JY LEES NOU Padveiligheid: Kyk regs, kyk links
Jou kind se veiligheid is belangrik. Leer hulle van kleins af hoe om hulle in motors of as voetgangers te gedra.
Dalk dink jy jou kind loop nooit oor 'n straat nie; jy gaan haal haar immers by die skool en sy gaan nooit alleen iewers heen nie – maar padveiligheid is nietemin een van daardie lesse wat kinders van kleins af moet leer.
Sowat 1 500 kinders sterf na raming elke jaar op Suid-Afrikaanse paaie, sê Petro Kruger, medestigter van die Stigting vir Padveiligheid.
"Volgens die Mediese Navorsingsraad is padongelukke die grootste oorsaak van sterftes by seuns tussen vyf en 15 jaar oud, asook van meisies tussen 10 en 15. Dis die naasgrootste oorsaak van sterftes by meisies tussen vyf en 10," sê Petro.
Maak jou kind dus van kleins af padslim, is haar raad.
"Goeie gewoontes word vroeg gekweek. As kinders van jongs af leer om die padreëls te gehoorsaam en as die grondbeginsels van veilige padgebruik by hulle ingeskerp word, behoort hulle later verantwoordelike padgebruikers te wees.
"Die voorbeeld wat ouers en ander volwassenes stel, het 'n groot invloed op hoe ons kinders optree," sê Petro.
"Baie volwassenes volg nie die padreëls nie en stel ongelukkig nie 'n goeie voorbeeld nie."
Petro sê dis 'n werklikheid in Suid-Afrika dat baie van ons skoolkinders, selfs so jonk as vier jaar oud, elke oggend skool toe moet stap.
"Hulle moet dikwels besige paaie oorsteek en daarom moet veiligheid deur ouers, onderwysers, gemeenskapsleiers en selfs ouer kinders by hulle ingeprent word."
Die ideaal is dat jonger kinders altyd padslim gemaak word deur die goeie voorbeeld van 'n volwassene of selfs 'n ouer kind van minstens 12 jaar oud.
Frances Smit, 'n spelterapeut van Pretoria, sê ouers wat hul kinders wil toerus om veilig op ons paaie te wees, moet uit hul kind se perspektief na verkeer kyk en begrip vir kinders se ontwikkeling en vermoëns hê.
"Soms oorskat ouers hul kleuter se vermoëns sodat die kinders in situasies beland waarvoor hulle nog nie gereed is nie.
"Dis noodsaaklik dat kleuters die oordeel ontwikkel om tussen verskillende situasies op die pad te kan onderskei. Daarvoor moet 'n mens hul verstandelike, fisieke en sosiale ontwikkeling met hul kennis van padveiligheid kombineer."
Kinders begin reeds in hul eerste lewensjaar leer deur waar te neem, sê Frances.
"Nog voor hulle kan praat, verken hulle hul wêreld deur hul ouers dop te hou. As hulle aan verkeer en paaie blootgestel word, sal hulle dus eers na hul ouers vir leiding kyk."
Sy sê 'n groot gevaar is die onvermoë van kleuters om aankomende verkeer goed raak te sien omdat stilstaande voertuie en ander hindernisse hul uitsig versper.
"Kinders se omtrekvisie het nog nie ontwikkel nie. Dit beteken hulle sien meestal net wat reg voor hulle is eerder as aan die kante. Kleuters is impulsief en moet daarom goed op die pad dopgehou word."
Dít moet jou kind weet
Petro sê kinders moet geleer word om:
Nooit in die pad te speel nie;
Nie alleen langs die pad te stap nie;
Die pad op veilige plekke oor te steek; en
In 'n motor altyd 'n sitplekgordel of veiligheidstoeltjie te ge-bruik en nooit die bestuurder se aandag af te trek nie.
Wat kan kinders begryp?
Twee- tot driejariges kan opdragte naboots sonder om die rede daaragter te begryp.
Drie- tot vierjariges kan tussen reg en verkeerd onderskei, hoewel die begrip van gevolge eers teen vyf jaar oud sterk teenwoordig is. Hulle kan ook onder leiding reëls en roetine volg.
Vier- tot vyfjariges ontwikkel 'n sin vir besorgdheid oor veiligheid.
Vyf- tot sesjariges kan met selfvertroue reëls volg en nakom en het ook 'n beter begrip van oorsaak en gevolg.
Petro se wenke
As jou kleuter in die motor moeilik of ongelukkig raak, kan jy op 'n veilige plek stilhou (soos 'n motorhawe) en aan hulle aandag skenk.
Moet nooit as bestuurder tussen die sitplekke deur probeer om jou kind te paai nie. Jou aandag moet op die pad wees.
Bêre jou handsak in die bagasiebak sodat jy nie jou selfoon kan gebruik nie.
Kinders onder 12 behoort nooit op die voorste passasiersitplek te sit nie, veral nie as die motor 'n passasierslugsak het nie. As die lugsak ontplooi, kan die krag en spoed van die lugsak die kind ernstig beseer.
Wat kan ek my kleuter leer?
Kinders moet geleer word om regs, links en weer regs te kyk (nie "links, regs, links" soos in Amerika nie) voor hulle die pad oorsteek en ook om dit op 'n veilige plek, soos 'n stopstraat, voetgangeroorgang of by 'n verkeerslig oor te steek.
Kinders jonger as 12 kan nie die spoed van 'n aankomende motor skat of op gehoor die rigting van die motor bepaal nie en moet daarom deur iemand ouer vergesel word.
Kinders is ook in motors blootgestel en moet van jongs af leer dat 'n sitplekgordel verpligtend is omdat dit hulle in 'n ongeluk veiliger hou.
Kinders wat so kort is dat hul bene nog nie by die knieë oor die voorkant van die agtersitplek kan buig nie, moet 'n veiligheidstoeltjie of hulpsitplek gebruik sodat die sitplekgordel nie oor hul nek strek nie.
Ouers moet die voorbeeld stel deur self hul sitplekgordel te dra.
Kinders moet ook geleer word om aan die sypaadjie-kant van die voertuig uit te klim.
Aktiveer die agterdeur-kinderslotte sodat 'n kind nie die deur self van binne kan oopmaak nie.
As jy na 'n winkelsentrum of skool toe gaan, laat jou kind in die veiligheidstoeltjie tot jy die stootwaentjie uit die motor gehaal het. Wanneer jy alles uitgepak, opgeslaan, ingepak en onder beheer het, kan jy jou kind in die stootwaentjie tel. Dit is baie moeilik om 'n kind met een hand vas te hou en die stootwaentjie met die ander hand op te slaan.
Kinders is beslis nie bagasie nie en behoort nooit agterop 'n bakkie vervoer te word nie. Dit bied amper geen beskerming nie.
Leer jou kind speel-speel
Maak die leerproses so makliker sê Frances:
Moedig jou kind aan om oplossings vir situasies te vind en om aan gevolge van situasies te dink. Vra byvoorbeeld: "Wat sal gebeur as jy net oor 'n pad hardloop sonder om eers te kyk of daar motors is?"
Loop saam met jou kind oor die pad en herhaal veiligheidsmaatreëls. Herhaling help kleintjies om nuwe begrippe te bemeester.
Wanneer julle in die motor is of op 'n sypaadjie loop, kan julle verskillende situasies probeer uitken soos: "Wie kan eerste 'n vragmotor raaksien? Ry hy vinnig of stadig? Watter motor kom na ons toe en watter een ry van ons af weg?"
Maak gebruik van buite-aktiwiteite, speletjies, inkleurprente, liedjies en rympies om padveiligheidsreëls eenvoudig en prettig maak.