“Armoede is geen misdaad nie,” het Chris Welman verklaar. Hy het dit hardop gesê, nogal ietwat aggresief, terwyl hy terselfdertyd die toon van sy gebreekte velskoen onder sy stoel ingestoot het. “Armoede is ook nie ’n saak om oor skaam te wees nie,” het hy bygevoeg.
“Nee, ek gee nie om wie weet dat ek nou nie juis besonder ryk is nie,” het At Naudé opgemerk, terwyl hy die omslag van sy broek wat met lyn vasgewerk is, bietjie onsigbaarder gemaak het. “Natuurlik, dis nie asof ek arm grootgeword het nie. Toe my pa hier by hierdie omgewing ingetrek het, van die Kaap af, was hy ’n welaf man. Ek sou nou nie sê met diamante, of ’n dra-stoel met blou gordyne waarin jy rondgedra is nie, en daardie soort van goed, soos hulle in die vroeë dae in die Kaap gehad het. Sonder twyfel sou my oupa op sy dag in ’n dra-stoel rondgedra gewees het.
Toe het Chris Welman gesê, toe sy oupa van die Kaap af hierheen gekom het, was hy op dieselfde manier beskou as ’n man wat nie net ’n bietjie welvarend was nie – veral miskien in vergelyking met die finansiële stand van die gewone Transvaler wat toe in Transvaal gewoon het. Eintlik sou hy nie verbaas gewees het as sy oupa in werklikheid van die Kaap af na die Transvaalse bosveld toe gedra is in een van daardie dra-stoele met blou gordyne nie.
“Ja, dit kan ek nogal glo,” het Gysbert van Tonder hom met ’n sarkastiese stem in die rede geval. “En dis ook maklik om te sien dat dit dít is waarmee jou pak nagmaalklere gelap is – ’n stuk van dieselfde blou gordyn … Wel, ek is vandag nou nie eintlik platsak nie, en ek gee nie om wie dit weet nie. Bowenal, ek het arm grootgeword, en is glad nie skaam daaroor nie.”
Maar wat hy nie van sy eie familie sou wou ontken toe hulle van die Kaap af gekom het nie, het Jurie Steyn gesê, was dat hulle meer as die gewone welvaart beleef het. Dit was natuurlik in vergelyking met die meeste Transvalers.
Dit was waar genoeg. Terwyl die meeste van sy kledingstukke agter die poskantoortoonbank versteek was, was daar geen skere of stukkende plekke in sy klere wat Jurie Steyn moes wegsteek van die vulgêre, starende blik nie.
Voor die gepratery te bitsig begin raak het, het oupa Bekker egter begin om ’n storie uit die ou Transvaal te vertel – wat ’n hele paar van die aspekte waaroor ons gesels het ter sprake gebring het. Dit was die storie van ’n arm meisie, Miemie de Jager, wat by haar ouers in die Groot Marico, in die soort van hartebeeshuisie waarvan ons reeds gepraat het, gewoon het.
“Jy hoef nie daardie deel te herhaal nie. Ons weet alles daarvan,” het Jurie Steyn hom in die rede geval. Want Jurie Steyn het opgemerk dat At Naudé sy voorkamer op ’n peinsende manier bekyk het.
“Ja,” het At Naudé kopskuddend gesê. “Ek kan my net voorstel in watter soort van krot sy gewoon het. Ek moet sê, ek dink ek het nou ’n baie goeie idee. En hoe minder daaroor gesê word, hoe beter.”
Slegs ná Gysbert van Tonder vir ’n hele ruk lank op ’n smalende manier gepraat het – en gesê het dat vir mense wat nie beskaamd was om arm te wees nie, dit verrassend was hoe puntenerig sommige van ons was – was dit moontlik vir oupa Bekker om aan te gaan met sy storie.
“Miemie de Jager,” het oupa Bekker gesê, “het by haar ouers in ’n … in ’n gewone huis naby die eerste saagmeule, wat hulle in hierdie deel van Transvaal gehad het, gewoon. En een oggend, toe sy oppad huis toe was van die saagmeule af …”
“Liewe Here!” het Chris Welman skielik uitgeroep. “Jy bedoel nie om te sê hulle was só arm nie. Jy bedoel nie sy het in die saagmeule gewerk nie – daardie sware dertig voet lange stompe – dis mos nie die soort werk vir ’n jong meisie met blonde hare en kuiltjies om te doen nie – saagwerk …”
“En toe, een oggend, oppad huis toe deur die bloekoms,” het oupa Bekker voortgegaan, “het sy ’n jongman op die paadjie sien aankom – ’n jongman wat sy nie geken het nie. Sy het dadelik geraai dat hy die seun moes wees van die nuwe mense wat die saagmeule en die hele eiendom opgekoop het. Hulle was ryk mense uit die Kaap uit.
Ons het nee, nee, gesê. Armoede was geen misdaad nie, het ons gesê. Maar ons hét opgemerk dat Chris Welman sy gebreekte velskoen weggesteek het. En ons hét gesien wat At Naudé so ’n rukkie gelede gedoen het, so amper steelsgewys, met die omslag van sy broekspyp. En so het ons dus presies geweet hoe Miemie de Jager oor daardie sak gevoel het – ’n simbool van die feit dat haar ouers dit nie breed gehad het nie.
“En die jongman het gesê dat hy op pad was na die saagmeule toe wat sy pa onlangs gekoop het. En Miemie het gesê dat sy ’n entjie deur die bloekoms gaan wandel het om geel veldblomme te gaan pluk. En hulle het ’n hele ruk in die paadjie gestaan en praat. Daarna het die meisie gesê dat sy huis toe moes gaan. En toe het die jongman gesê, maar wat van haar vuurmaakhout. En hy het gevra of hy dit vir haar huis toe kon dra. En sy het ja gesê. En toe sy gesien het hoe hy die sak vuurmaakhout op sy breë, jong skouers opgetel het, het sy geweet dat dit nooit weer vir haar nodig sou wees om ’n sak vuurmaakhout huis toe te dra nie.”
“Sy het my vertel ná ons getrou het,” het oupa Bekker geantwoord. “Jy sien, ek was daardie jongman. Dit was my pa wat toe pas die saagmeule gekoop het. Jy moet verstaan, toe ons van die Kaap af aangekom het, was my ouers nogal welaf.”