VVK uit Geloofsperspektief | v-v-k
1652: Die jong Hollander van skaars 32 jaar oud, Johan Antonisz van Riebeeck, bid tot God ten opsigte van sy taak in die duistere Afrika onder andere as volg (verkort): “…aangesien dit U Goddelike Majesteit behaag het om ons te roep tot bestuur van die V.O.C. se sake aan die Kaap…en ons in U Hoë Naam vergader is...om besluite te maak waarmee…die Reg gehandhaaf sal word, en om (indien moontlik) onder hierdie wilde, brutale mense U ware gereformeerde Christelike leer uit te brei...waartoe ons sonder U genadige hulp die allerminste in staat is…Laat ons niks anders beplan of besluit nie, as dit wat mag strek tot grootmaking en lof van U allerheiligste Naam...”
Sondag, 19 Oktober 1653: Terwyl die nedersetting ‘n kerkdiens hou in die Fort, vermoor die Hottentotte ‘n Blanke veewagter-seuntjie en roof al die trekvee. Van straf is geen sprake nie, want Van Riebeeck staan onder streng instruksies van die Kompanjie om “in vrede met die inboorlinge te leef”. 6 April 1654: Van Riebeeck lê ‘n Gelofte af wat verkort lui: “Waar ons deur die Here gelei hier aangeland het en opgelet het dat God die Here alle sake tot vandag toe met veel seëninge laat slaag het, daarom het ons besluit om die 6de April tot eer van God met danksegging te vier en vir altyd tot ‘n dank-en biddag in te stel – sodat daarby die weldade van die Here aan ons bewys, deur ons nakomelinge nooit vergeet mag word nie, maar altyd tot eer van God in gedagtenis gehou sal word”.
Drie insidente binne ons eerste drie jaar in Afrika, en reeds word drie kern­elemente vasgelê van ‘n formule waarvolgens ‘n nuwe volkskarakter oor die volgende eeue sou ontwikkel; met ‘n wisselwerking tussen godsdiens en politiek soos dit nêrens in die Weste voorkom nie:
1. Eerstens -‘n diepe bewussyn op hierdie barre kontinent van hoe uiters afhanklik ons as nietige mense van God se genade is; steeds egter in die geloof dat ons in Afrika is ooreenkomstig Sy Wil en dat Hy ons hier sal uitred solank ons aan Hom gehoorsaam is. As uitvloeisel daarvan -dat ons Hom moet behaag nie bloot as individue nie, maar ook in ons volkslewe. Waar die verhouding tussen God en die mens in ander Westerse volke grootliks ‘n verhouding bly tussen God en individu, word in ons geval van die begin af ‘n bykomende dimensie daarby gevoeg: die verhouding tussen God en volk.
2. Tweedens – die geloof dat ons koms na Afrika nie tot uitdelging van die inboorling moet wees nie (soos in vele Britse kolonies gebeur het) maar tot heil – ‘n gesindheid wat egter dikwels begroet word met barbaarse wandade, sonder dat van owerheidsweë daarteen opgetree word. ‘n Burgery genoodsaak om homself te beskerm, word soms trouens self daaroor vervolg deur owerhede wat oor eeue heen die kwaad teen wetsgehoorsames oogluikend toelaat en soms selfs aanhelp (veral onder Britse gesag). Deur aardse owerhede meermale verwaarloos, word die oog van die burgery telkens weer na Bo gerig vir uitkoms en bystand…en so word die God-volk verhoudingsdimensie uitgebou met eietydse bydraes daartoe in elke opvolgende era. Aldeur vloei ons wêreld van Godsdiens en politiek verder ineen.
3. Derdens – die aflegging van Geloftes (1654, 1838 en 1880) waardeur ons tot in die verre nageslag gebind word aan die God-volk verhoudingsdimensie; en waardeur verbied word dat hierdie verhouding stadigaan uit ons kultuur durf verdwyn. Die kern van die 1838-Gelofte was dat ons as volk ‘n kontrak gesluit het met God; synde dat, indien Hy ons die oorwinning skenk, ons Sy volk sou wees – verbondsvolk -nie net as individue Sy kinders nie, maar dat ons ook ‘n God-gerigte volkskarakter sou bewaar... Hy het Sy kant van die ooreenkoms nagekom – laat ons nie ons kant daarvan ignoreer of afwater nie!
Daaruit volg verder dat die probleem met die huidige bewind veronderstel is om vir ons as verbondsvolk oor veel meer te gaan as “onaanvaarbare vlakke” van misdaad, ineenstorting van dienslewering, grondroof, werksgeleentheid­berowing, en dies meer. Ons kan nie en mag nie opsetlike en aanhoudende verbreking van God se gebooie (hetsy deur die enkeling of deur ‘n Regering met wetgewing wat tot in die kern daarvan anti-God is) “verdra” nie; ook nie stilswyend en by implikasie nie. Daarom behoort ons strewe te wees om onsself aan ‘n God-lose stelsel te ontworstel, sonder om vrywillig ‘n minderheidsgroepie in die wetgewende strukture van die Staat te vorm as poging (wat in elk geval futiel is) om ons eie belang daarin soveel moontlik te probeer bevorder.
Omdat God self deur ‘n Satan-georiënteerde wêreld ontken, belaster en bespotlik gemaak word, moet dit ons nie verbaas nie dat hierdie band tussen die Skepper en ons volk ook ontken, belaster, as skynheilig afgemaak en bespotlik gemaak word – ook uit “eie” geledere.
Meer nog: Waar daar soveel meningsverskille binne die Christendom bestaan reeds wat ons interpretasie en uitlewing van die Geloof as sulks betref, floreer die verskille waar daar in ons geval die bykomende God-volk verhoudingsdimensie is. Ook onder lidmate van ons Kerk is daar sedert die omwenteling van 1994 verskillende sieninge en verwarring ten opsigte van wat ons as Geloftevolk te doen staan onder toenemende moord, verkragting, roof en vertrapping van ons Geloofsbeginsels, kultuur en waardestelsel. As ware gelowiges stem ons almal saam dat ons steeds die Wil van God moet doen – maar wat sou dit in die praktyk, uit staatkundige oogpunt, in ons dag en tyd behels?
Dat hierdie vraag van kritiese belang is vir die Kerk, spreek vanself – ook omdat staatkundige bywonerskap lei tot sosio-maatskaplike uitrafeling, ekonomiese agteruitgang en in duisende gevalle uiteindelik tot ‘n ontnugtering met die Geloof en die Kerk. Die vraag oor wat ons op staatkundige terrein te doen staan, veral in hierdie jaar waarin die Regering weer ‘n verkiesing hou, behoort dus met groot oorleg en helderheid deurdink te word. Die volgende beginsels word aan die hand gedoen:
1. Die owerheid wat in Romeine 13 ter sprake is, is “…’n dienaar van God, jou ten goede…hy dra die swaard nie verniet nie…’n wreker om die een wat kwaad doen, te straf”. Ook 1 Pet. 2:14 meld dat ‘n Regering kwaaddoeners moet straf. Doen ‘n Regering dit nie (om nie te praat van ‘n Regering wat die voortou neem in die kwaad nie!) tree dit self in stryd met Rom. 13 en ander Skrifgedeeltes op.
2. Artikel 36 van die Nederlandse Geloofsbelydenis meld dan ook dat ons ‘n owerheid gehoorsaam moet wees in alles wat nie stry met die Woord van God nie. Ons MOET aan God meer gehoorsaam wees as aan mense (Hand. 4:19, 5:29). Artikel 36 bepaal selfs dat ‘n owerheid veronderstel is “om afgodery en valse godsdiens uit te roei, die ryk van die Antichris ten gronde te rig, en die koninkryk van Jesus Christus te bevorder.” Dit is wat een van ons Kerk se belydenisskrifte bepaal! Wat doen ons daaraan?
3. Dit klink wel vroom om te redeneer dat die God-lose bewind en verdrukking aanvaar moet word as straf omdat “ons” van God afgedwaal het en “ons onsself” nie verootmoedig nie; maar dit blyk ‘n standpunt te wees wat nie werklik houdbaar is nie, en wel weens die volgende redes:
3.1 Daar was nog altyd (en daar is steeds) vele ware kinders van God onder ons -die oorblyfsel wat Hom te midde van ‘n sondige natuur van ganser harte probeer behaag; van die begin af uitverkies en gered deur Sy genade, in ‘n wêreld wat Hy self voorspel het meerendeels uit afvalliges sou bestaan (want “breed is die pad na die verderf en baie wat daarop gaan”). Sodra daar in ons as uitverkore kinders van God se lewens dinge ontstaan wat verootmoediging verg, moet ons in ieder geval op persoonlike vlak summier daarmee handel – dit behoort nie as een of ander “volksaak” beskou te word, wat uiteindelik ‘n beletsel vorm teen ons vrymoedigheid om op God’s hulp te vertrou vir redding van verdrukking nie.
3.2 So argument berus verder op spekulasie oor wat God se gedagtegang rondom ons politieke verdrukking in hierdie dag en tyd sou wees. Terselfdertyd laat dit die feit buite rekening dat Hy by uitstek ook ‘n God van genade is wat bereid was om ‘n stad met gruwelike heidense praktyke te spaar ter wille van 10 regverdiges.
3.3 Dit ignoreer die moontlikheid dat ons eerder weens swak staatkundige strategieë, verraad, ‘n gebrek aan daadkrag en eensgesindheid, en vele ander faktore in die benarde posisie beland het waarin ons is.
3.4 Uiteindelik smoor so ‘n siening noodsaaklike staatkundige beplanning om uit die huidige bestel te kom, deur gebruik van die gesonde verstand wat ons van God ontvang het – en dit is iets wat ons verplig is om te gebruik, in samehang met ons gewete. Dit sluit ‘n verpligting in om wetenskaplike kennis, wat nie in stryd met die Woord is nie, te raadpleeg oor ons staatkundig-politieke probleem -net soos ons die wetenskap raadpleeg vir ons probleme op ander terreine. Die wetenskaplike kennis wat tersaaklik is vir ons staatkundige dilemma, vind ons hoofsaaklik op die terrein van die Volkereg; oftewel die Reg wat geld tussen volke en state. In terme van die Volkereg beskik ALLE volke op aarde, en dus ook ons volk, oor die reg tot selfbeskikking. Selfbeskikking beteken die reg van ‘n volk om homself te regeer met wette deur homself gemaak, volgens sy eie waardestelsel.
Soos met enige ander reg wat geskend kan word, is daar egter ‘n vasgestelde prosedure wat gevolg moet word indien die reg op selfbeskikking geskend word. Kortliks behels dit die volgende: Ter aanvang moet ons besef die reg op selfbeskikking kleef aan die volk – nie aan enige organisasie of individu binne ‘n volk nie. Dit beteken dat geen organisasie of individue uit hulle eie uit kan besluit om die reg op selfbeskikking namens ons iewers te gaan opeis of om dit namens ons te probeer “terugvat” nie. Selfbeskikking kan net namens ‘n volk opgeëis en beding word deur diegene wat deur die volk daartoe verkies is en ‘n mandaat, oftewel opdrag, van die volk ontvang het om dit te doen.
Eerstens moet ons gevolglik persone verkies wat oor ‘n mandaat beskik om die herstel van ons reg op selfbeskikking op te eis; die terme daarvan-en die verloop van die proses te beding. Hierdie eis word (ooreenkomstig die Volkereg) in die eerste plek gerig tot die Regering wat oor die benadeelde volk heers en dit beteken NIE dat daar in die proses aan so ‘n Regering of sy dade onbehoorlike erkenning verleen word nie; net so min as wat mens erkenning aan ‘n dief en sy dade verleen deur jou gesteelde goedere van hom terug te eis.
Vervolgens: Indien die Regering bereid is om praktiese beslag te gee aan ons reg op selfbeskikking in ‘n gebied wat uiteindelik deur onsself bewoon, bewerk en regeer sal word, word die terme daarvan (byvoorbeeld die ligging van so ‘n gebied en moontlike oorgangsreëlings in die lig van die bevolkingsamestelling daarvan) deur die verkose verteenwoordigers en die Regering onderhandel. Sulke onderhandelings word gevoer onderhewig aan opdragte wat die volk aan sy verteenwoordigers mag verleen en wel, by gebrek aan eenstemmigheid onder die volk oor ‘n spesifieke saak, ooreenkomstig meerderheidstem.
Indien die Regering nie tot voormelde bereid is nie, of onderhandelings om een of ander rede misluk, versoek die verkose verteenwoordigers internasionale bemiddeling in die dispuut en, indien laasgenoemde ook misluk, lê die volksverteenwoordigers die uitkoms van hulle pogings voor aan volksvergaderings; waar die volk besluit wat hom te doen staan. Dit was dan ook die pad wat ons voorouers geloop het sedert die verlies van Transvaalse onafhanklikheid in 1877; en hulle uitgebring het by die Paardekraal-Gelofte van 1880.
Gedurende Augustus 2007 was ‘n Volksraad Verkiesing Kommissie in die lewe geroep op ‘n volksvergadering. Hierdie Kommissie beskik oor die taak om ‘n verkiesing van Volksraadslede te fasiliteer; sodat laasgenoemdes oor ‘n mandaat kan beskik om ons selfbeskikking terug te eis en die proses soos uiteengesit hierbo, ‘n aanvang kan neem. Dit is nie net ‘n poging om ‘n einde aan ons benarde staatkundige omstandighede te maak nie. Dit is ook ‘n poging om ons roeping as lede van ‘n verbondsvolk te vervul; om ons volk ‘n nuwe begin met God te laat maak – ‘n poging wat ook vir die Kerk van wesenlike belang is.
Brief aan Afrikaanse Kerke