptiese evangelies (Matteus, Markus en Lukas) (behalwe Markus 14:2) Jesus se Laaste Avondmaal as die Pasgamaal van Vrydag 15 Nisan beskryf. Sommige geleerdes beweer egter dat die sinoptiese weergawe in harmonie is met die weergawe in Johannes. Die Jode het verder 'n lunêr-solêre kalender gevolg, wat die fases van die maan as datums gebruik het en berekenings met 'n presiese datum in 'n sonkalender vermoeilik.
Josef, Maria se man, verskyn in beskrywings van Jesus se kinderjare. Daar word egter geen melding van hom gemaak tydens die prediking van Jesus nie. Johannes se weergawe van Jesus se oorgawe van Maria aan die sorg van die "dissipel vir wie hy baie lief was" tydens sy kruising, dui daarop dat Josef teen die tyd reeds gesterf het.
Na Jesus se geboorte was die paartjie geforseer om 'n krip in plaas van 'n kinderbed te gebruik, te wyte aan 'n tekort aan akkommodasie (Lukas 2:1-7). Volgens Lukas het 'n engel Jesus se geboorte aan skaapwagters aangekondig wat hulle skape verlaat het om die nuutgebore kind te aanskou en daarna die gebeurtenis aan die area verkondig het. Matteus verwys na die Wyse Manne of "sterrekykers" wat geskenke aan Jesus gebring het; hulle het 'n ster gesien het en geglo dat dit die geboorte van die Koning van die Jode aangekondig het (Matteus 2:1-12).
Die Evangelie van Johannes beskryf drie verskillende Pasgas in die loop van Jesus se prediking. Dit dui aan dat Jesus vir 'n periode van drie jaar gepreek het, alhoewel sommige interpretasies van die sinoptiese evangelies slegs een jaar voorstel. Die fokus van Jesus se prekings was hoofsaaklik sy getrouste volgelinge, die Twaalf Dissipels, alhoewel baie van sy ander volgelinge as dissipels beskou was. Die Twaalf Dissipels en ander wat getrou aan Jesus was, was almal Jode, soos gewys deur Jesus se verklaring dat sy missie slegs op diegene uit die huis van Israel fokus (Matteus 14:24) en deur die feit dat die dissipels slegs na sy dood met Paulus saamgestem het dat die evangelie ook aan onbesnede heidene geleer moet word. Jesus het 'n apokaliptiese gevolg gelei: hy het gepreek dat die einde van die wêreld onverwags sou aanbreek en dat hy sou terugkeer om die wêreld te oordeel, veral deur hulle behandeling van die kwetsbares; vir hierdie redes het hy sy volgelinge vermaan om altyd gelowig en op hulle hoede te wees. Jesus het ook geleer dat berou nodig is om die hel te ontsnap en het belowe om die ewige lewe te gee aan diegene wat in hom glo (Johannes 3:16-18).
Jesus het ook dikwels met die gemeenskap se uitgeworpenes vergader, soos die tollenaars, insluitende die apostel Matteus; toe die Fariseërs beswaar teen Jesus se vergadering met sondaars eerder as die goedgelowiges aanteken, het hy geantwoord dat dit die sieklikes is wat 'n geneeskundige kort, nie die gesondes nie. Volgens Lukas en Johannes het Jesus ook pogings aangewend om sy leer tot die Samaritane uit te brei, wat 'n ander vorm van die Israelitiese geloof aangehang het. Die poging word weerspieël in sy preek aan die Samaritane van Sigar, wat hulle bekering tot gevolg gehad het.
Volgens die sinoptiese evangelies het Jesus drie van sy apostels, Petrus, Johannes en Jakobus, na die bo-punt van 'n berg geneem om te bid. Daar het Jesus van gedaante verander: sy gesig het geskyn soos die son en sy klere was 'n briljante wit. Elia en Moses het langs hom verskyn. 'n Helder wolk het oor hulle gekom en 'n stem uit die hemel het gesê "dit is my geliefde Seun or wie Ek My verheug". Die evangelies gee ook weer dat Jesus, nader aan die einde van sy prediking, sy dissipels begin waarsku het oor sy dood en opstanding (Matteus 16:21–28).
Volgens die sinoptiese evangelies het Jesus tydens Pasga saam met sy volgelinge na Jerusalem gekom, waar 'n groot skare hom tegemoet gekom het en geskree het "Prys Hom! Loof Hom wat in die Naam van die Here kom!". Na sy binnekoms het Jesus 'n versteuring by Herodus se tempel veroorsaak deur die tafels van die geldwisselaars om te keer en te verklaar dat hulle die tempel in 'n "rowersnes" verander het (Markus 11:17). Later daardie week het Jesus die Pasgamaal saam met sy dissipels gedeel, 'n gebeurtenis wat later as die Laaste Avondmaal bekend sou staan. Tydens hierdie maaltyd het hy voorspel dat hy deur een van sy dissipels verraai sou word en dan tereggestel sou word. Hy het brood en wyn geëet en gedrink en gesê "Dit is my liggaam wat vir julle gegee word" en "Hierdie beker is die nuwe verbond, beseël deur my bloed, wat vir julle vergiet word" (Lukas 22:7-20). Na die maaltyd het Jesus en sy dissipels in die Tuin van Getsémané gaan bid.
Tydens Jesus se verhoor het die hoë priesters en bejaardes aan hom gevra "Dan is jy die Seun van God?", en na hy geantwoord het "Dit is soos julle sê: Ek is!" het hulle hom aan godslastering skuldig bevind. Die hoë priesters het hom daarna aan die Romeinse goewerneur, Pontius Pilatus, oorgegee, gebaseer op 'n beskuldiging van sedisie, omdat hy beweer het dat hy die Koning van die Jode is. Toe Jesus voor Pilatus kom, het Pilatus hom gevra "Is jy die koning van die Jode?", waarop Jesus geantwoord het "Dit is soos u sê". Volgens die evangelies het Pilatus persoonlik nie gevoel dat Jesus skuldig was aan 'n misdaad teen die Romeine nie en, omdat daar met die Pasga 'n tradisie was waartydens die Romeinse goewerneur een gevangene kan vrystel, het Pilatus die skare 'n keuse gegee tussen Jesus van Nasaret en 'n rebel genaamd Barabbas. Die skare het gekies dat Barabbas vrygelaat word en dat Jesus gekruisig word. Pilatus het sy hande gewas om sy onskuld in die ongeregtigheid van die keuse aan te toon.
Die Handelinge van die Apostels vertel dat Jesus oor die volgende veertig dae aan verskeie mense in verskeie plekke verskyn het. Ure na sy opstanding het hy aan twee reisigers op pad na Emmaus verskyn (Lukas 24:13–35). Hy het aan sy vergaderde dissipels op die aand na sy opstanding verskyn (Johannes 20:19). Alhoewel sy leerstellings spesifiek tot Jode gerig was, het Jesus sy apostels na die heidene gestuur met die Groot Opdrag en het hy na die Hemel opgevaar, terwyl 'n wolk hom uit hul sig gehou het. Volgens die Handelinge het Paulus van Tarsus 'n visioen van Jesus gehad tydens sy tog na Damaskus. Jesus het belowe dat hy weer sou kom om die res van die Messias-voorspelling uit te voer.
Voorbeelde van apokaliptiese uitsprake, wat na 'n nabye einde van die tyd verwys, is die visioen oor Satan se val (Lukas 10:18) of die geskil oor die oorsprong van Jesus se geneeskrag (Matthéüs 12:24). Jesus se handelinge word hier as die begin van die Ryk van God uitgebeeld waarmee die Ryk van die Bose al van sy mag ontneem word. Tekste soos die uitspraak oor "bestormers" (Mattéüs 11:12) skep die indruk dat hierdie ryk met 'n gewelddadige konflik te make het wat met die optrede van Johannes die Doper 'n aanvang geneem het en tot by Jesus se tyd voortduur. In Markus 1:15 gee die oorlewering van Johannes die aanleiding vir Jesus se uitspraak Die tyd is vervul […] wat ook die begin van sy eie verkondiging markeer.
Skoliere het die geskiedkundige metode gebruik om 'n waarskynlike rekonstruksie van Jesus se lewe te ontwikkel. Sommige geleerdes trek 'n definitiewe lyn tussen Jesus soos herbou deur geskiedkundige metodes en Jesus soos hy vanuit 'n teologiese oogpunt verstaan word, terwyl ander geleerdes volhou dat 'n teologiese Jesus wel 'n geskiedkundige figuur verteenwoordig. Die hoofbronne van inligting van Jesus se lewe en leerstellings is die vier kanonieke Evangelies van die Nuwe Testament: Matteus, Markus, Lukas en Johannes. Bybelse akademici en klassieke geskiedkundige aanvaar oor die algemeen die bestaan van Jesus en bewerings téén sy bestaan as "effektief weergelê".
Geskiedkundiges beskryf Jesus oor die algemeen as 'n rondreisende preker en die leier van 'n godsdienstige beweging binne-in Judaïsme. Volgens geskiedkundige heropbouing was Jesus deur Johannes die Doper gedoop, het hy deur middel van gelykenisse en spreuke geleer, godsdienstige tradisies, wetsverering en sosiale rangordes betwis en was hy deur die Romeine gekruisig. Geskiedkundiges is egter verdeeld oor of Jesus 'n loopbaan van genesing en duiweluitdrywing bedryf het, of hy die naderende einde van die wêreld verkondig het en of sy kruisiging onvermydelik was.
Daar word wyd aanvaar dat die Evangelie van Markus eers na die Joodse opstand teen die Romeine tussen die laat sestigs en vroeë sewentigs geskryf is aangesien dit opmerkings oor die vernieling van die Joodse tempel in Jerusalem maak (Markus 13,2; Matteus 22,7; Lukas 19,43) en dat die ander evangelies tussen 70-100 geskryf is. Daar is 'n klein minderheid wat teenstrydige datums (beide vroeër en later) weergee vir die Evangelie volgens Markus, terwyl die datum vir die Evangelie van Matteus tussen 70 en 100 geplaas word ('n klein groep Rooms-Katolieke geleerdes aanvaar 'n vroeër datum vir die evangelies, as deel van die Augustynse hipotese). Die Evangelie van Lukas se oorsprong word ook baie later geplaas, tussen 80-90 n.C., alhoewel daar ook hier 'n minderheid is wat ten gunste van 'n vroeër datum is. Daar word ook wyd aanvaar dat die skrywers van die Evangelies van Lukas en Matteus die Evangelie van Markus as 'n bron vir hulle werke gebruik het.
Die Evangelies verwys na Jesus as 'n Nasarener, 'n term wat algemeen dog verkeerdelik as 'n verwysing na sy geboorteplek begryp word. Sommige interpreteer die woord om na Jesus se gelowige affiliasies te verwys, terwyl ander geleerdes Jesus as 'n Fariseër beskou. In Jesus se tyd was die twee denkrigtings tussen die Fariseërs die Huis van Hillel en die Huis van Sjammai. Jesus se stellings oor skynheiligheid mag teen die strenger Huis van Sjammai gemik gewees het, alhoewel hy ook met hulle saamgestem het oor hulle leerstellings rakende egskeiding. Jesus het ook kommentaar gelewer op die Huis van Hillel se leerstellings (Babiloniese Talmoed, Sjabbat 31a) rakende die grootste gebod ("Sjema Jisrael", Markus 12:28-34) en die Goue Reël (in Matteus 7:12).
Ander geleerdes teoretiseer dat Jesus 'n Essener was, 'n Joodse sekte wat nie in die Nuwe Testament genoem word nie. Nog ander geleerdes teoretiseer dat Jesus 'n nuwe, apokaliptiese sekte gelei het wat moontlik verwant was aan Johannes die Doper.
Steeds ander geleerdes beweer dat Jesus 'n gefaalde apokaliptiese profeet was wat 'n vroeë Christen geword het na die Groot Opdrag sy leerstellings na die heidene versprei het. Hierdie is 'n aparte opdrag van die een wat Jesus vroeër aan die twaalf apostels gegee het, wat beperk was tot slegs Joodse volgelinge en Heidene en Samaritane spesifiek uitgesluit het.
Jesus van Nasaret het van sy tydgenote in hierdie opsig duidelik verskil. Hy het vroue regstreeks aangespreek en selfs prostitute het met hom gesels en hom aangeraak – hierdie gedrag was vir gerespekteerde Joodse manne ondenkbaar. Jesus het godsdienstige onderwys aan 'n Samaritaanse vrou gegee wat in haar dorp openlik oor hierdie gebeurtenis gepraat en meer mense saamgeneem het wat na sy woorde wou luister. Hy het 'n arm weduwee geloof wat hom en sy volgelinge finansieel ondersteun het. Hy het 'n vrou beskerm wat weens egbreuk ter dood veroordeel is en het volgens oorlewering 'n ander wat as onrein beskou is van 'n langjarige siekte genees. Hy het, volgens oorlewering, 'n jong meisie, die dogter van ene Jaïrus, glo van die dooies opgewek. Toe sy volgelinge kinders wat saam met hul moeders na sy onderwys wou luister probeer wegjaag het, het Jesus daarop aangedring dat hulle moes bly en hulle geseën.
Die evangelies bevestig Jesus se progressiewe rol as 'n leraar wat die spirituele ewewig tussen die manlike en vroulike element herstel het. Geeneen van die evangelies bevestig uitdruklik die stelling van ortodokse Christene en sommige wetenskaplikes dat hy die ongetroude staat verkies het nie.
Meeste Bybelse geleerdes is van mening dat die werke waarin Jesus beskryf word aanvanklik deur mondelings tradisie oorgedra is en nie skriftelik aangeteken was tot 'n aantal dekades na sy kruisiging nie. Die eerste oorgeblewe tekste wat na Jesus verwys is Paulus (vroeër Saulus) se briewe, wat uit die middel van die eerste eeu dateer. Paulus skryf dat hy Jesus slegs in visioene gesien het, maar dat hulle goddelike openbarings was en dus gesaghebbend is (Galasiërs 1:11-12). Die vroegste oorgeblewe tekste wat Jesus in enige detail beskryf is die vier Evangelies. Siende dat hierdie boeke deel van die Bybelse kanon uitmaak, het hulle veel meer analise en aanvaarding van Christelike bronne ontvang as ander moontlike bronne met inligting oor Jesus.
Boeke wat nie ingesluit was nie staan bekend as die Apokriewe boeke van die Nuwe Testament. Hierdie boeke sluit ook die Evangelie van Tomas in, 'n versameling spreuke wat aan Jesus toegeskryf word en slegs in die 20ste eeu herontdek is en moontlik deur die Siriese gemeentes versamel was. Hierdie materiaal is in die dekades ná Jesus se dood deur lede van die eerste generasie Christene oorlewer (Lukas 1,2). Ander belangrike apokriewe werke wat 'n groot invloed in die vorming van tradisionele Christelike geloof gehad het sluit die Openbaring van Petrus, die Protoevangelium van Jakobus, die Kindheidsevangelie van Tomas en die Handelinge van Petrus in. 'n Aantal Christelike tradisies soos die sluier van Veronica en Maria se hemelvaart kom nie in die kanonieke evangelies voor nie, maar in hierdie en ander apokriewe werke.
Die Romeinse geskiedskrywer Tacitus berig omtrent 117 in sy Annales (boek XV, 44) van sogenaamde "Chrestianers", wat deur keiser Nero verantwoordelik gemaak is vir die brandramp in Rome in die jaar 64. Hy skryf verder:
Dit is egter nie duidelik of die verwysing na Christus in hierdie op onafhanklike Romeinse bronne berig of moontlik reeds op Christelike oorlewerings baseer nie. 'n Steentafel wat in 1961 in Caesarea ontdek is, noem dat Pontius Pilatus slegs die amp van prefek beklee het – en sommige geleerdes trek dus Takitus se berig in twyfel.
Ander berigte is deur Plinius die Jonge, die andersins onbekende Siriese Stoïsyn Mara bar Sarapion en Joodse rabbyne oorlewer. Hierdie skrywers verwys egter net terloops of op 'n polemiese manier na Christelike oorlewerings wat aan hulle bekend was.
Daar word gespekuleer dat tekste met selfs vroeër geskiedkundige of mitologiese inligting oor Jesus voor die Evangelies bestaan het, alhoewel daar, behalwe vir Pauliniese briewe, geen sulke tekste gevind is nie. Baie geleerdes glo dat, gebaseer op die ongewone ooreenkomste en verskille tussen die Sinoptiese Evangelies, mondelingse tradisies en spreuke (soos in die Evangelie van Thomas en die teoretiese Q-dokument) waarskynlik 'n sterk rol op die aanvanklike deurgawe van verhale oor Jesus gehad het en moontlik selfs sommige van die Sinoptiese Evangelies geïnspireer het.
Spesifiek glo baie geleerdes dat die teoretiese Q-dokument en die Evangelie van Markus as die twee bronne vir die evangelies van Matteus en Lukas gebruik is. Ander teorieë, soos die ouer Augustynse hipotese, word steeds deur ander Bybelse geleerdes aangehang. 'n Ander teoretiese dokument is die Spreuke Evangelie, wat sommige glo 'n bron vir die Evangelie volgens Johannes was.
Die Verligting en die Wetenskaplike Revolusie het twyfelsug rakende die geskiedkundige akkuraatheid van die tekste meegebring. Alhoewel sommige kritiserende geleerdes, insluitende argeoloë, die tekste steeds gebruik as 'n verwysingspunt in hulle studie van die geskiedenis van die Nabye-Ooste, beskou ander geleerdes die tekste as bloot kulturele en letterkundige dokumente en sien hulle die tekste oor die algemeen as deel van 'n genre in die letterkunde wat bekend staan as hagiagrofie of heiligelewensbeskrywing: 'n verhaal van 'n heilige persoon wat beskou word as die verteenwoordiging van 'n morele en goddelike ideaal. Hagiografie het as sy hoofdoel die verheerliking van godsdiens self en die voorbeeld wat deur die perfekte heilige persoon as die sentrale fokus gestel word.
Die sienings van geleerdes wat Jesus se historisiteit geheel en al verwerp word opgesom in die hoofstuk oor Jesus in Will Durant se Caesar and Christ. Dit is gebaseer op 'n vermeende gebrek aan ooggetuienis, 'n gebrek aan direkte argeologiese bewyse en die feit dat sekere antieke werke nalaat om na Jesus te verwys en die beweerde ooreenkomste tussen vroeë Christendom en eietydse mitologie.
Diegene wat 'n naturalistiese siening van geskiedenis het, glo oor die algemeen nie aan goddelike ingryping of wonderwerke nie, soos die beskrywing van Jesus se opstand uit die dood in die Evangelies. Een van die metodes wat gebruik word om die feitelike akkuraatheid van die verhale in die evangelies te toets staan bekend as die "maatstaf van verleentheid", waarvolgens verhale met verleënde aspekte (soos die ontkenning van Jesus deur Petrus of die vlugting van sy volgelinge na sy gevangenisneming) waarskynlik nie ingesluit sou word indien dit fiktief was nie.
Sommige geleerdes stel voor dat die Evangeliese verhaling van Jesus min of geen geskiedkundige basis het nie. Hulle sien ooreenkomste tussen stories oor Jesus en ouer mites soos paganistiese goddelike mense soos Mitras, Attis en Osiris-Dionusios. Hulle bewering is dat die paganistiese mites deur sommige outeurs van vroeë verslae van Jesus oorgeneem is in 'n poging om die paganistiese gelowe met Christendom te versoen (sinkretisme). Sommige gewilde skrywers soos Earl Doherty neem hierdie geloof 'n stap verder en stel voor dat die evangelies eintlik verwerkings is van nie-Abrahamiese mites en nie op 'n historiese figuur gebaseer is nie. Sommige Christelike skrywers, soos Justin Martyr en C.S. Lewis, stel voor dat die mites geskep was deur antieke paganiste wat die profetiese eienskappe van die Messias, soos geleer in die Pentateug en die Profete, op hulle spesifieke god toegepas het.
Alhoewel daar verskillende Christelike sienings van Jesus is, is dit wel moontlik om 'n algemene meerderheid Christelike siening te beskryf deur die ooreenkomste tussen die Katolieke, Ortodokse, Anglikaanse en sekere Protestantse leerstellings te vergelyk, soos dit in die verskeie kategismusse en belydenistekste voorkom. Hierdie siening, onder beskryf as die hoofsiening, dek nie alle groepe wat hulself as Christene beskou nie en dié se sienings word daarna beskryf.
Christene betuig oorwegend dat Jesus die Messias is wie se koms in die Ou Testament voorspel word, wat deur sy lewe, dood en opstanding, die mens se verbondenheid met God herstel het in die bloed van die Nuwe Verbond. Sy dood aan die kruis word verstaan as 'n verlossende opoffering: die bron van die mens se redding en die vergoeding van sonde, wat die geskiedenis van die mens ingetree het met die sonde van Adam.
Hulle betuig dat Jesus die enigste Seun van God is, die Here en die ewige woord, wat mens geword het sodat die wat in hom glo die ewige lewe mag hê. Verder glo hulle dat hy gebore is aan die Maagd Maria deur die mag van die Heilige Gees, in 'n gebeurtenis wat beskryf word as die "wonderbaarlike maagdelike geboorte" of die "Menswording". Tydens sy lewe het Jesus die "goeie nuus" verkondig: dat die koms van die Koninkryk van God naby was en dat hy die Christelike Kerk gestig het, wat ook die saad van die koninkryk is en waarheen hy dié met vermoeide gees heen roep. Jesus se handelinge tydens die Laaste Avondmaal, waar hy die Nagmaal ingestel het, word beskou as sentraal in die verbond met God en die aandenking van Jesus se opoffering.
Christene bely ook dat Jesus deur sy kruisiging gesterf het, ter helle neergedaal het (waar "hel" óf as die plek van ewige straf óf die plek van die dood verstaan word), en as vlees uit die dood uit opgestaan het in 'n beslissende wonderwerk wat op die opstanding van die mens aan die einde van die tyd dui, wanneer Christus sal terugkeer om die laaste oordeling te lewer oor die wat lewe en die wat reeds gesterf het én dat dit sal eindig in die verkiesing tot die Hemel of die verdoeming tot die Hel.
In die tweede eeu het die Romeinse amptenaar en skrywer Plinius die Jongere (63 – ca. 113) geskryf dat Christene "'n gesang responsief aan Christus sing, soos aan 'n god (carmenque Christo quasi deo dicere secum invicem). Tussen 325 en 681 het Christene hulle sien van die aard van Jesus teologies geartikuleer en geskaaf deur 'n reeks van sewe ekumeniese rade. Hierdie rade beskryf Jesus as een van drie goddelike persone van die Heilige Drie-eenheid: die Seun, God die Vader en die Heilige Gees vorm saam die enkele kern van die Een God. Verder word Jesus ook gedefinieer as een persoon met 'n volwaardige menslike dog volle goddelike aard, 'n leerstelling bekend as die Hipostatiese unie (hierdie leerstelling word egter nie deur Oosterse Ortodoksie aanvaar nie).
In sy boek, Jesus of Nazareth, verwys Pous Benedictus XVI na die Rabbi Jacob Neusner, 'n gelowige Jood, wat deur sy analises van die Evangelies tot die gevolgtrekking gekom het dat Jesus beweer het dat hy God was deur te verklaar dat hy 'n hoër gesag was as die Joodse Wet wat deur God aan die Jode (deur Moses) gegee is. In verdediging van Jesus se goddelikheid, beweer sommige verdedigers dat daar drie moontlikhede is rakende Jesus se beweerde bewerings dat hy die een God van Israel is: óf hy is werklik God, óf hy is 'n leuenaar óf hy is waansinnig – hulle verwerp die laaste twee op die basis van Jesus se betroubaarheid en wysheid, soos deur hulle gesien.
Die teologie van die Heiliges van die Laaste Dae hou vol dat die "Hemelse Vader", "Jesus Christus" en die "Heilige Gees" drie verskillende en onderskeidelike wesens is, alhoewel hulle al drie ewigdurend en in 'n gelyke mate goddelik is en saam die Goddelike Hoof vorm. Alhoewel hulle as "een God" beskryf word, het elkeen 'n ander rol: die Heilige Gees is 'n gees sonder 'n fisieke liggaam, die Vader en die Seun besit onderskeidelike en perfekte liggame van vlees en been.
Volgens die Gnostisisme het Jesus oor geheime kennis ("gnosis") van die geestelike wêreld beskik wat as noodsaaklik geag word vir die verlossing van 'n mens. Terwyl sommige Gnostici aanhangers van doketisme was, het ander geglo dat Jesus 'n mens was wat gedurende sy doop deur die gees van die Christus besiel is. Baie Gnostici het geglo dat Christus 'n Aeon (of "gepersonifiseerde tydperk") sou wees wat gestuur was deur 'n hoër godheid as die Demiurg, die skepper van die stoflike wêreld. Die Gnostici het die Griekse skrifte van die Nuwe Testament by voorkeur as allegories beskou, en sommige het ook Jesus self as 'n allegorie geïnterpreteer. Hulle het daarnaas 'n aantal ander tekste gebruik wat nie by die Bybelse kanon ingesluit is nie.
Die Marcioniete was 2de eeuse nie-Joodse aanhangers van die Christelike teoloog Marcion van Sinope, wat as die seun van die plaaslike biskop gebore is. Hulle het geglo dat Jesus die Hebreeuse Skrifte verwerp het of dat ten minste dele daarvan onversoenbaar met sy leerstellings was. Marcion het – na aanleiding van Paulus se onderskeiding tussen die "Wet" (Ou Testament) en die "Evangelie" (Nuwe Testament) – 'n duidelike teenstelling tussen die wraaksugtige God van die Ou Testament en die liefdevolle God van Jesus gesien en besluit dat die Joodse God en Jesus twee afsonderlike godhede was. Net soos sommige Gnostici het die Marcioniete die Joodse God as die bose skepper van die wêreld beskou en Jesus as die verlosser van die stoflike wêreld. Hulle het ook beweer dat Jesus nie menslik was nie, maar eerder 'n volledig geestelike wese. Hulle het geglo dat sy stoflike liggaam – en ook sy kruisiging en dood – goddelike illusies was. Marcion was ook die eerste bekende vroeë Christen wat 'n Bybelse kanon geskep het, met tien Paulus-briewe en sy eie weergawe van die Evangelie volgens Lukas (moontlik sonder die eerste twee hoofstukke van die moderne weergawe en sonder Joodse verwysings), asook sy verhandeling oor die "Antitese" tussen die Ou en die Nuwe Testament. Weens die teenstrydighede tussen die kanonieke evangelies en sy eie Christelike geloofstelsel het Marcion die tekste "bewerk" en verwysings na Jesus se geboorte verwyder. Marcionisme is deur die proto-ortodokse stroming as kettery verdoem, maar sy teenkerk het tot in die 6de eeu bestaan. Die kerk het baie van sy leerstellings verander en nader beweeg aan die Gnostiese stromings.
Moslems glo egter nie dat Jesus 'n goddelike aard as God of die Seun van God gehad het nie. Die Koran waarsku teen 'n geloof in Jesus se goddelikheid. Moslems glo dat Jesus 'n evangelie van God ontvang het, die Injill, wat ooreenstem met die Christelike Nuwe Testament, maar dat dele daarvan deur die jare heen misgeïnterpreteer is en dus nie meer God se boodskap akkuraat verkondig nie.
Die Agmadija-beweging is 'n beweging wat in 'n klein dorpie in Indië in die 19de eeu ontstaan het en nou meer as 10 miljoen volgelinge wêreldwyd het. Hulle glo dat Jesus die kruisiging oorleef het en na die ooste, na Kasjmir, gevlug het, waar hy aan natuurlike oorsake onder, die naam "Yuz Asaf Issa", op 'n ou ouderdom gesterf het. Hulle glo dat sy graf in Srinagar, Indië, geleë is. Hierdie siening word tans ook deur sommige westerse outeurs aangeneem.
Reformeerde Judaïsme, 'n moderne progressiewe beweging, verklaar dat "Enige persoon wat verklaar dat Jesus hulle redder is, is vir ons in die Joodse gemeenskap nie meer 'n Jood nie en 'n afvallige".
Boeddhistiese sienings van Jesus verskil, siende dat Jesus nie in enige Boeddhistiese teks voorkom nie. Sommige Boeddhiste, soos Tenzin Gyatso, die 14de Dalai Lama, beskou Jesus as 'n bodhisattva, of "verligde persoon", wat sy lewe aan die welsyn van die mens gewy het. Beide Jesus en Boeddha het radikale veranderings in die gebruiklike religieuse beoefenings van hulle dae gehad. Daar is nou en dan 'n ooreenkoms in die taal, soos die gebruik van 'n algemene metafoor van 'n lyn blinde mans om te verwys na die religieuse gesaghebbers van wie hulle verskil het. Sommige glo dat daar 'n noue verwantskap is tussen Boeddhisme (of Oostelike geestelike denkwyses oor die algemeen) en die leerstellings van Gnostiese tekste soos die Evangelie volgens Tomas.
Die Nuwe Era-beweging bevat 'n verskeidenheid sienings oor Jesus. Sommige aanhangers van die beweging beweer dat hulle sy gees kan ervaar. Die Nuwe Era-beweging leer oor die algemeen dat Christusskap iets is wat almal kan verkry. Teosofiste, van waar baie van die Nuwe Era se leerstellings kom ('n Teosofis genaamd Alice Bailey het die term Nuwe Era uitgedink), verwys van Jesus as die Meester Jesus en glo dat hy vroeër reeds mens geword het en tans een van die Kosmiese Meesters van die Antieke Wysheid is (die opperwesens wat verantwoordelik vir die bestuur van die aarde is).
Die filosoof en ateïs Bertrand Russel glo dat Jesus se leerstellings en waardes deur ander filosowe oortref is: Russel skryf "Ek kan nie self voel dat óf in die kwessie van wysheid óf die kwessie van deugsaamheid, Christus so hoog soos ander mense aan die Geskiedenis bekend gestaan het nie. Ek dink ek sou Boeddha en Sokrates bo Hom stel in hierdie respekte". Friedrich Nietzsche het Sokrates en Jesus as grondbeginsels van die westerse kultuur beskou en beide gekritiseer. Hy beskou Jesus se besorgdheid vir die swakkes as 'n ommekeer van edele moraliteit en het Christendom beskuldig van die verspreiding van gelyke regte vir almal; iets wat hy self teëgestaan het.
'n Karakteristieke kenmerk van vroeë Christelike tekste was die verhalende manier waarop Jesus as Christus te verkondig en sy betekenis slegs ten opsigte van hul eie tyd geïnterpreteer was, eerder as om presiese biografiese gegewens te verstrek. Die gebrek aan biografiese besonderhede het regstreeks van die begin van die navorsing oor die Nuwe Testament af 'n verskeidenheid spekulatiewe teorieë opgewek, wat dikwels op enkele aanhalings en aanduidings in die Christelike tekste steun en probeer om die gebrek aan presiese inligting met kennis vanuit ander bronne te kompenseer. Daar is tans 'n groot aantal spekulatiewe teorieë ten opsigte van Jesus en ander figure uit die Nuwe Testament.
"Jesus het nie aan die kruis gesterf nie": Gnosties-Christelike groepe was daarvan oortuig dat Jesus slegs skynbaar gedood is en leerstellings van 'n skynlyf ontwikkel wat gekruisig sou wees. Die ware goddelike natuur was vir hulle onversoenbaar met menswording, materie, lyding en sterflikheid. Hierdie leerstellings het ook 'n invloed op die latere Islam uitgeoefen – in sy Koran beweer die Islamitiese profeet Mohammed dat 'n ander man, wat met Jesus verwissel is, aan die kruis gesterf het.
In die ernstige histories-kritiese navorsing oor die Nuwe Testament word hierdie teorieë grootliks verwerp aangesien die aanduidings daaroor in die bronne nie verifieerbaar of presies genoeg is nie en geen wetenskaplike metodes by hulle formulering ingespan word nie. Sommige teorieë trek wel die aandag van die media en die publiek, soos gesien kan word uit die sukses van die fiktiewe roman, The Da Vinci Code, deur Dan Brown.
"En hulle het na Bethanië gekom. En 'n sekere vrou ontmoet wie se broer daar gesterf het. Sy het op haar knieë neergeval en vir Jesus gesê: 'Seun van Dawid, erbarm u oor my!' Maar die volgelinge het haar teruggewys. En Jesus het kwaad geraak en met haar na die tuin gegaan waar die graf geleë was en daar was onmiddellik 'n kreet van die graf gehoor. En Jesus het nader getree en die steen voor die ingang van die graf weggerol. En hy het na binne gegaan waar die jongeling gelê het, sy hand uitgestrek en hom aan sy hand omhoog gehef. Maar toe die jongeling hom bekyk het, het hy verlief geraak op hom en gesmeek dat hy by Jesus wil bly. En hulle het uit die graf gekom en na die jongeling se huis gegaan, want hy was welvarend. En ná ses dae het Jesus vir hom gesê wat hy moes doen, en in die aand het die jongeling na hom gekom, en hy het 'n linnedoek om sy naakte lyf gehad. En hy het daardie nag by hom gebly, want Jesus het hom die geheim van die Ryk van God geleer."
Die ritueel van die Heilige Huwelik was destyds 'n praktyk van die Hieros-Gamos-kult, waarby die Aarde se vrugbaarheid bewaar word deur die vereniging van die hemelse god met die godin van die Aarde. Die Heilige Huwelik is 'n ritueel wat reeds gedurende die bronstydperk in verskillende Europese en Oosterse beskawings, waaronder ook die Griekse, Minoïese en Egiptiese, voorgekom het. Jesus het die Laaste Nagmaal in Markus 2:19 self as 'n bruilof beskryf. Met haar salwing het Maria Magdalena volgens sommige navorsers die Heilige Huwelik met Jesus voltrek en hom tot Messias gesalf.
Volgens die Christelike leerstellings is dit onwaarskynlik dat dooies al vóór Jesus se eie opstanding opgewek is. Die skrywer Jacques Bergier verwys na die geheime kulte en rituele wat destyds in die Heilige Land beoefen is. Nuwelinge is deur middel van 'n inlywing tot hierdie geheime groepe toegelaat en dikwels het mense op 'n simboliese manier van hulle ou lewens afskeid geneem deur hul eie "dood" in 'n ritueel te beleef. Hierdie ritueel was uiters realisties – die "oorledene" is met die sidon, die tradisionele lykdoek, omwikkel en soms ook in 'n rituele grafkamer "ter ruste gelê". Soortgelyke rituele kom nog steeds voor in geheime groepe soos byvoorbeeld die Vrymesselaars. Die simboliese "dood" het ure of selfs enkele dae geduur. Die toelating tot die gemeenskap is daarna as 'n "opstanding van die dooies" gevier.
Volgens die meeste Christelike interpretasies van die Bybel was die tema van Jesus se leerstellings berou van die sonde, onvoorwaardelike liefde (Johannes 13:34-35), die vergifnis van sonde, goddelike genade en die koms van die Koninkryk van God. Jesus het sy dissipels geleer en hulle het na sy dood sy leerstellings versprei. Binne 'n paar dekades was sy volgelinge deel van 'n geloof wat van Judaïsme onderskei kan word. Christendom het deur die Romeinse Ryk versprei onder 'n weergawe bekend as Niceaanse Christendom en het die staatsgodsdiens onder Konstantyn die Grote geword. Deur die eeue het dit na Europa en die res van die wêreld versprei.
↑ Hierdie afdeling gebruik 'n aantal bronne om die leerstellings van hierdie groep te bepaal, veral die vroeë Geloofsbelydenisse, die Kategismus van die Katolieke Kerk, 'n aantal teologiese werke en die verskeie Belydenisse wat deur die Reformasie opgestel is, insluitende die Nege-en-dertig Artikels van die Kerk van Engeland, werke in die Boek van Konkordansie en ander tekste.