1 Maart 1923
Brian Dames (HUB)
R 91,447 miljoen (FY2011)
R 8,356 miljoen (FY2011)
Die Arnot-kragstasie in Middelburg, Suid-Afrika
Ou Eskom-logo van 1923 tot 1985
Eskom-logo vanaf 1986 tot 2001
Eskom is die nasionale elektrisiteitsverskaffer in Suid-Afrika wat 95% van die elektrisiteit in Suid-Afrika opwek. Dit het in 1923 tot stand gekom as die Elektrisiteitsvoorsienings-kommissie, afgekort as Evkom of EVK. (Engels: Electricity Supply Commission, Escom of ESC). Die organisasie het in 1986 sy naam verander na Eskom, 'n samesmelting van die Afrikaanse en Engelse afkortings en word nie langer deur 'n kommissie beheer nie. Die staat is vandag die enigste aandeelhouer.
Eskom is 'n vertikaal geïntegreerde nutmaatskappy wat elektrisiteit opwek, wat dan deur middel van 'n landswye transmissiestelsel regdeur Suid-Afrika vervoer word, voor dit verder versprei word aan sowat vier miljoen eindverbruikers. Eskom verskaf ook grootmaat toevoere aan sowat 180 munisipale verspreiders.
Aan die einde van 2007 het Eskom 'n netto kragopwekkingsvermoë van 37 761 megawatt (MW) gehad, asook 'n landswye transmissie- en distribusiestelsel wat oor 359 854 km strek en bykans 4 miljoen eindverbruikers. Eskom se bates het R 144 miljard beloop, waarop dit 'n wins van R 6,5 miljard getoon het deur die opwekking, verspreiding en verkoop van 218 120 gigawattuur (GWh) elektrisiteit. Eskom het 32 674 mense in diens gehad en is tans besig met 'n uitbreidingsprogram wat ongeveer R150 miljard sal beloop oor die volgende agt jaar.
1.1 Energie foefie
2 2008 Tariefverhoging
4 Transmissie en distribusie
4.6 Transmissie- en distribusietoerusting
Lasafwerping[wysig | wysig bron]
'n Kernmerk van kragvoorsiening in Suid-Afrika vanaf 2007 is periodieke onderbrekings van toevoer (wat lei tot sogenaamde "beurtkrag") as gevolg van doelbewuste lasafwerping. Oor 'n periode van ongeveer twintig jaar sedert die mid-1980's het Eskom se kragopwekkings-vermoë die spitsaanvraag aansienlik (met meer as 20% in sommige jare) oorskry en Eskom het selfs sover gegaan as om groot industriële verbruikers (onder andere Alusaf en Mozal) na suider-Afrika te lok met aantreklike elektrisiteitspryse en langtermyn voorsienings-kontrakte (25 jaar) teen laer as opwekkingskoste.
Met die beëindiging van Eskom se kragsentrale-uitbreidingsprogram in 2001 is dit veronderstel dat daar voldoende kapasiteit sou wees om in die aanvraag na elektrisiteit te kan voorsien tot ongeveer 2007. Die Witskrif op Energie van 1998 het voorspel dat Eksom teen 2007 'n tekort aan opwekvermoë sal ondervind. Omdat die aanlooptyd om 'n groot kragsentrale te bou vyf jaar of meer beloop, het Eskom reeds in 2002 begin aansoek doen om meer kapasiteit op te rig. Die regering het egter daarop aangedring dat (buitelandse) privaatbeleggers genader moet word om tot die bedryf toe te tree en reeds in 1998 het Min Penuell Meduna, Minister van Minerale en Energie, 'n embargo geplaas op Eskom om enige verdere steenkool- of kernkragstasies op te rig. Hierdie embargo is eers in 2004 opgehef nadat dit duidelik geword het dat die privaatsektoe nie gretig is om tot die elektrisiteitsopwekkingsbedryf toe te tree nie.
Ondanks waarskuwings deur Eskom van 'n dreigende tekort aan kapasiteit het die proses gesloer en uiteindelik in 2006 skipbreuk gelei toe die laaste belangstellendes uit die proses onttrek het, oënskynlik vanweë té lae elektrisiteits-tariewe en ander beperkende faktore. In 2007 het President Thabo Mkebi verskoning namens die regering aangeteken vir die kragtekorte. Mbeki het in Bloemfontein erken dat "Eskom reg en die regering verkeerd was".
Ander belangrike faktore wat bygedra het tot die toenemende wanbalans tussen aanvraag en aanbod was 'n hoër as verwagte aanvraag-groeikoers en 'n afname in die beskikbaarheid van Eskom se opwekkingseenhede. Die ekonomie het meer elektrisiteits-intensief begin word en moderne geriewe soos lugversorging het 'n alledaagse verskynsel geword. Eskom het ook 'n massiewe elektrifiseringsprogram in die 1990's begin wat aanvraag vermeerder het en die lasprofiel verskuif het. Pogings om aanvraag te beheer het nie die steun ontvang wat nodig was om dit effektief te maak nie.
Die toestand het verder versleg vanweë die afname in beskikbaarheid van groot krag-eenhede. In 2000 was die gemiddelde beskikbaarkeid 92%. Teen 2006 het dit gedaal tot 87%, wat dieselfde effek het as 'n 5% permanente tekort aan kapasiteit. Die oorsaak hiervan was hoofsaaklik swak of gebrekkige voorkomende instandhouding, foute deur onervare personeel en 'n tekort aan onderdele, brandstof en ander middele. Teen 2007 het agterstand in instandhouding en onverwagte falings dit moeiliker gemaak om voorsienings-kapaisiteit met volgehoue vertroue te kon voorspel. Die situasie het mettertyd versleg en in Februarie 2015 het Eskom by tye 36% van sy opwekvermoë verloor.
Die koeël was toe reeds deur die kerk. In Desember 2006 het die eerste grootskaalse lasafwerping in the Wes-kaap plaasgevind toe 'n eenheid by Koeberg onverwags afgeskakel het. Aanvraag in die Wes-kaap het beskikbare vermoë oorskry omdat die transmissie-stelsel nie die verskil kon aansuiwer nie. Om te vermy dat die hele stelsel afgeskakel sou moes word, het Eskom begin met selektiewe lasafwerping, dws. doelbewuste afsluitings om die aanvraag te beperk. Groepe verbruikers is vir 'n paar ure op 'n beurt afgeskakel totdat die balans tussen aanvraag en voorsiening weer herstel is.
In die winter van 2007 het die eerste lasafwerpings in die res van die land begin toe die ongewone koue weer Eskom se totale vermoë onder geweldige druk geplaas het en landswye lasafwerping in alle erns begin het. Toe die winter verby was en verbruikers 'n bietjie asem kon skep, het daar in Oktober en November weer 'n reeks lasafwerpings begin, die keer omdat soveel eenhede buite werking was vanweë instandhouding, onverwagte falings en bedryfsfoute dat daar op 'n stadium tot oor 'n 20% tekort in toevoer was.
Eskom het gewaarsku dat lasa