Versindaba » Blog Archive » Onderhoud: Hennie van Coller (Soom)
Miskien kan ek jou besonder indringende vraag probeer beantwoord met verwysing na die titel van die bundel. ‘n Soom is ‘n grens- of randgebied wat skei, saamvoeg en afrond. Dit beteken ook om ‘n einde aan iets te maak. Op die agtergrond het ek ook Leon de Kock se woorde gehoor waar hy praat van “a crisis of writing in [South Africa] and about one of the great seams of the modern world”. Die Suid-Afrikaanse skrywer “takes the reality of rags and tatters and seeks to write the fabric of the nation into existence” sê die skrywers van The Columbia Guide to South African Literature in English since 1945; die soom is die plek waar verskille en ooreenkomste versoen word. In die gedig “Brandfort”, wat inderdaad soos jy impliseer, ‘n sleutelteks is, probeer ek aantoon dat die gedig die plek (die soom ?) is waarin intertekstuele eggo’s opgevang word, assosiasies hulle voltrek én die wonder kan gebeur dat historiese tye en geskeide ruimtes versoen word in een magiese moment, hier die Europese merels wat sigbaar raak in ‘n Vrystaatse hemelruim. Daarom is daar vir my geen skeiding tussen Afrika en Europa, Afrikaans en Nederlands of poësie van toe en nou nie. Dit impliseer dat ‘n mens se verlede ook altyd aanwesig is in die / jou hede. Weer eens is dit die kunswerk waarin kontraste veral opgelos word.
Iets wat dalk by die vorige vraag aansluit. Landskappe speel ŉ belangrike rol in die bundel, ook die hemelruim as landskap. Op ŉ manier torring jy landskappe se some los deur die leser konstant tussen Afrika en Europa te verplaas. Ek dink nou byvoorbeeld weer aan merels in Brandfort en ŉ “Afrikaanse son” wat kop lig in Groningen. Wil jy dalk iets sê oor tematiek in die bundel? In watter stadium van skryf oor so ŉ lang tydperk het die sentrale tematiek ŉ rol begin speel?
As daar van ‘n sentrale tematiek sprake is in my bundel, sou dit iets met die voorafgaande te make hê. Maar daar is ook ander, meer versweë opvattings ter sprake: dat ek glo aan ‘n “milde God” wat die mens die ruimte gun om sintuiglik (en selfs byna hedonisties) te lewe, maar ook dat die mens ‘n produk is van “deterministiese” kragte (omgewing, erflikheid, die geskiedenis, sosiale fatsoen, diskursiewe formasies; selfs die poëtika van die dag), maar terselfdertyd voortdurend strewe na bevryding juis hiervan – ook in die kuns. Hoewel ek kennis geneem het van die heersende tendense in die Afrikaanse poësie: politieke betrokkenheid (sosiale kommentaar), die romanties-sentimentele, die ekstreme intellektuele en selfs die “prosaïese” praatvers, sluit my eie werk nie net by een hiervan aan nie.
Om hierby aan te sluit wil ek spesifiek oor jou “Vier sonnette by jaargetye in die Vrystaat” vra. Ek lees dit as ŉ liriese, hedonistiese oorskryf van die (durf ek sê: gewigtige?) oorspronklike sonnette. Dalk iets meer oor humor en die kanon in jou bundel?
Jy is absoluut in die kol met jou opmerking oor my vier sonnete by jaargetye in die Vrystaat. My spot met die swaarwigtige synsvrae kom reeds voor in “November” en ek wou eintlik net ‘n lansie breek vir ‘n sintuiglike (en dalk hedonistiese) bestaan. Jy vra oor humor en die kanon. Ons letterkundige produkte aan die begin van die Afrikaanse letterkunde was dikwels humoristies, maar was ook nie juis almal hoogstaande letterkunde nie. Dalk is hoge kuns veral deur die Dertigers (wat die hoë en koue paaie bewandel het) by implikasie gelykgestel aan die swaarwigtige.
Tags: Griffel Media, Hennie van Coller, Soom
Monday, April 2nd, 2012 | Onderhoude.
2 Kommentare op “Onderhoud: Hennie van Coller (Soom)”
H.P. van Coller het pas gedebuteer met Soom en hy is onrustig oor die ontvangs van sy boek.
Al het die digter hard gewerk aan die boek, is dit geen waarborg dat dit goed sal wees nie. Dít moet die digter oorlaat aan die kritici wat deeglik en “objektief” sal lees. (Ek is bly hy plaas objektief tussen aanhalingstekens.) En ondeeglike resensies mag ook van waarde wees – kyk wat jy kan leer uit die ontvangs en basta met die res.
Na publikasie is die bundel nie meer in die hande van die digter of uitgewer nie. Dan moet die kritiese pad sy loop gaan. Gedigte praat soms met lesers; soms nie.
Wat wel ‘n rol speel by die resepsie van ‘n digbundel is:
Die uitgewershuis wat subliminaal die waarde van die materiële obkjek bepaal – soms kom daar ‘n vloekskoot uit ‘n kleiner uigewershuis soos destyds met Wilma Stockenström;
die aantal gedigte;
wanneer ‘n gevestigde literator laat debuteer (soos Cloete indertyd), kyk kritici immers anders daarna. Hier is immers ‘n ou hand aan die woord. Cloete het die landskap van die digkuns verander en Opperman het dit inderdaad as “koningskos” aangekondig;
In welke mate die digter iets byvoeg of verander aan dit wat reeds bestaan. As dit aansluit by die tradisie van bv. die vernufsvers, moet daar in gesprek getree word met voorgangers soos J.C. Steyn, Daniel Hugo, en andere.
As die bundel goed is, sal dit enige klapwieke oorleef. Vele digters moes al dwarsklappe oorleef van kritici wat hul werk as flets beskou het.
‘n Mens moet net publiseer wanneer jy totaal gedistansieerd en kil na ‘n bundel kan kyk.
Soos die digter skryf:
“‘n heiige lug en vreemde tongval hou my aan die raai.”
Hopelik is die ontvangs nie newelig nie. Dit is immers altyd lekker vir bestaande digters as daar ‘n goeie talent hom of haar aanmeld. Ek lees nou weer Sarina Dönges se In die tyd van uile en ek is werklik bewus van die feit dat hierdie digter nie na waarde geag is nie. Ek beoog om iets hieroor te skryf.
carol hodes :
Kon nie n beter kunstenaar gekies het vir hierdie projek nie! Pauline sien en voel wat min mense kan.