Batsa knorrig oor onwettige sigarette‘n Besending sigarette word Dinsdag by ‘n kleinhandelaar afgelaai. (Foto: Maroela Media) British American Tobacco South Africa (Batsa) het ŉ beroep op die regering gedoen om die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) se Protokol oor Onwettige Handel te ratifiseer om die onwettige verkoop van sigarette te stuit. Suid-Afrika het die omvattende internasionale reëls reeds sewe jaar gelede onderteken, maar steeds nie formeel geratifiseer nie. Suid-Afrika het volgens Batsa verreweg die grootste onwettige tabakhandelbedryf ter wêreld. Indien die land die protokol ratifiseer, sal die WGO se opsporingsriglyne gevolg moet word. Ná ŉ maande lange verbod weens die Covid-19-pandemie mag tabakprodukte weer vanaf Dinsdag in Suid-Afrika verkoop word. Batsa het onafhanklike navorsing bevestig wat bevind het sigarethandelsmerkname wat hoofsaaklik uit die stal van die Fair-Trade Independent Tobaccco Association (Fita SA) kom, het die afgelope vyf maande, terwyl die verbod gegeld het, die mark heeltemal oorgeneem. Die Navorsingseenheid vir die Ekonomie van Aksynsprodukte onder die direkteurskap van prof. Corné van Walbeek by die Universiteit van Kaapstad het tydens die afsonderingstydperk die patroon van sigaretverkope gevolg. Van Walbeek en sy span navorsers het bevind dat byna alle rokers – 93% – uit die 23 000 respondente wat aan die studie deelgeneem het, sigarette tydens die afsonderingstydperk kon koop. Die handelsmerkname wat hulle kon koop, het egter beduidend verander, selfs al is vasgestel dat sommige kleinhandelaars sigarette wat aanvanklik wettig aangekoop is en waarop belasting betaal word, onbehoorlik tydens die afsonderingstydperk verkoop het. “British American Tobacco het die grootste terugslag weens die verbod ondervind,” het Van Walbeek bevind. Die omvang van die skade aan die wettige bedryf, wat voorheen R35 miljoen per dag in belasting ingesamel en betaal het, is blootgelê in die navorsingseenheid se verslag. Batsa het vandeesweek gewaarsku dat enige aggressiewe aksynsbelasting op tabak, soos wat deur sommiges voorgestel word, net die houvas wat onwettige produsente op die mark het, gaan verstewig. “Belasting word net betaal deur mense en maatskappye wat die wet gehoorsaam. Suid-Afrika het nou ŉ tabakmark wat beheer word deur diegene wat dit nié doen nie,” het Johnny Moloto, woordvoerder van Batsa, gesê. “Die verbod op wettige sigaretverkope was die grootste geskenk nog vir misdadigers wat tabak smokkel. Om die aksynsbelasting te verhoog, wat hulle in ieder geval nie betaal nie, gaan vir hulle die kersie op die koek wees.” Batsa sê ook die navorsingspan se bevindinge was helaas “voorspelbaar”. “Ons maatskappy het nie ŉ enkele sigaret na Suid-Afrikaanse klein- of groothandelaars verskeep sedert die verbod in Maart in werking getree het nie. Dit is hoekom ons, vantevore die grootste tabakmaatskappy in die land, kwalik ŉ voetnota in die navorsingseenheid se verslag is.” “Ons het ons volle samewerking aan die polisie en amptenare van die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID) by ons fasiliteit in Heidelberg gegee wat daagliks produksie en uitvoerbesendings beheer en monitor,” het Moloto gesê. “Prof. Van Walbeek onderskat ons gevoel maar is heeltemal reg as hy in sy verslag sê “in teenstelling met Fita-lede” het ons rede om ongelukkig oor die verbod te wees.” Moloto sê ook ten spyte van onjuiste en kwaadwillige bewerings daaroor, skuld Batsa die SAID geen belasting nie. SAID-hoof Edward Kieswetter het verlede week gesê “dit gaan jare duur om die korrupsie en onwettige bedrywighede wat die afgelope vier maande posgevat het, uit te roei”. Batsa sê Kieswetter se kommer is heeltemal gegrond. “Ons bly verbind tot samewerking met die SAID en ander wetstoepassingsowerhede om onwettige handel te pak en vinnig terug te keer na wettige en belastinggehoorsame handel in tabakprodukte,” het Moloto gesê. Batsa het in Mei, tydens vlak 3 van die afsonderingsregulasie, die regering hof toe gesleep oor die verbod op sigaretverkope. Ten spyte van die regering se aankondiging dat tabakverkope nou op vlak 2 toegelaat word, word uitspraak daaroor deur die hooggeregshof in Kaapstad steeds binnekort verwag.