Lyftaal: Slaaploos in Sandton, Soweto of Seepunt | Rapport
Lyftaal: Slaaploos in Sandton, Soweto of Seepunt
Deur Sarah Britten
Slaap is die nuwe seks. Hoeveel jy kry, hoe goed dit is, hoe lank dit hou. By die werk, aanlyn, by dinees – mense praat verlangend van daar-die salige toestand wat Shakespeare – wat ook aan insomnie gely het – eens beskryf het as die “natuur se sagte verpleegster”.Die gespanne bestuurshoof wat bekommerd is oor die jaar se oudit, die skoonma-ker wat vroeg moet opstaan om tou te staan vir ’n taxi, die ouer met ’n pasgebore baba: Slaap-ontneemde mense is oral, wandelend soos zombies en moontlik net so gevaarlik.Gesondheidsrisiko’sIn ’n wêreld van hartsiektes, beroertes en kanker was slaap nog altyd laag op die lys van gesondheidsprioriteite. Maar daar is toenemende bewyse dat slaapontneming ’n ernstige probleem is. “Slaap beïnvloed alles – jou immuunstelsel, hormone, beengroei, geheue en gemoed,” sê dr. Kevin Rosman van die Slaapsentrum in Morningside, Johannesburg. Om en by 15% van mense ly aan slaapstoornisse. Te min slaap verhoog jou risiko vir diabetes met 2,5%, ’n hartaanval met 45% en jou kanse om dood te gaan van enige rede met 12%. Daar is ook ’n verwantskap tussen gebrek aan slaap en vetsug, sê dr. Karine Scheuermeir van Wits Universiteit se Slaap-laboratorium. Gebrek aan slaap maak jou letterlik dom: ’n Volwassene wat vir 19 uur wakker is, presteer net so goed in ’n bestuurs-toets as iemand wat wettiglik dronk is.Tipes slaapstoornisseDie algemeenste slaapversteurings is:Insomnie Jy sukkel om aan die slaap te raak of om aan die slaap te bly.Slaap-apnee Jy hou tydelik op asemhaal terwyl jy slaap.Snork Dit word veroorsaak deur ’n versperring van die lugweë terwyl jy slaap.Rustelose bene-sindroom Tinteling, gejeuk of pynlike sensasies in die bene wat keer dat jy aan die slaap raak.BehandelingKognitiewe gedragsterapie Dit behels die verandering van jou roetine voor jy bed toe gaan en is in die algemeen die beste langtermyn-oplossing vir insomnie.Voorskrifmedikasie Verskeie is doeltreffend en kan deur jou dokter voorgeskryf word. Maar wees versigtig – dis verslawend en kan jou die volgende oggend deurmekaar laat voel. Beslis nie ’n langtermyn-oplossing nie.Antihistamiene soos Allergex kan jou lomerig maak en is beskikbaar oor die toonbank.Rescue Remedy en ander kruie-behandelings wat oor die toonbank beskikbaar is, kan help in matige gevalle.Melatonien ’n Hormoon wat jou interne klok beheer en natuurlike slaappatrone beïnvloed.Dieet Kos wat hoog is in triptofaan, soos suiwelprodukte, kan help met slaap. Dieselfde geld vir koolhidrate. Maar oppas dat jy nie ’n midder-nagtelike yskas-rower word nie – dis die skakel tussen insomnie en vetsug. Slegte slaapgewoontesNagsopie Hoewel alkohol jou slaperig maak, meng dit in met jou normale slaappatrone, wat beteken dat jy minder verfris wakker word.TV-kyk en iPad-lees Kunsmatige ligbronne truuk die brein om te dink dat jy nog moet wakker bly. Dis die beste om alle ligbronne uit jou kamer te verwyder (selfs die wekker). Werk in die bed Kenners meen jou slaapkamer is net vir slaap en seks bedoel, nié vir e-pos stuur nie.Swaar maaltye As jy vier ure voor slaaptyd ’n groot maaltyd eet, gaan dit inmeng met jou slaap.Laatnag-oefening Joga of strekoefeninge is goed, nie oefening wat jou hartklop versnel nie.’n Glas water Hou twee ure voor slaaptyd op vloeistof drink. Hoe meer jy moet opstaan om toilet toe te gaan, hoe minder slaap jy.Skakel die verwarmer af Slaap word geaktiveer wanneer jou liggaams-temperatuur daal, so hou jou kamer koel.Slaap laat Te veel slaap kan jou net so moeg maak as te min slaap.Te vroeg in die bed Dit gaan jou nie help slaap nie – jy gaan net wakker lê tot jou gewone slapenstyd.Middagslapies Dit laat jou sukkel om saans aan die slaap te raak. Slaapsentrums: Morningside 011 784 0278Kaapstad 021 633 2215