BEGRIPSTOETSLuister terwyl julle opvoeder die volgende leesstuk hardop vir julle voorlees. Daarna kan jy en jou maat dit vir mekaar voorlees en mekaar help met die korrekte uitspraak van woorde. Raadpleeg ook die lys van “Nuwe Woorde” as julle twyfel oor die betekenis van ‘n woord.Table 1
person who studies fish
Stokou Vis VerrasDit is 22 Desember 1938. Daar is groot opgewondenheid in die hawe van Oos-Londen. Die vissersboot van kaptein Hendrik Goosen, die Nerine, het ‘n vreemde, groot vis aan land gebring!Hulle vangs was dié dag maar swak en hulle het net ‘n klomp haaie in die treilnet gevang. Daar was ook ‘n baie eienaardige vis tussenin. Hulle het nog nooit so ‘n vis gevang nie. Hy het soos ‘n reuse-akkedis gelyk. Die bemanning het mej. Latimer-Jones by die plaaslike museum gebel. Sy het óók nie die vis geken nie, maar ‘n beroemde viskundige, prof. J.L.B. Smith, in kennis gestel en hy het dit uitgeken as ‘n selekant – ‘n vis wat almal gedink het 70 miljoen jaar gelede geleef het.Prof. Smith was verskriklik opgewonde en het die vis deeglik beskryf en bestudeer. Hy het besef dat hierdie vis iewers teen die kus van Oos-Afrika in baie diep waters aangetref sal word. Hy het toe ‘n beloning aangebied en foto’s van die eienaardige vis in Oos-Afrika, Madagaskar en op die Comore-eilande versprei. Presies 14 jaar later het ‘n hengelaar op die Comore so ‘n vis gevang. Die berig oor die tweede selekant het selfs ‘n groter opgewondenheid onder wetenskaplikes oor die wêreld heen veroorsaak.Sedert 1938 is daar meer as 180 selekante naby die Comore gevang.Die kaarte dui aan waar selekante tot dusver gevang is.Figure 1Beantwoord nou die volgende vrae.Skryf slegs die antwoorde: Wat is die datum waarop hierdie selekant die heel eerste keer gevang is? (1)In watter stad se hawe is hierdie vis aan land gebring? (1)Wat was die naam van die vissersboot? (1)(3)Kies die korrekte antwoorde. Trek ‘n sirkel om die korrekte nommer:Hulle het die volgende in hulle treilnet gevang:‘n klomp haaie ‘n klomp haaie en ‘n reuse-akkedis ‘n klomp haaie en ‘n eienaardige vis(1)Die bemanning het mej. Latimer-Jones gebel by:die plaaslike museum die plaaslike hawe die plaaslike viswinkel(1)Professor J.L.B. Smith was ‘n beroemde:deskundige viskundige selekundige(1)(3)Die volgende stellings is ONWAAR. Skryf hulle oor sodat hulle WAAR sal wees:Mej. Latimer-Jones het die vis beskryf en bestudeer.(1)Hy het besef selekante leef naby die kus van Oos-Asië.(1)(2)Beantwoord die volgende vrae in volsinne:Watter eilande is naby Madagaskar? (Raadpleeg die kaart).(1)Hoeveel selekante is sedert 1938 gevang?(1)(2)Table 2
ONTWERP ‘N PAMFLETProfessor Smith het pamflette in Oos-Afrika, Madagaskar en op die Comore-eilande versprei. Hierdie pamflette het die selekant beskryf en ook foto’s van die eienaardige vis bevat. Op die pamflet het hy ook ‘n beloning aangebied vir die hengelaar (angler) wat ‘n selekant vang en hom in kennis stel daarvan.Julle gaan nou elkeen so ‘n pamflet ontwerp. Julle kan ‘n A4- of A5-grootte vel papier gebruik. Die pamflet moet al die nodige inligting bevat van die selekant, sowel as foto’s, sketse of afdrukke van dié vis. Onthou om ook die beloning aan te bied, sowel as om die telefoonnommer of adres te verskaf.Gebruik die leesstuk vir die nodige inligting. Jy kan ander bronne ook raadpleeg, byvoorbeeld ’n ensiklopedie of die rekenaar.Table 3
LIDWOORDELidwoorde is kort woordjies wat jy voor naamwoorde gebruik. Die lidwoord ‘n word vir een ding gebruik, bv. ‘n vis, ‘n vin. Die lidwoord die word vir een ding én meer as een ding gebruik: die vis, die visse, die vin, die vinne. Wanneer ons die gebruik, is dit ’n spesifieke ding of dinge waarvan gepraat word.Onthou ‘n word nooit met ‘n hoofletter geskryf nie. As jy ‘n sin met ‘n begin, word die tweede woord met ‘n hoofletter geskryf: ‘nVis swem met sy vinne.Vul ‘n of die op die regte plek in die volgende storie in.
SELIE DIE SELEKANTSelie is baie honger. Hy het lus vir lekker, vet vis. Vis soos rifvis sal veral lekker smaak. Selie is eintlik jagter en hy spoor rooivis op deur elektriese seine op te vang wat hy uitstuur. Selie jag in nag en skuil bedags in grot. Selekant se grootste vyand is haai.Table 4
MONDELINGMaak ‘n radio-advertensie.Buiten die gebruik van pamflette, kon prof. Smith ook van die radio gebruik gemaak het om te adverteer dat hy op soek is na die selekant. In 1938 was daar nog nie televisie in Suid-Afrika óf Afrika nie. Die mense het baie na die radio geluister in daardie dae. Jy kan saam met ‘n maat werk, of alleen, om hierdie advertensie te maak.Dink aan die volgende wanneer jy/julle die advertensie maak:Gaan julle musiek, ‘n liedjie, ‘n klingel of agtergrondgeluide gebruik vir julle advertensie? Sal die advertensie ernstig of snaaks wees? Wie gaan praat of wie gaan die karakter wees? Is die taalgebruik goed en verstaanbaar? Word die beloning genoem, sowel as die kontakpersoon en sy telefoonnommer en/of adres?Table 5
GEDIGLuister terwyl julle opvoeder die gedig hardop voorlees.Verdeel in groepe van vier. Elke groeplid kan ‘n strofe (stanza) voorlees. Lees die gedig vier maal deur sodat elkeen elke keer ’n volgende strofe lees.Elke groeplid kry dus ‘n kans om elke strofe te lees.Die selekantJy leef daar diep, diep onder in ‘n grot,Vir sovele jare reeds al tevrede met jou lot.Jou stert lyk koddig en is eintlik dubbel,En met so baie tande kan jy nie juis knibbel!Jou kleur is diepblou met vlekke van wit,En jou vinne lyk baie soos bene wat aan jou lyf vassit,Jou lengte is nes dié van groot mense–mans,Jy lyk so lomp – hoe hou jy jou balans?Hulle sê jy het 300 miljoen jaar gelede op land geloop,Is dit moontlik dat jy nog op jou vryheid hoop?Jou liggaam is nou so groot en swaar,Dis moeilik om te dink jy kon loop, sowaar!Hoe het jy oorleef? - dit is die vraag,Ons kennis van jou verlede bly steeds vaag.Hoe min weet ons tog van die diep oseaan,Is daar nóg “monsters” wat hul weg daar onder baan?G.S.Beantwoord die volgende vrae, steeds in groepsverband:(Gebruik woordeboeke om die betekenisse van woorde na te slaan).(a) Waarin bly die selekant onder in die see? (a) Wat beteken die woord koddig? (a) Wat beteken die woord knibbel? (a) Soek ‘n woord in die eerste strofe wat rym met mot. (a) Watter kleur is die selekant? (a) Waarmee word sy vinne vergelyk? (a) Wat is mense-mans? (a) Wat beteken die woord lomp? (a) Soek ‘n woord in die tweede strofe wat rym met gans. (a) Hoeveel jaar gelede kon die selekant op land loop? (a) Aan hoeveel woorde kan julle dink wat rym met loop en hoop in die derde strofe? Skryf twee neer: (a) Wat beteken die woord oorleef in die vierde strofe? (a) Wat beteken die woord vaag in die vierde strofe? (a) Waarom word monsters tussen aanhalingstekens geskryf?(a) Watter woord in die vierde strofe rym met haan? Assessering onder leiding van die opvoeder.Table 6
In die gedig gebruik hulle die hele tyd woorde soos jy en jou. Hierdie woorde is voornaamwoorde. Kom ons kyk na die voornaamwoorde.
VOORNAAMWOORDEVoornaamwoorde is woorde soos ek, jy, hy, sy, ons, julle en hulle, en word in die plek van naamwoorde gebruik.Figure 3Onthou:Wanneer ons van ’n meisie praat, gebruik ons die twee woorde sy en haar, bv. Sy eet haar kos. Wanneer ons van ‘n seun praat, gebruik ons hy en sy, bv. Hy eet sy kos. Wanneer iets aan iemand behoort, verander die voornaamwoorde na myne, joune, syne, hare, ons s’n, julle s’n, hulle s’n.Table 8
Ek het ‘n vis.
Dis my vis.
Die vis is myne.
Jy het ‘n vis.
Dis jou vis.
Die vis is joune.
Hy het ‘n vis.
Dis sy vis.
Die vis is syne.
Sy het ‘n vis.
Dis haar vis.
Die vis is hare.
Ons het ‘n vis.
Dis ons vis.
Die vis is ons s’n.
Julle het ’n vis.
Dis julle vis.
Die vis is julle s’n.
Hulle het ’n vis.
Dis hulle vis.
Die vis is hulle s’n.
Figure 4Skryf die tongvis se woorde oor as volg:Jy sê jy is _______Hy sê hy is ______Sy sê sy is ______Verbeel jou daar is twee tongvisse. Die naamwoorde moet na hulle meervoudsvorme verander word.On sê ________Julle sê _________Hulle sê ________Ruil jou werk om met ‘n maat s’n. Assesseer mekaar se werk onder leiding van die opvoeder.Table 9
Memorandum1) (a) 22 Desember 1938 (b) Oos-Londen (c) Nerine(2) (a) (iii) (b) (i) (c) (ii)(3) (a) Mej. Latimer-Jones het nie die vis beskryf en bestudeer nie. (Aanvaar enige ander korrekte variasie.) (b) Hy het besef dat selakante naby die kus van Oos-Afrika leef.(4) (a) Die Comore-eilande is naby Madagaskar. (b) Daar is meer as 180 selakante gevang.3. Selie is baie honger. Hy het lus vir ‘n lekker, vet vis. ‘n Vis soos ‘n / die rifvis sal veral lekker smaak. Selie is eintlik ‘n jagter en hy spoor ‘n rooivis op deur elektriese seine op te vang wat hy uitstuur. Selie jag in die nag en skuil bedags in ‘n grot. ‘n / Die Selakant se grootste vyand is die haai.Figure 55.(a) ‘n grot(b) snaaks / vreemd / eienaardig(c) byt / kou(d) grot / lot(e) diepblou met wit vlekke(f) bene(g) manlike mense (mans)(h) kan maklik omval / nie baie rats nie(i) balans (DALK mans, maar dis nie nasaal soos gans nie)(j) 300 miljoen(k) eie woorde(l) nie uitsterf nie – m.a.w. bly lewe van geslag tot geslag(m) nie duidelik nie(n) Hulle is nie regtig monsters nie, maar lyk net vreemd, soos monsters.(o) oseaan / baan6.Jy sê jy is ‘n tongvis. Hy sê hy is ‘n tongvis.Sy sê sy is ‘n tongvis. Ons sê ons is tongvisse. Julle sê julle is tongvisse. Hulle sê hulle is tongvisse.
« Previous module in collection Die geheimsinnige see
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 19, 2009 9:44 am -0500. Add to a lens