SA Akademie-pryse vir 2020 toegekenDie Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (SA Akademie) het onlangs die gesogte Akademiebekronings vir 2020 bekendgemaak. Hier volg die lys van wenners. Erelidmaatskap van die SA Akademie: Prof. Jacques van der Elst Erelidmaatskap is die hoogste eerbewys van die SA Akademie en word toegeken op grond van een of meer van die volgende lewenslange prestasies: Erkenning van buitengewone dienste aan Suid-Afrika; en/of dienste aan die Afrikaanse taal; en/of dienste aan die SA Akademie in die besonder met betrekking tot die hoofdoelstelling van die Akademie, naamlik die bevordering van die wetenskap, die tegnologie en die literatuur in Afrikaans en van die kunste, asook die gebruik en die gehalte van Afrikaans. Hertzogprys vir poësie Die Hertzogprys is die vernaamste prestigeprys in die Afrikaanse letterkundewêreld en is genoem na die groot kampvegter vir Afrikaans, genl. JBM Hertzog. Die prys is beperk tot oorspronklike letterkundige werk in Afrikaans en word jaarliks om die beurt toegeken vir poësie, drama en verhalende prosa in dié volgorde. Die prys word toegeken op aanbeveling van die Akademie se letterkundekommissie. Johan Myburg (Foto: Verskaf) MT Steyn-prys vir Natuurwetenskaplike en Tegnologiese Prestasie Die prys word toegeken aan ’n persoon vir sy of haar skeppende bydraes tot die ontginning, organisasie en volgehoue uitbouing van die natuurwetenskap en/of die tegnologie (of ŉ vertakking of vertakkings daarvan) en die suksesvolle toepassing daarvan in breër verband, soos in landsbelang. Die prys word gesien as die kroon op ‘n lewenstaak en kan daarom net een maal aan ’n persoon toegeken word. Huberte Rupertprys vir Klassieke Musiek Pohl word wêreldwyd deur kritici beskou as een van die laaste werklik hoë dramatiese soprane van ons tyd. Sy is in 1965 met die Mimi Coertse-beurs bekroon, wat haar in staat gestel het om ’n sangloopbaan in Duitsland te volg. Sy het internasionale aansien verwerf met haar vertolkings in Duitse operarolle, asook vir haar rolle in operas van Wagner en Richard Strauss. Die prys word deur die Rupert Musiekstigting geborg. Erepenning van die Akademie Die Akademie se Erepenning gee erkenning vir besondere prestasie op verskeie terreine binne die doelstellings van die Akademie. Besondere Erepenning Prof. Melck se leierskapsrol op akademiese en intellektuele gebied in die Suid-Afrikaanse samelewing gedurende sy loopbaan is divers en omvattend; aanvanklik as professor in Ekonomie by Stellenbosch, en later as rektor van Unisa en hoofbestuurslid van die Universiteit van Pretoria. In die 20 jaar sedert Tommie van Zyl hoofbestuurder van ZZ2 geword het, het die omvangryke boerdery wat sy vader uit ’n beskeie familieplaas ontwikkel het, verder eksponensieel vergroot. Hy het ’n revolusionêre “oop stelsel”-bestuursmodel ingevoer om al die belanghebbers van ZZ2, wat insluit meer as 10 000 werknemers, saam te snoer in ’n geïnspireerde stelsel wat funksioneer soos ’n spreekwoordelike miernes, of natuurlike ekosisteem, van bedrywighede. Dit strek van produksie, verpakking en bemarking tot diensdepartemente soos finansies, korporatiewe dienste, logistiek, landboukundiges, ingenieurs, inligtingstegnologie, sekuriteit en vervoer. Met sy soeke na beste wetenskap en tegnologie en sy eie stewige akademiese agtergrond word ZZ2 onder mnr. Van Zyl ’n sentrum van landbouwetenskaplike uitnemendheid. Sy direksie bestaan deurgaans uit 25% akademici. Hy werf konsultante en inisieer navorsingsprojekte by agt Suid-Afrikaanse universiteite, waarby tot op hede 27 vooraanstaande navorsers betrokke is en daarby baat. Hy bou ook sy kontakte met Amerikaanse universiteite uit, bv. Cornell vanwaar verskeie navorsers projekte by ZZ2 uitvoer, en betrek verder akademici van die universiteite van North Carolina, Florida, California, Washington en Oregon. Hy werf ook verskeie konsultante van die bekende Volcani-instituut in Israel. Erepenning vir Toneel- en Verhoogkuns en die Gerhard Beukes-prys Prof. Luwes is een van die mees vooraanstaande figure in die Suid-Afrikaanse teaterbedryf. Dit is uitsonderlik dat hy binne hierdie bedryf, met die klem op opvoering, ook ’n stewige akademies-wetenskaplike bydrae gelewer het. Hy het in sy loopbaan verskeie rolle vertolk: dié van speler, regisseur, skeppende en akademiese skrywer, dosent, entrepreneur en beskermheer. Erepenning vir die Bevordering van Geskiedenis Hierdie Erepenning gee erkenning vir ’n besonder hoogstaande bydrae tot die bevordering van die geskiedenis of kultuurgeskiedenis as dissiplines in Suid-Afrika. Erepenning vir Visuele Kunste Die 85-jarige dr. Esther Nikwambi Mahlangu is reg oor die wêreld bekend vir die monumentale muurskilderye wat sy al geskilder het in kunsmuseums van Italië tot Amerika. Mahlangu is gewortel in haar Nzunza Ndebele-gemeenskap, in die klein dorpe Mthambothini, Mpumalanga, setel van die koninklike Nzunza Ndebele-familie. Hoewel beroemd en globaal suksesvol, word dr. Mahlangu en haar werk uitsluitlik gemotiveer deur haar Ndebele-erfenis en die oordra daarvan aan geslagte na haar. LW Hiemstra-prys vir Niefiksie Die toekenning van die prys word driejaarliks oorweeg vir ŉ oorspronklike niefiksie werk in Afrikaans wat nie beperk is tot die vakspesialis nie. Elsa Joubert (Stofomslag, “Spertyd”) Elizabeth C Steijnmedalje Hierdie medalje is ingestel om ŉ onderwyser of onderwyseres te bekroon wat sy of haar opvoedingswerk deur medium van Afrikaans doen en wat hom of haar onderskei het op die gebied van praktiese onderwys en opvoeding binne sowel as buite die klaskamer. Dit is genoem na Elizabeth C. Steijn, wat vir baie jare die hoof van die Afrikaanse Hoër Meisieskool in Pretoria was. Havengaprys vir Fisiese Wetenskappe Die Havengaprys is ŉ jaarlikse prestigeprys wat toegeken word vir oorspronklike navorsing op natuurwetenskaplike en/of tegnologiese gebied. Die prys kan net een keer aan ŉ persoon toegeken word. Havengaprys vir Lewenswetenskappe Die prys word toegeken aan prof. Bernard Slippers, wat verbonde is aan die Departement Biochemie, Genetika en Mikrobiologie, Universiteit van Pretoria. Hy is ook die direkteur van die Instituut vir Bosbou en Landboubiotegnologie (FABI) en die stigter van die Future Africa Institute. Stalsprys Dié prys word toegeken vir ŉ hoogstaande publikasie of ŉ reeks van hoogstaande publikasies by voorkeur in Afrikaans, asook vir individuele of gesamentlike produkte van hoogstaande gehalte waardeur buitengewone bydraes tot die wetenskaps­beoefening gemaak word. Stalsprys vir Maatskaplike Werk Stalsprys vir Opvoedkunde Stalsprys vir Stads- en Streeksbeplanning Erepenning van die Fakulteit Natuurwetenskap en Tegnologie Hierdie erepenning word toegeken vir prestasies en bydraes ten opsigte van die bevordering en ontwikkeling van die besondere vakgebied en kan net in uitsonderlike gevalle toegeken word. Erepenning vir Rolprentkuns In sy loopbaan van 47 jaar as rolprentakteur sedert die 1973-rolprent Môre Môre, het Hans Strydom bewys dat hy ’n gesaghebbende akteur is wat bekroning deur die SA Akademie waardig is. Verskeie rolle het gevolg waarin hy gewoonlik die stil, stewige held gespeel het met die vonkel in die oog en ’n charisma wat gehore in rolprente soos Ter Wille van Christine en Liefste Veertjie oorweldig het. Hy het diepte na rolle gebring wat dikwels nie in die draaiboek voorgekom het nie. Hy was ook nooit huiwerig om aan dialoog te verander of meer diepte na ‘n karakter te bring wat ŉ skrywer dalk sou misgekyk het nie. Mnr. Strydom word vereer vir die reusebydrae wat hy tot die vermaakbedryf gelewer het. Erepenning vir Radiodrama in Afrikaans Cruywagen se werk het oor die jare ’n groot invloed op die ontwikkeling, uitbou en bevordering van radiohoorspele gehad. Nie net is hy ’n gereelde aanbieder van RSG se radiodramaslypskole nie, maar ook ’n gevestigde beoordelaar en mentor vir die RSG Radiodramakompetisie. Cruywagen is ook ’n uitmuntende radioregisseur, keur tekste vir uitsending en verwerk prosa en verhoogdramas vir uitsending. Hy bewerkstellig ’n fyn balans tussen humor, drama en patos en die karakters wat hy skep lewe binne die beperkte en soms belemmerende grense van radio as medium. Die prys word toegeken vir die voorafgaande, insluitend die tekste wat hy vir drama die afgelope drie jaar verwerk het. Deleen Bekkerprys vir die beste dokumentêre TV-draaiboek in Afrikaans As die teksskrywer, regisseur en vervaardiger van Madiba: ‘n Uitsonderlike Roeping, neem me. Loubser die kyker in hierdie nostalgiese en roerende dokumentêre reeks saam met die aanbieder, me. Zelda le Grange, terug na Nelson Mandela se jeugjare in die landelike landskap van die Oos-Kaap, van sy geboortedorp, Mvezu tot by Qunu. Carien Loubser het hierdie historiese dokumentêr oor die kinderjare van een van die grootste leiers in Suid-Afrika in Afrikaans vervaardig en ’n sterk en uiters gepaste Afrikaanse teks daarvoor geskryf. Erepenning vir ŉ dokumentêre televisieprogram in Afrikaans Stroop is ŉ dokumentêr, wat as argiefmateriaal die uiters belangrike saak van renosterstropery op nasionale en internasionale vlak belig. Die dokumentêr is onder uiters gevaarlike omstandighede plaaslik in wildtuine, private wildplase en op internasionale sluikhandelmarkte verfilm. Die navorsing is uniek, wydlopend en van kritieke belang. Ook die visuele en ouditiewe aanbiedingswyse, die kamerawerk, redigering en uitstekende strukturering van die dokumentêr is van uitsonderlike gehalte. Stroop slaag daarin om op nasionale en internasionale vlak ŉ blywende impak uit te oefen. Erkenning word ook aan Bonné de Bod, vervaardiger en aanbieder van Stroop, gegee. SA Akademieprys vir vertaalde werk Die prys word toegeken vir vertaling in Afrikaans van bellettristiese werk uit enige ander taal. By die beoordeling van die vertaling word gelet op die aansien wat die vertaalde werk binne sy eie letterkunde geniet en op die juistheid en algemene geslaagdheid van die vertaling. Eugène Maraisprys Die prys word toegeken vir ’n eerste of vroeë letterkundige werk en word eenmalig aan ’n persoon toegeken Protea Boekhuisprys vir die beste geskiedenisverhandeling in Afrikaans en die Generaal Christiaan de Wet-beurs Douw Greeff-prys Dié prys word toegeken vir ŉ navorsing- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) gedurende die jaar wat die prys voorafgaan, gepubliseer is. Esther Greeff-prys Dié prys word vir ŉ navorsing- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die Tydskrif vir Geesteswetenskappe gepubliseer is, toegeken. Junior Kaptein Scott-gedenkmedalje (Plantkundige Wetenskappe) Die medalje kan jaarliks toegeken word vir die beste verhandeling wat by ŉ Suid-Afrikaanse universiteit vir die MSc-graad ingedien is (om die beurt in die dierkundige of plantkundige wetenskappe). Poortprys Toekenning van hierdie prys word jaarliks oorweeg vir die twee beste skeppende bydraes (poësie, prosa, drama) deur leerders in graad 10, 11 en 12. Die prys word vanjaar toegeken aan: