'n Kosbare leeftyd wat bakens versit | Netwerk24
Deur Amanda Botha 27 September 2017 06:00
Die skrywer Marié Heese vier vandag haar 75ste verjaarsdag. Foto: Nasief Manie
Vroeg reeds het Marié Heese, wat vandag haar 75ste verjaardag vier, geweet dat sy iets op haar eie wou onderneem waarmee sy 'n eie bydrae en merk kon maak.
Met woorde as haar instrument het sy unieke ruimtes vir begrip, prikkelende denke, 'n sin vir lewensavontuur en -vreugde verken.
Haar boeke het 'n baie wye
leserskring in Afrikaans en
Engels met kleuters, tieners en volwasse lesers.
Vir die afgelope 30 jaar het twee generasies skoolkinders haar romans Die uurwerk kantel en 'n Tyd van beslissing as voorgeskrewe werk leer ken.
As jong kind is sy al geskool om die raak woord te waardeer toe haar ma, die geliefde Audrey Blignault, vir haar aan die ontbyttafel gedigte voorgelees het. 'n Frase wat haar bygebly het uit 'n gedig van Charlotte
Mew, wat handel oor die strate van Jerusalem, was later dalk onbewustelik die hoofrede waarom 'n skildery van Marjorie Wallace oor dieselfde onderwerp in haar huis hang.
As jy op haar lewensroete stap, ontdek jy dat sy al haar
lewenservaring tot boeke verwerk het. Die ontbytvoorlesings het gelei tot haar eerste Engelse gepubliseerde gedig – as tienjarige in
In 1971 het sy as plaasvervanger begin skryf toe haar ma ná 'n motorongeluk nie haar gereelde rubriek in Sarie kon volhou nie. Haar essays oor die avontuur van die alledaagse word gebundel as Tokkelspel, 'n vrolike boek wat 'n goeie kritiese ontvangs gehad het.
Die vergelyking dat sy net soos haar ma die genre sou kon voortsit, het haar daarvan laat wegdraai. Sy wou nie, soos sy dit gestel het, "the poor man's Audrey Blignault" wees nie, maar iets sélf onderneem.
Hierna het kinders grootmaak haar aandag opgeëis en sy skryf die kinderboek Die Pikkewouters van Amper Stamperland, waarin woordskeppings soos "pedonkies", "brakkevarkies", "tamartjies" en "slakkelange" die verbeelding aangryp. Later sou hierdie "nuwe taal" of
annerlike Afrikaans van eie woordskeppings neerslag vind in haar roman
Vuurklip, wat oor die oermense gehandel het.
Die roman was vir haar altyd aantreklik. Sy wou wyer en dieper delf as die beperking van wat 'n essay vra. Sy wou skryf oor aspekte van die vrou in veranderde tye, die reaksie van die vrou daarop en veral hoe dit in verhoudings neerslag vind.
In haar eie lewe het sy sterk vrouefigure geken – haar twee oumas, die skrywers MER en Petronella van Heerden, om net enkeles te noem.
In 1976 verskyn haar roman Die uurwerk kantel, deels biografies, outobiografies en suiwer fiksie. Sy verkies juis die roman omdat sy agter fiksie kan skuil. Die belangrikste ervarings, veral ook die dood van haar pa, word hierin verwerk.
Met die bekendstelling sê sy aan haar ma:"Ek het my hele
lewe lank hieraan gewerk."
Hierdie roman, 'n klein avontuur van menswees, word vir 26 jaar as 'n voorgeskrewe boek gebruik. In 2006 is dit as klassieke boek in 'n nuwe uitgawe
Hierna volg drie indrukwekkende Engelse romans: The Double Crown: Secret Writings of a Female Pharaoh, waarin Heese vir haar die uitdaging gestel het om in die antieke retoriek van daardie tydperk te skryf.
Toe volg The Colour of Purple: A Story of Theodora, Empress of Byzantium en A Triple-headed Serpent waarin sy Theodora se storie verder neem.
Haar jongste roman is die manjifieke Maestro, wat handel oor die vormingsjare van Gian Lorenzo Bernini, waarin sy haar indrukwekkende beheer oor taal, haar verbeeldingsvermoë en haar fyn en deeglike navorsing tot 'n meesterlike hoogtepunt bring.
Marié Heese het op haar eie manier bakens versit – in die Afrikaanse en Suid-Afrikaanse romankuns en ook as denker, opvoedkundige en Afrikaanse taalaktivis.