BrowseInterestsStay InformedCareerPersonal GrowthFiction & BiographiesHealth & FitnessLifestyleCultureBrowse byBooksAudiobooksNews & MagazinesSheet MusicBrowse allUploadSign inJoin
DEUR I NGRID
Buller se plan (1999) Niggie (2002) The Elusive Moth (2005) Die boek van toeval en toeverlaat (2006) To Hell with Cronjé (2007) The Book of Happenstance (2008)
EN ONDER DIE NAAM
Klaaglied vir Koos (1984) Erf (1986) Belemmering (1990) Karolina Ferreira (1993) Landskap met vroue en slang (1996)
Kopiereg © 2010 deur Ingrid Gouws Eerste uitgawe in 2010 deur Human & Rousseau, 'n afdeling van NB-Uitgewers (Edms) Beperk, Heerengracht 40, Kaapstad (hoofkantoor) Bandontwerp deur Johan van Wyk Foto op band: galloimages/gettyimages.com Tipografie deur Etienne van Duyker Geset in 11 op 14.5 pt AGaramond Gedruk in Suid-Afrika deur Interpak Books, Pietermaritzburg ISBN 978-0-7981-5147-4 Alle regte voorbehou Geen gedeelte van hierdie boek mag sonder die skriftelike verlof van die uitgewer gereproduseer of in enige vorm of deur enige elektroniese of meganiese middel weergegee word nie, hetsy deur fotokopiëring, skyf- of bandopname, of deur enige ander stelsel vir inligtingsbewaring of -ontsluiting
Vir Dirk en die kinders
Aaron Adendorff droom in die vroegoggend van sy oudste broer. Dieselfde aand kry hy drie sms-boodskappe van hom.
Als okay daar? Hoor nooit van jou nie. Broer
En: My een oupa was 'n skrynwerker die ander 'n tuinier en waterleier en die derde 'n self-made man. Where does that leave me? Bru Stefaans En: Ek vat nou 17 verskillende personas soos ou Pessoa. Stefaans Mhlope * Aaron is tans 'n alleenloper. Soos sy moeder het hy drie niere. Op een van hierdie niere is 'n jaar of wat gelede 'n gewas ontdek. Dit is verwyder. Hy het chemoterapie en
bestraling gekry. Hy het maande lank nie kon werk nie. In die omgewing van die nier is hy steeds bewus van 'n kwesbaarheid. Die area is nog altyd gevoelig. Nadat hy al die maande deur sy siekte gekniehalter is, het hy op 'n oggend opgestaan, na 'n nag waarin hy hom te buite gegaan het (in die vroeë oggendure die bure se honde vervloek en met klippe bestook), en besef dat hy – al sou dit sy fisieke ondergang beteken – dit nie langer kon uitstel nie, hy moet weer begin werk. Daarna het iets nuuts in sy werk begin gebeur. Minder detail, minder tonale modellering, die konfigurasie rouer, krasser as vantevore, meer eenvoud en durf in sy aanslag. Steeds nie-naturalistiese kleur. Ryk pigment, byna vóélbaar. Die vereenvoudigde vorms op die doek geanker deur hierdie tasbaarheid van die verf. Duiwelswerk soms, so vars en nuut is dit. Dit alles het hy met moeite reggekry. Dit het hy na 'n leeftyd reggekry. Na al sy maande van siekte, ontbering en mismoed. En desondanks was Eddie Knuvelder tydens sy ateljeebesoek nie geesdriftig oor hierdie nuwe werk nie. Om elfuur lui die deurklok. Dit is een van mevrou Gloria Sekete, Aaron se huishulp, se take om toe te sien dat hy nie gesteur word terwyl hy werk nie. Sy hou gewoonlik alle indringers van sy deur weg. Maar vanoggend roep sy boontoe dat iemand hom dringend wil sien. Onwillig gaan hy ondertoe. 'n Vrou staan in die oop voordeur en steek haar hand uit. (Iewers agter hom beweeg mevrou Sekete ligvoets. Haar plig vanoggend versuim.) "Bubbles," sê die vrou, "mejuffrou Bubbles Bothma." Sy wys oor haar skouer na 'n figuur aan die bopunt van die trap na die straat: "En mejuffrou Violet Visser. Ons is jou nuwe bure. Ons kom kennis maak."
Bubbles? dink hy. Soos in Bubbles Schroeder, vermoor, verwurg, herrese? Hy skud haar hand. Sy is korterig, stewig gebou. Breë gesig, breed oor die wangbene; growwe gelaatstrekke en ligte oë. Die een oog effens kleiner as die ander. Nie op sig 'n mooi vrou nie, ongeveer sy ouderdom – middel vyftigs, miskien ouer. Hy kry die gevoel hulle kyk mekaar wedersyds deeglik deur. Die vrou lyk vir hom net te veglustig, net te oorgehaal vir aksie. Vreemde lig in haar oog; iets fanatieks. Eerste indrukke is blywend sê hulle. Versigtig, dink hy. Ligloop vir dié customer. Te veel energie. Sy dra 'n sweatshirt met Donald Duck daarop, 'n agterstevoor pet, 'n helderkleurig gestreepte spandex-oefenbroek, en silwer hardloopskoene. Al wat van Violet sigbaar is, is haar bos raafswart hare. 'n Wasige figuur aan die bopunt van die trap. "Nouja, all's well that ends well," sê die vrou, salueer, en draai op haar hakke om. Violet wag bo met iets wat lyk soos 'n skoothondjie in haar arms. Dié gee opgewonde klein blaffies. Het hy lus hiervoor? Nee. Onder geen omstandighede nie. Nuwe bure? Nie heeltemal nie. Die eienaars van die huis langs hom is 'n yuppie-paartjie en Bubbles en Violet huur waarskynlik die tuinwoonstel op die grondverdieping van die huis by hulle. Verminderde omstandighede? Dit wil byna so voorkom. (Dieselfde woonstel wat 'n tyd gelede ontruim is deur die mense wie se honde hy met klippe bestook het een nag, aan die einde van sy geduld ná sy lang siekbed.) Met sy bure aan weerskant het hy lank geen kontak nie en hy verkies dit so. Hierdie onverwagse poging tot buurmanskaplike kontak dra nie sy goedkeuring weg nie. Op pad boontoe met die trap na sy ateljee sê hy oor sy
skouer vir mevrou Sekete dat sy wéét hy wil nie gesteur word terwyl hy werk nie. Sy lag net en gaan vrolik haar gang. Mevrou Sekete is vir hom in vele opsigte tot lering en stigting. Sy lig hom in oor die weer en die gang van politieke sake. Waarom kyk jy nie televisie nie? vra sy hom. Omdat ek jou het om my in te lig, sê hy. Waarop sy uitgelate lag. Sy reis drie oggende per week per bus en taxi en beland stiptelik om agtuur op sy drumpel. Sy sluit die kombuisdeur oop en kondig haarself luidkeels aan. Nadat sy haar geblomde oorjurk aangetrek het, neem sy 'n tuinstoel na die kombuis. Sy drink haar tee en eet haar brood. Terwyl sy eet, lees sy alles wat in die kombuis rondlê: alle kennisgewings, strooibiljette, uitnodigings na kunstentoonstellings, koerante. Op alles lewer sy kommentaar. Mevrou Sekete het helaas nie hoë higiëniese standaarde nie, en van kieme het sy weinig of geen idee. Ook openbaar sy weinig finesse as dit by eet kom. Sy spoeg die appelpitte uit oor haar skouer, sy slurp haar tee. Sy sit wydsbeen op haar stoel sodat haar swart nylon-kantonderrok wys. Hy hou sy kop afgewend. Hy probeer die kombuis vermy wanneer sy daar ontbyt eet. Sy het smal hande en voete, soos Rafael se vrouefigure – soos die nimf Galatea, byvoorbeeld. Die slankheid van haar ledemate staan in merkbare kontras met haar soliede liggaam, haar groot borste, die omvang van haar middellyf. Die meeste van haar gewig sit om haar middel en borste. Haar heupe is relatief smal en haar boude is nie groot nie. Haar bene is slank, die kuite is ferm. Haar vingers is lank en smal, die vingertoppe is gepunt. Haar gesig het min onderskeidende kenmerke. Dit is moeilik om dit in haar afwesigheid voor die oog te roep: oorwegend geronde gelaatstrekke; platterige
neus, groot, vol mond, kleinerige oë agter brillense. Sy is diep gelowig, 'n ywerige kerkganger, en 'n fyn, uitgeslape waarnemer. Jy moes in die politiek ingegaan het, sê hy vir haar. Hulle sou my doodmaak, sê sy, omdat ek die waarheid vertel. Leuens, sê sy, alles leuens wat die mense verkondig. Leuens en bedrog, en sy spoeg iets oor haar skouer uit. Alles net om hulleself ryk te maak, en ons armes bly arm. Wie sien na ons belange om? Hulle – die politici? Nie hulle nie. Hulle maak hulle eie hoenders vet. Haar vader was 'n mynwerker in Welkom. Hy het geen geleerdheid gehad nie. Haar moeder het standerd ses gemaak. Uitsonderlik vir 'n swart vrou van haar generasie. Mevrou Sekete is een van ses kinders. Sy is een van die middelste kinders, byna al haar broers en susters leef nog. Haar Sesothonaam is Hahatsele, dit beteken die een wat nie koud kry nie. Sy is op vyftien uit die skool omdat sy swanger geraak het. Behalwe hierdie een kind van haar eie het sy nog twee kinders aangeneem. Haar man is vermoor toe sy agt en twintig jaar oud was. Die afgelope tien jaar het sy 'n boyfriend. Hy is 'n getroude man. Net vir die geselskap, sê sy. Sy besit 'n huis in Matatiele, in die Oos-Kaap, die eertydse Transkei. In Desember neem sy vakansie en gaan soontoe om die huis in stand te hou. Wanneer sy soggens die agterdeur oopsluit en die huis binnekom, bring sy die buitewêreld met haar saam. Sy is nooit nukkerig nie, nooit in 'n slegte bui nie, sy is altyd spraaksaam, behalwe as sy tandpyn of mangelontsteking het. Sy sing as sy werk, sy is soos 'n skip wat met oop seile vaar. Sy is onwrikbaar in haar geloof, wantrouig en uitgesproke krities op alle politici. Almal skurke, sê sy. Almal net daarop uit om hulleself te verryk en te beveilig.
Wanneer sy nie sing terwyl sy werk nie, praat sy met haarself. 'n Onophoudelike stroom opmerkings, 'n deurlopende kommentaar, waarvan hy geen woord verstaan nie, want dit is alles in Sesotho. (Soos h´ is sy ook afkomstig uit 'n ander y deel van die land.) Sy was sy wasgoed en stryk dit (energiek), sy maak sy bed op. Sy vee en stofsuie die huis. Soms kook sy vir hom 'n maaltyd. Altyd sing sy terwyl sy werk. Je-su, Je-su, sing sy. Sy hou onwelkome besoekers van sy deur weg (hoewel sy die vrou langsaan vanoggend laat deurglip het). Sy het haar eie manier van dinge doen, sy is hardkoppig en eiesinnig. Sy ateljee maak hy self skoon. Daar word niemand toegelaat nie. Om halftwee bêre sy die yster, stort, eet haar middagete, en reis per taxi en dan per bus na haar woning in een van die Indiërwoonbuurtes. Sy verkies om daar te woon, sê sy, want die swartes maak te veel moeilikheid in die townships. Hulle is ewe oud, hy en mevrou Sekete, maar sy weier volstrek om hom op sy naam te noem. Soms wil hy haar ontslaan. Uit! wil hy sê. Weg! Ek benodig nie meer jou dienste nie. Ek kan jou energieke teenwoordigheid in my huis nie meer verduur nie! Ek kan jou daadkragtigheid en jou onwrikbaarheid nie uitstaan nie. Jy is my regterhand en ook my tormenteerder, want net deur soggens oor my drumpel te stap, doen jy my al leed aan. Maar dis te laat, hy kan haar nie meer ontslaan nie. Het sy nie van almal die hardste geweeklaag toe Naomi dood is nie? Het hulle siele nie in gedeelde droefnis verstrengel geraak nie? Aaron wag vir 'n boodskap van Eddie Knuvelder, die eienaar van die galery in Kaapstad waar hy sy werk ten toon stel.
Dit is reeds byna 'n week na Knuvelder se ateljeebesoek om na sy nuwe werk te kyk, en steeds het hy nog niks van hom gehoor nie. Abstraksie het Aaron Adendorff 'n hele aantal jare 'n manier gebied om te ontsnap aan die tirannie van die spesifieke, terwyl dit steeds die moontlikheid vir die uitdrukking van emosie gebied het. Maar die aflegging (afswering?) van die herkenbare beeld het hy as 'n verlies ervaar. Selfs in sy mees abstrakte – sy mees niefiguratiewe – werk, was 'n wond sigbaar soos 'n bloeding onder die vel, 'n sypeling in die weefsel van die verf. Groot doeke, waarvan die kleure oorwegend pienke en rooie was. In hierdie tyd het Eddie Knuvelder soms agter hom gestaan, vyftien, twintig jaar gelede, en Aaron het iets soos wellus in sy blik gesien wanneer hy na die werk kyk – die werk het hom eroties aangespreek. Eddie het sy werk met geesdrif en oortuiging bemark; Aaron het opgang gemaak. Met die jare het sy palet geleidelik begin verdonker. Die tekstuur van die verf het verdik. Die rooie en pienke, waarvoor hy 'n voorkeur in die groot niefiguratiewe doeke gehad het, was steeds oorheersend, maar growwer, meer gestol, en gekontrasteer met groene en violette. Hy het met klusters begin werk: 'n groter konsentrasie van vorms in die middel van die doek, wat die verbanne beeld gesuggereer het – nie deur enige herkenbare representasie nie, maar deur die intensiteit van die verhewigde ekspressie. Warm klusters van emosie, verlange, herinnering. 'n Samesmelting en 'n verdigting, en 'n heenwysing na die nieteenwoordige beeld. Hoewel hy hom dus van enige herkenbaar figuratiewe uitbeelding weerhou het, was dit steeds die basis, die verwysingsraam, die afstappunt. Die verlange na die beeld het die afwesigheid daarvan ten grondslag gelê.
Onder beweeg mevrou Sekete op haar stewige kuite en Florentynse voete. Na Naomi se dood was hy dikwels ongeduldig met haar, dikwels kortaf en irrasioneel. Sy het nooit iets gesê nie, net nie meer gesing terwyl sy stryk nie. Snags het Aaron en Naomi in mekaar se arms geslaap. Sy was 'n mooi vrou en hy was 'n aansienlike man. Maar hy het nie rus vir die holte van sy voet kon vind nie want die verbanne beeld het maande lank agter sy ooglede gepols. In die vroegoggend het dit hom soos 'n dief in sy ateljee ingewag. Sy palet het nóg meer gestroop, nog strakker geraak. Geboë swart vorms het die doeke begin oorheers. Oplaas het hy ook van kleur afstand gedoen. Hy het nog net met chiaroscuro gewerk. (Veel later het sy broer Stefaans van radical disinvestiture – radikale onttrekking – gepraat.) Uit hierdie matriks, uit hierdie ontwrigte en onstabiele ruimte, het die beeld weer geleidelik gestalte begin aanneem. 'n Dag of twee nadat sy kom kennis maak het, klop die nuwe buurvrou weer toe hy besig is om sy ontbyt te maak. Mevrou Sekete het nog nie opgedaag om hom teen haar onwelkome besoek te beskerm nie. Sy dra 'n T-hemp met 'n reusetier op, die spandex-broek en 'n weerkaatsende donker bril. "Jy gaan nie dalk vanoggend dorp toe nie?" vra sy, en steek 'n sigaret aan. "My kar word gediens." "Nee." Hy nooi haar nie binne nie. "Moenie my so vroeg soggens pla nie," sê hy. "Jy's lankal wakker," sê sy. "Spioeneer jy op my?" Sy lag en trap die sigaret onder haar hak dood. "Spioeneer, my alie," sê sy. Hy sê niks.
"Ek sê jou wat," sê sy, "jy gee ons vandag 'n lift dorp toe, en ek koop vir jou 'n Lotto ticket." "Ek sê jou wat," sê hy, "ons gaan dorp toe na 'n tattoo parlour en gaan speel daarna bingo." Hy voel dadelik sleg oor sy onnodig venynige reaksie; vanwaar die heftige impuls om sy ruimte ten alle koste teen hierdie vrou te wil beskerm? Sy kyk hom stip aan. Steek 'n nuwe sigaret aan voor sy op haar hak omdraai soos die vorige keer. "Think about it," sê sy. "Bye for now." Toe sy bo by die trap kom, draai sy om en sê: "Het jy al jou gun licence hernu?" * Hy werk al geruime tyd op rou doek. Doen nie meer die moeite om dit te strek nie. Op dié manier bly 'n deel van die doek onbeskilder wanneer hy die voltooide werk strek. Hy hou daarvan. 'n Herinnering dat verf niks anders is as nat pigment op doek nie, en dat skilder die kuns is van illusie. Hy was heelnag aan die rondrol en vroegoggend moeilik te wek uit die beswyming van groen skuld en berou oor alles gedaan en ongedaan. Groen soos slik. Mevrou Sekete het nog nie krassend oopgesluit en haarself energiek aangekondig nie toe die deurklokkie lui. Hy dink dit is dalk sy wat haar sleutel vergeet het. Toe hy oopmaak, staan Bubbles, mejuffrou Bubbles Bothma, voor die deur. Nee, dink hy. Nee. "Jy gaan nie dalk vanóggend dorp toe nie?" sê sy. "My kar word nog steeds gediens." Sy is verseker nie 'n aanvallige vrou nie. Daarvoor is haar gelaatstrekke te grof, haar gesig te asimmetries, met die twee oë van verskillende grootte, en daar is vanoggend 'n vreemde pofferigheid om die wangbene wat hy nie tevore opge-
merk het nie. Voorts help dit nie dat haar hare onoordeelkundig gekleur en happerig gesny is nie. "Ek werk soggens, ek werk smiddae, ek werk saans," sê hy. "Moet my asseblief nie onderbreek nie." Sy hou haar hande in die lug: "Moenie stres nie," sê sy, "ek kom in vrede." "Wat jy ook al doen, hoe jy ook al kom, moet my nie weer steur nie." "Sorry," sê sy. Hande steeds in die lug, gesig weggedraai in 'n gebaar van onderwerping. "Ek slaap deesdae sleg," sê hy in 'n vlaag van toegeeflikheid. Sy luister met die afgewende hoof en steeds met die teatrale gebaar. "En ek kom moeilik soggens op dreef," voeg hy tot sy verbasing by. Staan hy nou vroegoggend by die wildvreemde vrou en bieg. "Ek hoor jou," sê sy. "Laat my weet as jy van plan verander. Ek sponsor jou nog altyd vir 'n Lotto ticket." Aan die bopunt van die trap draai sy om en roep: "A luta continua! Voor in die wapad!" Hierdie vrou gaan hom nie met rus laat nie, dink hy. Hy voel dit so aan sy niere: die gesonde nier, die geteikende nier, en die klein, verskrompelde niertjie, die aanhangseltjie. * Op sy ateljeebesoek, nege dae vantevore, het Eddie Knuvelder houterig deur Aaron Adendorff se ateljee beweeg. Knuvelder is 'n groot man, met 'n swaar, donker kop. Hy het welige hoofhare en sy vel het die rooierigheid – 'n gebrande rooi – soos by sneeubrand. Die egalige verspreiding van vet onderhuids, die haarlose liggaam, die effense olierigheid van
die vel, dit alles assosieer Aaron met 'n noordelike oorsprong, met voorouers afkomstig uit die arktiese toendra – jagters in pelse geklee wat robbe gejag en op 'n dieet van vis oorleef het. Mense wat op hulle knieë by huise gebou van gevlegte walvisrib ingekruip het, uitgevoer met die velle van bere. Of nomade, Eddie se voorouers kon ook nomade wees, stel Aaron hom voor – perderuiters, wat op die steppe rondgetrek en perde gedomestiseer het; veglustige barbaarse krygers, maar met 'n fyn oog vir kunstige artefakte. Eddie het 'n swaar Hunne-hoof en 'n siniese, afstandelike blik; die lyn van sy bolip dui op iets tirannieks in sy persoonlikheid, terwyl die vol, breë onderlip 'n meer hedonistiese ingesteldheid suggereer. Sy lippe is 'n meer intense rooi as dié van die man op straat – duidelik 'n goeie deurbloeding van die monddele. Nie 'n man wat sy hart op sy mou dra nie, hoewel Aaron nog altyd gedink het hy weet waar hy met hom staan. Maar ten spyte van die groot, barbaarse hoof, die suggestie van 'n nomadiese (ongekerstende) voorouerlike afkoms, is Eddie altyd gemanikuur tot in sy vingerpunte. Hy lyk of hy iedere oggend deur 'n persoonlike masseuse onder hande geneem word; of sy vel daagliks met aromatiese olies ingevryf word, of sy hare gereeld gekap en gekondisioneer word. Sy voorkeur is vir donkerkleurige klere – indigobloue en swaar rooie – vir ru-sy en linne, vir ryk teksture; 'n eietydse handelsprins. 'n Fynproewer tot in sy nerfeindes, met 'n fyn onderskeidende oog, en 'n uitgeslape (geslepe) besigheidsman op die koop toe; sy galery het die afgelope jare een van die heel vooraanstaandes en invloedrykstes in die land geword. Om 'n perd in Eddie Knuvelder se stal te wees, is om by voorbaat die merk van gedistingeerdheid en sukses te dra. Knuvelder is die afgelope byna twintig jaar Aaron se
galeris. Hy bemark sy werk plaaslik en internasionaal. In dié tyd het Aaron gereeld elke twee, drie jaar 'n solo-tentoonstelling gehad. As gevolg van sy siekte het hy 'n paar maande nie kon skilder nie, die vorige jaar nie kon uitstal nie, en lanklaas nuwe werk aan die galery gelewer. Hierdeur het sy sigbaarheid 'n gevoelige knou gekry. Eddie het kom kyk na die werk wat Aaron sedertdien gemaak het, sedert hy die afgelope maande weer op dreef gekom het. Ook met die oog daarop dat Eddie vyf kunstenaars met hom wil saamneem na 'n belangrike tentoonstelling in Berlyn. Aaron hoop dat hy een van die vyf is. Knuvelder se Berlynse tentoonstelling sal hom weer onder mense (kritici, kopers en galeriste) se aandag bring. Stram en swygend het Eddie deur Aaron se ateljee beweeg. Hy het niks gesê nie, en nie lank by elke afsonderlike werk vertoef nie. Aaron het die idee gekry dat Knuvelder homself nie vir die werk wou oopstel nie. Hy wou iets ánders sien. Hy het 'n ander agenda gehad. Hy wou nie toelaat dat die werk hom aanspreek nie. In die enkele opmerkings wat hy gemaak het, het hy verwys na die werk van ander kunstenaars. Jonger kunstenaars. Waarom jouself in die voet skiet? is al wat hy gevra het. As jy net wil k´ k, wou Aaron vir Knuvelder sê, as jy net y wil kyk, sal jy sien hóé radikaal, hoe gotsonmoontlik innoverend die werk is. Hy het die indruk gekry Knuvelder wil die besoek so gou moontlik agter die rug kry. Tydens die middagete by 'n sjiek restaurant het hy oor ditjies en datjies gepraat. Hy het vertel van sy voornemens om sustergalerye in Berlyn en New York oop te maak. Hy het die murg uit die pypies van die osso bucco gesuig. Vleiseter. Die vlesige litte van sy haarlose vingers in die waterbakkie gedoop. 'n Pouslike gebaar. Sy don-
ker, welig deurbloede mond delikaat met die servet afgevee. Aan sy regterpinkie 'n ring met sy familiewapen; hy is van aristokratiese afkoms. Óú geld. Gesofistikeerd, welbeskaafd, subtiel. Hy het oor alles gepraat, behalwe oor die mees dringende kwessie: wat hy van Aaron se nuwe werk vind. Toe Aaron verwys na sy volgende solo-tentoonstelling, het Knuvelder die onderwerp met die hand weggewuif en gesê dat die galery al die praktiese reëlings hanteer, hy bemoei hom nie daarmee nie; Aaron moet met een van sy persoonlike assistente, met Wanda of Zelda, in aanraking kom. Net die één opmerking: Waarom jouself in die voet skiet? Knuvelder het deurgaans oogkontak vermy. Hy was minder hartlik as gewoonlik. (Het Aaron hom dit verbeel?) Hy het afskeid geneem met vae beloftes. Hy sou Aaron laat weet sodra hy sekerheid oor sy Berlynse keuse het, en dit behoort binne die volgende dae te gewees het. Nou wag Aaron nog steeds om van hom te hoor. Hy moes Knuvelder teen die muur vasgepen het. Hy moes hom met 'n fokken Stanley knife, met 'n gebreekte bottel onder die ken gedreig het. Drop my, jou bastard, en jy sien jou gát. Hy moes Knuvelder se fokken strot met 'n stomperige lem geliefkoos het. Moes in sy oor gesê het: Verraai my, laat my in die fokken steek, en ek maak die lewe voortaan vir jou ondrááglik. * Nou wag Aaron om van Eddie Knuvelder te hoor. Nou werk hy kantoorure. Nou is hy 'n glorified kantoorwerker. Noudat hy deur sy siekte gedwing is om alle buitensporighede, alle oormaat en oorskryding – drank, rook, ongereelde ure – agter hom te laat, wat bly daar nou vir hom oor? Besinning, inkering en gereelde ure.
Vroeër is daar verwys na Aaron se deurborende oog. Soveel dinge in hierdie stroewe wêreld. Soveel om te sien. Vanoggend is sy gedagtes by rook en vlamme, Signorelli se uitbeelding van die hel, Aragon se monsteragtige varings van bloed in 'n skitterende blou ruimte; 'n enkele strokiesprentagtig vereenvoudigde kop wat soos 'n klip by 'n helling afrol. So tref mevrou Sekete hom in sy ateljee aan. Sy staan in die deur met 'n skinkbord tee. Hy het 'n slegte nag gehad. Sy kop voel swaar en onbeweeglik, soos die komiese hoof teen die helling. Sy begryp alles en sien dwarsdeur sy skansige weerloosheid. Hoe gaan dit? vra hy onwillig. Die gedeelde las van eksistensie. Vroeër die week het sy mangelontsteking gehad en 'n dik swart serp om haar nek gebind. Beter, beter, beter! sê sy. Net sowel, dink hy. Wat sy nier betref. Sy moeder het ook drie niere gehad. Sy was 'n mooi vrou. Donker hare, hoë wangbene, 'n sensuele mond. Hy is 'n baba, sy hou hom vas en dra 'n rok waarvan hy die tekstuur onthou, dit is ingeryg op die heupe. Haar heupe is jeugdig rond, haar liggaam nog sag ná die swangerskap en sy geboorte. Sy vader neem die foto. Stefaans, sy ouer broer, staan 'n entjie daarvandaan, hy hou iets uit na die kamera. Vroeër het Aaron snags uitgegaan op straat. Op soek na diskussie, onthulling. * 'n Paar dae later, toe hy laatmiddag sy motor uit die garage trek, kom Bubbles Bothma, die nuwe buurvrou, om die hoek. Hy is op pad poskantoor toe. Kan sy asseblief saamry,
sy moet 'n paar goedjies by die Spar koop. En die Lottokaartjies kry. En haar kar is nog steeds nie terug van die garage nie. "Dit moet 'n helse deeglike diens wees," sê hy. "O dit is," sê sy. "Complete make-over." (Dat hy hom so laat beliég deur haar.) "Klim in," sê hy. Sy haal moeilik asem – effens asmaties. Sy steek 'n sigaret aan maar hy verbied haar om in die kar te rook. "Jy het baie vrye tyd. Werk jy?" vra hy haar. (Hy het al gewonder hoekom sy so dikwels by die huis is.) "Ja," sê sy, "ek werk. Hou die pot aan die kook." "Wat doen jy?" "O," sê sy, "this, that and the other. Bietjie hiervan, bietjie daarvan." Kyk by die venster uit. "Hoe kom jy by die werk noudat jou kar gediens word?" "Vat die bus, kry 'n lift. By 'n kollega," voeg sy by. Hy laat dit daar. Hoe minder hy weet hoe beter. Met dié vrou wil hy nie deurmekaar raak nie. Netnou moet h´ haar y elke dag 'n lift gee. "Ek doen bietjie werk vir die vakbonde," sê sy skielik. "Vir die kleremaakstersunie." "Kantoorwerk?" vra hy. "Ja," sê sy. "Ek organiseer dat dit klap. Help met die boeke. Stuur flyers uit. Organiseer fundraisings, public appearances en so." Sy soek en vind 'n peperment in haar sak. "Glo jy in miracles?" vra sy. "Nee," sê hy. "What a pity," sê sy. Hulle ry in stilte verder. Nadat sy haar inkope by die Spar gedoen het, en hy by
die poskantoor langs was om 'n pakkie wat sy oudste dogter vir hom gestuur het, af te haal, vra sy of hulle gou op pad terug by die slaghuis langs die Red Dolphin in Queen Mary kan stop. Sy moet sopbene vir vanaand se sop koop en gou vir iemand by die Red Dolphin 'n boodskap neem. Hy wag buite in die motor. Sy kom met die pakkie sopbene by die slaghuis uit en gaan by die Red Dolphin in. Dit is 'n kroeg, hy was nog nooit daarbinne nie. Voor die venster hang 'n kraletjiesgordyn en in die venster is 'n advertensie geplak: Barmaid wanted. Sou die vrou nou vir die job gaan aansoek doen? Hy dink nie sy staan 'n goeie kans nie. Na 'n rukkie kom sy haastig by die deur uit en kom op 'n drafstap na die motor. R´ , sê sy toe sy haastig inklim. y Hy ry agteruit. "R´ !" sê sy. "Hulle het my nie in die kar y sien klim nie." Toe hy regs in Queen Mary (nou Siphiwe Zuma) inry, kyk sy oor haar skouer en haal 'n pistool te voorskyn. "Wat de hel dink jy doen jy?" roep hy uit. Sy ignoreer hom. "Laat hulle kóm," sê sy, "ek is rég vir hulle." Sy sit vooroor, elmboë op die knieë, pistool in die hand, met die loop wat ondertoe wys. "Sit jou veiligheidsgordel aan," sê hy. "Whatever," sê sy. Sy bly kort-kort oor haar regterskouer agtertoe kyk. "Sit wég die damn ding," sê hy. "Wag eers," sê sy en sak dieper in haar sitplek af. "Wat de hél het jy daarbinne aangevang?!" sê hy. "R´ !" sê sy ineens, "die bastard is agter ons!" y In die truspieëltjie sien hy 'n rooi bakkie om die sirkel gejaag kom. "Draai hier af!" sê sy, en gryp die wiel met haar linkerhand
sodat hy met skreeuende remme om die draai gaan. Begraafplaas toe, sê sy, ons kan hom afskud. Sy sit skuins gedraai, die pistool laat sy rus op die rugleuning van haar sitplek. Ry hierdeur, sê sy. Hy ry waar sy beduie aan die onderkant van die begraafplaas verby, verby die krematorium, so vinnig oor die spoedhobbels dat hulle koppe behoorlik teen die dak stamp, linksop in Fenniscowles, reguit af in Brettonwood, weer op in Oliver Lea. In die truspieëltjie is die rooi bakkie oplaas nie meer sigbaar nie. Toe hy voor sy garage stilhou, bewe sy bene. "Jy is my 'n verduideliking skuldig," sê hy. "Thanks man," sê sy. "In the fullness of time." "Dis die eerste en die laaste keer wat ek jou 'n lift gee," sê hy. "Moenie jou Lotto ticket vergeet nie," sê sy, graaf in haar agterste broeksak en sit sy kaartjie op die paneelbord neer. "Jou gateway to paradise." "Eerder to paradise lost," sê hy. "Lives ther who loves his pain?" sê sy, ongeërg. "Who would not, finding way, break loose from Hell, though thither doomd? Thy wouldst thy self, no doubt, and boldly venture to whatever place, farthest from pain, where thou mightst hope to change, torment with ease, & soonest recompense, dole with delight, which in this place I sought." Sy kyk voor haar, steek 'n sigaret aan. "Wel, wel," sê hy. "Reken nou net. Milton?" (Die versreëls herken hy, half-herken hy, toevallig, toevállig, uit sy moeder se bestudering van die gedig toe hy jonk was. Sy het dele daaruit vir hom en Stefaans voorgelees.) Sy antwoord hom nie, klim uit, pakkie sopbene in die een hand, sigaret in die mond. "En hoekom rook jy as jy asma het?" vra hy deur die oop
venster. Maar sy is reeds weggedraai van hom, op pad huis toe. "Dis die laaste keer dat jy my met so 'n slap riem vang!" roep hy haar agterna. Sy maak 'n effense gebaar met die hand maar draai nie om nie. Wat het ons hier, dink hy. John Milton! Paradise Lost. Die Mafia se appropriasie van Milton? Wat sal Stefaans hiervan sê?! * Uit sy huwelik van twaalf jaar – 'n besonder ongelukkige verbintenis – is twee kinders gebore, twee meisies: Eugenie en Laura. Twee mooi, lang kinders. Albei met helder oë en 'n diep blos onder die vel. Die oudste, Eugenie, donker en gekwel; die jonger een, Laura, ligter van haar en huid, meer egalig van gemoed. Hy en Eugenie het sedert haar tienerjare, en sedert die egskeiding, nie 'n manier kon vind om gemaklik met mekaar oor die weg te kom nie. Hy dink sy is meer soos hy. Soos sy ouer geword het, het hulle toenemend struweling gehad. Sy het steeds minder geduld met hom en met sy manier van dinge doen gehad. Sy het hom daarvan beskuldig dat hy nie 'n goeie pa vir haar was nie. Sy dink hy het haar emosioneel in die steek gelaat. Sy dink hy was onverantwoordelik en selfsugtig. Sy dink hy het sy kuns bo sy gesin gestel. Sy was waarskynlik reg wat dit betref. Dit beteken nie dat hy haar nie altyd liefgehad het nie, al het sy liefde meesal hopeloos en ontoereikend gevoel. Sy was lank stroef teenoor hom, nievergewensgesind. Hy het haar nooit daarvoor verkwalik nie. Hy het gedink hy verdien haar kritiek en afwysing. Maar die afgelope tyd is sy milder in haar oordeel van hom. Sy is
minder gepantser en minder voorwaardelik in haar kontak met hom. Nog altyd vind hy haar ontwapenend, selfs op haar stekelrigste en mees kritiese. Dit breek sy hart as hy aan haar terugdink as klein kind. Groot kop, skraal ledemate, groot, sagte, vlesige hande en voete, en die groot, droewige oë. Dat sy haar hart so moes verhard en so fel moes word ter wille van haar selfbehoud. Bang vir slange toe sy klein was, bang vir vuur. 'n Driftige, impulsiewe kind. Laura bestudeer die geheimenisse van alge en voel verantwoordelik vir die behoud van die planeet – nie vir s´ , of vir y enigiemand anders, se emosionele welsyn nie. Sy laat minder van haar innerlike lewe blyk as haar suster. Sy verdiep haar in die botanie, in alge en mosse en swamme vind sy skynbaar haar heenkome, waar Eugenie, meer introspektief, haar heil en geborgenheid in verhoudings soek. In verhoudings en in die letterkunde. Sy gewese vrou het nie weer getrou nie; sy kinders het nie nodig gehad om hulle gevoel vir hom met 'n stiefpa te deel nie. Sy was en is steeds 'n goeie moeder vir hulle – betroubaar en betrokke. Toe die meisies nog by haar in die huis gebly het, het hy hom nie oor hulle bekommer soos hy dit nóú doen nie – sy besorgdheid oor hulle het met die jare en met hulle selfstandigheid eerder toegeneem as afgeneem. Sal hulle goed genoeg vir hulleself kan sorg? Die lot van 'n vrou in hierdie land. As iets hulle moet oorkom – iets gewelddadigs. Ondraaglike, ondenkbare gedagtes, te verskriklik om selfs vir 'n oogwink te verduur. En as hy dood is, en hulle moeder is dood, as iets hulle dán moet oorkom? Gedagtes wat hom in die nag oorval, in die vroeë oggendure, as sy weerstand op sy laagste is. Soos hy ook die welsyn van sy twee broers op die hart dra. Stefaans, wat in die duisternis afgegaan het en lank ver-
lore was, en Benjamin, op die oog af so suksesvol in die wêreld, wat skynbaar toenemend hopeloos veg teen die oorwig van sy demone. Die res van die dag sukkel hy om op dreef te kom. Vanoggend se eskapade met die vrou het sy konsentrasie verbreek. Vir Bubbles Bothma mag dit alles deel van haar daaglikse doen en late wees, maar hy is nie gewoond daaraan om met passasiers wat op dié manier hulle wapens gereed hou in motors te ry nie. Gewapende passasiers wat uit Paradise Lost aanhaal. Laatmiddag klop iemand. Toe hy oopmaak, is dit Bubbles. "Man," sê sy, "sorry oor vanoggend. Ek het nie bedoel om jou te laat skrik nie." "Jy is my nog 'n verduideliking skuldig," sê hy. "Ek het vir jou iets gebring," sê sy, en hou 'n klein pakkie na hom uit. Hy neem dit aarselend by haar. Daar is twee bandjies in. "Iets om na te luister," sê sy, neem 'n pakkie Camel Lights uit haar boonste hempsak, en steek 'n sigaret aan. "Sê my," sê hy, "was die wapen net vir die vertoon, of sou jy dit gebruik?" "Hoekom nie," sê mejuffrou Bubbles Bothma, "moet 'n girl nie doen wat 'n girl moet doen nie?" "Wat wát is, in hierdie geval?" vra hy. "Haar eie belange beskerm," sê sy, "niemand anders gaan dit doen nie." Toe sy weg is, luister hy na die eerste van die twee bandjies. Dit is 'n handleiding, 'n gids vir die donker nag van die siel se ondergang. Vir die konfrontasie van die self met dit wat hom die diepste aflei. Die eerste stap, sê die vrou, is die identifisering van vals stemme. Stemme wat die self op 'n dwaalweg lei, weg van sy uiteindelike bestemming. (Stra-
lende heelwording ná sy donker ondergang? wonder Aaron.) Die tweede stap is die kweek van geduld en volharding, sê die vrou. Geduld knie en brei die siel, volharding laat dit na die oppervlak styg. Hy is dronkgeslaan. Skeer Bubbles die gek met hom? Sien hy hiervoor kans? Nee, hy dink nie so nie. Hy gaan nie vanoggend begin om enige vals stemme te probeer identifiseer nie. Nog minder gaan hy probeer nagaan waardeur die self die grondigste afgelei word. En voorlopig is hy tevrede om sy siel ongebrei te laat, onbearbei, verskuil soos 'n padda in 'n vlak, modderige poel. * Hy weet dat sommige dele van sy ateljee vir sy bure sigbaar is vanuit hulle kombuis. Dit was nooit vantevore 'n probleem nie, maar nou het hy skielik die gevoel dat hy dopgehou word. Hoe anders weet die vrou hoe om toe te slaan presies wanneer mevrou Sekete nie daar is om sy privaatheid te beskerm nie? Hy wil nie dink hy word dopgehou nie. Onder geen omstandighede nie. * In die pakkie wat hy gaan afhaal het, is twee T-hemde wat sy oudste dogter vir hom gestuur het. Op elkeen het Eugenie 'n teks geborduur, versreëls uit gedigte van William Blake. The Begger's Dog & Widow's Cat, / Feed them & thou wilt grow fat het sy op die een hemp geborduur, en The Poison of the Honey Bee / Is the Artist's Jealousy, op die ander. Haar keuse van tekste vind hy raaiselagtig, maar hy is ontroer deur die geskenk. Kosbaar, dink hy, 'n kosbare geskenk.
Sign up to vote on this titleUsefulNot usefulDie benederyk by LittleWhiteBakkie0.0 (0)EmbedDownloadDescriptionBOOK UITTREKSEL
Die benedryk deur Ingrid Winterbach
Uitgegee deur Human & Rousseau, an imprint of the NB group
http://lwb.book.co.za/blogBOOK UITTREKSELDie benedryk deur Ingrid WinterbachUitgegee deur Human & Rousseau, an imprint of the NB grouphttp://nb.book.co.za/bloghttp://lwb.book.co.za/blogInterests: Topics, Books - FictionRead on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.Copyright: © All Rights ReservedDownload as PDF or read online from ScribdFlag for inappropriate contentShow moreShow less