Barolong Boo Seleka wil eienaarskap van hul grond hêKgosi (Koningin) Gaboilelwe Moroka wil ‘n wetlike proses volg om eienaarskap van haar gemeenskap se grond te bekom. (Foto: Verskaf) Die Barolong Boo Seleka-tradisionele gemeenskap het tydens ŉ gesamentlike mediakonferensie met AfriForum aangekondig dat die proses begin is om eienaarskap van hul grond, wat tans in die staat se voogdyskap is, te kry. Hierdie Tswana-gemeenskap by Thaba Nchu in die Vrystaat word deur Kgosi (Koningin) Gabo Moroka gelei. Sy was voorheen hoofvrou van die Noga’s Post-gemeenskap van Thaba Nchu en is nou die eerste vrou in die Barolong Boo Seleka-gemeenskap wat as ŉ koningin gekroon is. Sy het baie ervaring as ŉ leier in verskeie rolle en het ook ŉ hele paar internasionale toekennings ontvang vir haar werk in gemeenskapsontwikkeling en as aktivis vir vroue- en kinderregte. Die proses om eienaarskap van die grond te kry geskied volgens die reg en word ingevolge artikel 20 van die Wet op Opgradering van Grondbesitregte (wet 112 van 1991) gedryf. Dié stap volg nadat AfriForum ŉ regsmening ingewin het wat aangedui het dat dié artikel tans die toepaslikste wetgewing is wat deur tradisionele gemeenskappe gebruik kan word om eienaarskap van hul grond te herstel. Artikel 20(1) bepaal dat ŉ tradisionele gemeenskap die minister kan versoek om eienaarskap van sy grond, waarvan die beheer in die tradisionele gemeenskap gesetel is, aan die gemeenskap oor te dra. Artikel 20(2) bepaal dat die minister stappe mag doen om die grond aan die gemeenskap oor te dra indien die grond opgemeet is. Die grond van die Barolong Boo Seleka is opgemete plase en dié proses is dus van toepassing op hul versoek. Moroka sê een van die grootste hindernisse vir ontwikkeling in die landelike gebiede van die land is dat die staat die eienaar van die grond is wat tradisionele gemeenskappe besit. “Dit is derhalwe noodsaaklik dat die eienaarskap van tradisionele gemeenskappe se grond, wat tans in die staat as voog namens die tradisionele gemeenskappe setel, aan die tradisionele gemeenskappe oorgedra word. Ons is oortuig daarvan dat dié stap, om die eienaarskap van ons grond te herstel, die ontwikkeling van ons koninkryk en die gepaardgaande verbetering in ons gemeenskap se lewensgehalte sal versnel,” sê sy. Barend Uys, hoof van interkulturele verhoudings en samewerking by AfriForum; Kgosi Gaboilelwe Moroka, koningin van die Barolong Boo Seleka-tradisionele gemeenskap; Kgosana (hoofman) Maleho Goronyane, lid van die koninklike familieraad en Letseke Lazarus Motlhale, sekretaris van die koninklike familieraad staan saam om grondeienaarskap vir die Barolong Boo Seleka-tradisionele gemeenskap te verkry. (Foto: Verskaf) Barend Uys, hoof van interkulturele verhoudings en samewerking by AfriForum, sê die bestaan van kultuurgemeenskappe is ŉ werklikheid, en kultuurgemeenskappe is een van die kosbaarste erfenisse van die land. “Die behoud en welstand van gemeenskappe is noodsaaklik en daarom moet daar ŉ balans wees tussen die regte van die gemeenskap en die individu. Daar is regspersone en modelle van eienaarskap wat die nodige sekerheid aan individue gee, wat noodsaaklik is vir belegging en ontwikkeling, terwyl dit terselfdertyd gemeenskapsbelange dien,” sê Uys. “Die oordrag van grondeienaarskap van die staat na tradisionele gemeenskappe is noodsaaklik vir die versterking van gemeenskapselfstandigheid en daarom moedig ons tradisionele gemeenskappe aan om van die regsroete gebruik te maak om die eienaarskap van hul grond te herstel.” Artikel 20 bepaal verder wat die proses is wat gevolg moet word indien ŉ tradisionele gemeenskap se grond nie opgemeet is nie. In só ŉ geval mag die minister ŉ persoon aanwys wat die haalbaarheid van die versoek moet ondersoek en ŉ verslag aan die minister moet lewer. Die minister mag dan, op grond van die verslag, die grond laat opmeet en stappe doen om die eienaarskap daarvan oor te dra. Indien die minister nie die versoek toestaan nie, moet die gemeenskap skriftelik van die redes daarvoor in kennis gestel word. Geen oordragskoste of ander fooie is betaalbaar vir oordrag wat ingevolge dié artikel plaasvind nie. AfriForum het ander tradisionele gemeenskappe aangemoedig om ook van dié bepaling gebruik te maak terwyl dit nog geld, aangesien artikel 20 van die wet sal ophou geld wanneer artikel 46 van die Wet op Kommunale Grondbesitregte (Wet 11 van 2004) moontlik in werking tree.