Woede oor historiese geboue | News24
Woede oor historiese geboue
Ou spoorweghuise van 1904 word afgebreek en tot bouvalle gemaak, 'n plaashuis naby Loerie wat uit die 1800s dateer, word stuk-vir-stuk gesloop (foto) en grafte loop onder vandale deur. Foto: THEO VOSLOO
INWONERS en liefhebbers van Kouga se historiese geboue is hoogs ontsteld oor die versuim om die openlike vandalisme en soms moedswillige afbreek van geboue ouer as 60 jaar, stop te sit.
Die ou watermeul in Humansdorp, opgerig in 1874, is so afgetakel dat nog net die mure en dak oor is - dit na die meul in 1999 ten volle gerestoureer was. Die watermeul is vir die eerste keer in 1989 deur die Historiese Mu- seumvereniging gerestoureer. Dit was die eerste restourasieprojek van 'n gedenkwaar-digheid wat op die dorp aangepak was.
Ou spoorweghuise van 1904 word afgebreek en tot bouvalle gemaak, 'n plaashuis naby Loerie wat uit die 1800s dateer, word stuk-vir-stuk gesloop en grafte loop onder vandale deur.
Houtheinings is weg, houtdeure en -vensters is uitgeruk, pleister is afgekap, dakplate is weggedra en vuur word binne in die huise gemaak.
"Die stelselmatige aftakeling en onwettige sloping van geboue ouer as 60 jaar, sowel as die skending van grafte in die gebied, is 'n groot probleem," sê Theo Vosloo, voorsitter van die Humansdorp Museum Vereniging.
"Dit is hartseer as 'n gemeenskap sy historiese geboue verloor. Daar is 'n verlies aan kulturele identiteit. Die verval van geboue ontsier Kouga en maatskaplike welvaart en ekonomiese ontwikkeling word gestrem wanneer besoekers, toeriste en potensiële beleggers die agteruitgang en algemene verval van die omgewing sien.
"Dié geboue word volgens die Wet op Nasionale Erfenishulpbronne beskerm. Daar is veronderstel om na die geboue omgesien te word sodat die karakter en uniekheid behoue bly. Dit moet as bates bewaar word sodat dit nie 'n las vir die omgewing word nie. Onge-lukkig word die wet nie gehoorsaam nie en kan in sommige gevalle aan die onkunde van die publiek in die algemeen toegeskryf word.
"Verwaarloosde erfenis is 'n ernstige probleem. Dit sal nie oorkom word indien eienaars, regeringsdepartemente, private mense en organisasies nie saamwerk nie. Die ou geboue kan nie vervang word as dit eers afgebreek is nie."
Volgens Kouga-munisipaliteit woordvoerder, Mfundo Sobele, is dit die munisipaliteit se verantwoordelikheid om plaaslike geskiedkundige geboue te bewaar, terwyl die Erfe-nishulpbron-agentskap vir die instandhou-ding van provinsiale erfenisterreine verantwoordelik is.
Volgens Sobele is die beveiliging van dié geboue 'n groot uitdaging. "Ons hoop om met die samewerking van die Erfenisraad en die betrokke belanghebbendes met 'n werkbare oplossing vorendag te kom wat nie net tot die bewaring van die historiese geboue sal bydra nie, maar ook die publiek opvoed. Die ou meul is maar een van die plekker waaroor ons be-kommerd is."
Hy sê dar die munisipaliteit daadwerklik besig is om te verseker dat historiese geboue vir die nageslag behoue bly.
"Die Humansdorp Museum word tans opgradeer, die Skulpiesmuseum is weer oop en toeganklik vir die publiek en die ou skool in Kruisfontein is skoongemaak.
"Ons hoop om vanjaar meer soortgelyke projekte aan te pak."
Sobele gaan voort: "Wanneer die Erfenis-hulpbron-agentskap sien dat historiese geboue verwaarloos word sodat die grond ontwikkel kan word, en die geboue die potensiaal verloor om verder bewaar te word, kan hulle ingryp. Die eienaars kan beveel word om die gebou te herstel of op te gradeer binne 'n redelike tydperk, en tot die tevredenheid van die agentskap.
"As die eienaar dit nie doen nie, kan die Erf-enishulpbron-agentskap dit self doen en die rekening aan die eienaar stuur."
Die Wet op Nasinale Erfenishulpbronne maak ook versiening vir die kriminele vervolging van oortreders met toepaslike boetes en tronkstraf indien skuldig.
Inwoners kan ook tot die beveiliging en bewaring van Kouga se erfenis bydra.
In gevalle waar die publiek van die afbreek van historiese geboue bewus is, of die versteuring van grafte, kan dit by die munisipaliteit aangemeld word. Klagtes kan direk by die Suid-Afrikaanse Polisiediens ingedien word.
Die munisipaliteit het 'n Erfenisraad ge-stig. "Dit is 'n vrywillige struktuur en bestaan uit lede van die gemeenskap," sê Sobele.
"Dié komitee is nog in sy kinderskoene en benodig die ondersteuning van die publiek. Ons gaan binnekort 'n algemene jaarvergadering hou waar die publiek die geleentheid sal hê om by die Erfenisraad-komitee betrokke te raak."