Slaaploosheid, die energiesteler van ons tyd(Foto: Alexandra Gorn/Unsplash) Deur Heléne Richter Alle persone slaap van tyd tot tyd ŉ nag sleg. Dit is daardie nagte wanneer jy ure lank wakker lê, desperaat probeer om aan die slaap te raak, maar nie kan ophou om jou oor môre te bekommer nie. Dit kan ook gebeur dat jy die hele nag herhaaldelik wakker word, of nie in die vroeë oggendure kan slaap nie. Een derde van die wêreld se bevolking ervaar korttermyn slaapprobleme. Dit duur gewoonlik net ŉ paar weke. Ongelukkig vir ŉ sekere persentasie van hierdie persone, kan dit baie langer duur en lei tot ŉ diagnose van slaaploosheid. Hierdie slaapstoornis word gekenmerk deur probleme om te begin slaap, deur gereeld of te vroeg wakker te word en nie weer aan die slaap te raak nie, of deur ŉ goeie aantal ure te slaap, maar steeds moeg te voel. Daar bestaan twee soorte slaaploosheid: Probleme met slaap verwys nie na ander mediese of psigiatriese probleme nie. Slaaploosheid kan egter siektes soos angs veroorsaak. Angs ontwrig die slaap verder, wat angs verder vererger. Hierdie persoon het slaapprobleme as gevolg van sekere probleme, byvoorbeeld siekte (depressie, asma, artritis, kanker, hartsiektes), pyn, medikasie of middels (alkohol, dwelms). Simptome en oorsake hiervan kan die volgende wees: ’n Kommerwekkende aantal mense sukkel sedert die eerste inperking in 2020 met slaapversteurings. (Foto: iStock) Verskeie terapieë oor nuwe gedrag, gewoontes en maniere word gebruik om die kwaliteit van slaap te verbeter. Dit word aanbeveel as die eerste behandelingslyn en is gewoonlik net so effektief as medisyne. Hier volg ŉ paar voorbeelde daarvan: Dit fokus op die verbreking van die kringloop van geheueverlies. Swak gehalte slaap lei tot spanning en angs, wat slaaploosheid vererger en lei tot meer spanning en angs. Swak gewoontes, soos die gebruik van slaappille en alkohol of die neem van lang ontydige slapies kan ontwikkel. CBT het ten doel om gedagtes en gevoelens oor slaap te verander. Dit lewer nie onmiddellike resultate nie en verg geduld en uithouvermoë. Op die lang duur is dit wel ŉ veiliger en effektiewer behandeling as medikasie. Progressiewe spierverslapping en asemhalingsoefeninge kan angs teen slaaptyd verminder. Hierdie tegnieke help om asemhaling, hartklop, spierspanning en buie te beheer. Dit verminder die tyd wat in die kamer spandeer word, wat aanvanklik gedeeltelik ŉ slaaptekort veroorsaak en die persoon die volgende nag moeër laat voel. As die slaap verbeter, word die tyd in die bed geleidelik verhoog. Dit het ten doel om bekommernisse en angs oor die vermoë om aan die slaap te raak, te verminder. Probeer eerder om wakker te bly as om bekommerd te wees oor die onvermoë om te slaap. Wanneer ŉ persoon te vroeg aan die slaap raak en dan weer te vroeg wakker word, kan ligterapie gebruik word om die “interne horlosie” te korrigeer. Voorgeskrewe geneesmiddels soos zolpidem, eszopiclon, zalepton of ramelteon kan hulpmiddels wees om aan die slaap te raak. Die gebruik van slaappille vir meer as ŉ paar weke word nie aanbeveel nie, alhoewel sommige middels goedgekeur is vir langtermyngebruik. Volgens die Amerikaanse vereniging van afgetrede persone kan die volgende middels egter slaaploosheid veroorsaak: Maak ‘n plan om genoeg te slaap. (Foto: iStock) Heelwat persone besoek nie ŉ professionele persoon nie en slaag daarin om slaaploosheid alleen te oorkom. Alternatiewe medisyne, waarvan daar in sommige gevalle geen navorsing oor veiligheid en doeltreffendheid is nie, is die volgende: Wanneer enige van die genoemde behandelings toegepas is en die slaap jou nog steeds ontwyk, kan ŉ spesialis se hulp ingeroep word, veral as slaaploosheid die volgende veroorsaak: Slaap is net so belangrik vir ŉ mens se gesondheid as om ŉ behoorlike dieet te hê en te oefen. Wat ook al die oorsaak is, slaaploosheid kan negatiewe gevolge hê op alle lewensterreine, sowel as op geestelike en fisiese gesondheid. Komplikasies kan wees: Covid-19 het ŉ direkte en indirekte impak op ŉ persoon se slaapgehalte en het veral ŉ groot neurologiese en psigiatriese impak gehad op soveel as ŉ derde van die mense wat siek was. Die pandemie is ook besig om mense meer angstig en depressief te maak. Die liggaam funksioneer op ŉ 24 uur-siklus, wat die Circadian Rhythm genoem word. Dit kom daarop neer dat daar oor ŉ tydperk van 24 uur sekere dinge moet plaasvind vir optimale gesondheid en funksionering. Sekere funksies vind hoofsaaklik plaas in die dag en ander snags tydens slaap. Elke slaapfase het dan ook sy eie funksies. Die noodsaaklike REM-slaap (rapid eye movement) het ŉ meer kognitiewe funksie. Tydens hierdie slaap is die brein besig om te prosesseer, organiseer en te stoor. ŉ Tekort aan REM-slaap lei tot geheue- en konsentrasieprobleme. Twee jaar sedert die begin van die pandemie het mense begin gewoond raak aan die “nuwe normaal”. Normaal beteken egter ook om genoeg gehalteslaap te kry en as daar nog steeds elke aand tevergeefs gewag word vir Klaasvakie, is dit tyd om hulp te kry.