Oos, wes . . . Is tuis bes? | SARIE
Oos, wes . . . Is tuis bes?	deur Charis Labuschagne
Hoekom bly?Die belangriker vraag is: Hoekom moet hulle bly? "'n Mens se land is deel van jou identiteit," sê Tim du Plessis, redakteur van Rapport. "Jy kan in 'n nuwe land gaan oorleef, bes moontlik gemaklik, maar jy sal altyd identiteitsgestrem wees. As jy in jou vaderland bly en jou vaardighede inploeg, versterk jy die band met jou land. Jy verdiep ook jou reg om aanspraak te maak dat jou land jou belegging of verbintenis beloon met veiligheid, met geleenthede, met vryheid en met hoop."
Martine sê: "Die regering het 'n sterk en stabiele ekonomie gebou. Ons sien groei – kwartaal ná kwartaal. Die wêreld sien ons as 'n gebied waar geleenthede is en dis gunstig. Afrika is 'n onontginde vasteland."
'n Mens se land is deel van jou identiteit – Tim du Plessis, redakteur van Rapport. Tim meen die groeiende ekonomie is inderdaad die sterkste ligpunt. "As dit volhoubaar is, is dit onvermydelik dat dit geleenthede vir jong mense gaan skep. Dis ook hoekom ek glo aan Suid-Afrika se toekoms – ons gaan nog die Italië van Afrika word, waar die ekonomie voortstoom ondanks die politici se verspotte kaperjolle en versuime."
Tim, 'n pa van twee, meen sy kinders het beslis 'n toekoms in SA. "Maar dan sal hulle hard moet werk en presteer – harder as wat ek en die lede van my geslag moes werk. Maak jou onmisbaar, was Anton Rupert se raad. Ek leer dit vir my kinders ook."
Jenny Cereseto, entrepreneur van Johannesburg, het ses jaar in Edinburgh in Skotland gewoon waar sy bemarking vir 'n finansiële maatskappy gedoen het. Sy het in 2005 teruggekom en haar baie suksesvolle speed dating-onderneming op die been gebring."Ek dink dis 'n gebied wat nog nuut is en baie geleenthede het." Die lewensgehalte in SA het haar teruggelok. "Die weer is fantasties. Ek stap gereeld stap-roetes, wat ek nie in Skotland kon doen nie. Met my salaris hier kan ek sowat drie keer per week uitgaan – iets wat nie in Edinburgh moontlik was nie."
Ammerancy Kidson, 'n aktrise van Johannesburg, het ná sewe jaar teruggetrek SA toe. Sy het opleiding ontvang aan die Drama Studio London, een van Londen se top-dramaskole. "Ek't geleer jy is jou eie besigheid. Ek werk hard om werk te kry. Ek skryf gereeld briewe en stuur my CV vir regisseurs, agente, ens. Ek bou verhoudinge met mense in die bedryf. Ek oefen in die gim en doen stem- oefeninge. Jy moet altyd 'n kortkop voor ander wees. In Suid- Afrika kan ek in my moedertaal (Afrikaans) werk."Sy erken die bedryf hier is klein, maar jy moet bereid wees om jouself te druk en ook ander werk soos regie en skryfwerk te doen. Sy ondervind dat mense in die bedryf baie behulpsaam is, anders as in Londen.
Staan uitJy moet 'n goeie opvoeding hê en naskoolse onderrig kry, sê Martine. "Dís in die res van die wêreld ook so. Suid-Afrika is besig om in die pas te kom met wêreldneigings."
Verbreed jou horisonne, maar . . .Yvonne beklemtoon dit beteken nie jy moenie oorsee gaan nie. "Jong mense vind baat by verskillende werk- en kultuur-ervarings in die buiteland. Jy moenie aanneem dat almal wat oorsee gaan, verlore vir die land is nie. Baie mense kom ná 'n paar jaar terug, beter toegerus vir sake hier."
Ernst meen jy kan nie die probleme – soos die regering se onvermoë om misdaad te bekamp, werkloosheid en swak salarisse in sekere sektore – miskyk nie. "Ek weet van jong mense wat baie onderskeidings in matriek kry, maar steeds nie vir medies gekeur word nie. Dít maak dit moeilik om vir iemand te sê hy moet bly."
Wat moet verander?Hoewel op entrepreneurswese gehamer word, is almal nie entrepreneurs nie, sê Tim. "Wat van navorsers, akademici, joernaliste – hulle het omtrent almal 'n korporatiewe infrastruktuur nodig om hul beroepe te kan beoefen. "Ons moet fermer begin debat voer oor 'n sonsondergang-klousule oor regstellende aksie en kwotas. Almal verstaan die noodsaak vir 'n regstelling van die onreg van die verlede. Maar dit móét 'n tydelike proses bly en nie 'n ideologie word soos tans gebeur nie."
Frans Cronjé, ontwikkelingshoof van die SAIRR, sê misdaad moet opgelos word. "Dis die grootste rede waarom mense die land verlaat. Nasiebou en patriotisme is goeie redes vir mense om te bly, maar dit mag nooit 'n verskoning word oor hoekom Suid-Afrikaners hoë misdaadvlakke en subtiele en regstreekse vorme van diskriminasie moet aanvaar nie."