In die tyd ná Epifanie dink ons veral na oor God se teenwoordigheid in ons lewe en wêreld. Ons dink daaroor na deur Jesus se lewe in die Evangelies te bestudeer. In die preekriglyne word 'n besonderse klem op die teenwoordigheid van God gelê, 'n teenwoordigheid wat ook beleef kan word wanneer die wet onderhou en God se wil gehoorsaam word.
81Met die aanbreek van die sewende maand was die Israeliete al in hulle dorpe. 2Die hele volk het toe soos een man byeengekom op die plein voor die Waterpoort en Esra, die skrifgeleerde, gevra om die boekrol te bring met die Wet van Moses wat die Here Israel beveel het. 3Esra, die priester, het toe op die eerste dag van die sewende maand die Wet voorgehou aan die byeenkoms, wat mans en vroue ingesluit het, elkeen wat met begrip kon luister.
4Hy het, vandat dit lig geword het tot die middel van die dag toe, daar voor die plein by die Waterpoort daaruit voorgelees vir die mans en vroue en dié wat kon verstaan. Die hele volk het met gespitste ore geluister na die boekrol met die Wet.
5Esra, die skrifgeleerde, het gestaan op 'n houtverhoog wat hulle vir dié doel gemaak het. Langs hom, aan sy regterkant, het Mattitja, Sema, Anaja, Urija, Gilkija en Maäseja gestaan, en aan sy linkerkant Pedaja, Misael, Malkija, Gasum, Gasbaddana, Sagaria en Mesullam. 6Esra het die boekrol voor die oë van die hele volk oopgemaak, want hy het hoër as die hele volk gestaan. Toe hy dit oopmaak, het die hele volk opgestaan.
7Esra het die Here, die grote God, geprys en die hele volk het, met hulle hande opgehef, geantwoord: "Amen, amen!" Toe het hulle gekniel en met hulle gesigte na die grond in aanbidding gebuig voor die Here.
8Jesua, Bani, Serebja, Jamin, Akkub, Sabbetai, Hodija, Maäseja, Kelita, Asarja, Josabad, Ganan, Pelaja en die Leviete het vir die volk die Wet verduidelik, terwyl die volk op hulle plekke bly staan het. 9Hulle het uit die boekrol met die Wet van God voorgelees, terwyl hulle verduidelik. Hulle het die uitleg gegee, sodat die volk die voorlesing kon verstaan.
10Nehemia – hy was die administrateur – en Esra, die priester en skrifgeleerde, en die Leviete wat besig was om vir die volk te verduidelik, het toe vir die hele volk gesê: "Hierdie dag is heilig vir die Here julle God. Moenie treur of huil nie!" Ja, die hele volk het gehuil toe hulle die woorde van die Wet hoor.
11Esra het vir hulle gesê: "Gaan eet feestelike kos en drink soet drank. Deel ook uit aan hulle vir wie niks voorberei is nie, want hierdie dag is heilig vir ons Heer. Moenie neerslagtig wees nie, want die vreugde van die Here, dit is julle toevlug." 12Die Leviete het die hele volk gemaan om stil te wees en gesê: "Wees stil, want hierdie dag is heilig! Moenie neerslagtig wees nie!"
Dan sal ek onberispelik weesen
vry van hierdie groot sonde.
1 Kor. 12:12-31a
Lukas 4:14-30 ()
Aanvangslied: Lied 164 "Ons is almal hier tesaam vs 1,2″
Aanvangswoord (Uit Amos 4)
U word gegroet met Jesus se woorde… (Lukas 4)
Die woord van die Here is volmaak:
– uit Psalm 19:8-12
Epiklese: (Ahv Psalm 19)
Skriflesing: Nehemia 8:1-10
Wegsending:Lied 273 "Laat my met U verenig lewe 1,2,3,4"
Gaan nou terug na die lewe van elke dag
Aanvangswoord: (Uit Amos 4)
"Die Gees van die Here is op My
Die bevele van die Here dui die regte koers aan:
Die eise van die Here vir sy diens is goed:
Hulle is kosbaarder as goud, selfs as baie goud,
Lied 198 God is my lied 1,2,3
(RUBRIEK: Kruisfuur – Toenadering / Skuldbelydenis)
Ek bring 'n offerlied
hoe diep my liefde lê
My woorde uitgespel
my lewe is 'n kruis
Sal U luister as ek sing
uit 'n hart wat U begeer
al maak ek U soms seer
Ek buig voor U (x4)
Epiklese (Ahv Psalm 19)
Skriflesing Nehemia 8:1-10
Die nagmaal kan gerus in die tyd ná Epifanie gevier word. Gebruik 'n kindervriendelike nagmaalsformulier (sien die voorstel van Cas Wepener in Ontdekkings in die erediens, bl. 226) en oorweeg dit om kinders wat vir die eerste keer die nagmaal gaan vier aan die tafel of rondom die tafel op die mat of grond te laat sit. Die ideaal is om vooraf met die ouers te praat en die datum vir hulle te gee sodat hulle ook by die huis met hulle kinders oor die nagmaal kan gesels.
Epifanie is die tydperk waarin die verskyning van God aan die mensdom gevier word. Dit is 'n tyd waarin nagedink word oor hoe God by ons teenwoordig is.
Christene beantwoord hierdie vraag deur na Jesus van Nasaret, die Seun van God, se menswording en na die werking van die Heilige Gees te verwys. Jesus is die Woord van God.
Hierdie gedagtes, wat die Christendom se oortuigings tot vandag toe skep en hulle viering van Epifanie bepaal, het egter nie uit die lug geval nie. Dit is gebou op die oortuigings wat reeds in die vroeë (en latere) Jodedom bestaan het, naamlik dat God nie aan tempels of rituele gebonde is vir sy openbaring aan sy volk nie, maar dat Hy sy wil deur die Woord bekend maak. Ons teks van vandag help ons om presies hierdie punt te verstaan.
Die Bybel praat van Jesus as die Woord (of openbaring) van God. Jesus vorm die hoogtepunt en dieptepunt van die Bybel, die geïnspireerde Woord van God. Dit is in die bladsye van die Bybel dat ons betroubare getuienis ontvang oor wie God is, hoe God handel, teenwoordigheid is en ons verlos.
Daarom het die Bybel gesag. Dit is by die lees en oordink van die Bybel as Woord van God dat ons eie lewens verander en ons as dissipels van Jesus gevorm word.
Teenwoordig deur die Woord
Die fokusteks vir hierdie Sondag (die derde Sondag ná Epifanie) wil dalk juis die lig laat val op hoe die Here deur die Woord by mense, die kerk en die wêreld teenwoordig is.
Die muur van Jerusalem is so pas klaar gebou. Dit het 52 dae geneem êrens tussen 445-444 v.C. Die tempel is al vroeër herbou.
En benewens die dankie sê, het hulle die gebruik gehad om hutte op te rig met takke, bo op die dakke van die huise of in die tempel voorhowe, om ook terug te dink aan die tyd in die woestyn toe God vir hulle bewaar en gesorg het. Vandaar die naam Loofhuttefees, soos sommige van ons dit vandag nog ken.
Vers 2: Dan 'n tydjie hierna trek almal weer terug na Jerusalem, hoekom weet ons nie presies nie. Beweeg deur leiers en/of die Gees het hulle soos een man bymekaar gekom in Jerusalem om die wetboek van Moses te lees waarin God sy riglyne vir die lewe aan hulle bekend gemaak het:
Vers 3 tot 7: Let op na die volgende:
Hulle samekoms was 'n Ere-diens, 'n manier om God te dien
Maar dit is nie gehou in die tempel nie, maar op die markplein by die Waterpoort aan die oostekant van die stad! Dit is gehou in die sentrum van hulle gemeenskapslewe. Wat bedoel dat God se Woorde nie net vir die tempel gereserveer word nie (wat reeds herbou was, maar waar net mans kon kom), maar bedoel is om gehoor te word in die strate en die pleine en die winkelsentrums!
Leiers van die gemeente en die gemeenskap was teenwoordig – die erediens was 'n publieke byeenkoms.
Mense staan op vir die Woord – vandag nog die gebruik by baie kerke, uit eerbied vir die God van die Woord, veral wanneer uit die Evangelies gelees word.
Esra prys die Here, en die gemeente antwoord met hande omhoog: Amen, amen
Verse 8 tot 9: Dis een van die min plekke in die Bybel waar ons iets van 'n tipe leesproses wat op uitleg van die woord fokus kan naspeur. Die volk eis eerstens van Esra dat hy vir hulle help verstaan wat die wil van die Here is sodat hulle dit kon doen (Neh. 8:2). En as Esra aan hulle versoek voldoen en uit die wetboek begin lees, staan daar letterlik dat die "ore van die volk op die wet gerig was" (:4), so graag wou hulle verstaan!
Nadat die volk, al staande, na die eerste lang voorlesing geluister het en in lofprysing gereageer het, het die leiers, priesters en Leviete tweedens as 'n span verder gegaan en begin preek! En 13 predikers kom by en verduidelik saam met die ander die Woord van die Here, lê dit uit sodat almal die betekenis daarvan kan verstaan. Daar was dus 28 altesame met Nehemia wat ook later bygekom het! Heel moontlik in groepe!
In die proses van verstaan en begeleiding het hulle van die volgende stappe gebruik gemaak. Hulle het gefokus op:
totdat die volk dit verstaan het (:9).
Verse 10 tot 13: Dan volg die respons op die aanhoor van God se Woord, waarop die leiers die volk begelei in hulle respons op die Woord. Hulle huil by die aanhoor van die prediking. Die Woord werk met ons!
God se openbaring is nie outomaties en intuïtief nie – dit verg voorlesing, verduideliking en interpretasie. God se wil vir ons tyd is dus nie afhanklik van die een of ander geesvervulde profesie van 'n individu of 'n besluit van 'n kerkvergadering nie. God se wil word bekend deur die studie en uitleg van sy Woord (wat in Jesus Christus tot vervulling gegaan het).
'n Afrika-teoloog, Tokunboh Adeyemo, stel dit soos volg in die Africa Bible Commentary (vry vertaal):
Om die Woord te lees of te hoor en om dit te verstaan is twee verskillende dinge. Dit was nie net die voorlees van die wet nie, maar ook verduidelikings wat nodig was sodat mense kon verstaan wat die wet van die Here beteken. Dit is waarom hierdie teksgedeelte so vol is van woorde soos verstaan, verduidelik, die betekenis deurgee, en om te begryp.
Terwyl die Woord van God direk tot ons spreek, moet dit steeds geïnterpreteer en verduidelik word. Een van die redes waarom daar so baie dwaalleer op ons kontinent ontstaan, moet soveel ongelukkige gevolge, is omdat mense dink hulle hoef nie die Woord van God te bestudeer voordat hulle dit met ander deel nie. Sulke mense dink al wat nodig is om die Woord te verstaan is om jouself oop vir die Heilige Gees te verklaar.
Inteendeel, ons word bevoordeel wanneer ander ons help om die Woord te verstaan. Dink maar aan die voorbeeld in Handelinge toe Filippus, een van die sewe diakens wat in Handelinge 2 vermeld word, vir die Etiopiese amptenaar wat uit Jesaja gelees het, gevra het: Verstaan jy wat jy lees?" (Hand 6:5; 8:30) Daardie goeie vraag het die deur oopgemaak dat hy die amptenaar kon help om te verstaan wat hy lees. Sonder die verduideliking kon die amptenaar nie verstaan nie (2006:553-554).
Nie wettisme nie
Die Gereformeerde belydenis is dat die Woord betroubaar is omdat dit ons in 'n verhouding bring met die ware God, ooreenkomstig God se openbaring in die Woord. Die Woord is 'n venster op God. Die betroubaarheid van die Woord is dat dit ons die volkome leer van die verlossing meedeel.
Daarom moet ons siening oor die Bybel as Woord van God natuurlik nie weer ontspoor in wettisisme soos dit in die tyd van die Fariseërs, Sadduseërs en skrifgeleerdes gebeur het nie. Jesus Christus het gekom om die Wet te vervul en ons as sy navolgers tegelyk daarvan te bevry. 'n Uitdrukking wat soms met betrekking tot die belydenisskrifte gebruik word, is ook hier van toepassing: Die Wet is nie 'n stok om mee te slaan nie, maar 'n kierie om mee te gaan!
Die inbedding van die Esra-voorlesing van die Wet in die Nehemia-memoire, het die volk daaraan herinner dat die nakoming van die Wet nie bloot die priester en die goewerneur se taak is nie, maar dat "die hele volk" dit as riglyn vir hulle lewe moet aanvaar. Daarin leer hulle nie net die God van die ou tradisies ken nie, maar leer hulle ook die pad waarop Hy hulle vorentoe wil lei. Die Tora is die brug tussen die verlede en die toekoms.
Hierdie wete is nie tot die tyd van Esra en Nehemia beperk nie. Dit word telkens weer nuut wanneer gelowiges die Woord in hulle hande neem, dit verantwoordelik bestudeer en dit (her)interpreteer vir hulle eie tydsgewrig.
Die Persiese periode, na die ballingskap, waarin Nehemia en Esra lewe het die nodigheid gebring om weer te vra na die betekenis van die teologiese tradisies van ouds. Die Godsvolk moes in veranderde sosio-politieke en sosio-godsdienstige tye weer vra hoe die Here by hulle teenwoordig is en hoe Hy Hom aan hulle openbaar.
Dit is juis met die besef dat die Wet God teenwoordig kom maak dat Psalm 19 (ook 'n Leesroosterteks vir hierdie Sondag) se digter dit soos volg stel: "Die wet van die Here is volmaak, dit gee nuwe lewenskrag; die bepalings van die Here is betroubaar, dit gee wysheid aan die onkundiges. Die opdragte van die Here is reg, dit maak die hart bly; die gebod van die Here is suiwer, dit verhelder die oë. Ontsag vir die Here is rein, dit hou vir altyd stand; die beslissings van die Here is waar, dit is almal regverdig. Dit is begeerliker as goud, begeerliker as 'n oormaat fyngoud; dit is soeter as heuning, as 'n heuningkoek wat drup" (v 8-11).
Ons teks moedig ons aan om meer moeite met die lees en die nadink oor die Woord van God te doen. Ons moenie die byeenkoms van die gelowiges verpas waar die Woord uitgelê en toegepas word nie.
Ons teks moedig ons aan om erns te maak met die Woord. Die uitleg is nie bloot vir ons kennisname nie. Ons is nie met teorie besig nie. Die Woord raak ons houdings, gesindhede, gewoontes en skerp ons geloofvaardighede op. Dit leer ons lees, bid, ons bekeer, ons harte oopstel, ons lewens inrig volgens die Woord. Dit spreek ons aan: ons hou op om sekere dinge te doen omdat ons die Woord uitleef, en ons hou op om ander dinge te doen omdat ons die Woord uitleef.