Die meubilering van die Voortrekkers se bootvormige hartbeeshuise | Maroela Media
Figuur 2. 'n Hartbeeshuis van binne gesien. Let op die gepleisterde muur
(links) wat as pakplek vir kleiner items dien en die gordyn (agter)
wat die huis in twee vertrekke verdeel. Die rusbank is 'n uiters
eenvoudige meubelstuk wat deur die inwoners self
gemaak is (Erich Mayer, Bosveldwoning, Voortrekker-
styl, noord-oos van Brits, tekening, 1927).
Deel VII: Meubilering
Die meubels in 'n tydelike pioniershuis het slegs uit dít wat op die wa gelaai kon word as daar getrek moes word, bestaan. Bell het in 'n skildery getiteld Interieur van die tent van 'n Trekboer in Griekwaland (1835), die karige besittings van 'n pionier uitgebeeld (Fig. 1).
Backhouse berig oor die hartbeeshuis van die boer Salomon en sy vrou Adriana Catharina Nortje by wie hy in die Transorangia naby die Sand- en Modderrivier in 1839 oornag het: "Their house presented no attractions in regard to cleanliness; but it was the abode of hospitality, and in some measure, a shelter from the cold." Die meubels het bestaan uit 'n lae bed, twee wakiste wat as 'n tafel gedien het, twee klapstoele, 'n stoel, en 'n konfoor vir die vrou wat sonder skoene was, 'n paar ysterkookpotte waarvan een met 'n gat in die sy in die middel van die vertrek gestaan het met 'n klein hout vuurtjie binne-in. Daar was ook 'n ketel, 'n geweer, 'n paar kleiner items en 'n stapel velle waarop die kinders geslaap het. Buite was onder meer 'n rietskerm wat as 'n kookplek gedien het.
In kontras met Backhouse se beskrywing, het Aucamp oor die meubilering van 'n bootvormige hartbeeshuis in die Stormberge in die Noordoos-Kaapland geskryf:
Soos hy [die vloer] droog is, kom die vrouens aan die kant maak. Nou word dit gesmeer en die huisraad ingedra en die kooie word spierwit oorgetrek, en wit doekies oor die tafeltjies.
Niemand wat dit nie gesien het nie, kan hom voorstel hoe deftig so 'n huis kan lyk nie.
Soos Aucamp, het Spoelstra die netheid van die interieurs van die hartbeeshuise bevestig: "… hulle het hulle meubeltjies mooi daarin gerangskik en alles skoon en sindelik gehou." Volgens Spoelstra het die meubels uit stoele, tafels, rusbanke, wakiste en katels bestaan: "…alles alleen eiehandige boermaaksel." In 'n spesifieke geval het 'n paar geskuurde kookpotte wat uit die kookhuis ingebring is, in die een hoek van die huis gestaan.
In Erich Mayer se skets van die binnekant van 'n bootvormige hartbeeshuis noord van Brits (1927) (Fig. 2), word die huis deur middel van 'n horisontale paal met 'n gordyn in 'n slaap- en woonkamer verdeel. In die woonkamer teen die gordyn staan 'n riempiesbank met 'n stoel regs daarvan. Dit wil voorkom asof die stoel by 'n klaptafel staan wat deur die rand van die skets afgesny word. Die dakmuur wat tot op 'n hoogte van ongeveer 0.9 of 1.2 meter (3 of 4 voet) gepleister is, het as pakplek vir 'n aantal kleiner voorwerpe gedien.
styl, noord-oos van Brits, tekening, 1927). Uit: Nasionale Kultuurhistoriese Museum, HG 7014 312.
"Nou word die vloer gesmeer nadat hy droog is. Waarmee glo ek dat dit beesmis was ?
En die mure glo ek was met modder gepleister ?
Die eerste tekening is nie fig. 2 maar wel die tweede.
Nogtans dankie en baie insiggewend.
Net weer 'n bewys dat ons voorvaders nie in weelde geleef het soos nou se dae die prentjie uitgebeeld word om ons 'by te kom'.