Op soek na deurbraakgerigte evolusieSoos wat met individue die geval is, kom daar ook tye waar nasies, volkere en state bestekopname van hul huidige situasie moet doen. Dit is normaalweg tye van verandering, soms fundamentele verandering, waarin mense en strukture gedwing word om uitdagings aan te spreek, probleme te konfronteer en oplossings hiervoor te vind. In tye van snelle verandering word hierdie breekpunte meer gereeld bereik en is ŉ konstante bemoeienis met die toekoms ŉ uiterse noodsaaklikheid. Dit is tye soos hierdie wat leierskap vereis en waarin besluite kan bepaal of die uitkoms dit is wat Lazlo noem ‘devolution towards breakdown’ of ‘evolution towards breakthrough’. Soos selde in die verlede (moontlik 1910 met Uniewording of die Kodesa/Veelpartykonferensie 1990’s?) word hierdie eis tans op soveel vlakke van die samelewing, ekonomie en politiek tegelyk geprojekteer op individue, groepe en strukture. Dus, nie net moet individuele uitdagings hanteer word nie, maar ook (veral?) die kollektiwiteit van eise met sy komplekse samehange (lees groepe en strukture) wat op ŉ gereelde basis, soms in ŉ meer fundamentele sin, aangespreek sal moet word. Die Suid-Afrikaanse samelewing word tans met van sy grootste uitdagings sedert 1994 gekonfronteer wat insluit sake soos eskalerende armoede; rassepolarisasie; toenemende werkloosheid; misdaad wat buite beheer is; immigrasie en xenofobie; groterwordende gapings tussen ryk en arm; onder-presterende onderwys en gesondheidstelsels; en ŉ lewensverwagting wat heelwat laer is as die vlak 60’s van die periode voor 1994. Moeilike besluite sal hier geneem moet word wat myns insiens glad nie polities populêr mag wees nie. As populêre besluite die norm is, het ons werklik tans groot rede tot kommer. Hierdie kommer is wesenlik aangesien demokratiese praktyke soms bloot gereduseer word tot strukture wat uitdrukking gee aan vorme van politieke, ekonomiese en sosiale populisme. Prof. Heribert Adam Ekonomies is die sogenaamde ‘golden decade’ verby en worstel die SA ekonomie met groot vraagstukke waarvan ŉ sowat miljoen verlore werksgeleenthede sedert die einde van 2008 slegs een aspek is wat beklemtoon kan word. Die waarheid van die woorde van die Kanadese politieke wetenskaplike Heribert Adam dat stabiliteit in Suid Afrika na 1994 grootliks ekonomies gefasiliteer is deur die regime se vermoë om die ANC (en ander uitgesluite politieke elites) ekonomies te kon inkoop deur hul goeie poste en voordele te gee moet nie onderskat word nie. Maar is dit vandag moontlik om in ŉ verslegtende ekonomiese omgewing en klimaat die massas of dan die stemvee (van veral die ANC) uit te koop voor elke verkiesing ten einde die elites (soms konflikterende elites) se posisies te help stabiliseer in ŉ politieke sin? Ten opsigte van laasgenoemde twyfel ek baie sterk – ten minste nie op ŉ korter termyn binne die raamwerk van ŉ meer oorwegend vrye mark ekonomie nie. Vandaar onder meer die toenemende beklemtoning van versnelde grondhervorming, nasionaliseringsaansprake, meer sosiale sekuriteit, beter onderwys en gesondheidsdienste en noem maar op. Dus, meer werk en groter verantwoordelikheid vir ŉ reeds onder-presterende en verswakkende staat waar die behoefte aan beter dienslewering steeds toeneem. Weereens moeilike besluite moet geneem word – besluite wat myns insiens in vele opsigte lynreg indruis met heersende politieke opvattings van die huidige regerende elite. Met die voorafgaande as vertrekpunt moet groter politieke eise hanteer en aangespreek word in ŉ omgewing waar die staat verswak en waar ook die inploffing van die staat op sekere vlakke (veral plaaslike vlak) ŉ toenemend belangriker kenmerk van ons politieke landskap begin word. Dit het as implikasie dat die burgery toenemend op hulself aangewese is om volhoubare dienslewering te verseker – terwyl die belastingslas in ŉ omgewing van soms eskalerende korrupsie aan die toeneem is. Meer as 300 belastingbetalersverenigings en eskalerende plaaslike regeringsopstande dwarsoor die land is uitkomstes van hierdie verswakkende staat en gepaardgaande ontoereikende dienslewering. Fundamentele grondwetlike wysigings (waarskynlik na die ANC se Mangaung-konferensie in 2012) is meer as net ŉ moontlikheid met die weg wat grondwetlik voorberei gaan word vir versnelde transformasie op alle terreine van die samelewing – al is die uitkoms dikwels die teenoorgestelde van dit wat beleidsmatig bereik wil word. (Sedert 1994 het die gaping tussen ryk en arm toegeneem; die lewensverwagting skerp gedaal; werkloosheid toegeneem; en gewelddadige misdaad toegeneem.) Diegene wat nog twyfel aan die bestaan van die Nasionaal Demokratiese Rewolusie moet maar weer gaan lees en nie verbaas wees as hierdie ideologie vorentoe meer sistematies, outoritêr en gefokus toegepas gaan word nie. Hiervoor moet die vyand duideliker gedefinieer word, aksieplanne goed ontwikkel word en beloftes gemaak word wat die nodige steunbasisse kan verseker. Die vyand is klaar gedefinieer en ŉ blanke herkoms staan hier sentraal soos ook witkapitaal wat deur Malema en andere as instrumenteel tot ekonomiese bevryding gesien word. Die groot grondverskuiwings in die politiek van die dag veral binne die geledere van die ANC sedert Polokwane het homself nog lank nie uitgewoed nie. Die organisasie se eie leierskap praat deesdae van inploffing. Die eiesoortige transformasie van ŉ bevrydingsbeweging na ŉ politieke party is ŉ moeisame en moeilike proses waarvan die eerste tree maar eers onlangs gegee is met hef aan wat nog voorlê. Die bepalende Mangaung-konferensie wat voor die deur lê en wat moontlik die onttroning van Jacob Zuma (in analogie met sy voorganger Mbeki) kan sien plaasvind veroorsaak tans ongekende spanning in die party. Hierdie scenario stuur tans skokgolwe deur die sogenaamde Broad Church van die ANC, manifesteer reeds op provinsiale en plaaslike vlakke en ŉ uitkoms kan wees ŉ nuutgedefinieerde alliansie van vennote. Opposisiepolitiek staan ook in ŉ tyd van rekonfigurasie. Opposisiepartye moet hul strategieë toenemend aanpas om relevant te bly en in sodanige omgewing is koalisiesamewerking toenemend ŉ werklikheid wat vorentoe strategies benut sal moet word. Ook hier moet verandering bestuur word, uitdagings aangepak en oplossings gesoek word. Opposisiepolitiek is myns insiens besig om sy impak op die groter gang van die Suid-Afrikaanse politiek te verloor met ŉ Nasionale Demokratiese Rewolusieraamwerk wat al hoe sterker uit die verf kom en waarvoor opposisiepartye sukkel met antwoorde wat verkoopbaar is aan die meerderheid swart kiesers van die land. Opposisiepolitiek vind dit na my oordeel veral moeilik om die traumatiese oorgang van post-Apartheid na post-Koloniaal te verstaan en hulself hiervolgens strategies te posisioneer. Die volgende vyf jaar gaan bepalend wees vir die konsolidasie van ons nuwe demokrasie en opposisiepolitiek het hier, soos in die res van Afrika, ŉ belangrike rol om te speel. Kortom, deurslaggewende politieke, ekonomiese en sosiale besluite moet geneem word en kan nie juis veel langer uitgestel word nie. Of die denke bestaan om die oplossings te vind, die beleidsraamwerke ontwikkel kan word om die regte sake op die regte wyse te hanteer, die leierskap bestaan om die burgery saam te neem en moeilike besluite te implementeer wag om gesien te word. Sover is daar nie te veel om oor opgewonde te raak nie. Dit is egter nie op die makro maatskaplike, sosiale, ekonomiese en staatkundige vlakke waar bogenoemde problematiek eindig nie. In hierdie tyd is die Afrikaner grootliks ŉ kleiner kosmos van dit wat hierbo geanaliseer is. Sosiaal/maatskaplike uitdagings is aan die toeneem; individuele ekonomiese oorlewing bevoordeel selde die groter kollektiewe eenheid; en politieke uitsigloosheid is aan die orde van die dag. ŉ Kleinerwordende, ouerwordende minderheidsgroep wat onseker van homself voortploeter is meer die norm as die uitsondering. Wat grootliks ontbreek is ŉ gefundeerde selfbeeld wat kan dien as ŉ grondslag vir ŉ strategiese visie om nie net die Afrikaner nie, maar ook ander groeperinge binne die groter samelewing te rig en te help uitbou om ŉ evolution towards breakthrough te help fasiliteer. Hier is myns insiens groot werk om te doen en die prys te groot om dit te versaak. Vir die Afrikaner, soos vir die groter Suid-Afrika, moet hier grondliggend gedink en gehandel word. Tye van verandering beteken dikwels dat dit wat in die verlede gewerk het nie meer vandag goed werk nie en môre heeltemal uitgedien kan wees. Hiervan spreek die talle uitdagings ten opsigte van die handhawing minderheidsregte, Afrikaner armoede, die vlug van jong mense na die buiteland, omgekeerde diskriminasie en talle ander sake. Tans is die land op ŉ rassegrondslag waarskynlik meer gepolariseer as tydens die onderhandelinge in die aanloop tot 1994 en maak die ANC se ondersteuning van die lied “Skiet die Boer” ŉ bespotting van die strewe na ŉ nie-rassige, nie-seksistiese en demokratiese samelewing. Die kernstruktuur van die bestaande paradigma van denke waarbinne die Afrikaner funksioneer sal waarskynlik gewysig moet word. Dit hou verband met vrae rakende die wie, wat, waar en waarheen van die Afrikaner. Vir talle wag daar dit wat Alvin Toffler noem future shock. Met al die uitdagings op die onderskeie vlakke is dit die teater van die toekoms waarbinne daar gedink en gehandel moet word. Wie is bereid om hier die leiding te neem, maar ook te volg as die pad vorentoe met sy besondere uitdagings eers uitgespel word? Min twyfel bestaan dat die volgende vyf jaar bepalend gaan wees.