Molaotheo wa Rephabliki ya Afrika Borwa: 6. Diprofense
[Karolo ya (2) e tšeelwa legato ke karolo ya 1 ya ya Molaophetošwa wa Bošupa wa Molaotheo wa 2005.]
[Karolo ya 103 e tšeetšwe legato ke karolo 1 ya Molaophetošwa wa Bolesomepedi wa Molaotheo wa 2005.]
104. Maatla a go bea melao a diprofense
Maatla a profense a go dira melao a beilwe godimo ga lekgotlapeamelao la yona, gomme a fa lekgotlapeamelao la profense maatla a -
go fetiša melao legatong la profense ya lona mabapi le-
taba ye nngwe le ye nngwe ya tirišo yeo e lego lefelong la mošomo ka lenaneong la Šetulo ya 4;
taba ye nngwe le ye nngwe yeo tlhagišo ya Molaotheo e ukangwago go diriša ga melao ya profense; le
go abela maatla a mangwe le a mangwe a molao wa yona go Khansele ya Mmasepala profenseng yeo.
Lekgotlapeamelao la profense, ka sephetho seo se tšerwego ka thekgo ya bonyane bja dibouto tša peditharong ya maloko a yona, e ka kgopela Palamente go fetoša leina la profense yeo.
Lekgotlatheramelao la profense le ka digela Seboka sa Maloko a Palamente molao woo o amago taba ye e lego ka ntle ga maatla a lekgotlapeamelao, goba taba yeo e lego gore Molao wa Palamente o laola molao wa Profense.
Lekgotlapeamelao la Profense le bopilwe ke basadi le banna bao ba kgethilwego bjalo ka maloko go ya ka lenaneo la dikgetho leo-
le theilwego godimo ga karolo ya Profense yeo ya lenaneo la tlwaelo la bakgethi la setšhaba;
Lekgotlapeamelao la profense le bopša ke maloko a magareng ga a 30 le 80. Palo ya maloko, yeo e ka fapanago go ya ka profense, e swanetše go bewa go ya ka fomula yeo e beilwego go ya ka molao wa naga.
Moagi yo mongwe le yo mongwe yo a loketšwego ke go boutela Seboka sa Maloko a Palamente o na le tshwanelo ya go ka ba leloko la lekgotlapeamelao la profense, ka ntle le ge -
Tonakgolo le maloko a mangwe a Khuduthamaga ya profense; le
bahlankedi ba bangwe bao mešomo ya bona e sepelelanago le mešomo ya leloko la lekgotlapeamelao la profense, gomme ebile molao wa naga o begile gore e sepelelana le mediro yeo ke;
boradikoloto bao ba ka se tsošološwego;
Motho yo a se nago le tshwanelo ya go ba leloko la lekgotlapeamelao la profense go ya ka karolwana ya (1)(a) goba (b) a ka ba nkgetheng wa lekgotlapeamelao, go hlokometšwe mellwane ye itšego goba mabaka ao a beilwego ke molao wa naga.
Motho o lahlegelwa ke go ba leloko la lekgotlapeamelao la profense ge motho yoo -
a sa hlwe a na le ditshwanelo tša go ba leloko;
a sa be gona ka go lekgotlapeamelao ka ntle le tumelelo ka mabaka a melawana le ditaelo tša lekgotlapeamelao di bolela go lahlegelwa ke boleloko; goba
a sa hlwe a na le ditshwanelo tša go ba leloko la phathi yeo e mo kgethilego bjalo ka leloko la lekgotlapeamelao, ntle le ge leloko leo e le leloko la phathi e nngwe go ya ka Šetulo ya 6A.
Pele ga ge maloko a lekgotlapeamelao la profense a thoma go phethagatša mešomo ya bona, ba swanetše go ikana le go itlama go botegela Repabliki le ka go obamela Molaotheo go ya ka Šetulo ya 2.
Lekgotlapeamelao la profense le kgethwa go ba mošomong mengwaga e mehlano.
[Karolwana ya (2) e tšeetšwe legato ke karolwana ya 1 ya Molaophetošwa wa Bone wa Molaotheo wa 1999.]
mengwaga e meraro e fetile morago ga go kgethwa ga lekgotlapeamelao.
go na le sekgoba kantorong ya Tonakgolo; ge
lekgotlapeamelao le palelwa ke go kgetha Tonakgolo ye mpsha mo matšatšing a 30 morago ga ge sekgoba se hlolegile.
Lekgotlapeamelao le ka no tšea sephetho sa gore le ka kopanela kae ka mehla.
[Karolwana ya (2) e tšeetšwe legato ke karolwana ya 9 ya Molaophetošwa wa Botshela wa Molaotheo wa 2001.]
Go ya ka melawana le ditaelo tša yona, lekgotlapeamelao la profense le ka kgetha batho bao ba ka swarago marapo go tšwa malokong a lona go thuša Spikara le Motlatšaspikara.
Ka ntle le ge Molaotheo o laela ka tsela e nngwe -
113. Ditokelo tša baemedi ba go ya go ile ba makgotlapeamelao a diprofense
Ge e šomiša maatla a yona a go hlama melao, lekgotlapeamelao la profense e ka-
Lekgotlapeamelao la profense le swanetše go loga maano a-
nyaka gore motho yo mongwe le yo mongwe goba sehlongwa sa profense go bega go lona;
beakanya le go laola dithulaganyo tša yona tša ka gare, ditshepetšo le ditshepedišo; le go
kamogelo ya moetapele wa phathi e kgolo ya kganetšo ka go lekgotlapeamelao bjalo ka Moetapele wa Kganetšo.
Maloko a lekgotlapeamelao la profense le maloko a profense a go ya go ile ka go Khansele ya Setšhaba ya Diprofense -
se sengwe le se sengwe seo ba se boletšego, ba se tšweleditšego pele goba ba se išitšego go lekgotlapeamelao goba go e nngwe ya dikomiti tša lona; goba
se sengwe le se sengwe seo se utullotšwego ka lebaka la seo ba se boletšego, ba se tšweleditšego pele goba ba se išitšego go lekgotlapeamelao goba go e nngwe ya dikomiti tša lona.
Ditshwanelo le ditokologo tše dingwe tša lekgotlapeamelao le maloko a lona di tla laolwa ke molao wa naga.
Lekgotlapeamelao la profense le ka se kgetholle batho, go akaretšwa boraditaba, tulong ya komiti ka ntle le ge seo se kwešišega ebile go le molaong go dira bjale setšhabeng seo se lokologilego sa temokrasi.
[Karolo ya 120 e tšeetšwe legato ke karolwana ya 3 ya Molaophetošwa wa Bosupa wa Molaotheo wa 2001.]
Tonakgolo e swanetše go amogela le go saena Molaokakanywa wo o fetišitšwego ke lekgotlapeamelao la profense go ya ka Kgaolo ye goba, ge Tonakgolo a na le kgonono ka go ba molaong ga Molaokakanywa, a o bušetše morago go lekgotlapeamelao gore o lekolwe lefsa.
a o fetišetše go Kgorotsheko ya Molaotheo go tšea sephetho ka ga go ba molaong ga wona.
Ge Kgorotsheko ya Molaotheo e ka fetša ka gore Molaokakanywa o mo molaong, Tonakgolo e swanetše go o amogela le go o saena.
122. Kgopelo ya maloko ka go Kgorotsheko ya Molaotheo
Maloko a lekgotlapeamelao la profense a ka dira kgopelo go Kgorotsheko ya Molaotheo go fiwa taelo ya gore Molao wa profense ka moka ga wona, goba karolo ya wona ga e molaong.
kgopelo e na le kgonagalo ye e bonalago ya katlego.
Ge kgopelo e se ya atlega, ebile e ile ya se be le kgonagalo ye e bonalago ya katlego, Kgorotsheko ya Molaotheo e ka laela gore bakgopedi ba lefe ditshenyegelo.
124. Go lota ga Melao ya profense
Tonakgolo o diragatša maatlaphethiši, gammogo le maloko a mangwe a Khuduthamaga, ka go-
diragatša melao ka moka ya naga ka gare ga mollwane wa yona wa mešomo woo o beilwego ka go Šetulo ya 4 goba ya 5 ka ntle le ge Molaotheo goba Molao wa Palamente o hlagiša ka tsela e nngwe;
laola ka profenseng, melao ya naga ka ntle ga mellwane ya yona ya mešomo yeo e beilwego ka go Šetulo ya 4 goba ya 5, taolo yeo e filwego khuduthamaga ya profense go ya ka Molao wa Palamente;
go dira le go diragatša melaotshepetšo ya profense;
kgokaganya mediro ya taolo ya profense le dikgoro tša yona;
go rulaganya le go thoma melao ya profense; le
phethagatša mediro e mengwe le e mengwe yeo e filwego khuduthamagaya profense go ya ka Molaotheo goba ka Molao wa Palamente.
Phapano e nngwe le ye nngwe mabapi le bokgoni bja profense bja taolo ya merero ka moka e swanetše go romelwa go Khansele ya Setšhaba ya Diprofense gore e rarollwe mo matšatšing a 30 morago ga go romelwa go Khansele.
Go ya ka Karolo ya 100, go tsenywa tšhomišong ga molao wa profense mo profenseng ke maatla ao a lebanego Khuduthamaga ya profense e nnoši.
Molaotheo wa profense ge e le gore molaotheo wa profense o šetše o fetišitšwe.
126. Kabo ya mešomo
e swanetše go ba bjalo ka tumelelano magareng ga leloko leo la Khuduthamaga le leloko la Khansele Mmasepala;
Tonakgolo ya profense e na le maikarabelo a-
go amogela le go saena Melaokakanywa;
[Karolwana ya (2) e tšeetšwe legato ke karolwana ya 10 ya Molao wa 34 wa 2001.]
[Karolwana ya (3) e tšeetšwe legato ke karolwana ya 10 ya Molaophetošwa wa Botshelela wa Molaotheo wa 2001.]
go tlola Molaotheo le melao mo go šiišago;
Leloko la Khuduthamaga ya profense leo le kgethilwego ke maloko a mangwe a Khuduthamaga.
Spikara, go fihlela ge lekgotlapeamelao la profense le kgethile le lengwe la maloko a lona.
Tonakgolo ya Motšwaoswere e na le maikarabelo, maatla le mešomo ya Tonakgolo.
Khuduthamaga ya profense e bopša ke Tonakgolo, bjalo ka hlogo ya Khuduthamaga, le maloko ao a sego ka fase ga ba bahlano bao ba sa fetego ba lesome bao ba kgethilwego ke Tonakgolo go tšwa go maloko a lekgotlapeamelao la profense.
Tonakgolo ya profense e kgetha maloko a Khuduthamaga, o ba nea maatla le mešomo gomme o kgona le go ba raka mošomong.
Maloko a khuduthamaga ya profense ba na le maikarabelo a mešomo ya phetišo yeo ba e filwego ke Tonakgolo.
Maloko a Khuduthamaga ya profense a na le maikarabelo a mohlakanelwa le ka bonoši go lekgotlapeamelao phethagatšong ya maatla a bona le go diragatša mešomo ya bona.
šoma go ya ka Molaotheo, le ge molaotheo wa profense o amogetšwe ka profenseng, gape go ya ka molaotheo woo; le
fa lekgotlapeamelao dipego ka botlalo le gona nako le nako, ka ga merero ye e welago taolong ya bona.
Ge dikgetho tša lekgotlapeamelao la profense di swarwa, Khuduthamaga le maloko a yona ba dula ba na le maatla a go šoma go fihla motho yoo a kgethilwego go ba Tonakgolo ke lekgotlapeamelao leo le latelago a thoma modiro.
136. Maitshwaro a maloko a Khuduthamaga
Maloko a Khuduthamaga ya profense ba swanetše go itshwara go ya ka mokgwa wa boitshwaro woo o beilwego ke molao wa naga.
Maloko a Khuduthamaga ya profense ga ba swanela go -
amogela mošomo o mongwe o ba lefiwago go wona;
Tonakgolo ka kgoeletšo, a ka fetišetša go leloko le lengwe la Khuduthamaga -
138. Kabo ya nakwana ya mešomo
Ge khuduthamaga ya profense e ka tsena taba ya mmasepala ka bogare go ya ka karolwana ya (1)(b) –
leloko la Kabinete leo le nago le maikarabelo a pušoselegae;
lekgotlapeamelao la profense leo le amegago le Khansele ya Setšhaba ya Diprofense, mo matšatšing a 14 ka morago ga ge tsenogare e thomile;
leloko la Kabinete leo le nago le maikarabelo a merero ya pušoselegae; le
ge phatlalatšo e diragala mo matšatšing a 14 go tloga letšatšikgweding leo tsebišo e amogetšwego ka lona ke Khansele ka ntle le ge le phaetšwe thoko ke leloko leo la Kabinete goba Khansele pele ga ge matšatši ao a 14 a fela;
tlama mmasepala tiragatšong ya wona ya maatla a molao le a taolo, eupša go bogolo bjo bo nyakegago go rarolla mathata mererong ya wona ya ditšhelete; le
leloko la Kabinete leo le nago le maikarabelo a merero ya pušoselegae;
lekgotlapeamelao la profense leo le amegago le Khansele ya Setšhaba ya Diprofense, mo matšatšing a šupa ka morago ga ge tsenogare e thomile.
[Karolo ya 139 e tšeetšwe legato ke karolwana ya 4 ya Molaophetošwa wa Bolesomenne wa Molaotheo wa 2003.]
Sephetho se se ngwadilwego sa go tšewa ke Tonakgolo se swanetše go saenelwa gape ke leloko le lengwe la Khuduthamaga ge e le gore sephetho seo se ama mošomo wo o abetšwego leloko leo.
Ge lekgotlapeamelao la profense, ka bouto ye e thekgwago ke bontši bja maloko a yona e ka fetiša tšhišinyo ya go hloka kholofelo go Khuduthamaga ya profense, Tonakgolo le maloko a mangwe a Khuduthamaga ba swanetše go rola modiro.
Khuduthamaga ya profense le tla fetiša molaotheo wa profense goba, ge go kgonega, la fetoša molaotheo, ge bonnyane bja peditharong ya maloko a lona ba boutela go amogela Molaokakanywa.
Molaotheo wa profense, goba phetošo ya molaotheo, ga se ya swanela go se latele Molaotheo wo, efela e ka hlagiša-
sehlongwa, tema, taolo le maemo a kgoši ya setšo, ge go kgonega.
di swanetše go latela melao ka go karolo ya 1 le Kgaolo ya 3; le
gore sengwalwa se fetišitšwe go ya ka karolo ya 142; le
gore sengwalwa ka moka se dumelelana le karolo ya 143.
146. Diphapano gare ga melao ya naga le ya profense
Karolo ye e dirišwa mo phapanong gare ga melao ya naga le ya profense ye e welago lekaleng la tirišo le le tšwelelago go Šetulo ya 4.
Melao ya naga yeo e dirišwago ka go swana malebana le naga ka bophara e laola melao ya profense ge fela le lengwe le le lengwe la mabaka a a latelago le ka šetšwa:
tlhokomelo ya tšhireletšo ya setšhaba;
tšhireletšo ya mmaraka wa bohle go ya ka tšhutišo ya dithoto, ditirelo, matlotlo le mešomo;
tšhireletšo ya tikologo.
Ge Khansele ya Setšhaba ya Diprofense e sa amogele molao woo o umakilwego, karolwaneng ya (6), mo e swanetše, matšatšing a 30 a go tšea sephetho ga yona, mabaka a yona a go se amogele molao woo go bolaodi bjoo bo rometšego molao woo go yona.
Ge go na le phapano magareng ga molao wa naga le tlhagišo ya molaotheo wa profense mabapi le-
taba yeo Molaotheo o tlogago o e nyaka goba o e ukamago mo tirišong ya molao wa naga, molao wa naga o laola tlhagišo yeo e dirilwego mo go molaotheo wa profense;
tsenatseno ya molao wa naga go ya ka karolo ya 44(2), molao wa naga o laola ditlhagišo tša molaotheo wa profense; goba
Molao wa naga wo o ukangwego mo karolong ya 44(2) o laola molao wa profense wa mabapi le ditaba tše di ukangwego mo lekaleng la tirišo le le tšweleditšego ka go Šetulo ya 5.
Ge ngangišano mabapi le phapano e ka se rarollwe ke kgorotsheko, molao wa naga ke wona o dirišwago sebakeng sa molao wa profense goba molaotheo wa profense.
Home Molaotheo wa Rephabliki ya Afrika Borwa 6. Diprofense