In hierdie artikel word gefokus op tekens van die I-denkparadigma binne die susterkerke en die omvang van die heersende krisissituasie in die lig van die Groot Opdrag. Voorbereidende stappe vir 'n moontlike omkeer word saaklik bespreek aan die hand van 'n denkveranderingsproses, versterk deur die Skriftuurlike instrument, Waarderende Ondersoek (WO).
Binne 'n denkparadigma is daar altyd twee pole, naamlik die dinamiese (organiese) en die statiese (organisatoriese) pole.
Geskiedeniskrisis, geloofskrisis en sekularisme: Die geskiedenis van die tradisionele Afrikaanssprekende Suid-Afrikaner getuig van twee uiterstes, naamlik ondergang en oorlewing (Giliomee 2004:xv, xvi, 419). In die verlede het dit gemanifesteer deur 'n ondergangsfase gevolg deur 'n lewenskragtige oorlewingsfase. Voorbeelde is die Vryheidsoorlog (ondergangsfase) en die Afrikanernasionalisme en regeringstydperk (oorlewingsfase) van 1948 tot 1994. Die oorlewingsywer van die Afrikaner het sedert 1994 'n geweldige knou gekry, hoofsaaklik omdat sy politieke mag afgeneem het (Du Toit et al. 2002:45; Oliver 2007:32). Afrikaans, as die draer van 'n eens verenigde identiteit, is ook direk geraak. Die denke van die Afrikaner is ten diepste in 'n geloofsskrisis gedompel, aangesien die skynbare dryfveer om as 'geroepenes' (Giliomee 2004:611, 619, 622-626, 630) in diens van die evangelie in Suid-Afrika te leef, verswak het.
Tabel 1 is 'n vergelyking van lidmaatgetalle in die onderskeie susterkerke soos aangedui in die almanakke en jaarboeke oor die laaste dekade van die twintigste eeu.
Kommer oor en 'n soeke na oplossings vir krimpende kerke ontbreek grootliks (vgl. die beperkte empiriese navorsing wat onder die susterkerke gedoen word rakende dalende getalle; Van Helden ibid).
Uit die voorafgaande bespreking is dit duidelik dat denke die beginpunt van kerkhandelinge is, en dat tekens van I-denke (institusionalisme) in 'n baie hoë mate voorkom. 'n Aansienlike groep susterkerk-navorsers poog reeds geruime tyd om die intensiteit van die krisissituasie te belig. Die eenheidsisteem wat Jesus ingestel het vir die gesonde funksionering van sy liggaam, die kerk, is opsigtelik skeefgetrek in die tradisioneel Afrikaanssprekende susterkerke. Die (ontstellende) besef is dat hierdie kerke in werklikheid op 'n mank wyse dink en funksioneer. Op die keper beskou is 'n halwe gehoorsaamheid net so ernstig soos 'n onbybelse kerkpraktyk, selfs al kan mense se onkunde as versagtende pleidooi aangevoer word. Die oorbeklemtoonde statiese aspekte in die opbouproses dui in der waarheid halwe gehoorsaamheid aan die Groot Opdrag. Om die oënskynlik 'suiwer' denke of kerkpraktyk weer in ewewig te kry, roep derhalwe dringend om verskeie kopskuiwe. Die bereidwilligheid om te luister, bewus te word en opnuut te interpreteer sodat opvolginsigte kan ontstaan, is noodsaaklik. Net so moet ongehoorsaamhede bely en deur bekering gevolg word. Reformasie moet 'n hoë prioriteit wees, tesame met stelselmatige verandering - spesifieke verandering wat nie oppervlakkig en korttermyngedrewe is nie en wat by die begin begin, naamlik denke (Burger 1995:13, 23-26; De Wet 2000:7; Hendriks 1996:143; 1999:19; Smit 2011; Van der Merwe 2009b).
Die krisis het 'n aantal leiers in die onderskeie susterkerke in 'n mate by die punt gebring waar dade veranderde denke behoort op te volg. Die 2012-GKSA-sinode het 'n besluit geformuleer waar 'n omkeerstrategie met die Groot Opdrag as kern ter sprake is (Muller 2012). Niemandt (2012) (NG) maak ook sterk uitsprake oor 'n godsdienstige 'transformasieproses', en Smit (2011) het tradisoneel gereformeerdes tydens die 2011-Lentekonferensie ernstig gemaan om daadwerklik terug te keer tot die kern van die bekeringsproses. Die Apostolaatsbeleid (Van der Merwe 2009b) (NH) stel dit dat 'n 'skuif in die kerk se denke' moet plaasvind en dat kerkhervorming só moet geskied 'dat gemeentes gestuur' word volgens die Groot Opdrag.
Romeine 12:2 bied nie net die langtermyn-oplossing nie, maar gee ook 'n werkbare opdrag aan die mens. Die werkwoord in Romeine 12:2, naamlik verander (metamorfose), is in die teenwoordige tyd en wys dat verandering nou as 'n voortdurende proses bedoel word. Hierdie Skrifgedeelte wys daarop dat Jesus die metamorfose of verandering of omkeer deur sy verlossingswerk bewerkstellig het (indikatief), maar dat die veranderingsproses terselfdertyd bly voortgaan. Die werkwoord is egter ook in die passiewe vorm. Dit toon aan dat die aksie van verandering in die mens bewerk word - sonder die mens se toedoen. Die gedagte van verandering ontkiem wel in die mens se denke, maar slegs deur die vernuwende werk van die Heilige Gees in die mens se onderbewuste (Strong 2007:59, 103). Die vorm van die werkwoord is egter ook in die imperatiewe vorm. Om te verander en soos Christus te word (indikatief), is 'n bevel aan die mens. Die bevel roep die mens op tot 'n verandering, tot 'n wilsbesluit wat dan bevestig word deur dade as resultate van die vernuwende denke. Die imperatief, gelees in die lig van Filippense 2:12 en 13, toon die 'onnaspeurlijke' werk wat verandering moontlik maak (Strong 2007:107-110, 128).
Die instrumente wat die mens in die veranderingsproses gebruik, is nie 'n nuut uitgedinkte menslike produk nie. Inteendeel. Dié instrumente is in die Skrif te vinde. Hulle bring dus nie 'n nuwe waarheid nie; dis bloot 'n herontdekking van 'n reeds bestaande manier om die waarheid te laat spreek (Chaffee 2004:10). Begeleidende gebed en die voortdurende bewustheid van die nuwe-wyn-nuwe-sak-beginsel is noodsaaklik (Matt 19:17; Reeder 2012). Dié wegspringpunt toon verbondsafhanklikheid in 'n gesindheid waar die Woord nuut spreek binne die huidige tydvak: 'n spreke van dankbaarheid en waardering, en om te doen wat reg en goed en aanneemlik is vir God (Rom 12:1, 2; Niemandt 2007:69, 70).