Dis die eerste byeenkoms vanjaar, Krismis is nog nie eers ŉ maand verby nie – wie onthou, soos die digter hier, nie ŉ stille nag nie, maar soos die titel van die gedig lui, ŉ skrille nag:
Ek het hier ŉ digbundel in my hand, Groen – gedigte oor die omgewing. (onthou, ons besin oor ons plek in die kosmos) Ek maak oop by ŉ gedig. Enige gedig. Weet iemand wat hier staan? Nee, niemand nie, want dis woorde op papier, ink op papier – dit beteken niks nie, beteken nog niks nie. X sal jy vir ons lees wat daar staan:
Dan snap die leerders, die betekenis wat hulle aan ŉ gedig se woorde heg, is nie noodwendig die betekenis wat die digter aan dieselfde woorde geheg het nie. Die leser werk met woorde op papier, nie met die digter se gedagtes nie. Die digter heg sy of haar betekenis aan die woorde, die leser sy of haar eie betekenis.
In die Afrikaans-klas, doen ons poësie, wys ons die kinders altyd daarop dat dit nogal ŉ bonus is as die vorm van die gedig (die HOE van die gedig) gelyk is aan, ooreenstem met, aansluit by, die inhoud van die gedig.
Ek vra in 1990 vir ŉ matriekklas voor my, dat die kinders na die vorm van die gedig moet kyk en my dan sê hoe dit by die inhoud aanpas. Nadat ons reeds al die moontlike raakpunte op die tafel had, gaan regs agter in die hoek ŉ hand op – en dan moet u weet: onnies sien nie sommer die hande in die agterste hoeke opgaan nie – daar is redes hoekom party hande die agterste, kanthoeke van die klas kies om te gaan sit. En daar gooi een van die minder skerp messe in die laai, nie ŉ Stuiwer in die armbeurs nie, maar ŉ Riksdaalder wat ek vandag nog onthou – hy het so laag, op sy stuitjie op die stoel gelê: “Meneer,” sê hy, “as Meneer die bladsy vat en jy draai hom links om op sy sy, dan lyk die vorm van die gedig nogal soos die buitelyne van ŉ stad.”
Ek kom’n bietjie later weer terug na die gedig, maar wil net eers ŉ draai in my eie studentejare maak: Ek het op die PUK geswot en daardie jare had ons van ons tweedejaar ŉ verpligte vak – Interfakultêre Wysbegeerte. Hierdie vak moes dan nou die C in die PU vir CHO, Christelike Hoër Onderwys, sit. Ek onthou een les goed: Dr Peet van Rensburg het gekom en ŉ berg op die bord geteken.
Toe teken hy ŉ pad wat na die berg toe lei, met ŉ mannetjie en vertel my presies wat ek in standerd 5 aan eie bas gevoel het. Aan die begin kyk jy na die berg, en wat jou opval, wat jy raaksien, is dit.Later fokus jy lank nie meer daarop nie, nou sien jy dit raak. Nog verder, nog later, betrag jy die berg so – weer ander horisonne.
En dis hoekom ŉ fliek soos The Champ, of Terms of Endearment, jou vreeslik kan aangryp, maar kyk jy dit tien jaar later weer, is jy teleurgesteld en kan jy nie glo dat jy laas so snot en trane getjank het nie – dis dieselfde fliek, dieselfde akteurs, niks aan die fliek het verander nie – dis jy wat verander het, dis jy wat nie meer dieselfde is nie.
ŉ Herbesoek aan of herontmoeting met byvoorbeeld ŉ gedig hóéf natuurlik nie noodwendig op teleurstelling uit te loop nie. Jy het gegroei en ontgroei, jy kom tot nuwe insigte, ander insigte, en ja dit is moontlik dat sommige aansigte op die berg jou nooit beskore sal wees nie.
Ons kyk met ander oë en weet: wat ons klein silwerige planeetjie betref, is baie, meeste, alles vir so lank ons dit toelaat, in ons hand. En dit is asof alles nie so veilig in die holte van ons, die mens, se hand is nie, laat staan nog in ŉ god se hand.
Dis Saul Barnard in Dalene Matthee se Kringe in ŉ bos wat my aan die bloubokkie bekend gestel het: “’n Bloubokkie se gal sit nie in sy kop nie.”
Ek weet nooit van watter paradysvoël ek ŉ prentjie moet oproep in George Louw se gedig, Paradysvoël nie. Is dit sommer ons Afrikaanse Flap of een van die propperse Birds of Paradise. Hy skryf:
Tot so ver dan die geloofsbelydenisse, want ons moet uitkom by die laaste been waaroor die NHN besin – die individu.