‘Ons het nie ŉ ramp van dié aard verwag’(Foto: Verskaf) “Wanneer die rook en roet gaan lê, tref die realiteit en skok jou.” Só sê Jan Joubert, een van byna 40 boere in die Kuruman-omgewing in die Noord-Kaap wat met hande in die hare sit nadat hul weiding en vee deur wegholveldbrande verswelg is. Sowat 83% van Joubert se weiding is tot op die grond afgebrand. Hoewel sommige van die plase nou nie meer brand nie, spook ander boere steeds om vlamme op hul plase tussen Kuruman en Daniëlskuil in bedwang te bring. Boonop word sterk wind van meer as 30 km/h vir die week voorspel en verander die windrigting gedurig, wat brandbestryding bemoeilik en vlamme verder laat versprei. “Jy as boer voel moedeloos wanneer jy staan en toekyk hoe jou veld afbrand en jy weet jy kan niks doen nie. Die natuur is te magtig om daarteen te veg.” Volgens Joubert het hy Donderdag omstreeks 04:20 ŉ oproep oor ’n brand op sy plaas tussen Kuruman en Daniëlskuil ontvang. “By ons aankoms op die brandtoneel was dit reeds relatief groot. Vandaar was dit ŉ rondskarrel om dit geblus te kry. Die realiteit is egter hoe groter die brand raak, hoe groter is die omvang van die skade.” Die brand op Joubert se plaas is dieselfde dag nog geblus, maar die vlamme het toe reeds sowat 2 500 ha van sy 3 000 ha weiding vernietig. Nou moet dié kommersiële boer – en talle ander boere – die stukke optel en aangaan. “Vir nou moet ons voer vir ons vee in die hande kry totdat ons toegang tot alternatiewe weiding kan kry. Ons sal daarna aan die pad vorentoe dink.” (Foto: Verskaf) Boere in die omgewing het nog oor die naweek gespook om die res van die brande tussen Kuruman en Daniëlskuil te blus en vlamme het teen Dinsdagmiddag steeds in die veld gewoed. Die brand het ook begin om in ŉ oostelike rigting – in die rigting van Koopmansfontein – te versprei. “Dit is duidelik dat boere raadop is. Hulle drom saam by waterpunte en vang moraal onder mekaar.” Drie wegholveldbrande het Donderdagoggend gelyktydig weens weerlig in die Kuruman-omgewing ontstaan. Twee van die brande wat naby aan mekaar tussen Kuruman en Hotazel uitgebreek het, is Donderdag binne ure geblus. Brandbestrydingspogings – ondersteun deur onder meer Working on Fire (WoF), brandbestrydingsverenigings van die plaaslike munisipaliteite, boere en vrywilligers – het Dinsdag heeldag volstoom gewerk om die brande in bedwang te bring. Na raming is sowat 66 plase geraak en 130 000 ha weiding is vernietig. Die hoeveelheid vee wat in die brande doodgebrand het, moet nog vasgestel word. Joubert weet van ŉ boer wat tot 30 boerbokke verloor het. Daar het ook huise op Savannah, ŉ plaas naby Kuruman, afgebrand. Die plaas bestaan uit kleinhoewes waarop lede van die gemeenskap boer. Verder het die brande ook groot skade aan infrastruktuur aangerig. “Van die boere moet kilometers se waterpype asook drade en pale vervang. Dit is ŉ groot finansiële las.” Joubert het georganiseerde landbou-organisasies bedank vir skenking van voer asook private boere wat bereid is om van hul weiding aan die boere wat geraak is, beskikbaar te stel. Agri Noord-Kaap werk intussen saam met die departement van landbou en die Agri Northen Cape Foundation om voer in die hande te kry vir al die boere wat deur die brande geraak is. Die stigting is ŉ niewinsgewende organisasie wat op donasies staatmaak. Volgens Joubert kom brande dié tyd van die jaar algemeen in hul omgewing voor, maar die omvang van hierdie brand is erger as dié van vorige jare. “Oorvloedige reën die afgelope seisoen en oorvloedige hooi op die veld het die ramp vererger. “Boere weet dit is ŉ risikoseisoen en dat hulle voorbereid op brande moet wees, maar ons was nie voorbereid vir ’n ramp van só ŉ aard nie.” Joubert sê met die oog op volgende jaar sal die boere meer voorkomend optree, voorsorg tref en meer waaksaam wees.