Suid-Afrika - Wikipedia
Gini (2014) 63(2de) – baie hoog
Saamgestelde Nasa-satellietbeeld van Suid-Afrika, geneem in November 2002
Rassekonflik tussen die wit minderheid en die swart meerderheid het die Suid-Afrikaanse geskiedenis en politiek lank oorheers. Die tema het 'n hoogtepunt bereik met die apartheidsbewind tussen 1948 en die negentien-negentigs. Nadat die Nasionale Party na die verkiesings van 1948 aan bewind gekom het, is verskeie stelsels ingestel gegrond op eie rasse-ontwikkeling. Wette wat suiwer op eie rasse-ontwikkeling gegrond is, is vanaf 1990 afgeskaf na 'n lang en soms gewelddadige stryd teen apartheid waarin swart mense die leiding geneem het. Wit, Bruin en Indiër-Suid-Afrikaners het egter ook deelgeneem en buitelandse druk was 'n belangrike faktor in die uiteindelike aftakeling van apartheid.
2.2 Vroeë Europese kontak
2.3 Nederlanders en Xhosas in die Kaap
2.4 Britse kolonie
2.5 Eerste en Tweede Vryheidsoorloë
2.6 Unie van Suid-Afrika
2.7 Bosoorlog 1966–1989
2.8 Apartheid en die Nuwe Suid-Afrika
3.1 Politieke partye in die parlement sedert 2014
3.2 Politieke ontwikkeling
3.3 Buitelandse beleid
6 Plant- en dierelewe
7.4 Verwerkende nywerhede
10.1 Groei van die blanke bevolking
10.2 Britse immigrasie
10.2.1 Vroeë kolonisasieprojekte
10.2.2 Die 1820-Setlaars
10.2.3 Sosiale agtergrond
10.2.4 Nuwe emigrasiepatrone
10.2.5 Immigrasie na Natal
10.2.6 Immigrasie van vroue
10.2.7 Laat 19de eeuse immigrasie
10.2.8 Sosiale gaping
10.3 Duitse immigrasie
10.4 Noorse immigrasie
10.5 Joodse immigrasie
10.6 Immigrasiebeleid voor 1994
10.7 Onlangse bevolkingsopnames
10.9 Internasionale net-migrasie
10.11 Uitdagings vir plattelandse gemeenskappe
10.12 Sosiale struktuur
10.13 Engels in Suid-Afrika
11.1 Opvoedkundige beleid
11.2 Hoër onderwys
12.1 Kaap-Hollandse boustyl
12.2 19de eeuse koloniale boukuns
12.3 20ste eeuse style
13.2.1 Europese en Afrika-erfenis
13.2.2 Die musiek van Kaapse Maleiers en bruin Afrikaners
13.2.3 Moderne musiekstyle
18 Eksterne skakels
Die naam "Suid-Afrika" is afgelei van dié land se geografiese ligging aan die suidelike punt van Afrika. By sy vorming is dié land in Engels Union of South Africa genoem, wat sy oorsprong uit die eenwording van vier voorheen afsonderlike Britse kolonies weerspieël. Sedert die Republiekwording in 1961 is die Engelse langnaam Republic of South Africa gebruik. In Nederlands is dié land Republiek van Zuid-Afrika genoem, wat in 1983 met die Afrikaanse "Republiek van Suid-Afrika" vervang is. Sedert 1994 het dié Republiek in elkeen van sy 11 amptelike tale 'n amptelike naam.
Rotstekeninge van die San in die Drakensberge
Die Mapungubweberg, waar die hoofstad van die voormalige Koninkryk van Mapungubwe geleë was
Vroeë Europese kontak[wysig | wysig bron]
Replika van Dias se karveel in Mosselbaai
Nederlanders en Xhosas in die Kaap[wysig | wysig bron]
Skildery wat Jan van Riebeeck se aankoms in die Kaap uitbeeld
Britse kolonie[wysig | wysig bron]
Die plek van die eerste goudmyne in Johannesburg
Eerste en Tweede Vryheidsoorloë[wysig | wysig bron]
Boere by Spioenkop in 1900
Unie van Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
Die vier provinsies van die Unie van Suid-Afrika
Bosoorlog 1966–1989[wysig | wysig bron]
Apartheid en die Nuwe Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
Kaart van voormalige Bantoestans in Suid-Afrika
'n Kennisgewing in die apartheidsera
Gevangenisgeboue op Robbeneiland, met die Tafelberg in die agtergrond
Die stadskern van Pretoria, die administratiewe hoofstad van Suid-Afrika, soos vanaf Lukasrand gesien, 2006
Gebou van die Parlement in Kaapstad, setel van die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies
Tans word Suid-Afrikaanse politiek oorheers deur die African National Congress (ANC) wat 62,15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2014 ontvang het. Die hoofteenstander teen die ANC se heerskappy is die Demokratiese Alliansie (DA) wat 22,23% van die stemme ontvang het. Die derde party is die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) wat slegs 6,35% van die stemme ontvang het. Die voorheen dominante Nuwe Nasionale Party (NNP), waarvan die voorganger, die Nasionale Party, apartheid aanvanklik ingestel het, het na 1994 spoedig steun verloor en het op 9 April 2005 gestem om finaal te ontbind. Die munisipale verkiesing van 2016 het 'n groot skuif in die land se politiek gewys, waar die heersende ANC-party sy meederheid verloor het en klein partye soos die EFF en IVP groot minderhede behaal het. Sedertdien is Nelson Mandelabaai (Athol Trollip, tot 27 Aug. 2018), Stad Tshwane (Solly Msimanga) en Stad Johannesburg (Herman Mashaba) deur die DA regeer.
Politieke partye in die parlement sedert 2014[wysig | wysig bron]
Die Uniegebou in Pretoria, setel van die Suid-Afrikaanse regering
Die Grondwetlike Hof van Suid-Afrika in Johannesburg
Indië se Hoë Kommissie in Pretoria
Deelnemers aan die 8ste BRICS-spitsberaad in Goa, Indië, in 2016. Van links na regs: President Michel Temer (Brasilië), president Wladimir Poetin (Russiese Federasie), premier Narendra Modi (Indië), president Xi Jinping (Volksrepubliek China) en president Jacob Zuma
Die nege provinsies van Suid-Afrika
Windpomp in Namakwaland (Noord-Kaap)
Bosveld van die KwaZulu-Natal Middeland naby Pietermaritzburg
Klimaatsones in Suid-Afrika volgens die Köppen-klimaatklassifikasie
Fynbos, 'n plantkoninkryk uniek aan Suid-Afrika word naby Kaapstad aangetref
Die Johannesburgse Aandelebeurs is die grootste aandelebeurs in Afrika
Mynbou[wysig | wysig bron]
Die Premier-diamantmyn, Cullinan, Gauteng, Suid-Afrika
'n Skaapplaas in Gauteng
Wynbou[wysig | wysig bron]
Wingerd in Stellenbosch
Die Stellenbosse Oesparade in 2014
Verwerkende nywerhede[wysig | wysig bron]
Werkers verpak pere vir uitvoer in die Ceres-vallei
Energiebedryf[wysig | wysig bron]
Die Gautrein se dubbelspoorlyn in Midrand
Kaart van Suid-Afrika se Nasionale Padstelsel
Die Krugerwildtuin se ingang
'n Metrorail-trein verlaat die Kalkbaai-stasie op pad na Kaapstad
Om ook gebiede, wat anderkant uitgestrekte woestyne geleë was, vir spoorvervoer te ontsluit, was een van die grootste uitdagings. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Duitse ingenieurs vir die steppegebiede van die suidelike Sowjetunie sogenaamde kondenswaterlokomotiewe ontwikkel wat die grootste deel van hul stoomketelwater vir herhaalde gebruik kon herwin. Die waterverbruik kon sodoende aansienlik verminder word en het hierdie tipe lokomotiewe uiters geskik vir spoorvervoer in droë streke gemaak. Weens die hoër onderhoudkoste is kondenswaterlokomotiewe selde gebruik, maar die Suid-Afrikaanse Spoorweë het besluit om die nuwe tegnologie op sy lyne in te span. Klas 25-kondenswaterlokomotiewe vir die plaaslike mark is deur North British Locomotive Company (NBL) in Glasgow en Henschel in Kassel, Duitsland, vervaardig. Een van hulle, Henschel se Red Devil, is tans die sterkste smalspoorlokomotief ter wêreld.
Misdaad[wysig | wysig bron]
'n Straatbord naby Witbank waarsku teen motorkapers op die N4-snelweg
Groei van die blanke bevolking[wysig | wysig bron]
Migrasies wat die moderne Reënboognasie gevorm het
Dominante bevolkingsgroepe in Suid-Afrika
Geen dominante nie
Britse immigrasie[wysig | wysig bron]
Vroeë kolonisasieprojekte[wysig | wysig bron]
Die ligging van plase in die Oos-Kaapse Albany-distrik waarop 1820-Setlaars geboer het
"Die Britse setlaars van 1820 land in Algoabaai", deur Thomas Baines, 1853
Victoriaanse boukuns in Suid-Afrika: die Raadsaal in Pietermaritzburg, KwaZulu-Natal
Die 1820-Setlaars[wysig | wysig bron]
Sosiale agtergrond[wysig | wysig bron]
Nuwe emigrasiepatrone[wysig | wysig bron]
Immigrasie na Natal[wysig | wysig bron]
West Street, Durban, omstreeks 1900
Vir die ontwerp van Durban se stadhuis het Belfast City Hall in Noord-Ierland as voorbeeld gedien
Immigrasie van vroue[wysig | wysig bron]
Laat 19de eeuse immigrasie[wysig | wysig bron]
Die sitkamer van 'n vroeë 20ste eeuse huis waarin mynwerkers gevestig is.
Sosiale gaping[wysig | wysig bron]
Wit armoede: 'n Afrikanergesin in 1886
Kinders in 'n township naby Kaapstad in 1989
Duitse immigrasie[wysig | wysig bron]
Martin Melck-huis in Strandstraat, Kaapstad, met versierings van Anton Anreith
Afrika suid van die ewenaar, met politieke grense van die 1880's. Die Berlynse Koloniale Konferensie van 1884 was verantwoordelik vir die onderlinge afbakening en beslissing van koloniale gebiedsaansprake
Noorse immigrasie[wysig | wysig bron]
Joodse immigrasie[wysig | wysig bron]
Immigrasiebeleid voor 1994[wysig | wysig bron]
Februarie 1960: die Britse premier Harold Macmillan bring 'n amptelike besoek aan Suid-Afrika en lewer sy befaamde "Wind-van-verandering"-toespraak in die Suid-Afrikaanse parlement. Desondanks stroom duisende Britse immigrante na die Kaap
Verwoerd was daarvan oortuig dat Engelssprekende Suid-Afrikaners in die nuutgestigte republiek maklik aan Afrikaners geassimileer kon word en dat Britse immigrante sodoende nie meer as 'n moontlike nasionale bedreiging beskou moes word nie. Met jaarlikse groeisyfers van tussen ses en agt persent in die periode tussen 1964 en 1972 en voortgesette werkreservering, wat wit en bruin Suid-Afrikaners bevoorregte toegang tot sekere kategorieë werk gegee het, was die Suid-Afrikaanse ekonomie dringend aangewese op gekwalifiseerde immigrante. Die nuut benoemde Engelssprekende minister van immigrasie, A. E. Trollip, het dit duidelik gestel dat die ekonomie sonder immigrasie sou disintegreer. In 1961 is 'n nuwe immigrasieskema ingevoer wat voorsiening vir ruim finansiële bystand aan immigrante gemaak het, en die regering was realisties genoeg om weer op voornemende immigrante uit die Verenigde Koninkryk te fokus.
Onlangse bevolkingsopnames[wysig | wysig bron]
Ontwikkeling van Suid-Afrika se bevolking
Die Groote Kerk in Kaapstad is die oudste bestaande kerk in Suider-Afrika
Soefi-Moskee in Ladysmith, KwaZulu-Natal
Die Sinagoge in Paul Krugerstraat, Pretoria
Internasionale net-migrasie[wysig | wysig bron]
Johannesburg is die grootste stedelike sentrum van Suid-Afrika
Die verstedelikingsproses van die swart bevolking sal ook in die vroeë dekades van die 21ste eeu voortgaan, terwyl die landelike bevolking met tussen vyf en tien persent sal krimp.
Uitdagings vir plattelandse gemeenskappe[wysig | wysig bron]
Kaart van die agt Suid-Afrikaanse Metropolitaanse munisipaliteite in 2016
Suid-Afrikaanse plaaswerkers in 1989
Nedersettings op die platteland staar, net soos hul eweknieë elders op aarde, ernstige uitdagings in die gesig. Volgens die sensus van 2011 word 61 persent van die Suid-Afrikaanse bevolking in nedersettings buite die munisipale grense van metropolitaanse gebiede gehuisves. Terwyl die vyf grootste metropolitaanse gebiede die ekonomie oorheers en meer as die helfte van die bruto toegevoegde waarde genereer, is die ekonomiese agteruitgang van groot dele van die platteland reeds in akademiese ondersoeke van die 1980's beskryf. Dit geld ook vir streke met 'n groeiende bevolking.
Die agteruitgang van plattelandse nedersettings het menigvuldige oorsake:
Oorspronklik welvarende mynbounedersettings – soos dié in KwaZulu-Natal se steenkoolstreke – het as gevolg van veranderende vraag ekonomiese agteruitgang ervaar. Dieselfde geld vir nedersettings waar ekonomiese vooruitgang op vervoerinfrastruktuur soos spoorweë gesteun het.
Met die afname in tradisionele landbou-aktiwiteite het baie landelike nedersettings hul oorspronklike rol as plaaslike kleinhandel- en dienstespilpunte kwytgeraak.
Die beskikbaarheid van meer gevorderde vervoergeriewe, wat toegang tot verder af geleë streekspilpunte vergemaklik, en veranderende strukture in die kleinhandelbedryf het eweneens bygedra tot die agteruitgang van kleiner dorpe wat as diensverskaffers vir die landbousektor gedien het.
Die samesmelting van nedersettings tot nuwe, groter administratiewe eenhede het baie dorpe van hul vroeëre plaaslike regerings beroof, terwyl die nuwe munisipaliteite weens 'n gebrek aan fondse en behoorlik opgeleide personeel nie in staat is om benodigde munisipale dienste te verskaf nie.
Daarnaas het groter nedersettings, wat reeds voor die ANC-owerheid se munisipale hervormings bestaan het, hul dienste- en ander sektore uitgebrei tot 'n punt waar hulle groter geografiese streke kan bedien en sodoende die ekonomiese funksies van omliggende kleiner sentrums maklik absorbeer.
Suid-Afrika bly 'n land wat langs ras-, etniese-, taal-, godsdiens- en klaslyne, maar ook langs die lyn tussen sentrum en periferie verdeel is. Die plaaslike historiese ontwikkeling het van die Suid-Afrikaanse samelewing 'n soort rasgebaseerde kastestelsel gemaak – ras en velkleur het daarin meer betekenis gekry as klas, taal en ander sosiale kriteria.
Engels in Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Engelstaliges in 2011
Geografiese verspreiding van Engels in Suid-Afrika volgens bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011
Net soos in ander Britse kolonies is Engels aanvanklik deur soldate en amptenare aan die Kaap ingevoer. Hulle is opgevolg deur sendelinge, setlaars en fortuinsoekers. Met die stigting van Engelse nedersettings in die Oos-Kaap vanaf 1820 en in Natal (1841–51) asook die diamantstormloop van Kimberley en die goudstormloop aan die Witwatersrand het Engels posgevat as een van die tale van Suider-Afrika.
Die vroegste variëteit van Engels was dié van Suidoos-Engeland se laer klasse wat deur die eerste Britse immigrante, onder wie die 1820-setlaars, gepraat is en vanweë vergelykbare immigrasiepatrone baie ooreenkomste, veral ten opsigte van uitspraakgewoontes, met Australiese Engels toon sodat daar dikwels na 'n gemeenskaplike variëteit van Suidelike Halfrond-Engels verwys word.
'n Kaart wat die meerderheidstale in Suid-Afrikaanse aandui
Gedurende die Britse koloniale bewind in Suid-Afrika is Afrikaans as die sentrale element van Afrikaneridentiteit beskou. Die Britse beleid van assimilasie was dus hoofsaaklik daarop gemik om Afrikaans deur Engels te vervang – 'n doelwit wat, gegewe die beperkte hulpbronne, onmoontlik geblyk het om te bereik. 'n Verslag oor die onderwysstelsel het in 1901 getoon dat die status van Afrikaans en Nederlands as omgangstaal onaanvegbaar was.
Hierdie beleid het steeds uitwerkings op Suid-Afrika se politieke, kulturele en sosiale lewe waar 'n klein geangliseerde swart elite taalvaardigheid in Engels as paspoort vir opwaartse sosiale en ekonomiese mobiliteit beskou. Die gaping tussen hierdie elitêre swart minderheidsbewind en die groot onderdrukte massa het groter geword en sal deur die volgende generasies nie maklik oorbrug kan word nie.
Opvoedkundige beleid[wysig | wysig bron]
"Die skip", 'n administratiewe gebou van die Universiteit van Pretoria (UP)
Die re-organisasie van Suid-Afrika se onderwysstelsel en sy nasionale opvoedkundige beleid word deur die ANC-regering as 'n sleuteltaak van sy kulturele beleid beskou. Die onderwysstelsel van die ou bedeling is vanweë sy rasseskeiding en die beperking van kwaliteitonderwys tot blanke leerders steeds as een van die ooglopendste kenmerke van die apartheidsteldsel ervaar. Suid-Afrikaanse openbare skole het hul deure eers in April 1994 vir leerders van alle bevolkingsgroepe geopen. Op hierdie datum is 'n nuwe nie-rasgebaseerde nasionale onderwysstelsel en algemene skoolplig ingevoer.
Skoolkinders in Mitchells Plein
Kaap-Hollandse boustyl[wysig | wysig bron]
Wittedrif-herehuis in Tulbagh met oorspronklike barokgewel (Joostenberg-Languedoc-styl), maklik herkenbaar aan sy sagte kurwes
Die Reinethuis in Graaff-Reinet met neo-klassieke driehoekige Rhône-gewel
19de eeuse koloniale boukuns[wysig | wysig bron]
20ste eeuse style[wysig | wysig bron]
Thomas Baines: Kremetartboom
Die Suid-Afrikaanse kunstradisie kan as die oudste in die menslike geskiedenis beskryf word – die rotskuns van inheemse San of Boesmans het 'n ononderbroke tradisie wat tot in prehistoriese tye terugstrek en tot in die 19de eeu gedokumenteer kan word. Hul skilderye en rotstekeninge kan op meer as 3 000 plekke in die land aangetref word.
Europese en Afrika-erfenis[wysig | wysig bron]
Enoch Sontonga, die komponis van Nkosi Sikelel' iAfrika
Die musiek van Kaapse Maleiers en bruin Afrikaners[wysig | wysig bron]
'n Koorkompetisie van Kaapse Maleiers
Moderne musiekstyle[wysig | wysig bron]
Bronsskulptuur van Brenda Fassie
Die kulturele veelsydigheid van Suid-Afrika word weerspieël in 'n groot verskeidenheid moderne musiekstyle. Suid-Afrikaanse musikante het oorsese musiekstyle soos jazz, rhythm & blues, Christelike gospelliedere en disco-musiek oorgeneem, maar ook hul eie musikale tradisies ontwikkel waarin hulle hul lewensgevoel vertolk het. 'n Spesifieke vorm van protes- en vryheidsliedere liedere het in die konteks van diskriminasie en apartheid ontstaan, en dit was nie beperk tot swart etniese groepe nie. Ook Afrikaanse musikante – veral die sogenaamde Voëlvrybeweging – het in die 1980's hul misnoeë oor die apartheidsbewind met musiek laat blyk. Huidige Afrikaanse protesmusiek behandel politieke en kulturele ontworteling, misdaad en korrupsie.
Rolprentbedryf[wysig | wysig bron]
Die plaaslike vervaardiging van rolprente het in 1916 begin toe I W Schlesinger sy Killarney-filmateljee in Johannesburg gevestig het. Tussen 1916 en 1922 is altesaam 42 rolprente in dié ateljee vervaardig, maar die beperkte toegang tot die internasionale mark gedurende die 1920's het nadelige invloed op die bedryf gehad. Dit het eers weer in die 1950's 'n oplewing getoon met die nuwe belangstelling van Afrikaanse rolprentmakers. Gedurende die 1980's het die Suid-Afrikaanse regering belastingvoordele aan internasionale vervaardigers verskaf wat rolprente plaaslik geskiet het.
Abigail Keats: herfs- /wintermodeversameling 2010
Die Suid-Afrikaanse mode-ontwerper Abigail Keats
Die Johannesburgse mode-ontwerper Suzaan Heyns in haar ateljee
Suid-Afrika se gewildste sportsoorte is krieket, rugby en sokker. Ander sporte met 'n belangrike ondersteuning is swem, atletiek, gholf, boks, tennis, ringbal en netbal.
Krieket[wysig | wysig bron]
Die Suid-Afrikaanse Proteas in 2008
Die Springbokke nadat hulle die Rugbywêreldbeker 2007 gewen het
Bafana-Bafana tydens 'n opwarmingswedstryd in 2008
Uitbeelding van Cilliers se voordrag van die gelofte in die rolprent Bou van ’n Nasie
Suid-Afrika se Vryheidsdag word in Londen gevier
↑ (en) “The Constitution”. Constitutional Court of South Africa. URL besoek op 18 Februarie 2015.
↑ (de) “Principal Agglomerations of the World”. Citypopulation.de. URL besoek op 20 September 2016.
↑ (en) “Mid-year population estimates 2015”. (PDF) Statistics South Africa. URL besoek op 20 September 2016.
↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 (en) “South Africa”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 30 Junie 2018.
↑ (en) “2015 Human Development Report”. United Nations Development Programme: 2015. URL besoek op 15 Desember 2015.
↑ (en) “Gini Index”. Wêreldbank. URL besoek op 30 Junie 2018.
↑ (en) Central Intelligence Agency (2 April 2018). “South Africa”. The World Factbook. URL besoek op 30 Junie 2018.
↑ (en) “Mzansi DiToloki”. Deaf Federation of South Africa. URL besoek op 15 Januarie 2014.
↑ 15,0 15,1 (de) Britta Rennkamp: Außenpolitik und gesellschaftliche Entwicklung in Südafrika und Brasilien. In: APuZ. Aus Politik und Zeitgeschichte. Jaargang 63, nommer 50–51/2013, 2 Desember 2013, bl. 41
↑ (af) , besoek op 18 Junie 2013
↑ 29,0 29,1 (en) Van Vugt/Cloete (2000), bl. 25
↑ 39,0 39,1 39,2 (de) Brenner, Michael (2008). Kleine jüdische Geschichte. München en Bonn: C.H. Beck/Bundeszentrale für politische Bildung. p. 341, 342.
↑ (en) “South Africa – Section I. Religious Demography”. U.S. Department of State. URL besoek op 20 September 2016.
↑ (en) Ronnie Donaldson: Small Town Tourism in South Africa. Cham: Springer International Publishing 2018, bl. 3
↑ (en) Donaldson (2018), bl. 4
↑ (en) “Sport in South Africa”. SouthAfrica.info. URL besoek op 21 September 2016.
(en) Toerisme-inligting oor Suid-Afrika op Wikivoyage
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Suid-Afrika&oldid=1897038"
Die bladsy is laas op 25 Januarie 2019 om 21:41 bygewerk.