Suid-Afrika kan homself nie uit die skuld leen nieFoto: Pixabay/Pexels.com. In uitsonderlike gevalle mag die gerief van en vermoë om geld te leen, heel voordelig wees. Maar dié “gerief” kan jou ook in ŉ maalkolk van nimmereindige skuld dompel. Sou my seun, byvoorbeeld, my vertel dat hy ’n R100 000-fasiliteit op sy kredietkaart het, sal dit my glad nie beïndruk nie. Inteendeel, dit sal net bewys dat hy ŉ spandeerder is en dít sal my erg bekommer. Dit is om hierdie rede dat ek met diepe kommer lees van die mees onlangse Chinese leningsfasiliteite wat aan Suid-Afrika toegestaan is: ŉ verdere R187 000 000 000 vir, onder meer, Eskom en Transnet om uit te mors. China het ook nog R466 000 000 000 vir Suid-Afrika geoormerk – byna meer as die helfte van die R1 000 000 000 000-teiken wat die president in sy visier het. En die olieryke Saoedi-Arabië en Verenigde Arabiese Emirate het ook ’n hele paar nulle, oftewel meer as ŉ “paar” miljard bewillig. Om presies te wees, $10 miljard en $130 miljard onderskeidelik (Altesaam sowat R1 843 miljarde). Laat ons mekaar reg verstaan: in wat hier ter sprake is, is geen goeie bedoelings nie – hierdie is ’n harde sakebesluit, net soos daar geen goeie bedoelings van jou bank se kant is as dit kom by die leen van geld op jou kredietkaart nie. Indien enige geleende geld nie goed aangewend word nie (soos om daarmee te woeker om meer te genereer), sal jy tot in der ewigheid geld aan die lener skuld. Terloops, ŉ geweldige groot deel van Suid-Afrika se begroting word gebruik om die rente op vorige lenings te dek. Die bedrae hierbo genoem is eintlik maar net ŉ druppel in die see in vergelyking met ons land se bestaande leningsrekening. Tot dusver het ons dus maar weinig, indien enige, voorbeelde gesien van waar of hoe die miljarde der miljarde wat geleen is, met vrug gebruik is. Dink daaraan: dieselfde beginsels wat vir ŉ huishouding geld, geld vir ŉ land. En geld wat geleen word, moet terugbetaal word, selfs al duur dit ŉ leeftyd. As jy nie jou skuldooreenkoms nakom nie, mag daar op jou bates beslaggelê word. Nog ŉ voorbeeld: Indien ouers spandabelrig is – met ander woorde geld mors – ly die hele familie daaronder en verarm. Indien jy beloftes aan jou kinders maak wat jy nie kan nakom nie, vertrou hulle jou later nie meer nie en begin in opstand kom. As jou kinders boonop nie verstaan waar geld vandaan kom nie, sal húlle ook ’n finansiële las word – en bly. In Suid-Afrika werk dit so: ons minerale hulpbronne en die vermoë van die belastingbetaler om sy skuld te delg, dien as kollateraal (versekering) as die belegging die slag skeefloop. Mens leen jouself nie uit die skuld nie; jy kry dit slegs reg as jy harder en slimmer te werk gaan. En natuurlik deur jouself te dissiplineer. Ongelukkig sien ek nie dat dit in Suid-Afrika aan die gebeur is nie. Ek sien nie dat die miljarde wat vir opvoeding en gesondheidsorg begroot is, vir dié spesifieke doel aangewend word nie. Ek sien geen grootskaalse herstrukturering by Eskom of by enige van die ander oorbelaste semi-staatsinstellings nie. Ek sien ook nie dat tenders beloon word volgens die beginsel van beste prys vir beste gehalte nie. Baie munisipaliteite is bankrot – belasting is verpligtend, ja, maar niemand word met goeie dienslewering daarvoor “beloon” nie. Bogenoemde is maar ŉ paar voorbeelde van talle ongerymdhede op ŉ ellelange lys. As ek verder rondkyk, sien ek hoe amptenare en hoës (die belastingontvangers) in besigheidsklas rondvlieg, terwyl die belastingbetalers tevrede moet wees met ekonomiese klas. Omdat ek hierdie onregverdigheid nie kan verdra nie, weier ek om met die SAA te vlieg, tensy ek nie anders kan nie. Dis hier waar ek wil noem dat ek Pravin Gordhan en Tokio Sekwale al met ekonomiese klas sien vlieg het – daar sal wel ander ook wees wat bereid is om dit te doen. Daar was ook die insident die dag toe ek in die laaste ry in besigheidsklas gesit het met mnr. Cyril Ramaphosa (toe nog adjunkpresident) reg agter my in ekonomiese klas. Hy het my effe verleë aanbod om sitplekke te ruil, beleefd van die hand gewys. Sedertdien vlieg ek slegs ekonomiese klas. Vir ons land om uit sy ekonomiese dilemma te kom, sal heelwat moet verander. Om mee te begin, sal ons eers ons ingesteldheid teenoor baie dinge moet wysig. Ons sal beslis moet leer om spaarsamiger te lewe. Die regering se roekelose spandering sal ingekort moet word, vaardighede en dienslewering sal drasties moet verbeter – die miljoene burgers wat van toelaes afhanklik is, moet eerder in die ekonomie betrek/ingefaseer word. Die idee is dat hulle nie ŉ las vir die regering bly nie, maar ontwikkel word tot trotse burgers wat kan bydra tot die landsekonomie. Om ons skuld te delg en daadwerklik ekonomiese vordering in ons land te bewerkstellig, sal alle Suid-Afrikaners wat ŉ verskil wil maak, die sê moet kry (en behou) oor diesulkes wat ons land verniel en agteruit laat gaan. Daarmee saam sal die regering harde, selfs ongewilde, besluite moet neem. In hierdie stadium, met die oog op die 2019-verkiesing, is regeringsbeleide egter net daarop gemik om die populiste tevrede te hou. Hierdie houding sal nie groei stimuleer nie en nog minder enige skuldlas verlig. Om te leen, bring slegs kortstondige verligting. Terwyl ons hande klap vir die president vir die beleggings wat hy verseker het, moet die regering ook gemaan word dat, indien hulle nie die gat in die bodem van die emmer toemaak nie, sal alles wat ingesit word, net weer so uitloop en sal Suid-Afrika op die ou end niks oorhê om daarvoor te wys nie. Inteendeel, ons sal heelwat slegter daaraan toe wees as nou.