Eskom-bedryfshoof wys sy kaarteJan Oberholzer. (Foto: Eskom/Twitter) “Ek was nie so naïef om ŉ klop op die skouer te verwag wanneer ek korrupsie en onderprestasie aandurf nie, maar ek het nie gedink dit sal hierdie dimensie aanneem en vir langer as ŉ jaar voortduur nie.” Só sê Eskom se bedryfshoof, Jan Oberholzer, teen wie daar in ŉ smeerveldtog van ŉ kollega ernstige bewerings van korrupsie, nepotisme en viktimisering gemaak is. Die bewerings is intussen in drie onafhanklike ondersoeke as vals bevind. Nog bewerings waarvan Oberholzer kwytgeskeld is, sluit in dat hy versuim het om sy aandele in Stefanutti Stocks te verklaar, dat hy kontrakte vir Stefanutti Stocks goedgekeur het, dat hy betrokke was by die ontsaglike toename in die waarde van ŉ kontrak wat aan Black & Veatch toegeken is, asook beweerde ongerymdhede rakende ŉ skikking van R40 miljoen met Aveng. Gevolge van onderprestasie Mark Chettiar, Eskom se voormalige algemene bestuurder van steenkool en skoon tegnologie, wat die klagtes teen Oberholzer ingedien het, was die projekportfoliobestuurder van onder meer die onvoltooide Majuba-spoorprojek en die nuwe asdamprojek by die Camden-kragstasie. Oberholzer moes Chettiar aanspreek vanweë sy onderprestasie rakende die meerderheid van die projekte binne sy portefeulje. “Die Majuba-spoorlyn wat so onnodig sloer, het tot gevolg dat daar ongeveer 1 200 trokke elke dag per pad moet loop om die steenkool te vervoer, teen ŉ bykomende koste van R300 000 per dag. Vertragings by die asdamprojek het veroorsaak dat die hele Camden 1 600 MW-opwekkingsaanleg maande lank buite werking was en het tot minstens een fase beurtkrag in Julie en Augustus 2020 gelei. Dit het verder veroorsaak dat diesel van meer as R1 miljard in die gasturbines gebrand is om kapasiteit beskikbaar te stel. Dis die soort probleme wat die maatskappy en die land baie geld kos. Dit is dus duidelik: indien dit nie jou geld is nie, het dit geen waarde nie,” sê Oberholzer. Die derde ondersoek na beweerde verkeerde optrede deur Oberholzer is deur Eskom se uitvoerende hoof, André de Ruyter, gedoen. Hierdie ondersoek en die vorige twee, deur adv. Eric Mkhawane en adv. Nazeer Cassim, het Oberholzer van enige skuld onthef, met die Eskom-verslag wat dit duidelik stel: “Geen van die ondersoeke het enige bewyse vir die beweerde wangedrag wat in mnr. Chettiar se klagstaat genoem word, gevind nie. Daar word aanbeveel dat die raad die bedryfshoof se optrede as regverdig, deursigtig, volgens prosedure en professioneel bevestig, en dat hy sy kontraktuele mandaat vervul het deur in die belang van sy werkgewer Eskom op te tree.” In sy verslag waarsku De Ruyter ook teen ŉ skynbare patroon waarvolgens onderpresteerders hulself as fluitjieblasers voorhou wanneer hulle oor hul swak prestasie aangespreek word, ŉ neiging wat geheel en al in stryd is met die verlangde hoëprestasiekultuur wat Eskom graag by sy werknemers wil kweek. Volgens Oberholzer is Eskom deurtrek van korrupsie. “Ek pak daardie korrupsie en swak prestasie aan en dit het die potensiaal om negatiewe reaksie te ontlok. Gedurende ŉ telefoniese gesprek met Chettiar vroeg in September 2019, ná nog ŉ uiters negatiewe verrassing rakende die Camden-projek, het ek Chettiar reguit gevra om te gaan nadink oor of hy regtig vir hierdie werk uitgeknip is. Dit het aanleiding gegee tot ŉ grief en klagstaat wat Chettiar teen my ingedien het en dit was die kruitvat vir al die gebeure wat plaasgevind het,” sê Oberholzer. Klagtes en korrupsie Jan Oberholzer. Foto: Eskom/Twitter Die klagstaat is op 17 Oktober 2019 deur adv. Eric Mkhawane hanteer. Chettiar het ŉ aantal ongestaafde, baie ernstige beweringe gemaak in sy grief, waarvan hy een teruggetrek het met die aanvang van die verhoor. Hy is die geleentheid gegun om al die beweringe te bewys, maar met die uitsondering dat Oberholzer die f-woord gebruik het, kon hy geen van die beweringe bewys nie en is Oberholzer daarom onskuldig bevind. Eskom se voorsitter/interim uitvoerende hoof, mnr. Jabu Mabuza, het daarna opdrag gegee dat konsekwensiebestuur op Chettiar toegepas moet word, gegewe sy wangedrag rakende die ongegronde en onbewese beweringe. Op 20 Januarie 2020 is Chettiar met ŉ formele dissiplinêre klagstaat gekonfronteer. Die formele kennisgewing het dit duidelik gestel dat “indien skuldig bevind word, sal Eskom, gegewe die ernstigheid van die wangedrag, ŉ sanksie van ontslag instel”. Chettiar is sedert die einde van Januarie 2020 met siekteverlof, maar eis intussen ŉ skeidingspakket van R41 miljoen. Korrupsie is ŉ groot kwessie by Eskom en daar word streng maatreëls ingestel om te verseker dat korrupsie doeltreffend bestry word, asook dissipline en integriteit gekweek word, sê Oberholzer. Die kragreus betaal tans geheel en al te veel vir goedere en dienste, waaronder alledaagse dinge soos gebottelde water, toiletpapier en swartsakke. “Waar jy ŉ 500 ml-botteltjie water vir R6 kan koop, betaal ons R45; waar jy R2 vir ŉ rolletjie toiletpapier kan betaal, betaal ons R22; en waar ŉ enkele swartsak jou R2 uit die sak behoort te jaag, koop Eskom dit vir R54,” verduidelik hy. Volgens Oberholzer is hierdie gedrag onder die vergrootglas en sal Eskom nie onetiese optrede duld nie. Die probleem is egter dat daar nog niemand in ŉ oranje oorpak beland het as gevolg daarvan nie, voeg hy by. Maar dit gaan nog gebeur; iemand gaan nog in die tronk beland, en binnekort. Talle mense en partye wat by die smeerveldtog teen Oberholzer betrokke is, het nog nooit eens probeer om sy kant van die storie te hoor nie. Watter voordeel trek hulle hieruit, wonder Oberholzer. Al antwoord wat vir hom sin maak, is dat dit moontlik polities geïnspireer mag wees, of blote taktiek om die aandag van die korrupte gedrag en onderprestasies binne Eskom af te trek. “Dit vat aan ŉ mens” Jan Oberholzer. Foto: Eskom/Twitter Die afgelope 12 maande was ŉ moeilike tyd vir Oberholzer en sy familie met onophoudelike media- en sosialemedia-aanslae. Hy het in ŉ stadium 24 uur sekuriteit by sy huis gehad en het lyfwagte wat hom moet rondry. Hy en sy familie ontvang oproepe van mense wat hom as afskuwelik uitkryt. Dit vat aan ŉ mens, gee hy toe. Tog het hy geleer om daarmee saam te leef. “Ek glo die Vader sal sy hand van beskerming oor ons hou. Ongeag wat ek die afgelope 12 maande verduur het, het ek Chettiar vergewe en aanbeweeg. Ek het ook vrede gemaak met die feit dat mense sonder selfrespek nie oor die vermoë beskik om andere te respekteer nie,” sê Oberholzer. Wat gebeur ná hierdie saak? “Daar sal volgendes wees, ek is nie naïef daaroor nie. Ek sal egter aanhou om te doen wat my gewete dikteer, wat ek opreg glo en waarvoor ek aangestel is. Ek het geleer dat dit ŉ man met waarheid, moed, oortuiging en vasberadenheid verg om aan te hou om te doen wat reg is, ongeag die terugslae, want uiteindelik sal die waarheid en geregtigheid seëvier.” Gaan hy Eskom vaarwel toeroep, noudat sy onskuld bewys is? Hy erken dat hy dit al bedink het. “Maar daar is nie ŉ kans nie, ek gaan nie vir dié wat so hard werk om van my ontslae te raak, die bevrediging gee nie.”