JY LEES NOU Kersfeeskortverhaal deur skrywer Dana Snyman
Sy nuwe bundel bevat 100 van Dana Snyman se gunstelingstories.
In Onder een dak (Tafelberg) deel Dana Snyman familiestories uit sy seunsjare tot intieme onlangse vertellings waar hy met skerp waarneming ons land en sy mense betrag.
Dana skryf oor mense - nie die mense wie se name in hoofopskrifte op die voorblaaie van koerant en tydskrifte beland nie. Hy skryf oor gewone mense. Mense wat hy soms tersluiks raakloop, ander wat hy aspris gaan opsoek. Hulle het almal 'n storie om te vertel. Boonop is dit nie aardskuddende onthullings wat hulle maak nie, maar eerder van alledaagse dinge, van onthou – van nou en van gister. Die sjarme van Dana se verhale lê in hoe hy die woorde inspan en hoe hy met 'n paar goed gekose woorde 'n fyn waarneming sekuur en gevoelvol opsom. Sy verhale gaan oor dinge wat mense universeel aanraak – onsekerheid oor die toekoms, nostalgie oor die verlede, en die strewe na om te behoort. Sy stories is ook ons verkenning van die lewe, want deur sy oë kyk jy opnuut na die teksture van hierdie land en dwing dit jou op 'n manier om jou horisonne en uitkyk te probeer verbreed deur jou in 'n ander man se skoene te plaas.
Boetie het daardie aand vir ons iets probeer sê. Dit weet ek nou. Pa het op sulke aande nie gepreek nie. Hy het net gedeeltes uit die Bybel voorgelees – meestal uit die vier evangelies. En tussendeur het die gemeente en die kerkkoor om die beurt gesing.
Ma het ook in die koor gesing. Saam met tannie Martie en tant Hester en antie Julie. En oom Kerneels, natuurlik – oom Lang-Kerneels Smit.
Eintlik was oom Kerneels 'n hele koor op sy eie. Hy was ons eie Ivan Rebroff. Hy het bas gesing, maar as die tenore – oom Bakkies en oom Floors en Jurgie van die poskantoor – sukkel om by hul note te kom, sou oom Kerneels 'n oktaaf of wat hoër strek en hulle bietjie aanjaag voor hy weer terugsak in sy vibrerende basstem.
Dis vir my moeilik om tussen daardie Kerssangdienste te onderskei; die een was nes die ander. Tussen die koorsang en Pa se voorlesings het tant Sophie ook elke jaar vir ons Elisabeth Eybers se "Maria"-gedig voorgedra. Flippie Poolman het 'n trompetsolo gelewer, en aan die einde van die diens het almal saam die "Onse Vader" gesing.
Elke jaar was dit só – behalwe een jaar. Die jaar toe juffrou Connie, die orreliste, siek geword het. Die Saterdag al was sy olik, maar wie sou ooit kon dink juffrou Connie sal nie by die Kerssangdiens wees nie? Maar 'n uur of drie voor die diens moes hulle met haar na 'n buurdorp toe ry, hospitaal toe, want op ons dorp was nie 'n hospitaal nie. Dit was klierkoors.
Dit was 'n krisis, want juffrou Connie was die enigste een op die dorp wat orrel kon speel. Of liewer, sy was die enigste een op die dorp wat toegelaat is om die kerk se orrel te speel.
Pa het inderhaas van sy kollegas op die buurdorpe gebel, maar nêrens was 'n orrelis beskikbaar nie.
En toe sê Ma vir Pa: "Hoekom kry ons nie vir Boetie nie?"
Dit was Kersfees, onthou.
Boetie. Hy was vir almal, selfs ons kinders, net Boetie. Hy was iets in die vyftig en het in 'n huis op die rand van die dorp gewoon, naby die lokasie. Hy het 'n winkeltjie gehad, maar hy was glo eers 'n rekenmeester in die stad.
Daar was allerhande stories oor Boetie op die dorp: Dat hy 'n verhouding met 'n man van Kimberley gehad het, dat hy lief was vir die bottel en dat dit van slimgeit is dat hy so mallerig is. Party Sondae het Boetie glo die orreltjie in die bruin kerk in die lokasie gespeel.
Pa het eers 'n paar telefoonoproepe in sy studeerkamer gemaak: na oom De Wet, die hoofouderling, en grootkoppe in die kerk toe, voor hy laat die Sondagmiddag in die motor geklim en na Boetie gery het. Sonder 'n orrelis sou daar nie 'n Kerssangdiens kon wees nie.
Wat daardie middag tussen Pa en Boetie gesê is, weet ek nie. Ek het ook nooit vir Pa gevra nie, want ek glo al hoe meer:
Om alles te weet, help nie altyd om alles te verstaan nie. Pa het kort voor die diens met Boetie by die pastorie aangekom.
Het hy? het Ma in die kombuis gevra.
Ja, hy het, het Pa geantwoord. Bring sterk koffie. Bring pepermente.
Hulle het Boetie by die eetkamertafel sitgemaak en hy het 'n pienk das aangehad en hy het gesweet terwyl Pa deur die
afgerolde program vir die Kerssangdiens met hom gegaan en Ma hom koffie en pepermente gevoer het.
Ma het met hom aan die arm van die pastorie af kerk toe gestap.
Ek het alleen in die pastoriebank gesit. Ma was saam met die koor op die galery. Die kerk was vol mense.
Oom Hansie, die koster, het die laaste gelui gelui, en Boetie se hare het wild op sy kop gestaan waar hy voor die orrel
op die galery gesit het. Pa het gelees van die engel wat sê:
"Moenie vrees nie, want, kyk, ek bring vir julle 'n goeie tyding . . ."
Daarna moes die koor sing: "Kom Herwaarts Getroues."
Boetie het die sweet met die plat hand van sy nek gevee en die eerste akkoorde gedruk en toe val die koor weg, met heel voor oom Lang-Kerneels in sy basstem. Maar voor die einde van die eerste versie toe haal Boetie hom in, en dwing hom terug tussen die note van die oop Koraalboek voor hom op die orrel in.
Daar is iets soos die wedergeboorte van stories, glo ek. Op sulke aande word ou-ou stories nuut gemaak.
Tant Sophie het "Maria" voorgedra en Flippie het met swellende are in sy slape 'n trompetsolo gespeel en die koor het weer en weer gesing. Boetie het daardie aand die mooiste uit die koor gehaal.
Toe sê Pa: Ons sluit nou af met die "Onse Vader".
Ons het opgestaan en Boetie het so half orent gekom agter die orrel, en toe weer gaan sit – en weggeval met "Die Stem":
"Uit die blou van onse hemel . . ." Met die orrel se pype oop.
Oom Kerneels het sy voete wyer geplant en volgehou met die "Onse Vader", maar oom Kerneels kon nie, en toe het hy ook maar "Die Stem" saam met ons begin sing.
Opeens, in die middel van "Die Stem" se tweede versie, het Boetie ophou speel. Vir 'n ruk was daar stilte in die kerk. Toe het Boetie weer 'n slag oor sy nek gevee en toe, kalm, begin om die "Onse Vader" te speel: "O, Vader, wat woon . . ."
Ons het die "Onse Vader" daardie aand gesing – so wíl ek dit onthou, so sál ek dit onthou, so móét ek dit onthou – daardie aand het Boetie ons die "Onse Vader" laat sing asof ons iets donkers in onsself na die lig toe moes bring.