Versindaba Poets van ons vaderland unite Archives : Versindaba
Posts Tagged 'Poets van ons vaderland unite'
Digstring: Marlene van Niekerk. Poets van ons vaderland unite
Wanneer het jy dié gedig geskryf, Marlene? Hoe het dit ontstaan?
Ek het die gediggie geskryf na aanleiding van 'n storie in die koerant van die twee polisievroue wat dagga uit hulle eie polisiestasie in Macassar gesteel en toe daarmee gaan smous het, baie snaaks. (DB 13 Januarie p. 9)
Nee, dit was redelik vinnig, miskien met 'n bietjie duikkloppery die dag of twee nadat die lyf uitgekom het.
Hoeveel van dié vers is aan jou "gegee" en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet? )
Heelwat was "gegee", nie soveel gewroeg en gesweet nie. In die eerste plek was dit die polisievroue se wonderlike name Princess Benjamin en Sweetness Pikini wat my aangedraai het.
So tydens die skryf het ek twee vormingsmiddele beetgekry, as mens nou hierdie noemer wil gebruik, naamlik klank en 'n handeling: die "ie"-klank deurgaans, soms met bondels alliterasie op "s"en "t", en voorts 'n anekdotiese inslag met 'n refreinagtige betragting tussen die "hoofstukkies" van die verhaaltjie. Ek wou 'n komiese praatvers skryf, iets met die oog op voordrag, vandaar die langerige reëls met baie sillabes, en met sinkopasies wat deur grondmetrum hik, met ander woorde 'n verhaal wat ook klink na iets. Ek dink nie dat anekdotiese gedigte noodwendig klankskraal of prosaïes hoef te wees nie, of dat die praatvers in opposisie gemaneuvreer moet word teenoor klankdigte nie. Mens kan met een en dieselfde lepel 'n storie én 'n musiekie in die ore gee. En my ore is altyd hongerig vir'n musiekie. Ek toets hierdie soort gedig ook altyd in mondelinge vorm uit op mense wat nie reëlmatig poësie lees nie, en maak aanpassings waar nodig sodat dit goed begryplik is.
Ja, ek lees dit altyd voor aan my eerste leser, iemand met geoefende ore vir klank en ritme en 'n antenna vir swak reëls en ongepaste woordkeuse. Soms slaan ek natuurlik goeie raad in die wind.
Ek het dit so twee maande nadat ek dit geskryf het op Versindaba gepubliseer. Dit is 'n goeie plek om lesers se reaksies te toets.
Wel, die feite staan in die koerantberig, die twee polisievroue het regtig die dagga gesteel uit hulle eie polisiekantore en dit gaan verkoop in die township. Die sosiaal-maatskaplike omgewing van korrupte polisiëring en ongebreidelde gierigheid en dwelmgebruik klop geredelik met die Suid-Afrikaanse werklikheid. Die dramatisering, die dialoog, die ruimtelike inkleding, die psigologie van die betrokkenes is natuurlik volledig gefabriseer. Die spot en die kritiek, is van die spreker in die gedig, is tendensieus en subjektief, die gebruik van 'n soort Afrikaaps maak dit familiêr. Ek luister dikwels straatgesprekke af en gaan werk dit tuis verder uit. Die worldcupgedig op die Versindaba webblad het ek in Andringastraat voor die drankwinkel gehoor en met slegs klein bystellings net so gaan oorskryf. Ek dink ons lewe in 'n soort limerick in hierdie land.
Dis gewoon grappig, slapstick satire. No great shakes, geen pretensie tot enige of ewigheidswaarde en inhoudelik ook absoluut niks nuuts nie. Mens lees elke dag sulke stories in die koerante. Dis maar net variasie op die tema, 'n klein kritiese klank- improvisasie.
Toevallig was ek tydens die koerantlees aan die luister na sonates van Scarlatti soos gespeel deur Pogorelich. Die klank van die polisievroue se name, die ritmes van die Scarlatti-musiek, die gedefinieerde, stuwende aanslag van Pogorelich, het saamgewerk om die vorm van die gediggie in te gee. Nie dat ek so 'n oordrag van musiek na woorde ooit kan laat slaag nie. Digters bly altyd ver agter by musiek, by wat musiek kan regkry. En dis 'n lang tree van Kaaps tot Scarlatti, maar wat die ritme en die speelsheid betref, voel ek, is hulle familie!
My vraag by die "politieke"gediggies wat ek deesdae soms skryf is: hoe kom ek by die ore uit van die groter publiek? Maar ek dink die groter publiek het hoofsaaklik ore vir lui-tone van selfone en die geskal van vuvuzelas. Ek het die na die media gestuur. Die Son wou dit nie publiseer nie. Die Burger ook nie en ook nie BY nie. Gewoon te lank miskien? Of op papier te moeilik? Of politiek onkorrek? Die teks het ondertussen in aangepaste vorm 'n plek gekry in 'n stuk dialoog in 'n "betrokke" toneelstuk wat ek vir vanjaar se Aardklop geskryf het. Ek weet nie of daardie gehoor soveel sal lag soos die vroue agter die toonbank by die BP garage vir wie ek dit voorgedra het nie.
Toe ek jonk was het ek soeterige natuurgediggies geskryf. En toe vir dekades geen poësie meer nie. Vanaf 2005 is ek weer besig om in alle rigtings te eksperimenteer met poësie. In die laaste tyd skryf ek soms kortverhale en romanteks aanvanklik in versreëls en plaas dit dan terug in prosavorm. Ek ondersoek straattaal, soos in hierdie gediggie, maar ook minimalistiese liedagtige inkledings, en ook 'n impressionistiese styl, af en toe iets filosofies. Ek beskou myself as eksperimenteerder. Deesdae bring die politieke toestand in ons vaderland my in beweging, op dieselfde manier as in die laat tagtigs toe ek kabarettekste en rymelary geskryf het teen die wit nasionaliste. Die tyd is lankal ryp vir fel kritiese poësie, soos Zapiro-spotprente, maar dan in digvorm. Vandaar die oproep in die Kaapse gediggie: poets van ons vaderland unite.
Ek dink dis 'n hiper-Suid-Afrikaanse gediggie. Ek dink dis krols en kreools en dit was lekker sports om dit te skryf. Mens wonder natuurlik terwyl jy dit skryf of nie-Suid-Afrikaners hoegenaamd iets daaraan sou hê. Ek het die kans gevat, en 'n Engelse vertaling wat ek self gemaak het, uitgedeel aan die gehoor by 'n onlangse poësievoorlesing van PEN se World Voices Festival in New York en dit vervolgens in Afrikaans vir hulle voorgedra, min of meer in 'n "rap" styl. Die reaksie was heel entoesiasties, miskien vanweë die "inheemse" klank daarvan? By dieselfde geleentheid het ek ook gedigte in Afrikaans van Antjie Krog uit Die sterre sê Tsau, in Afrikaans voorgedra, en ook dit het groot byval gevind. Ek dink die meeste mensdiere hou gewoon van ritmiese patrone, dis waarskynlik ons reptielbrein wat val daarvoor, miskien 'n soort refleks. Van peristalsis tot fornikasie is ons lewe ritmies, dat ons gedigte soms ritmies is, voel vir my heel natuurlik.
Ek dink hierdie ene is weens die aard van die materiaal redelik "klaar". Dis vir my makliker om sluiting te vind vir so 'n soort aktuele vertelgediggie as vir 'n komplekser gedig wat vir my op baie vlakke moet sin maak of in 'n meer gebonde vorm moet beslag kry.
Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan..
Daar is altyd 'n mengsel van aanmoediging en kritiek. Maar ek glo: marsjeer op jou eie trommelslag, en doen wat jy moet doen, wat jy kán doen, wat jou tevrede maak, of dit nou mode is of nie. Op die ou end gaan dit tog eintlik net daarom om 'n bietjie plesier te beleef op hierdie ondermaanse. Die res sal net die tyd kan leer.
Dit was 'n langerige gedig oor die Suidoos, met die beginreël iets in die lyn van: "My heer die Suidoos, Don Juan van die winde" wat ek geskryf het toe ek in matriek was. Kon dit toe reeds moeilik verdra dat die Suidoos bloot die Suidoos is, tsk. Dit is waarom Pessoa vir my so boei. "Er is metafysica genoeg in denken aan niets", (in die vertaling van August Willemse). 'n boom is niks behalwe boom, 'n klip is alleen 'n klip. Maar dan net in die stem één van sy heteronieme. Pessoa het sy Herostratos-kompleks baie goed begryp en dit op aangrypende en intelligente wyses aangewend, onder andere deur stemvermenigvuldiging. Mens kan leer daarvan.
Marlene van Niekerk is die skrywer van twee digbundels Sprokkelster (1977) en Groenstaar (1983), een bundel kortverhale, Die vrou wat haar verkyker vergeet het (1992), en twee romans Triomf (1994) en Agaat (2004). Sy is tans verantwoordelik vir die begeleiding van M.A.-studente in die skeppende skryfkunde. Sy vra haar af of die enigste subversiewe daad in 'n gebrutaliseerde samelewing nie dalk die skryf van klein gediggies is nie.
Van Niekerk het die volgende toekennings ontvang: 1978: Eugène Marais-prys en Ingrid Jonker-prys vir Sprokkelster en die Kanseliersprys van die Universiteit van Stellenbosch; 1995: M-Net-prys, CNA-prys en Noma-prys vir Triomf; 2005: UJ-prys vir skeppende skryfwerk vir Agaat. Sy het ook in 2007 die Hertzogprys vir hierdie roman ontvang.