Waarom is Afrika arm?Deur Botha Laubscher Botha Laubscher Afrika is die armste kontinent, met die helfte van die bevolking wat in armoede1 leef. Hierdie is skokkende feite. Die vraag: “Waarom is Afrika arm?” of “Waarom is daar soveel armoede in Afrika?” kan met reg gevra word. Die vraag laat ŉ mens onmiddellik na Google gryp om te sien watter antwoorde daar reeds op dié vraag bestaan. Daar is heelwat dokumente met verskillende gedagtes en redenasies in ŉ poging om antwoorde op die vraag te gee. Antwoorde wissel van slawehandel, kolonisasie tesame met uitbuiting van die plaaslike bevolking, korrupte Afrika-regerings, omkopery deur Westerse regerings en maatskappye, swak mediese dienste en siektes (epidemies), interne konflik en oorloë, ensovoorts. Daar is ook bewerings dat myn- en oliemaatskappye doelbewus lae salarisse betaal en sodoende die minerale rykdom van Afrika steel, sonder dat die land die finansiële voordele kry. In ŉ lesing van ene James Robinson van Harvard2 analiseer hy die ontwikkeling van Afrika voor, tydens en na kolonisasie. Dit is nogal interessant, hoewel die artikel ook die redes vir armoede hoofsaaklik aan kolonisasie toeskryf. Kortliks kom sy gevolgtrekking daarop neer dat daar bykans geen ontwikkeling voor kolonisasie was nie, dat kolonisasie ontwikkeling gebring het, maar dat baie van die ontwikkeling weer na die de-kolonisasie vernietig is. Dit as gevolg van sekere negatiewe gevolge van kolonisasie. Hy maak ook die afleiding dat in lande (dit word eintlik net op Zimbabwe gebaseer en dalk nou ook Suid-Afrika) waar daar groot hoeveelhede Westerlinge gevestig het, die ontwikkeling baie meer was. In dié lande was die verval na die tyd (BBP per kapita) ook groter as in ander Afrika-lande. Een rede vir die agteruitgang word daaraan toegeskryf dat die swart bevolking nie toepaslik opgelei is tydens die koloniale tydperk nie. Wat die skrywer van bostaande studiestuk ook duidelik uitwys, is dat ons versigtig moet wees om al die Afrika-lande oor dieselfde kam te skeer. So is sekere lande in Afrika suid van die Sahara, byvoorbeeld Botswana, se BBP per kapita tans reeds hoër as die van Suid-Afrika en groeiend teenoor Suid-Afrika se dalend BBP per kapita. Die meeste van die redes lê die blaam vir Afrika se armoede voor die deur van buitelandse regerings en maatskappye. Sake soos slawehandel, kolonisasie en omkopery is natuurlik nie aanvaarbaar en verskoonbaar nie, maar dit bied nie regtig ŉ antwoord op ons vraag nie. In die geskiedenis van ander lande en bevolkings, soos Oos-Duitsland, was daar ook oorheersing, oorloë en pandemies. Dié volke het daarna egter redelik vinnig herstel. Dit opper vrae soos: “Hoekom was dit juis Afrika wat prooi geval het vir slawehandel en kolonisasie?”, “Hoekom het Afrika, voor kolonisasie, nie in lyn met die Westerse lande ontwikkel nie?”, “Kon die plaaslike bevolking nie meer gedoen het na kolonisasie om verder te ontwikkel nie?”. Die ontbrekende antwoorde op bostaande vrae dui daarop dat daar ŉ rede eie aan die plaaslike bevolkings van Afrika moet wees – alles kan nie net aan eksterne invloede toegeskryf word nie. Miskien kan ons die vraag oor hoekom Afrika arm is, herformuleer en vra: “Hoekom is daar soveel armoede in Suid-Afrika?” of “Hoekom is ons ekonomies besig om te sink?” Baie lesers sal dadelik en ook korrek die skuld op die ANC se ekonomiese beleid plaas – maar hoekom volg hulle dié beleid? Is dit suiwer omdat hulle anti-blank is of die voorbeeld van die apartheidsregering van outoritêre regering volg? Is dit net ŉ teenreaksie teen die blanke apartheidsregering? Dalk moet die kern van die armoede probleem dalk eerder in die Afrika-tipe kultuur of lewens- en wêreldbeskouing gesoek word. Kultuur is baie wyer en dieper as wat die meeste mense besef, soos in ŉ vorige artikel verduidelik. Dit kan ook nie maklik en vinnig verander word nie. Kultuur word verstaan as ŉ denkraamwerk van wat reg en verkeerd, of goed en sleg is – kortom is dit die denke oor hoe dinge gedoen behoort te word. In Europa het ontwikkeling heel waarskynlik begin met landbou toe persoonlike voedsel, selfsorg en ŉ nomadiese lewenstyl baie jare gelede vervang is met kommersiële boerdery en meer permanente verblyf in dorpe en stede. Kommersiële landbou het mense “losgemaak” om ander tipe werk te doen soos byvoorbeeld die verwerking van landbouprodukte. Daar was ook heeltyd ŉ soeke om dinge makliker en vinniger te maak. So het die ontwikkelingswiel begin draai en daarmee saam die Westerse kulturele evolusie omrede kultuur bestaan uit oplossings vir alledaagse uitdagings. In die proses het die Christelike geloof en benadering ook ŉ bepalende rol gespeel ten einde ŉ gesonde verhouding tussen individuele- en gemeenskapsbelange, asook regering daar te stel. In Afrika wat yl bevolk was, die klimaat warm is met volop wild en eetbare plante, het dieselfde ontwikkeling nie plaasgevind nie. Dit omdat die klimaat en sosiale faktore nooit op dieselfde wyse ŉ beter oplossing vereis het nie. Mense was dus heel waarskynlik tevrede met hul lewens. Mense was dus almal ewe arm, maar gelukkig. Hulle het ook baie sterk op die gemeenskap se belange gefokus, terwyl individuele belang soos privaat besitreg heeltemal ondergeskik was daaraan. Bykans alles, behalwe die beeste, was gemeenskaplik besit waar die gemeenskapslede vrye toegang tot beskikbare water, grond en kos gehad het. Grond is deur die koning, die oppergesag besit en hy het toestemming tot die gebruik daarvan gegee aan wie hy wil. Dié tipe kultuurdenke word dan ook deur sommige beskryf as Die Groot Familie-benadering. Ander skrywers noem dit Afrika-sosialisme. Binne hierdie stelsel en denke word persoonlike inisiatief, en dus ontwikkeling, ondergeskik gestel. Met die koms van kolonisasie is nuwe state gevorm, met nuwe grense. Die grense het nie kulturele of volksgrense in ag geneem nie. Afrika-inboorlinge het ŉ kulturele skok gekry deur hulle kontak met vreemde kulturele denke, gebruike, nuwe vreemde tale, tegnologie, privaat eienaarskap en individualisme. Gedurende die koloniale tydperk het ŉ aantal swart mense die Westerse ekonomiese denke aanvaar terwyl ander dit as negatief en onderdrukkend ervaar het. Dit het daartoe gely dat sommiges daarteen in opstand gekom en uiteindelik by die koloniale heersers oorgeneem het. Na kolonisasie verval baie van die lande in etniese konflik omdat die landsgrense nie kultuurgrense in ag geneem het nie. Aangesien die kultuur van die oorgrote meerderheid nie verander het na ŉ Westerse lewens- en wêreldbeskouing nie, keer die nuwe regerings by verstek terug na hulle eie kultuurdenke en Afrika-sosialisme met sterk outoritêre beheer. Die gevolg is ekonomiese verval. As daar vanuit dié agtergrond na die ANC- en EFF-beleid en gedagterigting gekyk word, kan hulle dryf tot herverdeling beter begryp word. Onder die herverdelingsdenke is verdeling van rykdom, veroordeling van groot rykdom en mag in die privaat sektor (White monopoly capital), wye gebruik van toelaes (dit is dalk regverdigbaar), kaderontplooiing, nasionalisasie van water en minerale regte, onteiening van grond sonder vergoeding, BBBEE en andere. Ons sit in Suid-Afrika dus vandag nog met baie burgers wat glo dat die Afrika sosialistiese kultuurdenke die enigste en beste ekonomiese oplossing is vir die armoede probleem. Aan die ander kant is weer ŉ groepering, wat ook swart mense insluit, wat glo dat die Westerse vryemark kultuurdenke die enigste en beste ekonomiese oplossing is. Die probleem van dié verskille word verder bemoeilik deur taal, godsdiens- en ander kulturele verskille. Hoe los ons die probleem op? Daar is nie ŉ eenvoudige oplossing nie, maar ŉ nuwe unieke federale stelsel kan die begin van die oplossing wees. Bronne: