Ansja Ferreira kyk na die simptome en behandeling van obsessief-kompulsiewe versteuring by kinders.
"Sanet* is 8 jaar oud. Haar ouers het by 'n Spelterapeut vir hulp gaan aanklop omdat hulle oor haar gedrag bekommerd is. Sy pak haar skooltas in die aande tot vier keer in en uit om seker te maak sy onthou alles. Sy was ook kort-kort haar hande omdat sy 'n vrees vir kieme het.
Aangesien Sanet veilig voel in die terapiekamer, voel sy minder angstig en kan daar aan haar vrese gewerk word. Die terapeut het eers aan haar verduidelik wat die rede vir haar vrese is - dat haar brein te veel kere gevaar raaksien en haar probeer beskerm en dat dit glad nie haar skuld is nie. Dit is nie iets waaroor sy skuldig moet voel nie.
Omdat die terapeut nie vir Sanet oordeel wanneer sy wou gaan hande was nie, maar haar eerder gerus gestel het en alternatiewe hanteringmeganismes aangeleer het, het die behoefte en vrees gekoppel aan hande was verminder. Sanet en die terapeut het aan verskeie tegnieke gewerk wat sy kan toepas as sy angstig voel, soos wanneer sy voel sy moet haar hande was en haar tas uitpak.
Elke week moes Sanet met die hulp van haar ouers 'n nuwe tegniek by die huis oefen. Teen die einde van die terapiesessies het Sanet se ouers getuig dat hulle elke aand net een keer deur Sanet se tas gaan om seker te maak dat alles daar is en dat al haar huiswerk gedoen is. Sanet se behoefte om gedurig hande te was, het so te sêverdwyn. Dit gebeur nog soms wanneer sy 'n baie spanningsvolle dag gehad het, maar dan werk hul weer deur die tegnieke wat sy tydens terapie geleer het en dan ontspan Sanet."
Hierdie is maar een voorbeeld van hoe obsessief-kompulsiewe versteuring (OKV) 'n kind kan beïnvloed, sê Wietske Boon, 'n spelterapeut van Pretoria.
Hoe dit kinders raak
"Obsessief-kompulsiwiteit is gedagtes en/of handelinge wat onwillekeurig en impulsief na vore kom," verduidelik Wietske.
Dit sluit ook vrese in, byvoorbeeld om seer te kry of vuil word - in só 'n mate dat die kind se normale funksionering daardeur beïnvloed word.
Die kind wat byvoorbeeld herhalend terugloop om seker te maak dat die deur toe is, kan 'n vrees hê dat haar skoolboeke nie ingepak is nie en keer op keer in haar tas gaan kyk om seker te maak omdat sy 'n vrees het dat sy in die moeilikheid gaan beland as sy iets vergeet. Obsessief-kompulsiwiteit kan ook die vermyding van sekere situasies wees met die oortuiging dat 'n negatiewe voorval op dié manier voorkom kan word," sêWietske
Hierdie 'rituele' word die kind se hanteringsmeganisme om die angsvlakke te verlaag. Dít laat die kind tydelik veilig en in beheer voel, maar dit is nie 'n langtermyn oplossing nie. Trouens, obsessief-kompulsiewe versteuring gaan gewoonlik met 'n lae selfbeeld, angsversteuring, perfeksionisme, depressie of ADHD gepaard.
"Dit is geneties. Wanneer ons na die familiegeskiedenis van die kind gaan kyk, vind ons baie keer dat 'n ouer angs en/of 'n mate van OKV ervaar," sêWietske.
Die goeie nuus is dat dit wel deur middel van Spelterapie behandel kan word. Omdat die terapeutiese verhouding gemaklik is en die speelkamer 'n veilige omgewing bied, voel die kind reeds minder angstig tydens die sessie. Die terapeut fokus tydens die sessies onder meer daarop om die kind sekere vaardighede aan te leer om angs te hanteer. Daar word byvoorbeeld ander tegnieke aangeleer om só angs effektief te hanteer.
'n Sielkundige gee raad
Lana Kleingeld-Coetsee is 'n opvoedkundige sielkundige wat in Weltevredenpark en Randparkrif praktiseer. Sy verduidelik dat OKV in kinders'n chroniese angsversteuring is wat uit obsessies en kompulsies bestaan.
Hierdie obsessies of herhaalde gedagtes veroorsaak gewoonlik 'n gevoel van bekommernis, skuld en skaamte. Die kompulsies of rituele is gedrag wat die kind voel hy of sy herhaaldelik moet uitvoer om onsteltenis of 'n slegte nagevolg te voorkom.Hierdie rituele of gedragspatrone vat gewoonlik baie tyd uit die persoon se dagen die eindelose herhaling daarvan kan sosiale, akademiese en gesinsfunksionering erg belemmer.
Kinders met OKV ervaar gewoonlik bekommernisse of obsessies oor kieme, siektes, dood, slegte dinge wat kan gebeur, of dat hulle iets verkeerd gaan doen, sêsy.
Die gedragspatrone of rituele kan strek vanaf om aanhoudend hande te was, skoon te maak, of ander herhaaldelike optrede om iets reg te kry of om oor en oor met iets te begin omdat hulle nie met hul eerste pogings tevrede is nie. In hul skoolwerk merk 'n mens dit op deur obsessies en kompulsies soos dat dinge simmetries moet wees, voorkeur vir ewe getalle, herhaaldelik uitvee en oorskryf, of om dieselfde vraag oor en oor te vra.
Hulle tel gewoonlik alles rondom hulle wat hulle kan sien en herhaal hul gunsteling-nommers of -woorde oor en oor en organiseer dinge of plaas dit in volgorde.
Dit is normaal vir meeste kinders om roetines te hê. Hierdie tipiese roetines sal met ouderdom afneem, maar by kinders met OKV hou die roetines aan verby die gepaste ouderdom en word meer gereeld, intens of stremmend. Anders as volwassenes, kan kinders nie altyd herken dat hul simptome en roetines sinneloos of irrasioneel is nie en hulle sal selfs hul gesinslede by die rituele betrek, byvoorbeeld hulle mag dalk daarop aandring dat almal in die gesin hul hande op 'n sekere manier was of dat die ouers herhaaldelik hul huiswerk moet nagaan.
Volgens Lana kan OKV die daaglikse lewe baie stresvol vir kinders maak. Die rituele en kompulsies vat gewoonlik baie tyd in beslag en gevolglik is kinders soms laat vir skool en aktiwiteite, of afwesig. Dit veroorsaak ook weer konflik en argumente in die gesin. By die skool kan die rituele en obsessies soos uitvee en oordoen van take baie keer die kind se fokus en aandag beïnvloed en voorkom dat take betyds voltooi word. Bedtyd rituele kan ook soveel tyd verg dat die kind laat in die bed kom en die volgende dag moeg is.
Aanvanklik mag jy as ouer dalk deurmekaar en gefrustreerd voel met jou kind se snaakse gedrag of selfs bang word wanneer jou kind dalk as gevolg van 'n obsessie erg onsteld raak. Gedragsprobleme en konflik neem ook toe, want kinders met OKV raak vreeslik kwaad wanneer hulle nie hul sin kry nie. Dit alles dra tot 'n stresvolle en spannende atmosfeer in die gesin by. Ouers voel baie keer hulle moet die gesin se roetine verander of ingee aan die kind se eise om te voorkom dat die kind angstig en kwaad word. Ouers is gewoonlik bekommerd en bevrees of die kind beter gaan word en oor wat die toekoms mag inhou.
OKV kan suksesvol deur middel van sekere sielkundige benaderings soos kognitiewe gedragsterapie behandel word en in uitsonderlike gevalle kan medikasie voorgeskryf word om erge psigotiese simptome te beheer.
Lana se raad
Die eerste stap is om jouself met kennis te bemagtig. Skep 'n veilige en gestruktureerde omgewing vir jou kind en moenie die roetines wat hul volg, afmaak nie.
As jy voel dat die OKV-simptome jou kind se lewe erg versteur en met sy of haar daaglikse lewe inmeng, raadpleeg jou dokter of verkry 'n sielkundige evaluering.
As jou kind vir terapie gaan, is dit belangrik om 'n terapeut te soek wat in OKV spesialiseer.
Statistieke oor OKV
Volgens die webwerf van die Suid-Afrikaanse Depressie-en-angs-steungroep was OKV tot onlangs as 'n seldsame toestand beskou, maar onlangse studies dui daarop dat tot 3% van die bevolking in 'n stadium in hul lewe 'n obsessief-kompulsiewe versteuring ervaar.
Simptome is geneig om tydens die tienerjare of vroeë volwassenheid te begin. Ongeveer een derde van mense met OKV wys die eerste tekens van so 'n probleem in die kinderjare.Volgens die webwerf medscape.com wys die beskikbare literatuur dat OKV tot 4% van kinders en adolessente kan raak.
Sowat een uit elke 100 kinders ontwikkel OKV en vir die meeste van hierdie kinders begin dit tussen die ouderdomme van sewe en 12.
Volgens sommige studies is OKV die vierde mees algemene geestelike versteuring ná depressie, alkohol- en middelmisbruik. In werklikheid kan dit so aftakelend en stremmend wees dat die Wêreldgesondheidsorganisasie OKV ingesluit het in die toptien van die mees stremmende siektes van enige aard, wat verlies aan inkomste en verminderde lewensgehalte betref.
Volgens die webwerf kidshealth.org kan die algemeenste obsessies onder kinders en tieners met OKV insluit: vrees vir vuilheid of kieme en besmetting; 'n behoefte aan simmetrie, orde, en presisie; godsdienstige obsessies; beheptheid met liggaamsuitskeidings, gelukkige en ongelukkige nommers; seksuele of aggressiewe gedagtes; vrees vir siekte of skade vir hulself of hul familie; beheptheid met huishoudelike artikels en indringende klanke of woorde.
Hierdie kompulsies is die algemeenste onder kinders en tieners: versorgingsrituele, insluitend van die hande, om te stort en tande te borsel; herhalende rituele, insluitend die in- en uitgaan by deure, die beweging deur ruimtes op 'n spesiale manier, herlees, skoonmaak, en herskryf; nagaanrituele om seker te maak dat 'n toestel af is of 'n deur gesluit is, herhaaldelike nagaan van huiswerk; rituele om kontak met 'n "besmette" persoon of voorwerp ongedaan te maak; aanrakingsrituele; rituele om te voorkom dat ander of hy of sy self seerkry; telrituele; opgaar en versamel van dinge wat geen oënskynlike waarde het nie en skoonmaakrituele wat met die huis of ander artikels verband hou.