Parys-klimaat bied lesse oor AfrikaansArgieffoto. Wat het die Islamitiese terreuraanslae in Parys met die verdrywing van Afrikaans uit die universiteite in Stellenbosch, Potchefstroom en Bloemfontein te make? Nee, daar is geen regstreekse verband nie. Maar uit die klimaat waaruit die Paryse aanslae voortgespruit het, is daar wel ’n les oor die posisie van Afrikaans en Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika te leer. Laat my begin deur onmiddellik te verklaar dat daar géén regverdiging hoegenaamd is vir die genadelose slagting in Parys en ander terreuraanslae nie. Dat die terroriste hul eie perverse motiewe as edel beskou, kan nie as verskoning dien nie. Maar ’n mens kan nie hier ophou nie. Daar moet vasgestel word wat die terroriste aanspoor, en die antwoord moet alle nodige nuanses bevat. Natuurlik was die ekstremistiese propaganda wat onvervalste haat teenoor die “Christen-honde” predik deels verantwoordelik. Dit is die een kant van die munt. Maar daar is ook ’n ander kant – die klimaat teenoor mense van buitelandse afkoms in Frankryk. Hier moet sekere feite genoem word. Die belangrikste is dat die Franse besonder trots – dalk sou arrogant ’n beter woord wees – op hul taal en kultuur is. Hulle beskou dit as die toppunt van beskawing, en die res – of dit nou uit Amerika, Brittanje, Afrika of waarvandaan dan ook al kom – is inherent minderwaardig. Dit het sekere voordele maar ook besliste nadele vir maatskaplike stabiliteit in die land. Aan die een kant het die Franse op sigself nie probleme om mense uit ander wêrelddele – swartes uit Sentraal-Afrika, Arabiere uit Noord-Afrika, en so meer – te integreer nie. In dié sin is hul benadering inklusief. Maar terselfdertyd moet daardie mense hul hele menswees waarmee hulle grootgeword het, hul taal, kultuur, alles, afsweer en volledig Frans word. Doen jy dit, het jy geen probleem nie. Wil jy jou eie kulturele identiteit behou, word daar uit die hoogte op jou neergekyk. In die proses het die Franse onder die illusie verkeer dat hulle die “immigranteprobleem” opgelos het. Hulle verwelkom immers enige mens onder die son, ongeag velkleur of afkoms. Maar dit was skyn. In die praktyk het twee probleme opgedoem wat die Franse elite nie wou raaksien nie. Die eerste is dat die onderlaag van die immigrante in die sogenaamde banlieues in die buitewyke van die groot stede – soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse townships – saamdrom. Dit is ekonomies agtergestelde gebiede waar armoede en werkloosheid hoog is, waar bendegeweld, misdaad en dwelmmisbruik hoogty vier. In dié klimaat van uitsigloosheid het die Moslem-ekstremiste ’n braak veld gesien. Met hul simplistiese boodskap kon hulle jong mense werf wat sin in hul lewe soek – sin wat hulle by ’n perverse vertolking van die Islam vind. Maar as jy die identiteit van die terroriste agter die laaste aanslag in Parys en dié van laas Februarie op die satiriese tydskrif Charlie Hebdo bekyk, sien jy dat sommige glad nie uit die banlieues kom nie. Sommige kom uit relatief welvarende agtergronde, van ouers wat goed in die Franse kultuur geïntegreer is. Dis jong mense wat, reg of verkeerd, agterkom dat baie Franse in hul hart steeds op hulle neerkyk. Baie soos sommige Engelse wat ook steeds diep in hul hart op die verengelste Afrikaners en swartes neerkyk. Dan gaan hulle oor tot die ander uiterste, verwerp die Franse identiteit en kultuur op ’n ekstreme wyse en omhels die aggressiewe, onverdraagsame vertolking van die Islam. Dís hoekom sommige van hulle terroriste word. Ironies genoeg, het Frantz Fanon, die Franstalige swart sielkundige uit die Karibiese gebied wat tans as ’n soort ghoeroe onder swart Suid-Afrikaanse studente geld, dié haat-liefde-verhouding van die gekoloniseerde teenoor die koloniseerder goed beskryf. Hy het daarop gewys dat die gekoloniseerde ’n minderwaardigheidsgevoel teenoor die taal, kultuur en identiteit van die koloniseerder het en dit dus êrens instinktief as meerderwaardig beskou. Terselfdertyd haat hy dit, want dit druk sy neus op sy eie subjektiewe gevoel van minderwaardigheid. In sulke omstandighede het Fanon geweld as deel van die bevryding verheerlik. En dis presies wat in Frankryk gebeur. Wel, in Suid-Afrika moet ons Afrikaners dit baie goed verstaan. In ligter mate ly ons self daaraan – ons beskou Engels êrens diep binne-in ons as meerderwaardig. Lees maar die geskrifte van mense soos prof. Anton van Niekerk en Max du Preez, dan weet jy waarvan ek praat. Dis ook deels teen dié agtergrond dat die ANC en EFF se aanbidding van Engels – ironies genoeg, die imperialistiese verdrukkerstaal by uitstek – verklaar moet word. (Die ander aspek is pure, onvervalste Boerehaat, maar dis ’n verhaal vir ’n ander keer.) Ewenwel, wat kan ons van die Franse foute leer? Die Franse se fout is om ’n beduidende minderheid se kulturele erfgoed met minagting te verwerp. Dit lei tot ’n gevoel van vervreemding by die minderheid, tot ’n gevolgtrekking dat as die hoofstroom húlle verwerp, hulle ook die hoofstroom verwerp. Nou moet ’n mens natuurlik nie die twee situasies – in Frankryk en Suid-Afrika – te veel gelykstel nie. Daar is beduidende verskille. In die apartheidstyd het die swartes en bruines byvoorbeeld ervaar dat hul menswees geminag is. Wat uit die Stellenbosse video Luister spreek, is juis die gevoel dat die Afrikaners steeds die menswees van diegene in die video negeer en ontken. Natuurlik is die gevoel op die keper beskou oordrewe, maar dis nie die punt nie. Net so begin die Afrikaners – en ’n beduidende deel van die bruin Afrikaanssprekendes – in Suid-Afrika self vervreem voel. Toenemend ervaar hulle dat die ANC en die swart elite hul taal, kultuur en identiteit, hul menswees, met minagting verwerp en dit wil plattrap. Die ANC probeer dieselfde kulturele keurslyf aan Afrikaanssprekendes opdring as die Franse aan die immigrante. Vandaar die duidelik georkestreerde offensief wat tans tegelykertyd op die kampusse van Stellenbosch, Potchefstroom en Bloemfontein teen Afrikaans as onderrig- en kommunikasietaal gedryf word. Die antwoord is, altans in teorie, eenvoudig. Gee Afrikaans en Afrikaanssprekendes eenvoudig die reg om hulself te wees. Laat my dit duidelik stel: Die reg om jouself te wees, sluit nie ’n reg in om teen ander te diskrimineer of hulle uit te sluit nie. Dis ’n positiewe reg, geen negatiewe reg nie. Dis trouens ’n reg wat die Grondwet aan jou verleen. Dieselfde Grondwet waarvan die ANC in die jare 90 eienaarskap geneem het. Nee. Ons moet kalm, beredeneerd en geweldloos, maar ferm en onomwonde teen die aanslag veg. En moenie dat Slim Wim jou iets anders wysmaak nie.