Ek is die enigste kind en om redes wat ek nou nie hier kan onthul nie, sorg ek vir my liewe ma Hildegarda. Sy het verder geen familielede in Lublin of omgewing nie. Met my pa se broer, my oom Pawel, het sy alle kontak verbreek.
Ek skryf hierdie brief vanweë ’n baie onaangename ding wat met my en my ma gebeur het en ek hoop dat u die tyd sal neem om hierdie brief noukeurig te lees. Natuurlik is ek bereid om alles mondeling te verduidelik, sou dit nodig wees. Ook my ma het die een en ander te vertel oor die nare gebeurtenis. Tog hoop ek dat u haar swak gesondheid in ag sal neem.
Aangesien ek, as gevolg van my ma se swak gesondheid, net halfdag kan werk, gee ek af en toe begeleide toere deur ons mooi stad om ’n bietjie ekstra te verdien. Soos u weet, kom die meeste toeriste in die somer, bang soos hulle is vir ’n vlokkie sneeu en ’n bietjie koue. Ons inwoners van Lublin hou van die sneeu en die koue en my ma sê altyd: “Lubliners word hard van die koue.” So is dit ook.
My liewe pa, is op die nag van 21 Januarie 2007 op pad Warschau toe deur ’n vragmotor teen ’n boom vasgedruk. Hy was die beste gimnastiekafrigter in Lublin. Baie van u sal hom nog onthou. Hy was nie net gimnastiekafrigter nie, maar ook die afrigter van ons stad se meisies-vlugbalspan en só het hy baie vriende gemaak. Hy was die vroomste mens wat ek ooit geken het. Hy het van drink gehou; het self brandewyn gestook. Maar self as hy dronk was, het hy vroom gebly en Maria opgeroep. Maria het hom nooit in die steek gelaat nie, behalwe dan natuurlik in die nag van 21 Januarie 2007, maar dit was deur die toedoen van ’n vragwabestuurder uit Wroclaw, ’n goddelose man wat gedink het dat hy daarvoor kon opmaak met ’n bossie rose. My ma het dadelik die rose in die asblik gegooi. Wat moes ons met ’n bossie rose doen?
Soos u ongetwyfeld weet, en nou kom ek by die rede vir my brief, maar ... wag ŉ bietjie, dit is wel van die grootste belang dat u eers my gesinsopset verstaan en my liewe ma het my gevra om aan u te beklemtoon dat ons nog nooit ’n boete gehad het nie. Selfs my pa, wat tog graag gedrink het, het nooit ’n verkeersoortreding gemaak nie. Ons het onsself altyd aan die wette gehou, ook as die wette ons nie aangestaan het nie. In elk geval, soos u ongetwyfeld weet het daar ’n Nederlandse skrywer hierdie winter ons stad besoek. Arnon Grunberg.
Ek weet steeds nie wat die presiese doel van sy besoek was nie. Ek is maar ’n eenvoudige vrou en ek doen wat daar van my gevra word. Veral omdat ek op die oomblik sonder werk sit. My oom Pawel het my aangestel as sekretaresse vir sy in- en uitvoerbesigheid, Best Global Tools. Maar u weet ongetwyfeld wat die uiteinde daarvan was en ek en my ma het kontak verbreek met my oom en ek het besluit om op toeriste te konsentreer, want toeriste lê my nader aan die hart as die in- en uitvoerbedryf. Dit sê my ma ook. Ek was toe ook bly toe ’n vriendin van ’n vriendin my vra om meneer Grunberg deur ons stad te begelei omdat hy wou weet waar hy beland het. Of eerder: dis wat ek gehoor het, want toe ek hom ontmoet het, het ek dadelik raakgesien dat dit hom niks kon skeel in watter stad hy was nie. Hy kon netsowel in Japan wees.
Normaal gesproke gee ek net in die somer begeleide toere, maar as ’n vreemdeling in die winter Lublin toe kom, maak ek natuurlik ’n uitsondering. Veral noudat oom Pawel my op straat gesit het.
Van die vrou van die kultuurburo, Malgorzata, God seën haar, het ek ’n boek van die skrywer gekry sodat ek kon weet waarvoor ek my inlaat. Het ek maar na my intuïsie geluister. Ek kan myself skop dat ek my innerlike stem en ook die stem van my ma geïgnoreer het. Sy het ’n foto van die skrywer gesien en dadelik gesê: “Dié man deug nie.”
Hy was, en dit moet ek wel erken, beleefd. Hy het my komplimentjies gegee oor my stewels en my pienk serp wat ek sélf gebrei het en later het hy ook nog iets moois oor my jeans gesê. Ek glo dat daar geen kledingstuk was wat ek dié dag aangehad het wat hy nié voorsien het van die nodige komplimente nie. Natuurlik het ek die nare onderwerp van sy boek vermy en gelukkig het hy nie begin om daaroor te praat nie, want ek is ’n eerlike mens en dan sou ek moes sê dat dit nie gesond is om só ’n boek te lees nie en ook nie om dit te skryf nie.
Ek wou hom saamneem na ’n tipiese Lublinse kafee, Café Heca, maar hy wou opsluit na Café Vanilla toe. Hy’t gesê: “Ek was al ’n paar keer daar; hulle het goeie wyn.”
Ek is beleefd, en daarom is ek saam met hom na Café Vanilla, waar hy ’n duur slaai en ’n glas rooiwyn bestel het. Ek het by water gehou.
“Sleg,” het hy gesê. En hy het my aangekyk en beklemtoon: “Baie sleg. Ek het meeste van die nag lê en rondrol in my bed.”
Ek moes miskien nie daarop reageer het nie, maar dit is nou maar eenmaal my taak in die lewe om die mense te help. Boonop is ek ’n optimistiese mens. Ook my liewe pa het ek gehelp toe daar ná sy dood nog steeds skandelike leuens oor hom die ronde gedoen het, onder andere dat hy die kaptein van die meisies-vlugbalspan swanger gemaak het. My ma het gesê: “Ordentlike meisies kry nie op sestien kinders nie.” Sy’s natuurlik reg.
Die skrywer se antwoord op my vraag oor waarom dit so sleg met hom gaan terwyl hy dan in so ’n mooi stad beland het, was dat niemand vir hom lief is nie. Daarná het hy gesê dat hy ’n monsteragtige persoon is.
Terwyl hy verder oor hierdie onderwerp kla, het hy die duur slaai geëet asof hy dae lank niks geëet het nie en van die vriendin van my vriendin het ek gehoor dat hy nie eens hoef te betaal het vir sy hotel nie, so ek kon die geklaery glad nie verstaan nie.
As gids het ek nog altyd optimisties gebly terwyl ek heelwat teenslae in my lewe gehad het, maar my sal jy nie hoor kla nie. ’n Mens moet die blink kant bo hou, daarom sê ek toe vir hom: “Dit moet u nie sê nie, Meneer. Daar is vir almal wel iemand op hierdie aarde. Só monsterlik is u nou ook nie.”
Ek het my verlowing verbreek omdat my verloofde ’n smeerlap was; daarom kon ek nie anders as om ’n klein bietjie te huil toe die skrywer vra of ek al die regte een gevind het nie. Ek is sensitief. My ma het dadelik die eerste keer toe sy my verloofde gesien het, gesê: “Die man is erger as moderne kuns.” Het ek maar na haar geluister.
Normaal gesproke drink ek vodka met lemoensap, maar ek kyk nie ’n gegewe perd in die bek nie. Ek het die rooiwyn met een teug na binne gegooi. Ek hou nie van rooiwyn nie en hoe minder mens proe, hoe beter.
My pa Ferdzik het al toe ek twaalf was vir my gesê: “Jy is nie die maerste nie, maar wel die mooiste.” Toe ek veertien was, het hy dit steeds gesê hoewel ek aknee gehad het, nie net op my gesig nie, maar ook op my rug, maar my pa het nou maar eenmaal van sy dogter gehou en sy liefde het dwarsdeur al die aknee in die wêreld gekyk.
“Maar wat wil u tog van die stad sien?” het ek aan die skrywer gevra. “Ek is hier om u iets van die stad te wys. Wil u nie ’n bietjie meer oor Lublin se geskiedenis weet nie?
Hy’t gesê: “Al wat ek wil sien, is vir jou. Ek is ’n ongelukkige mens, maar as ek na jou kyk, word ek weer ’n klein bietjie gelukkig.”
Ek het gedink dat hy dit bedoel het en ek wou nie weer daardie gekla oor die liefde en die monster hoor nie, daarom het ek gesê: “Ek sou regtig graag ’n keertjie saam met u ’n vodka en lemoensap drink, maar nou gaan ek u rondlei.”
Ek was ’n bietjie op my hoede, maar ek gaan altyd uit van die beste in die mens. Want in Desember 2011 is ek gevra om ’n Poolse skrywer deur ons stad rond te lei, sy naam sal ek nie noem nie. Hy het geweier om uit sy woonstel te kom en het my gedwing om vir hom inkopies te doen. Ek kan u verseker dat hy dinge met my gedoen het wat mens nie met ’n vrou doen nie, maar my hoor u nie kla nie. Van ’n Poolse skrywer aanvaar mens ook meer as van ’n vreemdeling.
Terwyl hy besig was om te mediteer, het hy my hand gegryp en die trane het oor sy wange geloop, maar ek het hulle maar laat loop, want daar is grense. Maar toe hy ná vyf minute steeds aan die snotter was, het ek gesê: “Hoë bome vang die meeste wind, meneer.” Daarna het ons na hotel Lublinianka geloop, waar hy in die kroeg vir my ’n vodka met lemoensap en vir homself ’n glas rooiwyn bestel het.
Ek het hom alles vertel, oor my ma, wat ná my pa se dood die kluts kwyt geraak het maar tog nou nie soveel dat sy opgeneem hoef te word nie en oor die kaptein van die vlugbalspan, wat beweer het dat my pa ’n kind by haar verwek het, maar ek en my ma weet natuurlik van beter.
Dit alles het hom geweldig interesseer. “Ongelooflik,” het hy gesê. “Jou familie is deur diep waters. Jy is ’n besonderse mens.”
Daarna het ons na hotel Campanile geloop, en daar het hy my uitgenooi om saam na sy kamer te gaan. In sy klerekas was ’n bottel rooiwyn wat hy toe saam met my opgedrink het. Ook het hy toe ongevraagd allerhande dinge met my gedoen wat ’n man nie met ’n vrou doen nie en daarom sal ek dit nie weer hier herhaal nie.
Die volgende dag het ek weer na hom toe gegaan, want ek moes hom rondlei. Om eerlik te wees het ek op daardie oomblik wel al ’n bietjie aan sy opregte belangstelling in my begin twyfel, want toe hy uit die hysbak kom, het hy my hand gesoen en gesê: “Ek wil vir jou dankie sê dat jy my lewe mooier maak.”
Dit was vir my oordrewe. Ek het hom skaars geken. Vir die mooier maak van ’n lewe is seer sekerlik meer nodig. So vinnig gebeur dit nie.
Hy wou Majdanek toe gaan. Ons het daar rondgeloop en hy het maar min gesê. Hy wou wel weet of die woonstelblokke langs die konsentrasiekamp ook al tydens die oorlog daar gestaan het. Hy het ook sover gegaan om te sê dat dit waarskynlik nie so lekker is om oor ’n konsentrasiekamp uit te kyk nie.
Sedert my pa se dood ly my ma aan buierigheid. Soms kom sy nie uit die bed nie, ander kere nooi sy weer al wat vriendin is oor. Sy is 56, maar ten spyte van haar slegte gesondheid lyk dit of sy 46 is, miskien selfs ’n paar jare jonger.
Die skrywer het haar romp komplimenteer, hy het haar vertel dat hy ’n onmens is en ’n monster en dat hy geen liefde in sy lewe het nie en dat die geld ook op is, as gevolg van die krisis. Toe dit begin aand word, het hy haar hand gevat. Hy het presies dieselfde met my ma gedoen as met my, en die ergste nog, dit gelyk het of hy vergeet het dat ek by was.
My ma is ’n gasvrye vrou en sy het my beveel om sop te maak en die bottel vodka uit te haal. En toe ek teëstribbel, het sy ook gestribbel, maar sy is beter met teëstribbel, dus het ek die sop gemaak.
Ná die sop en die vodka het meneer Grunberg gevra of hy mag oorslaap, want hy’t gesê hy hou dit nie meer uit in Campanile nie. Hy’t gesê dat hy altyd gedink het dat hy van hotelle hou, maar dat hy nou weet dat hy op soek is na warmte, menslike warmte. En hy het beweer dat Poolse warmte die egte menslike warmte is. Hy’t gepraat van smerige menslike liefde, maar u en ek weet dat daar niks vuil is aan menslike liefde nie.
In die winter slaap ons in een bed om die verhittingskoste laag te hou. Eers het hy met my gedoen wat ’n mens nie met ’n eerbare vrou doen nie, en daarna met my ma. Verder sal ek nie daaroor praat nie. Maar as u die details wil weet kan u beslis by my ma teregkom.
Die volgende oggend het hy die huis verlaat en ’n kwartier later was hy terug met twee bosse blomme. Hy het by ons ingetrek, kos en vodka aangedra, my ma “’n engel” en my “die dogter van ’n engel” genoem. Ek het nie daarvan gehou nie, maar soos ek al gesê het, ons is gasvry. En die appel val nou maar eenmaal nie ver van die boom af nie.
Ek glo dat hy vir die res van sy verblyf skaars uit ons bed uitgekom het. Elke aand om seweuur het hy in ons bed gekruip en my en my ma dan beveel om langs hom te kom lê en dan moes ons volksliedjies sing. Af en toe het hy ’n digter aangehaal, maar ek kan nie meer onthou wie nie.
Ek sluit ’n foto van die laaikas hierby in. Ek vermoed dat die skrywer hierdie laaikas aan iemand in Lublin verkoop het, dus as u dit sien kan u dit in beslag neem en aan ons terugbesorg. As dinge só verder gaan, sal ons ’n onderverhuurder moet inneem en dan sal die laaikas handig te pas kom.
Ek en my ma het dit nie breed nie, maar elke Vrydagaand organiseer ons ’n geselligheid om die lewe ’n bietjie aangenaam te maak. Besoekers kan dan ’n koevert met iets ekstra op die kombuistoonbank agterlaat want dit is moeilike tye vir hardwerkende mense. Ons gee warmte en ons wil nie veel daarvoor terug hê nie.
P.S. As u op Vrydag na ons geselligheid kom, sal u asb. saggies loop op die trap? ’n Klein bydrae tot die verhittingskoste word hoog op die prys gestel.