Seks en ander verlanges
Afrikamasutra, deur Ilse Carla Groenewald. Resensie: Kerneels Breytenbach (Rapport Weekliks)
Rapport is een van die Afrikaanse koerante wat dikwels nuwe tegnieke bedink om ou maniere van inligting oordra nuut te maak. Ek kan begryp dat dit nodig is. Dis net dat ek nie altyd daarvan hou nie. Hul idee om nuwe boeke te hanteer deur onderhoude met die skrywers in plaas van resensies is vir my 'n ontduiking van die kritiese benadering en uiteindelik streel dit net die skrywer se ego. Die behoefte om die werk krities geweeg te kry word veronagsaam. Die Afrikamasutra kry die ander alternatiewe behandeling: 'n artikel oor die boek, met 'n klein bietjie kritiese reaksie weggesteek in 'n vrystaande "kassie". Die probleem lê vir my daarin dat Breytenbach se hantering van die onderwerp waarskynlik dieselfde uitwerking sal hê as wat 'n baie positiewe resensie sou. Maar gestel hy het 'n prul van 'n artikel gelewer, en Rapport het dit in 'n vaak oomblik laat verbyglip? Sou dit nog regverdig gewees het teenoor die skrywers, vertalers en kunstenaars? ('n Bygedagte: Ek sou baie bekommerd wees as ek Breytenbach was. Hoekom word daar eerste aan hom gedink wanneer boeke oor seks gepubliseer word? Is Nicki Spies nie 'n meer gepaste keuse nie?)
Karretjiemense, deur Carol Campbell. Resensie: Herman Lategan. (Rapport Boeke)
Normaalweg bespreek ek nie resensies van vertalings nie. Wyle Gerrit Brand het my daarvan genees. Hierdie ene wil ek tog noem, nie om die spesifieke boek nie, maar om die resensent. Herman Lategan het hierdie resensie geskryf met heimwee wat sy pen dryf. Hy het uit eie ondervinding 'n liefde vir die mense waaroor die boek handel. Hierdie emosies vind neerslag in die resensie op 'n manier wat mens dit van voor laat herlees, op soek na die snellers wat jou keel so laat trek. Knapgedaan!
'n Man van min belang, deur Chris Karsten. Resensie: J.B. Roux. (Boeke24)
J.B. Roux sluit sy resensie met die opmerking "Chris Karsten is 'n fenomeen". In die aanloop hiertoe verduidelik hy hoe Karsten tematies hierdie keer sy speurverhaal vanuit 'n politieke hoek aanbied: Dis 'n roman oor transformasie, van 'n speurdiens wat ou, onopgeloste sake uit die stuiptrekkingstyd van apartheid ondersoek. Sy vorige romans, die Abel-reeks, was puik, en Roux probeer die vraag antwoord of Karsten die pyl sal kan volhou. Sy antwoord is bevestigend, en die resensie is só uitgepak dat dit dié mening ondersteun. Wat ek veral van die resensie waardeer (omdat ek die boek self die afgelope week gelees het) is dat Roux pynlik noukeurig is in sy poging om geen geheime te verklap en die lesers se plesier sodoende te bederf nie.
As die wind kom draai, deur Hans du Plessis. Resensie: Susan Cilliers. (Boeke24)
'n Roman wat in 1844 afspeel, laat volgens die resensent vrae ontstaan wat destyds net so relevant was as wat hulle in die moderne Suid-Afrika is. Sy spel die vrae nie uit nie; tog kry mens die gevoel dat dié vrae oor en rondom die "kleurgrens" sal wees. Die moderne leser sal daardie grens afgebreek wil sien, wat die outeur dan verlei om dinge makliker te laat lyk as wat dit is. Ek vind Susan Cilliers se reaksie op die boek amper net so interessant as die gegewe waarmee Du Plessis werk: jy moet saam met die skrywer droom oor hoe aangenaam onverkwiklike sake opgelos kan word. Die subteks praat egter hard en duidelik: Cilliers sê niks gebeur só maklik nie.
Moeilikheid saam met maklikheid
Die AE tot OE van seks, deur Riette Rust. Resensie: Kerneels Breytenbach (Boeke24)
Dis maklik om resensies deur joernaliste en oud-joernaliste te onderskei van dié deur akademici – hulle lees gewoonlik makliker en lekkerder. Dit is beslis die geval met hierdie resensie deur Kerneels Breytenbach – onderhoudende trant, maklik om te volg. Daarin lê ook die probleem. Was dit 'n akademikus wat die resensie geskryf het, sou hy/sy sekerlik pertinente vrae gevra het oor baie van die dinge wat Breytenbach prys. As 'n resensent 'n boek so ophemel soos Breytenbach hier doen, is dit soms nodig om in die detail in te gaan. En ofskoon hy wys op die historiese konteks van hierdie boek, laat hy na om een baie belangrike opmerking te maak, naamlik dat die uitgewer 'n plakkertjie op die omslag laat plaas het om aan te dui dat hierdie boek "Slegs vir volwassenes" is. Ek kan nie help om te wonder hoekom hy dit misgekyk het nie – of besluit het om dit nie te noem nie?
Haar naam is Ragel, deur Helena Hugo. Resensent: Erika de Beer. (Boeke24)
Mens herken ook die joernalistieke agtergrond van hierdie resensent, maar sy het in baie opsigte 'n moeiliker taak as Breytenbach hierbo. Die boek is nie 'n verstrooiingsroman nie. Dit het 'n Christelike inslag en te oordeel aan De Beer se kritiek is dit dan ook die rede hoekom die skrywer 'n spesifieke benadering volg met die twee hoofkarakters. Baie tyd in hul gedagtes, sê De Beer. Sy verduidelik dan hoekom dit die gehalte van die res van die boek skeeftrek. Uiteindelik is haar slotsom nie ingegee deur die breë geloofsagtergrond nie, maar deur die feit dat die skryfgehalte die lees bemoeilik. Dit is een van De Beer se beste resensies tot dusver.
In die skadu van soveel bome, deur Hennie Nortjé. Resensie: Nini Bennett. (Rapport Boeke)
Hierdie bundel het al verlede jaar verskyn. Het dit nie pas die Eugène Marais-prys vir debuutwerk van die SA Akademie gewen nie, was daar seker nie soveel haas by Rapport om die resensie daarvan te plaas nie. Nini Bennett se resensie is 'n yl gedoente. Sy hou daarvan om te vertel waaroor gedigte handel. Sy het oogklappe aan vir die aansienlike internasionale tradisie waarby Nortjé met hierdie bundel aansluit. Sy sien sekere taalvindinge raak, maar eien nie die verstegniese toertjies waarmee hy hom in die bundel besig hou nie. Dis 'n moeilike opdrag om só lank na 'n bundel se verskyning daaroor te moet skryf, want meeste mense wat in digkuns belang stel, het dit nou al gelees en die bundel se geheimenisse vir hulself ontsluit. Goed, mens kan met geldigheid vra of Bennett die resensie al verlede jaar geskryf het, en of sy dit nou inderhaas op versoek vir Rapport afgehandel het. Indien eersgenoemde, het ek meegevoel met haar, want hierdie resensie sou 'n beter indruk gemaak het pas na die verskyning van die bundel. Indien laasgenoemde, was dit 'n oordeelsfout om 'n resensie te skryf asof niemand nog die bundel onder die oë gehad het nie.
Die Wellingtonse Klopse – 100 jaar se onvertelde stories, deur Michael le Cordeur en Marlene le Roux. Onder redaksie van Ria Olivier. Resensie: Jo-Ann Floris. (Boeke24)
Dit verg 'n towenaar om teleurstelling behoorlik te maskeer. Jo-Ann Floris is 'n joernalis en amper 'n towenaar. Mens kan sien hoe werk sy haar op om geesdrif te toon vir hierdie boek, wat handel oor haar jeugwêreld, en die kultuurgoed wat sy goed ken. Mens kan aanneem dat sy heeltemal in die kol is wanneer sy sê die boek maak die deur op 'n skrefie vir jou oop oor die onderwerp van die Wellingtonse Klopse, maar dat dit net 'n eerste aanduiding gee van dinge wat jy self sal moet gaan soek. Tussendeur laat skemer sy deur wat verkeerd geloop het: vrot redigering, en ontoereikende leiding aan die outeurs deur die uitgewer en redakteur. Sy het duidelik 'n geloof in die skrywers, en dit blyk dat die fotografie puik is. Maar die geheelindruk is dat Jo-Ann Floris baie vriendelik is met 'n boek wat skerp kritiek verdien, en dat sy dit besef. Sy sê dit nie reguit nie, maar alle simpatie met Michael le Cordeur en Marlene le Roux, wie se harde werk nou 'n verspeelde kans geword het.
Briewe van 'n bekende
Mits dese wil ek vir jou sê, deur Hennie Aucamp. Resensie: Daniel Hugo. (Rapport Boeke)
Die Afrikaanse leserspubliek weet meer van Hennie Aucamp se smake, voorkeure en menings as wat hulle van enige ander Afrikaanse skrywer s'n weet. Daarvoor sorg Aucamp deur skynbaar alles wat hy nog ooit geskryf het, te laat publiseer. Ek kan nie onthou dat enige resensent hom al tromp-op geloop het oor sy narsisme nie, maar Daniel Hugo kry dit reg om ten minste 'n gevoel van ironiese agterdog by die leser van hierdie resensie te laat ontstaan. Laat ek eers sê dat mens jou met sommige van Aucamp se standpunte kan vereenselwig. Hy het 'n manier om deur te dring tot die essensie van 'n probleem, en 'n nugtere siening daarvan te gee. Dit laat Hugo deurskemer. Dan haal hy Aucamp aan oor die kwessie van "openbare briewe": "Ek is dus gesteld daarop dat 'n briewebundel ook afreken met die vals beeld wat daar van my geskep is – moedswilliglik en ook kwaadwilliglik – as esteet in sy ivore toring." Hugo wys onmiddelik daarop dat daar leemtes in die versameling is wat só 'n strewe ongedaan maak, kritieke tye in ons geskiedenis waartydens Aucamp nie briewe geskryf het nie. Nog meer betekenisvol vir my is dat Hugo nie rapporteer wat die ontvangers se reaksie was nie. Miskien is dit iets waaroor Aucamp nie skryf nie, miskien was briewe nie vir hom 'n gesprek nie.
Wolf, wolf, deur Eben Venter. Resensie: Thys Human (Boeke24)
Probleme, probleme. Thys Human, een van ons heel beste Afrikaanse resensente, kom vorendag met 'n resensie waarin hy twyfel oor sy eie oordeel. "Maar net omdat ék nie al die aspekte van die uiteindelike ontknoping geloofwaardig en oortuigend gevind het nie, behoort dit geen leser te verhinder om die roman op te tel en self te oordeel nie." Wat ek veral problematies vind, is dat die resensie sonder daardie paragraaf kon gedoen het. Human het die roman geweeg, hy het oordele uitgespreek. En dit goed gedoen, sover mens kan oordeel. Dis tog die versweë ooreenkoms tussen leser en resensent, dat mens sy oordele as opreg en eerlik en suiwer aanvaar. Hoekom nou self die geldigheid daarvan betwyfel? Dan liewer nie die resensie skryf nie, nè.
'n Nuwe wildernis, deur Ben Viljoen. Resensie: Gert van der Westhuizen (Boeke24)
Van der Westhuizen sê in die begin van sy resensie dat daar seker nooit genoeg oor die Grensoorlog in Namibië en Angola geskryf kan word nie. Dan gaan hy voort om die inhoud van Ben Viljoen se boek te beskryf, en dit interessant genoeg te laat klink vir mense wat in hierdie onderwerp belangstel. Hy sê egter nie watse nuwe insigte die boek bring nie, of wat dit uniek binne die genre maak nie. En dit is wat ek nodig het om my te oortuig dat ek 'n Nuwe wildernis moet lees. Ek wil nie hoor dat dit 'n boek is wat my weer 'n slag diep sal laat dink oor daardie oorlog nie.
Vang 'n Boer – Die stryd tussen Boer en Ovambo, deur L.J. Bothma. Resensie: André le Roux.
Ek onthou dat ek in die tagtigs nie baie danig was oor Le Roux se TV-verslae nie. Bombasties. Gelukkig kan mens dit nie teen hom hou nie, en hierdie resensie is van só 'n hoogstaande gehalte dat mens hom baie dinge sal vergewe. In baie opsigte is dit vir my 'n voorbeeld van presies hóé 'n resensent 'n feiteboek soos hierdie moet benader. Le Roux gaan put uit sy eie ervarings, herlei dit na die inhoud van die boek, en vandaar lewer hy kritiek op die swak punte en prys hy die boek se goeie punte – terwyl hy steeds besig is om argumenterend verder te bou aan die reaksie. Le Roux voer sy argument tot by 'n besluit, waarvan een helfte goedkeurend vir die boek is, en die ander daarop wys dat 'n swak titel vir die werk gekies is. As enigiemand wonder hoekom die resensie so lekker lees, is die antwoord eenvoudig. Le Roux skryf nie net oor die boek nie, maar oor die boek se konteks, en hy gee 'n persoonlike reaksie op albei. Daardie persoonlike reaksie is kosbaar. Gaan kyk maar hoeveel resensies verskyn waarin waaragtige persoonlike reaksie totaal afwesig is. Dit ís moontlik om 'n mening uit te spreek en jou eie gevoelens onvermeld te laat. Ek hoop dat Le Roux 'n meer gereelde resensent vir Boeke24 sal word.