1896: Gestig in die Paarl, deel van eerste Afrikaanse taalbeweging
1900: Ly finansieël weens Suid-Afrikaanseoorlog
1940s / 1950s: Poging tot herlewing deur Vrystaatse onderwysers
2014: Webtuiste, Klyntji.com, word gestig deur Francois Lion-Cachet
Die heropstanding van Ons Klyntji
Eenhonderd-en-twintig jaar ná sy stigting in die hitte van die Afrikaanse taalstryd is die tydskrif Ons Klyntji weer aan die voorpunt van 'n beweging. Destyds, in die Paarl, het S.J. du Toit en Jan Lion-Cachet die publikasie die lig laat sien in 'n tydperk waartydens daar gepoog is om Afrikaans as 'n amptelike taal te vestig; een waarop Afrikaans se sprekers kon trots wees. Dit was dan ook die eerste en enigste tydskrif wat Afrikaans geskryf het soos mense dit gepraat het, en nie die voorgeskrewe Nederlands nie.
Vandag is Ons Klyntji meer 'n zine as 'n formele tydskrif en die huidige redakteurs, Toast Coetzer en Erns Grundling, noem pertinent dat hulle nie ideologies is oor Afrikaans nie. Verskeie tale word gepubliseer. "Ons het selfs Pools gehad," vertel Erns.
Die oorspronklike tydskrif het egter teen 1900 finansieel begin ly weens die Anglo-Boereoorlog en sy laaste uitgawe is in 1906 publiseer.
Koos Kombuis, protessanger en musikant, het Ons Klyntji in 1996 weer die lig laat sien. "Ek wou jong Afrikaners anders laat dink oor hulself, oor Suid-Afrika en oor hul kultuur … Ek wou aweregse en oorspronklike Afrikaanse tekste publiseer, en jong skrywers help publiseer op informele platforms," vertel hy.
"Afrikaanse jeug se protes, wat in die eerste plek protes teen apartheid was, kan in drie fases ingedeel word," aldus Kombuis. "Daar was die little-magazine-era van die vroeë tagtigs, die Voëlvry-era van die laat tagtigs, en die ontwaking van Afrikaanse jeugkultuur in die neëntigs. Die derde fase het saamgeval met die ontploffing van 'n swetterjoel kunstefeeste en die opbloei van nuwe Afrikaanse musiek. Mens kan amper sê dit was die Afrikaanse 'lefties' se Ossewa-trek," skerts hy.
OK word die Koppi zine
"Ons Klyntji oftwel OK het so te sê al die amptelike Koppi zine geword; almal wat al daar was, het 'n plekkie in hulle hart vir die tydskrif, " sê joernalis Hein Coetzer. "Mens sou kon sê dat dis 'n grassroots beweging. Almal se werk is welkom, al is dit weird en maak partykeer nie eers sin nie."
Hoffman weet maar min oor die proses. "Ons Klyntji is amper soos atleetvoet, as jy maar weer sien dan het jy dit."
Redakteurs Erns Grundling en Toast Coetzer is in beheer. Eenduisend kopieë word jaarliks gratis by Oppikoppi versprei, vertel Erns. Die drukkostes word deur die organiseerders van die fees, Hilltop Live, befonds. Dit beloop ongeveer R15 000 per jaar, en Oppikoppi dek ook die uitlegkunstenaar se fooi van R3000. Verdere onkoste – soos die posgeld en koeverte – kom deels uit die redakteurs se eie sakke. Die bydraers word "betaal" met 'n "gratis copy en drink of their choice as hulle ons vaskeer in 'n kroeg of koffiekroeg," sê Toast.
"Ons hou gewoonlik so 100 van daai 1000 copies uit wat ons vir contributors gee, of met die hand pos. Dan koop ons self 200 ekstra copies aan, en ons verkoop dit aan wie ookal belangstel. En dis min of meer dit. Ons Klyntji is baie dinge, maar dis nie 'n gejaag na wins nie," voeg Erns by.
Ek het die eerste keer van die tydskrif gehoor deur Oppikoppi se social media. Dit was in 2012 en ek was in my matriekjaar en alreeds besig om websites te design. Toe ek van die tydskrif lees, toe spark daar onmiddellik iets binne-in my. Love at first sight? Ek was geïnteresseerd veral weens Jan Lion-Cachet (my oer-oupagrootjie) se rol in die eerste literêre werke in Afrikaans. Ek gaan lees toe op – hy het die naam voorgestel en als! Alles het op daai oomblik bymekaargekom. My belangstellings, heritage en die bekoring vir Ons Klyntji.
Ek dink die web was die volgende stap vir Ons Klyntji. Ek run die site alleen en dis maar 'n challenge. Dit vat baie tyd. Nou en dan sal iemand vrywillig bydra (Koos Kombuis inkluis), maar die res van die mense nader ek.
Die site se golden thread is identiteit; wat dit beteken om 'n jong, free-born, ingeligte millennial Afrikaanssprekende te wees – van enige ras. Identiteit is die groot vraag vir die jeug, en arts en culture is wat die pad vorentoe bepaal – in enige taal, nie net Afrikaans nie.
Ons Klyntji het 'n magic x-faktor. Iets wat vrydenkendes se aandag gryp. Dit het in 'n goue era ontstaan net voor die 1900's, toe weer in die volgende Voëlvry-tyd. As jy na die illustrasies kyk van die eerste OK's, sien mens 'n vars en jong aanslag vir die tyd waarin dit gepubliseer is. Alhoewel die publikasie maar sy fair share van Afrikaner-propaganda ook bevat het. Die mense agter OK was oor al die jare baie idealisties en gedrewe. Hul gló in die ding.
'n Ligte inslag, die strewe na inklusiwiteit, en dat dit gaan oor geloof in 'n saak – dalk het die nuwe OK tog meer as net 'n naam in gemeen met sy voorganger.
Gehou van Van 'leesstof vir die Afrikaanse volk' tot 'iets cools in Afrikaans'? Ondersteun Klyntji vir meer sulke stories.