Altaar | Athame | Celtic Star athame
Onze excuses, maar het product Celtic Star athame dat u wenst te bestellen is op dit ogenblik niet meer beschikbaar. Om in Londen se Parliament Square in brons verewig te word, voorveronderstel ’n merkwaardige lewe. Dit verteenwoordig ’n sonderlinge eerbetoon en was tot op hede slegs vir drie buitelanders beskore. Om dus ’n boorling van Riebeek-Wes, naby Malmesbury, op diÃ© wyse neffens Winston Churchill uitgestal te sien, noop mens om nadere ondersoek in te stel na die man agter die standbeeld.
Jan Christian Smuts (1870-1950) was ’n fenomeen. SÃ³veel so dat sy mees omslagtige biografie uit twee volumes bestaan. Maar ten spyte van die oorvloed beskikbare leesstof oor sy lewe, blyk dit dat veral die jonger garde maar min van diÃ© Afrikaanse reus weet. Soos dat hy, nÃ¡ sy studies by die Universiteit van Stellenbosch, met ’n gesogte beurs aan die Universiteit van Cambridge studeer het. En dat Lord Todd, die Meester van Christ’s College, in 1970 die volgende te sÃª gehad het: â€œ…in 500 years of the College’s history, of all its members, past and present, three had been truly outstanding: John Milton, Charles Darwin and Jan Smuts”. Vir die laaste twee jaar van sy lewe was Smuts ook die Kansellier van diÃ© toonaangewende universiteit.
Hy was egter veel beter bekend as ’n militÃªre leier en strateeg. Op 31-jarige ouderdom het hy as Boere-generaal ’n kommando op gewaagde wyse diep die Kaapprovinsie ingelei om ondersteuning vir die Boererepublieke onder die Kaapse Afrikaners te bewerkstellig. Tydens die Eerste WÃªreldoorlog het hy die Suid-Afrikaanse magte tot ’n oorwinning oor die Duitsers in Suidwes-Afrika en Oos-Afrika gelei en tydens die Tweede WÃªreldoorlog het hy as veldmaarskalk in die Britse LeÃ«r gedien.
Maar dit is straks vir sy rol as politikus wat hy die helderste in die geheue sal voortleef. As minister in die Suid-Afrikaanse regering het hy verskeie portefeuljes beklee en het hy ook die unieke prestasie behaal om op twee afsonderlike geleenthede as eerste minister van Suid-Afrika te dien (1919-1924 en 1939-1945). Daarbenewens was hy tydens albei wÃªreldoorloÃ« ’n lid van die Britse oorlogskabinet Ã©n hy was selfs vir ’n paar dae die waarnemende premier van Brittanje, toe Churchill besoek aan vegtende Britse soldate afgelÃª het.
Smuts was gesout in die kuns van oorlogvoering, maar sy deugde as vredemaker het wÃªreldwyd ook groot agting afgedwing. Na afloop van die Eerste WÃªreldoorlog was hy ’n gematigde stem by die Versailles-vredesonderhandelinge en het hy die Geallieerdes (sonder sukses) gewaarsku teen die instelling van maatreÃ«ls wat gebaseer was op vergelding teen die Duitsers. Ten spyte hiervan het hy tÃ³g die Vrede van Versailles onderteken en was hy uiteindelik die enigste persoon om beide diÃ© vredesooreenkoms, sowel as die een wat nÃ¡ die Tweede WÃªreldoorlog gesluit is, te onderteken.
Uit bogenoemde feite is dit vanselfsprekend dat Smuts ’n uiters begaafde man was. En dÃ­t op verskeie terreine. Maar desnieteenstaande is hy deur talle van sy Afrikaner-tydgenote verag. Waarom dan so? Wel, die grootste beskuldiging teen hom was dat hy pro-Brits en anti-Afrikaner was. En pro-Brits diÃ© was hy gewis. Maar anti-Afrikaner? Ek weet darem nie. In 1899 was hy ’n medewerker aan die boek â€œ’n Eeu van Onreg”, wat deur die Boere as propagandamiddel teen die Britte gebruik is. En as Boere-generaal was hy onverskrokke en het op verskeie geleenthede byna gesneuwel.
Maar nÃ¡ die oorlog het Smuts ’n beleid van rekonsiliasie voorgestaan. Anders as die eng Afrikaner-nasionalistiese leiers van sy tyd, wat die Afrikaner wou laat laertrek, het Smuts ’n prominente rol in die Britse Statebond vir ’n verenigde Suid-Afrika in die vooruitsig gestel. En hoewel diÃ© toekomsverwagting hom die gramskap van ’n groot groep Afrikaners op die hals gehaal het, kan daar geargumenteer word dat sou Smuts se visie volbring word, Suid-Afrika vandag die eweknie van Kanada en AustraliÃ« kon wees.
Verder het Smuts met die uitbreek van die Eerste WÃªreldoorlog, in sy amp as Minister van Verdediging, die geallieerde poging ondersteun. Vir baie Afrikaners, vir wie die Boereoorlog nog vars in die geheue was en wat in ieder geval meer in gemeen met die Duitsers as met die Britte gehad het, was diÃ© besluit gelykstaande aan hoogverraad en diÃ© onvergenoegdheid het uiteindelik tot die Rebellie (ook bekend as die Afrikanerrebellie) van 1914 gelei. Ook in die jare nÃ¡ 1939, na aanleiding van Smuts se teenkanting teen die Nazi’s, het die Ossewa-Brandwag en hulle paramilitÃªre vleuel, Die Stormjaers, ’n sabotasieveldtog teen Smuts se regering van stapel gestuur. In beide gevalle het Smuts uiteindelik die botoon gevoer, maar nie voordat dat sy reputasie onder Afrikaners ’n knou sou kry nie.
Alhoewel Smuts nooit ’n voorstander van onvoorwaardelike rasse-integrasie was nie, het hy nÃ¡ die Tweede WÃªreldoorlog, in pas met die wÃªreldwye neiging, groter erkenning vir die status van alle Suid-Afrikaanse rasse ondersteun. Hy het steeds segregasie onderskryf, maar het die beleid van Apartheid verwerp. In die algemene verkiesing van 1948 het die Afrikaners egter vir SmÃºts verwerp en hulle heil by die Nasionale Party gaan soek. Dr. D.F. Malan is tot die hoogste regeringsamp verkies, Apartheid het amptelike regeringsbeleid geword en die res, soos hulle sÃª, is geskiedenis.
Al het baie Afrikaners hom as antagonisties jeens Afrikanerbelange beskou, was Jan Smuts ’n visioenÃªr. Dink net hoe die Suid-Afrika van 2012 sou lyk indien ons wÃ©l die witbroodjie van die Empaaier kon wees. En as ons wÃ©l die Duitsers tydens die wÃªreldoorloÃ« ondersteun het? Waar sou ons dÃ¡n gewees het? En sÃª nou net ons kon reeds in 1948 begin het om rasse-integrasie geleidelik in te stel, eerder as om die Apartheidspad te stap. Hoe sou Suid-Afrika vandag daar uitgesien het?
Dis daarom nie net sy intellek, of sy staatsmanskap, of sy militÃªre vaardighede wat regmerkies verdien nie. Dis Smuts se versiendheid wat hom myns insiens Die Grootste Afrikaner van Alle Tye maak. En te oordeel aan die nege-en-twintig eredoktorsgrade van universiteite van regoor die wÃªreld en die agttien stede wat aan hom die vryheid van hul stad toegeken het, staan ek nie alleen in my oortuiging nie. Maar die feit dat hy, ’n boerklong, die Britse jingo’s van die vroeÃ« 20ste eeu in sÃ³ ’n mate kon beÃ¯ndruk dat hulle vir hom ’n standbeeld in hul heligsvierkant laat oprig het, is ’n onomstootbare bewys dat sy grootsheid nie bloot aan my vooroordeel toe te skryf is nie, maar dat hy werklik, ook in die oÃ« van die res van die wÃªreld, die grootste Afrikaner van alle tye was.