Johannesburg se stadshorison; baie finansiële maatskappye het kantore in die middestad
'n Uitsig oor Johannesburg se stadsentrum in noordelike rigting
7,2 6,0 2,1 0,5 -2,5 -8,2 -5,1 -5,0 -3,3 0,2 1,5 3,5
Visies op Johannesburg[wysig | wysig bron]
Die meeste wetenskaplike studies oor die Goudstad het Johannesburg beperk hulle tot die ruimtelike verwesenliking van ongelyke ekonomiese verhoudinge en stadsbeplanning binne die raamwerk van die beleid van afsonderlike ontwikkeling. So is die skrywers van die meeste monografieë oor post-apartheid-Johannesburg behep met die groei, val en heropbou van 'n etnies gesegregeerde stad. Hulle dokumenteer en periodiseer die geskiedenis en ontwikkeling van munisipale administrasie, verstedelikingspatrone en stedelike groei vanaf die koloniale tydperk tot hede, verduidelik die oorspronge en konsolidasie van etnies verdeelde woonbuurte of "groepsgebiede" en beskryf hoe die owerheid rasgebaseerde bevoorregting onder voorwendsel van openbare gesondheid asook wetgewing aangaande stadsbeplanning en behuising vir een groep beding en ander daarvan uitgesluit het.
Die gesondheidskomitee het die eerste bevolkingsopname in 1890 gemaak. Dit het getoon dat 26 303 mense in die dorp gewoon het. Name van dorpsgebiede wat opduik is Booysens, Fordsburg, Langlaagte, Koelielokasie, Braamfontein, Auckland Park, Marshallsdorp, Ferreirasdorp, Johannesburg, Veldtschoendorp, Prospect en Jeppesdorp. 'n Soortgelyke opname wat in 1892 gedoen is, het aangetoon dat meer as 41 000 mense in Johannesburg gewoon het.:p.173 Die dorp het so gegroei dat die gesondheidskomitee teen 1896 sy eie direkteur van sensus kon aanstel. Daar is besluit om op 15 Julie 1896 sensus te neem van die bevolking van die goudstad. Daar is bevind dat die bevolking 102 078 was. Daar was 50 907 Europeane (oftewel blankes), 952 Maleiers, 4 807 Asiate en 42 533 naturelle. Amper 29 000 van die naturelle het in kampongs op die myne gewoon. Slegs 2 036 van hulle was in die Transvaal gebore. Daar was 2 489 Moslems en 1 822 Hindoes. 24 500 Europeane was in Afrika gebore.:pp. 174–5
Dit was eers in 1897 wat 'n stadsraad vir Johannesburg goedgekeur is ingevolge Wet 9 van 1897. Die gebied is in 12 wyke opgedeel. Die raad sou uit 24 verkose lede bestaan en helfte van hulle moes burgers wees.:p206 Twee jaar later het die oorlog uitgebreek en vreemdelinge, insluitend swartes, het gevlug.
Die Suid-Afrikaanse Oorlog (1899–1902)[wysig | wysig bron]
'n Minderheid Afrikaanssprekendes het 'n heenkome in Johannesburg se bou- en vervoerbedryf gevind; Swart mynwerkers uit Mosambiek, Transvaal en die Kaap is as ongeskooldes deur die mynboubedryf in diens geneem, terwyl Swartes uit Natal as huisbediendes en klerewassers aangestel is. Drie jaar ná sy stigting het die bevolking op 40 000 gestaan, en in 1904 op meer as 80 000. Kort voor lank het Johannesburg Kimberley verbygesteek om die ekonomiese spilpunt van Suid-Afrika en 'n trekpleister vir Britse beleggings te word. Dit het binne vyf dekades tot 'n stad met meer as een miljoen inwoners gegroei en noue bande met internasionale finansiële sentrums soos die City of London gehandhaaf.
Delwers, ondeug, misdaad[wysig | wysig bron]
Vroeë vervoergeriewe en twee ongelukke[wysig | wysig bron]
Europese metropool in Afrika[wysig | wysig bron]
Blanke werklikheid: 14de Straat, Pageview, Johannesburg 1981
Sosiaal-ekonomiese ongelykheid was desondanks geen kwessie van velkleur nie. Ook blanke werkersklas- en laer-middelklas-gesinne, onder wie baie Afrikaanssprekende armblankes, is uit hul tradisionele woonbuurte in die middestad verdryf en in westelike voorstede hervestig. Sanitasie en openbare gesondheid is as hoofredes aangevoer wanneer krotbuurte gesloop is. In die vroeë 20ste eeu het Johannesburg reeds uit funksionele sones bestaan waarby 'n hoofroete, wat in wes-oostelike rigting geloop het, die Engels- en Afrikaanssprekende laer middelklas van mekaar geskei het. Mynbousones het as cordon sanitaire tussen die digbevolkte suidelike voorstede en die uitgestrekte welvarende wit voorstede in die noorde gefungeer. Swart, bruin en Asiatiese bewoners is in etniese woonbuurte gehuisves.
Weens die versnelde ekonomiese groei in die eerste helfte van die 1970's was daar, ongeag 'n rekordgetal immigrante (in 1976 het meer as 50 000 gekwalifiseerde blankes hulle in Suid-Afrika gevestig), 'n groot tekort aan mannekrag wat slegs deur swart werknemers gevul kon word. So is toelatingsvereistes by swart sekondêre skole verlaag om toegang tot beroepsopleiding vir jongmense te vergemaklik. Die getalledruk op oorvol swart hoërskole was al groot toe besluit is om vir die helfte van alle skoolvakke, insluitende wiskunde, geskiedenis en geografie, voortaan Afrikaans as onderrigmedium te gebruik. Dié besluit, wat as 'n verdere bemoeiliking van swart skole se onderrigtaak beskou is (die meeste swart onderwysers was Afrikaans nie magtig nie), het in Junie 1976 tot grootskaalse jeugonluste in Soweto gelei waarin honderde dood is – onder meer omdat die polisie gebruik gemaak het van skerp ammunisie.
Johannesburg in die nuwe Suid-Afrika: Verval en stedelike regenerasie[wysig | wysig bron]
Johannesburg is steeds besig om uit te brei en nuwe aankomelinge te lok, alhoewel ook hierdie proses met onsekerhede en konflikte gepaard gaan. Op 11 Mei 2008 is buitelandse immigrante uit buurlande soos Zimbabwe en Mosambiek in die Swart woonbuurt Alexandra deur 'n woedende skare aangerand. Geweldpleging het in die volgende dae ook na die middestad en ander Swart woonbuurte versprei en altesaam meer as vyftig menselewens geëis. Buitelanders word daarvan beskuldig dat hulle Suid-Afrikaners van skaars werkgeleenthede, behuising en voordele ontneem en word daarnaas geblameer vir baie voorvalle van misdaad. Vroeg in September 2019 het wydverspreide onluste in Johannesburg en ander dele van Gauteng sewe menselewens geëis, onder wie buitelanders.
Uitdagings van 'n verdeelde stad[wysig | wysig bron]
Versnellende verstedeliking, ongekontroleerde immigrasie van arm swartes en grootskaalse emigrasie van gekwalifiseerde blankes, asook stadige ekonomiese groei het die herstrukturering van Johannesburg verder bemoeilik. Nadat dekades van rasseskeiding met 'n kunsmatige etniese hiërargie die sosiale ongelykhede binne die tradisionele rasgroepe oordek en versluier het, wys sosioloë op die noodsaaklikheid om die ou retoriek van rassestryd te laat vaar en die veranderende strukturele oorsake vir sosiale ongelykhede binne die stadsbevolking te analiseer.
Johannesburg het voor dieselfde uitdagings te staan gekom soos ander metropole in die vroeë 21ste eeu. Al moet 'n groot persentasie van die stadsbevolking as arm gekategoriseer word, is daar nogtans 'n sterk middel- en hoërmiddelklas met al die kwalifikasies wat nodig is om in 'n geglobaliseerde ekonomie mee te ding en met die nodige inkomste om hulself by internasionale stedelike verbruiks- en leefstylpatrone aan te pas. Hul aspirasies en verwagtinge word weerspieël in die stadsregering se nogal gewaagde aanspraak op die status van 'n wêreldklasstad op die vasteland van Afrika, maar kontrasteer en bots met die belange van benadeelde stadsbewoners. Plaaslike besigheidselites sal moontlik nie bereid wees om onbeperk by te dra tot die bestryding van armoede nie.
Die ingrypende verandering, wat die Goudstad se ekonomiese basis ondergaan, strek verder as die agteruitgang van tradisionele bedrywe soos mynbou en nywerhede sedert die middel van die 1970's en die daaropvolgende doelgerigte ekonomiese herstrukturering waartydens die beleid van invoervervanging laat vaar is ten gunste van uitvoerbevordering. Tans word die klemtoon gelê op die ontwikkeling van Johannesburg as 'n spilpunt van hoëtegnologie vir markte suid van die Sahara. Die oorgang tot 'n groeigerigte ekonomie en die toepassing van neoliberale hervormings is in Suid-Afrika sonder druk van buite en regstreekse intervensie van die Internasionale Monetêre Fonds en die Wêreldbank bewerkstellig.
'n Ander, nie-doelgerigte en onbeplande aspek van ekonomiese oorgang is die groei van ekonomiese informaliteit. So word die bestuur en integrasie van die informele sektor, waarin 'n groot persentasie van die arm bevolking 'n heenkome moet vind, as 'n nuwe uitdaging vir beleidmakers beskou.
Terwyl die privaat- en openbare sektor nog besig is om hul verhouding nuut te onderhandel, beweeg sake reeds in die rigting van privatisering, waarby dié proses nie beperk bly tot infrastruktuur en diensverskaffing nie, maar raak dit ook ander terreine soos regulasies vir grondontwikkeling, boukodes en maatskaplike dienste. Kwessies soos die impak van privatisering op Johannesburg se arm inwoners, waaronder veranderende werksomstandighede, die bekostigbaarheid van behuising en algemene sosiale geregtigheid, word nuwe uitdagings vir 'n demokratiesverkose administrasie.
Sedert 22 Augustus 2016 dien Herman Mashaba as burgemeester van Johannesburg nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016 gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die Inkatha-Vryheidsparty. Mashaba het op 21 Oktober, ná geskille oor die DA se nuwe leierskap met Helen Zille as die DA se nuwe Voorsitter van die Federale Raad, sy bedanking aangekondig. Sy bedanking sal op 27 November 2019 in werking tree.
Maboneng – 'n suksesverhaal[wysig | wysig bron]
Een van Johannesburg se binnestedelike buurte, Maboneng (die naam beteken "Plek van Lig" in Sotho), het danksy die inisiatief van 'n privaat onderneming 'n merkwaardige hergeboorte beleef.
Nog in die vroeë 21ste eeu, toe die buurt merendeels uit leegstaande stoorhuise bestaan het en net soos ander dele van Johannesburg se historiese middestad deur misdaad geteister is (fotograwe van die nuusblad The Star kon foto's van motorkapings maklik vanuit hul kantoorvensters neem), is Maboneng deur die meeste stadsbewoners vermy.
Grense is geleidelik verskuif en nuwe uitdagings aangepak soos die Work & Art Building en Maboneng se vlagskip-verblyfplek en hotelprojek, Hallmark House. 'n Groot verskeidenheid besighede het hulle in die buurt gevestig, waaronder restaurante en vermaakplekke, winkels en kunsgalerye, en The Bioscope, Suid-Afrika se enigste onafhanklike rolprentteater. Daarnaas het ook nuwe kantoorruimtes en geriewe vir ligte nywerhede ontstaan.
Kritici voer aan dat Liebmann met sy ontwikkelingsprojekte gentrifikasie bevorder en huisvesting in Maboneng onbekostigbaar vir plaaslike inwoners maak, maar die entrepreneur wys daarop dat sy projekte van Maboneng 'n gemengde inkomstebuurt gemaak het wat sowel residensieel van aard is asook nuwe besighede lok. Maboneng het intussen sy eie webtuiste en nuusbrief geskep.
Dekades ná die einde van stelselmatige rasseskeiding steek Johannesburg se stadstrukture en woonpatrone nog vas in die verlede. Die gebrek aan openbare vervoergeriewe bemoeilik die alledaagse lewe van stadsbewoners wat nie hul eie voertuig kan bekostig nie. So word as deel van die konsep van 'n "transformasie van ruimtes" nuwe sneltrein- en busroetes beplan, terwyl stadsbeplanners langs dié nuwe "korridors van vryheid" ook die stad se behuisingsvraagstuk probeer verlig deur residensiële verdigting toe te pas, dit wil sê die bou van woonstelgeboue in plaas van enkelgesinshuise te bevorder. Daarnaas word hele nuwe stadsbuurte beplan wat volgens ekologiese konsepte ontwikkel word en waar sake- en woongebiede dig bymekaar geleë sal wees.
73% van die stad se bevolking is swartes, 16% is blankes, 6% Kleurlinge en 4% Asiërs. 42% van die inwoners is jonger as 24 jaar, en 6% is ouer as 60 jaar. 37% van die Johannesburgers is werkloos (97% van die werkloses is swart). Vroue maak 43% van die werkende bevolking uit.
2001 3 225 309 2 369 769 515 184 206 245 134 111 —
2011 4 434 827 3 389 278 544 530 247 276 216 198 37 545
'n Uitsig oor Johannesburg vanaf die M2-snelweg, soos gesien in 'n noordelike rigting
Kerk van Sciëntologie[wysig | wysig bron]
Die Groot Sinagoge in Wolmaransstraat is van 1912–'14 in 'n Bisantynse styl opgerig. Die argitek was Theophile Schaerer. Dit staan nou bekend as die Revelation Church of God
Sosiale klubs is ook in dié tydperk gestig, soos die Joodse Toneelvereniging en die Joodse Gilde. Johannesburg se eerste Joodse skool het in 1898 geopen en het gedien as voorloper van die Joodse Dagskool-beweging. Met die jare het Joodse onderwys ontwikkel en word nou nog net uiters selde uitgevoer deur die tradisionele cheders (eenvertrekklasse). Joodse opvoeding in Johannesburg is tradisioneel toegespits op die Hebreeuse taal en die bestudering van die Torah. Alle Joodse onderwys staan onder toesig van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes. Na raming ontvang sowat 60% van Joodse kinders van skoolgaande ouderdom in Johannesburg Joodse onderwys. Na raming het die stad 18 kleuterskole wat dagsorg en vroeë onderwys bied. Die Goudstad het talle Haredi-seunskole en yeshivot, asook 'n Beis Yaakov vir meisies. In die voorstede is agt King David-skole: In Linksfield is 'n preprimêre (170 leerders in 2017), junior primêre (410), senior primêre (444) en sekondêre skool (763), in Sandton 'n primêre skool (398) en in Victory Park 'n preprimêre (132), primêre (343) en sekondêre skool (375). Yeshiva College of South Africa is in die middel 1950's gestig en bestaan uit 'n kleuter- (193), laer- (394) en 'n hoërskool (291). Die kollege se kampus is in die noordoostelike tradisioneel Joodse voorstad Glenhazel.
Johannesburg is die tuiste van talle Joodse instellings, soos die Joodse Raad van Afgevaardigdes, 'n Joodse biblioteek en die Joodse museum, wat interessante artefakte van die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap bevat.
Uitvoerende burgemeester[wysig | wysig bron]
Die amp van uitvoerende burgemeester van Johannesburg word tans beklee deur Herman Mashaba wat – naas sy politieke loopbaan – bekendheid verwerf het as entrepreneur en stigter van Black Like Me, 'n onderneming wat haarprodukte vervaardig en tans as die grootste in die bedryf beskou word. Hierdie maatskappy is die resultaat van Mashaba se persoonlike stryd teen armoede en die beperkings wat die vorige bedeling aan swart Suid-Afrikaners opgelê het.
Mashaba, 'n lid van die Demokratiese Alliansie vir wie die hoogste waarde in die vryheid van die individu gesetel is, is tydens die huidige stadsraad se eerste vergadering op 22 Augustus 2016 as burgemeester verkies. Hy is die eerste ampsbekleër sedert 1994 wat nie uit die geledere van Suid-Afrika se regerende African National Congress kom nie.
Die Johannesburgse Effektebeurs is met 'n kapitalisering van sowat 182 miljard VS-$ die grootste in Afrika. Van die Johannesburgse beroepsbevolking is sowat 5 persent in die mynbou, 16 persent in die nywerheid, 33 persent in dienste en administrasie, 21 persent in die handel, 13 persent in die finansiële sektor en 6 persent in die vervoerbedryf werksaam.
In die 1920's het dit Kaapstad verbygesteek as die grootste stedelike nedersetting in Suid-Afrika. In 1936 is na Johannesburg ter geleentheid van die Britse Rykstentoonstelling as die grootste en digbevolkste Europese stad in Afrika verwys.
Die informele sektor het die mees dinamiese groei getoon nadat alle sakegebiede vir swartes toeganklik geword het. Die groot stroom nuwe bewoners uit swart woongebiede na die middestad het egter met fisiese verval, verskuiwing van sakebedrywighede na die noordelike voorstede en rasgebaseerde stereotipering gepaard gegaan. Die stadsregering het dus stappe onderneem om die sakekern te herontwikkel en Johannesburg se posisie as 'n vooruitstrewende Afrika-metropool en deel van die globale hoofstroomekonomie te verseker.
Johannesburgse Effektebeurs[wysig | wysig bron]
Die Johannesburgse Effektebeurs (JEB/JSE) was in 2018 die 19de grootste ter wêreld volgens markkapitalisasie (VS-$995,12 miljard in Maart 2017 volgens 'n aangepaste wisselkoers; die meerderheid aandele word in ZAR verhandel) en is tans die grootste en belangrikste effektebeurs op die vasteland van Afrika. Sy daaglikse omset is hoër as die gesamentlike omset van alle ander effektebeurse in Afrika oor 'n tydperk van meerdere maande.
Die JEB het sy ontstaan aan die eerste Suid-Afrikaanse goudstormloop in 1886 te danke. Nog in die volgende jaar het 'n Londense sakeman, Benjamin Minors Woollan, die Johannesburg Exchange & Chambers Company gestig om in die behoeftes van mynbouondernemings en finansiële instellings te voorsien. Hieruit het die JEB voortgespruit wat op 8 November 1887 amptelik gevestig is. Die eerste onderneming wat genoteer is, was Woollan se Johannesburg Chambers and Company.
Die effektebeurs is aanvanklik in 'n gebou op die hoek van Commissioner- en Simmondsstraat gevestig wat reeds ná drie jaar te klein geraak het en uitgebrei moes word. Later is effekte selfs op straat verhandel nadat 'n deel van Commissionerstraat met kettings afgesper is. In 1903 het die JEB in 'n nuwe gebou in Hollardstraat ingetrek wat 'n hele straatblok beslaan het. Ná die Tweede Wêreldoorlog het 'n nuwe gebou op dieselfde erf ontstaan wat sy deure in Februarie 1961 geopen het. Die laaste JEB-hoofkwartier in Johannesburg se middestad is in 1978 in Diagonaalstraat 17 geopen voordat die JEB in September 2000 na sy huidige gebou in die voorstad Sandton verskuif is.
Ná die afkondiging van die eerste wetgewing oor finansiële markte in 1947 het die JEB in 1963 tot die Wêreldfederasie van Effektebeurse (World Federation of Exchanges) toegetree en in die vroeë 1990's oorgeskakel na 'n elektroniese handelstelsel. In 2001 is 'n ooreenkoms met die Londense Effektebeurs (LEB) aangegaan wat wedersydse handel vergemaklik het en gelyktydig oorgeskakel na die LEB se handelstelsel. Ná die invoering van 'n nuwe regsvorm in 2005 het die JEB sy eie aandele op 5 Junie 2006 begin noteer.
In die vroeë 21ste eeu het die JEB sy bedrywighede uitgebrei met die skepping van 'n alternatiewe handelsplatform vir klein en middelgroot ondernemings, AltX, en Yield X vir rente- en buitelandse valuta-instrumente, en die oorname van twee bykomende handelsplatforms, die South African Futures Exchange (SAFEX) en die Bond Exchange of South Africa (BESA) in respektiewelik 2001 en 2009. Tans is daar vyf finansiële handelsplatforms vir effekte en derivate.
Stadsuitleg en argitektuur[wysig | wysig bron]
Boomaanplantings[wysig | wysig bron]
Boomaanplantings speel 'n belangrike rol by omgewingsbewaring in verstedelikende Suid-Afrika. Naas hul versierende effek dra bome ook daartoe by om die kweekhuiseffek in bedwang te bring en verminder geraasvlakke. Wanneer warm lug vanaf geasfalteerde paaie opstyg, dien bome as 'n natuurlike verkoelingsmiddel in dig beboude stedelike omgewings. Daarnaas absorbeer hulle koolstofdioksied wat deur motors vrygestel word, en sit dit om na suurstof. So kan 'n oppervlak van een akker, wat bebos is, 'n gemiddeld van 2,6 ton koolstof per jaar stoor en daagliks genoeg suurstof vir 18 mense verskaf. 'n Volgroeide boom met blare verskaf binne slegs een seisoen dieselfde hoeveelheid suurstof wat tien mense in 'n hele jaar inasem.
In stedelike omgewings sonder bosbedekking gaar geplaveide oppervlakke soos strate en parkeerterreine genoeg sonwarmte op om die lugtemperatuur tot 35 °C te laat styg. Sulke "hitte-eilande" dra daartoe by dat die kwik in beboude stedelike gebiede vyf tot agt grade hoër styg as in die omgewing.
Met meer as tien miljoene bome lyk die Goudstad op satelliet-opnames soos 'n uitgestrekte reënwoud. So maak Johannesburg met trots daarop aanspraak dat dit lankal tot die wêreld se grootste stedelike bosgebied gegroei het. Daar is meer as vier miljoen bome in privaat tuine dwarsoor die voorstede en 'n bykomende 2,5 miljoen in parke, op begraafplase, in natuurreservate, bewaringsgebiede, langs paaie en op sypaadjies. Hul waarde is reeds in 2004 op sowat ZAR13 miljard beraam.
Sommige van Johannesburg se bome is al in die vroeë 1900's geplant toe die destydse munisipale afdeling vir parke begin het om sypaadjies met bome te versier. Boomaanplantings was aanvanklik beperk tot blanke woonbuurte, en eers in die 1950's is daarmee begin om ook die lewensgehalte van Soweto se inwoners deur bomaanplantings op sypaadjies te verbeter. Tans geniet die bebossing van voorheen benadeelde woonbuurte voorkeur. So het City Parks in 2006/7 21 653 bome geplant, teenoor net 3 578 in die vorige jaar.
Die Greening Soweto-projek, wat in 2006 met die aanplanting van 6 000 bome geloods is, word as Johannesburg se grootste "groen rewolusie" beskou. Daar word beoog om die Goudstad se grootste swart voorstad deur die aanplanting van 200 000 bome in 'n stedelike bos te omskep.
Suurwater[wysig | wysig bron]
Vir die ontginning van goud en uraan aan die Witwatersrand is soms twyfelagtige metodes soos byvoorbeeld suurmyndreinering gebruik – ondergrondse water, wat met sure en swaar metale besoedel en soms radioaktief is, is uit die myne gepomp en in groot bekkens gestoor. Daagliks word miljoene liter giftige onbehandelde en ongefiltreerde water vrygestel.
Groot hoeveelhede suurwater was in Augustus 2010 nog sowat 600 meter benede die oppervlak, maar het op hierdie tydstip reeds met tussen 0,6 en 0,9 meter per dag boontoe gestyg. Dit hou 'n bedreiging vir die sentrale sakekern van Johannesburg en die Witwatersrand se watervoorraad in.
Padnetwerk[wysig | wysig bron]
Die oorspronklike stasiegebou – destyds nog Park Halt genoem – het vanaf 1895 in opdrag van die ZAR-regering ontstaan en is deur die Nederlandse argitek Jacob Klinkhammer ontwerp. Die stasie se staaldak is tussen 1896 en 1897 in Rotterdam vervaardig. In 1995 is dit verskuif na die Nelson Mandela-brug in Newtown. In 1930 het 'n nuwe stasiegebou volgens 'n ontwerp van die argitek Gordon Leith ontstaan. Maar eers tussen 1948 en 1965 het die stasie sy huidige gestalte gekry toe dit volledig omgebou is.
Informele openbare vervoer[wysig | wysig bron]
'n Volgepakte minibus op 'n Johannesburgse snelweg
Alhoewel Suid-Afrikaanse stede toenemend vir motors gebou word, beskik net 'n minderheid Suid-Afrikaanse huishoudings oor hul eie voertuig sodat 'n groot persentasie werknemers op openbare vervoer aangewese is. Minibusse, die belangrikste informele openbare vervoermiddel in Johannesburg wat elke hoek van die Goudstad dek, bied busdienste op klein skaal sonder vaste tydroosters of bushaltes aan en is die goedkoopste manier vir honderdduisende swart pendelaars uit die voorstede om hul werkplekke te bereik. Passasiers wys die gewenste bestemming met 'n reeks handtekens. Die slegte toestand van baie minibusse en gevaarlike bestuurpraktyke hou egter 'n gevaar vir passasiers en ander padgebruikers in.
Metrobus[wysig | wysig bron]
Johannesburg se openbare biblioteke is 'n spilpunt van opleiding aangesien hulle vir die publiek nie net toegang tot boeke, tydskrifte en oudio-visuele materiaal bied nie, maar ook lesings, uitstallings, onderhoude, programme vir jeugdiges en bejaardes en geletterdheidsklasse aanbied. 'n Tagtigtal stasionêre biblioteke in Johannesburg se sewe streke (met enkele nuwes in aanbou) word aangevul deur mobiele satelliet-biblioteke wat dienste aan die bevolking van afgeleë gebiede verskaf. Hoewel die getal Johannesburgers, wat biblioteekgeriewe gebruik, aan die toeneem is, gebruik kinders en jongmense dit meestal om te studeer, navorsing te doen of vir internettoegang wat in 2015 deur 67 van altesaam 87 biblioteke in die Goudstad verskaf is.
Die huidige biblioteek, wat vanaf 1931 volgens 'n ontwerp van die Kaapstadse argitek John Perry (1875–1943) in die Italianate-boustyl ontstaan het, het sy deure in 1935 as opvolger van twee ouer geboue geopen – die Ou Kerkgebou wat die biblioteek tussen 1893 en 1898 gehuisves het (met die doel om vir jong mans 'n alternatief tot kroegbesoeke te bied) en die Kerkstraatbiblioteek wat in 1898 opgerig is. Sy versameling was destyds net vir lede toeganklik wat op die biblioteek ingeteken en lidgeld betaal het. Ondanks die ferm opposisie van sommige lede het 'n biblioteeksvergadering in 1923 besluit om die biblioteek aan die stadsrad oor te dra. Vervolgens is dit as een van Suid-Afrika se eerste groot uitleenbiblioteke bedryf. In 1974 het dit nog eens geskiedenis geskryf as die eerste openbare biblioteek in Suid-Afrika wat sy deure vir alle belangstellendes, ongeag hul velkleur, geopen het.
Meer onlangs het die galery begin om meer werke van eietydse Suid-Afrikaanse kunstenaars te vertoon, insluitende tradisionele Afrikakuns, maar ook kunswerke wat van stene, hout, motorbande, draad, sement, klei, keramiek, brons en ander metale gemaak is.
Bensusan-museum vir Fotografie[wysig | wysig bron]
Die Bensusan-museum is een van slegs drie fotografiese museums wêreldwyd en genoem na sy stigter, dr. Arthur Bensusan, 'n voormalige burgemeester van Johannesburg en geesdriftige amateurfotograaf. In 1968 het Bensusan sy privaat versameling van 400 historiese kameras, 5 000 foto's en 2 000 boeke oor fotografie, wat hy oor 'n tydperk van drie dekades saamgestel het, aan die museum geskenk.
James Hall-vervoermuseum[wysig | wysig bron]
Daar is ook seldsame skatte soos 'n houtslee wat Afrika-stamme in die 17de eeu gebruik het om goedere soos mielies te vervoer.
Suid-Afrikaanse Museum van Militêre Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Fietas-museum[wysig | wysig bron]
Vrededorp was jare lank 'n mengelmoes van rasse en klasse. Meer gegoede Afrikaners van die noordelike voorstede het die arm blankes van Vrededorp fietas genoem. Die Etimologiewoordeboek verklaar die woord in geselstaal as 'n agterlike, slordige persoon. Met verloop van tyd is Vrededorp sommer Fietas genoem. Maar Fietas het ook die winkels van vooraanstaande handelaars soos die Surtee-familie gehuisves. Hierdie winkels was veral in Veertiendestraat gehuisves. Dames van Aasvoëlkop tot Yeoville het hul Crimplene en dies meer daar gaan koop. In die sewentigerjare van die twintigste eeu het die regering besluit om 'n einde te maak aan hierdie saamwonery. Die plan was om die Indiërs na Lenasia te stuur en wie weet waar die ander. Die buurt sou platgeslaan word om subekonomiese huise vir Blankes te bou, maar dié plan het ook nie gewerk nie.
Geologie-museum[wysig | wysig bron]
Uitvoerende kunste en vermaak[wysig | wysig bron]
In 1895 het Johannesburg mediageskiedenis geskryf as die eerste stad in Suid-Afrika (en die hele vasteland van Afrika) waar 'n rolprent vertoon is. Nadat okkerneute en wyn aan 'n privaat Engelssprekende gehoor voorgesit is, het hulle in die Grand National-hotel 'n hanegeveg, 'n toneel met Buffalo Bill tydens 'n Wilde Weste-skietgeveg en 'n rokdans, wat deur die Spaanse danseres Carmencita uitgevoer is, op die silwerdoek gekyk.:p.39
'n Tweede ontwikkelingslyn was sogenaamde "koloniale filmspanne" wat rolprente vir inheemse swart gehore vervaardig het, ter wille van opvoeding of vir propaganda-doeleindes. So het eerwaarde Ray Phillips as lid van die Amerikaanse Board of Missions in 1919/20 'n filmspan in Johannesburg gevestig wat 'n reeks van rolprente in sterk gesensureerde vorm aan gehore van swart mynwerkers vertoon het. Die Kamer van Mynwese en die munisipale Departement van Naturellesake het sulke vertonings verwelkom aangesien hulle, soos destyds geglo is, "potensiële misdaadtendense" sou voorkom, swart werkers uit politieke aktiwiteite in hul vrye tyd sou weghou en hulle sou opvoed.:p.41
Rolprente was veral aan sensuur onderworpe om geweldtonele daaruit te verwyder – daar is immers geglo dat swart gehore enige geweldpleging op die silwerdoek moontlik sou naboots. So is daar ook veronderstel dat hulle nie in staat sou wees om tussen die gebeure op die silwerdoek en die realiteit te onderskei nie. Wit gehore het egter dieselfde "primitiewe" gedrag getoon soos swartes en byvoorbeeld uit hul sitplekke gespring wanneer 'n trein in die gewilde rolprent Blue Diamond Express genader het.
Terwyl in die 1920's enkele permanente rolprentteaters vir verstedelikte swart gehore in Johannesburg geopen is, was lae loonvlakke en blanke besorgdheid oor moontlike kriminaliserende effekte van rolprentvertonings remskoene wat die toegang tot rolprente vir swart stadsbewoners bemoeilik het.
Dit was Solomon T. Plaatje (1876–1932) wat in die 1920's as swart rolprentmaker 'n nuwe rigting ingeslaan het wat as voorloper van moderne Suid-Afrikaanse filmkuns beskou kan word. Sy tradisie van filmkuns, die Nuwe Afrikabeweging, het die modernisering van die swart kulturele lewe ten doel gehad en swart Suid-Afrikaners bewus gemaak van hul gelykwaardige rol in die samelewing, veral teen die agtergrond van die Afrikaners se politieke bemagtigingsproses.:p.43
Erfenisplekke[wysig | wysig bron]
Dikwels is politieke gevangenes in die Fort aangehou, soos militêre Boereleiers gedurende die Tweede Vryheidsoorlog of Indiërs (insluitende Mahatma Gandhi) wat in 1906 en 1913 passiewe weerstand teen diskriminerende wetgewing gebied het, of blanke mynwerkers wat aan die groot stakings van 1907 en 1913 en die Randse Opstand van 1922 deelgeneem het.
Al die groot TV-uitsaaimaatskappye, soos e.tv, M-Net en MultiChoice, is hier gesetel sowel as die SAUK, wie se Uitsaaisentrum op 'n heuwel in Auckland Park een van die stad se bekendste bakens is. In die omgewing rondom die SAUK-hoofkwartier het met die jare talle produksiemaatskappye ontstaan. Johannesburg is ook die hoofstad van die land se radiowese. Meer as 30 stasies saai van hier uit of kan in die stad en omgewing gehoor word. Talle daarvan behoort aan die SAUK, maar groot onafhanklike rolspelers, soos Primedia met sy Radio 702 en Highveld Stereo, is ook hier gesetel.
Johannesburg is daarnaas ook die spilpunt van Suid-Afrika se telekommunikasie-, inligtings- en internetbedryf. Die vier grootste selfoonnetwerk-ondernemings het hul hoofkwartiere in die Goudstad, terwyl ook driekwart van die land se vernaamste internetdiensverskaffers hier gesetel is.
Geskiedenis van Afrikaanse onderwys[wysig | wysig bron]
Die stryd om Afrikaans naas Nederlands en Engels as openbare taal te vestig, is veral in skole beslis, en nêrens was dié stryd feller as in Johannesburg en ander nedersettings aan die Witwatersrand nie waar verskeie laerskole gestig is. Hulle het nogtans gesukkel om te bestaan, terwyl sekondêre skole Engels as enigste voertaal gebruik het. Daar was 'n hele paar skole in Johannesburg voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog wat in die behoeftes van Afrikanerleerlinge voorsien het.
In die twee dekades ná die Tweede Vryheidsoorlog het die stroom verarmde Afrikaners, wat vanuit die platteland na die Witwatersrand toe getrek het, gegroei sonder dat die getal Afrikaanssprekendes 'n noemenswaardige styging getoon het, soos blyk uit die feit dat die gemeentes van Afrikaanse Kerke in Johannesburg byna geen groei getoon het nie. Dat 'n hele geslag Afrikaners aan die Rand in dié tyd verlore gegaan en verengels het, was onder meer aan die gebrek aan Afrikaanse onderwysinstellings te wyte.
Die lang veldtog vir 'n Afrikaanse onderwyskollege of universiteit is teen die middel van die 1960's uiteindelik met sukses bekroon. Op 4 Augustus 1965 het die destydse minister van onderwys, sen. Jan de Klerk, bekendgemaak dat die kabinet sy toestemming verleen tot die voorgestelde stigting van 'n onafhanklike Afrikaansmedium-universiteit vir die Witwatersrand met sy setel in Johannesburg wat as Randse Afrikaanse Universiteit (RAU) sou bekendstaan. In 1966 het die kabinet besluit op 'n terrein in Auckland Park vir die oprigting van universiteitsgeboue. Aanvanklik is die nuwe universiteit egter nog in 'n voormalige brouerygebou in Braamfontein gehuisves.
Sport- en ontspanningsgeriewe[wysig | wysig bron]
Sportspanne en stadions[wysig | wysig bron]
Johannesburg is die tuiste van die krieketspan Highveld Lions, die rugbyspan Goue Leeus, die Superrugbyspan Lions, en ten minste vyf vooraanstaande sokkerspanne, naamlik Moroka Swallows, Wits University FC, Jomo Cosmos, Kaizer Chiefs en Orlando Pirates FC. Die twee laasgenoemde beslis sedert 1970 twee keer per jaar die Soweto Derby. Ellispark-stadion is 'n bekende sportstadion waar die Rugbywêreldbeker 1995-eindstryd en sommige wedstryde van die Sokkerkonfederasiebeker 2009 en die Sokkerwêreldbeker 2010 gespeel is. Die Johannesburgstadion word gebruik vir internasionale atletiek. Die Wanderersstadion het onder ander die Krieketwêreldbeker 2003-eindstryd aangebied. Die bestuursliggaam van sokker in Suid-Afrika, die Suid-Afrikaanse Sokkerassosiasie, is in die Johannesburgse voorstad Nasrec naby die ENB-stadion gesetel.
Vir die kenmerkende fasade is 40 000 staal- en betonpanele in agt kleure en twee verskillende teksture gebruik wat met optiese vesels versterk is. Tien grys bande, wat die buitefasade en die binneruimte versier, versinnebeeld die nege ander Suid-Afrikaanse gasheerstede van die Sokker-Wêreldkampioenskap asook Berlyn, een van die gasheerstede van die vorige toernooi.
Buite sy rol as sportstadion het Soccer City geskiedenis geskryf toe Nelson Mandela hier in 1990 sy eerste groot openbare toespraak ná sy vrylating gehou het.
Parke en groen ruimtes[wysig | wysig bron]
Jan van Riebeeckpark[wysig | wysig bron]
Streek F (Middestad)[wysig | wysig bron]
Ander afdelings het gevolg – vir Sjinese inwoners, swartes, weermaglede, brandweer- en polisielede, en bykomende godsdienste. Danksy 'n inisiatief van Mahatma Gandhi is in 1918 'n houtvuur-krematorium vir Hindoe-begrafnisse op Brixton gevestig. Die uitleg van destydse begraafplase het Europese voorbeelde gevolg, met lang reekse grafte aan weerskante van reguit lane.
In 1972 is 'n nuwe begraafplaas vir swartes suid van die middestad gevestig, Avalon, met 'n oppervlak van 172 hektaar die tweede grootste en ook steeds die besigste in die stadsgebied. Ook hier is bekendes begrawe soos Joe Slovo, die vroeëre sekretaris-generaal van Suid-Afrika se Kommunistiese Party en kommandeur van Umkhonto we Sizwe en die vrouestryders teen Apartheid, Helen Joseph en Lillian Ngoyi.
Braamfontein-begraafplaas[wysig | wysig bron]
Braamfontein is die oudste van Johannesburg se drie historiese begraafplase wat nou verweef is met die geskiedenis van die stad. Dit is deur landdros Carl von Brandis ingerig toe die Goudstad se eerste begraafplaas weens stygende sterftesyfers geen nuwe begrafnisse meer kon hanteer nie. Sy tradisionele uitleg met skaduryke bome langs rustige lane is 'n waardige rusplek vir bekende Johannesburgse families soos die Cullinans en die Jeppes. Ook von Brandis lê hier begrawe, net soos Eleanor Clare Helier (Clare) Wallace (* 1902), die dogter en eerste kind van die Britse skrywer Edgar Wallace en sy vrou Ivy Maude Caldecott wat in 1903 in die ouderdom van agt maande aan meningitis oorlede is.
Wespark-begraafplaas[wysig | wysig bron]
Johannesburg se Wespark-begraafplaas is noord van die Melvillekoppies in die voorstad Montgomery Park geleë. Dit behels die grootste gedeelte met Joodse grafte van alle Johannesburgse begraafplase met 'n Holocaust-monument wat in 1959 opgerig is, die Suid-Afrikaanse Nasionale Joodse Oorlogsmonument asook gedeeltes vir Sjinese en Islamitiese begrafnisse en verskeie oorlogsmonumente en -grafte. Naas mausoleums is ook gedenkmure en -tuine aangelê. Jakarandabome aan weerskante van Wespark se wandellane dra by tot die aantreklike atmosfeer van die begraafplaas, veral tydens blomtyd.
Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is 'n groot militêre vleuel in Johannesburg se Algemene Hospitaal ingerig, terwyl ook Baragwanath en Cottesloe militêre afdelings gekry het. 'n Groot aantal beseerdes uit die Midde-Ooste is in die Baragwanath-hospitaal behandel. 617 begrafnisse van Gemenebes-soldate het op Wespark plaasgevind. Daar is ook 21 oorlogsgrafte van soldate met 'n ander burgerskap en sewe nie-militêre grafte wat deur die Gemenebes se Oorlogsgraftekommissie (Commonwealth War Graves Commission) versorg word. Met die Kremasie-gedenkteken op Wespark word 69 manlike en vroulike weermagslede herdenk wat gedurende die oorlog op die Braamfontein-begraafplaas veras is.
Bekende persoonlikhede, wat hul laaste rusplek in Wespark gevind het, sluit die skrywer Herman Charles Bosman (1905–1951), die anti-Apartheidstryders Alfred Nzo en Joe Modise en die bekende VIGS-kinderaktivis Nkosi Johnson in wat in 2001 in die ouderdom van twaalf oorlede is. Ook 35 van die 42 skoolkinders, wat in 1985 slagoffers van die Westdenedam-busramp geword het, lê in die begraafplaas se heldeakker begrawe.
Brixton-begraafplaas[wysig | wysig bron]
Een van hulle was Annie Slovo, die moeder van die anti-Apartheidstryder Joe Slovo. Die Slovos was deel van 'n klein stroom arm Joodse immigrante uit Litaue en het hulle oorspronklik in Doornfontein gevestig toe Joe tien jaar oud was. Hulle het 'n tyd lank goed gevaar nadat Annie 'n groentewinkel naby 'n besige tremhalte in Yeoville geopen het. Haar ontydige dood in die kraambed in 1938 het die gesin in ellende gedompel. Die winkel het bankrot gespeel, en Wolfus, Joe se pa, moes 'n bestaan as vrugtesmous op Johannesburg se strate maak. Terwyl die baba in 'n weeshuis geplaas is, was Joe en sy suster genoodsaak om hul skoolloopbaan voortydig te staak en werk te soek.
Bekende bakens[wysig | wysig bron]
Bekende persone wat hier gewoon en gewerk het[wysig | wysig bron]
Eddy Grant se anti-apartheid-lied Gimme Hope Jo'anna van 1988 handel oor die Johannesburgers se weerstand in Soweto teen die apartheidstelsel, die luukse Sun City in Noordwes en aartsbiskop Desmond Tutu. Die lied is deur die destydse Suid-Afrikaanse regering verban toe dit vrygestel is, maar desondanks wyd in Suid-Afrika gespeel.
Neill Blomkamp se District 9 handel oor 'n uitheemse skip wat in 1982 oor die stadshorison van Johannesburg verskyn. Die siek en ondervoede insekagtige vreemdelinge (neerhalend shrimps genoem) word deur die Suid-Afrikaanse regering in hul eie township verplaas, die District 9. Jare later, tydens die regering se verplasing van die vreemdelinge in 'n ander kamp, probeer een van die beperkte vreemdelinge, Christopher Johnson, saam met sy seun te ontsnap en terug te keer na sy tuiste, maar raak aan die burokraat Wikus van der Merwe, wat vir die Suid-Afrikaanse regeringsdiens Multi National United (MNU) werk. Die titel en agtergrond van District 9 is deur die ontruiming en afbreek van Distrik Ses, Kaapstad, tydens die apartheidsera geïnspireer.
Addis Abeba, Ethiopië.
Birmingham, Verenigde Koninkryk.
Kinshasa, DR Kongo.
Londen, Verenigde Koninkryk.
New York Stad, Verenigde State.
Val-de-Marne (suidoos van Parys), Frankryk.
↑ (en) "Johannesburg (South Africa)". Crwflags.com. Besoek op 6 Januarie 2019.
↑ (en) "Johannesburg as a World City". The South African. 8 Januarie 2014. Besoek op 26 Januarie 2019.
↑ (en) "Quality of Living Ranking". Mercer.com. Besoek op 6 Januarie 2019.
↑ (en) "Rissik Street Post Office Johannesburg – The Heritage Portal". www.theheritageportal.co.za. Besoek op 6 Januarie 2019.
↑ (en) "Archived copy". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 November 2013. Besoek op 16 Mei 2017. AS1-onderhoud: "Argiefkopie" as titel (link)
↑ 12,0 12,1 (af) Dit het met 'n stormwind begin. Beeld, 29 Mei 1992
↑ (en) "World Weather Information Service – Johannesburg". World Meteorological Organization. Besoek op 8 April 2014.
↑ (en) South African Gold Rush, 1885. Besoek op 29 Maart 2016
↑ (en) joburg.co.za: Frenchfontein and swinging Joburg. Besoek op 21 April 2016
↑ news24.com, 4 September 2019: Gauteng violence: Death toll rises after two burned bodies found in Alexandra. Besoek op 4 September 2019
↑ 40,0 40,1 40,2 40,3 40,4 (en) Jo Beall, Owen Crankshaw, Susan Parnell: Uniting a Divided City: Governance and Social Exclusion in Johannesburg. Earthscan Publications. Abingdon, Oxon en New York, NY. 2002, bl. 7 en 8
↑ (en) "LIVE: Mayor Mashaba – Corruption is public enemy number 1". 22 Augustus 2016. Besoek op 13 November 2017.
↑ (en) Feketha, Siviwe (21 Oktober 2019). "Herman Mashaba: Why I am resigning from the DA". IOL. Besoek op 21 Oktober 2019.
↑ (en) "Mashaba resigns as Johannesburg mayor following Zille's return". The Citizen. 21 Oktober 2019. Besoek op 21 Oktober 2019.
↑ (en) Juliet Pitman: Maboneng Precinct: Jonathan Liebmann. In: Entrepreneur Magazine, 27 Maart 2013. Besoek op 24 Mei 2017
↑ (de) Heiko Stumpf: Südafrika: Johannesburg setzt auf ÖPNV und räumliche Verdichtung. In: Germany Trade and Invest (GTAI), 18 Mei 2015. Besoek op 3 Junie 2017
↑ (en) Webtuiste van die SA Raad van Joodse Afgevaardigdes. URL besoek op 11 November 2017.
↑ (en) joburg.org.za: Government – Current executive mayor. Besoek op 28 Februarie 2018
↑ (en) stockmarkets.com: JSE – Johannesburg Stock Exchange. Besoek op 9 Februarie 2016
↑ (de) Duitse Departement van Buitelandse Sake: Suid-Afrika – Ekonomie. Besoek op 30 Maart 2016
↑ 61,0 61,1 61,2 61,3 (en) JSE – Overview & History. Besoek op 23 Augustus 2016
↑ 62,0 62,1 62,2 62,3 62,4 (en) Johannesburg City Parks and Zoo: The city that's a rain forest. Besoek op 23 Augustus 2016
↑ (en) Jozi City – What lies beneath. Besoek op 23 Augustus 2016
↑ (en) www.joburg.org.za: Libraries. Besoek op 6 Maart 2016
↑ (af) Huisgenoot Digitaal, 22 Julie 2015: Gebruik kinders nog biblioteke? Besoek op 12 April 2016
↑ (en) www.joburg-archive.co.za: JCL fact sheet. Besoek op 6 Maart 2016
↑ (en) joburgculture.co.za: About Johannesburg Art Gallery. Besoek op 3 Maart 2016
↑ (en) joburgculture.co.za: A snapshot of the Bensusan. Besoek op 3 Maart 2016
↑ 73,0 73,1 73,2 (en) Dovey, Lindiwe: African Film and Literature. Adapting Violence to the Screen. New York en Chichester, West Sussex: Columbia University Press. 2009.
↑ (en) 'n Opsomming van die mediabedryf op die stad se amptelike webtuiste. URL besoek op 2 Maart 2016.
↑ (en) www.joburg.org.za: Information and telecommunication technology. Besoek op 23 Maart 2016
↑ (en) "South Africa's derby goes global". FIFA.com. Fédération Internationale de Football Association. Besoek op 17 September 2011.
↑ (en) Musings of a Curious Individual. Blogteks en foto, besoek op 12 April 2016
↑ (en) www.joburg.org.za: Peaceful heaven of remembrance. Besoek op 25 Maart 2016
↑ (en) www.westdene1985.co.za: Saying Goodbye. Besoek op 27 Maart 2016
↑ (en) www.joburgheritage.co.za – Sarah Welham & Flo Bird: The Brixton Jewish Cemetery
↑ (en) "How Eddy Grant gave hope to South Africa". Daily Telegraph. 27 Junie 2008. Besoek op 6 Januarie 2019.
↑ (en) Corliss, Richard (13 Augustus 2009). "'District 9' Review: The Summer's Coolest Fantasy Film". Time. Besoek op 6 Januarie 2019.
↑ 87,0 87,1 87,2 87,3 87,4 87,5 87,6 87,7 87,8 (en) "Making Joburg an entry point into Africa". Stad Johannesburg. Besoek op 3 Januarie 2015.