In Suid-Afrika het rassistiese demagoë soos Julius Malema die kwessie in die brandpunt geplaas met haatspraak, maar terselfdertyd die vraag opgeroep: Wat mag oor die ander sy van die saak gesê word, veral vanuit slagoffers se perspektief? Die onding van “politieke korrektheid” kompliseer dinge verder. Kan dit rasseverhoudinge vertroebel as byvoorbeeld ’n wit slagoffer van swart geweld daaroor praat? Durf hy/sy openhartig vertel wat gebeur het?
Vrye Woord (VW) se standpunt is onomwonde: dit is noodsaaklik om te vertel. In die hof word daar breedvoerig namens die boewe gepraat; wie praat namens die slagoffers? VW wil juis hiervoor ook ’n forum bied. Ons het reeds ’n miniseminaar oor rassisme aangebied. Ontwyking en verswyging kan nie in diens van die waarheid en uiteindelik versoening wees nie. ’n Eerlike relaas deur slagoffers van enige ras kan nie as opsweping beskou word nie.
Een van ons medewerkers, Linette Downes-Webb, se vertelling op die VW-Facebook-blad lees soos ’n gruwelverhaal. Naas haar ander ontberings as misdaadslagoffer is sy in die kop geskiet en vir dood gelaat. Sy het die moed gehad om openhartig daaroor te praat, maar talle slagoffers het dit nie, veral ook omdat hulle vergelding vrees.
In die gesprek op Facebook word daar gevra waarheen slagoffers met hulle eie ervarings kan gaan. VW se onthullingsblad WikiLigni het ten doel om vertroulike inligting te publiseer, met of sonder betrokkenes se name. Alle slagoffers van ernstige misdaad, of diegene met ’n goeie, persoonlike kennis van hulle lotgevalle, word dus genooi om ’n bondige samevatting van die gebeure vir plasing op WikiLigni te gee. Die VW-redaksie sal dan in bepaalde gevalle die skrywers vra om uit te brei. ’n Versameling vertellings in boekvorm kan later oorweeg word.
Bydraes kan direk op VW se Facebook-blad geplaas of aan die redakteur by hermes@absamail.co.za gestuur word. Dui asseblief aan watter inligting vertroulik is. Alle bewerings moet gestaaf kan word. Verdere bespreking kan op Facebook plaasvind, soos in Linette se geval gebeur.
VW-redaksielid Theresa Papenfus se ervarings hier onder is een van die eerste voorbeelde. Op ons Facebook-blad is daar meer inligting en reeds reaksies daarop.
Die sokkervierings skop af – met moorde
Genadiglik was ek en my familie nog nie slagoffers van geweldmisdaad nie, maar een van my medewerkers en haar vriende was. Op bladsy 802 van Pik Botha en sy tyd skryf ek oor die aanval op die oorspronklike uitlegkunstaar van die boek. Elrene Jones is op die eerste dag van die Wêreldbekersokkertoernooi saam met haar lewensmaat en sy vriend deur vyf mans oorval terwyl hulle tuis die sokker gevier en vleis gebraai het. Die boewe het die vriend doodgeskiet, Elrene se lewensmaat in die nek geskiet (hy is verlam en is weke later oorlede) en vir Elrene ook in die skouer en die been geskiet. Terwyl sy op die grond gelê het, het hulle haar verder met die vuiste bygekom (vyf jong mans wat ‘n gewonde, bloeiende, smekende vrou takel) voordat hulle met haar rekenaar (met die bladproewe van die Pik-boek daarop) weg is.
Mense moet inderdaad hieroor praat, en skryf, op die allerminste. Om Julius se rassistiese uitsprake af te lag of te probeer doodswyg, lyk nie vir my sinvol nie. Stilbly gaan niemand baat nie – ons demokrasie allermins.
Toevallig lees ek tans Edmund de Waal se The Hare with Amber Eyes : a Hidden Inheritance. Somshet my oog vasgehaak, omdat dit so ongemaklik bekend wil lyk: “In 1899, the year that the netsuke arrived in Vienna, it was possible for a Deputy in the Reichsrat to make speeches calling for Schussgeld – bounties – for shooting Jews. In Vienna the most outrageous statements were met with a feeling from the assimilated Jews that it was probably best not to make too much fuss.”
Antisemitisme wen veld. “You could hear the echo of demonstrations, of course, with their rants against the ‘plague of Eastern Jews, ... but Iggie remembered that they used to laugh at those …” En: “Not talking about anti-Semitism was possible; not hearing about it was impossible.”
Juju en Manyi lees sulke goed waarskynlik nie. Hulle reken hulle is oorspronklik met hulle insigte. Die probleem is, ander dink ook hulle is oulik. In die Mail & Guardian van 4 Maart (“Manyi is not alone in his racism”) skryf Jonathan Jansen oor Manyi se antibruin uitsprake: “The fact that the man is protected by so-called black (read ‘racial African’) lobbies and receives a light, laughing tap on the wrist from powerful political parties tells you that Manyi-type thinking enjoys considerable support among the elites …”
Mens moet seker nie alarmisties wees nie. Maar ek stem vir ordentlike lawaai wat die regte ore bereik.
News of the World 'n slag vir media-selfregulering
Vir mediavryheid in Suid-Afrika kon die meeluisterskandaal van die Britse News of the World kwalik op ‘n slegter tyd gekom het.
Hoewel ontken word dat die nuwe inisiatief van verskeie belangrike medialiggame in Suid-Afrika om ‘n basis vir behoorlike selfregulering te vind, saamval met planne van die Suid-Afrikaanse regering om die media en die reg tot inligting te beperk, is die tydsberekening tog belangrik. By dié geleentheid van die aankondiging het oudhoofregter Pius Langa hom ook ten gunste van selfregulering uitgespreek.
Die laaste ding wat die Suid-Afrikaanse demokrasie nou nodig gehad het, is ‘n insident soos die meeluisterskandaal van die News of the World.
Vir die lande van veral Noord-Europa wat hoog op die lys van die mees persvrye lande is, en ‘n groot groep saam in die eerste plek saamkoek, sal die Britse blaps waarskynlik in die praktyk min negatiewe gevolge inhou. Vir lande soos Italië, waar die bejaarde premier superman in die bed is, maar volgens homself te oud is vir nog ‘n termyn, kan sake baie anders lyk. Italië deel die 49ste posisie op Verslaggewers sonder Grense se persvryheidsindeks met Burkina Faso, heelwat swakker daaraan toe as Suid-Afrika met sy 38ste posisie. Suid-Afrika is egter op sy beurt maar die 5de mees persvrye land in Afrika.
Die wegdoen van selfregulering beteken gelukkig in Europa nie die staat neem die rol oor nie. Die model wat voorgehou word, is ‘n onafhanklike liggaam waarin die staat en media ewe min invloed uitoefen. Gegewe die wyse waarop veronderstelde onafhanklike liggame, soos die SABC-raad hier, deur die politici gekaap word, moet Suid-Afrikaners baie skrikkerig wees vir ‘n soortgelyke model hier te lande.
Dit was al lank duidelik dat die media baie versigtig moet wees oor die persepsie wat die publiek van hulle vorm. Voor die aanbreek van die wêreldwye ekonomiese krisis was daar ‘n Europese veldtog om moraliteit by die politici en media te probeer herstel, ‘n duidelik reaksie op die persepsie dat dié twee beroepe die laagste vlakke van moraliteit oplewer. Die ekonomiese krisis, wat vir baie koerante ‘n oorlewingstryd beteken het, het die aandag weggelei. Dit het ook baie gehelp dat die media, in besonder in Ysland, so hard gedelf het om die rol van inhalige bankbase in die krisis aan die dag te lê.
Dit het pas aan die lig gekom dat City Press syfers het wat daarop dui dat minder as 20 persent van die publiek vertroue in die media het. Hoe groot die rol is wat die regering se periodieke aanvalle op die media hierin speel, sal waarskynlik eers later sigbaar wees.
Die media is, soos selfs die demokrasie, nie perfek nie. Soos die politieke-wetenskaplike wysheid lui: die demokrasie is nie ‘n volmaakte model nie, maar die beste wat ons het. Een van die beste waarborge vir die beter funksionering van ‘n demokrasie is mediavryheid.
Waarnemers gebruik reeds ontstellende terminologie om die vlakke van korrupsie in Suid-Afrika te beskryf, en die stelling “Korrupsie het endemies geword” is nie vreemd nie. Korrupsie bedreig nie net demokrasie nie, maar die land as funksionele entiteit.
“Limiting media freedom will ultimately hurt SA government” - William Bird
By now, government’s pre-election (and ill-disguised) softening towards the media is pure history. The media appeals tribunal is back on the Parliamentary agenda as Jimmy Manyi and the ANCYL go to war against the media. But as the two increasingly seem hellbent on going from bad to worse, the spectre of a no-win conflict looms ever greater.
Manyi’s on-air attack on Sanef chairman Mondli Makhanya was quickly supported by the ANC Youth League: “We support Cde Jimmy Manyi in his efforts to engage on a balance of truths as opposed to being a subject of the Fourth Estate, one which should forever be committed to unbiased reporting, objective truth based on fact and not personal hatred against the government led by the ANC,” a release read. “These notorious tendencies are unwelcomed [sic] and we will never allow ourselves to be slaves of media prejudice, discrimination and victimisation that remains an extension of attempted re-emergence of apartheid.”
The ruling party's onslaught against the press continues despite the media’s support of democracy, the Constitution and government’s development mandate. “If you look at the UK and the US, they have media outlets that are clearly and very vocally opposed to the political leadership of the country. In South Africa the editorial positions overwhelmingly support the objectives of the government and the Constitution,” says Bird. “During the elections we saw the clear support of democracy and editorial positions from the press that pushed people to vote and build our democracy.”