Cornflower Blooming Cornflower 'Blooming' van William Mevissen op canvas, behang en meer
Centaurea cyanus, algemeen bekend als korenbloem, cornflower, bachelor's button, bluebottle, boutonniere flower, hurtsickle of cyani flower You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 9 » Begripsvrae
BEGRIPSVRAEAKTIWITEIT 1: BegripsvraeAkkurate lees is belangrik. Kom ons kyk hoe vaar jy. Lees die onderstaande artikel en doen dan die opdragte. Swaar skooltasse oor een skouer ‘kan rug verkrom’FRIEDA LE ROUXKAAPSTAD. – Elke dag loop duisende kinders skool toe en terug met ‘n swaar rugsak argeloos oor een skouer gegooi. Dít terwyl sowat 60% van alle klagtes wat deur Suid-Afrikaanse fisioterapeute behandel word, rugverwant is. “Rugprobleme later in ‘n mens se lewe kan dikwels na die ontwikkelingsfase teruggespoor word,” het mev. Cornelia van Eck, woordvoerder van die Wes-Kaapse tak van die Suid-Afrikaanse Fisioterapie-vereniging, gesê. Dit volg op onlangse internasionale navorsing wat toon dat een uit elke tien kinders ‘n ruggraatverkromming het. Baie mense dink die probleem hou verband met die swaar skooltasse wat kinders daagliks dra. Dr. Leon van Wyk, ‘n ortopeed wat spesialiseer in rugprobleme, het gesê die werwelkolom is soos ‘n tentpaal, dit kan nie alleen staan nie en het “toue” nodig om dit regop te hou.Die “toue” is die romp- en rugspiere, wat moet sorg dat die werwelkolom se natuurlike kurwes in balans gehou word. “Fisieke oefening is baie belangrik omdat dit die spiere help ontwikkel en die werwelkolom stabiliseer.” Van Wyk het gesê ‘n swaar skooltas sal nie die ontwikkeling van ‘n normale rug beïnvloed nie, solank ‘n mens jou rug goed oppas. “By kinders wat wel ‘n probleem het, kan ‘n swaar skooltas dit vererger.” Volgens Van Wyk is ‘n rugtas beter as een wat in die hand gedra word, mits die gewig tussen albei skouers verdeel word. “Die tas moet ook nie op ‘n kind se boude rus nie, maar in die middel van die rug geplaas wees.” Van Wyk het gesê ‘n tas wat sowat 10% van ‘n kind se liggaamsgewig weeg, is in ordeAangepas uit: Die Burger, 10 Sept. 20021. Wat is die mees algemene probleem van pasiënte wat hulp by fisioterapeute soek?2. Wat beteken dit dat mev. Cornelia van Eck die woordvoerder van die Fisioterapie-vereniging is?3. Waarom moet ‘n mens oefening doen?4. Is die volgende stellings WAAR of ONWAAR? Bewys jou antwoord telkens met ‘n aanhaling.4.1 Volgens Van Wyk, ‘n ortopeed, beïnvloed ‘n swaar skooltas alle kinders se rûe.4.2 ‘n Rugtas is altyd beter as ‘n tas wat in die hand gedra word.Jou volgende antwoorde hoef nie volsinne te wees nie.5. Wat beteken die volgende woorde/ uitdrukkings?5.1 Fisioterapeut 5.2 Ortopeed 5.3 Argeloos (par.1) Table 1
AKTIWITEIT 2: OpsommingJy moet die vermoë aanleer om ‘n opsomming te kan maak. Hier volg jou eerste probeerslag.Maak puntsgewys ‘n lys van 5 wenke om jou rug gesond te hou. Dit hoef nie volsinne te wees nie, maar jy mag nie altesaam 40 woorde oorskry nie. Onthou, jy moet die aantal woorde aandui.Wenke vir ‘n gesonde rug:1. Table 2
Stelwerk is ‘n belangrike komponent van jou portefeulje vir Graad 9.AKTIWITEIT 3: Stelwerk (funksioneel)Skryf nou ‘n artikel op ‘n los folio vir jou skoolkoerant waarin jy jou mede-leerders teen die “gevare” van ‘n skooltas waarsku. Plaas dit in jou portefeulje. Let op die volgende:Jy moet ‘n kort, treffende kop (opskrif) kies. Die kop moet liefs ‘n werkwoord bevat, maar geen lidwoorde, byvoeglike naamwoorde of bywoorde nie. Die inleidende paragraaf vertel in ‘n neutedop die hooffeite. Wat? Wie? Waar? Wanneer?Table 3
AKTIWITEIT 4: IdiomeDie naam van hierdie module is ‘n voorbeeld van ‘n idioom. Kom ons kyk, n.a.v. die volgende leessstuk, na nog voorbeelde.Winkeltande maak dalk eendag plek vir muistandeLonden. – ’n Navorser glo dat vals tande eendag vervang kan word deur tande wat in ’n laboratorium gekweek is. ’n Britse kenner het reeds suksesvol onvolwasse muistande van stamselle gekweek, berig die tydskrif New Scientist. Prof Paul Sharpe, hoof van kraniofasiale ontwikkeling by die King’s College hier, beplan om die tande in diere se kake in te plant. Hy glo die ontwikkelende tand sal hom aan ’n senuwee en die bloedtoevoer heg en in die tandvleis groei.“Die mikpunt is dat jou tandarts selle van jou liggaam kan neem en vir jou tande kan maak wat ingeplant kan word soos nodig,” het Sharpe gesê. - (Sapa-DPA)Uit:Die Burger, 4 September 2002Die volgende idiome in verband met “tande” word algemeen gebruik. Wat beteken hulle?1. om jou tande te wys 2. om met lang tande te eet 3. om jou tande vir iets te slyp Wat beteken die volgende in verband met die “muis”?4. As die muis vol(dik) is, is die meel bitter 5. Klein muisies het groot ore Wat beteken die volgende in verband met “bloed”?6. Bloed is dikker as water 7. Bloed uit ‘n klip tap 8. Om blou bloed te hê 9. Bloedsuier 10. Bloed kruip waar dit nie kan loop nie Ons het ook idiome met rymklanke.Kyk na die module se naam, “Raar maar waar”. Gebruik nou elk van die volgende idiome in ‘n sin van jou eie:1. Raar maar waar 2. Buig of bars 3. Met dapper en stapper 4. Stank vir dank 5. Pimpel en pers Table 4
AKTIWITEIT 5: Formele mondelingFormele mondeling moet geassesseer word. Dit word ook in die portefeulje geplaas. Berei ‘n toespraak van 2 – 3 minute voor oor die volgende onderwerp:‘n Revolusionêre uitvinding op mediese, wetenskaplike of tegnologiese gebied. Jy sal geassesseer word op die volgende:Die inhoud van die toespraak. Die manier waarop jy jou toespraak aanbied. Die gebruik van kernkaarte en ander ondersteunende hulpmiddels.Table 5
AKTIWITEIT 6’n Taaloefening Na aanleiding van die volgende raar, maar waar-storie gaan ons taalaspekte, soos bv. meervoude, intensiewe vorme ens., bespreek. Lees die volgende koerantberig en doen die daaropvolgende opdragte. Gautenger voel gestrand sonder smullekker sand Valda Janssen Kaapstad.- ’n Vrou wat elke dag n halfkoppie rooi sand geëet het toe sy nog in Gauteng was, sukkel om hier in die Kaap van die sand in die hande te kry. Mev. Freda Engelbrecht (53) van Summer Greens by Century City het gister gesê sy eet die sand met ’n klein lepel uit ’n bakkie. “Dit smaak soos kakoa.” Dit moet ook nie sommer enige rooi sand wees nie. “In Roodepoort was dit te maklik om rooi sand by die mynhope te kry. “Ek het eers die klippies uitgesif todat die sand baie fyn is. In Johannesburg het ek ’n vriendin gehad wat dit geëet het en eendag het sy gesê ek moet proe hoe lekker dit smaak.” Tydens haar tweede swangerskap het Engelbrecht bekommerd geraak toe sy nie kon ophou nie en is dokter toe omdat sy “bang was daar groei ’n tuin in my maag”. Daarna het verskeie dokters ’n ystertekort gediagnoseer en haar pille, vitamiene en inspuitings gegee, “maar niks het gehelp nie”. Na twaalf jaar in die Kaap raak dit nou moeiliker om rooi sand te kry. “Voorheen, as ek hoor van vriende wat uit Gauteng dié kant toe kom, het ek altyd gevra hulle moet ’n sakkie sand saambring. Maar hulle kom nie meer so baie Kaap toe nie, hulle sê dit is te duur. “Ek raak so lus daarvoor. Dan moet ek my net inhou, want ek het mos nie rooi sand nie. Dan dink ek maar aan ander goed. Maar as ek lê en TV kyk, veral die sportprogramme waar motors so resies jaag in die sand, voel dit of ek in die TV kan spring en ’n lepel vat en net eet. “Ons is gewoond daaraan.” Volgens Yolandi (haar dogter) kry sy self lus om sand te eet nadat dit gereën het en die reuk van grond in die lug hang. ’n Sielkundige, me. Christine Lochner van die eenheid vir angs en stresstoornisse aan die Universiteit van Stellenbosch, het gesê die toestand wat beskryf word, klink soos obsessiewe kompulsiewe gedrag. aangepas uit: Die Burger, 13 Sept. 2002GROEPWERKVerdeel in groepe van 3 - 4 en vertel mekaar van jou, of iemand wat jy ken, se snaakse gewoonte(s). Een persoon in elke groep vertel die snaaksste storie aan die klas. Bespreek die moontlike agtergrond en konteks van elke storie en probeer ‘n verband vind met ‘n sosiale tema soos menseregte, sosiale geregtigheid of enige etiese kwessie.Table 6
WOORDEBOEKOPDRAG1. Gebruik ‘n verklarende woordeboek en verduidelik/omskryf die volgende woorde:1.1 sielkundige 1.2 psigoloog 1.3 smulpaap 1.4 lekkerbek 2. Wat noem jy ‘n persoon wat klas gee aan ‘n universiteit? (Nie ‘n “dosent” nie)2.1 Manlike vorm 2.2 Vroulike vorm 3. Maak kort sinnetijies om die verskil tussen die volgende woordpare aan te dui.3.1 reuk ruik 3.2 lus lis 3.3 dokter doktor 4. Intensiewe vormSmullekker (opskrif) is die intensiewe vorm van lekker. Intensiewe vorme is altyd een woord, behalwe wawyd oop en wawyd wakker. Doen nou:4.1 klein 4.2 duur 4.3 snaaks 4.4 fyn 5. Meervoud5.1 Ander woorde wat ook ‘n afkappingsteken kry, is woorde wat eindig op ‘n, i, o en u. Verskaf nou die meervoud van:foto alibi balju mini Sotho branderski impi guru (weet jy wat hierdie woorde beteken?)5.2 ‘n Laaste groep woorde wat ‘n afkappingsteken kry, is woorde wat op ‘n a, wat lank uitgespreek word, eindig. Let op “ma” en “ouma”. “ma” word lank uitgespreek, maar ouma nie. Ma = ma’s en ouma = oumas.Verskaf nou die meervoude van:pa oupa kamera karba hoera sauna komma Table 7
Die leerder is in staat om vrymoedig en doeltreffend in gesproke taal binne ‘n wye verskeidenheid situasies te kommunikeer
2.2 idees, feite en menings oor uitdagende onderwerpe akkuraat en samehangend oordra deur ‘n verskeidenheid feitelike, mondelinge tekssoorte te gebruik;
2.4 gevorderde interaksievaardighede toon deur aktief aan groepbesprekings, gesprekke, debatte en ondersoeke deel te neem.
MemorandumInleidendVra vir die leerders om artikels uit tydskrifte en koerante te bring wat handel oor iets wat snaaks of ongewoon is. Maak ‘n aansteekbord met al hierdie materiaal. Die leerders moet teen die einde van die jaar twee keer ‘n geleentheid gekry het om ‘n voorbereide leespunt te verwerf. Dit is miskien ‘n goeie idee om nou een leespunt te kry. Elke leerder moet twee kopieë van ‘n artikel bring – een vir u om te volg en een vir hom / haar om te lees. U teken die punt aan en die twee kopieë word in sy / haar portefeulje bewaar.
AKTIWITEIT 1 Begripsvrae Swaar skooltasse oor een skouer ‘kan rug verkrom’1. Klagtes is meestal rugverwant.2. Sy praat namens die vereniging.3. Oefening versterk die romp- en rugspiere en stabiliseer die werwelkolom.4.1 Onwaar. “nie die ontwikkeling van ‘n normale rug beïnvloed nie.” OF “By kinders wat wel ‘n probleem het.”4.2 Onwaar. “mits die gewig tussen albei skouers verdeel word.”5.1 Iemand wat die fisioterapie beoefen, d.w.s. geneeskundige behandeling deur aanwending van die natuurlike kragte en vermoëns van die liggaam self.5.2 Iemand wat skeef gegroeide ledemate kan behandel.5.3 Onskuldig, te goeder trou, sonder om te bekommer.U kan nou van die geleentheid gebruik maak om sommer na ander mediese terme ook te verwys:Oftalmoloog – toets oë en behandel oogsiektes Apteker – maak medisyne aan Chiropodis – behandel voete Chiropraktisyn – tree geneeskundig op deur manipulasie en massering. Kardioloog – hartspesialis Patoloog – vors oorsaak van siektes na deur ontledings (doen ook lykskouings)
AKTIWITEIT 2OpsommingU moet hier inleidend gesels oor die maak van opsommings. Wys op die belangrikheid van die volg van instruksies! As dit volsinne moet wees, dan moet dit volsinne wees. As dit puntsgewys moet wees, dan mag dit nie in paragraafvorm wees nie. Onthou, die aantal woorde moet altyd aangedui word! Moontlike antwoorde:Let op ‘n goeie postuur. Moenie jou skouers laat hang nie. Moenie onnodig swaar voorwerpe optel nie. Buk met jou knieë. Oefen jou romp- en rugspiere. Moenie jou tas op jou boude laat rus nie.
AKTIWITEIT 3Stelwerk (funksioneel)Die leerders maak ‘n skutblad waarop hulle Funksionele Skryfwerk skryf. Dit word in die portefeulje geplaas en die koerantartikel word daar geliasseer.Die assesseringsmatriks, asook al die ander wat later benodig word, is aangeheg.
AKTIWITEIT 4Idiome Winkeltande maak dalk eendag plek vir muistande.Hier kan u lekker gesels oor al die wonderlike uitvindings en hoe dit ons lewe vergemaklik het. Wys ook op al die interessante goed wat in die mediese wêreld aan die gebeur is.Sê na hierdie geselsie reeds dat die leerders ‘n formele mondeling moet doen, soos aangedui by Aktiwiteit 5. Hulle moet navorsing gaan doen en hulle toespraak moet feitelik korrek wees. Wys ook aan hulle uit dat hulle al die bronne moet aandui en dat al die inligting, asook die finale produk, gehou moet word. Dit moet in die portefeulje bewaar word, want die vakadviseur kan vra dat ‘n spesifieke leerder sy/haar mondeling vir hom moet doen!Die assesseringsmatriks word verskaf.Hierdie gedeelte gaan spesifiek net oor idiome en uitdrukkings. Daar is het net “tande”, “muis” en “bloed” gebruik, maar u kan enige ander byvoeg. Vra bv. vir die leerders om idiome te verskaf wat met dronkenskap te doen het – daar is baie! Aangeklam wees Die arm lig In die bottel kyk Met die druiwekar ry Hoenderkop wees Twee rye spore loopOf wat van “hand”?Baie hande maak ligte werk Hand aan die ploeg slaan Iemand onder hande neem Jou hande in onskuld was, ens.Dit kan ook groot pret wees as u stomstreke met die leerders speel. ‘n Leerder kom na vore en mimiek ‘n idioom. Net gebaretaal, geen woorde nie, en die klas moet raai wat dit is. Nog ‘n idee: Die leerders kies elk ‘n idioom en beeld dit op ‘n plakkaat uit – geen woorde nie – die klas moet dan raai wat dit is en wat dit beteken. Die idioom word dan later opgeskryf. Dit kan dan as ‘n Kreatiewe Skryfstuk tel. Of u kan dit as klasversiering gebruik.1. Om ‘n dreigende houding in te slaan2. Om met teensin te eet3. Jou klaarmaak vir iets/ iets by voorbaat geniet.4. As jy genoeg geëet het, smaak die kos nie meer lekker nie.5. ‘n Mens moet versigtig wees wat jy voor kinders sê.6. Vir bloedverwante doen ‘n mens altyd meer as vir ander7. Die onmoontlike probeer doen8. Van hoë afkoms wees9. ‘n Hardvogtige woekeraar10. Vir bloedverwante doen ‘n mens meer as vir ander1. Ongelooflik om te glo2. Dit moet kom wat wil.3. Te voet4. Ondank in plaas van dank ontvang5. Blou kolle oral
AKTIWITEIT 5Formele mondeling Assesseer aan die hand van die drie kriteria wat in die module gelys is.
AKTIWITEIT 6‘n Taaloefening: Gautenger voel gestrand sonder smullekker sandDie onderwyser moet in die klaskamer rondstap om waarnemings te doen van die individuele deelname binne groepverband. Assesseer bv. so:Deelname aan en effektiewe kommunikasie binne die bespreking = 5 punte Vermoë om ‘n storie te vertel = 5 punte1.1 die leer van die wese van die menslike siel1.2 soos bo1.3 lemand wat hou van lekker kos1.4 soos bo2 lektor / lektrise3.1 Die reuk van die vis maak my naar.3.2 Ek ruik vis.3.3 Die lus vir vis het my oorval.3.4 Die lis van die geslepe dief het die polisie verras.3.5 mediese dokter3.6 doktorsgraad in bv. Afrikaans4.1 piepklein4.2 peperduur4.3 skreeusnaaks4.4 ragfyn5.1 DVD’s OTM’s CD’s5.2 foto’salibi’s balju’s mini’sSotho’sbranderski’simpi’s guru’s 5.3 pa’soupaskameraskarba’s hoera’ssaunaskommas
Next module in collection » navorsingstaak
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 28, 2009 1:52 am -0500. Add to a lens