By Balmoral-konsentrasiekamp is 400 mense binne ?n jaar dood
Friday, 24 June 2011 15:15
Die grafte in Balmoral se konsentrasiekampkerkhof
Foto: Werner Kruger
Dié foto van Lizzie van Zyl, besoek deur Emily Hobhouse in die Bloem fontein-konsentrasiekamp, is een van die bekendste foto’s van verhongering in die konsentrasiekampe
Balmoral-kamp het relatief laat ontstaan, op 25 Julie 1901, en is ’n week later in gebruik geneem. Die kamp is geskep om die oorvloed mense vanaf die Middelburg en Belfast-kampe te huisves. Later het uitgehongerde mans wat in die Bronkhorstspruit-distrik in die veld oorleef het, ook by die kamp aangekom. Teen November 1901 het mans begin in kom van die Lydenburg en Baberton-dstrikte en selfs so laat as 27 April 1902 het 125 mans en vrouens by dié kamp aangekom.
Teen ember 1901 was daar tien hospitaaltente met ’n 18-stuks personeel om na die pasiënte om te sien. Tog wou vrouens nie hulle kinders hospitaaltente toe stuur nie, omdat daar geen besoektye was nie. Die vrouens het ook in hulle eie tente geboorte geskenk en daar was menige septiese komplikasies ná die geboortes.
’n Balmoral gedenksteen ter ere aan die onbekende Boerekind
Op 14 Januarie 1902 het die militêre bewindvoerder, generaal Maxwell, die kamp besoek en aanbeveel dat dit na hoër grond geskuif moet word, ongeveer ’n myl verder weg. Alhoewel die hospitaal reeds in April geskuif het, is die kamp eers in Junie 1902 geskuif, blykbaar weens ’n tekort aan osse, muile en vervoermiddels.
Toe daar in April 1902 na die nuwe hospitaalterrein getrek is, was toestande steeds primitief met miershoop-vloere. Die tente was nie warm genoeg nie en ’n baksteen en sinkplaat-saal met 12 beddens is later opgerig vir mense met bors probleme.
’n Kwarantyn-kamp is geskep om die masel-epidemie onder beheer te bring en teen die einde van Augustus 1902 was 11 gesinne daar geïsoleer. Geen besoekers is toegelaat nie. Met die koms van die somer het ingewandskoors uitgebreek.
’n Tipiese Anglo-Boere-oorlog konsentrasiekamp
Emily Hobhouse, ’n afgevaardigde van die ‘South African Women and Children’s Distress Fund’, het van die konsentrasiekampe in die Vrystaat besoek en die haglike omstandighede wêreldwyd bekend gemaak.
Haar verslag van vyftien bladsye het ’n opskudding in Brittanje veroorsaak en het tot die stigting van die Fawcett-kommissie gelei. het Dié kommissie het Emily se bevindinge aan die einde van 1901, ná ’n besoek aan Suid-Afrika, bevestig.
Die toepassing van die kommissie se aanbevelings het die jaarlikse sterftesyfer in die kampe in Februarie 1902 reeds na 2% laat daal.
Op 31 Mei 1902 is die Vrede van Vereeniging geteken, maar dit het nie beteken dat vrouens en kinders die konsentrasiekampe kon verlaat nie. Hulle kon nie huis toe gestuur word voor hulle nie met hul mans herenig is nie. Van dié mans was in oorsese krygsgevangekampe. Baie weduwees moes op die ou einde alleen terug gaan na verwoeste plase en afgebrande huise.
Kerse aan die voet van die gedenknaald waar die name van die gestorwenes gegraveer is met ’n herdenkingseremonie
Brandende kerse op die Balmoral grafte in Junie verlede jaar
Die Balmoral kampkerkhof word vandag in stand gehou as ’n erfenisterrein. Die gedenknaald in dié kerkhof is egter in November verlede jaar beskadig deur Günter Jurgens Kotzé, wat homself ’n “Boere-Viking” noem. Hy het gesê dat hy die gedenknaald se boonste deel vernietig het omdat dit ’n falliese simbool is.
Günter is op 1 Desember 2010 skuldig bevind aan opsetlike saakbeskadiging by ’n verhoor in die Witbankse Magistraatskantoor. Hy het skuldig gepleit en is tot ses maande gevangenisstraf gevonnis wat vir vyf jaar opgeskort is. Die gedenknaald is reeds herstel.
Die ingang na die Balmoral kampkerkhof met die gedenknaald