Ons moet verhale oor grense heen vertaal | Netwerk24
Deur Lindie Koorts 09 November 2019 00:00
Ek is pas terug in Suid-Afrika ná 'n twee weke lange besoek aan Nederland en Switserland.
By die Universiteit van Basel is ek genooi om oor my werk te gesels. Met stereotipies Switserse deugsaamheid het my akademiese gasvrou vooraf my boek noukeurig deurgelees en 'n lys vrae voorberei.
Dit het haar opgeval dat die boek in sowel Afrikaans as Engels verskyn het en een van haar belangrike vrae was oor my gebruik van taal – wat my skryfstyl betref en die taal waarin ek skryf.
Dit was die eerste keer dat so 'n vraag buite 'n Afrikaanse forum aan my gestel is. En ek kon nie anders as om begeesterd te raak toe ek met haar daaroor gesels om in Afrikaans te skryf nie.
Soos soveel ander akademici werk ek grotendeels in Engels. Die rede is tweeledig: Ons werk in 'n internasionale kennisekonomie, waar navorsing oor grense heen moet kan reis.
Bowendien, om finansiering vir jou navorsing te kry moet jou werk internasionaal beoordeel kan word. Daarom moet dit toeganklik wees.
Maar daar is vir my 'n groter en belangriker rede: My navorsing handel oor Afrikaners. En dit grief my dat daar in sowel Suid-Afrika as die buiteland dikwels so 'n simplistiese beeld van Afrikaners en hul geskiedenis bestaan. Dit kan slegs aangepak word indien jy 'n komplekser en meer genuanseerde beeld daarstel – en daarvoor moet 'n mens Engels gebruik. Wat dit betref, is ek nie die enigste een nie. Vele van my Afrikaanse rolmodelle en kollegas doen dieselfde.
Ons wil, inherent, Afrikaners aan die wêreld verduidelik. En bowendien, ons het die taalvermoë om die historiese bronne te ontgin wat ons in staat stel om dit te kan doen.
In daardie opsig is historici in wese vertalers. Ons vertaal Afrikaanse bronne in Engels, ons vertaal die verhaal van 'n bepaalde gemeenskap aan ander en ons vertaal die verlede aan die hede.
Maar tesame met die noodsaaklikheid om ons verhaal buite die grense van ons gemeenskap te vertel, is dit ook noodsaaklik om ons verhaal te deel met die mense aan wie dit behoort.
Ons wil nie net Afrikaners aan die wêreld verduidelik nie. Ons wil Afrikaners ook help om hulself en hul verlede te verstaan en daar is 'n bepaalde waarde daaraan om dit in Afrikaans te doen.
Toe ek my boek in Afrikaans vertaal het, het die teks op 'n unieke wyse 'n lewe van sy eie gekry. Soos wat ek aan my Switserse gasvrou probeer verduidelik het, Afrikaans is 'n kreatiewe, metaforiese taal (en ek is dalk te lief vir 'n goeie metafoor).
En daar is iets daaraan om vir jou eie gemeenskap te skryf, wetend dat daar 'n gedeelde begrip en verwysingsraamwerk is. Dit bring 'n mate van intimiteit tot 'n mens se skryfwerk wat nie andersins bestaan nie.
So, hoe gemaak met ons kommer oor die toekoms van Afrikaans? Ons moet saamspan, maar nie deur laer te trek nie. Afrikaners het dit in die 20ste eeu gedoen en dit het eindelose smart vir onsself en die breër Suid-Afrikaanse gemeenskap gebring. Boonop beteken dit dat wedersydse wanbegrip steeds sal heers.
Ons leef nie in afsondering nie, maar is lede van 'n diverse samelewing en in so 'n omgewing moet ons as vertalers leef wat ons verhale aan onsself en aan ander oor die grense heen vertaal.
Dit beteken dat ons steeds uitgewers en 'n media nodig het wat veeltalige verhale sal publiseer. En dit beteken dat ons na gehalte moet streef sodat dit wat ons in Afrikaans skryf uniek en waardevol sal wees.