Boekbespreking: Religieë in die Antieke Wêreld – Gerda de Villiers | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
Boekbespreking: Religieë in die Antieke Wêreld – Gerda de Villiers
2013, Michele Renee Salzman & Marvin A Sweeney (red), The Cambridge History of Religions in the Ancient World. Vol I & II. Cambridge University Press: New York.
The Cambridge History of Religions in the Ancient World is ‘n omvattende werk wat twee volumes beslaan. Elke volume, op sy beurt bestaan uit vier dele. Wat hierdie benadering tot religie interessant maak, is dat die vierdelige indelings in die volumes nie op grond van kronologie nie, maar na aanleiding van geografie gedoen word. Die uitgangspunt is eintlik logies: in die antieke wêreld was die mens se religieuse konsepte in die eerste plek bepaal uit die waarnemings van die omgewing rondom hom of haar – sy of haar geboorteplek. Fisiese plekke soos riviere, spruite, berge, bome, grotte word met goddelike magte en kragte geassosieer, en daaruit ontstaan volke se eiesoortige mites. Verstedeliking en die ontwikkeling van kultuur, bring ‘n volgende dimensie aan religie: plaaslike politieke en sosiale strukture. Religie in die antieke wêreld het nie onafhanklik van die stedelike burokrasie van sy tyd funksioneer nie.
Maar, in die loop van die geskiedenis het gode en godinne as’t ware saam met matrose, handelaars, soldate, priesters en selfs krygsgevangenes gereis. Die punt wat The Cambridge History of Religions in the Ancient World wil tuisbring, is dat religie nie ‘n statiese verskynsel is nie, maar deurgaans in gesprek verkeer met ander tradisies waarmee hulle in aanraking kom, en daarom is dit onvermydelik dat godsdiens deur die loop van eeue heen transformeer. Alhoewel elke individuele outeur wat ‘n bydrae in hierdie twee volumes gelewer het ‘n eie unieke benadering gevolg het, het elkeen moeite gedoen om nie net inligting oor te dra nie, maar om die bepaalde religie binne die dinamiese wisselwerking van natuur, kultuur, politiek en geskiedenis uit te beeld.
Die vier geografiese gebiede wat gedek word is: Mesopotamië en die ou Nabye Ooste; Egipte en Noord-Afrika; Griekeland en Klein-Asië; die Middellandse See en Wes-Europa. Volume I se titel is From the Bronze Age to the Hellenistic Age. Dit begin by die Bronstydperk en strek tot by die Hellenistiese era – min of meer net voor of net na die oorname van Alexander die Grote. Die Sumeriërs word eerste bekend gestel; in Mesopotamië was hulle die oudste religie waarvan daar artefakte sowel as tekstuele getuienis binne ‘n stedelike kultuur bestaan. Steeds binne dieselfde geografiese gebied, word bespreek: die religieë van die Assiriërs, Babiloniërs; Zoroastrianisme; religieë van antieke Israel en Juda, Sirië en Kanaän. Daarna kom Egipte en Noord-Afrika aan die beurt en die soort godsdienste wat in antieke Fenicië en Kartago beoefen is. Griekeland en Klein-Asië bespreek uiteraard die bekende religie van antieke Griekeland, maar ook die Minoaanse kultuur en godsdiens op die eiland Kreta, en die beskawing van Mycenae, wat nie altyd na waarde geag word nie. Die afdeling oor Wes-Europa is veral interessant. Hier word die tradisionele Romeinse godsdiens bespreek, maar aandag word ook gegee aan die minder bekende religieë van die Etruskers in Italië, sowel as die Kelte in Engeland en Wes-Europa. In hierdie volume is die fokus op die religieë wat nie soveel aandag in navorsing oor antieke godsdienste geniet nie, beslis ‘n pluspunt.
Volume II volg dieselfde geografiese indeling as Volume I, en dit titel is From the Hellenistic Age to Late Antiquity. Hierdie volume dek die tydperk oor die Hellenistiese tyd tot by die eerste eeue nC – maar voor die opkoms van Islam. In hierdie hoofstukke word dit duidelik hoedat daar met die loop van die geskiedenis en met kruis-kulturele kontak ook verskillende godsdienstige tradisies na vore tree. Die vertrekpunt is Mesopotamië en die tradisionele godsdienste in Iran en die Hellenisties-Romeinse invloed in dié wêreld, maar spoedig blyk dit dat Judaïsme begin oorheers, en ‘n hoogtepunt ná die verset in 70 nC bereik. Deel I van Volume II eindig met die Christendom in Sirië; voortaan is daar twee religieë wat in die antieke wêreld oorleef: Judaïsme en die Christendom.
Dit word duidelik wanneer daar na Egipte en Noord-Afrika gekyk word. Aanvanklik is daar die tradisionele Puniese en Romeinse religieë, maar in antieke Egipte sowel as in Romeinse Afrika, seëvier die Christendom uiteindelik. Ook in Griekeland en Klein-Asië moet ou tradisies plek vir Judaïsme en die Christendom maak, en in Wes-Europa, domineer die Christendom, behalwe vir ‘n klein Joodse gemeenskappie in Wes-Italië.
Albei volumes bevat kaarte, uitgebreide indekse, illustrasies en afdrukke wat help om die hedendaagse leser te oriënteer en die antieke wêreld vir hom of haar toeganklik te maak. The Cambridge History of Religions in the Ancient World, is ‘n uitstekende naslaan – en verwysingsbron vir enigiemand wat ‘n in-diepte studie van die antieke wêreld wil onderneem.