En jy vra: is daar wel ‘n God. Bestuur Hy regtig my lewe? Of is alles maar net toevallig, dat die een sterwe en die ander bly lewe? Wat is die mens eintlik, vra jy jouself ook af. Hoe sit ‘n mens in mekaar? As mens word jy gebore. En as kind neem jy die lewe as vanselfsprekend aan. Dit geld ook vir die meeste volwassenes, vir die meeste van die tyd. Jy is gewoon wie jy is. En elke dag word jy weer gedompel in die besige lewe. Tyd om te reflekteer, tyd om jouself te ontleed, is daar nouliks.
Ons sit nou hier in die kerk, op ‘n rustige Sondagaand. Ons het nou wel dit tyd om bietjie dieper na te dink. Van ons horlosies en vol agenda’s kan ons nou wel vir ‘n uurtjie vergeet. Ons kan tot rus kom in hierdie erediens. Juis om aan hierdie diep vrae aandag te skenk. Wie is jy eintlik? Wat is die mens in die diepste van sy wese?
Gemeente, ons het ‘n gedeelte uit die boek Prediker gelees. Hy was ‘n nugter man. En toegegee, nou los van die Bybel en wat daarin staan, alles wat ons oor die mens weet en oor sy toekoms, alle wetenskaplike ondersoek wat daar op die mens gedoen is, alle kennis wat daar oor die mens bestaan ten spyt, feit bly: as iemand oorlede is, bly daar niks oor nie. Slegs ‘n stoflike oorskot. Wat begrawe (word) of deur ander veras word. Soms gebalsem om ‘n mummie te word. Maar dit is nie meer ‘n mens nie. Voortaan is dit net so roerloos soos ‘n klip.
As jy jouself afvra: Ja maar is daar nie miskien iets, wat ook deel is van die mens, maar wat tog onsigbaar is? Iets wat bly bestaan na sy dood? Maar ook hier is die antwoord: Hoewel daar deur die eeue heen vermoedens uitgespreek is, idees, filosofië, mensbeelde, tog bly dit maar giswerk. Niemand weet seker nie. Baie mense berus dan ook maar by hierdie gedagte: Die mens lewe ‘n klompie jare en dan is dit verby. Finaal verby. Niks bly oor nie. Dus, sorg dat jy vandag lewe. Pluk die dag, carpe diem, want môre sterf jy. Of, soos ‘n ander filosoof gesê het: Ek bestaan gewoon uit dit wat ek eet: die toebroodjies, aartappels, vleis wat ek eet. Ek is ook maar net materie.
Dis ‘n retoriese vraag. Inderdaad, niemand nie. Met jou menslike sintuie kan jy nie ‘n verskil waarneem tussen die lewe, die siel van ‘n dier, en die van ‘n mens nie. Maar nou gaan ons verder in die Bybel kyk. Die Bybel wat tot stand gekom het deur God se leiding. Die Boek waarin ons lees dat God die Skepper van die mens is. En in die Bybel vind ons nie net kennis oor wie God is nie, maar ook kennis oor wat die mens is. En so lees ons dinge in die Skrif wat die mens met sy eie denkkrag nooit sou uitgedink het nie. Om te begin, die Bybel spreek oor die mens as bestaande uit ‘n liggaam en ‘n siel. Dink aan Jesus se uitspraak in Mattheüs 10: “moenie vrees vir die wat die liggaam doodmaak, maar die siel nie kan doodmaak nie; maar vrees Hom liewer wat die siel sowel as die liggaam kan verderwe in die hel.” (Matt 10:28)
Nou was daar oor die onderskeid tussen liggaam en siel al baie debatte. Soms is hierdie onderskeid oorbeklemtoon. Soms is hierdie onderskeid weggeredeneer, en beweer dat ‘n siel nie los van die liggaam kan bestaan nie.
Sommige van ons ouer lidmate onthou dalk nog die kerkstryd in Nederland oor die sogenaamde sieleslaap in die sestiger jare, toe boeke verskyn het soos:
Nou dat ons die Bybel oopmaak, en luister wat die Bybel oor die mens openbaar, kry ons dus ineens ‘n ander visie op die mens. Die mens is nie net dit wat hy eet nie. Hy is meer. Daar is ook ‘n siel. En hoe die verhouding tussen liggaam en siel is, dit bly uiteindelik vir ons verstand ‘n groot geheim, wat ons nie volledig in kaart kan bring nie. Maar so het die Skepper my gemaak. Die Skepper openbaar oor my in sy Woord: so sit ek in mekaar. Mens kan dit in sekere sin vergelyk met ‘n produk wat jy koop, waarby ‘n gebruikshandleiding ingesluit is. Daarin verduidelik die fabrikant hoe die produk in mekaar sit, en hoe mens die produk moet gebruik. Wat mens wel daarmee kan doen, en wat nie. Hoe mens die produk moet onderhou en voorkom dat dit breek. Eintlik is die Bybel ook ‘n gebruikshandleiding vir hoe mens jouself asook ander mense moet behandel. ‘n Gebruikshandleiding opgestel deur Hom wat die mens geskep het.
Ja God se Woord openbaar die mens in sy diepste wese. Dis nie toevallig nie, want God is juis die Een wat die mens gemaak het. Daar is dan ook niemand wat vir jou beter sal kan vertel hoe die mens inmekaar sit nie. God se Woord werp lig op die mens, op sy diepste wese.
Hoe hy inmekaar sit. Nie dat alle details in die Skrif openbaar word nie. Ons sal dit ook nie kan begryp nie. Maar die wesenlike dinge maak God wel bekend. Die mens is ‘n ondeelbare geheel, solank hy lewe. Maar by sy sterwe val die geheel uiteen in twee dele.
V/a 57 begin by die oomblik van afsterwe. Hierdie antwoord sluit aan by die vraag wat eintlik bedoel word met die opstanding van die liggaam. Ek glo in die opstanding van die liggaam. Dit is wat ons naamlik in die Apostoliese Geloofsbelydenis bely. En dan lees ons: my siel word na hierdie lewe dadelik tot Christus, sy Hoof, opgeneem.
Die klem val hier op die woordjie dadelik. Die Kategismus skryf dit in reaksie op die gangbare gedagte in daardie tyd, die sestiende eeu, dat die siel eers geruime tyd in die vaevuur moes deurbring. Om gelouter en gereinig te word.
En 1 Kor 15:42: “So is ook die opstanding van die dode: daar word gesaai in verganklikheid, daar word opgewek in onverganklikheid”.
Watter troos put jy hier en nou daaruit? Die antwoord: Ek voel nou al die begin van die ewige vreugde in my hart! Daardie ewige lewe, dit besit ek nou al! Want my lewe behoort aan Christus. Hy het opgestaan uit die dood. Hy sal ook hierdie wonder aan my verrig.
Soms is ons geneig om depressief te raak. As ons ‘n geliefde aan die dood afgestaan het. As ons die verskriklike beeld van massagrafte sien. As ons sien hoe maklik ‘n lewe in ons land geneem word. Dan begin ons onsself af te vra, soos die Prediker.Wat is die waarde van die lewe? Is alles maar nie net tevergeefs nie? Maar dan mag ons Christus se belofte daarlangs lê. Dit spreek ons moed in vir die hede. Ja daar kom ‘n jongste dag. En dan sal die grafte oopgaan. Dan sal alle mense geoordeel word. Ook die misdadigers wat nou hulle straf ontloop het. Dan sal daar reg geskied. Soos Jesaja sê: Dit is die dag waarop God in aksie kom. Hy besoek die ongeregtigheid van die aardbewoners. En dan sal die aarde alle vergote bloed aan die lig bring, en almal wat gesneuwel het, nie langer bedek nie.
Ja God se Woord gee sin aan ‘n menselewe. Aan heel die geskiedenis. As God se Woord nie met ons was nie, sou alles sinneloos gelyk het. Maar sy Woord openbaar die mens in sy diepste wese. God se Woord plaas die hede in die lig van wat daar in die toekoms sal gebeur. Dus, as jy as mens wys wil word, as jy voorbereid wil wees op die toekoms, bou jou lewe vandag op Christus. Hy sal sorg dat jy met liggaam en siel behoue bly. Luister na Hom, doen wat Hy sê.