In 1810 vertrek ’n vrou van die suidpunt van Afrika onder valse voorwendsels van emansipasie per skip na Londen. Sy word later ’n “tentoonstelling” in Parys en sterf in 1815 in ellende. Haar liggaam word tot 1974 in ’n museum in Frankryk uitgestal. In 2002 word haar oorskot na Suid-Afrika teruggebring en in haar oorspronklike geboortestreek op Hankey ter ruste gelê.
Die regie is deur Nicole Holm en die teks deur Ingrid Winterbach. Ek gesels ná afloop van openingsaand met die akteurs.
Hierdie verhaal is ’n groot ding in my lewe. My ma het gesê sy bid vir my, maar ek het ja gesê vir Nicole se visie dat ons as vroue die rol aanpak en veral omdat sy gevra het ek en Kay moet haar help met die rol. Sy het gesê sy kan nie as wit vrou ons geskiedenis verstaan nie, maar ons gaan haar help.
Kay: ’n Hele klomp emosies het deur my gespoel – ek kan dit nie beskryf of verduidelik nie – maar ek het net geweet ek moet dit doen, omdat die siklus net oor en oor herhaal word en ek ’n mondstuk daarvoor kon word.
Albert: Ek was mal oor die teks, want dit is baie mooi geskryf. Toe ek dit die eerste maal gelees het, was daar nie oral karakters aangedui nie, so ek het byvoorbeeld nie geweet waar ek oral gaan speel nie. Maar deurgaans is my karakter die vehicle wat die downward spiral dryf.
Ek en Kay het albei baie gehuil. Dis my geskiedenis, my ma en my ouma s’n, en hulle het die hele tyd deur my gedagtes geflits terwyl ek deur die teks gewerk het. Dit het my awaken. Hoe vroumense misbruik word, hoe daar met hulle gepraat word . . . Hulle is nie jou equal nie, effe minder as ’n mens, effe meer as ’n dier .
Die rol het my as mens én akteur gestretch. Ek het my banggeit in die gesig gestaar en gespring. Maar eintlik is die voorbereiding vir só ’n rol ’n lifelong een omdat ons nie weet wat ons history regtig is nie.
Lee-Ann: By die Woordfees was die storie baie meer in die geskiedenis verweef. Hier beweeg dit in die kuns in. In een toneel staan ons bo tussen die opgestopte voëls, wat deel uitmaak van die Visuele Kuns met die tema “Krap waar dit jeuk”. Jy voel soos daardie voëls: jy wil vry wees en vlieg, maar jy kan nie. In die museum kon ek wys na my geskiedenis wat in glaskaste vertoon word.
Albert: Plekspesifieke toneelstukke daag jou as akteur baie uit. Dis ’n lewendige spasie en daar is geen veiligheid van ’n backstage, of skeiding tussen verhoog en gehoor nie, jy is soms tussen die gehoor. Die kuns is die vierde akteur en die gehoor die vyfde akteur en daarom is elke aand verskillend, al bly die teks dieselfde. Maar ek is nog nie seker oor die verskil tussen die venues nie. Vra my weer ná die laaste van ons nege vertonings!
5. Kom daar baie vrees saam dat jy dalk mense se beeld van Saartjie Baartman kan skend en verwagtinge van so 'n rol jou kan oorweldig?
Lee-Ann: My grootste vrees was dat Saartjie so ’n groot figuur in ons geskiedenis was. Jy kry net een kans om ’n ding reg te doen. Ek kan net die waarheid speel. Partymaal oorwin jy en partymaal verloor jy.
Kay: Die feit dat dit ’n gesprek begin het, is die sukses. Selfs al distansieer jy jouself van die stuk nadat jy dit gesien het, is daar beweging.
7. Die stuk eindig met Garth Erasmus wat op die kora speel. Die akteurs is weg. Hoekom kom julle nie terug vir ’n buiging nie?
Lee-Ann: Dis ’n baie belangrike, tersaaklike stuk vir 2018. Ons los die gedagte by die gehoor. Ons kom nie terug vir ’n curtain call nie. Het die akteurs werklik ’n curtain call nodig? Ons los die gehoor met ’n ongemak; selfs die onsekerheid of die toneelstuk verby is en hulle kan opstaan en uitstap, is deel van die gedagte. Dis waar ons in Suid-Afrika is – onseker oor wat volgende kom.
Jy is ’n goedhartige en simpatieke mens. Oor die volgende jaar moet jy meer tyd inruim vir die ontwikkeling van jou spirituele sy terwyl jy leer om jou intuïsie te vertrou.
Met die weetgierige Mercurius wat tot in jou vermaaksone beweeg, is dit tyd om met ’n ou stokperdjie voort te gaan of met ’n nuwe een te begin. Geniet ’n bietjie lewendige geselskap met ’n kind, tiener of intieme vriend.
Mercurius beweeg tot in jou tuistesone. Ruim tyd in om saam met geliefdes deur te bring. Jy wil graag sê wat jy dink, maar weerstaan die neiging om te oordryf. Hou by die feite.
Mercurius beweeg deur jou reissone; dis tyd om met jou oorsese kontakte te kommunikeer. As jy slim en strategies bly, sal jy ’n paar nuttige langtermynkontakte langs die pad raakloop.
Met Mercurius wat tot in jou verhoudingsone beweeg, is dit die ideale tyd om met jou maat oor jou behoeftes te praat. Enkellopendes, soek liefde by ’n Kreef wat omgee of ’n deugsame Vis.