Rekhoto ya Bosenyi ya go Gana go Tsenela Bošole ka Baka la Letswalo e Dira Gore Maemo a be Thata le go Feta
Ka January 2016, Hyun-jun Gwon le Gwang-taek Oh ba ile ba namela sefofane Korea Borwa ba fagahletše go yo ipshina ka maikhutšo kua Japane. Ba be ba nagana gore ge ba fihla dilaeneng tšeo go tšona go lebelelwago dipampiri tša bao ba tsenago nageng ya Japane boemafofaneng bja Nagoya ba tla no feta gabonolo. Go e na le moo, bašomi ba moo ba ile ba ba botšološiša ka gobane dikarata tša bona tša go tsena ka nageng yeo di be di bontšha gore ba kile ba bonwa molato wa bosenyi.
Masogana ao ka bobedi a ile a hlalosa gore a kile a golegwa ka ge a ile a gana go tsenela bošole ka baka la letswalo le gore boemo bja ona ke tokelo yeo e amogelegago dinageng tše dintši. Lega go le bjalo, bahlankedi ba ile ba ba ganetša go tsena Japane. Ka morago ga moo, ga se ba ka ba atlega ge ba be ba dira boipiletšo diofising tša mmušo wa Japane tšeo di lego Korea Borwa. Masogana a a mabedi a ile a ithuta gabohloko gore go emela ga ona ditumelo tša bodumedi bja ona bjo bo nago le khutšo, go be go tla tšwela pele go kgoma maphelo a ona ka ditsela tšeo a bego a se a letela.
Boemo bo a Gakala
Naga ya Korea Borwa e nea batho bao ba ganago go tsenela bošole ka baka la letswalo dikgetho tše pedi feela. Ba ka kgetha go tlogela bodumedi bja bona gomme ba tsenela bošole, goba ba golegwa. Go bonagala naga ya Korea Borwa e gatakela ditokelo tša batho ka gobane ga e nee badudi ba yona kgetho ya gore ba ka gana go tsenela bošole ka baka la letswalo. * Godimo ga moo, bao ba ganago go tsenela bošole ba dula ba na le rekhoto yeo mmušo o ganago go e phumola ya gore ba kile ba golegwa. Se se gakatša boemo ka gobane ba tšwela pele ba swarwa ka go hloka toka nako e telele ka morago ga ge ba feditše sekwebo sa bona. Rekhoto ya bona ya gore ke disenyi e dira gore ba thatafalelwe ke go hwetša mošomo e bile e dira gore ba palelwe ke go etela dinaga tše bjalo ka Japane, e lego naga yeo batho ba bantši ba Korea Borwa ba ratago go e etela.
Banna ba bangwe ba Korea Borwa bao ba kilego ba golegwa ka ge ba ile ba gana go tsenela bošole ka baka la letswalo, le bona ba swarwa ka tsela e bjalo ya go hloka toka. Ka mohlala, ka December 2011, Morena Jin-mo Kang le mosadi wa gagwe wa Mojapane e lego Kotomi, ba ile ba tšea leeto la go ya Japane go yo etela ba gabo mosadi wa gagwe. Morena Kang o ile a ganetšwa go tsena nageng yeo ka ge a na le rekhoto ya gore o kile a gana go tsenela bošole ka baka la letswalo, gomme a gapeletšega go tlogela mosadi wa gagwe Japane ke moka a boela morago Korea Borwa. Le ge a ile a leka gape go tsena nageng yeo, bahlankedi ga se ba ka ba mo dumelela go tsena nageng ya Japane.
Ga se Molao wo o Dirišwago Nageng e Nngwe le e Nngwe
Japane ke naga e nnoši yeo e sa dumelelego batho bao ba kilego ba gana go tsenela bošole ka baka la letswalo go tsena nageng ye. Lega go le bjalo, mafelelong diofisi tša mmušo wa Japane tšeo di lego Korea Borwa di ile tša nea Morena Oh visa. O ile a nea bahlankedi bao ba šomago diofising tšeo tša mmušo lengwalo leo le bontšhago gore o laleditšwe ke bagwera ba gagwe kua Japane, bao ba bego ba mo lokišeleditše moo a tlago go dula gona le go kgonthišetša gore a ka se dulele sa ruri nageng yeo. O ile a kgona go etela Japane mathomong a July 2016.
Ka go se swane le Japane, dinaga tše dintši tšeo di nago le tokologo di lemoga gore batho bao ba ganago go tsenela bošole ka baka la letswalo ga se disenyi, ka gona di ba dumelela go tsena dinageng tšeo le ge go thwe ba na le rekhoto ya bosenyi. Dinaga tše dingwe e bile di ba amogela ka borutho. Australia, Canada le Fora di dumelela banna ba Korea Borwa bao ba ganago go tsenela bošole ka baka la letswalo go dula dinageng tšeo. Se se dumelelana le phetho yeo Lekgotla la Ditokelo tša Batho la Ditšhaba tše Kopanego le sa tšwago go e dira tabeng ye. Phetho yeo e kgothaletša dinaga tše dingwe “go nagana ka go amogela batho bao ba gannego go tsenela bošole ka baka la letswalo gomme ba boifa go dula dinageng tša gabo bona ka baka la mabaka a kwagalago, ka ge go se na modiro wo ba ka o dirago wo e sego wa bošole goba ba sa dumelelwe go hwetša ditirelo tše itšego dinageng tša gabo bona.” *
Baemedi ba tša molao ba Dihlatse tša Jehofa ba šoma gotee le bahlankedi ba mmušo wa Japane go hwetša tharollo. André Carbonneau, e lego ramolao wa ditokelo tša batho o itše: “Go kgona go tsena ga Morena Oh nageng ya Japane go bontšha gore ga go thata go thuša banna ba. Ke feela taba ya gore bahlankedi ba mmušo wa Japane ba diriše molao wo o dirišwago gohle wa go tseba gore batho bao ba ganago go tsenela bošole ka baka la letswalo ba na le khutšo e bile ga se disenyi, le gore le ge ba na le rekhoto ya gore ba kile ba golegwa, ba swanetše go dumelelwa go tsena nageng yeo.”
Na Korea Borwa e tla Lokiša Taba ya go Swara Batho ka go Hloka Toka?
Dinaga tše dintši lefaseng di a tseba gore batho bao ba golegilwego ka ge ba ganne go tsenela bošole ka baka la letswalo ga se disenyi. Ga e sa le go tloga ka 2006, Komiti ya Ditokelo tša Batho ya Ditšhaba tše Kopanego (UN Human Rights Committee [CCPR]) ke gantši e ntšha dikahlolo tšeo di ganetšanago le gore Korea Borwa e golege batho bao ba ganago go tsenela bošole ka baka la letswalo. CCPR e boletše gore taba ya kua Korea Borwa ya go golega batho ka ge ba gana go tsenela bošole ka baka la letswalo ke go hloka toka. E kgothaleditše mmušo go amogela molao wo o šireletšago tokelo ya motho ya go gana go tsenela bošole ka baka la letswalo. Go oketša moo, CCPR e laetše Korea Borwa gore e phumole rekhoto ya bosenyi ya bao ba ilego ba golegwa ka ge ba be ba gana go tsenela bošole ka baka la letswalo. *
Le gona bjale Korea Borwa ga se ya tšwa e dira seo CCPR e se laetšego. Lega go le bjalo, ka ge e le setho sa International Covenant on Civil and Political Rights le sa melao ya Optional Protocol, Korea Borwa e itlamile gore e tla dumelelana le diphetho tša CCPR le ge diphetho tšeo di thulana le molao wa naga.
Go ba go fihlela Korea Borwa e dira ka go dumelelana le melao yeo e dirišwago lefaseng ka moka, e bile e dumelelana le taba ya gore go gana go tsenela bošole ka baka la letswalo ke tokelo ya motheo ya motho yo mongwe le yo mongwe, badudi ba bantši ba yona ba sa tlo golegwa gomme ka morago ga moo ba dula ba na le rekhoto ya gore ke disenyi. * Dihlatse tša Jehofa di fagahletše letšatši leo ka lona Korea Borwa e tlago go amogela tokelo ya go gana go tsenela bošole ka baka la letswalo gomme ya se sa lebelela batho bao ba ganago go dira seo e le disenyi. Di sa letile, batho ba kua Korea Borwa ba bjalo ka Morena Gwon le Morena Oh, ba holofela gore bahlankedi ba mmušo wa Japane ba tla amogela molao wo o dirišwago gohle wa go dumelela batho bao ba kilego ba gana go tsenela bošole ka baka la letswalo go tsena nageng yeo ya Japane.
^ par. 5 Gona bjale, Korea Borwa ke e nngwe ya dinaga tše nne feela tšeo di golegago Dihlatse tša Jehofa ka ge di gana go tsenela bošole ka baka la letswalo. Dinaga tše dintši tšeo di nyakago gore banna ba mengwaga e itšego ba tsenele bošole, di hlompha tokelo ya go gana go tsenela bošole ka baka la letswalo ka go dumelela bao ba ganago go dira modiro o mongwe woo o sego ka tlase ga bošole goba woo o sa sepedišanego le tša bošole setšhabeng.
^ par. 9 Bala Resolution 24/17 yeo e rego, “Conscientious objection to military service,” yeo e amogetšwego ke Lekgotla la Ditshwanelo tša Batho ka di-8 tša October 2013.
^ par. 12 Bala Communications No. 1642-1741/2007, Jeong et al v. The Republic of Korea, ya mabapi le dilo tšeo Komiti e dumelelanego ka tšona ka March 24, 2011.
^ par. 14 Mengwageng e mehlano e fetilego, Korea Borwa e golegile masogana a Dihlatse a 2 701 ao a gannego go tsenela bošole ka baka la letswalo.