Voedselverbruikers gaan hoes weens duurder landbou-insetteDie prysverhogings in landbou-insette gaan deur die waardeketting gevoel word tot by die verbruiker. (Foto: Maroela Media) Die stewige styging in die prys van diesel van R1,48 is nie die enigste verhoging wat soos ŉ swaard oor boere se koppe hang nie. Kunsmispryse het ook rekordhoogtes bereik en saad het heelwat duurder geword. Alle aanduidings is daar dat hierdie prysstygings noodwendig deur die waardekettings beweeg en laastens druk op die voedselverbruiker plaas. In ŉ verslag wat TLU SA saamgestel het, sê die landbou-unie reusestygings in die prys van voedsel het nie veel te make met die Covid-19 pandemie nie, maar eerder met die hoë pryse van brandstof en kunsmis. Maroela Media het vroeër berig dat die komponentpryse vir kunsmis soos stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K) oor veral die afgelope paar maande skerp toegeneem het. TLU SA sê die invoer van chemikalieë is ’n verdere probleem. Daar is ’n tekort aan bemestingprodukte wat produksie verder negatief beïnvloed. Dan moet die regering ook besin oor die vasstelling van minimumlone. “Arbeidskoste, veral in landbou, word onbekostigbaar as daar na die winsgrens en insetkoste gekyk word.” In ŉ onlangse verslag van Graan SA word die toename in insetkoste vir mielieboere deeglik uiteengesit. Dit is veral die prys van kunsmis wat ’n groot rol speel, aangesien hierdie komponent sowat 30% tot 35% van ’n mielieboer se veranderlike produksiekoste uitmaak. Die prys van sade het ook toegeneem. Volgens Graan SA se berekeninge het mieliesaadpryse vir van die gewildste kultivars met gemiddeld 5,6% sedert verlede jaar gestyg, terwyl die gemiddeld van al die mieliekultivars ongeveer 3,3% gestyg het. Sonneblomsaadpryse het op ’n gemiddelde basis met 3,7% gestyg, terwyl sojaboonsaadpryse met 2,6% toegeneem het. Graan SA verwag dat die totale veranderlike koste van mielies ’n gemiddelde styging van tussen 20% tot 28% jaar op jaar sal hê. Beraamde produksiekoste vir die 2021-’22-produksieseisoen vir mielieboere in die Oos-Vrystaat is R13 998 per hektaar en in Noordwes is dit R13 109. Inligting wat deur Aartappels Suid-Afrika verskaf is, wys dat vier van die agt streke wat aartappels voorsien, teen ’n verlies werk. “Die produksiekoste vir aartappelboere per hektaar vir die 2020-’21-seisoen wissel tussen R112 000 en R333 000. Ná al die insetkoste in berekening gebring is, maak boere tans gemiddeld R2,24 wins op ’n 10 kg-sakkie aartappels,” sê Bennie van Zyl, TLU SA se hoofbestuurder. Bennie van Zyl, hoofbestuurder van TLU SA sê die regering moet dringend die sakeklimaat in Suid-Afrika verander sodat beleggers nie afgeskrik word nie. (Foto: Maroela Media) “As daar na vooruitskattings gekyk word, is aartappelboere van mening dat hulle insetkoste met gemiddeld 30% sal styg, wat vanselfsprekend ’n invloed sal hê op die winsgewendheid van die produk sowel as die prys op die mark.” Van Julie tot September vanjaar het ŉ aartappelboer tussen R50 en R62 vir 10 kg gekry. Einde Oktober het die prys vir 10 kg op die Johannesburg-mark tussen R46 (mediumgrootte) en R55 (groot) gewissel. Landwyd is die prys tussen R58 en R48. Die afgelope vier tot vyf maande is die prys van ’n koolkop sowat R8 en sakke (ongeveer 27 kg) met tot 10 koppe per sak, kos gemiddeld R55. Botterskorsies kos R20 vir ŉ 7 kg‑sak. “Dit wil voorkom asof elke departement of semi-staatsinstelling op hul eie voortstu om moontlik vasgestelde teikens te haal en geensins die impak op die groter prentjie besef nie. Die departement van landbou moet dalk vereis dat geen ander departement enige verhoging van enige aard, wat ŉ invloed op landbou het, mag indien alvorens landbou nie die bekostigbaarheid geëvalueer het nie,” sê Van Zyl. Op ŉ vraag van Maroela Media wat TLU SA gaan doen om hierdie verhogings te mitigeer, sê Van Zyl dat hulle ŉ skrywe aan die ministers van minerale en energiesake, finansies en landbou gaan rig om aan hulle ŉ kollektiewe konteks te gee oor die penarie waarin boere tans sit. “Boere kan nou net met geloof verder boer, want die berekeninge om wins te maak werk nie meer uit nie. “Ons vra ook dat die regering ernstig na hulle mediumtermyn- en langtermynbeleid moet kyk om ŉ klimaat te skep om beleggings te stimuleer. Tans jaag hulle entrepreneurs die land uit.” Hy sê dit is skrikwekkend hoeveel insette reeds ingevoer word. “Ongeveer 80% van alle kunsmis kom van elders en feitlik alle chemikalieë word ingevoer. Uit die aard van die saak word ru-olie ingevoer, maar [ten spyte van al ons bestaande raffinaderye] word daar nou geraffineerde diesel ook ingevoer.” “Indien die regering nie daadwerklik ingryp en die Eskom-uitdaging takel nie, is dit ’n verdere invloed wat produksie kan kniehalter. Waar daar nie voldoende kragvoorsiening is om lande te besproei nie, is die gevolg permanente skade op die opbrengs en bring hierdie faktor verdere verliese mee.” Graan SA gaan vra dat die regering die dieselrabat se belastingkomponent van 40% tot 100% verhoog. Die padongelukkefondskomponent staan reeds op 100%, so daar kan niks meer gevra word nie.