Afrikaans by universiteite: Hoe lyk die pad vorentoe?Graffiti op ‘n muur by die Universiteit van Pretoria tydens betogings oor die taalbeleid by dié universiteit in Februarie 2016 Foto: Verskaf Volgens Japie Gouws, besturende direkteur van die ATKV-groep, erken die organisasie veeltaligheid en die dringendheid om bykomende kapasiteit vir tersiêre onderrig te vestig, maar dit is verkeerd om die bestaande kapasiteit te verander en bloot met Engels te vervang. “Afrikaans se hoër funksies bly in die slag en die bevordering van ander inheemse tale bly meestal net lippediens. Afrikaans is ŉ belangrike opleidingstaal en die verdere inkorting daarvan ontneem baie Suid-Afrikaners van opleidingsgeleenthede. Dit beïnvloed uiteindelik die regering se doelwitte om werk te skep en kundighede te ontwikkel.” Volgens Gouws het die ATKV vroeër die week gesprek gevoer met die rektor en visekanselier van die Universiteit van Stellenbosch, prof. Wim de Villiers, asook prof. Nico Koopman, viserektor. “Prof. De Villiers het verduidelik dat die nuwe taalbeleid in twee woorde saamgevat kan word, naamlik toeganklike veeltaligheid. Hy het verduidelik dit beteken dat, waar daar ’n aanvraag is vir studie in Afrikaans, die beleid ten doel het om dit wel aan te bied,” het Gouws gesê. “Dit beteken dat die Universiteit van Stellenbosch steeds ŉ Afrikaanse aanbod sal hê terwyl daar ŉ aanvraag daarvoor is.” Gouws het ŉ beroep op mense gedoen om van die Afrikaanse aanbod by die Universiteit van Stellenbosch gebruik te maak deur studente daar in te skryf vir onderrig in Afrikaans. “Proff. De Villiers en Koopman het tydens ons gesprek onderneem om verdere gesprek te voer oor hoe instansies soos die ATKV en die universiteit kan saamwerk om veeltaligheid, moedertaalonderrig, taal- en kultuuraspekte en nasiebou gesamentlik te bevorder,” het Gouws gesê. “Die ATKV is van mening dat die hele taaldebat op universiteite verdeeldheid weens onvoldoende kommunikasie veroorsaak het. Ons moet die beste van die saak maak, vertroue weer herstel en saamwerk om bogenoemde doelwitte te bereik tot voordeel van alle diverse gemeenskappe in Suid-Afrika.” Die FAK het intussen gesê die universiteitsrade van Stellenbosch en Pretoria het Afrikaans verneder deur die taal se status as hoëvlak-universiteitstaal af te gradeer. Volgens dr. Danie Langner, besturende direkteur van die FAK, het die universiteitsraad van Pretoria “diskriminasie teen moedertaalsprekers gelegitimeer en geïnstitusionaliseer deur die aanvaarding van gelyke diskriminasie as regsbeginsel vir die nuwe taalbeleidstellings. Dit is ’n dramatiese wegbeweeg van die huidige taalbeleid wat sê daar sal geen taaldiskriminasie teen Afrikaanse of Engelse studente of dosente wees nie. Grondwetlike taalbeskerming is nie die papier werd waarop dit staan nie.” Volgens dr. Langner is die raadsbesluite die voltrekking van ’n proses waar die regering sedert 1994 doelbewus die beginsel van meertaligheid vernietig het deur eentaligheid en rasseverteenwoordiging op feitlik elke lewensterrein af te dwing. “Die raadsbesluite is baie duidelik oor Engels, maar vaag oor Afrikaans. Die deur is gelukkig nog oop vir die aanbied van Afrikaanse klasse in teologie en onderwys en die uitbou van ’n sterk Afrikaanse departement. As die waarborge nie in ’n beleid neergeskryf en die beleid toegepas word nie, is die skrif aan die muur vir Afrikaans as kerk- en skooltaal.” Volgens dr. Langner kan niemand ook die feit wegredeneer dat ’n groot aantal Afrikaanssprekende studente en dosente slegs Engels verkies nie. “Engels het die afgelope paar jaar die de facto-universiteitstaal geword. Dit was nie die EFF nie, maar Afrikaanse dosente wat vir algehele verengelsing geveg het.” Die FAK is steeds hoopvol oor die toekoms van Afrikaans as akademiese taal. Volgens dr. Langner gaan die FAK sy volle gewig ingooi by die uitbouing van Akademia as volwaardige Afrikaanse gemeenskapsuniversiteit en sal spesifiek betrokke raak by die ontwikkeling van drie nuwe graadkursusse op die vakkundige gebied van Filosofie, Afrikaans en Geskiedenis. Flip Buys, voorsitter van Solidariteit, het intussen gesê die stap van die universiteite bevestig dat private instellings die enigste uitweg is. “Dit is ’n pad wat nou gevolg moet word, nie net vir Afrikaans nie, maar ook vir toegang tot onderwys vir Afrikaanssprekendes.” “Maties en Tukkies wou deur hul besluite om te verengels finaal breek met hul ‘volksuniversiteit’-verlede. Hulle gaan nou ’n toekoms as ‘staatsuniversiteite’ tegemoet. Die tyd sal leer of só ’n toekoms inderdaad ’n toekoms is, en of hulle eerder ’n blink verlede agterlaat. Natuurlik sal hulle dit nou ontken, maar die uiteinde van hul goeie bedoelings is teen díe tyd logies voorsienbaar,” sê Buys. Volgens Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, kom die beste universiteite wêreldwyd uit die gemeenskap en is privaat en vry van die staat. Dit is beter om self beheer te hê as om dit na die staat uit te kontrakteer. “Die besluit oor Afrikaans by UP en US is die einde van ’n era van Afrikaans deur die staat. Private instellings is die begin van ’n era van Afrikaans deur die gemeenskap,” sê Hermann.