Vandat ek die eerste keer van die Reformasie en Martin Luther gehoor het, het ek ’n baie spesifieke prentjie van hom in my kop. Meeste daarvan is geïnspireer deur ’n skildery waar hy die 95 Stellings teen die kerkdeur in Wittenberg vasslaan. Ek het hom gesien as hierdie ongelooflike held, ’n rebel wat luidkeels die kerk teëgegaan het – baie braaf om dit juis teen die kerk se deur te gaan vassit.
’n Mens sou sy optrede wel as heldhaftig kon bestempel, maar dan nie weens die vasspyker van die Stellings nie, eerder weens die inhoud daarvan. Uit sowel hierdie Stellings, asook vroeë en latere geskrifte van hom, het geblyk dat hy nie gehuiwer het om dít wat volgens die Skrif van God se Woord die waarheid is, hardop uit te spreek nie. Sy heldhaftigheid het miskien die beste in 1521 in Worms na vore gekom. In die teenwoordigheid van Keiser Karl V het hy geweier om sy geskrifte te herroep, tensy die Roomse Kerk eers uit die Skrif kon aantoon waar dit verkeerd is.
Die kerkdeur was die normale kennisgewingbord vir die universiteit waar sulke stellings, as uitnodiging aan kollegas tot ’n diskussie daaroor, vasgemaak sou word. Of dit Luther self was of dalk ’n ander werknemer (beampte) van die universiteit, maak ook nie saak nie. Die feit van die publieke bekendmaking van die stellings op die gebruiklike kennisgewingbord staan vas.
Die eerste kopie was waarskynlik handgeskrewe. Luther het nie die 95 Stellings net in Wittenberg bekend gemaak nie, maar dit ook (handgeskrewe) aan Biskop Hieronymus Schultz en Aartsbiskop Albrecht van Brandenburg/Mainz gestuur. Die Stellings was oorspronklik in Latyn en dus eintlik vir akademiese diskussie bedoel. Dit is deur ander vertaal en versprei – op ’n ongekende vinnige wyse. Die boekdrukkuns het veral ten opsigte van die verspreiding van sowel die oorspronklike Latynse asook die vertaalde Stellings ’n geweldige rol gespeel.
Wat in 1517 as ’n diskussie oor aflate begin het, het spoedig ontwikkel in ’n diskussie oor die gesag van die Skrif, oor die pous, oor die sakramente, en oor die vraag van genade en regverdigmaking. In hierdie tyd is ontmoetings tussen verteenwoordigers van die Roomse Kerk en Luther gehou in ’n poging om hom tot ander insigte te bring. Die reaksie van die Roomse kant het Luther egter daartoe gebring om verdere studie te doen en aan verdere gesprekke en diskussies deel te neem. Twee baie belangrike gesprekke, wat Luther verder in sy eie ontwikkeling na ’n Reformatoriese verstaan van die Skrif gelei het, was die Heidelberg Disputasie (1518) en die Leipzig Diskussie (1519). In Leipzig het Luther byvoorbeeld uitdruklik bevestig dat die Skrif hoër gesag as die pous sowel as konsilies/sinodes het.
5. Dit het altyd vir my geklink of Luther net die 95 stellings geskryf het, maar dis toe nie die geval nie. Wat het hy nog geskryf?
Die Versamelde Werke van Luther beslaan ’n hele aantal boekrakke. Baie daarvan het bewaar gebly, onder andere Voorlesings oor Bybelboeke (Ou en Nuwe Testament), sy Groot en Klein Kategismus, boeke, traktate, preke en die beroemde “Tafelgesprekke”, gesprekke met sy studente wat deur ander afgeskryf is. Die belangrikste is egter sy Bybelvertaling in Duits.
John Wyclif (1329–1384) en sy oortuigings van die gesag van die Skrif en sy afwysing van die Roomse siening van die sakramente was redelik algemeen bekend. Jan (Johannes) Hus (1373–1415) het egter ’n groter rol by Luther se ontwikkeling gespeel. Hus was ’n groot navolger van Wyclif en het sy idees oorgeneem. Luther het tydens die Disputasie van Leipzig (1519) geleentheid gekry om Hus se geskrifte te lees en besef dat Hus honderd jaar vantevore soortgelyke probleme aangespreek het.
31 Oktober 1517 was ’n belangrike impuls. Terwyl Calvyn en Luther wedersydse waardering vir mekaar gehad het, was Calvyn se rol in die verdere ontwikkeling van die Reformasie baie belangrik en nie teenstrydig met Luther nie. Luther het die naam Lutherane afgewys en Calvyn die naam Calviniste. Vir hulle was dit belangrik dat ons Christus volg en nie mense nie.