Militêre oefeninge ‘diplomatieke misstap’Die Russiese oorlogskip Admiral Gorshkov aan die Chinese kus in 2019 (Foto: STR / AFP) / China OUT) Gesamentlike militêre oefeninge tussen Suid-Afrika, China en Rusland neem Vrydag ŉ aanvang langs die KwaZulu-Natalse kus en kenners beskryf Suid-Afrika se deelname hieraan as ŉ “diplomatieke misstap”, wat die land later duur te staan kan kom. Dié operasie genaamd Mosi ll – die Tswana‑woord vir “rook” – vind tussen Durban en Richardsbaai plaas en is ŉ herhaling van die gesamentlike oefeninge wat in 2019 tussen die drie state plaasgevind het. Die 10 dae lange oefeninge oorvleuel egter met die eenjaarherdenking van Rusland se inval in Oekraïne, wat groot omstredenheid ontketen het. “Onder normale omstandighede sou ŉ mens nie die Suid-Afrikaanse regering kon verkwalik nie, maar die tydsberekening kompliseer sake,” sê prof. Theo Neethling, hoof van politieke studies en regeerkunde aan die Universiteit van die Vrystaat. Jaco Kleynhans, hoof van internasionale skakeling by die Solidariteit Beweging, sê dit is sonder twyfel ŉ diplomatieke misstap. “Buiten die tydsberekening, is dit duidelik dat Rusland én China iets hiermee wil bewys. Rusland wil vir die Weste wys dat sy bande met China ŉ jaar ná die oorlog sterker as ooit is en dat sy militêre invloed besig is om in Afrika uit te brei. “Vir China gaan dit daaroor om te wys dat hy nie geïsoleer is nie. China het ook die afgelope jare daarop gefokus om sy militêre kapasiteit uit te brei – hy is tans in onderhandelinge met Wes-Afrika-lande om ŉ militêre basis aan die weskus van Afrika te vestig,” sê Kleynhans. Neethling stem saam dat Rusland sy spiere wil bult. “Die Russe wil ŉ hipersoniese missiel afvuur. Dit is van die mees gevorderde tegnologie in die wêreld. Die Amerikaners het maar einde verlede jaar vir die eerste keer hul supersoniese missiel suksesvol getoets.” Kleynhans verduidelik verder daar is vir China sowel as Rusland groot simboliek aan hierdie oefening, eerder as wat daar groot militêre waarde daarin steek. Dit sou volgens hom veel meer sin gemaak het indien dit in die Stille Oseaan-gebied van Asië plaasgevind het. “Deur Suid-Afrika as ligging te gebruik, bevestig Rusland en China albei watter invloed hulle in Afrika het. Hulle gebruik Suid-Afrika – steeds die mees invloedryke land in Afrika – as ŉ useful idiot,” sê Kleynhans. Steeds verblind deur ideologie Neethling meen ook dat Suid-Afrika nóg militêre voordeel nóg politieke kapitaal uit hierdie oefening kan trek, wat die ideologiese ondertone daarvan uitwys. “Daar is vir Suid-Afrika nie ŉ ekonomiese, geo-politieke of veiligheidsoorweging waarom ons sterk bande met Rusland moet hê nie. Die rede kan eintlik net ideologies wees,” stem Kleynhans saam. Die Suid-Afrikaanse regering het volgens Kleynhans steeds hierdie inherente weersin in Amerika en die Weste, terwyl hulle ŉ romantiese beeld van China en Rusland se ideologieë koester. “Nou word hierdie samewerking elke keer oor die boeg van Brics-samewerking gegooi, maar Brasilië slaan ŉ ander rigting in. Brasilië is baie versigtiger met hul posisionering wat die oorlog betref en gaan nie nou in ŉ militêre oefening in Suid-Amerika saam met China en Rusland betrokke raak nie,” sê Kleynhans. Hy meen Suid-Afrika kon eerder vir uitstel gevra het. SA gaan boet vir dwaasheid Kenners meen dat Westerse lande Suid-Afrika se voortslepende diplomatieke dwaasheid sonder twyfel gaan straf. Amerika en die Europese Unie verteenwoordig saam meer as 50% van Suid-Afrika se uitvoere, wat hulle noodsaaklike handelvennote maak. Daarenteen het Suid-Afrika weglaatbare handelsbande met Rusland en ŉ groot handelstekort met China. “Suid-Afrika voer meer produkte uit na Lesotho en Zimbabwe as na Rusland. Indien ons handelsbetrekkinge met Rusland vandag wegval, sal ons ekonomie môre soos normaal voortgaan. Ons verhoudinge met Rusland hou veel groter risiko as voordele in,” waarsku Kleynhans. Die Suid-Afrikaanse regering se ideologiese blindheid hou ook groterwordende risiko’s vir sy diplomatieke en handelsbande in. Neethling meen dat Suid-Afrika ten beste ŉ louwarmverhouding met sy belangrikste handelsvennote in die Weste het. Kleynhans sê die Suid-Afrikaanse regering het geen sensitiwiteit vir hul verhouding met die Weste nie. Suid-Afrika het van sy kant af geen poging aangewend om die verhouding met Amerika en Europa te verbeter, of selfs eers in stand te hou nie. Daardie venster is volgens Kleynhans besig om toe te gaan. “Europese parlementslede is eerlik oor hul ongemak en bekommernis oor Suid-Afrika se politieke bande. Hulle voel dat Suid-Afrika op diplomatieke vlak in die verkeerde rigting beweeg. Die goeie guns van die Weste is besig om op te droog.” Neethling sê ook: “Alles wat hier gebeur, dui daarop dat Suid-Afrika te veel van ŉ pro-Russiese ingesteldheid het wat die Westerse lande ongemaklik maak.” Verder is daar volgens Kleynhans groot negatiwiteit oor waarom handelsooreenkomste meer gunstig aangepas of selfs hernu moet word met Suid-Afrika. “Die Republikeine, wat nou die huis van verteenwoordigers in Amerika oorgeneem het, se lede op die Afrika-subkomitee vra ernstige vrae hieroor. Daar is ŉ verskriklike negatiwiteit oor verhoudinge met Suid-Afrika.” Kleynhans meen Suid-Afrika kan die diplomatieke balanseertoertjie tussen verhoudinge met Amerika enersyds en China en Rusland andersyds beter hanteer. “Lande soos Brasilië en Meksiko is die lande waarmee ons ons moet vergelyk wat dit betref. Daar is ŉ manier waarop jy die spel kan speel waar dit vir almal aanvaarbaar is.” “Ons is reeds vinnig besig om in die kolom van muishondlande binne Westerse denke ingesluit te word, wat groot ekonomiese risiko’s vir Suid-Afrika inhou,” sluit Kleynhans af.