Tweede oorgang dalk ‘n tweede kans?Suid-Afrika benodig ŉ ‘tweede oorgang’ om probleme te takel wat nie tydens die ‘eerste oorgang’ ná 1994 behoorlik hanteer kon word nie. In 1994 het ons ŉ ‘politieke oorgang’ beleef van wit minderheidsregering na swart meerderheidsregering. Sosiale en ekonomiese transformasie, wat in die proses agterweë gebly het, noodsaak ŉ tweede oorgang. In dié nuwe fase behoort grondwetlike bepalings wat transformasie strem, gewysig te word. Die huidige grondwet weerspieël immers die kompromieë wat tydens die skikking van 1994-96 aangegaan is. Só verklaar die ANC in ŉ beleidsdokument wat vir sy nasionale konferensie in Desember vanjaar voorberei is. Buite die dampkring van die regerende party is die voorstel van ŉ tweede oorgang met groot skeptisisme en selfs openlike vyandigheid ontvang. Maar tog bied die idee van ŉ tweede oorgang moontlik – en onbedoeld – nuwe politieke beweegruimte vir minderheidsgemeenskappe in Suid-Afrika. ŉ Paar jaar gelede is in Afrikanergeledere sterk voorbrand gemaak vir ŉ sogenaamde opvolgskikking juis om gebreke in die oorspronklike skikking van die middel-negentigerjare reg te stel. Een daarvan was onvoldoende grondwetlike beskerming vir die regte van taal- en kultuurgemeenskappe. Die ANC het hom doof gehou vir sulke voorstelle. Nou kom die regerende party met sy pleidooi vir ŉ tweede oorgang. Dit word egter nie as ŉ nuwe inklusiewe skikking tussen verskillende partye aangebied nie, maar bloot as ŉ beleidsbesluit wat die ANC op sy eentjie in Desember kan neem. Eerder as om hierdie eensydigheid gelate te aanvaar, behoort burgerlike organisasies wat hulle vir gemeenskapsregte beywer, te begin agiteer vir ŉ meer inklusiewe ‘oorgang’ wat ook wyer strek as sosiale en ekonomiese kwessies. Wat ookal die naam, gaan dit in wese om die soort opvolgskikking wat destyds bepleit is. ŉ Kultuurakkoord tussen gemeenskappe en die staat kan ŉ kernelement van so ŉ skikking wees. En die akkoord kan op sy beurt gebou word op die idee van kulturele vryheid, waaroor ŉ vorige bydrae gehandel het. Sedert daardie stuk geskryf is, het die FAK ŉ ideesentrum gestig wat hom juis met die bevordering van kulturele vryheid bemoei. Een van die hooftake van die NP van Wyk Louw Sentrum vir Kulturele Vryheid is om ŉ konstruktiewe bydrae tot politieke denke en debat oor kulturele vryheid te maak en om met werkbare planne vir die beskerming en uitbouing van dié vryheid vorendag te kom. Die sentrum lyk na die aangewese instansie om die bal aan die rol te sit met ŉ konsep-kultuurakkoord wat deur belangstellende gemeenskappe oorweeg kan word voordat dit aan die regering voorgelê word.