JY LEES NOU G'n spesialis in jou streek? Dié dokter kan jou red
Dr. William Ma­pham, stigter en uitvoerende hoof van Vula Mobile, het 'n app ontwikkel om gesondheidswerkers raad te gee nadat hy self ervaar het hoe brood­nodig bystand in die lande­like gebiede kan wees.
Die stigter van 'n app wat mediese personeel op die platteland toegang tot spesialiste gee, vertel van die groei daarvan.
Toe die agtjarige seuntjie by die plattelandse kliniek aankom met 'n seer oog, kon die dokter nie sien iets skort nie.
Net om seker te maak alles is in die haak, het hy tog 'n foto geneem en deur middel van 'n app op sy slimfoon spesialisraad gevra. En sowaar: 'n Spesialis het vinnig geantwoord hy kan die wond wel op die foto sien waar 'n tak die oog gesny het.
Die kind is nog dieselfde dag na 'n groot hospitaal geneem, geopereer, en sy oog is gered.
Dit is net een van die duisende gevalle waarin die selfoon-app van Vula Mobile 'n pasiënt in 'n afgeleë gebied van Suid-Afrika gehelp het.
Dr. William Ma­pham Foto: Facebook
Dié app vir gesondheidswerkers het in 2014 die lig gesien en het teen einde Maart reeds 35 571 mense in die nood gehelp.
Volgens William Mapham, die Kaapse oogarts wat die maatskappy gestig en die app laat ontwikkel het, beoog hulle om teen einde vanjaar 100 000 mense te bereik.
Die app gee mediese personeel op die platteland toegang tot spesialiste sodat pasiënte vinnige en doeltreffende spesialissorg kan kry.
Geregistreerde gesondheidswerkers wat met gevalle of toestande te doen kry waarmee hulle onbekend is, kan 24 uur per dag foto's en kliniese inligting van die pasiënt op die app oplaai en spesialiste se hulp vra.
Dié kenners gee dan op die app raad of wys hoe om die probleem te behandel.
Die app was eers net vir oogheelkunde-verwysings, maar het sedertdien uitgebrei om spesialiste van verskeie velde in te sluit, onder meer kardiologie, ortopedie, brandwonde, MIV, dermatologie, oor-neus-en-keelkunde, pediatrie, onkologie, noodgevalle, algemene chirurgie, interne geneeskunde en neurochirurgie.
William vertel sy belangstelling in landelike gesondheidsorg het begin net nadat hy in 2002 aan die Universiteit van Kaapstad as dokter gekwalifiseer het.
Maar sy loopbaan het eers 'n paar draaie geloop voor hy eindelik by sy hartstaak uitgekom het.
"Toe ek destyds kwalifiseer, is ek na 'n klein hospitaal, Madwaleni in (die voormalige) Transkei, waar 'n ruk lank geen dokter gewerk het nie. Ek het besluit om regtig 'n verskil te probeer maak.
"Al probleem was ons was almal junior dokters en het nie die vaardighede gehad om al die pasiënte te versorg nie. Ons het spesialis-insette gekort, maar het geen kontak met kenners gehad nie. Ons het heeltemal alleen gevoel. Ek was uitgebrand toe ek twee jaar later daar weg is," sê William oor die destydse gebrek aan hulpbronne en steun.
Hy het later as oogarts gespesialiseer en in 2010 'n soortgelyke ervaring gehad terwyl hy as vrywilliger in die Vula Emehlo-oogkliniek in 'n landelike gebied van Swaziland gewerk het.
'n Vrou in haar middel 20's, self 'n gesondheidswerker, het 'n kanker in die oog ontwikkel. Dié kanker, wat maklik met 'n operasie behandel kon word, het toe al sowat 'n jaar lank gegroei.
"As sy net in die voorafgaande jaar 'n foto kon gestuur het, sou ons haar veel vroeër kon gehelp het. Ons het haar toe behandel. Sy was steeds piekfyn, maar het lank met die groot massa saamgeleef, wat heeltemal onnodig was," sê William.
Hy het gevoel iets moet dringend gedoen word en het besef selfoontegnologie bied 'n oplossing.
Twee jaar tevore, in 2008, het hy met 'n beurs aan die Columbia-universiteit in New York navorsing gedoen oor selfoon-apps vir gesondheidsorg.
Maar sy hart was steeds by landelike gesondheidsorg in Suid-Afrika.
"In die tyd dat ek selfoon-apps in Amerika gemaak het, het ek so ver van die werklikheid verwyder gevoel dat ek na Suid-Afrika teruggekom het," sê hy.
Die geval by die oogkliniek in Swaziland was een van talle wat William geïnspireer het om Vula Mobile in Julie 2014 te stig. "Ons het besef ons moet gesondheidswerkers op die platteland regstreeks met 'n oogkliniek verbind.
"En vandag kan ons bevestig Vula help verskillende mense op verskillende maniere," sê William oor die uitbreiding na nog spesialisvelde. Deur middel van die app kan hulle gesondheidswerkers tegnieke leer, vertel hy.
"Daar is 'n bepaalde tegniek vir die behandeling van chemiese beserings aan die oog. Ons het een dokter deur Vula geleer hoe om dit te gebruik; nou deel die dokters die inligting wat hulle leer. Dus verbeter dit werklik landelike gesondheidsorg," sê hy.
Hy vertel ook van die verpleegsuster Elize van Tonderson, wat op Vredendal in die Wes-Kaap werk.
Sy het gereeld die Vula-app gebruik en raad gevra, maar skielik het hy niks meer van haar gehoor nie. Hy het aangeneem Elize het getrek of ophou werk.
"Ek bel haar toe en vra: 'Hoe gaan dit?'
"Sy't geantwoord: 'Ek is nog hier; ek weet nou net wat om te doen.' Sy het haarself mettertyd opgelei deur die raad van spesialiste te volg," vertel William.
Elize is in 2015 aangewys as die Universiteit van Kaapstad se oogheelkundige verpleegster van die jaar. Ook het die Suid-Afrikaanse Verpleegkundevereniging daardie jaar die gesogte Henrietta Stockdale-prys vir akademie en maatskaplike verantwoordelikheid aan haar toegeken.
Met Vula se bekendstelling in 2014 was dit eers net op oogkunde gemik, maar sedert April 2016 dek dit ook spesialisgebiede soos kardiologie, ortopedie en dermatologie. Foto: Facebook
Sy het intussen 'n oogkliniek op Vredendal begin, wat onder meer toerusting vir katarakoperasies het. Sy het borge gekry vir gevorderde toerusting en reël dat besoekende spesialiste daar opereer.
So word baie pasiënte gehelp wat andersins nie spesialisbehandeling sou kon kry nie. "Sy is in elk geval 'n merkwaardige vrou; dalk het Vula 'n klein rol daarin gespeel om haar te help kom waar sy vandag is," sê William.
Om Vula te begin, het William 'n lang pad gestap met die hulp van donateurs en tegnologiemaatskappye wat die app ontwikkel het.
Vula Mobile het met die jare talle pryse gewen, onder meer vir MTN se app van die jaar (vindingrykste app) in 2015 en 'n platinumprys by die Impumelelo- Maatskaplike Innoveringspryse in 2017.
"Net gesondheidswerkers kan die app gebruik. Dis gratis om af te laai en ons het ekstra hard gewerk om datakoste laag te hou," sê William.
William (links) ontvang 'n entrepreneurs­prys van die Wes-Kaapse minister van ekonomiese geleenthede, Alan Winde. Foto: Facebook
As oogarts was hy self tot einde verlede jaar een van die spesialiste wat raad en bystand gebied het, maar nou is hy voltyds by die administrasie betrokke.
William, 'n boorling van die Oos-Kaap, vertel hy het nog altyd in tegnologie belanggestel. "My pa was 'n rekenaarwetenskaplike. Ons het nooit 'n TV gehad nie, want my pa het ons aangemoedig om ander goed te doen.
"Met die koms van selfone het ek besef dit sou 'n vorm van massamedia word. Dit is waar dit begin het," sê hy. Al is hy in sy noppies met die groei van die app, rus hy nie op sy louere nie.
"Ons wil uitbrei, want baie mense het nog nie toegang nie."
Hy het juis vroeër vandeesmaand die Geneefse Gesondheidsforum in Switserland toegespreek oor die app se werking, onder meer in die hoop om geld te kry sodat hulle kan uitbrei.
"Deur Vula leer ek soveel inspirerende mense ken. Daar is talle onbesonge helde in ons openbare gesondheidsektor wat ongelooflike werk onder moeilike omstandighede doen. Dis 'n voorreg om hulle te ontmoet, na hul stories te luister en hopelik 'n klein bydrae te lewer om hul werk makliker te maak en hul diens te verbeter."
Op die oomblik rig gebruikers gemiddeld 220 navrae elke 24 uur aan die Vula-app se netwerk van 897 spesialiste.
Dit kom daarop neer dat 'n gesondheidswerker iewers in 'n afgesonderde gebied nagenoeg elke sewe minute bygestaan word.
Die app het op die oomblik 4 252 geregistreerde gebruikers wat op altesaam 810 verskillende plekke in Suid-Afrika en Namibië werk.