Agterryers van die ABO met beeld vereer – Afrikanergeskiedenis
Phil Minnaar, beeldhouer van Pretoria, se maket van Die Agterryer, wat uit talle inskrywings verkies is. Die beeld word in brons en een en 'n kwart lewensgrootte gemaak om op 16 Desember 2013 op die terrein van die Oorlogsmuseum van die Boererepublieke in Bloemfontein onthul te word.
Generaal NN Webster, voorsitter van die Raad van Organisasies vir Militêre Veterane van die Republiek van Suid-Afrika, het in sy navorsing oor die nasionale monumente in die land daarvan bewus geword dat die burgers te velde vergete gebly het, terwyl die vroue en kinders van die Britse konsentrasiekampe reeds in 1913 met die ontsagwekkende Vrouemonument vereer is. Deur sy volgehoue ywer en samewerking met die Nasionale Vrouemonumentkommissie en die SA Raad van Oorlogsgrafte, is geld ingesamel om die beeldhouer Danie de Jager opdrag te kan gee om 'n bronsbeeld, Afskeid, te beeldhou. Dit is van 'n burger te perd wat van sy vrou afskeid neem om in die oorlog te gaan veg.
Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein. Foto: Marthinus van Bart
Volgens die direkteur van die oorlogsmuseum, meneer Tokkie Pretorius, is R1,5 miljoen van die nasionale lotery-verspreidingstrustfonds, Lotto, ontvang, waarna verskeie beeldhouers genooi is om voorleggings vir 'n agterryer-beeld te doen. Die maket van die beeldhouer Phil Minnaar van Pretoria is gekies en hy is in Augustus aangestel om Die Agterryer te skep. Die beeld, 1¼ lewensgrootte en in brons, word op 16 Desember 2013 amptelik onthul. Celestè Reynolds se boek oor die Britse konsentrasiekampe en 'n Gedenkboek vir die Nasionale Vrouemonument word dan ook uitgegee. Dit sal dan presies 100 jaar wees sedert die monument op 16 Desember 1913 onthul is.
Minnaar se openbare kunswerke – hy het reeds 68 monumente en 165 borsbeelde geskep – is wyd bekend. Sy grootste beeld is 'n lewensgroot olifant vir die Nasionale Krugerwildtuin. Sy uitbeelding van die Boere-verkenner Danie Theron, wat jare lank by die Danie Theron-krygskool in Kimberley gestaan het, is 'n tyd gelede na die Erfenissentrum by die Voortrekkermonument in Pretoria verskuif. Onder die borsbeelde van Boere-leiers wat hy al gemaak het, is dié van generaals JC Smuts en Koos de la Rey. Die een van Smuts is in die Oorlogsmuseum in Bloemfontein, en laasgenoemde is in die besit van meneer Jannie Mouton van PSG.
Ná die oorlog het oudpresident MT Steyn hom beywer vir die oprigting van die Vrouemonument ter ere van die vroue en kinders wat in die konsentrasiekampe omgekom het. Generaals Louis Botha en Jan Smuts, wat agtereenvolgend as premiers namens die Britse Ryk opgetree het, was egter daarteen gekant. Maar Steyn het die steun van die Afrikanerbevolking gehad wat in groot armoede tóg die geld daarvoor gevind het en dié wens is vervul. Die argitek was Frans Soff en die beeldhouer Anton van Wouw.