IS nie om dowe neute dat jy varswater wil hê wanneer jy jou kombuiskraan oopdraai nie. Watter dorstige mens wil dan nou met die stank van riool en die smaak van moeraswater verras word nadat hy sy drinkglas vol verwagting vir ’n heerlike, koele lafenis volgetap het?
Suiwer water kom immers selde in die natuur voor. Hierdie volop vloeistof kan mos ’n menigte stowwe in groot hoeveelhede oplos—en boonop baie ander minuskule dingetjies bevat wat bloot in suspensie daarin voorkom.
Al sulke eienskappe van water maak natuurlik die lewe moontlik soos ons dit ken. Vanweë sy uitsonderlike vermoë om talle chemikalieë op te los, is water byvoorbeeld ’n ideale vervoermiddel om voedingstowwe, vir alle dele van ’n lewende organisme, op die regte plekke af te lewer en die afvalstowwe weg te voer.
In die gewone gang van die natuur geskied die bogenoemde proses vanselfsprekend pynlik stadig oor die lange millenniums. Maar waar menslike bedrywighede allerhande afval en gemors in die see stort, kan die besoedeling naderhand so erg raak dat die suiwering van die see gebiedend noodsaaklik word—al is dit net deur die gesonder beheer van al die skadelike riool wat in die oseaan beland.
WATERSUIWERING word op verskillende maniere gedoen. Die eerste stap is gewoonlik om piepklein drywende onsuiwerhede te verwyder. Dié kan bloot met fyn siwwe weggekeer word of die water kan deur sand en gruis gestuur word om dit te filtreer. Daar kan selfs gewag word dat die onsuiwerheidjies afsak sodat ’n mens die skoner water bolangs kan afskep of weglei.
In ander ’n proses, wat belugting of aërasie genoem word, word water letterlik straalsgewys in die lug ingespuit sodat dit die grootste moontlike kontak met die lug kan hê, soos gewoonlik in spuitfonteine gebeur. Aërasie verwyder reuke en smake wat veroorsaak word deur ontbindende organiese stowwe, asook sekere soorte fabrieksafval en vlugtige gasse soos chloor. Dit verander ook opgeloste yster- en mangaanverbindings in onoplosbare hidroksiede van die metale, wat dan kan afsak en maklik verwyder kan word.
BY die meeste dorpe en stede sal ’n mens minstens een watersuiweringsaanleg vind, waarheen die water met pype vanuit die bron (byvoorbeeld ’n dam) gelei word sodat dit vir menslike verbruik skoongemaak kan word.
Wanneer die water by die aanleg aankom, bevat dit gewoonlik klein sandkorreltjies en stukkies vuilighede, piepklein alge, bakterieë of giftige chemikalieë. Dit is hoegenaamd nog nie geskik vir menslike verbruik nie. Die suiweringsaanleg moet nie net die water van gesondheidsgevaarlike stowwe suiwer nie, maar ook sorg dat daar geen onaangename smaak, reuk of onbevredigende kleur in die water oorbly nie.
(1) By besinking word water ’n ruk lank ongesteurd gelaat sodat deeltjies daarin na die bodem kan afsak. Sogenaamde koagulante word dikwels met die water gemeng om hierdie proses aan te help. Die koagulante vorm 'n soort drifsel wat deeltjies vasvang en laat afsak.
(2) In die volgende stap word die water deur ’n filtreerlaag gestuur. ’n Filtreerlaag bestaan eintlik uit twee lae: 'n laag growwe sand sowat 75 cm dik en 'n gruislaag van sowat 30 cm daaronder. Wanneer die water deur die sand en gruis sypel, word onsuiwerhede daarin opgevang. Die gefiltreerde water vloei hiervandaan in pype na 'n reservoir vir die finale behandeling: ontsmetting.
(3) Enige oorblywende bakterieë word deur die byvoeging van ’n ontsmettingsmiddel, gewoonlik chloor, doodgemaak.
In nog ’n proses, wat omgekeerde osmose genoem word, word water deur ’n dun membraan geforseer wat slegs die varswater deurlaat maar nie die minerale in die water nie. Hierdie metode word tans nog intensief ontwikkel.
VIR hierdie taak het jy ’n leë plastiek-koeldrankbottel nodig—die tweeliter-tipe. Ander benodigdhede is ’n paar stukkies lyn; gras; growwe, skoon sand; en ’n bietjie van daardie chloorkorrels wat vir die suiwering van swembaddens gebruik word.
Nou sny jy eers die boom van die plastiekbottel af. Daarna maak jy ’n paar gaatjies naby die rand van die bottel waar jy die boom afgesny het. Dit sal meebring dat jy die bottel onderstebo aan ’n paar stukkies lyn kan hang met die bek na onder.
Omdat die sand by die bek van die bottel sal uitloop as jy dit sou ingooi, moet ’n mens eers die “proppie” van ’n bietjie gras maak en dit in die bek van die bottel plaas.
Hierdie water is nou van die modder gesuiwer, maar dit kan nog steeds baie kieme bevat wat ernstige siektes veroorsaak. Om die kieme dood te maak kan ’n korreltjie swembad-chloor in elke liter water gegooi word. Die bottels water moet dan ’n uur lank staan vir die chloor om sy werk te doen.
LET WEL: Wanneer ’n mens rivierwater op dié manier wil suiwer, moet jy eers oplet of daar lewende insekte of vissies in die water is. As daar niks in is nie, beteken dit dat die rivier hoër op deur chemiese stowwe besoedel is. Indien dit al die diertjies in die water doodmaak, sal dit mense ook ernstig aantas, want hierdie suiweringsmetode kan nie chemiese stowwe uit die water haal nie.
JY ry iewers met jou fiets tussen niks en nêrens in ’n afgeleë en uiters droë deel van ons land—en skielik ry jy deur ’n knik wat jou op die naat van jou rug laat beland. Wanneer jy ná ’n rukkie tot verhaal kom en opstaan, merk jy dat jou fiets se voorwiel in sy kanon is. Die speke is so gebuig dat jy onmoontlik verder kan ry.
As jy nou loop, gaan jy nie voor donker by die naaste dorp uitkom nie en dit is donkermaan en die kans is goed dat jy die verkeerde uitdraaipad kan neem. Dan liewer hier bly en hoop dat ’n motor in die loop van die nag sal verbykom en jou sal oplaai.
Jy is dors en besluit jy sal maar ’n vuurtjie aanslaan en ’n bietjie koffie maak. Maar dan kom jy agter dat jou groot waterbottel boonop vroeër al uit die knapsak agterop jou fiets geval het en dalk kilometers agter jou lê.
Gelukkig het jy op skool geleer dat water altyd rondom ons is in die vorm van waterdamp in die lug en vog in die grond. Dus grawe jy ewe dapper ’n tregtervormige gat in die grond en plaas jou plastiekbeker daarin.
Hierna sprei jy ’n stuk plastiekvel (wat jy ook in die knapsak gehad het) oor die gat en plaas ’n paar groot klippe bo-op die vel rondom die gat sodat die plastiekvel stewig oor die gat span. Vervolgens plaas jy ’n paar klippies in die middel van die plastiekvel. Dit sal in die middel na ondertoe insak en ook die vorm van ’n tregter aanneem.
Koel lug bevat minder waterdamp as warm lug. Namate die temperatuur in die nag daal, kondenseer waterdamp uit die lug en grond op die plastiekvel. Die water drup in die plastiekbeker—en jy het darem ’n paar teugies suiwer water om te keer dat jy vannag in ’n reep uitgedorde biltong verander!