‘Nie nodig vir paniek oor grondkwessie’Bantu Holomisa, leier van die United Democratic Movement (UDM). Argieffoto: Werner Beukes/SAPA Bantu Holomisa, leier van die United Democratic Movement (UDM), het Donderdag gesê die regering en die Zoeloe-koninkryk moenie paniek begin saai oor grondonteiening sonder vergoeding, die Wet op die Ingonyama-trust of enige ander aspek van die grondkwessie nie. Holomisa het gereageer op stellings wat Woensdag deur die Zoeloe-koning, Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu, gemaak is tydens ŉ grondverhoor in Ulundi in noordelike KwaZulu-Natal. Zwelithini het gesê enige pogings om sy eienaarskap van landelike grond in die provinsie van hom af weg te neem, is ŉ uitlokking vir die Zoeloe-nasie en ŉ verklaring van oorlog. Die koning het gereageer op ŉ verslag wat laat verlede jaar bekendgestel is. Dié verslag, getiteld High Level Panel on the Assessment of Key Legislation and the Acceleration of Fundamental Change, is deur ŉ span saamgestel wat deur voormalige pres. Kgalema Motlanthe gelei is. Die grondkwessie word nie in die 600-bladsy-verslag aangeraak nie, maar daar word wel aanbevelings gemaak oor al die wetgewing wat aanvaar is sedert die ANC aan bewind gekom het. Die verslag het onder meer aanbeveel dat die Wet op die Ingonyama-trust herroep of aansienlik gewysig word om bestaande gewoontereg-grondregte te beskerm. Die trust beheer sowat 30% landelike grond in KwaZulu-Natal. Dit is kort voor die 1994-verkiesing op die been gebring om destyds die deelname van die Inkatha Vryheidsparty in daardie verkiesing te verseker. Die KwaZulu-regering Bantustan het voorheen die grond beheer. Suid-Afrika is tans gewikkel in ŉ intense en emosiebelaaide debat oor die voorgenome wysiging van die Grondwet om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak. Talle openbare verhore word tans oor die hele land gehou. Die verhore in KwaZulu-Natal sal van 18 tot 21 Julie plaasvind. Holomisa het gesê daar moet uit die staanspoor verstaan word dat die kwessie onder bespreking nie hier gaan oor die “13% grond wat deur swart mense besit word nie”. “Die prioriteit moet wees om swart mense toegang tot 87% van die grond te gee. Dit moet die fokus van die gesprekke wees,” het hy aan African News Agency gesê. Holomisa het gesê die departement van openbare skakeling in die parlement en die ANC moet die skuld kry vir die onduidelikheid rondom die voorgestelde veranderings aan grondeienaarskap. “Dit was glad nie nodig vir spanning rakende die grondkwessie nie.” Hy meen Motlanthe het “te ver gegaan” toe hy na tradisionele leiers as “derderangse diktators” verwys het by ŉ grondberaad in Junie. Dié uitsprake en die feit dat Motlanthe die span gelei het wat eersgenoemde verslag saamgestel het, het tradisionele leiers ontstoke gelaat. Volgens Holomisa het “mense op grondvlak” respek vir tradisionele leiers en is daar beslis ruimte vir hulle in ŉ progressiewe samelewing. “Maar as tradisionele leiers toelaat dat hulle ingekort word, gaan jy probleme sien. Daar is meer as genoeg ruimte vir tradisionele leiers om te praat oor ontwikkelingsprogramme soos landbou, besproeiing en om markte vir hul eie mense te skep. Daar is groot geleenthede vir tradisionele leiers,” het Holomisa gesê. Fikile Mbalula, lid van die ANC se nasionale uitvoerende komitee (NUK), het Donderdag gesê die koning “tree heeltemal binne sy regte op” om met sy mense te praat oor hierdie kwessie wat die spesifieke volk raak. Hy het gesê die aanbevelings wat in die verslag gemaak is, is nie deur die ANC bespreek nie. “Die ANC het geensins ŉ siening bepaal wat ten gunste van of teen die inhoud van die verslag is nie. Ons sal met die koning beraadslaag om die kwessie van die ANC baie duidelik te maak en dit sal op ŉ hoë vlak plaasvind met die ANC-president wat daardie proses sal lei,” het Mbalula gesê. Rakende Motlanthe wat na tradisionele leiers as “diktators” verwys het, het hy gesê “party ouderlinge” sal dié kwessie hanteer. Motlanthe wou nie kommentaar lewer nie.