Schaffer-bundel oor Tsjaka nou in Afrikaans | Netwerk24
Schaffer-bundel oor Tsjaka nou in Afrikaans
Deur AJ Opperman 09 Januarie 2019 10:00
Alfred Schaffer Foto: Yunus Mohamed
Die bekroonde Nederlandse digbundel Mens dier ding, waarin die digter Alfred Schaffer die geskiedkundige figuur Tsjaka Zoeloe in 'n hedendaagse konteks plaas, is onlangs in Afrikaans uitgereik.
Zandra Bezuidenhout, taalpraktisyn en digter, het die Afrikaanse vertaling in opdrag van Human & Rousseau behartig.
"Die hedendaagse konteks is wat dit vir my so interessant maak, want wie sal nou daaraan dink?" sê Bezuidenhout. Schaffer se bundel wat oorspronklik in 2014 verskyn het, is met die Charlotte Köhler-prys bekroon. Dit is ook reeds in Engels en Frans vertaal.
Die bundel word gekenmerk deur fiktiewe dagboekinskrywings, monoloë, briewe en dagdrome deur Tsjaka. Daar is baie mites oor sy geskiedenis.
"Met daardie konteks is dit asof Schaffer doelbewus verskillende identiteite opweeg deur verlede en hede die hele tyd te vergelyk," sê Bezuidenhout.
"Dit is 'n identiteit van Tsjaka. 'n Mens vra eintlik wat is identiteit dan? Daar is verskillende sienings oor verskillende tye. Ek het onmiddellik ja gesê toe ek genader is om die vertaling te doen. Ek dink dis 'n belangrike werk om in Afrikaans bekend te stel, want hoeveel mense in Suid-Afrika kan werklik die Nederlands lees? Daar is te veel nuanses betrokke. In die plaaslike konteks is dit vir my belangrik dat ons mense daarvan lees. Ons het van Tsjaka op skool geleer. Die mite van sy wreedheid, sy heerskappy, maar wat van sy menslikheid?"
Bezuidenhout beskryf Mens dier ding as 'n postmodernistiese spel.
"Niks loop lineêr of chronologies nie. Jy moet die moontlike interpretasies verken en jukstaponeer."
Die vertaling was vir Bezuidenhout 'n moeilike taak, maar daar was ook verligting.
"Daar is baie anachronismes – die een oomblik maak hy 'n fliek, of hy gebruik 'n selfoon. Dit is so 'n buitengewoon kreatiewe teks. Daarom is die vertaling so moeilik, maar dit was aan die anderkant ook nie moeilik nie omdat die teks my so geboei het.
"Die fassinerende verbeeldingskrag het dit vir my makliker gemaak."
Schaffer, wat in Nederland gebore is en deesdae aan die Universiteit Stellenbosch doseer, is van jongs af deur Tsjaka geboeid.
"Mag het my nogal altyd geïnteresseer. Daar is baie daaroor te sê in hierdie tyd. Daar was ook in die 1980's die dramareeks Shaka Zulu op televisie en toe lees ek (Dirk) Opperman se gedig 'Shaka'. Jy weet, skrywers is ook lesers. Ek het ook inspirasie by die digteres Anne Carson gekry. 'n Belangrike werk is ook die roman Chaka: A Historical Romance deur Thomas Mofolo. Dit het alles 'n rol gespeel. Dit was 'n ongelooflike bevryding om die boek te skryf."
Bezuidenhout wou nie hê dat Afrikaanse lesers voel dat hulle iets vreemds lees nie.
"Ek het 'n groot uitdaging gehad omdat ek so ver moontlik vars, idiomatiese Afrikaans wou gebruik.
Terselfdertyd wil jy die trefkrag van die teks behou. Dit moet idiomaties herkenbaar wees en vloei, maar in die gees van die hele teks. Ek het woorde soos 'konsternasie', 'hele gedoente', 'handuit ruk', 'wavrag buffels', 'kattemaai' en 'kort voor lank' gebruik.
"Jy moet 'n balans tussen die vreemde en die vertroude vind. As jy 'n teks te veel normaliseer, verflou dit. Ek glo nie daar gaan 'iets' verlore as jy digkuns vertaal nie."