Ramaphosa ‘bring nie hoop weer terug’President Cyril Ramaphosa lewer die Staatsrede vir 2023(Foto: ESA ALEXANDER / POOL / AFP) André Duvenhage, ŉ politieke ontleder aan die Noordwes-Universiteit, sê pres. Cyril Ramaphosa se jongste staatsrede was “een van sy swakker staatsredes” en het kwalik hoop te midde van die land se voortslepende energiekrisis geskep. “Die president het probeer hoop skep, maar ek het nie juis ná sy toespraak hoopvol gevoel nie. Sy toespraak was vaag en sleg verpak. Ek kan ook nie sien dat sy planne gaan werk nie. Ek sien eerder iemand wat ŉ verkiesing met ŉ ramptoestand probeer wen.” Duvenhage gee daarom vir Ramaphosa vier, hoogstens vyf uit tien vir sy 2023-staatsrede. “Hy het vir my by tye onseker voorgekom. Hy was nie vir my die stabiele, sterk persoon wat leiding in ŉ krisistyd kan neem nie.” Isaah Mhlanga, ŉ ekonoom, is effens meer positief oor vanjaar se staatrede. “Ek is hoopvol en voel die regte goed word hierdie jaar geprioritiseer. Ons het nie weer van slimstede gehoor nie, maar eerder oor die brandende kwessies. “Ons is ŉ bietjie meer gefokus hierdie jaar, maar dit sê nie alles gaan nou goed nie,” stel Mhlanga dit duidelik. Hy gee daarom vir Ramaphosa ses uit tien vir vanjaar se staatsrede. Is nóg ŉ minister nodig? Mhlanga is veral opgewonde oor Ramaphosa se aankondiging van ŉ nuwe minister in die presidensie wat uitsluitlik sal fokus op die hantering van die elektrisiteitskrisis en die toepassing van die regering se aksieplan vir Eskom. “Ek dink dit is ŉ goeie skuif. Dit bevorder aanspreeklikheid en verwyder die ideologiese verskille tussen departemente wat vir energie verantwoordelik is. Dit maak sin.” (Argieffoto: Du Preez de Villiers) Duvenhage is egter glad nie ten gunste van ŉ nuwe minister nie. “Hoeveel ministers is daar nou al betrokke? Die minister van openbare ondernemings, die minister van energie, ŉ minister in die presidensie en ŉ krisiskomitee? Genade, wat wil hulle nou nóg verder beheer? Hoe meer hulle beheer, hoe groter is die gemors.” Duvenhage sê hy bemerk ŉ tendens van parallelle strukture ongeag die koste daaraan verbonde. En dit is uiters problematies gegewe die feit dat die aanstelling van nóg ŉ minister die regering (óf eerder die belastingbetaler) R37 miljoen per jaar sal kos, aldus die DA. Nog Duvenhage nog Mhlanga wou hulle Vrydag uitlaat oor wie moontlik dié posisie sal beklee. Albei voorspel egter nóg ŉ politieke aanstelling. Maar is daar geld? Oor die moontlike oorneem van Eskom se R400 miljard skuldlas en hulp met die aanskaf van sonpanele, sê Mhlanga: Dit is belangrike ontwikkelings en beslis uitvoerbaar. Duvenhage glo egter nie dit is moontlik nie. “Die kort en lank is dat hulle gewoon nie die geld uit die bestaande belastingbasis gaan kry om dit te doen nie. Daar is ŉ poging om die rykes te belas, maar al meer [mense] met geld gee pad uit die land.”