Gemeenskappe, ontluikende vrystede en sentrale regerings in die tyd van Covid-19Alida Kok. Foto: Jurgens Burger. Ons het eintlik vir ŉ ruk lank gesien hoe ŉ politieke tsoenami uit die ooste na ons op pad is. Toe die golf ons uiteindelik tref, het dit nie lank geneem vir ŉ verwronge “morele orde” om in ons samelewings pos te vat nie. Terselfdertyd het ŉ vernuwende beweging ook begin waarin gemeenskappe mekaar se menswaardigheid op prys stel, beskerm en bevorder. Die politieke stryd waarin vrystede en sentrale regerings gewikkel is – die voorbeeld van Hongkong en China In Junie 2019 het gewelddadige protesoptogte in Hongkong vlamgevat. Dít nadat die sentrale regering in China – die Chinese Kommunistiese Party – aangedui het dat wetgewing in Hongkong deurgevoer moet word wat sal toelaat dat inwoners van hierdie stad wat van oortredings aangekla word, na die Chinese vasteland weggevoer word om deur die sentrale Chinese regering self vervolg te word. Hongkong was onder Britse besit van 1842 tot 1997. In 1997 is die gebied oorgedra na Chinese besit en sedertdien is die stad ŉ spesiale administratiewe streek in China. ŉ “Een land, twee stelsels”-beleid word hier geïmplementeer wat beteken Hongkong is semi-outonoom, al is dit in die sentralistiese Chinese staat geleë, en het afgewentelde uitvoerende, regsprekende en wetgewende magte. (Foto: AP Photo/Vincent Yu) ŉ Eiesoortige tradisie, in vergelyking met dié van die Chinese vasteland, het dus in Hongkong ontstaan vanaf ten minste die 19de eeu tot en met vandag. Hongkongse inwoners dring aan op burgerlike vryhede en liberaal-demokratiese waardes. Gevolglik is daar ŉ baie diep kloof wat loop tussen dié vrystad of sogenaamde “charter city” en die outoritarisme waarvan Beijing ŉ voorstander is. Dit verduidelik die ontsettende woede wat onder inwoners van Hongkong ontstaan het toe Beijing die regering in Hongkong wou dwing om wetgewing in hul metropolitaanse area deur te voer wat die stad se semi-outonomiteit en afgewentelde magte direk sou oorskry. Inwoners van die stad weet dat wetgewing wat die uitlewering van verdagtes na die Chinese vasteland toelaat, mense sal blootstel aan die dreigende mag wat deur China se outoritêre politieke instellings uitgeoefen word. Terselfdertyd is die Chinese regbank ŉ verlenging van die magtige Kommunistiese Party en kan daar beslis nie ŉ beroep op ŉ Chinese regsprekende gesag gemaak word om burgerlike vryhede te beskerm nie. Die Chinese president en algemene sekretaris van die Chinese Kommunistiese Party, Xi Jinping, het juis in ŉ toespraak in Februarie 2019 bevestig: “China moet absoluut nie die Westerse roete van regsprekende onafhanklikheid volg nie”. Die Kommunistiese Party hou die regbank onder hul duim. (Foto: AP Photo/Vincent Yu) Intussen het aktiviste in Hongkong in ’n langdurige protes begin deelneem vir die behoud van burgerlike regte en vryhede in die algemeen en die hervorming van hul wetgewende gesag. Ontstellende video’s en foto’s waarin veiligheidsmagte aktiviste of gewone Hongkongse inwoners aanrand, het sedert verlede jaar in die globale media versprei. Dit blyk dat die kragte van die sentralisering van politieke mag (wat deur China versinnebeeld word) en die desentralisering van politieke mag (wat, onder meer, bewerkstellig word wanneer ŉ stad sy munisipale uitvoerende en wetgewende magte behou en in praktyk selfs vergroot) ŉ nuwe eietydse maatstaf van politiek in die ontwikkelende ekonomieë van die globale suide gaan wees. Gemeenskappe, ontluikende vrystede en provinsiale en sentrale regering in die tyd van Covid-19 in Suid-Afrika Die afgelope jaar se botsing tussen China, as dié staat in die internasionale samelewing wat ŉ voorstander van outoritarisme en ŉ opkomende wêreldhegemoon is, en Hongkong, as een van die vernaamste vrystede (“charter cities”) in die wêreld, is een van die groot momente wat tesame met die aankoms van Covid-19 globale politiek oor ŉ drempel na ŉ nuwe era van outoritarisme gestoot het. Argieffoto Hierdie tendens het ook aan die regerende party in Suid-Afrika die geleentheid gegee om soos ŉ China outoritêre politieke instellings in ons eie samelewing te vestig. Nou is ons eie gemeenskappe en ontluikende vrystede ook in ŉ stryd met magsbehepte ANC- sentrale en provinsiale regering gewikkel. Sommige van die botsings wen gemeenskappe en stede, en sommiges wen provinsiale en sentrale regering. Dink byvoorbeeld hier aan die hofsaak wat die Demokratiese Alliansie (DA) teen die Gautengse provinsiale regering gewen het waarin die hof die onwettige besluit van die ANC- provinsiale regering om die Tshwane-metro onder administrasie te plaas, omgekeer het. Hierdie beslissing deur die hof – midde-in die staat van inperking – is ŉ oorwinning vir munisipale regering wat tot ŉ mindere mate onder die invloedsfeer van die ANC val. Of dink aan die nasionale regering se beslissings oor watter distrikte of stede minder streng inperkingsmaatreëls mag implementeer. Stede het nie noodwendig op die oomblik die invloed om die besluite van die regering op nasionale vlak in hierdie verband amptelik teen te staan nie. Covid-19 en ŉ nuwe “morele orde” wat deur globale, nasionale en plaaslike politiek strek Twee maande gelede was ons eie samelewing se grootste kollektiewe uitdagings die inkrimping van die ekonomie, die destruktiewe gevolge van fenomenale staatskaping en die vernietiging van staatsinstellings. (Grafika: Pixabay) Nou het ŉ tsoenami uit die Ooste veroorsaak dat ons gekonfronteer word deur ŉ nuwe sogenaamde “morele orde” wat dit geldig wil maak dat die militarisering van die polisiemag plaasvind, dat mense mekaar in hul eie woonbuurte by wetstoepassers aangee, dat families weens die reëls van die staat van inperking van mekaar weerhou word, dat sterwendes in hospitale se geliefdes hulle nie kan besoek of groet nie, dat ŉ minister besluit wat ŉ mens mag koop en nie mag koop nie, dat joernaliste hul moontlike afdanking moet vrees weens kritiek op ministers of die president, dat kwarantynkampe soos konsentrasiekampe opgestel word waarin mense in gedwonge afsondering geplaas word, dat daar beplan word dat jeugbrigades by Gautengse skole ingestuur word, dat geweld en korrupsie rondom kosverspreiding ontstaan, dat gemeenskappe honger ly, dat ŉ raskriterium gebruik word om te bepaal watter ondernemings noodhulp van die regering ontvang, en dat mense wat moet werk om te oorleef, gekriminaliseer word. Binne ŉ maand het die norme en standaarde van aanvaarbare optrede, of die sogenaamde “moraliteit”, in die openbaar verander asof ons samelewing een stel tafelmaniere vir ŉ ander stel tafelmaniere uitgeruil het. Die tsoenami uit die Ooste het ons gedrag begin bepaal in ons stede, woonbuurte en selfs ook in van die mees intieme ruimte van ons lewe. Dit kom voor asof die ontmensliking van ons samelewing plaasvind. Die sleutel tot ons “medevermensliking” – om mekaar se menswaardigheid weer op prys te stel – is opgesluit in die bemagtiging van ons gemeenskappe. Sedert die begin van die Covid-19-krisis in Suid-Afrika is dit gemeenskappe wat mekaar se menswaardigheid beskerm en bevorder, en nié ŉ sentrale ANC-regering nie. Terwyl die ANC Covid-19 as ŉ rookskerm gebruik om ŉ outoritêre fantasie uit te leef, is gemeenskappe en ontluikende vrystede besig om te midde van al die chaos van hierdie nuwe era herstel en vernuwing mee te bring.