Mediese eise teen departement styg skerpArgieffoto ter illustrasie. (Foto: Mediclinic Suider-Afrika/Facebook) Daar is tans 15 148 eise teen die departement van gesondheid ingedien, met ŉ algehele waarde van R125 miljard. Altesaam 96% daarvan is mediese regseise. Hierdie statistieke is Dinsdag tydens ŉ vergadering van die parlementêre portefeuljekomitee vir gesondheid deur die ouditeur-generaal (OG) bekend gemaak. Luidens die statistieke het die eise se algehele waarde met sowat ŉ miljard rand sedert verlede jaar toegeneem. Net R855 miljoen hiervan is volgens die VF Plus uitbetaal en in sommige gevalle moet die regsproses nog sy gang gaan. ŉ Kenner sê egter dat slegs tussen 10% en 14% van mediese eise meriete dra vir litigasie, en dat pasiënte dus eerder mediasie as regsaksie moet oorweeg. Volgens inligting wat deur die OG verskaf is, is R31,7 miljard aan eise alleenlik in KwaZulu-Natal ingedien, gevolg deur die Oos-Kaap met sowat R30,8 miljard, Gauteng met sowat R23 miljard en Limpopo met sowat R14,3 miljard. Die res van die eise is in Mpumalanga (R9,6 miljard), Noordwes (R5,9 miljard), Vrystaat (R5 miljard), Wes-Kaap (R3,3 miljard) en die Noord-Kaap met sowat R1,6 miljard. Die VF Plus gaan aandring op ŉ volledige verslag oor al hierdie regseise om te bepaal presies wat die onderskeie eise behels en wat die redes en oorsake is. “Geld wat aan eise uitbetaal word, kan veel eerder aangewend word vir die opknapping van infrastruktuur, die bou van nuwe hospitale, die aankoop van mediese toerusting, medisyne en vir die vul van kritieke poste soos verpleegsters en dokters,” sê Philip van Staden, die VF Plus se woordvoerder vir gesondheid. Litigasie lang, duur proses Volgens Carina van de Wall, regs-medies-verpleegspraktisyn, dra 10% tot 14% van die eise meriete vir litigasie. Daarbenewens is die litigasieproses ook ŉ lang en duur roete om te neem. “Vir enige eis om meriete te dra, moet die skade wat jy as pasiënt gely het, direk verband hou met die gesondheidsorg wat verkeerdelik gelewer is of heeltemal ontbreek het. Die skade moet ook van sodanige aard wees dat dit die pasiënt se gehalte van lewe beïnvloed,” verduidelik Van de Wall. Volgens haar neem pasiënte soms impulsief die besluit om ŉ mediese eis in te dien, gegrond op sy of haar emosies of onkunde oor wat die dokter vir die pasiënt probeer verduidelik het. “Pasiënte is baie keer kwaad vir die dokter en hardloop dan onmiddellik prokureurs toe. Telkemale dra die sake dan nie meriete vir litigasie nie en die hof gooi die saak uit of die respondent se kennergetuies bewys dat daar nie regtig ŉ saak is nie. Gevolglik moet die pasiënt dan steeds die regskoste dra.” Indien die saak wel die hof haal, kan dit tot tussen ses en tien jaar neem om af te handel, sê Van de Wall. “Daar is baie uitdagings en faktore wat daartoe bydra dat hierdie tipe sake sloer. Een van die grootste uitdagings is mediese rekords wat nie in staatshospitale bekombaar is nie.” Gesondheidsmediasie is volgens Van de Wall ŉ goedkoper en vinniger roete om te neem, hoewel die verwagte kwantum – wat die pasiënt verwag – dalk nie bereik word nie. “Met mediasie is minder kennergetuies nodig as in die hof en ŉ ooreenkoms word baie vinniger bereik. Party pasiënte wat nie van regshulp tydens mediasie gebruik maak nie, spaar dan ook regskoste. Omdat die proses vinniger afgehandel word, kan die pasiënte dan vinniger berusting kry en aangaan met hul lewe.” Van de Wall sê egter dit is soms ŉ gesukkel om die staat se samewerking met mediasie te kry. Regering se onbevoegdheid Die VF Plus het vroeër vanjaar die Menseregtekommissie (MRK) versoek om die behandeling van pasiënte in staats- en provinsiale hospitale te ondersoek. Dit volg nadat die party talle klagtes oor swak gesondheidsorg in staatshospitale ontvang het. “In ag genome hoe beroerd dit in die openbare gesondheidsektor gaan, is dit te verstane dat die eise teen die departement so buitensporig hoog is,” sê Van Staden. “Dit is ŉ feit dat wanbestuur, wanadministrasie en korrupsie die eens doeltreffende openbare gesondheidstelsel geheel en al vernietig het.” Die minister van gesondheid het onlangs in antwoord op ŉ vraag van die VF Plus gesê daar bestaan ŉ agterstand van 175 000 mediese prosedures. “In baie van hierdie gevalle moes hospitale operasies kanselleer omdat lugverkoelers in teaters nie werk nie en daar kommer bestaan dat infeksies by pasiënte kan ontstaan. Dit is ŉ aanduiding van die ondraaglike toestande wat in staats- en provinsiale hospitale bestaan.” Volgens Van Staden moet die openbare gesondheidstelsel eers ten volle reggeruk word voordat die Nasionale Gesondheidsversekering- (NGV-)wetsontwerp oorweeg kan word. “Selfs dan moet mediese kundiges nuwe en beter planne vir ŉ nasionale gesondheidstelsel ontwerp en van stapel stuur.”