Toe die nuwe skool in Lydenburg gebou is, het hy as leerling die voorreg gehad om die klei vir die vloer te help aandra. As latere onderwyser het hy, soos sy leermeester, geglo dat die onderwys een van die kragtigste middels is om ‘n volk se peil van beskawing te verhoog. As volksman het hy dan ook sy taak as onderwyser met groot bekwaamheid uitgevoer.
Sy skranderheid het van hom ‘n uitstaande leerling op skool gemaak. Wanneer die ander kinders hulself besig gehou met die dinge van kinders, was hy dikwels besig om boeke te lees. Om geld te verdien vir die aankoop van nuwe boeke, het hy peuselwerkies gedoen.
Weens ‘n gebrek aan fondse en ander faktore was dit nie vir Jan Petrus beskore om verdere studies te ondergaan nie. Hy het homself, met die toé beskikbare lektuur, na die beste van sy vermoë geskool en ontwikkel. Hy openbaar ook ‘n fyngevoeligheid vir volkstradisies en die lief en leed van sy volksgenote. Dikwels het hy deur middel van die pers ‘n beroep op die mense gedoen om eensgesind te wees en om nie hulle tradisies te verwaarloos nie.
Hy was ‘n saggeaarde persoon en baie geheg aan sy ouers, broers en susters en sou enigiets doen om hulle smart en lyding te spaar. Hy het egter alte goed besef dat die mens maar beperkte vermoëns het en dikwels magteloos staan teen die onvermydelike. Soos die volgende episode bewys het –
As volwassene beywer Jan Petrus hom vir die opvoeding van die jeug. Op die ouderdom van 23 jaar behartig hy as onderwyser (sonder formele kwalifikasies) ‘n klein skooltjie op die plaas Swagershoek wat aan sy aanstaande skoonvader, Cornelius Hendrik Viljoen, behoort .
Hy het ook ‘n ander nood onder die mense waargeneem – ‘n gebrek aan goeie medisyne vir die talle soorte siektes wat destyds geheers het. Met behulp van die swartmense se kennis van verskillende geneeskundige veldgewasse en wortels, sy eie navorsing en die reeds beproefde rate van die oumense, bou hy ‘n soort apteek op en weldrae was hy ‘n redelike bekende en gerespekteerde homopaat. Wanneer hy die geleentheid gekry het, het hy die omgewing fyngekam op soek na helende struike en boomwortels. Op hierdie wyse het hy die omgewing soos die palm van sy hand leer ken – ‘n bate wat hom later goed te pas gekom het. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog is hy nooit gevang nie.