Waarom haak mense se koppe uit?Carla van der Spuy en dr. Henk Swanepoel by die ATKV se Boeke-oase tydens vanjaar se Aardklop-kunstefees pas nadat hulle boek ‘Sielsiek’ op die rakke verskyn het. Foto: Lapa Uitgewers/Twitter.com. Hoekom is sommige misdadigers se oortredinge só wreed en absoluut gewelddadig? Hoekom het Chris Mahlangu vir Eugène Terre’Blanche vermorsel en nie net doodgeslaan nie? Hoekom sal ŉ jong man beide sy aanneemouers bewusteloos slaan met ŉ krieketkolf en hulle meer as 20 keer elk in die bors steek voor hy sy pa keel-af met ŉ mes sny? Wat maak dat hierdie oortreders só wreed teenoor hulle slagoffers optree? Hoekom sê hulle dikwels na die tyd dat hulle dit nie bedoel het nie, of dat hulle nie die persoon wou seermaak nie? Is daar hoop vir hierdie mense – sal hulle ooit kan rehabiliteer? Dit is die soort vrae wat die boek Sielsiek: Die psige van Suid-Afrika se koelbloedigste misdadigers ondersoek. Dr. Henk Swanepoel, ŉ gesaghebbende kliniese sielkundige en psigogeregtelike evalueerder, het in dié boek kragte saamgespan met die ervare skrywer Carla van der Spuy om ŉ blik te bied op waarom geweldsmisdadigers doen wat hulle doen. Met die lees van die boek kom ŉ mens vinnig agter watter reusagtige rol iets soos ouerskap op die gedagtewêreld van ŉ misdadiger het. “Wat hartseer is, is die effek van afwesige ouers wat ons deurlopend by hierdie oortreders gesien het. Ek kan nie die noodsaaklikheid van goeie en doeltreffende ouerskap genoeg beklemtoon nie,” sê dr. Henk. Carla reken die verantwoordelikheid wat ouers het, is amper skrikwekkend: “Ek wonder of ŉ mens nog kinders sou gehad het as jy werklik besef hoe groot hierdie verantwoordelikheid is.” Volgens haar is een van die misdadigers in dié boek deel van ŉ identiese tweeling en terwyl die een ŉ moordenaar geword het, is die ander ’n gesinsman wat nog nooit ŉ voet skeef gesit het nie. “Al verskil is hulle het by verskillende pleegouers grootgeword. Dit bring ŉ mens natuurlik weer terug by die hele vraag oor of ŉ mens as ŉ monster gebore word, of eers later so word, en ek dink dit bevestig dalk net die antwoord,” voeg Carla by. Dr. Henk sê in sy ervaring loop middelmisbruik en misdaad bykans altyd hand-aan-hand. “ŉ Mens moet egter net onthou dit verskoon nie ŉ oortreder van sy misdade as hy of sy sou sê hulle het ŉ moord onder die invloed gepleeg nie.” “Dit lyk vir my ook dit maak ŉ oortreder wreder as hulle onder die invloed ŉ misdaad pleeg. Dit is een van die redes hoekom plaasmoorde byvoorbeeld so wreed is. In my ondervinding is middelmisbruik dikwels deel van dié geweld,” sê Carla. Foto: Verskaf. Dr. Henk sê sy werk en die skryf van die boek gaan nie daaroor om ŉ misdadiger te verskoon nie. “Ons wil eerder help om ŉ geheelbeeld van die persoon te skep. In al hierdie sake waarby ek betrokke was, moes ek die hof bystaan om ŉ prentjie vanuit ŉ sielkundige oogpunt te gee. My taak is nie om te oordeel nie, maar eerder ŉ objektiewe beeld te gee van hoe hierdie persoon lyk sodat die hof ŉ besluit oor die saak kan neem.” “Ek dink nie mense moet hierdie boek lees om te probeer uitvind of dit wat die oortreder gedoen het reg of verkeerd was nie,” sê dr. Henk. ŉ Belangrike vraag wat die twee skrywers in die laaste hoofstuk van die boek ondersoek, is: Is daar hoop vir geweldsmisdadigers? “Ja,” sê dr. Henk dadelik, “mits die persoon nie ŉ psigotiese breek met realiteit gehad het nie, is daar beslis rehabilitasie-opsies vir die gedrag, maar dit is ŉ lang, deurlopende proses, dikwels lewenslank. Die probleem is net dit word nie volgehou nie, of binne-in die tronke is dit nie altyd beskikbaar soos wat dit moet wees nie.” “Ek dink daar behoort baie meer geld beskikbaar gestel te word vir hierdie soort rehabilitasieprogramme. Dink nou maar net byvoorbeeld aan die Kaapse Vlaktes met sy uitermatige hoë vlakke van bendegeweld, waar die misdaadspiraal net herhaal word – die geld vir dié soort programme kan hier baie beter aangewend word as die vermorsing wat tans op die regering se soustrein plaasvind,” sê Carla. Dr. Henk en Carla het daarin geslaag om ŉ boek te skryf wat lesers nie net sal inlig nie, maar ook ŉ kykie sal bied in die donker gedagtes van ŉ misdadiger. Dit lees maklik, alhoewel die onderwerp swaar is, en Sielsiek sal die leser opnuut laat besef hoe belangrik goeie ouerskap is en hoe gevaarlik middelmisbruik werklik is.