Seisoen van Menswaardigheid – Season of Human Dignity » Missionaliteit en Menswaardigheid
Missionaliteit en Menswaardigheid
BADISA JAARVERGADERING 1 SEPTEMBER 2015
Die foto op die skerm is van ‘n kunswerk wat in die ingangsportaal van die Konstitusionele Hof van Suid-Afrika hang. Dis een van die talle kunswerke wat permanent daar ‘n plek gekry het om die pyn en hartseer van die SA geskiedenis te verbeeld. Die kunswerk roep Phila Ndwandwe in herinnering. Sy is destyds deur die veiligheidpolisie vir weke naak aangehou in ‘n poging om haar haar kamerade te laat ontbloot. Uiteiendelik het hulle haar doodgeskiet. Toe haar lyk jare later opgegraaf is, het hulle dit gevind met ‘n broekie gemaak van ‘n blou plastieksak om haar pelvis. Sy het haar menswaardigheid met ‘n blou plastieksak probeer beskerm. “Sy wou eenvoudig nie praat nie”, het een van die polisiemanne wat by haar dood betrokke was, gesê tydens die verhoor van die WVK. “God, she was brave…”, het hy gesê. Die kunstenaar Judith Mason skryf oor haar kunswerk: “’I wept when I heard Phila’s story, saying to myself, “I wish I could make you a dress.” Sy gaan dan voort en maak uit blou plastieksakke die rok wat ons in die kunswerk sien en skryf dan op die rok: “Sister, a plastic bag may not be the whole armour of God, but you were wrestling with flesh and blood, and against powers, against the rulers of darkness, against spiritual wickedness in sordid places. Your weapons were your silence and a piece of rubbish. Finding that bag and wearing it until you were disinterred is such a frugal, commonsensical, house-wifely thing to do, an ordinary act… at some level you shamed your captors, and they did not compound their abuse of you by stripping you a second time. Yet they killed you. We only know your story because a sniggering man remembered how brave you were. Memorial to your courage are everywhere; they blow about the streets and drift on the tide and cling on thorn-bushes. This dress is made from some of them. Hambe kahle. Umkhonto.
Dames en Here, om ‘n missionale kerk te wees in Suid-Afrika, is vandag bykans elke sinode en elke kerkraad se droom. En ook ten regte so. Ons is inderdaad as kerk ‘n gestuurde beweging waaraan elke lidmaat ‘n baie belangrike aandeel het. Ons volg God in sy beweging na die wêreld.
Laat ek dadelik sê: dit is ‘n vertekening as mense die valse onderskeid maak dat sekere van die kerk se werk soos die van Badisa institusioneel van aard is, teenoor die sogenaamde missionale werk wat nou in die hart van ons kerkbegrip lê. Dis net mense met ‘n baie eng begrip van missionaliteit wat so kan redeneer. Die 774 673 kliënte wat deur Badisa bedien is, is immers nie deur institute gedoen nie, maar deur gelowige mense, deur maatskaplike werkers en hulpwerkers, deur verpleegsters en versorgers, deur raadslede van programme en bestuurders, deur mense wat geïnspireer is deur die Evangelie.
Daar is ‘n uitdrukking wat sê: “History is always a long story.” Die werklikheid is dat ons lang geskiedenis besaai lê met stories soos die van Phila Ndwandwe. Daar is ook die stories van jong kinders wat dans en dreunsing om ‘n brandende mens wat genecklace is. Daar’s ook die stories van miljoene kinders wat grootgeword het en steeds grootword in huise sonder rolmodelle. Daar is ook die duisternis van verhale van kinders wat misbruik is, van vroue wat verkrag is, van mense wat nie toegang het tot basiese dienste nie, van mense wat verneder is, van opleidingsgeleenthede wat ontoeganklik was en is, en so sou ons kon aangaan.
Ek sou u kon bedien met bladsye statistiek om hierdie prentjie te verifieer. Die gevaar van die soort statistiek is egter dat ons die probleem van ons eie lewensopgawe vervreem. Ons verkrag immers nie. Ons steel nie. Ons is immers die mense met die baie respek vir ander. Die statistiek gaan tog oor ander mense wie se optrede tekenend is van die disrespek vir menselike bestaan wat in ons samelewing bestaan. As jy egter kwalitatief die stand van denke van alle mense ondersoek, ontluik daar ‘n ander prentjie. Diep in ons denke is daar diskriminasie, disrespek en hiërargiese aannames verskuil. Ek gaan by wyse van ‘n enkele voorbeeld uit die kerk se dokumente verwys na die wyse waarop ons bv. oor vroue praat en dink. In die kerk se formulierboek word in die huweliksformulier die volgende belofte van die man gevra, dis nou wanneer mense seker een van die belangrikste verbintenisse van hulle lewe in ‘n belofte verwoord: “Beloof jy dat jy haar nooit sal verlaat nie, dat jy haar in liefde sal lei en beskerm soos ‘n Godvresende man aan sy vrou verskuldig is.” Vir die vrou word daar gevra: “Beloof jy dat jy hom nooit sal verlaat nie, dat jy hom in liefde sal eerbiedig en help, soos ‘n godvresende vrou aan haar man verskuldig is.” ‘n Bietjie ouer formulier het in die belofte vereis dat “hy haar moet liefhê en getrou moet onderhou soos ‘n getroue godvresende man aan sy vrou verskuldig is. En dan beloof sy om “hom lief te hê, hom gehoorsaam te wees, hom te dien en te help en hom nooit te verlaat nie”… dit alles in ooreenstemming met die Heilige Evangelie. Die aannames wat in hierdie formuliere uitgespreek word, is suiwer patriargie. Dis diskrimerende hierargiese denke. Dit veronderstel ‘n voorkeurposisie vir mans in die samelewing. Dis presies dieselfde as Mnr Anchus Buchan wat vir mans sê: “Julle moet julle vroue raadpleeg voor julle besluite neem…” Die dieper aanname is dat mans die besluite neem. Hoekom? Omdat sedert die sondeval magsmisbruik en meerderwaardigheid en dominansie tot in elke uithoekie van ons kultuur geïnfiltreer het. Dis die koestering van hierdie aannames op talle terreine in die samelewing, ja veral ook deur die geloofsgemeenskappe, wat meerderwaardigheid in stand hou, legitmeer en selfs versterk. Dieselfde soort aannames lê onder rasse-meederwaardigheid. En dieselfde in die wyse waarop ons dink oor gestremdes, d.w.s. wanneer mense nie so funksioneel is nie. En dieselfde in die wyse waarop ons dink oor armes en siekes en bejaardes. Soms lê dit diep verskuil, maar onbewus dominant in ons gedrag en houding.
Maar nou terug na missionaliteit. Missionaliteit en menswaardigheid het alles met mekaar te doen. Die missie van God begin wanneer mense Sy wil onderskei en saamgeneem word in sy beweging na die wêreld. Maar die missie van God is ‘n missie na mense, dis ‘n sending om elke mens na haar/sy volkome Godgegewe waarde te gaan ag. Die missie ontspoor onmiddelik wanneer jy, anders as die Een wat jy na die mense volg, hulle nie as gelykes ag nie. Die getuienis van die kerk is juis die goeie nuus dat God vir jou ag, so dat Hy vir jou sou sterf al was jy die enigste mens op aarde… liewe Vigs pasiënt, liewe bejaarde, liewe gestremde, liewe hawelose, liewe vroutjie, liewe Phila Ndwandwe.
Toe Jesus op aarde was het Hy die Godgegewe menswaardigheid van mense erken en gerespekteer. Hy het ‘n situasiesensitiewe benadering gevolg wat beteken dat hy empatie met elke mens se realiteit gehad het. Hy het nie aan al die armes kon kos gee nie. Hy kon ook nie al die siekes van Galilea gesond maak nie. Hy kon ook nie in al die tollenaars en Samaritane se huise kom nie. Maar met elke genesing en met elke besoek aan die verstotenes, met elke aanraking van die onreines, met elke vergifnis van ‘n sondaar, het Hy die waarde van die mense aan die orde gestel. Het Hy diep ingegryp in die aannames van die samelewing. En presies dit is die missie waarin ons Hom volg in hierdie noodgebonde land met sy slegte statitistiek oor verkragting, en magsmisbruik en miskenning van mense. Die erkenning van mense se menswaardigheid is evangelisasie, dit is dissipelskap, en dit is die nuwe lewe waartoe Jesus ons bevry het.
Richard Rohr sê: “We don’t think ourselves into a new way of living; we live ourselves into a new way of thinking.” Hy sê ook: “Before new experiences, new thinking is difficult and rare. After a new experience, new thinking and behavior comes naturally and even becomes necessary.” Die vier susterskerke van die NG Kerk familie het ‘n Seisoen van Menswaardigheid afgekondig. Die waardes daarvan is 1. Respek 2. Luister- om na iemand te luister is die beste moontlike wyse waarop jy haar/sy waarde kan bevestig. 3. Omarming – ek sê dit in Engels. Christians do not only engage people, they embrace. 4. Liefhê- die waarde kom eintlik vanuit Filippense 2 se kenosis (selfprysgawe) idee. Selfprysgawe en diensbaarheid is die aanname waarmee na mense gegaan word.
Badisa is aan die spits van die missionale beweging van God na die wêreld. Mag ons, die mense van Badisa, met elke stukkie van ons werk die Godgegewe waarde van mense eerbiedig en in Jesus naam proklameer. Laat ons vir elke kind en elke sieke en elke gestremde en elke bejaarde, en vernielde of miskende vrou en elke arme wat oor ons pad kom ’n blou rokkie aantrek. Laat ons elke geleentheid gebruik om onreg en magsmisbruik by die naam te noem. Laat ons met die Evangelie van Jesus die aannames oor mense gaan skuif sodat ons land kan heel word en die Koninkryk van God kan kom.
Nelis J van Rensburg Badisa Jaarvegadering 1 September 2015