PressReader - Kuier: 2017-03-22 - Boe­lies op jou skerm
Boe­lies op jou skerm
Teg­no­lo­gie het cy­ber­bul­lying ver­er­ger en kan le­wens­ge­vaar­lik wees. Leer jou kind om waak­saam te wees vir men­se wat hul­le op so­si­a­le me­dia tei­ken. DEUR tar­ren-lee ha­bel­gaarn
Kuier - 2017-03-22 - JOU KIND -
Elke so­si­a­le net­werk of nu­we app wat men­se ont­wik­kel het ten doel om jou le­we mak­li­ker te maak, maar dit het ook die po­ten­si­aal om jou le­we in ’n nag­mer­rie te laat ont­aard.
Al­mal span­deer dees­dae al hoe meer tyd op so­si­a­le me­dia, maar daar word nie al­tyd ge­dink oor hoe die wy­se waar­op hul­le teg­no­lo­gie be­nut, hul verhoudings met an­der kan op­bou of be­ska­dig nie.
Teg­no­lo­gie maak dit ook mak­li­ker vir kin­ders om ge­boe­lie te word om­dat daar ’n groot ge­hoor is, jy a­no­niem kan bly en die bood­skap on­mid­del­lik ge­deel word.
Cy­ber­bul­lying is ’n vorm van af­knou­e­ry wat met be­hulp van teg­no­lo­gie plaas­vind. Voor­beel­de van cy­ber­bul­lying sluit in af­bre­ken­de SMS-bood­skap­pe, ge­rug­te wat per e-pos ge­stuur word of op so­si­a­le me­dia ge­deel word. Dit kan ook fo­to’s, vi­deo’s, web­wer­we of vals pro­fie­le in­sluit wat men­se in die ver­leent­heid kan bring.
E­ni­ge e­lek­tro­nie­se teg­no­lo­gie in­slui­tend sel­fo­ne, re­ke­naars en ta­blet­te so­wel as kom­mu­ni­ka­sie-in­stru­men­te soos so­si­a­le me­dia-web­wer­we en mo­bi­le chat si­tes, kan vir cy­ber­bul­lying ge­bruik word.
Elke nou en dan hoor ’n mens van sul­ke voor­val­le in die me­dia, soos in Ok­to­ber ver­le­de jaar toe die internet ge­gons het oor ’n vi­deo wat op Facebook ge­deel is. In hier­die vi­deo het ’n 16-ja­ri­ge mei­sie van Kaapstad en haar vrien­din ’n an­der leer­der be­le­dig en ge­dreig.
“Let the po­li­ce es­cort you ho­me, be­cau­se if they don’t I’m going to es­cort you to your gra­ve,”is on­der meer in die vi­deo ge­sê. Hul­le het nie hul ge­sig­te weg­ge­steek nie en die me­dia het wyd daar­oor
be­rig. Die Wes-Kaap­se on­der­wys­de­par­te­ment het kort ná die voor­val in ’n ver­kla­ring be­ves­tig dat die mei­sies ge­skors is, han­gen­de dis­si­pli­nê­re ak­sie en be­ra­ding. Die mei­sie het ook la­ter op Facebook om ver­sko­ning ge­vra. slag­of­fer op skool Dis as ge­volg van sul­ke voor­val­le dat die angs­be­van­ge Aaron Ken­ne­dy (17) van Athlo­ne op die Kaap­se Vlak­te bly was toe die mo­bi­le chat si­te Mx­it aan­kon­dig dat hul­le dié so­si­a­le app gaan toe­maak.
C­hatrooms soos Mx­it is iets waar­by tal­le men­se wat me­kaar ken of nie ken nie, kan aan­sluit en ge­sels. Daar is geen pri­vaat­heid nie en al­mal kan sien wat men­se vir me­kaar sê. Dit word dik­wels on­der jong­men­se ge­bruik om nu­we men­se te ont­moet. Dit is ook een van die grootste plat­forms waar cy­ber­bul­lying plaas­vind om­dat men­se nie no­dig het om hul eie na­me te ge­bruik nie.
Aaron moes op die har­de ma­nier leer hoe om dit te han­teer en ’n dik vel te hê. Hy was al­tyd ’n ge­luk­ki­ge kind met ’n sterk per­soon­lik­heid wat span­sport ge­speel en vin­nig vrien­de ge­maak het. Hy het nooit toe­ge­laat dat din­ge soos groeps­druk of skin­der hom on­der­kry nie. Hy het ge­weet dit ge­beur met baie kin­ders, maar toe dit met hom be­gin ge­beur, het dit sy he­le per­soon­lik­heid ver­an­der.
Die af­knou­e­ry het in gr. 9 be­gin en vir ’n jaar aan­ge­hou en hoe­wel hy nie meer ’n slag­of­fer is nie, kan hy nie wag om skool klaar te maak nie. Die ge­boe­lie het be­gin met ’n fo­to van die lang, dun voor­ma­li­ge hok­kie­spe­ler wat rond­ge­stuur is op ver­skeie chat-groe­pe, waar­in men­se grap­pies oor hom ge­maak en hom soms le­li­ke na­me ge­noem het.
Sy leng­te het hom nooit van­te­vo­re ge­pla nie, maar toe men­se by die skool hom ge­du­ren­de klas­tye ook be­gin boe­lie en vir hom lag, het dit hom baie seer­ge­maak. Dit het er­ger ge­word toe kin­ders bui­te die skool ook vir hom by plek­ke soos sy kerk se jeug-by­een­koms­te be­gin boe­lie het oor fo­to’s wat ook na hul­le toe ge­stuur is.
Dit het sy ver­troue en self­beeld be­gin af­breek en hy het te­rug­ge­trok­ke ge­raak. Vir ’n oom­blik is daar stil­te en dan ver­tel hy in ’n hui­we­ri­ge stem hoe de­pres­sief hy ge­raak het.
“Ek wou net al­leen wees. Ek het my­self ge­ï­so­leer en wou nie my foon ge­bruik nie. Ek was skaam en wou nie rond­om men­se wees nie, want ek het nie ge­weet hoe om die si­tu­a­sie te han­teer nie.
“Kin­ders kan baie on­be­skof wees en weet nie al­tyd hoe seer hul woor­de maak nie. Hul­le dink dit is ’n grap, maar vir my was dit nie,”sê hy.
“Ek het op­hou span­sport speel. Ek het ge­wens ek was kor­ter en meer be­gin eet om nie so dun te wees nie, maar my leng­te laat dit lyk as­of ek dun­ner is as wat ek reg­tig is. Toe my ou­ers sien dat ek nie uit­gaan of sport doen nie, het hul­le met my ge­praat. Dit het my be­ter laat voel om oor my ge­voe­lens te praat. Ek het ook met my jeug­lei­er gaan praat en be­sef daar is niks ver­keerd met my nie. Ek voel dees­dae be­ter oor my self­beeld, maar kan nie wag om die skool te ver­laat nie.” an­der ook ge­tei­ken Men­se word soms ook op Facebook, W­hat­sApp en T­wit­ter ge­tei­ken, maar ’n an­der groot plat­form vir cy­ber­bul­lying is die web­tuis­te OuToi­let waar men­se on­der ’n s­kuil­naam vals en on­be­skof­te goed oor an­der sê.
A­lisha O­wen (15) van Lans­do­w­ne in die sui­de­li­ke voor­ste­de van Kaapstad, was al ’n slag­of­fer van leu­ens op OuToi­let. Kin­ders het ge­rug­te ver­sprei dat sy sek­su­e­le guns­te vir seuns op die skool doen en selfs vir on­der­wy­sers. E­nig­ie­mand, in­slui­tend haar ou­ers, kon die bood­skap­pe sien en sy het nie ge­weet wat om te doen nie. Sy het angs­tig be­gin voel en dat men­se haar snaaks aan­kyk.
“Dit het my ge­pla wat men­se van my dink om­dat alles on­waar was. Ek was be­kom­merd dat dit men­se en ver­al my ou­ers en fa­mi­lie se per­sep­sie van my sou ver­an­der. Ek het ook nie ge­weet hoe om die seuns en my on­der­wy­sers in die oë te kyk nie. Ek het ’n be­ra­der gaan sien en sy het my ge­help.
“My ou­ers was ook kwaad toe hul­le uit­vind en ons het by die skool daar­oor gaan kla, maar hul­le kon niks doen nie om­dat ons nie die kin­ders se reg­te na­me ge­had het nie en ons nie ge­weet het wie die goed sê nie.”
Hoe­wel dit nie meer ge­beur nie, was dit baie trau­ma­ties. A­lisha raak elke nou en dan steeds op haar se­nu­wees wan­neer haar foon lui of as ’n bood­skap deur­kom. dis le­wens­ge­vaar­lik Vol­gens op­voed­kun­di­ge siel­kun­di­ge Li­a­ne Lu­rie, word kin­ders wat die slag­of­fer van cy­ber­bul­lying is, ook meest­al per­soon­lik ge­boe­lie. Die grootste ver­skil tus­sen cy­ber­bul­lying en ge­wo­ne boe­lie is dat cy­ber­bul­lying 24 uur per dag kan plaas­vind. Dus kan kin­ders nooit reg­tig daar­van weg­kom nie en dit is hoe­kom dit so ge­vaar­lik is, ver­al wan­neer ’n kind al­leen is.
Li­a­ne ver­dui­de­lik ver­der dat bood­skap­pe en beel­de a­no­niem ge­plaas kan word deur cy­ber­bul­lying en vin­nig na ’n baie wye ge­hoor ver­sprei word. Dit kan ook moei­lik en soms on­moont­lik wees om die bron op te spoor.
“Dit is hier­die din­ge wat cy­ber­bul­lying so ge­vaar­lik maak en som­mi­ge kin­ders selfs tot self­moord kan dryf. Om in­ti­mi­de­ren­de of on­van­pas­te bood­skap­pe en fo­to’s te ver­wy­der, kan baie moei­lik wees. So­dra dit op die internet is, dan is dit daar, al ver­wy­der jy dit van jou foon af,”sê sy.
“So­si­a­le me­dia kan ge­bruik word vir po­si­tie­we ak­ti­wi­tei­te, maar hier­die in­stru­men­te kan ook ge­bruik word om an­der men­se seer te maak. Of dit nou per­soon­lik of deur mid­del van teg­no­lo­gie ge­doen word, die uit­wer­king van af­knou­e­ry is soort­ge­lyk in al­bei ge­val­le.”
Sy waar­sku kin­ders wat die slag­of­fers van cy­ber­bul­lying is, is meer ge­neig om swak te doen op skool; hul­le wil dalk uit die skool bly; hul­le het ’n swak­ker self­beeld en sal soms ge­sond­heids­pro­ble­me ont­wik­kel.
Li­a­ne raai ou­ers aan om ge­reeld met hul kin­ders te praat om uit te vind hoe dit met hul­le gaan. Ou­ers moet ook be­wus wees van ver­an­de­rin­ge in hul kin­ders se per­soon­lik­he­de en ge­drag as­ook ge­reeld kyk wat op hul sel­fo­ne aan­gaan. Dit is ook be­lang­rik dat ou­ers aan­dring om deel van hul kin­ders se fol­lo­wers of vrien­de te wees op so­si­a­le me­dia, so­dat hul­le kan sien wat hul kin­ders deel.
“Dit kan moei­lik wees om jou ho­ër­skool­kin­ders se foon in die han­de te kry, maar dit is be­lang­rik om te weet waar­oor jou kind praat en waar­na hul­le kyk. Jou kind moet steeds voel dat jy hul pri­vaat­heid re­spek­teer, maar om dit elke nou en dan te doen, sal hul­le meer ver­sig­tig maak.
“Praat ook met jou kin­ders oor so­si­a­le me­dia en hoe die ver­keer­de ak­sies an­der kan seer­maak.”