April 16, 2019 by Howard Freedlander
← Spy House of the Week: Mansfield House | Piazza Navona by Jamie Kirkpatrick → ARTO PROJEKTE – Landbou Smalls
ARTO PROJEKTE produseer topgehalte henne op die punt om te lê! Amberlink- en Hy-Line-rasse beskikbaar. Ten volle ingeënt. Bel 011 964 1536; 011 964 1079 of 083 303 6415. Piet Croucamp resenseer Geheime revolusie: Memoires van ’n spioenbaas, deur Niel Barnard, met Tobie Wiese. (Boeke24)
Dit gebeur so een keer in ’n jaar, as mens gelukkig is. ’n Resensent lees ’n boek en skryf ’n resensie wat in alle opsigte wys dat die boek hom laat dink het, sy gemoed laat opwel het, en hom ’n waaragtige reaksie op die boek laat skryf het. Croucamp is ’n taamlike sterk mening toegedaan, maar ek het die resensie heluit geniet. Hy laat mens onder geen illusie dat Niel Barnard nie Lavrentiy Beria na die kroon sou steek nie, om van Karla nie eens te praat nie. En die rede daarvoor is vir hom taamlik eenvoudig – Barnard se hoë dunk van homself is nie genoeg om sy memoires te red van groot oppervlakkigheid nie. Die vreemde uitwerking wat ’n resensie van hierdie aard het, is dat dit mens tog wel nuuskierig maak oor die inhoud van die boek, al is die resensent se beletsel hoe groot. Dit mag so wees dat die boek die memoires van ’n staatsamptenaar is, en nie van ’n spioenebaas nie, soos Croucamp sê, maar die kanse is ewe goed dat daar in Barnard se hubrus tog ’n paar fabrieksgeheime verbygeglip het.
Frederick J. Botha resenseer Kamee, deur Roela Hattingh. (Boeke24)
’n Debutant wat haar buiging maak met ’n bundel kortverhale is amper meer seldsaam as ’n dramaturg wat gereeld tekste gepubliseer kry. Frederick J. Botha (vir my ook ’n nuweling op die resensie-toneel, maar dit mag wees dat my geheue my in die steek laat) slaan Roela Hattingh se debuut baie hoog aan. Hy benader dit tereg vanuit ’n akademiese hoek. Daar is só min nuwe kortverhaalbundels dat die resensent amper verplig is om dit baie ernstig analiseer, sou die bundel dit regverdig. Hierdie resensie sal vir sowel student as outeur baie beteken – die eerste taksering van ’n noemenswaardige nuwe talent, en Botha se analise is geskryf om nog lank te hou.
Dineke Volschenk bespreek Moestas, deur Deborah Steinmair. (Rapport Boeke)
Wat ’n eienaardige resensie! Dineke Volschenk se bespreking het presies dieselfde uitwerking as iemand wat ’n grap oorvertel wat hy eintlik gehaat het. Sy prys die boek se goeie hoedanighede, analiseer dit heel knap (sê ek, wat die boek reeds gelees het), maar dis duidelik dat die baldadige snaaksigheid haar nie laat glimlag het nie, en dat haar simpatie eerder lê by meer sensitiewe lesers wat nie sal kan aanvaar dat ’n mens oor kindermolestering uit heeltemal ’n ander hoek kan skryf as die gebruiklike een van begripvolle medelye nie. Uiteraard is Volschenk se reaksie ’n geldige een, al is dit baie konserwatief in ’n tyd waarin slagoffers van pedofiele dikwels celebrity-status verkry.
Joan Hambidge bespreek Boomkastele, deur Schalk Schoombie. (Rapport Boeke)
Daar het ’n element van noodwendigheid by die resensies van Joan Hambidge ingekruip. Jy verwag die tematiese uitpak van alles wat die werk onder bespreking aansny, jy verwag die kontekstualisering, jy verwag die teoretiese skakels – en jy kry dit. Sy is baie deeglik daarmee. Dit gebeur egter ook dat sy soms iets laat verbygly. Sy verwys hier in die verbygaan na ’n karakter genaamd Hannes Moerdyk. Só ’n van val binne ’n Suid-Afrikaanse konteks jou dadelik op – dit skep onmiddellik ’n verband met die argitek van die Voortrekker-monument en talle ander bekende openbare en kerkgeboue. Te oordeel na die aard van die roman wat sy hier beskryf, sou die outeur daardie van met opset gebruik het, en mens kan (praat van verwagting!) sekerlik gedink het Hambidge sou dit vir die koerantlesers uitgepluis het.
Joan Hambidge bespreek Skadu oor die sonwyser, deur Kobus Lombard. (Rapport Boeke)
In Hambidge se ander, “aforistiese” styl geskryf. Vir studente van die resensiekunde: Vgl hierdie resensie met die een oor Boomkastele. Interessant die gebruik van aanhalings, en die tipografiese wit op die webblad.
André Bartlett resenseer Die dans met God, deur Abel Pienaar. (Boeke24)
Wat vir die een afvalligheid is, is vir die ander ’n herstel van nugterheid. Bartlett se benadering tot Pienaar se Zen-boek, en veral die raakpunte daarvan met die Christelike sfeer, is een van stille betragting, van weeg en besin, en uiteindelik ook een van ’n openheid van gees. Waarderend genoeg om diegene wat by Pienaar se soeke aanklank vind, te stuur na die boek; en diegene wat nie só ingestel is nie, ten minste ’n idee te gee van presies waar hy oor Pienaar se gronde twyfel. Die probleem met ’n webwerf soos dié van Netwerk 24 is dat mens naas die resensie gekonfronteer word met kommentaar deur mense wat stiksienig is, om dit sagkens te stel, en wie se menings wat my betref nie verdien om naas dié van ’n intellektueel soos André Bartlett te staan nie. ’n Mens moet waak teen die bekruipende, hovaardige dweepsug van mense wie se enigste raakpunt met jou die taal is wat julle besig.
Martie Reief-Meiring resenseer Die potlooddief se bruid, deur Keina Swart. (Rapport Boeke)
Dit is ’n baie lang gesprek wat Retief-Meiring hier aansny: Wat is besig om met die Afrikaanse media te gebeur? Sy het begrip vir die beperkinge waarmee Keina Swart te kampe het, en die klimaat en konteks waarbinne haar rubrieke verskyn. Wat vir my belangrik is, is dat sy Swart hoog aanslaan as skrywer, as bedrewe gebruiker van die woord. Wat Retief-Meiring egter uitwys, is dat tye verander het. Iemand soos Swart kan nie staat maak op die bou van ’n durende gevolg nie. Die publikasiemedium bly konstant, sy gebruikers nie. Gaan dinge lank genoeg vastigheid kry vir Swart om soos ’n Audrey Blignault vanouds ’n fanatieke lesersgevolg te bou? Of begin sy met elke seisoenswisseling opnuut? Soos gesê, ’n lang debat. Intussen is dit gerusstellend om te weet dat daar steeds rubriekskrywers is wat fynproewerswerk lewer.
Politiek kom en gaan, maar lekkerlees hou vir altyd aan
Fransjohan Pretorius bespreek Ontsnap! Boerekrygsgevangenes se strewe na vryheid, deur Albert Blake. (Boeke24)
Sedert Gert van der Westhuizen se bespreking van hierdie boeke verlede week in Rapport verskyn het, het baie gebeur: Rhodes se standbeeld is weggevoer na ’n pakhuis, en ’n hele nasionale diskoers oor beelde, geskiedenis en die verering van die helde van weleer het ontstaan. Die dogter van ’n berugte sniksanger het haarself aan een van die beelde op Kerkplein gaan vasketting, bygestaan deur ’n gewilde ateïs. Ek vermoed Fransjohan Pretorius het sy resensie geskryf voordat die konteks so radikaal verander het. Dit is nietemin interessant om sy beskring van Ontsnap! binne die nuwe intellektuele klimaat wat deur die veranderende konteks teweeg gebring is, te lees. Gelukkig is Pretorius iemand wat sy resensies vir alle seisoene skryf. Dit gaan om die bewaring van historiese inligting, en die ontginning van bestaande bronne vir herbenutting in boeke soos hierdie. Om dit in terme van die vermaledyde Rhodes-beeld te stel – Pretorius mag miskien nie ooghare vir Rhodes hê nie, maar hy weet hoekom die beeld daar was. Net omdat die Boere-krygsgevangenes wat probeer ontsnap het deel was van ’n magstryd van kolonialiseerders, beteken dit nie dat ons hul heldedade moet verswyg of igoreer nie. Trouens, sê Pretorius, hierdie boek lees só lekker dit is eintlik goeie ontvlugting. Daai laaste woord spook …
Jan-Jan Joubert resenseer Kaapstad se ‘Streetgate’, deur Johan C. Moll. (Boeke24)
Ook hierdie resensie adem ander asem ná die wegvoering van die Rhodes-beeld. Dit handel oor die keer toe Pieter Marais uit die stoel van Kaapstad se burgemeester besluit het om Adderley- en Waal-strate te hernoem, na FW de Klerk en Nelson Mandela. Joubert merk tereg op dat die boek aantoon hoe hoog die prys is wat betaal word vir politieke kleinlikheid en oneerlikheid. Die resensie sou aan interessantheid gewen het as hy meer uitgebrei het oor die rol wat hierdie insident gespeel het in die “oneervolle aard” van die Nasionale Party se ondergang. Joubert het een pragtig geformuleerde paragraaf (“Vandaar vertel hy ’n politieke spanningsverhaal wat setel in egoïsme, opportunisme, beginselvastheid, beginselloosheid en die kernstryd tussen liberale waardepolitiek en nasionalistiese be­langepolitiek.”) waarby hy moontlik ’n paar name kon gevoeg het. Ek is seker Moll draai nie doekies om nie, maar in ’n resensie soos hierdie is dit soms waarna die koerantleser soek – die idee van “name them and shame them”.
Riaan Grobler bespreek Kodenaam Icarus, deur Henk Breytenbach. (Boeke24)
Moet ’n resensent ’n debutant met satynhandskoene benader? Hom ligkens streel en mooi mik op die pad na sy volgende boek? Verkieslik ja, sou ek sê – behalwe in gevalle waar die skrywer baat sal vind by brutale eerlikheid. Grobler het laasgenoemde strategie vir sy resensie gekies, en die enigste afleiding wat ’n mens kan maak, is dat hy reg gekies het. Dit is goed om te erken dat die skrywer, Henk Breytenbach, ’n tematiese hoek gekies het wat uniek is, maar dan noem Grobler ’n paar dinge wat belangrik is vir die skrywer om ter harte te neem – vir eers dat sy skryfstyl geforseerd aandoen, ten tweede dat dinge té dikwels ongeloofwaardig is, en ten derde dat hy nie baie oorspronklik is met sy slimmighede en kwinkslae nie. Voeg daarby slordige werk deur die uitgewer, en dis maklik om die resensent se negatiewe besluit te verstaan.
JB Roux bespreek Kodenaam Icarus, deur Henk Breytenbach. (Rapport Boeke).
Roux takel die roman en die uitgewer met ’n klompie baie pertinente opmerkings. Dit is die soort opmerkings wat resensente net maak wanneer hulle weet hulle sou, indien vereis, ’n groot aantal voorbeelde kan voorlê om daardie opmerkings te staaf. Die vraag wat mens jouself afvra, is uiteraard of só ’n situasie ooit sal ontstaan. In hierdie geval sal dit waarskynlik nooit nodig word nie – Roux en Boeke24 se resensent, Riaan Grobler, is eensgesind in hul punte van kritiek. Die waarskynlikheid dat ’n ander resensent dit anders sal bevind, is skraal. Ek sal LitNet se resensiewerf dophou.
Lona Gericke skryf oor Bambaduze, deur Derick van der Walt. (RapportBoeke)
Gericke het reg, Derick van der Walt kan ’n storie vertel. Dis net nie nodig dat die resensent dit té uitvoerig herhaal nie. Gericke kom tot die nippertjie van oordaad, maar gelukkig besef sy presies waar die punt is wat ’n koerantleser genoeg inligting het om die volgende stap te kan neem.
Tjoklits en Lindt
Charles Smith skryf oor Gestroop, deur Pieter Spaarwater. (Boeke24)
Hoe skryf mens oor ’n oud-kollega in Media24 se rubriekebundel? Kennisgewing of eerlike beoordeling? Sagkens of striemend reguit? Ek het nogal bewondering vir die uitweg wat Charles Smith gekies het – deurentyd die moeilike ene, maar aangebied sodat dit na die maklike uitweg klink.
Elmari Rautenbach skryf oor Debora en seuns, deur Helene de Kock. (Boeke24)
Dit klink of die lees van Debora en seuns ’n taamlike moeilike een was, maar Rautenbach soek na die reddende kenmerke, die dinge wat hierdie roman meer as net ’n gewone liefdesverhaal maak. En sy vind dit dan ook, in die manier waarop Londen tydens die Blitz beskryf word. Daar’s niks soos goeie navorsing nie!
Willie Burger resenseer Die mond vol vuur, deur Louise Viljoen. (Boeke24)
Onlangs het iemand weer in die sosiale media opgemerk dat hy Breyten Breytenbach se digkuns nie altyd verstaan nie, maar dat dit tog so mooi is. Kon nie help om aan dié opmerking te dink terwyl ek Willie Burger se resensie lees nie. Dis ’n eersteklas resensie van ’n boek wat baie maklik deur die publiek by wyse van assosiasie ook “moeilik” gevind kan word. Daarom dat Burger se resensie so knap is – hy bespreek nie alleen Breytenbach en Viljoen se analises nie, maar sê ook die een ding wat vir alle liefhebbers van Afrikaanse digkuns belangrik behoort te wees: “Ondanks die deeglike literêr-teoretiese begronding, is hierdie boek nie slegs vir ingewyde akademici toeganklik nie – daarvoor is Viljoen se eie prosa te helder en sistematies, sonder onverduidelikte vaktaal.”
Amanda Botha skryf oor Boet se goet: Woorde en beelde deur Boet van der Hoven. (Boeke24)
Vriendelik en tegemoetkomend. Die vergelyking met Chagall staan op wankelende bene, te ordeel na die omslag van die boek – mens kan tjoklits ewe goed met Lindt vergelyk. En Botha, deurwinterde joernalis, verwys na Van der Hoven as allemansfilosoof sonder om hom aan te haal. Nou ja.
Gert van der Westhuizen skryf oor Ontsnap! Boerekrygsgevangenes se strewe na vryheid, deur Albert Blake. (Rapport Boeke)
Ek wens Van der Westhuizen het net een van die ontsnappings in groter detail beskryf, en kort gegaan oor die boek se ander hoedanighede. Ons verwag mos nou al werk van ’n sekere standaard van Blake. Wat belangrik is om te weet, is hóé deeglik hy nagevors het en hoe vriendelik hy die inligting aangebied het, Mens het nie ’n Kort Begrip van die totale boek nodig nie.
Moerigheid en die prys van whisky
AJ Opperman bespreek Emma en die creepy komplot, deur Marianna Brandt. (Boeke24)
Opperman noem ’n klompie dinge wat mens oortuig dat hy goed nagedink het oor wat om te sê – behalwe waar hy namens tieners besluit hoofstuk 1 moes begin het soos hoofstuk 12. Daai ene werk nie vir my nie.
Candess Kostopoulos bespreek Matriks, deur Joan Hambidge. (Boeke24)
En daar verloor ek heeltemal my lus om resensies te lees. Candess Kostopoulos doen ’n goeie job, dis seker wors, maar nadat sy baie plek gemors het op ’n beskrywing van waaroor hierdie nuwe bundel deur Joan Hambidge gaan, het sy nie plek oor om te verduidelik wat sy bedoel wanneer sy sê dis heeltemal oneweredig wat kwalteit en diepte betref nie. Om dan nog agterna te sê aanhangers van Hambidge sal die dinge vind wat hulle daarin soek, is sommer ’n ou kluitjie in die riet. Ek weet nou wat Hambidge bedoel wanneer sy sê “Ek skryf omdat ek moerig is”.
Helen Schöer skryf oor Gelyke kans, deur Santie van der Merwe. (Boeke24)
Hoe lui die gesegde nou weer? Egbreuk is net vir mense wat nie genoeg liefde kry nie? Helen Schöer laat my daaraan dink met hierdie resensie. Klink na ’n lekker boek.
Bennie Griesel resenseer Ikarus, deur Deon Meyer. (Boeke24)
Ek begin nou al amper meer uitsien na Bennie Griesel se resensies van Deon Meyer se boeke as wat ek na die boeke self uitsien! Doe zo voort. Al wys jy ook die blapse uit (hierdie keer net ene.)
Tom McLachlan resenseer die Elektroniese WAT. (Rapport Boeke)
Die leksikograwe vertel onder mekaar dat as ’n resensent van ’n woordeboek nie die woord “lemma” gebruik nie, dan is dit ’n swak resensie. Tom McLachlan gebruik hom drie keer. Die man ken sy storie. Hy sorg ook vir die paragraaf van die jaar: “Mense wat reeds vorige uitgawes van die e-WAT gekoop het, kan die nuwe uitgawe teen R200 aankoop, en diegene wat dit vir die eerste maal koop, betaal R500. Teen enigeen van dié pryse is dit, soos whisky, ’n winskoop.”