Kwela | Book Details | Plante kan praat
Books > Short Stories & Fiction Anthologies > Plante kan praat
Plante kan praat | Short Stories & Fiction Anthologies
At last a new short-story collection by Jeanne Goosen, renowned novelist, playwright and poet.
Hiperrealisme gemeng met ­ab­surdi­­­teit en 'n gevoel van nihi­lisme. Gooi 'n skeutjie gekheid by en jy het Jeanne Goosen se nuwe kortverhaalbundel, die eerste ná 15 jaar. Dit heet Plante kan praat.
Sy is digter, dramaturg, roman­skry­wer, kabarettis en rubriek­skry­wer, die ­skrywer van Om 'n mens na te boots (1975) en ­Lou-oond (1987); die weerga­lose Ons is nie almal so nie (1990) en 'n heerlike satire, 'n Paw-paw vir my darling (2002).
Met só 'n gedugte skrywer is die leser altyd geneig om tekste te ­vergelyk met 'n hoogtepunt en dan leesplesier te versmaai.
Dit sal 'n fout wees om hierdie boek met ander ­Goosen-tekste te wil vergelyk.
Lees dit eerder as besonderse, eenvoudige verhale – amper soos haar By-rubrieke – met 'n eie­soortige blik op die werklikheid en ­ingeboude satire: oor die mens se domheid en weerloosheid; sy ­geloof in ewigheidswaarde en 'n ­gebrek aan ­humanisme.
In hierdie opsig is die slot­verhaal 'n kragtoer in die klein: Dit heet "Nog 'n dag" en die waansin van die daaglikse ­joerna­listieke werklikhede word aan die kaak gestel en dan word dit die agtergrond vir 'n fantasie van die skrywer wat 'n verhaal begin skryf in 'n taal tussen ­Afrikaans, Nederlands en Duits. Dit is skreeusnaaks, met die verteller wat ten slotte besluit: "I fall on the floor and I laughs and laughss and laughsss". Die verkeerde grammatika en die ­her­haling en ­­ver­meerdering van die s-klank, ­­­ver­ironiseer die gegewe ("Heute Tag kwam ik in mein offies").
Die titelverhaal, ­"Plante kan praat", is 'n oefening in gekheid. Hier is dit die satiriese Goosen aan die woord wat met die ­kits­roem van moderne digters draaksteek. 'n Enkele reël, ­"Plante kan praat" herskryf sy drie keer en omdat ­Johanna van Huyssteen, die "digter", dit goed vind, is dit goed. ­Triomfantelik is sy, en ­Berlioz bloei oor FMR en sy hoor die ­plante wat met haar praat. En dit is die digter Goosen wat in hierdie verhaal aan die woord is wat met haar besondere (bykans) surrealistiese aanslag die lewe as 'n leuen ontmasker.
In talle verhale is ver­wysings na musiek en mense wat deur ­musiek wil ontglip uit die werklikheid wat hulle versmoor, ­­ver­minder of ­verneder. Hierom is ­dikwels 'n wrede blik op ­karakters, bykans asof die ­vertellende instansie ­daarop uit is om te ontluister.
In die verhaal "Fucked for life" word 'n ­religieuse dimensie ­­­ont­luister deur 'n kru verwysing wat binne die opset van die ­verhaal aanvaarbaar is.
In ­"Wolwors" word geweld ­geparodieer, asook dit wat lesers verwag van seks ge­kombineer met geweld.
Inderdaad het ons hier 'n ­pornografie van ­geweld, maar­ deur die vertelling sekuur in ­beheer gehou.
Dit is bykans ­asof ­Goosen hier die ­voyeu­ristiese ­leser wil gee wat hy of sy verwag, en nog meer. Asof sy wil sê: Jy het gevra, hier is dit.
"Ben Prins se voete" wys op die gebruik van toeval in hierdie ­verhale en verwysings wat 'n ­vervloë wêreld oproep.
"Hulle noem my Jean'' wat ­inspeel op daardie on­vergeetlike voorganger waarin Anneli van ­Rooyen haar klassieke "Aan die einde van die ­reënboog" sing, ­betrek die gender-tematiek van die verhale met die ­refrein: "Ek is 'n vrou en ek vat kak van niémand nie".
'n Man "snak soos 'n ­doedelsak" wanneer sy met hom klaarspeel.
Eers lag 'n mens; dan word jy oorval met ­deernis vir die karakters wat uit­gelewer is aan ­voor­oordele en dis­krimi­­­nasie.
'n Mens sou ­hierdie verhaal kon ­benader as 'n soort ­fantasie ­waarin die ­verteller klaarspeel met almal wat haar al leed aan­gedoen het.
Goosen skryf oor low-class joints, oor dollas, oor Durbs en Parow, oor mense wat ­aan­suiker, oor ­ver­skoppe­linge, oor 'n ou wat soos 'n ­Champion-vonkprop lyk. Maar vertel kan ­Goosen ­vertel. Van ­Spokie ­Snygans se ­­er­varings of die leed van Gladys, 'n trassie.
Wreedheid word ­­af­gewissel met hart­­ver­skeurende teerheid soos in die verhaal ­"Begeerte" ­waarin 'n ­simpel mens nie sy ­begeertes en drome kan ­verwoord nie en ten slotte die sagte lied van 'n reënvoël kweel.
Dit is 'n boek wat talle emosies in 'n mens wakker maak.
Ek was gaande oor Goosen se laaste ­digbundel ­Elders aan diens (2007) en hierdie verhale vra vir 'n saamlees daarmee.
Die donker kant van die lewe word dikwels gewys. Die verhale lees vlot, en met ­elke herlees, word 'n mens bewus van die slim komposisie.
Ons noem haar Jeanne Goosen. Welkom terug, Jeanne.
Plante kan praat - Die wêreld van Goosen se verhale
2010/07/26 12:00:00 AM
Lees die onderhoud met Jeanne Goosen hier.
Dis great," sê ek vir my meisie nadat ek die eerste storie ("Fucked for life") in Jeanne Goosen se nuwe kortverhaalbundel gelees het.
Ons is op 'n vliegtuig van Kaapstad na Johannesburg.
"Waaroor gaan dit?" sê sy en kyk op uit haar boek.
Ek verduidelik dit gaan oor twee vroue, 'n verhouding, hulle is in die bed en luister na Kippie Moeketsi.
Sy kyk na die omslag – mooi ontwerp, die teks wat uitstaan soos letters op 'n outydse fliekplakkaat, ryp lemoene wat daardeur hang.
"Dit laat my dink aan Jeanette Winterson se Oranges are not the only fruit. Jy moet dit ook lees," stel sy voor.
Ek lees verder. Die volgende storie se naam is "Lemoene"(!).
Dit gaan oor 'n man en 'n vrou en hul gedoemde verhouding.
Die lemoenboom in die agterplaas is wat die man anker aan hierdie, hul nuwe huis.
Die vrou soek na iets anders; haar eie (Duitse) mense se kerk. Sy dink sy't 'n fout gemaak deur met die man te trou.
Die ontknoping van die verhaal is so vol van die hol gevoel (die man pluk al die lemoene, stap die straat af, weg) dat die laaste punt amper eggo.
Jeanne Goosen is vreesloos, dit weet ons lankal, en met Plante kan praat trek sy sonder skroom vorentoe, na 'n plek waar sy haar stem, karakters en tempo perfek vashou soos 'n koetsier 'n span perde op 'n bergpas hou sonder dat een ooit 'n voetjie verkeerd sit.
Daar is bekende bakens: arm buurte; kinders wat wil úít; dialoog gestroop tot sy menslikste; Parow; fantastiese karaktername (die wenner is "Spokie Snygans"); haar eie lewe; en skokkende tonele, soos in "Wolwors".
"Wolwors" ontaard in 'n orgie, daar is groepseks en verkragting, moord ook. Hoekom? Ek weet nie. Seker maar om dieselfde rede dat dit elke dag in die koerant is: Dit gebeur.
Daar is ook sprokies, soos "Lubbert Das".
Dit kies die kant van die hoopsoeker, die sukkelaar, die mens wat iets verloor het en liefde begeer.
Dit is in 'n stadium elke een van ons, en dit is wat hierdie stories so groot maak, want hulle is jou vriend, hulle ken jou naam voordat jy die boek oopmaak.
'n Lemoen speel weer 'n rol in "Lubbert Das". Die hertogin gee vir Lubbert die helfte van 'n lemoen. En dan kom Lubbert se openbaring: Sy besef haar lewenstaak is om die hertogin se tuinier te word.
In "Malva" gaan 'n arm kind op reis met 'n flambojante, ryk egpaar. Dit lyk of hulle haar aanneem, maar een aand verlaat hulle haar sonder taal of tyding.
Sy keer amper magies-realisties-maklik terug na haar regte ma, wat besig is om 'n malvaplantjie stewig te anker in 'n pot. Sy is tuis.
Sulke verkenningsreise is algemeen onder die verhale.
In "Begeerte" reis Bjork ("die swaksinnige, die idioot") buite die woestyndorp se grense en vermaak 'n begeerlike vrou met voëlgeluide.
"Ek wil padgee, na 'n beter plek verhuis," verklaar Emma in "Famous last words". Dis byna swart komedie, dié storie.
Die Van der Walt-gesin wat skynbaar almal – behalwe vir Emma – reeds dood is, selfmoord gepleeg het.
Dit herinner aan Etgar Keret se novelle Kneller's Happy Campers, waarin almal wat selfmoord gepleeg het, saambly in dieselfde plek (wat na Tel Aviv lyk ...).
Maar Jeanne Goosen is haar eie, eie mens.
Selfs toe ek later, terug in die Kaap, Jeanette Winterson se Oranges are not the only fruit lees, en google en sien dat Jeanette ook hou van tuinmaak, nes Jeanne, en dat Jeanne se volle doopname wragtag Jeannette Helena is.
Sien, niemand behalwe iemand met die swagger en selfvertroue van Jeanne Goosen kan dít skryf nie:
"Ek tjek myself in die spieël agter die waiter by die toonbank, haal 'n kam uit my sokkie en trek dit deur my dik bos blink hare.
My strikdas sit nog net waar dit vanoggend gesit het.
'Wie is jy?' vra die goose.
'Hulle noem my Jean.'"
Dis 'n puik versameling hierdie, met stories wat jou gaan laat lag en huil, vinnig laat omblaai en soms lank, lank, laaaank op een bladsy gaan laat watertrap.
Coetzer is reisredakteur by Weg.
Date Released: 01 June 2010
Jeanette (Jeanne) Helena Goosen was born on 13 July 1940 in Parow, Cape Town. She attended Parow High School and studied radiography at the University of Cape...