Privaat skole moet regte skole weesFoto: pixabay.com Deur Leonard van der Dussen Die opsie van privaat skole is met nuwe momentum in mense se gedagtes ná die konstitusionele hofuitspraak van 20 Mei 2016 wat die magte van beheerrade effektief wegneem en die onderwysdepartement en die Lid van die Uitvoerende Raad (LUR) vir onderwys in beheer stel van toelating van leerlinge en besluite oor openbare skole se aanwending. Daar word in kommentaarkolomme op die internet verskeie uitroepe vir Afrikaanse privaat skole gemaak. Dit is veral die (gegronde) vrees dat Afrikaanse skole na ver-Engelsing en weg van die tipiese Christelike karakter gedwing gaan word, wat ‘n nuwe bewustheid laat opvlam dat eie besit eie beheer van skole beteken en nodiger geword het: daarom die oproep vir privaat skole. Selfs uit Fedsas–geledere word nou erken dat die huidige werkswyse met bykans selfbestuurde openbare skole nie veilig is nie, waar Melanie Buys in haar artikel, “Die pad na finansiële selfstandigheid vir skole” (Maroela Media) nuttige aanwysers gee hoe fondse en bates vanuit die gemeenskap by staatskole van die regering weggehou kan word ter voorbereiding van privatisering. Daar is bestaande gelukkig al heelwat ervaring van Afrikaanse privaat skole, onafhanklik soos byvoorbeeld in Centurion en Sandton voorkom, en binne sambreelorganisasies, soos die CVO-skole in die Beweging vir Christelik-volkseie Onderwys (BCVO) en die Instituut vir Christelike Onderwys (ICO). Hierdie ervaring wys dat daar perke is met wat vermag kan word op kerkterreine vir skoolwees, en dat semi-vrywilliger onderwyserskorps wat dikwels met goeie maar verouderde vaardighede kom en nie die volle tempo van moderne skoolwees kan aandryf vir die kind van vandag en sy toekoms nie, nie volhoubare oplossings bied nie. Daar moet op hierdie goedbedoelde maar verswakkende faktore verwys word omdat daar spesifiek in byvoorbeeld kommentare op artikels op Maroela Media emosionele oproepe is om sodanige fasiliteite en benaderings in te span om vir Afrikaanse kinders privaat onderwys te kan gee. Dis tyd om standpunt in te neem oor wat ‘n skool in die 21ste eeu is en te keer dat sentiment en vryheidsdrang nie ‘n soort Afrikaanse weergawe van “no education before liberation” meebring nie. Ons het reeds gedeeltes van twee geslagte verloor deur aan die humanistiese staatsonderwys toegewings te maak, en kan nie bekostig om nog ‘n geslag akademies te verloor nie. Ons moet geestelik, kultureel én akademies sterk wees; en voeg daarby dat die vermoë vir openbare kommunikasie en bemeestering van die inligtingsvloede ‘n kind se selfvertroue en uiteindelik sy vermoë om in die werksplek regop te staan, kan maak of breek. Hy het ‘n voller skoolomgewing nodig as wat in vorige eeue nodig was. Die vorige bestel (voor 1994) se onderwysbedeling het sterk skole en stewige onderwys opgebou, en dit is in heelwat van die skole later deur ouergemeenskappe saam met bekwame onderwysers en hoofde en beheerrade verder uitgebou. Die eerste stap om by ‘n gesonde privaatskoolbegrip uit te kom, is om te erken dat ten spyte van besware teen openbare skole van regeringskurrikulum departementele inmenging, van hierdie skole tot nou toe binne daardie beperkinge ‘n hoë standaard gestel en goeie diens gelewer het. Aan die ander kant moet besef word dat ‘n groot skool met volle fasiliteite oor baie jare opgebou word, en ‘n privaat skool wat in sy beginjare is, op beide bestaande fasiliteite én potensiaal beoordeel moet word. Die skole kan nie ontwikkel sonder leerlinge, personeel en ‘n ouerkorps nie en moet in werking kom en uitgebou word. Daar moet egter ‘n plan vir die uitvoering van die potensiaal wees, en ‘n minimumvlak van fasiliteite en aanbieding wees. Die skool in die 21ste eeu kan nie teruggryp na vorige tye nie: die 21ste eeuse skool moet leerling vir ‘n geglobaliseerde, inligtingsbarstende en voortdurend veranderende leefwêreld oplei en die werklikheid van die moderne gemeenskap bedien waar die skool dikwels ‘n sentrale rol in die gesinslewe speel, en deels as verlenging van die huishouding gebruik word waar beide ouers werk, en die harde werklikheid van groter getalle enkelouergesinne as voorheen. Stedelike en plattelandse skole se aard, behoeftes en beklemtonings sal verskil. Daar is egter deurslaggewende kenmerke wat in die moderne skool moet wees: By al bogenoemde moet met die frase, “en die wil om dit te gebruik”, versterk word. Vir junior grade is voldoende speelplek ook belangrik: daar is tans ‘n welkome herontdekking van die waarde van speel as deel van die leerproses en dinge soos motoriese ontwikkeling aan die gang. Die hedendaagse skool se ingesteldheid en verstaan van tegnologie moet beoordeel word: tegnologie is vandag in die klaskamer en nie meer in ‘n “rekenaarsentrum” daar eenkant nie. Die skool se werkswyses moet tegnologie in die klaskamer as normaliteit insluit. Dit sal verskil van junior fases waar dit min aangewend word, tot in die hoërskool waar dit normale leefwyse moet wees om gereed te maak vir verdere studie en die werkplek. Tegnologie in die klaskamer is ook die rede hoekom klasse van meer elektriese punte voorsien moet wees. Om ‘n skool te hê, wat Christelik en Afrikaans is, is goed; maar mens kan op baie plekke en maniere Christelik en Afrikaans wees: die skool moet reg wees om uitnemendheid aan te bied en relevant te wees vir sy tyd. ‘n Skool se primêre taak is onderrig en opleiding, terwyl dit ook die volle ervaring van skoolwees moet aanbied. ‘n Leerling moet nie net kan sê hy ontvang akademiese opleiding op die regte grondslag nie, maar veral dat hy uitstekende akademiese opleiding ontvang, en daarby ook trots kan wees op sy skool en in persoonlike openbare optrede en die waarde van spanwerk geskool word. Die implisiete kurrikulum moet saam met die formele kurrikulum gelewer word. Akademie, sport en kultuur moet ingesluit wees en die fasiliteite daarvoor beskikbaar wees. ‘n Skool moet sy gemeenskap en elke leerling se selfvertroue help bou. As dit ‘n Afrikanerdoelwit is om eie skole te hê, moet die skole die doel dien van opbou na ‘n toekoms toe en onderwys lewer wat uitnemendheid aanbied en dit ‘n leefwyse maak. Dit verg kapitaal. En dis hier waar dinge vir Christelike Afrikaanse privaat skole vashaak: die gebrek aan waagmoed en vermoë om kapitaal te versamel en aan te wend om iets op te bou wat self momentum kry. Die Afrikaner sal ‘n wilsbesluit moet neem of hy ernstig oor sy skoolwese, en of hy maar voortgaan om baie te praat oor eie skole, terwyl elkeen se persoonlike finansiële sekuriteit en jaarlikse vakansie steeds gaan voorkeur kry bo die toekomsbelang. Dit gaan egter ook hier verby: die geslag wat sy opleiding en vermoë nog in die vorige bedeling gekry het, het ‘n plig doen teenoor die toekoms en die kinders van vandag wat ‘n toekoms moet hê. Emosionele oproepe vir Afrikaans en kultuureie skole, en Christelike skole, is maklik. Dit kan egter nie van die kinders verwag word om die spit te moet afbyt van swakkerige skoolgeriewe en personeel nie: die skole moet ordentlik befonds word; die geld moet gesit word waar die sentiment is en huidige geslag grootmense moet verantwoordelikheid neem en vir die kinders toekomsgedrewe fasiliteite daarstel. Leonard van der Dussen is die besturende direkteur van Indicato Inligting (Edms.) Bpk ­ en van sy filiaal, Raslouw Onderwys (Edms.) Bpk wat Laerskool Raslouw en Hoërskool Raslouw in Centurion bedryf. Sy gedagtes oor onderwys word op www.saonderwys.wordpress.com gepubliseer.