Lukas 22: 14 – 23: 56 (Chris Jones)
Ander tekste: Filippense 2: 5 – 11; Psalm 31: 9 – 16 en Jesaja 50: 4 – 9a
Kom tot inkeer en versterk jou medegelowiges.
In hierdie gedeelte neem Lukas ons van die paasmaaltyd tot die graf. Die een gebeurtenis lei tot die volgende. Ook kan die verskillende gedeeltes nie afsonderlik funksioneer nie. Hulle vorm saam 'n komplekse maar goed gekoördineerde geheel.
Alhoewel hierdie gedeelte baie ooreenstemmings het met die ander evangelies, het Lukas tog sy eie, unieke styl waarmee hy hierdie baie belangrike lydensgebeure in die lewe van Jesus beskryf. Dit gaan vervolgens uitgewys word en een so 'n gedeelte gaan dan gekies word vir 'n preekvoorstel. Dis 'n te gedetailleerde vertelling om in sy totaliteit oor te preek.
Soos wat 'n mens deur hierdie aanbieding van Lukas lees, verdien die volgende sake aandag.
Alhoewel Jesus baie daarna uitgesien het om hierdie laaste Paasmaaltyd saam met sy apostels te geniet voordat Hy sou ly, het Hy nie. Die brood en die wyn verwys nie net na sy kruisdood nie, maar meer nog, na die koms van Gods koninkryk. Eers dan sal Jesus weer daarvan gebruik maak omdat God se koninkryk dan sy volle betekenis sal hê. Die tyd tussenin, so wil Jesus ons leer, sal 'n sterk eskatologiese aksent hê.
Jesus se bekendmaking van sy verraaier het onenigheid tussen die dissipels gebring. Hulle wou skielik weet wie van hulle die belangrikste is.
In die gees van die laaste Paasmaaltyd leer Christus hulle dat ware grootheid in diens en nederigheid lê en nie in posisies of die uitoefening van gesag nie. Daarom moet ons Jesus se dood as 'n absolute vorm van diens sien. Sy grootheid lê juis daarin!
Later aan die kruis spot die mense Hom omdat Hy ander gered het, maar Homself kwansuis nie sou kon red nie. Wie met geloofsoë kyk, sal weet Hy kon, maar Hy het nie omdat Hy tot die dood gehoorsaam was aan die wil en werk van God ter wille van verlossing vir die mens.
Jesus leer ook in die teken van die Nagmaal, anders as in Markus of Matteus, sy dissipels baie intensief. Jesus bewys Hom as 'n ware profeet. Hy voorspel Simon Petrus se optrede presies soos dit sou gebeur. Later voor Pilatus het Jesus se vyande Hom egter as 'n vals profeet beskuldig. Daarna het die soldate Hom geslaan en gesê Hy is geen profeet nie. Weer eens, wie met geloofsoë kyk, weet dat Christus dié ware profeet was.
Alhoewel Christus op sy weg na die kruis is, tree Hy deurentyd met groot gesag op. Die volgende dien as voorbeelde.
Jesus voorspel Simon Petrus se verloëning, dat Satan daarop aangedring het om die dissipels soos koring te sif, maar dat Hy vir Petrus sou bid sodat hy hom kon bekeer, sy geloof staande kon bly en hy sy broers kon versterk.
Op die Olyfberg het Jesus en sy dissipels hulle afgesonder vir gebed.
Toe Jesus gearresteer word, het Hy vir Judas gekonfronteer, sy gewelddadige dissipels berispe, die oor van die slaaf van die hoëpriester wat afgekap is, terug gesit, en die mense wat Hom in hegtenis geneem het, beskuldig van lafhartigheid.
In die binneplaas het Jesus vir Petrus aangekyk nadat hy Hom verraai het, maar self tog sterk gestaan ten spyte van wat op Hom gewag het.
Voor die Joodse Raad trotseer Jesus sy vraestellers en konfronteer hulle met die feit dat hulle Hom tog nie sou glo as Hy sou sê Hy is die Seun van God nie. Nadat hulle Hom daarna gevra het, erken Hy dat Hy die Seun van God is.
Christus het baie min met Pilatus gepraat, maar voor Herodes was Hy doodstil. Volgens Jesus se oordeel was Hy geen antwoorde meer aan enigiemand verskuldig nie.
Op pad na sy kruisiging het Jesus die vroue wat oor Hom gehuil en getreur het, getroos en gewaarsku.
Terwyl Jesus aan die kruis gehang het, het Hy gebid vir vergifnis vir dié wat nie geweet het wat hulle doen nie.
Aan die kruis het Jesus die bespotting van die omstanders verdra, selfs van die een misdadiger aan die kruis. Vir die ander een beloof Christus dat hy saam met Hom die paradys sou binnegaan, omdat hy vir Jesus gevra het om aan hom te dink wanneer Hy in die koninkryk sou kom. Christus vergewe en red tegelyk.
Terwyl Jesus sterf, haal hy 'n gedeelte uit Psalm 31 aan om sy volkome vertroue in God te demonstreer.
Samevattend kan ons sê dat Lukas se styl rakende die lydensgeskiedenis van Jesus het dus 'n sterk eskatologiese element bevat. Ons leer ook dat Jesus in die teken van die nagmaal voorsiening maak vir sy dissipels om enduit aan Hom getrou te bly en dat Hy self tot die dood gehoorsaam was aan die wil van God ter wille van verlossing vir die mens.
Soos reeds aangedui, word 'n mens oorweldig deur die inhoudelike rykdom van hierdie gedeelte. Eintlik behoort 'n mens niks te sê as jy hierdie gedeelte klaar gelees het nie, maar as jy dan moet, is dit beter om op 'n enkele aspek te fokus. Die feit dat Jesus vir Petrus sê dat wanneer hy hom bekeer het, moet hy sy broers versterk (Luk 22:31-34), het na my mening 'n belangrike boodskap vir die moderne kerkganger op hierdie Sondag.
Die Here Jesus is hier aan die woord en in vers 32 sê Hy vir Petrus: " … Ek het vir jou gebid dat jou geloof jou nie begewe nie. As jy weer tot inkeer gekom het, moet jy jou broers versterk."
Hierdie woorde op die vooraand van Jesus se kruisiging, was baie ernstig bedoel. Dit blyk uit die feit dat Hy Petrus in vers 31 'Simon, Simon' noem. Hierdie wyse van aanspreek het geïmpliseer dat Petrus moes besef dat hy 'n mens vol swakhede was en nie Petrus die rots van krag nie! Net soos in Job se geval sou God die Satan toelaat om sy dissipels te beproef. Om die waarheid te sê, Satan het daarop aangedring om hulle soos koring te sif, en Jesus het geweet hulle sou die toets nie slaag nie.
Natuurlik was Petrus so seker van homself, van sy krag en lojaliteit, dat hy hierdie vermaning van Christus eintlik nie hoor nie. Moontlik het Jesus vir 'n oomblik terug gedink aan die dag toe Petrus op voortvarende wyse uit die skuit geklim en op die water na Hom geloop het – hoe sy geloof hom begeef het en die vrees in sy oë toe hy begin sink het.
Juis om hierdie rede bid Christus vir Petrus dat sy geloof hom nie (weer) moet begeef nie. En dan spreek Christus daardie uiters interessante gedagte uit: "As jy weer tot inkeer gekom het, moet jy jou broers versterk." In die Ou Bybelvertaling staan daar: "En as jy eendag bekeerd is …"
Die vraag wat natuurlik dadelik ontstaan met die lees van hierdie vers, is: Was Petrus dan nie bekeerd nie? Hy was dan 'n dissipel. Hy het juis 'n dissipel geword omdat hy tot inkeer gekom het. En boonop was Petrus 'n dissipel by uitnemendheid. 'n Mens dink hier terug aan die geleentheid toe Christus vir sy dissipels gevra het wie Hy is, en Petrus, terwyl die ander gedink en gewonder het, dadelik geantwoord het: "U is die Christus, die Seun van die lewende God." En toe het Jesus vir Petrus gesê: "Gelukkig is jy … Ek sê vir jou: Jy is Petrus, en op hierdie rots sal Ek my kerk bou … Ek sal aan jou die sleutels van die koninkryk van die hemel gee … " (Mat 16).
Nou weet ons tog, so iets word nie vir enigiemand gesê nie. Dit wil lyk of Petrus 'n besondere dissipel was, kom ons sê, dissipel nommer een – hy het immers die sleutels van die koninkryk van God ontvang! Tog kom Jesus in die gedeelte wat ons saamgelees het en sê: "Petrus, as jy eendag bekeerd is …" (OAV) Het Christus dit werklik bedoel? Het Hy nie maar 'n soort geestelike verdieping in gedagte gehad nie? Nee, Hy het bedoel wat Hy sê. Nou hoe moet ons dit verstaan?
Miskien moet ons begin deur te kyk na Petrus se reaksie. Dit wil lyk of hy glad nie Jesus se woorde verstaan het nie. Hy het nie eers gevra na die bedoeling daarvan nie. Hy het ook nie eens verbaas geklink oor sy onbekeerde toestand nie. Trouens, 'n mens kry die indruk dat hy Jesus eintlik nie eers gehoor het nie. Of miskien, as hy gehoor het, het hy nie geluister nie. Soos so baie van ons ook maar. Ons hoor Sondag na Sondag, maar luister ons werklik? Gaan ons na die Here om na sy stem te luister, of om ons eie saak te stel.
Petrus luister nie. Hy hoor nie, want hy is te haastig om te praat. Petrus se hart en gemoed was so vol van sy eie planne en sake, dat hy nie hoor dat Jesus vir hom gebid het nie. Hy was so gefokus op homself dat hy 'n kans op bekering mis.
Ja, 'n mens kan sê jy is bekeerd, jy kan sê jy leef in afhanklikheid van die Here, maar intussen is jy so gefokus op jou eie krag, dat jy eintlik God-vreemd optree. Daarvan wil die Here jou nog bekeer!
'n Mens kan bekeerd wees, maar onbekeerd in jou hantering van mense. Jy kan sê jy het die Here lief, maar intussen is jy nog geweldig onsensitief teenoor jou man of jou vrou of jou medemens. Die hardheid in jou hart maak dat jy dinge vir ander sê wat hulle verskriklik seermaak. Daarvan wil die Here jou nog bekeer.
Die Christelike kerk moes dit ook leer. Hy moes telkens tot bekering kom. Dink maar aan kwessies soos slawerny, die posisie van die vrou in die kerk en apartheid. En steeds is hierdie proses nie voltooi nie. Nog steeds kom Jesus by sy kerk staan en sê: "As jy eendag bekeerd is …"
Wat Jesus vir Petrus, maar ook vir ons wil leer, is dat bekering nie 'n eenmalige gebeurtenis is nie, maar 'n voortgaande proses.
Hoe maklik praat ons nie? Hoe maklik bely ons nie? Petrus moes hom bekeer, maar so vinnig antwoord hy: "Here, ek is bereid om saam met U selfs gevangenskap en dood in te gaan." Merk u: dis presies wat Christus nie wou hoor nie! Hy wou nie hoor waartoe die sterk Petrus in staat is nie. Hy wou net hê Petrus moes luister en hom bekeer.
Onthou u nog Petrus se optrede toe Christus die eerste keer sy dood aangekondig het? Petrus het Hom nie daaroor uitgevra nie, maar Hom bestraf. Hy het die Seun van God eenkant geneem en vir Hom gesê: "Mag God dit verhoed." En dan is dit asof Petrus self God speel as hy sê: "Dit sal beslis nie met U gebeur nie." (Mat 16:21-23) Petrus verstaan so min, want hy luister nie. En dan sê Jesus vir hom: "Moenie in my pad staan nie, Satan! Jy is 'n struikelblok …"
Ons sien dus, Petrus dink anders. So wêrelds dat hy 'n ander ryk sien. Hy sien 'n sterk koning wat sal heers en vyande voor Hom sal wegvee. Hy sien nie 'n lydende Here nie, maar 'n kragtige, seëvierende heerser. Daarvoor wil hy veg en daarvoor trek hy sy swaard in Getsemané. As hy dan saam met die Here moet sterf, dan moet dit tog nie aan 'n vernederende kruis wees nie, maar vegtende. Want so sterf 'n man!
Petrus besef nie dat bekering begin met luister, met weerloosheid, met bereidheid om te sterf, met sagmoedige onderwerping aan die wil van God nie. Dis wat Christus vir Petrus, maar ook vir ons wil leer. Ons krag, ons (eie)wysheid, ons selfversekerdheid, ons veglus het Christus nie nodig nie. Aan die voet van die kruis is dit onvanpas. Hy wil hê ons moet in nederigheid ten volle van Hom afhanklik wees. Hoe swaar leer ons nie hierdie les nie?
Petrus was taai. Hy het soveel kanse op bekering laat verbygaan, maar gelukkig is die Here geduldig. Hy hou aan totdat ons leer om te luister. Hy het met Petrus aangehou totdat hy in Kajafas se tuin stil geword het. Al wat hy daar gedoen het, was om te huil. En uiteindelik bely hy volgens die Johannes-evangelie: "Here U weet alles, U weet dat ek U liefhet." (Joh 21:17) Só praat 'n bekeerde hart.
Jesus het vir Petrus 'n wonderlike ding gesê – hy moes sy broers versterk. Wanneer Christus ons teregwys, is dit om ons op te hef en ons te gebruik. Petrus wat nie wou luister nie, wat 'n instrument in die hand van Satan was, wat sy eie swakhede nie geken het nie, wat Christus verraai het, hy moes sy broers versterk omdat hy deur die meul gegaan het. Dit kom op dieselfde neer as wat van Jesus gesê is: "Omdat Hy self versoek is en gely het, kan Hy dié help wat versoek word." (Heb 2:18)
Allan Boesak sê dit so mooi: Petrus moes sy dirigentstok verruil vir 'n herderstaf. Hy moes sy swaard neerlê. Ja, Petrus word herder. Hy moes die lammers laat wei, die skape oppas. Hy moes sorg vir die gemeente.
In Johannes 10 is Christus die Herder. In Johannes 21 word Petrus die herder. Van berou, na bekering, na geloof, na liefde! "Here U weet alles, U weet dat ek U liefhet." En hierby sluit Paulus so mooi aan: "Al praat ek die tale van mense en engele, maar ek het geen liefde nie, het ek 'n stuk klinkende metaal, 'n galmende simbaal geword. Al het ek die gawe om God se boodskap te verkondig en ken ek al die geheimenisse en besit ek al die kennis, en al het ek al die geloof om berge te versit, maar ek het geen liefde nie, dan is ek niks. Al deel ek al wat ek het aan ander uit, en al gee ek my liggaam prys om my daarop te kan beroem, maar ek het geen liefde nie, baat dit my niks."
Ook u en ek moet herder word. Ook ons moet die lammers laat wei en die skape oppas. Dit kan net gebeur as ons ons stroop van ons eie krag en soos 'n koringkorrel aan onsself sterf, as ons ons (eie)wysheid en veglus aflê, as ons ons dirigentstok verruil vir 'n herderstaf, as ons weerloos word, as ons ons afhanklikheid van die Here besef en vol van sy liefde word.
Boesak, A. 1996. Naby jou is die woord, pp. 97-108. Craddock, F.B. (et al). Preaching through the Christian year: year C: a comprehensive commentary on the lectionary, pp. 172-173. Geldenhuys, N. 1977. The Gospel of Luke, The new international commentary on the New Testament, pp. 566-569. Soards, M. Dozeman, T. McCabe, K. 1994. Preaching the revised common lectionary: year C: pp. 79-83.