Buthelezi vra Ramaphosa: Waar sal die geld vandaan kom?Pres. Cyril Ramaphosa tydens die staatsrede 2019 (Foto: GCIS) Die president het sewentig keer in die staatsrede gesê “ons sal”, en net sewe keer “ons het”, so wanneer gaan hy oorskakel van drome na suksesse, wou die IVP-leier, Mangosuthu Buthelezi, tydens die debat oor die staatsrede weet. “Die nou en die hoe is nêrens te vinde nie,” het Buthelezi uitgewys. Die rede daarvoor, het die IVP-leier aangevoer, is dat die ANC-leierskap nie met mekaar saamstem oor enigiets nie. Volgens hom is die korrekte vraag nie of daar drome is en of die drome wenslik is nie, maar of sulke drome haalbaar is. En die manier om dit binne die werklikhede van die staatsdiens te bepaal, is of daar genoegsame geld in die begroting is. “Waar is die geld vir al die drome? Ons moet geld leen net om te oorleef,” het die IVP-leier opgemerk. Hy het te velde getrek teen vyf- en tienjaarplanne as ‘n ontduiking van onmiddellike verantwoordelikheid, want teen daardie tyd is sy ampstermyn verby. “Dit is nie nou die tyd om te droom nie. As jy korrupsie wil bestry is daar een vraag wat onbeantwoord bly: Waar is die arrestasies?” wou Buthelezi weet. Die adjunk-hoofsweep van die DA, Jacques Julius, het gesê die lewe kan wel ‘n droom wees, maar om te droom is geen lewe nie. Hy het daarop gewys dat alle provinsiale ministers in die Wes-Kaap ingewillig het om by hul intrede en uittrede leefstyloudits te ondergaan, en die ANC uitgedaag om dieselfde te doen. Hy het Ramaphosa ingelig dat die grootste uitdaging betreffend Suid-Afrika se dwelmprobleem die swak beheerde grense van die land is. “Die DA droom nie. Die DA laat drome waar word,” het Julius afgesluit. Nomsa Ndaba-Dube, ANC-LP, het gekonsentreer op vroueregte en ‘n oproep gedoen om die verdwyning van geslagsgebaseerde geweld. Die DA-LP Geordin Hill-Lewis het gesê Ramaphosa het geen spesifieke beleidsvoorstelle gemaak nie. Hy het aangevoer die ANC-leierskap verskil oor alles en hoewel Ramaphosa aan bewind is, is hy nie in beheer nie. Daarom word morsige kompromieë aangegaan eerder as om linkses vas te vat. Lindiwe Zulu, minister van maatskaplike ontwikkeling, het gesê daar moet ook beplan word vir die Suid-Afrikaner van die toekoms, nie net die Suid-Afrika van die toekoms nie. Natasha Mazzone, DA-LP, het aangevoer gegewe die toestand van staatsbeheerde maatskappye is Ramaphosa se droom besig om in ‘n nagmerrie te ontaard. Die minister van gesondheid, dr. Zweli Mkhize, het aangekondig dat MIV/vigsbehandeling uitgebrei sal word, en alle Suid-Afrikaners gevra om te help deur hulself te laat toets. Veiligheid van hospitale is ook ‘n topprioriteit, aldus Mkhize. Patricia de Lille, Good-leier en minister van openbare werke en infrastruktuur, het Ramaphosa se klem op implementering verwelkom, en oor kritiek op haar aanvaarding van ‘n ministerskap gesê almal wat haar ken sal weet sy sou nooit daartoe ingestem het as dit met ‘n muilband gepaard gegaan het nie. Die minister van polisie, genl. Bheki Cele, het hom nogmaals verbind tot die stryd teen misdaad en het gesê ‘n kollektiewe benadering is daarvoor nodig. Volgens hom kos zama-zamas die land jaarliks R41 miljard. Namens die DA het Siviwe Gwarube ‘n striemende aanval op die ANC se rekord in gesondheidsorg gedoen. “Niks wat die ANC doen, werk nie,” het sy aangevoer, met voorbeelde uit die Oos-Kaap, waar sy grootgeword het. Oor nasionale gesondheidsversekering het Gwarube gesê dit bly vir die DA onaanvaarbaar omdat dit nie die pasiënt as fokus het nie. Sy het ook gesê die ANC beloon onkunde en swak bestuur, soos om die ANC-LP, dr. Sibongiseni Dhlomo, aan te stel as voorsitter van die portefeuljekomitee oor gesondheid terwyl hy LUR vir gesondheid was toe KwaZulu-Natal se onkologiedienste ineengestort het. Mosiuoa Lekota, Cope-leier, was nie verbaas oor Cele se stellings oor zama-zamas nie, want die mynbou en landbou dra die land se ekonomie so die zama-zamas is kundige myners wie se werkloosheid veroorsaak is deur disinvestering weens die bedreiging van onteiening sonder vergoeding. Andrew Whitfield het die middagsessie vir die DA afgesluit met die stelling dat die president meer belang stel in sneltreine (bullet trains) as koeëls wat onskuldige mense in byvoorbeeld plaasaanvalle teiken. Hy het gewys daarop dat baie van die 800 vuurwapens wat by die polisie gesteel is, gebruik word in bendegeweld. Hy het voorbeeld op voorbeeld oor plaasaanvalle aangehaal, en uitgewys hoe die slagoffers gemartel word terwyl die ANC niks doen nie. Die debat duur voort.