Nuuskommentaar: Het ons reeds onomkeerbare staatsgreep beleef?Pres. Jacob Zuma tydens die Vryheidsdagvieringe op 27 April 2017 in KwaZulu-Natal (Foto: GCIS) Het Suid-Afrika reeds ’n onomkeerbare staatsgreep beleef? Die antwoord op hierdie alarmistiese vraag is waarskynlik ’n duidelike “nee”, maar tog is daar ’n aantal aspekte wat, samehangend beoordeel, kommerwekkend is. Aan die “bekommer-kant” van die skaal is die beskuldigings, en persepsie by ’n groot deel van die publiek, dat klagtes van onder meer bedrog op groot skaal by die polisie en ander wetstoepassingsagentskappe aanhangig gemaak word, maar niks gebeur as die verdagte hom of haar in die Zuma-kamp bevind nie. Af en toe sal die Zuma-kamp ’n uitgediende of uitgebakte skepsel vir die wolwe gooi – of soos deesdae so graag in die media anglisisties gestel word, onder die bus ingegooi word. Maar eerlik, hoeveel mense verwag dat daar iets gaan kom van die klag van hoogverraad wat die organisasie, Outa, gister teen minister Faith Muthambi, aanhangig gemaak het? Is hierdie persepsie waar dat ’n (korrupte) regerende elite onaantasbaar geword het deur eenvoudig sleutelaanstellings in onder meer die Vervolgingsgesag te ontplooi, dan beleef die land iets baie soortgelyk as waar die gewapende magte iemand ongeag volkswil op die troon hou. Selfs diegene betrokke by ’n staatskaping word op die troon gehou. Of dit op ’n staatsgreep neerkom, of ’n statutêre staatsgreep, of staatskaping, is ’n kwessie van nuanses. Verskeie analiste het al na die implikasies van die posisie soos ons dit beleef (en ongeag die naam wat daarvoor gegee word) geskryf. Dit skep ’n gees van moedeloosheid omdat dit skynbaar ’n groter oortreding is om die spoedgrens bietjie te rek as om die staat van miljarde rande te beroof, want waag dit net om ’n klein oortreding te begaan en jy ry aan die pen. Soos gebruiklik in sulke situasies staan die helde op en benut die beskikbare speelruimte om sake reg te probeer stel. Vandag trek talle organisasies saam om konferensie te hou met die uitgesproke doel om iemand met integriteit tot volgende ANC-president (en dus waarskynlik staatspresident) verkies te kry. In die praktyk kom dit daarop neer dat hierdie organisasies, waarin instansies soos die Ahmed Kathrada-stigting, en die beweging Save South Africa ’n leidende rol speel, hulle daarvoor beywer dat pres. Jacob Zuma so gou as moontlik as president afgesit word, of self die aftog blaas. Algemene frustrasie bou op, onder meer danksy die media, en agter die media, ’n toegewyde groep ondersoekende joernaliste wat byna daagliks nuwe bewyse van die staatskaping aan die groot klok hang. In die proses word die totale bedrag wat van Suid-Afrikaanse belastingbetalers gesteel is, en uiteindelik in die sakke van ’n paar beland het, by die dag groter. ’n Bedrag wat ’n belangrike kantelpunt teweeg gebring het, is in vergelyking met ander bedrae van miljarde rande per slag wat genoem word, eintlik kleingeld. Dit is die R30 miljoen wat glo van die Vrede Suiwelprojek afgeskep is, om glo vir ’n besonder uitspattige troue (met geweldig baie rimpeleffekte) op te dok. Die bedrag word byvoorbeeld erg oorskadu deur die R600 miljoen wat glo in opdrag van die destydse LUR, en nou minister, Mosebenzi Zwane uit die Vrystaatse provinsiale regering se huisvestingsbegroting aan begunstigdes uitbetaal is, waaronder glo Hlaudi Motsoeneng, om te voorkom dat daar ’n surplus op die begroting wys wat na die staatskas sou terugval. Weinig van die R600 miljoen het enige bedoelde afgehandelde projek opgelewer. Die wiele van geregtigheid draai selde baie vinnig, maar die publiek begin nou ongemaklik raak oor al die sake wat al aanhangig gemaak is, en waarvan skynbaar niks kom nie. Die indruk word al hoe meer geskep van ’n groep mense wat kroonwild is en van wie geen haar sal val nie. Die situasie word vererger deur die min of meer dawerende stilte van die Zuma- en Gupta-kant. Dit wat aan die gebeur is, is immers nie iets wat hulle onaangeraak kan laat as daar ’n veronderstelde regsverloop en skuldigbevindings is nie. (Lees gerus Liezel de Lange, besturende redakteur van Rapport, se uitstekende samevattende artikel, “’n Dawerende Gupta-stilte”. Kan daar iets steek in ’n stelling wat Max du Preez met groot bravade op RSG se program, Kommentaar, gemaak het, naamlik dat Suid-Afrikaners een oggend met die nuus kan wakker word dat Zuma stil-stil die land verlaat het? Die moedeloosheid met die status quo durf ons nie verlam laat nie. Optoggangers in Durban, KwaZulu-Natal (7 April 2017). Foto: Twitter Ter demonstrasie, ’n woord van Max du Preez in ’n rubriek op Netwerk 24 vandag: “Ons gewone burgers, elkeen op sy eie klein manier, moet ons mag terugvat en nie net weer begin droom nie, maar begin dóén. Groot droom en daadwerklik doen.” Davan Maharaj, redakteur van die Los Angeles Times, het die situasie in Washington DC soos volg beskryf: “Washington is usually in the summer doldrums in mid-July, but these are not normal times. President Trump’s poll numbers hit a historic low in the latest polling. … But what’s really taking the oxygen out of D.C.’s air-conditioned rooms is the continuing drama over Russian interference in the election. As more information about a June 2016 meeting involving Donald Trump Jr. comes out, the president has continued to attack the ‘fake news media’ while top Democrats are now saying the disclosures could be a turning point.” Deur hier en daar ’n paar woorde te vervang, soos Trump met Zuma, en die beweerde Russiese inmenging met #GuptaLeaks, word ’n redelike goeie beeld gegee van wat in Suid-Afrika aan die gang is. Miskien bied vandag se konferensie daardie oomblik waarop Suid-Afrikaners ophou om net te droom, maar iets daadwerkliks begin doen. Die oomblik sal soveel groter wees, as dit terselfdertyd die oomblik is waar diegene wat die land gevange hou, besef die Bastille het geval, die publiek neem eienaarskap van die demokrasie, die howe rugsteun reg en geregtigheid, en dit raak tyd vir die kroonwild om hulle skaars te probeer maak voor hulle by die grense voorgekeer en teruggebring word om die figuurlike guillotine in die gesig te staar.