Die Afrikaanse letterkundeskatkis maak dit voorwaar 'n moeilike taak om 'n lys van 100 belangrike boeke saam te sel wat die grootste impak gehad het. Die beginpunt bly natuurlik die opinies van lesers!
Ilse Salzwedel het 'n Afrikaans.com-uitskieterlys van 'n 100+ boeke wat oor die afgelope eeu 'n indruk gelaat het, saamgestel. Deelnemers aan hierdie eerste opname het gewissel tussen akademici, resensente, lesers en skrywers. Die boeke op ons lys het tussen 1925 en 2015 verskyn. Na 'n stemproses stel ons hier bekend: 'n Boekeuitskieterlys saamgestel uit die 100 boeke wat die grootste indruk gelaat het. Gesels saam en laat weet ons as daar 'n boek is wat jy dink hier hoort en vertel ons waarom jy so dink. Gesels saam en laat ons weet as daar 'n boek is wat jy dink hier hoort en vertel ons waarom.
Wat het Jessie de Waardt besiel om haar babadogtertjie in ´n kuil te verdrink nadat sy haar eers drooggemaak en gevoed het? En wie was die pa van die kind wat elf maande na haar man, Ses, se dood gebore is? Hierdie vrae spook by die vroue op die Rôeveldse plase in Grootberg-se-Kloof terwyl Jessie by ´n bobbejaantrop skuil om speurders te ontwyk.
Susters van Eva was Dalene Matthee se gunstelingboek as dit by haar eie werk kom. Dit is in Braille gedruk vir gesiggestremdes, en ook op band opgeneem. Die boek is ook in 'n toneelstuk verwerk.
"'n Boek soos Susters van Eva bied 'n besondere beskouing van die feminisme en is beslis die moeite werd om weer te besoek." (Amanda Botha)
Op 29 April 1963 stuur die 29-jarige digter Ingrid Jonker 'n telegram aan André P Brink. Sy bedank die 27-jarige skrywer vir blomme en 'n brief wat hy aan haar besorg het. In die meer as tweehonderd skrywes wat hierna tussen die twee volg, ontvou sekerlik die bekendste liefdesverhouding in die Afrikaanse literêre geskiedenis. Jonker se finale brief aan Brink is gedateer 18 April 1965 – drie maande voordat sy die see in loop by Drieankerbaai. 'n Halfeeu later word lesers se verbeelding steeds aangegryp deur die hartstog van dié teer, dikwels stormagtige verhouding. In Desember 2014, drie maande voor sy dood, het André P Brink die liefdesbriewe tussen hom en Ingrid Jonker vir publikasie aangebied. Die briewe is nog nooit voorheen gepubliseer nie en sluit onbekende persoonlike foto's in.
Aan die einde van 1896, enkele jare voor die Anglo-Boereoorlog, het die 26-jarige wewenaar en Transvaalse koerantman Eugène Marais na Londen vertrek om in die regte te gaan studeer. Hier het hy oënskynlik tot in die doodsnikke van die oorlog gewoon. In Donker Stroom word onthul presies waarmee Marais hom kort voor, tydens en ná die bitter stryd tussen Boer en Brit besig gehou het, 'n verstommende verhaal wat 'n mens jou skaars kan indink. Was Marais die onkreukbare patriot en joernalis wat sy biograwe van hom gemaak het, of is hierdie Afrikaner-ikoon ook deur die donker stroom van die tydsgees meegesleur?
'n Verkenning van die rol en betekenis van ongeveer 'n honderd huisbediendekarakters in stadsboeke uit 'n groot deel van die twintigste eeu en daarná. Soos Jansen self sê: "Swart huiswerkers is dus ongelooflik belangrik as boodskappers, as kontakfigure tussen wit en swart, tussen ryk en arm, stad en platteland. So was dit in die VOC-tyd en dis nog steeds so."
"Nagmusiek is tegelyk 'n lewensverhaal en 'n roman. Enersyds is dit 'n biografie van die Suid-Afrikaanse komponis Arnold van Wyk (1916-1983). Andersyds is dit 'n roman oor 'n fiktiewe karakter, Werner Ansbach, 'n musikoloog wat al jare lank worstel om 'n biografie van Arnold van Wyk te skryf ... Dis die soort boek wat 'n mens laat glo in die krag van die geskrewe woord, in die vermoë van taal om dinge gesê te kry wat eintlik onsegbaar is, maar wat, as 'n mens versigtig genoeg daar rondom bly praat, tóg kommunikeerbaar word." – Prof Willie Burger
Die verhaal van Coenraad de Buys, wat beskryf word as die gevaarlikste man in die Kolonie, word beskryf as 'n grensroman. " Dit kan ook beskryf word as 'n trekroman. Die trek loop op verskeie vlakke: die letterlike trek na die Oosgrens, anderkant die Oosgrens, na die Couga, na die noorde; die trek van Buys se lewe; die trek oor allerlei grense." – Henning Snyman
"Valsrivier is 'n prosateks wat beweeg tussen die grense van vertelling en poësie. Dit is 'n hártgrypende verhaal wat die jeug van die verteller en haar sibbe in oënskou neem. Die leser begin die verhaal lees van die verteller / fokalisator (wat dieselfde naam dra as die outeur) en 'n stuk Afrikaanse verlede ontplooi hier voor die leser se oë. Die lewe op 'n plaas in die Vrystaat en hoe jong kinders reageer op ouers, skool, politieke verskille, diereslag, onreg – en wat nog - word beskryf." – Prof Joan Hambidge
'n Historiese roman oor Bram Fischer. Die klein Bram Fischer word gebore uit drome en beelde, met die geloei van Bloemfonteinse osse in die agtergrond. Hy sien die spoke van Paul Kruger en Jopie Fourie, asook dié van Hendrik Biebouw, die eerste Afrikaner. In hierdie roman skryf François Loots 'n kreatiewe, fiktiewe weergawe van Afrikaner-kommunis en struggle-held Bram Fischer se lewe.
Die ander een is ek
Die memoire, oftewel "digterlike credo" (soos hy dit self beskryf), van die bekende digter. Hy het na die dood van sy vrou Anna, sy huweliksmaat van 58 jaar, begin om dié teks te skryf.
Die roman bied 'n priemende blik op twee parallelle reise: 'n man en 'n vrou elk op soek na die oorsake van 'n broer en 'n suster se ondergang. Na 'n onthutsende oproep van ene Josias Brandt, vertrek Karl Hofmeyr teësinnig om sy broer, Iggy, wie se kop skynbaar uitgehaak het, te hulp te snel. Maria Volschenk word op 'n dag oorval deur 'n groot leegte. Sy reis na die Wes-Kaap op 'n sending waarteen sy lankal opsien, in 'n poging om hierdie beleërende leegte af te weer. Komies, hartroerend, meditatief, verruimend!
Die verhaal van oud-Boerestryders se deelname aan Fillis se sirkus. Enersyds die verhaal van mense wat van hul ergste trauma 'n sirkus gemaak het, en andersyds 'n verhaal van 'n mens wat weet hoe om die mensdom se aptyt vir skouspelagtige geweld uit te buit.
"Die verbysterende verskeidenheid verhale in SJ Naudé se merkwaardige bundel Alfabet van die voëls tel onder die bestes in Afrikaans, gebou op terugkerende motiewe en gegewens soos musiek; vertrek en reis; sprokies en mites; siekte, aftakeling, sterwe en dood; stede; 'n soek na herkomste en oorspronge; vergeet en onthou; instink en rede; dit wat beskryf of gesê is teenoor dit wat vir altyd onuitgespreek of onbeskryfbaar bly; of die plek en gedaantes van die liefde in menslike verhoudings." – André P Brink
"Die sneeuslaper is Van Niekerk, professor in kreatiewe skryfkunde, se kunsteoretiese besinning. Dit is haar ars poetica. Dit vertel hoe die skrywer sy onderwerp moet benader; hoe hy gierig alles moet waarneem en inneem – en opteken. Hoe die skrywer moet wegkom van 'n selfbehepte obsessie en hom moet indink in die lyf van die tassevrou of die sneeuslaper of die man wat met die swane praat." – Prof Marius Crous
Die verhaal van twee broers – Aaron en Stefaans Adendorff, die een 'n skilder, die ander 'n eks-verslaafde. Die kunstenaar word in die steek gelaat deur sy galery, en 'n buurvrou stel allerhande onwaarskynlike oplossings voor vir sy benarde situasie. Sy broer Stefaans lewer deurentyd verslag van sy labirintiese dwaalweë en sy soektog na die herkoms van hulle ontwykende derde oupa.
'n Roman gegrond op die Anabasis van Griekse skrywer-soldaat Xenophon, waarin hy verslag gedoen het oor wat al bestempel is as een van die groot avonture in die geskiedenis van die mensdom. Hierdie "avontuur", wat in 401 vC begin het, was niks minder nie as een van die skreiendste gevalle van menslike ontbering en uithouvermoë. Die avonturiers was 'n leër van tienduisend Grieke wat as huursoldate ingespan is om die destydse koning van die Persiese Ryk te ontsetel. 'n Uitbeelding van die mens se soeke na identiteit en vastigheid in 'n vinnig veranderende en genadelose tyd.
Dan Sleigh praat oor Afstande:
Hierdie trilogie vertel die verhaal van Abel Lotz, die psigopatiese alleenloper-reeksmoordenaar en die vrou wat hom moet vastrek, inspekteur Ella Neser. "Boeiend, slim, gedetailleerd en grillerig ... Karsten het homself bewys as 'n besonder bekwame krimi-skrywer." Madri Victor
Hierdie roman is sekerlik die uitnemendste toonbeeld van PG du Plessis se vertelkuns. Deur elkeen van hierdie onvergeetlike Van Wyks en hul bywoners, die Minters, dra hy 'n eie persoonlike tragedie in by die wyer ellende van die oorlog, en so word die oorloggegewe 'n vervlegting van uiters intense menslike dramas, onvergeetlike taferele van vergeefse liefde, verydelde drome en die verbryseling van menslikheid.
Henk de Melker, museumkundige op Somerset-Oos, kry 'n brief uit Amsterdam wat hom meedeel dat hy die erfgenaam van sy haas vergete Tante Zan is. Hy moet 30 nagte in haar huis in Amsterdam deurbring om te bepaal of hy daar sal bly en die erfporsie in ontvangs neem. "In vele opsigte 'n roman wat die leser oorrompel met flambojante taalgebruik, idioomrykheid, verrassende wendinge, goed geplaasde onthullings en 'n spanningslyn wat gelyk staan aan 'n spioenasieverhaal." – Prof Johan Anker
'n Onderhoud met Etienne van Heerden oor sy roman 30 nagte in Amsterdam:
'n Romanskrywer en professor in Skeppende Skryfwerk aan 'n Kaapse universiteit verkeer tussen boeke en is op sy weerloosste en hongerste. In die verslete haarsalon van ene Giuseppe Giuliani, in 'n minder goeie deel van Stellenbosch, ontmoet die skrywer 'n bejaarde en beroemde biljoenêr, 'n asbesmagnaat. 'n Storie oor bloedeed, sensualiteit, 'n veranderende Suid-Afrika, 'n verlange na 'n verlore verlede, en 'n geheimsinnige Wes-Afrikaan, die alomteenwoordige Mister Deejay Gucci X. Ook 'n handleiding oor kunstenaarskap, en 'n wrede verkenning van die etiese problematiek van die skrywer.
"'n Verhaal met skilderye deur Adriaan van Zyl. Van Niekerk se hoofkarakter is 'n stadsbeplanner wat aan kolonkanker sterf, en soveel lewe moontlik – nuwe kennis­terreine, nuwe gedagtes, nuwe drome – wil inpers in sy laaste dae. Soos 'n skilder kyk hy dinge in hul dinglikheid aan, en skryf in sy memorandum: "Is dit waarvan die digters praat as hulle sê dat betekenis in dinge huis?" Maar Wiid – dis nou die ­stadsbeplanner – grawe hom nog verder in die wêreld van die skilderkuns in. Hy praat van die oog wat vatbaar is vir illusie, en sien passie as 'n sug na vergetelheid. Memorandum is sterwensbegeleiding op die allerhoogste poëtiese plan. Dit sal, in watter taal of kultuur ook, onmiddellik as 'n literêre klassiek geëien word." – Hennie Aucamp
Die groot avontuur. Wondere van die lewe op aarde
"Leon Rousseau pak twee take aan in Die groot avontuur. Eerstens wil hy leke-lesers saamneem op sy eie geesdriftige leke-ontdekkingstog deur die oerwoud van teorieë en vertolkings oor hoe lewe op aarde ontstaan en ontwikkel het tot homo sapiens. Tweedens wil hy die leser oortuig dat paleontologiese, biochemiese en neurologiese bevindings omtrent die ontwikkeling van ondermaanse lewensvorme nie verklaar kan word sonder om soms die ingryp van 'n bonatuurlike intelligensie in die verloop van natuurlike seleksie by te roep nie." – Dr Andries Lategan
Helena Verbloem, leksikograaf van beroep, gaan na Durban as projek-assistent van 'n man wat alle woorde wat in onbruik geraak het in Afrikaans, byeen probeer bring. Dan word daar by haar tuinwoonstel ingebreek en haar geliefde skulpe word gesteel. Die verhaal ontvou rondom die soektog na die gesteelde skulpe. Hierdie soeke raak verweef en verstrengel met die taalbewaringsprojek, die mense wat sy daar leer ken en met haar algemene besinning oor haar lewe.
Snyman se humoristiese pen breek weg na plattelandse cafés met juke-bokse en seven singles, besoeke aan die "Monnemint" en Boeregrafte, in 'n tyd dat Valiants en Zephyrs nog bekende name was. Juis op een van hierdie reise het 'n bakkie se "gêrs soos 'n dier in pyn gesterf". Snyman spaar ook nie die Nuwe Suid-Afrika nie: Jappies word die kop gewas, so ook sekere rugbyondersteuners, sekere radioluisteraars, sekere openbare figure. Maar Snyman verken ook die ander, pynliker kant van sy land en sy mense: Agnes wat donkermôre die skôrro-skôrro in Mabopane moet haal, Attie wat te vroeg die kroeg se binnekant moet leer ken, die Bosluismense van die Noordwes, die ryke en die arme wat mekaar deur 'n kamervenster aanstaar. En dis moeilik om te sê waar die lag ophou en die traan begin – en andersom.
Die bejaarde Magdalena Otto skryf briewe aan 'n rooi dak omdat sy niemand anders het om voor te skryf nie. Haar man is dood en haar seun "bel maar min en kuier net elke tweede Sondag as hy hier aankom met een of ander duur winkelkoek. Lank nadat hy weg is, eet ek nog daaraan." Dit word beskryf as 'n ode aan haar lewe in Johannesburg.
"Dit is 'n teks waarin joernalistieke verslaggewing, outobiografiese jeugherinnerings, anekdotes, navorsing en reisbeskrywings poëties ineengeweef is in 'n poging om 'n veranderde manier van menswees, gegrond in 'n gemeenskap, te verken." – Prof Willie Burger
'n Verhaal wat afspeel in 'n spoorweggemeenskap in die 1960's, soos vertel deur die oë van Timus, 'n elfjarige seun. Timus en sy gesin is vasgevang in die strukturele geweld veroorsaak deur die regering en die kerk van die tyd. 'n Onwaarskynlike held, Joon, verskyn telkemale tot die redding van Timus en veroorsaak dat Timus glo dat Joon wonderwerke verrig. In die verhaal vertel Timus van sy eie verlies van onskuld en hoe Joon op die einde 'n bietjie van daardie onskuld vir hom probeer teruggee.
Dis ek, Anna is 'n gefiksionaliseerde outobiografiese roman, probleemboek en traumaverhaal geskryf deur Anchien Troskie, onder die skuilnaam Elbie Lötter. Die boek handel oor die seksuele molestering van Anna Bruwer deur haar stiefpa oor agt jaar, wat 'n sinspeling is op Troskie se pynlike grootwordjare en swye. Dis die eerste Afrikaanse boek om die Nielsen BookData Bookseller's Choice-prys te ontvang.
Agaat speel af in die periode 1946 tot 1996 en handel oor die lotgevalle van vier mense op 'n plaas in die distrik van Swellendam. Dit is 'n boek wat die "treurwerk" en die poging tot verledetydsbemagtiging van 'n hele generasie van landelike Suid-Afrikaners onder woorde wil bring en in die proses ook indringende perspektiewe open sowel oor die verantwoordelikheid en die noodwendige feile van die geheue, as oor die prekêre en twyfelagtige aard van die skryfdaad ten opsigte van 'n beroerde verlede en 'n onsekere toekoms in hierdie land.
Niggie speel af teen die agtergrond van die Anglo-Boereoorlog, en vertel die verhaal van 'n groep Boeresoldate. "(Dis) 'n roman deursypel met verlies, verdriet en verlange. Bykans elke karakter dra 'n liggaamlike of geestelike letsel van die oorlog en het 'n verhaal van persoonlike trauma te vertel. Hoewel hierdie verhale sáám 'n verwoording van kollektiewe verlies en 'n gemeenskaplike oorlogservaring is, dien dit ook as herinnering dat elkeen uiteindelik alleen staan met sy of haar verdriet." - Prof Thys Human
'n Teks wat saam met die Dagjoernaal van Jan van Riebeeck gelees behoort te word. Sewe stukke lewe is hier ter sprake, almal manslewens wat iewers gewentel het om die bestaan van hierdie vrou in wie se liggaam die wit bloed en die bruin bloed saamgevloei het. Sewe mansmense wie se geskiedenisse byna soos aardplate oor mekaar skuif met dié vrou as swaartepunt.
"In 'n Pawpaw vir my darling het Goosen dit weer oor die Afrikaner van die verkeerde-buurt worstelend met die nuwe Suid-Afrika. Om die nuwe Suid-Afrika te verstaan, moet jy natuurlik telkens die oue inbring. Dit lewer skerp sosiale kommentaar en beweeg verby politieke inkorrektheid in 'n post 1994-Suid-Afrika." – Prof Joan Hambidge
'n Verhaal wat die kruis van outisme genadeloos oopvlek. Sentraal in hierdie aangrypende gegewe staan twee onvergeetlike vrouekarakters: Ingrid Dorfling, ma van Alexander, wat die grense van wanhoop oorskry in haar verbete stryd om die kind wat hulle hele gesinlewe ontwrig "mens" te laat word. En in die proses omtrent alles wat kosbaar is, verloor. Parallel met Ingrid staan Miriam - oppasma - wat met haar kinderlike godsvertroue en aardse wysheid die enigste is wat tot "Boetatjie" kan deurdring. Wat, as niks meer help nie, met hom onder die olienhoutboom gaan sit en sussende hallelujaliedere sing. En dan is daar Alexander. Vreemdelingkind op sy eie "eiland". Gillende, skoppende seuntjie wat kantelkop sit en luister wanneer die kerkklokke beier …
Die swye van Mario Salviati loop 'n wye, meevoerende draai - van die vroegste pioniersgeskiedenis af, deur oorloë en ontbering, die volstruisveertydperk en die koms van die Italiaanse krygsgevangenes in die Tweede Wêreldoorlog, tot by die hedendaagse Suid-Afrika. Dis 'n roman oor gierigheid en versweë skande; oor die verlede as gevangenis; oor mense wat onder hulle andersheid ly. Dit is ook 'n roman oor kunstenaarskap en oor bevryding.
Wegkomkans is 'n roman oor die verhouding tussen tien vriende oor 'n tydperk van tien jaar, wat strek van die politieke noodtoestand in die jare tagtig tot die demokratiese bevryding. Soos in 'n stadige dans beweeg hulle om mekaar, nader en verder, en weer nader, en deel in mekaar se ekstase en smart, vrese en fantasieë. Hulle ontmoet mekaar tydens "wegkomkanse" by die see, gewoonlik in 'n strandhuis.
Hierdie lywige, meesleurende intrigeroman Vuur op die Horison is al vergelyk met Gone with the wind, Anna Karenina en selfs War and Peace. Die gebeure strek vanaf 1846 tot 1903, met die Anglo-Boereoorlog as spilpunt. Generasies en kontinente word omspan terwyl die leser meegevoer word vanaf Suid-Afrika se goud- en diamantvelde, Victoriaanse Engeland, Matabeleland, Portugal, die eilande van Indië en die barre Argentinië. Sentraal staan die familie Viljoen van Grootverlangen naby Magaliesberg, asook die familie Dalmain in Engeland, almal bekend met ontnugtering.
"Hierdie roman gaan om die magte van die onbewuste wat losgelaat word en wat die hoofkarakter, Vos, se lewe dwingend verander. Die gegewe is oerbekend. Dit gaan om die mense wat uitgelewer is aan die natuur en meer spesifiek, die reën wat uitbly. Vos kry te make met die Boesman, Hans Bokpoot, die reënmaker, wat dan op die voorwaardes van die 'bose' net vir sy plaas reën bring in die dorre Noordweste van 1932." – Prof Joan Hambidge
"Draaijakkals is naas Brink se Inteendeel, waarskynlik ook die duidelikste Afrikaanse voorbeeld van die skelmroman. Dié pikareske genre het 'n picaro (wat in Spaans ''skelm'' beteken) as hoofpersoon. Dié karakter is gewoonlik 'n buitestaander, 'n uitgeworpe anti-held wat in die ek-perspektief vertel van sy eie omswerings wat dikwels 'n opeenstapeling is van negatiewe (en soms ongeloofwaardige) lotgevalle waarin toeval 'n groot rol speel. Draaijakkals is 'n vertelling wat draaie gooi met die leser wat met 'n vaart en telkens met presisie en elegansie vertel van die reise van Nicholaas, 'n eietydse Don Quichote, wat by tye vergesel word van vreemde agterryers." – Prof Elize Botha
Die eerste roman in die drieluik Stemme wat begin is, en die laaste wat voltooi is. Net soos die ander twee titels, Hierdie lewe en Die uur van die engel, handel dit oor die Suid-Afrikaanse verlede, en meer spesifiek die verlede van die Afrikaner, soos beskryf in die woorde van diegene wat dit self ervaar het. Die sentrale gegewe in hierdie roman is die inval van die Vrystaatse kommando's in die Kaapkolonie in die somer van 1900-1901, tydens die Anglo-Boereoorlog.
'n Roman oor botsing en hartstog, ontrou en lotsverbondenheid tussen Boer en Brit, wit en swart, mens en dier … Die mengsel is ryk en kragtig in hierdie verhaal wat diep en ver loop deur Afrika: tot onder sy skoonste berg, Kilimandjaro, en tot in die skadu van die grootste oorlog, in die middel van die vorige eeu.
"Die bevestiging van Brink die briljante, meesleurende storieverteller. Die verskillende hoofstuk-afdelings gaan terug op sy sieninge van die 17e en 18e eeuse roman toe skrywers aangedring het: dit is die werklikheid en ek sweer dis waar! Gaan kyk onder meer wat skryf Brink oor Cervantes en Defoe. Maar die roman het ook 'n klap weg van die magies-realisme, van die bo-natuurlike ... En ja, daar is ook 'n postmodernistiese blik." – Prof Joan Hambidge
Gordel van Smarag
'n Reisverhaal oor Elsa en haar man, die skrywer Klaas Steytler, se reis na Indonesië.
Die groot gedagte. Abstrakte weefsel van die kosmos.
Die eerste boek oor die kosmologie in Afrikaans. Die skrywer behandel temas soos die kosmos en kwantumfisika, en bied die inligting pakkend aan vir kenners én leke. Met sy helder, verstaanbare taal maak hy selfs ingewikkelde begrippe toeganklik.
" 'n Meesterlike literêre roman op die patroon van die whodunnit. Een van die aantreklikhede van die tradisionele speurverhaal is die duidelike onderskeid tussen goed en kwaad, en die oorwinning van die goeie aan die einde — die misdadiger word uiteindelik deur die speurder vasgetrek. Etienne van Heerden gebruik hierdie patroon, maar vul dit met allerlei ironie en dubbelsinnighede. Kikoejoe handel oor 'n middeljarige skrywer, Fabian, wat in New York sit en terugdink oor die somer van 1960 op Halesowen, die vakansieoord van sy ouers op hul plaas in die Karoo. Verskeie merkwaardige gaste het daardie somer op Halesowen vertoef ..." – Prof Chris van der Merwe
Kaptein Mat Joubert moet 'n sjarmante rower vastrek wat die een bank ná die ander teister, en terselfdertyd moet hy ook die bloedspoor vat van 'n laksman. Maar op 34 is Mat oorgewig en hy rook en drink te veel. Bart de Wit, Moord en Roof se nuwe politiek korrekte bevelvoerder, pas terug uit exile, plaas druk op hom. Daar is nog hierdie één kans om homself te bewys en weer voor te begin.
Konstant Wasserman se pad loop dood. Sy mense met hul verstarde lewens en hul aansprake dryf hom tot raserny, dryf hom die land uit: Australië toe. In Sydney leer hy kook in 'n restaurant en vind hy vrye geeste wat hom verstaan. Die liefde, in 'n smeulende gedaante, terg sy sinne. Hy is vry. Tot die vreemde blou merke op sy bene begin uitslaan en hy begin siek word. Die toetse is positief, en hy moet klaarmaak, vrede maak. In 'n beheerste proses van heroïese afmetings konfronteer Konstant, en lê hy af: elke vriendskap en verwantskap, sy sinnelike liefde vir die lewe, en in 'n geïnspireerde deurgang, uiteindelik die lewe self.
"Die verhaal speel af in die maande voor die verkiesing van 1994. Vir die inwoners van Triomf is die komende demokrasie 'n verskrikking ... Triomf is 'n moderne variant van die Ampie-geskiedenis; die uitbeelding van die arm Afrikaners. Waar Ampie egter beskerming en hoop op die boereplaas gehad het, is hierdie armblankes van Johannesburg sonder beskerming." – Prof Chris van der Merwe
"In die omtes van die hart is 'n besondere publikasie wat van die mees beleë prosa in Afrikaans bevat. 'n Mens lees die 76 (dikwels poëtiese) prosas, waarvan slegs 'n handjievol kortverhale in die tradisionele sin van die woord is, proe-proe en verlustig jou in die smaak daarvan en in die onverwagse vlugte waarop die gees weggevoer word."- Gretel Wybenga
In 1837 het 'n engel aan 'n jong skaapwagter verskyn, en die weerklank van hierdie gebeurtenis in sy eie lewe en dié van ander mense oor 'n tydperk van anderhalwe eeu is die onderwerp van hierdie roman. "Die prosa in Die uur van die engel bars as 't ware uit sy nate, om die onverwoordbare te verwoord; konvensionele grense van genre word oorskry. Liriek en epiek smelt saam." – Prof Chris van der Merwe
Die reise van Isobelle neem 'n hele eeu, van 1894 tot 1994, in oënskou. Van die Anglo-Boereoorlog met sy konsentrasiekampe, tot die Struggle wat uitloop op 'n nuwe politieke bedeling in Suid-Afrika. Enersyds bied die skrywer 'n panoramiese blik op groot omwentelinge, andersyds 'n intieme kyk op die persoonlike belewenisse van vier generasies van 'n blanke Afrikaanse familie in Afrika - veral die hartstogte wat hulle dryf en sin gee aan hul bestaan.
"Karolina is 'n entomoloog wat navorsing kom doen oor die oorlewing van 'n sekere motsoort in droogte-omstandighede. Onderweg laai sy vir Willie September op. Sy laat ook haar fortuin vertel by 'n vrou met hare soos 'n vergulde nes waaruit 'n voël sou kon opstyg. Die vrou sien 'n man wat Karolina altyd sal liefhê en 'n goeie vriendin wat haar nooit in die steek sal laat nie ... (Dis) 'n vernuftige boek wat by die herlees steeds nuwe insigte, nuwe verbande en nuwe verrassings oplewer. Dit bied iets vir beide die lesers wat soek vir 'n lekker storie en vir diegene wat pitkos vra." – Dorothea van Zyl (Lettie Viljoen is die skuilnaam van Ingrid Winterbach.)
'n Grootwordstorie uit die 1970's waarin elke nuwe lewensles die onskuld verdryf. Vir Mart en haar vriendin Dalena is dit 'n tyd van seksuele ontdekking, huil oor ouens wat aan die grens sterf, en kennis maak met dwelms en aborsie.
Juffrou Sophia vlug vorentoe
'n Ou vrou ondergaan 'n groot operasie en sterk aan in haar woonstel. Sy is afgetakel en eensaam, en diep bekommerd oor haar land. Sy skryf 'n roman om sin te gee aan haar bestaan en om hoop te bring vir haar land, wat verskeur word deur politieke onrus en geweld.
Schoeman is bekend vir sy verbeeldingryke en insiggewende verbinding van geskiedenis en fiksie. Dit blyk besonder duidelik uit Hierdie lewe, die tweede roman uit sy "Stemme"-trilogie. Die roman speel af in die Roggeveld rondom die eeuwending 'n honderd jaar gelede. In die verhaal van vier generasies van 'n enkele blanke boeregesin oor 'n tydperk van bykans 'n honderd jaar word die omwenteling weergegee wat in die loop van die negentiende eeu op die Suid-Afrikaanse platteland en in die Afrikaner-samelewing voltrek is.
Die verhaal van die Steenekamp-familie van die plaas Wildeperdehoek in die Oos-Kaap wat al 33 jaar daar saam met die Xhosa-werkersfamilie woon - sonder dat hulle mooi weet wat die mense se van is. Maar die nuwe Suid-Afrika laat die nate van die Steenekamps se ordelike, veilige bestaan behoorlik lostrek.
"Met die volgehoue ironisering is Die reuk van appels op die 'wysie' van 'n kindervertelling 'n genadelose afrekening met die apartheidsera. ... En anders as so baie romans van díe aard "wys" Behr se struktuur nie en word ons as lesers nie bewus van 'n manipulasie nie. In laaste instansie is dit die ligte aanslag wat in hierdie boek so bevredigend is." – John Kannemeyer
Die dwerg van die Infanta
Oor dié bundel kortverhale het Hennie Aucamp geskryf: "Alles wat van Petra Müller se hand verskyn, of dit nou kortverhale, gedigte, resensies of briewe is, dra die stempel van kreatiwiteit. Sy is deurentyd 'n máker, in die klassieke sin van dié woord; en sy maak met drif en vreugde."
'n Protes-roman uit die veelbewoë tagtigerjare, voor die aanbreek van die Nuwe Suid-Afrika, en voor die jong skrywer André Letoit finaal besef het hy gaan nooit die Groot Afrikaanse Roman skryf nie. Suidpunt-jazz is die verhaal van 'n skrywer, sy boek en sy karakters. Dit vertel ook die storie van 'n geskiedenisdosent se onthutsende besoeke aan die verlede, met 'n onkonvensionele aartsengel as metgesel - van Jan van Riebeeck se landing aan die Kaap tot Piet Retief se laer by Bloedrivier ... En dit kan net tot een ding lei: 'n piekniek by Dingaan!
" 'n Bundel waarin Prinsloo sy talent tot die uiterste en byna roekeloos inspan om 'n vorm te vind wat adekwaat is aan sy visie van die wêreld as slagplaas van manlike geweld, liefdeloosheid en emosionele ontreddering." – Prof Gerrit Olivier
'n Roman oor seksuele ambivalensie en die verskrikking van MIV/vigs. Dié tema word ewewigtig en indringend ontgin. En op die koop toe kry die lesers insae in die leefwyse van die Nederlanders; word hulle bekoor deur die vreemde. Dit is 'n roman wat die verstand en die hart aanraak.
Die verhaal van Griet Swart, wat deur die traumas van miskrame, kindersterfte en egskeiding gedryf word tot die punt waar sy een aand haar kop in 'n gasoond druk. 'n Dooie kakkerlak in de oond red haar, want vir die res van die aand maak sy oond skoon.
"As outobiografiese vertelling deur iemand met geen kennis van literêre tradisies en konvensies nie, is dit uniek. As kroniek van die lewens van mense wie se stemme tot dusver nog selde sonder die bemiddeling van wit skrywers in die Afrikaanse prosa gehoor is, lewer dit 'n waardevolle bydrae. Binne die Afrikaanse literêre bedryfswêreld van 'n veranderende Suid-Afrika is dié boek iets besonders; die verhaal is geskryf deur 'n plattelandse bruin man uit die werkersklas, keurig uitgegee deur 'n onafhanklike wit uitgewer en van ekstra teks voorsien deur 'n bekende wit kanonskrywer." – Dr Marion Hattingh
Die afdraend van die dag is kil
In hierdie roman gaan dit oor die afdraanddae van twee susters, die ontembaar vrolike Bettie en die swaarmoediger, maar ook wyser Marie. Dis 'n roman oor die ouderdom en verganklikheid.
Luk Obach het sy jongelingsjare in die Nazi-Duitsland van net voor die oorlog deurgebring as seun van 'n Joodse pa met heftig pro-Duitse sentimente. Jare later sterf hy in Suid-Afrika as ongelowige, siniese en ontnugterde ou man. Sy vrou Leonie, wat hom nooit eintlik liefde gegee het nie en 'n Calvinisties-Afrikaanse weduwee, vertel dié verhaal.
"Miles se roman is lank voor die tyd van die Waarheids- en Versoeningskommissie geskryf. Van die aktiwiteite van die Veiligheidspolisie in die tagtigerjare was nog min bekend. Die roman fokus op een ontstellende geval: 'n moord gepleeg deur polisiemanne op 'n medepolisieman. Sy roman is 'n tipiese voorbeeld van "faction", dit wil sê fiksie wat op feite gebaseer is ... Dis nie net geskiedenis nie, maar ook 'teen-geskiedenis': dit vertel wat nie in die amptelike geskiedskrywing staan nie, en wat ook nie die koerante gehaal het nie." – Prof Chris van der Merwe
Die bundel kortverhale skok, ontroer en stem tot nadenke. 'n Ryk, geskakeerde bundel wat 'n wye verskeidenheid temas ontgin. In hierdie bundel neem sy Europese vroue onder die loep.
Casspirs en Camparis
Die geweld en inhaligheid van die tagtigs word verken in hierdie satiriese roman oor Suid-Afrika se dekade van chaos en opwinding. Die intrige is spannend, soms uitasem, met gemene spel, moord en poging tot moord, seks, wegkruip vir die Boere, aksie, baie liefde en 'n bietjie haat ook, reklame en geld, retoriek en armoede. Casspirs en Camparis tas soos 'n tergende soeklig deur die jare tagtig. Soos 'n kollig, eintlik, want dis inderdaad soos aan die begin gesê word: 'n historiese entertainment.
Hierdie merkwaardige, bekroonde roman het as verteller 'n eenkantvrou en oujongnooi wat (op 'n plattelandse dorp in die eerste deel van die twintigste eeu) terugkyk op haar lewe - as 'n versorgster in gegoede witmense se huise, eers as hulp met kinders en later vir oumense en sterwendes. "'n Vaartbelynde konfessie ... Dit het die kwaliteit van 'n Virginia Woolf-roman." – Prof Joan Hambidge
Wat het 'n mooi Afrikanervrou in die 1950's gedoen as die lewe begin druk? As haar man 'n verbitterde Ben Schoeman-man is wat moet aansukkel met 'n asmapompie en haar pa 'n kommunis en Katoliek agter elke bos raaksien. As die enigste afleiding die jaarlikse ATKV-konsert op Hartenbos is. Veral as haar doodgoeie bure skielik aangesê word om te trek? Deur die oë van 'n kind vertel Jeanne Goosen hoe Doris van Greunen van die wêreld probeer ontsnap: in die bioskoop, met haar Cavallas, met vriende soos Ant Mavis, Uncle Tank – en met Barnie, die swank.
Hierdie bundel kortverhale is in 1990 met die CNA-debuutprys bekroon.
"Die sentrale karakter is 'n man wat ontbied word om 'n jakkals te skiet op die plaas van 'n weduwee met twee dogters. Dit gaan egter nie in die eerste plek om 'n 'letterlike' jakkalsjag nie, maar eerder om die konfrontasie van simboliese jakkalse wat die man se innerlike wingerd verniel. Die jakkalsjagter is 'n skrywersfiguur wat terugkyk op traumatiese gebeurtenisse uit sy verlede en wat dit opteken en omvorm tot 'n boek. Wat die jagter opteken, is uiteindelik die roman van Strachan; sodoende word 'n verband tussen die skrywer en die hoofkarakter gelê." – Prof Chris van der Merwe
"De Vries is onteenseglik een van die meesters van die kortverhaal in Afrikaans en met hierdie tekste lewer hy weer eens bewys van sy vermoë om die verwikkeldheid van 'n gebeurde deur fyn nuansering van verhaal en karakter en deur 'n subtiele manipulasie van die verteller-perspektief weer te gee. En hierdie soort verhaal het fyn en versigtige lees nodig, want nie een van dié stukke is sommer maar net 'n storie nie." – Gunther Pakendorf
In die kamer was 'n kas
'n Indrukwekkende postmodernistiese teks waarin die verhouding tussen waarheid en leuen deurtastend ondersoek word. Grové se tekste handel eerstens oor menslike dilemmas.
Joernaal uit 'n gragtehuis
Meer as 'n verhaal van Amsterdam se gragte en geweltjies, sy brûe en stegies, sy huiskamers en kroegies. Dis ook 'n verhaal van die mense van Amsterdam : hulle wat nie hul gevoelens onder maatemmers verberg en met vyeblare voor die mond loop nie, wat dinge sê wat net op Amsterdams so gesê kan word omdat Amsterdam 'n stad is soos geen ander stad ter wêreld nie.
Versamelde Prosa (geskryf tussen 1950 en die sewentigerjare)
"Louw het homself altyd 'n Afrikaner-nasionalis genoem, ook in sy kritiek op die Nasionale Party-regering. Sy taal- en kulturele nasionalisme kom tot uiting in sy poësie en drama maar ook in talle tydskrif- en koerantartikels. Die meeste van dié stukke is later gebundel as Lojale verset en Berigte te velde (albei in 1939) en Liberale nasionalisme (1958) ... In al drie hierdie bundels, maar veral ook in lateres, behandel hy daarby beginsels en probleme in die letterkunde soos die psigologisme, oorspronklikheid, literêre vernuwing en volkspoësie. Hierdie bundels is Maskers van die erns (1955), Swaarte- en ligpunte (1958) 'n Wêreld deur glas (1958), Vernuwing in die prosa (1961), Opstelle oor ouer digters (1972), Deurskouende verband (1977) en Rondom eie werk (1970). Hierdie en ander essays (soos Die digter as intellektueel van 1950) word gebundel in die twee dele van sy Versamelde prosa (1986)." – Prof Jaap Steyn
Die verhaal is gebaseer op 'n ware gebeurtenis wat baie in die nuus was, dié van 'n kind wat in 'n put geval het en hoe daar gesukkel is om die kind uit te haal. Die gebeure het die verbeelding van die hele Suid-Afrika aangegryp. Die kind in die werklike gebeure is lewend uit die gat gehaal, maar Van Heerden het hierdie gegewe verwerk tot 'n ander verhaal. In Toorberg kombineer hy hierdie verhaal met die familieverhaal van 'n denkbeeldige familie op 'n familieplaas.
Die driejarige seuntjie van Elias en Barta van Rooyen raak spoorloos weg in die Knysna-bos. In die Lange Kloof, anderkant die berg, ontferm Fiela Komoetie haar oor 'n "weggooilam" wat een nag voor haar deur kom huil. Die een kind is Lukas, die ander Benjamin. Is dit dieselfde kind? Dié raaisel word nege jaar later oopgekrap deur twee sensusmanne wat die wit kind met die blou oë by 'n bruin gesin in die Lange Kloof kry.
Saul Barnard is 'n houtkapper met 'n rustelose siel - hy wil vreemdes uit die Bos hou en die vernietiging van die Bos probeer keer. Dan is daar 'n legendariese olifantbul - Oupoot - wat losbreek van sy trop en agtervolg word deur jagters ... In Kringe in 'n bos het Dalene Matthee haar bemoei met bewaring en haar sterk uitgespreek teen die roekelose verwoesting van die inheemse bos. Maar sy het ook die stryd aangesê teen die hartelose uitbuiting van die minderbevoorregtes, die ongeletterdes: die bosmense in besonder, maar nie net hulle nie.
Die waarheid gelieg
Dié prosadebuut van TT Cloete dra, net soos sy opspraakwekkende poësiedebuut met Angelliera in 1980, die stempel van 'n unieke woordkunstenaar. Sy verhalende tekste toon dieselfde geloof as sy poësie in die vermoëns van die woord.
n Wêreld sonder grense
'n Bundel kortverhale waaruit die grensoorlog uit die perspektief van 'n jong soldaat beskryf word. Dit beskryf die genadelose en brutale geweld van die oorlog en die uitwerking daarvan op mense soos nog nooit tevore in die Afrikaanse letterkunde nie.
Teen die einde van die negentiende eeu kom 'n middeljarige besoeker uit Europa in die binneland van Suid-Afrika aan. Versluis is 'n afsydige, aristokratiese Nederlander wat na Bloemfontein kom om van tering te herstel. Hy verken die vreemde land en doen algaande kennis en begrip op van dít wat tot dusver vir hom vreemd was. Dit word ook, uiteindelik, 'n voorbereiding op die onafwendbare einde van die reis: die dood. Die "ander land" word nie net geografies bedoel nie, maar ook die reis na die onbekende. "Met 'n ander land het Karel Schoeman 'n 'groot' roman geskryf – groot nie net in omvang nie, maar ook in emosionele diepte en vervlegting. 'n Aangrypende siening van menslike lyding en die dood. Dis een van die boeke waarvoor Schoeman onthou sal word." – Prof Gerrit Olivier
Dapper verhale vir die tyd waarin dit verskyn het (1982), 'n vermenging van feit en fiksie en kritiek op die patriargie. Koos Prinsloo was een van die eerste kortverhaalskrywers in Afrikaans wie se werk postmodernisties genoem is.
Halfkrone vir die nagmaal
Sussie Kotzé, soos sy ook bekend is, se eerste kortverhaalbundel wat in 1982 by Tafelberg-Uitgewers verskyn het. Dis in 1983 met die Eugene Marais-prys bekroon. Die meeste van hierdie verhale het met die verloop van 18 jaar in tydskrifte verskyn.
Volmink is saamgestel uit die woorde volmaak en vermink. Met hierdie bundel kortverhale word Hennie Aucamp die eerste Afrikaanse skrywer wat nadink oor die identiteitskonstruksie wat sedert die 1960's deur die gay-beweging bevorder en verkondig word. Aucamp meen gay skrywers moet hulself nie beperk tot gay skryfwerk nie, maar behoort hulself ook te wy aan 'n verkenning van die menslike kondisie.
Die verteller is 'n ou slavin wat verslag lewer van haar bestaan vandat sy as jong meisie gevange geneem is, agtereenvolgens deur drie eienaars besit en daarna deur 'n vierde man op 'n ontdekkingsreis deur Afrika geneem is. "In 'n tyd waarin die taalgebruik van jong skrywers al by geleentheid deur Andries Visagie as 'bloedarmoedig' beskryf is, behoort Die kremetartekspedisie verpligte leesstof vir elke voornemende skrywer te wees. Dit is in die eerste plek 'n taalkunswerk. Hier word dit duidelik waarom taal 'n "waarnemingsintuig" (soos Breyten Breytenbach poësie beskryf) genoem kan word. Dit is die soort prosa waarvan 'n mens paragrawe wil oortik en aan al jou vriende stuur oor die fyn waarnemings en die raak woorde en die verstommende beelde. Die "fyn net van die woord" word hier ingespan om groot visse te vang." – Prof Willie Burger
Op die randakker
'n Keur uit die Randakker-rubrieke wat sy vir Die Beeld geskryf het.
'n Kortverhaalbundel waarin Joubert die implikasies ondersoek van magsverhoudings wat voortvloei uit imperiale en koloniale stelsels.
n Seisoen in die paradys
Dié boek word as 'n "onkonvensionele reisboek" beskryf, en is die verslag van Breyten Breytenbach se reis van drie maande lank deur sy geboorteland na dertien jaar van selfopgelegde ballingskap in die buiteland. Maar, soos prof Ampie Coetzee dit stel: "(Dis) 'n ironiese titel, want dis nie 'n paradys wat hy hier ervaar nie." Dit verskyn onder die skuilnaam BB Lazarus, en spring verbanning deur die destydse sensuurraad vry.
Audrey Blignaut het die betekenis van die roman só saamgevat: "'n Aangrypende, onvergeetlike boek wat die sluier tussen die witmens en die swartmens in Suid-Afrika afruk." André P Brink het dit in Rapport as die boek van die jaar in die Afrikaanse prosa uitgesonder: "'n Visioen van menslike gevangeneskap ... Ontstemmend en indrukwekkend ... Verpligte literatuur vir elke mens wat oor hierdie land wil saampraat.
Die Swerfjare van Poppie Nongena (RSG Radioteater 29 Junie 2012) https://www.youtube.com/watch?v=a_pojhiz-W0
Die verhaal van Flip wat op die plaas Uitdraai woon. Hy is die kind van 'n Afrikanervrou en 'n gekleurde plaaswerker. Sy ma is deur haar Afrikaanse bure verguis en het selfmoord gepleeg. Flip is deur sy grootouers aan moederskant grootgemaak en het ook hulle plaas geërf. Toe hy sy huishulp en haar siek kind versorg, het die bure weer gespekuleer dat hy saam met 'n "gekleurde" vrou leef. Hy moes, want dit is "in sy bloed". Die ironie lê egter daarin dat die dogter van een van sy stoere bure, Cornelie, verlief raak op Flip, hom verlei en swanger word.
'n Satiriese blik op die Boere-oorlog. In die roman volg Leroux 'n filmspan wat 'n fliek maak oor die Slag van Magersfontein. Leroux spaar nie die establishment nie, wat daartoe lei dat die boek in 1977 verban word. In Maart 1980 word die boek ontban.
Dooierus vorm saam met Aucamp se vorige bundels Hongerblom en Wolwedans 'n drieluik. Soos in van sy vroeëre kortverhale, vind die leser weer die eensaamheid en vrees van gefrustreerde wesens en die boerewêreld van die Stormberge in hierdie kortverhaalbundel.
'n Roman van herinneringe: Die bejaarde Maria du Preez, gebore Cilliers, kyk terug na al die dinge wat met haar gebeur het, al die mense wat haar lewenspad gekruis het en die groot politieke gebeure wat die agtergrond vorm van die klein lewe van gewone mense. Herinneringsgrepe uit haar lewe vertel 'n gesinsverhaal wat oor vier geslagte strek.
'n Versameling van Chris Barnard se bekende Chriskras-rubrieke wat in die laat sestigerjare in Die Huisgenoot verskyn het.
Die roman volg die lotgevalle van die Lotriets deur verskillende dekades. Die Bolander Koos Lotriet vestig hom aan die begin van die twintigste eeu aan die voet van die Swartberge en bou met die jare 'n spogplaas op, al word hy en sy vrou as gevolg van sy hoogmoed – wat aan hom die bynaam Koos Nek besorg – nooit volledig in die samelewing opgeneem nie. Ná sy dood sit vier van sy seuns die boerdery voort, maar nie een van hulle is vergelykbaar met hulle vader wat werkywer, idealisme en deursettingsvermoë betref nie en die hele familie, ook die kleinkinders, toon tekens van agteruitgang.
'n Oomblik in die wind is die aangrypende verhaal van liefde oor die kleurgrens heen in die agttiende eeu. Elisabeth vergesel haar Sweedse eggenoot, Erik Alexis Larsson, en 'n gids, ene Van Zyl, op 'n ontdekkingsreis na die onherbergsame Kaapse binneland. Maar dan begin Van Zyl se drinkery, sy bakleiery en muitery. Op 'n dag stap Erik Alexis die wildernis in, om nooit weer terug te keer nie. Adam Mantoor, 'n droster-slaaf, ontferm hom oor Elisabeth. Dié roman was die tweede uit Brink se pen wat as "ongewens" verklaar is deur die destydse sensuurraad, en die Engelse vertaling daarvan, An instant in the wind, was in 1976 op die kortlys vir die Bookerprys.
"Dit is onder meer as gevolg van die eksplisiete kritiek op apartheid daarin dat Kennis van die aand in 1974 die eerste Afrikaanse literêre werk geword het wat verbied is. Die implikasies van hierdie verbod was verreikend en het onder meer waarskynlik bygedra tot Brink se wêreldwye bekendheid ... Kennis van die aand is egter meer as net 'n tydsdokument. Dit is 'n roman van 'n individu se verset, dit is 'n ondersoek van die geskiedenis van verdrukking." – Prof Willie Burger
'n Biografie oor Eugene Marais wat deur die bekende literator JC Kannemeyer beskryf is as "'n werk wat met sy verskyning in 1974 feitlik die herout was vir die beoefening van die moderne biografie in Afrikaans."
My beskeie deel
Die outobiografie van die skrywer Maria Elizabeth Rothmann (M.E.R.). Sy was 'n Afrikaanse skrywer, en 'n medestigter van die Voortrekkerbeweging. Haar grootste bydrae tot die Afrikaanse letterkunde is 'n eties-didaktiese, kultuurhistoriese blik op 'n vervloë Afrikaanse samelewing.