Suid-Afrikaners het al meermale eerstehands met mense van Kuba kennis gemaak—in die apartheidsjare toe Suid-Afrikaanse troepe in Angola teen Kubane geveg het en later weer toe Kubaanse dokters na ons land gebring is om die plaaslike tekort aan medici te help verlig. Maar watter soort staat is Kuba eintlik en hoe lyk dit deesdae daar? Hier is ’n feiteverslag oor hierdie klein landjie in die Karibiese See reg onderkant die Amerikaanse staat Florida...’n eilandstaatjie met ’n lang en onstuimige geskiedenis van bloed en onreg...
IE grasgroen loof strek ondertoe tot byna teenaan die water,’’ het Christophorus Columbus in sy dagboek geskryf nadat hy Kuba in Oktober 1492 vir die eerste keer gesien het. “... bome al langs die rivier, pragtig en groen ... met blomme en vrugte volgens hul soorte, en met tallose voëltjies wat baie soet sing ... Daardie eiland is die skoonste wat nog deur oë gesien is.’’
Dit het Columbus laat verklaar: “Dis nou maar gewis, waar daar so ’n wonderlike natuurskoon is, moet daar baie dinge wees waaruit ’n profyt gemaak kan word.’’
REGS: Moderne akteurs in die drag van die destydse “conquistadors” (Spaanse veroweraars), wat die Nuwe Wêreld in hul brute soeke na rykdom binnegeval het ten koste van die plaaslike volkere.
Kuba het byvoorbeeld tot 1934 ’n Amerikaanse protektoraat gebly, en selfs daarna het Amerika meermale militêr daar ingegryp. Dit was bes moontlik om te verseker dat dié strategies geleë Karibiese staat—met sy kennelike geneigdheid tot storms en woelinge—nie die Nuwe Wêreld se stabiliteit bedreig nie.
In 1952 het Fulgencio Batista vir die tweede keer diktator van Kuba geword, en in hierdie tyd het die ambisieuse Fidel Castro op die toneel verskyn, ’n stoere revolusionêr met sy eie agenda. Ernesto “Che” Guevara, ’n Argentynse Marxis, het hom by Castro se guerrilla-groep aangesluit en sy eie ideale verkondig van ’n gewapende stryd wat op die steun van plattelandse landvolk gegrond was.
Castro het uiteindelik op 1 Januarie 1959 die mag in die land gegryp—net om daarna self as onverbiddelike diktator byna ’n halfeeu lank te regeer.
Fidel Castro se omhelsing van die Kommunistiese ideologie was ’n baie seer doring in die Amerikaners se vlees. Toe hy boonop in die spannende tyd van die Koue Oorlog erg boetie-boetie speel met die Kommunistiese supermoondheid die Sowjet-Unie, was dit vir hulle al erg genoeg.
Maar toe die Sowjet-Unie so ver gaan om basisse vir die afvuur van kernvuurpyle op Kuba op te rig—reg by die VSA se voordeur—het die onthutste Amerikaners in 1962 met ’n ultimatum gereageer wat die wêreld gevaarlik op die rand van ’n Derde Wêreldoorlog laat huiwer het. Dit word trouens beskou as die naaste wat ons planeet nog aan ’n verwoestende kernoorlog gekom het.
Op die nippertjie het die VSA en die Sowjet-Unie egter ooreengekom dat die Sowjet-Unie nie langer Kuba as vuurpylbasis sou gebruik nie en dat die Amerikaners op hul beurt hul kernvuurpyle uit Turkye sou onttrek, waar dit weer vir die Sowjet-Unie ’n bedreiging was.
Ná die val van die Sowjet-Unie, in die jare negentig van die twintigste eeu, was Kuba sy belangrikste handelsvennoot kwyt, met die gevolg dat die Kubaanse ekonomie in duie gestort het. Tog het Castro gesorg dat hy stewig in die saal bly—en die land se probleme is dikwels gewyt aan die Amerikaanse handelsverbod wat reeds sedert 1961 van krag is.
In sy aanvaardingstoespraak het Raúl Castro belowe dat sommige van die beperkings verwyder sou word wat die Kubane in hul daaglikse handel en wandel strem. Volgens ’n amptelike aankondiging sou ’n verbod op die aankoop van rekenaars, DVD-spelers en mikrogolfoonde geskrap word.
Dit gaan werklik nie so voorspoedig in hul eie land nie. Soos in die meeste ander plekke is die sentrale deel van die hoofstad Havana verslete. Daar is ’n tekort aan huisvesting en verskeie gesinne moet soms in oorvol woonstelle saamdring. Die Kubane het weinig ekstra geld.
INGEVOLGE die grondwet, wat in 1976 aanvaar is, is Kuba sowel ’n sosialistiese staat as ’n republiek. In wese is hy egter ’n diktatuur met ’n Kommunistiese Party, lank gelei deur ’n oppermagtige Fidel Castro, maar nou deur sy broer Raúl. Algemene stemreg bestaan, maar binne die wesenlike beperkings van die stelsel. Kinders van sestien jaar is reeds stemgeregtig.
VOOR 1959 was die meeste Kubane Rooms-Katolieke. Maar die revolusionêre regering het hom ten doel gestel om die mag van die kerk te verbreek. Dit het baie priesters die land laat verlaat. Beswaarmakers is ook in hegtenis geneem. Die gevolg was dat daar ’n drastiese afname in die aanhangers van die Katolieke geloof was. Party Kubane beoefen ’n godsdiens wat Santeria genoem word, ’n vermenging van Afrika-gelowe en Katolisisme.
HAVANA, of La Habana, soos die hoofstad en grootste stad van Kuba plaaslik genoem word, het sy bestaan te danke aan die baie skepe wat deur die eeue heen in die uitmuntende hawe skuiling gesoek het. Teenoor die afgetakelde en oorvol woonstelle in die sentrale deel, het die ouer dele van Havana en ander stede en groot dorpe pragtige ou koloniale geboue met smeedyster-balkonne en mooi versierings in pleisterkalk. Die meeste is nietemin vreeslik vervalle.