Is universiteite besig om openbare vertroue terug te kry?Deur prof Francis Petersen Prof. Francis Petersen. Foto: UV In ’n vinnig veranderende, onseker en komplekse wêreld is die rol van universiteite as werktuie van sosiale veranderlikheid, as drywers van die ekonomie, en as voortbrengers van nuwe idees nou meer kritiek as ooit. Universiteite is vanweë die universele aard van kennis globaal in omvang – ’n ruimte wat nuwe idees, polemiek, ondersoek en debat aanmoedig en ortodokse sienings uitdaag. Maar hulle is ook diep verskans in hul plaaslike omgewing, beïnvloed deur sosio-ekonomiese en politieke dinamika. Daar is ’n verwagting dat universiteite hoë vlakke van verantwoordbaarheid en openbare aanspreeklikheid aan die dag moet lê, met hoër vlakke van vertroue in hoër onderwys, asook tussen hoër onderwys en die regering en tussen hoër onderwys en die publiek. Die uitdaging vir sowel hoër onderwys as die regering is om institusionele outonomie te veroorloof sonder onderdrukkende aanspreeklikheid. Oor die afgelope paar jaar is die doel van universiteite bevraagteken wat betref hul rol in die samelewing, hul voorspraak vir waarheid wat spreek tot bemagtiging, hul voortdurende strewe om groot universiteite te wees sonder om elitisties te wees en hul vermoë om in ’n era van populisme te funksioneer. Die Trump-administrasie en, meer onlangs, Brexit, het getoon dat daar ’n afname is in respek vir bewyse en raad van vakspesifieke kundiges. Dit lyk (soos in die geval van die Trump-administrasie) asof empiriese werklikheid nie saak maak nie en empiriese redenering ook nie meer die basis van openbare beleid vorm nie – ’n politieke ruimte wat toenemend anti-intellektueel word. Daar is bewys dat emosie en persoonlike oortuiging meer gewig dra as objektiewe feite en bewyse om openbare mening te beïnvloed. Vals nuus en “die alternatiewe waarheid” het ook die fundamentele beginsels van ’n universiteit in die gedrang gebring – akademiese vryheid en die voortbrenging van nuwe kennis in die strewe na waarheid. Die Covid-19-pandemie het diep foutlyne in ons samelewing aan die lig gebring – volslae armoede en ongelykheid – waarmee universiteite hulle moet bemoei (en hulle doen dit); hulle kan dit egter nie alleen uitroei nie, maar kan deel uitmaak van die oplossing. Suid-Afrika is die mees ongelyke samelewing ter wêreld. Die Suid-Afrikaanse ekonomie was reeds voor die Covid-19-pandemie in groot moeilikheid, met soewereine afgraderings deur al die graderingsagentskappe en ’n werkloosheidsyfer wat raak aan 30%. Die nasionale algehele afsondering, in ’n poging om die besmettingskurwe af te plat en sodoende die reaksie van die nasionale gesondheidstelsel op Covid-19-gevalle te bestuur, het bygedra tot die druk op die ekonomie. Daar word verwag dat ’n groot aantal mense (na raming tussen 3 en 7 miljoen Suid-Afrikaners) na afloop van die nasionale afsonderingstydperk hul werk sal verloor, wat sal bydra tot armoede en ’n reeds hoë werkloosheidsyfer. Selfs gedurende die afsonderingstydperk is daar baie Suid-Afrikaners wat in oorvol ruimtes woon en wat dit dus moeilik vind om sosiale distansiëring te beoefen – mense wat moontlik nie lopende water en behoorlike sanitasie het nie en wat moontlik nie gereelde toegang tot voedsel het nie. Namate skole en die naskoolse onderwys- en opleidingsektor aanlyn beweeg met hul onderrig, toon dit verder hoe digitaal ongelyk ons samelewing werklik is – toegang tot konnektiwiteit, data en ’n toepaslike digitale toestel is ’n uitdaging; elektrisiteit word nie eweredig versprei nie of bestaan nie in seker dele van ons samelewing nie. Hierdie instellings, binne die milieu van digitale ongelykheid, sorg dat digitale gelykheid sover moontlik gehandhaaf word. Baie kerke, sakeleiers en sekere politici het ’n alternatiewe sosiale ooreenkoms bepleit tussen die sakewêreld, arbeid en die regering om die toestand van die ekonomie die hoof te bied – enige sodanige optrede moet egter aangevul word deur konkrete maatreëls vir maatskaplike hervorming. Maar miskien het hierdie pandemie ook ’n geleentheid geskep vir wetenskap en bewyse om geloofwaardigheid te herwin deur die inlig van regeringsbesluite en deur openbare vertroue te wen, asook vir universiteite om respek vir bewyse te toon. Tydens die aanvanklike stadiums (vroeg in Maart) van Covid-19 in Suid-Afrika, het die epidemioloë en viroloë deur middel van bevestigde data van die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (Nios) aangedui dat Suid-Afrika in die vroeë fase van die besmettingskurwe was (ook geïnterpreteer as die relatief laerisikofase van die kurwe). Dit sou dus die regte tyd wees om die beginsel van sosiale distansiëring toe te pas. Dit het sekere organisasies (soos universiteite) in staat gestel om ’n deel van hul bedrywighede pro-aktief op te skort om die aantal mense in hul bedryfsomgewings te verminder voordat die nasionale afsonderingstydperk op 26 Maart afgekondig is – ’n besluit wat op wetenskap gegrond is. Foto: UV/Facebook Deur middel van data en behoorlike ontledings het die Nios, ander wetenskaplike liggame en die ministeriële advieskomitee (MAK) oor Covid-19 bewysgebaseerde inligting aan die regering en die publiek verskaf, waardeur sinvolle besluite geneem kon word. Die Suid-Afrikaanse regering het dit baie duidelik gestel dat besluite met betrekking tot Covid-19 geneem sal word op grond van wetenskap wat met hierdie pandemie gepaard gaan – ’n prysenswaardige standpunt. Dus is die risiko-aangepaste benadering om die ekonomie oop te maak deur die inperkingsmaatreëls te verslap, maar die besmettingskurwe voortdurend te monitor, ’n uitstekende voorbeeld van risikobestuur terwyl die risiko’s deurentyd beoordeel word. Universiteite, wetenskaplike laboratoriums en farmaseutiese maatskappye oor die wêreld heen is hard aan die werk om ’n doeltreffende entstof vir Covid-19 te ontwikkel – nog ’n geleentheid om te wys hoe wetenskap kan help om mense teen hierdie verskriklike virus te beskerm. Universiteite maak vooruitgang op die gebied van persoonlike beskermende toerusting (PBT), die ontwikkeling van tegnologieë vir nie-ISE verskaffing van suurstof aan Covid-19-pasiënte, meer gevorderde metodes van toetsing (vir die virus) om die omkeertyd te verminder en verskeie ander wetenskaplike studies. Hierdie platform gee aan universiteite ’n hernude stimulus om wetenskap en wetenskaplike ontwikkelings te gebruik om samelewingsagendas te bevorder, byvoorbeeld klimaatsverandering, armoede en ongelykheid, openbare gesondheid en sosiale geregtigheid (etiek van omgee) – en meer onmiddellik – hulp met die heropbou van ’n sterk Suid-Afrikaanse ekonomie. Dit is ’n geleentheid vir die publiek en politici om hul vertroue in universiteite terug te kry, maar dit is ook ’n geleentheid vir universiteite om hul openbare intellektuele te profileer sodat die waarde van wetenskap en bewysgebaseerde lewering deel uitmaak van beleidsdebatte en ingeligte besluitneming. Om dit te doen, moet universiteite egter hul verhouding met die samelewing as geheel versterk, ondersoekgedrewe wees en terselfdertyd leer en medeskeppers wees.