Padafhanlikheid - Wikipedia
Padafhanklikheid is 'n term wat verwys na een van twee konsepte (Pierson 2004). Sommige skrywers gebruik die term net om aan te dui dat "die geskiedenis saak maak - 'n wye interpretasie - terwyl ander skrywers daarmee bedoel dat instellings selfversterkend is - 'n noue interpretasie. Hierdie noue interpretasie dra die meeste ophelderingswaarde, waarvan die besprekings hieronder voorbeelde is. Die "geskiedenis maak saak" stelling is voor die hand liggend en kan gereduseer word na "als het oorsake".
Neem as voorbeeld die verskyning van die videomasjien vir tuis verbruik. Dit word gemeen dat bestuursfoute en klein ontwerpskeuses van Sony gemaak het dat die Betamax formaat verslaan is deur die kompetisie wat die VHS in die 1980s gebied het. Twee meganismes kan verklaar hoe die klein maar vroeë voorsprong wat die VHS geniet het, groter geword het met die mars van tyd. Die eerste is die bandwagoneffek van VHS-vervaardigers ten gunste van die VHS-formaat in die V.S.A. en in Europa, wie oorgeskakel het omdat hulle verwag het dat VHS die standaarde slag sou wen. Die tweede was 'n netwerkeffek: videowinkels het opgemerk dat meer mense VHS-masjiene gehad het, en het dus VHS-voorraad aangekoop; dit het gemaak dat ander mense weer VHS-masjiene gekoop het, en so voorts, totdat daar 'n totale VHS "vendor lock-in" geheers het. 'n Alternatiewe verklaring, is dat die VHS beter voldoen het aan die markvereistes (veral die vereiste na langer kassette vir die opneem van sportwedstryde) en dat padafhanklikheid min te doen gehad het met die VHS se sukses.
Positiewe terugvoer meganismes, soos die "bandwagon-" en netwerkeffekte is grondbeginsels van padafhanklikheid. Hulle veroorsaak selfversterkende patrone wat industrieë 'knik' na een of ander produkontwerp. Ongekoördineerde standardisering kan gesien word in vele ander omstandighede.
Padafhanklikheidsteorie was oorspronklik ontwikkel deur ekonome om tegnologiese ingebruiknemingsprosesse en nywerheidsontwikkeling te verduidelik. Die teoretiese idees het 'n strek invloed gehad op ewolusionêre ekonomie (b.v. Nelson & Winter 1982).
Daar is baie modelle en empiriese gevalle waar ekonomiese prosesse nie na 'n voorafbepaalde, unieke ewewig konvergeer nie, sodat die eienskappe van enige ewewig wat bereik is gedeelte afhang van die proses wat daartoe gelei het. Die uitkoms van 'n padafhanklike proses sal dikwels nie na 'n unieke ewewig konvergeer nie maar eerder na een van verskeie ewewigte (wat partykeer bekend staan as absorberende toestande).
Hierdie dinamiese uitkyk van ekonomiese evolusie is baie anders as die tradisie van neo-klassieke ekonomie, wat in sy eenvoudigste vorm aanneem dat slegs een uitkoms bereik kan word, ongeag die aanvanklike voorwaardes of oorgangsgebeure. Betreffende padafhanklikheid, kan albei die beginpunt en 'toevallige' gebeurtenisse (geraas) verreikende effekte op die eventuele uitkoms hê. In elk van die volgende voorbeelde is dit moontlik om sommige lukrake gebeurtenisse, wat die ontknopinge onherroeplik versteur het, uit te sonder:
In die 1980s het die V.S. dollar wisselkoers in waarde gestyg, wat die wêreldprys van verhandelbare goedere laat sak het tot 'n vlak wat laer was as wat die produksiekoste van baie (voorheen suksusvolle) V.S. vervaardigers was. Sommige van die fabrieke wat as gevolg toegemaak het, kon nou teen 'n (kontantvloei) wins bestuur word, omdat die dollar se waarde geval het. Nietemin, sou hul heropeninge te duur gewees het. Hierdie is 'n voorbeeld van histerese en onherroeplikheid.
In ekonomiese ontwikkeling, word dit gesê (aanvanklike deur Paul David in 1985) dat 'n standaard wat die eerste op die mark is, verskans word (soos die QWERTY uitleg wat in tikmasjiene gebruik is en vandag steeds vir rekenaarsleutelborde gebruik word). Hy het hierdie "padafhanklikheid" genoem en het geredeneer dat mindere standaarde kan volhard eenvoudig te danke aan hul nalatenskap. Die argumente teen QWERTY het kritiek gewerf (b.v. deur The Fable of the Keys), maar standaarde is sonder twyfel baie belangrik in moderne ekonomieë en die beduidendheid van padafhanklikheid in die bepaling van hoe hulle tot stand kom, is 'n onderwerp vir ekonomiese debatvoering.
Ekonome vanaf Adam Smith het gelet dat sekere tipes besighede 'n geneigdheid toon om geografies saam te drom, waar hulle werknemers met vaardighede in die betrokke veld lok, wat meer besighede, wat soek vir werknemers met ervaring, trek. Daar mag dalk geen besondere rede gewees het vir die voorkeur gegee aan een plek of die ander voor die ontwikkeling van die industrie nie, maar soos wat dit meer gekonsentreerd in een area word, sal enige nuwe besigheid elders benadeel wees, en sal neig om na die middelpunt te beweeg as dit moontlik is, wat die besigheidsmiddelpunt se doeltreffendheid vermeerder. Die onderliggende meganisme is 'n netwerkeffek. New Trade Teorie en Krugman se "New Economic Geography" is albei deels geskoei op hierdie storie.
As die anpasbare verwagtinge 'n rol speel in die ekonomie, sal toekomstige inflasie gedeeltelik bepaal word deur vorige ervaringe met inflasie, omdat die ervaringe die verwagte inflasie bepaal wat 'n groot bepaler van gerealiseerde inflasie.
'n Tydelike hoë vlak van werkloosheid gedurende 'n resessie kan lei tot 'n permanente hoër werkloosheidsyfer a.g.v. 'n verlies van vaardighede (of die veroudering van vaardighede) van die werkloses, met 'n gepaardgaande agteruitgang van werksingesteldheid. M.a.w. kan sikliese werkloosheid lei tot strukturele werkloosheid. Die negatiewe effekte word versterk deur potensiële werkgewers se negatiewe houding teenoor die vaardighede van werk-soekers wie lank sonder werk was. Hierdie model van strukturele histerese in die arbeidsmark verskil van die voorspelling van 'n "natuurlike" werkloosheidsyfer of die nie-versnellende inflasiesyfer van werkloosheid; in hierdie modelle is die beweging van 'sikliese' werkloosheid lukraak. Omdat strukturele werkloosheid endogeen is, is die nie-versnellende inflasiesyfer van werkloosheid ook endogeen (sien die artikel deur Hargreaves Heap waarna hier onder verwys word).
Liebowitz and Margolis onderskei tussen verskillende tipes padafhanklikheid. Sommige tipes van padafhaklikheid impliseer nie ondoeltreffendheid nie en, alhoewel hulle van belang mag wees a.g.v. ander redes, bevraagteken hulle nie die implikasies van neoklassieke ekonomie nie. Slegs wat hulle 'n "derde-graadse" padafhanklik noem - b.v. die situasie waar die hele samelewing sal baat as almal tegelykertyd van standaarde verander, waar die verandering gekeer word omdat dit deur geen sentrale owerheid afgedwing word nie en omdat die samelewing nie kan koördineer nie - verg so 'n bevraagtekening. Hulle redeneer dat sulke situasies, om teoretiese redes, selde behoort te geskied en dat die korrektheid van hierdie voorspelling gesien kan word in die onoortuigende voorbeelde wat gewoonlik in hierdie konteks bespreek word (hoofsaaklik VHS vs. Beta en QWERTY vs. Dvorak).
Geskiedenis en die geesteswetenskappe [wysig]
Die geskiedenis van die mens is amper per definisie padafhanklik. Toevallige gebeurtenisse soos die vroeë dood van groot geskiedkundige figure soos Napoleon of Hitler sou waarskynlik die politiese landskap van Europa verander het en selfs die tale wat in vandag in die verskillende lande gepraat word.
Kritiese punt-raamwerk [wysig]
Die kritiese punt-raamwerk is al gebruik om die ontwikkeling en voortbestaan van welsynstaat verduidelik, arbeidsinkorporasie in Latynsamerika en die variasies van ekonomiese ontwikkeling tussen lande, onder andere.
Reaktiewe reekse [wysig]
Ontsluit van "http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Padafhanlikheid&oldid=1117416"	Kategorieë: KompetisieIndustriële organisasieTeorieë van geskiedenisSosiokulturele evolusieMarkmislukking	Navigasie-keuseskerm