Jeremiah Goldswain is gebore in Buckinghamshire, Engeland, in 1802. In die vroeë negentiende eeu gaan Engeland se jongmense gebuk onder werkloosheid. Honderde besluit om Brittanje te verlaat met die hoop dat hulle oorsee werk sal kry. Toe die Britse regering ‘n plan aankondig om te help met emigrasie, was die reaksie van jong mans soos Goldswain oorweldigend. Ten spyte van die feit dat sy ouers hom daarteen waarsku, vertrek die sewentienjarige seun vanuit Engeland as ‘n lid van Williams Wait se geselskap. Aanvanklik is hy ‘n ingeboekte arbeider vir Wait. Na sy vrystelling werk hy eers as ‘n plaaswerker en toe as ‘n houtsaer in die klipgroewe in Grahamstad se omgewing.
Grahamstown 1832, soos gesien uit die noord-weste
Die eerste gedeelte van Goldswain se joernaal (VRS Volume I-27, 1946) handel oor die tydperk vanaf sy aankoms op die grens in 1820 tot na die Sesde Grensoorlog waartydens sy familie skuiling soek in Grahamstad. Dit beskryf veral die aanvanklike probleme wat setlaars aan die grens ervaar.
Hierdie volume is dan die tweede deel van sy joernaal. Dit begin tydens die hoogtepunt van die Groot Trek (1837-1838) en eindig met die Nasionale Selfmoord van die amaXhosa in 1858. Hy beskryf die voortdurende spanning tussen swart en wit, sy ervaringe as handelaar en sy verhouding met sy gesin asook hul mediese behandelings.
1820 Setlaars span uit by die Groot-Visrivier
Goldswain boer in die tydperk na die Sesde Grensoorlog, maar is ook aktief betrokke in die Grensoorloë as ‘n drywer van ‘n transportwa vir die koloniste se weermag. Sy gesin word daagliks bedreig deur die gevare van die oorloë. Hy patrolleer dikwels in die area, en in 1846 breek die Sewende Grensoorlog uit. Goldswain se joernale gee weer dat hy hierdie aktiewe, dapper leefstyl opwindend vind. Na die oorlog verlaat hy Bathurst. Hy en sy oudste seun, William, koop saam ‘n Merino skaap plaas, “Burnt Kraal”, drie myl buite Grahamstad. Hier woon hy tot met sy sterfte, en soek skuiling in Grahamstad slegs wanneer daar gevaar is.
Dans van die Fingos
Die joernaal eindig met ‘n beskrywing wat deur Goldswain se seun en dogter geskryf is. Dit verduidelik die nood toestand wat heers in Xhosaland na die Xhosa al hul beeste geslag en oeste vernietig het in 1857. Sy joernaal eindig in Desember 1858, maar hy sterf eers in 1871 in Grahamstad. Sy nalatenskap is ‘n betroubare bron van inligting oor die daaglikse lewe, asook die struweling tussen wit en swart inwoners, van ‘n Britse setlaar in Albany tydens die vroeë jare van Europese nedersettings aan die grense van die kolonie.
Sketskaart ter illustrasie van Goldswain se Joernale, 1820-36
‘N GROTER KOPIE VAN DIE KAART IS HIER VERKRYGBAAR
UITTREKSEL UIT DIE TEKS:
Una Long was werksaam by die Universiteit van Rhodes in Grahamstad waar sy verantwoordelik was om manuskrifte wat handel oor Suid Afrikaanse geskiedenis, in private besit, op te spoor en te verkry vir die Cory Biblioteek van die Universiteit.
Danie De Villiers2020-07-10T15:08:09+00:00July 25th, 1948|