E be e se mathomo Mukhabudi a robala le mokgotse wa gagwe Selomi gona moo hosteleng ya bašemane. Lehono gona o be a no gapša ke melodi ya dinonyana. Go be go le bose kudu, go opelwa, go jewa nama ya go bešwa le marotho. Aowa, go be go ipshinwa, go thakgetšwe. Rakgadi wa gagwe Mapelo o ile a nyama kudu go kwa ditaba tša boMukhabudi, a itiela tatagwe mogala. Mashudu o ile a ikgaša setešeng sa Maphodisa a Polokwane ka go ponya ga leihlo, a hwetša boMukhabudi le basetsana ba go tshela mellwane ba lokolotšwe ka morago ga go hwetša dithupa tše hlano ka lehlakanoka. Mashudu o ile a napa a leba ga kgaetšedi a hwetša Mapelo a sa omanya Mukhabudi. Bobedi ba ile ba napa ba mo dika ba mmotša tsebegokwa gore ga se a tla go bapala mo Ga-Mamabolo, le gore a lemoge gore ga a na le mmagwe, ka gona a se ke a bapala, a senya sebaka seo a se filwego. Mošemane o ile a tshepiša tatagwe le rakgadiagwe gore o lahlile, a ka se hlwe a le bea kua hostele ya bašemane, ya basetsana yona e be e le ka mphatong le kgale.
Bammušo ba be ba šetše ba lemogile gore bana ba bantši ba go kgona kua dikolong tša tlase, ba re go fihla dikolong tša sekontari, ba gakanega, ba rithifala. Ka fao tatagwe, Mashudu, o ile a swanelwa ke go lefela ngwaga wa mathomo ka kholofelo ya go re Lufuno o tla šoma gabotsebotse ngwaga wa mathomo ka gona a kgona go fiwa pasari ya bana ba maphodisa.
Kgetha mantšu ao a go kgahlilego a mahlano go tšwa pading gomme o hlaloše gore ke ka baka la eng a go kgahlile go ya ka tšhomišo ya polelo ya mongwadi.
Mongwadi mo tšweletšong ya morero mo pading o tlamegile go ngwala ditiragalo ka mokgwa wa go logagana gore di kwešišagale ka go dira gore di be le mathomo le mafelelo. Mokgwa wo o bitšwa thulaganyo. Ntlha ye nngwe ye bohlokwa yeo mongwadi a e dirišago ke mokgwa wo a ngwalago ka gona gomme wona o bitšwa mongwalelo goba setaele.
Maphodisa tšatši leo goba bošego bjoo, ba ile ba šoma ka makgethe, ba ile ba šoma sona sephodisa. Ba be ba thadile mmapa, yo mongwe le yo mongwe a tseba gabotse gore o ile go ema kae, neng, a dira eng le eng. Ba ile ba nanya, ba tshela terata, ba hlaba thedi, ba šupile matsikangope ka dithunya tše diteleletelele, tšeo di bitšwago "R1". Mošemane yo a bego a ka leka go tšwa ka letsikangope ge ditaba di thoma go befa, o be a tla hwetša a lebane le molomo wa sethunya.
Rakgadiagwe o be a lemogile ditaba tše ka moka, a no šita kgang, kudu ge a befetšwe, a tšwela pele ka go bolela ka go akaretša a re: "Ruri bana bale ba samme e no ba dilo fela". Diphošo tša Lufuno e be e se tša ka boomo. E be e no ba diphošwana tšeo di ka dirwago ke mang le mang. Gape wa se obe ka koto o tla oba ka tsogo. Ka morago ga lebaka le letelele Lufuno o be a ka tšhuma nama goba a apea potsa, a timetša tšhelete ge a eya lebenkeleng, goba a tšhuma seaparo ge a re o a šidulla. Gona moo Maphefo o be a tla gakala, a tlatša mašata gore bale ba felago ba reta Lufuno ba mo kwe gabotse.
E rile ge Savimbi le hlogo ba kgotsofetše gore batho ba bona ba a itšhatšharela, ba napa ba ba laela gore ba fologe mepeteng, ba eme mo phatšheseng. Savimbi o be a šetše a filwe maina a masogana a lesome ao hlogo a bego a re ke bona baferihli, ring leaders. Go tloga moo bobedi ba ile ba thoma mošomo wa bona wa go tsomana le baetapele bao. Ba thomile lemating la ka bosobelatšatši, ba theoga le phatšhese go leba lemating la ka bohlabatšatši. Hlogo o be a etile pele gomme ge a fihla go motho wa gagwe o be a itira yo o ka rego ga a mmone, o bile o a feta. Gona moo o tla boa ka legoswi la go fiša gwa kwala setepi sefahlegong sa mošemane, motho wa gagwe a ba a kopakopa goba a wela fase. O be a re go dira bjalo gomme a re: "Here is one of them, Jack Ranto". Lephodisa leo le ba šetšego ka nthago o tla tšwela pele ka go ba lahlela ntle go fihlela bašemane bao ba lesome ba išitšwe kua ntle ka moka. Yo mongwe le yo mongwe o tla be a kwele bohloko bja kubu le bja ntahle ya rahlogo.
Mongwadi mo pading ye o šomišitše mebolelwana ye e latelago.
ii. Seo a se bolelago.
Tikologo e swanetše go sepelelana ka mehla le mabaka ao a hlalošwago mo ditiragalong tša padi.
Ge e le mosetsana Lufuno yena o ile a fetša dithuto tša gagwe tša mphato wa Marematlou ka wona ngwaga woo kgaetšedi a go fapana le monna wa Legerike. E rile ge dipoelo di etla, a hwetša a phasitše ka dinaletšana, ke go re ka kgato ya pele gomme dithuto tša go nyakega yunibesithing ya bongaka ya MEDUNSA a di gatlile ka meputso ya go feta dipersente tše masometshela. Ka gona o ile a fiwa pasari ya mmušo. Ditaba tšeo ka moka di mo hweditše a le ga rakgadiagwe Mapelo kua GaMamabolo. Ka maikhutšo a dikolo o be a fapakanya borakgadiagwe ka babedi, ge a ile go rakgadi Maphefo kua Tshakuma marega, o be a re selemo a ya ga rakgadi Mapelo kua GaMamabolo.
Dikolo tšeo Lufuno a bego a di ngwaletše di ile tša fetola ka moka tša re o amogetšwe. Taba yeo e ile ya mo tsikinya, ya mo thabiša kudu, ya dira gore a ithute ka mafolofolo le go fetiša peleng. Barutiši ba maketše ngwanenyana a gaketše a thoma go fekeetša le bašemane ka dithuto tša go tshwenya basetsana go swana le Histori le Thutafase. Seisemane sa gagwe, mo ditaodišong le mangwalong, se be se kaonafala ka lebelo. Gape ge a ngwala mangwalo a dikgopelo tša sekgoba, o be a nyaka mehlala ka mo dipukung tša Seisimane.
i. Mediro ya gagwe.
Ruri Makhado o kile a ipshina ka bophelo ge a le ka mo ga gagwe. Yena mong o be a ipitša shark; ke go re sebatahlapi eupša ge a le ka ga Meisie o be a hlomola pelo, a fetoga "sardine"; hlatswana. Bosetšene bo be bo fela, wa hwetša monna a hunyeditše moselana, goba o le ka gare ga dirope. O be a laelwa ka polelo ya SeAfrikaanse gore a tle neng, a reke eng le eng, a tloge neng ge a eya ka ga gagwe. Dinako tša go tsena le go tšwa di be di laolwa ke Meisie.
Dika tše di latelago di dirišitšwego ke mongwadi pading ya Dilo tšela ke batho. Bapetša tlhalošo ya seka se sengwe le se sengwe le yeo e ntshofaditšwego mo tlase.
Bjale go be go sa makatše ge Mashudu a duma ge bana ba gagwe ba ka rutega go fetiša yena, ya ba barutiši, dingaka goba diagente. O be a tšhaba diagente kudu ka gore o be a thulana le bona gantši ka mo ofising ya magistrata ge go sekišwa bao a ba swerego. O be a kgona go swara motho a utswa, a mo tliša tshekong ka morwalo woo eupša diagente tša mo emelela, lehodu la se bonwe molato. Lehodu le be le kgona go latola gore morwalo woo ke wa gagwe, a re mohlomongwe ke wa lephodisa leo le mo swerego. Gona dihlatse di be di tla bitšwa gomme tšona tša ema le moswariwa, molato wa ja lephodisa. Ke ka fao Mashudu a bego a tšhaba diagente kudu, a di hlompha, le ge a be a šupa godimo a re ga go agente le e tee yeo e tla tsenago legodimong. O be a tšhošwa ke maaka a bona a re ba kgona go no loma leswika ka meno.
Ge o be o bala padi ye ya Dilo tšela ke batho, a na o bona eka ke eng seo se tlogago se hlohleleditše Mphahlele go re anegela tšeo o di badilego?
Letšatši la go bulwa ga dikolo bašemane ba ile ba ipshina ka go šala Mukhabudi morago gohle mo a yago, go mmolediša, go mo gegea le go mo sobasoba ka ge e be e le setlwaedi go tlaiša bosetlaboswana, bao ba bego ba bitšwa "mesela". Sebakeng sa go re dikolo di a bulwa, o be a re "dikôlô di a bôla". Moo gona lesego le be le fihla marung. Go mo tšere sebaka pele Mukhabudi a lemoga gore bašemane ba sega yena.
Ka lapeng la Makhado le Meisie go be go le merafe ye mebedi; Bammala ba bane le Bomantsho ba babedi. Ka moka ba be ba bolela seAfrikaanse. Ge Mashudu Makhado a rupelwa ka tša bophodisa go be go šomišwa Seburu fela. Mošomong le gona go be go le bjalo, ntle le ge o ka hwetša go se na le lephodisa la Lekgowa le ka le tee. Go ba bangwe ba maphodisa a Bathobaso, Seburu se be se medile, mo ba bego ba no thoma ka gore: "Ja! Wat soek jy" goba "wat gaan aan" le ge ba boledišana le Bathobaso, bangwe ba bona ba sa tsebego le molomo wa sekolo. Ge setšene wa Mothomoso a omanya maphodisa a mangwe, a bona "Morena" a le kgauswi, o be a gakala, a omanya ka Seburu fela. Le Meisie, Makhado o mo apišitše ka Seburu gomme lehono ga go makatše ge Seburu e le leleme la ka gae?
Morero ke kgopolokgolo yeo mongwadi a ratago go e tšweletša sengwalweng sa gagwe. Ke kgwegkgwe ya taba. Gabotsebotse re ka re ke seo se tlogago se hlobaeditše mongwadi gore a be a tšee pene a ngwale. Morero o ka hlalošwa ka boripana e le ge go tšweletšwa tabakgolo ya padi.
O reng ka tshwantšho ya dimelo tša batho ba ba latelago bjalo ka meloko ya Mashudu?
Modimo o dira mehlolo. Ngwaga woo wa ge Mukhabudi a fetša dithuto tša gagwe tša bongaka bja thuto, kgaetšedi le yena o be a fetša dithuto tša bongaka bja go phekola le go alafa malwetši. Yena o be a tlile go apara le mokgotse wa gagwe, Musibudi, yo a bego a etelana le yena ka maikhutšo a dikolo. Musibudi o be a tseba ga rakgadi Mapelo gabotse ka ge a be a no fela a etela le Lufuno. O be a tseba le rakgadi Maphefo eupša a mmone ga tee fela, a hwetša madi a bona a sa kwane, a sa sepelelane. Ge e le tatago Lufuno yena o mo rata kudu, a bona e le monna wa borutho. Dinako tše ka moka ge Musibudi a etela ga boLufuno, Mukhabudi o be a hlatswa leihlo eupša a se na le sebete sa go apišana le yena ka tša lerato. Moisa o ile go apara ye khwibidu a ikwa a na le sebete sa tlou, a ka fereya le morwedi wa kgoši ya Engelane. Yena o ile a napa a botša kgaetšedi gore o rata Musibudi ka pelo ka moka. Kgaetšedi o ile a re kgale Musibudi a lemogile taba yeo, bjale o emetše Mukhabudi ge a thoma. Motho le kgaetšedi ba napa ba dika ngwana yola wa batho, ba mo fenya.
Mashudu o ile a leba go la Tshwane a fihla a šoma ka thata, a tsena sekolo sa bošego go fihlela a phasa matriki; e lego Marematlou. Sebakeng sa go dira Sevenda, e lego polelo ya letswele, o ile a tšea Sepedi. Mohlomongwe ke ka lebaka leo mo sethifikheithing sa gagwe go sego Sevenda le maina a Sevenda. Maina a a lego moo ke Mashoto Makgatho. Ke ka fao a bego a bitšwa monna wa Motlokwa. Ka gore o be a eme ka maoto a bile a hweditše Lengwalo la Marematlou, go bile bonolo go yena go amogelwa bophodiseng. Aowa, mošomo woo o be a o rata ka pelo ya gagwe ka moka, a sa sware, a sa sware, a re ba ile. Ke ka lebaka leo bagolo ba gagwe ba Makgowa ba bego ba mo rata kudu, go fetiša ba bangwe. Go se go ye kae a hlatlošwa ya ba setšhene, a fiwa sethunya le bene ya TOYOTA.
ix. go duba thankga.
Aowa, mošemane o ile a napa a tsena fase. Lekgowa la tla la hwetša mošemane wa jobana, wa serotwana, wa go kgona go hlokomela serapa, go lema le go bjala merogo ka go fapafapana le digwere. Mošemane a ipshina ka mošomo le ka dijo tša go swana le maswi, dipotata le dinamune. Moisa o ile a napa a kgwahla wa hwetša e le tšitširipa. Aowa, lehono gona le ge ba re Basi o a kgowa o be a ka se leke mahlajana mo go Jan. Jan o be a tla no mo tlima ka mogolwana wokhwi, mahlwana a ba a re fero!
Taba yela ya go šoma polaseng ya van Niekerk e ile ya thuša mogale wa Mukhabudi kudu. O ile a kgotlelela, a šoma senna. Ba bangwe ba ile ba tšhaba ka morago ga matšatši a mabedi fela eupša yena le ba bangwe ba bane ba ile ba kgotlelela. Le bona ba be ba dula mo kompong moo ba bego ba boditšwe gore nama ga e fele, go fela meno a monna. Bjala bja Sesotho bo be bo gewa bjalo ka meetse. Ge ba boa mošomong ba be ba hlapa mebele ka meetse a go fiša. Dijo tšona go bolela e be e no ba go kwa mpa go khora. Ge beke ya mathomo e fela ke ge bašemane bao ba sekolo ba šetše ba bonala go kgwahla, e le dipompana. Ge dikolo di bulwa ba ile ba makatša batho kudu ka go nona, ba na le dithama; le ka diaparo tše botse, tše mpsha. Gape ba be ba gola lekgolo la diranta ka beke. Ka gona ba boa ba laešitše makgolo a mahlano a diranta ka ge ba šomile dibeke tše hlano.
ii. Seo a se bolelago.
Taba ye nngwe ya go makatša ka bana ba Meisie ke gore ba be ba sa ipitše ka sefane sa Makhado. Basi le Mami ba be ba re sefane sa bona ke Williams. Bobedi bja bona ba be ba sentšwe ke mmagobona. Lehono bobedi ke diphoofolo. Mami ke moimana, ga a tsebe le gore o sentšwe ke mang. Mmagwe o lemogile, o tuka mollo, ga a tsebe gore a ka tšea eng a beya. O phela a kgotsa, a bolela a nnoši, o ka re o tla gafa. Ge mmagwe a mmotšiša gore morwalo o o tšea kae, Mami o be a tla fotlela mmagwe gore a be a tsebe mo a thomilego. Le mo mokgobeng ge batho ba mo lebelela mo dimpeng o be a ba tswirinya, a be a fetša ka go re: "sies!"
Mukhabudi o ile go swara ngwaga wa go šupa a thoma tsela ya go ya sekolong. Go se gwa ya kae, barutiši ba lemoga gore mošemane yoo ke "sethunya". Go be go se thuto yeo o ka rego e tla mo palela. Dipalo o be a di kgona, Thutabodumedi a e rata mola ka Dipolelo a tšea sefoka. Barutiši ge ba gahlana le Setšene Makhado ba be ba mo anegela ka mošemane wa gagwe ba re ge a ka mo hlokomela, a mo romela dikolong tša go tšea gabotse, a ka mo tšwela mohola, mohlomongwe ya ba ngaka goba agente. Taba yeo e be e tsikinya Mashudu eupša a sa tsebe gore a ka dira eng ka mošemane yoo, a mo romela kae, gona neng.
Mashudu Makhado le lapa ba be ba agile Tshakuma. Badudi ba moo, bao ba bego ba rutegile kudu, ke go re, ba ba nago le Lengwalo la Marematlou goba go feta moo, ba be ba na le difaele kua setešeng sa maphodisa, ba beilwe ka fase ga leihlo le bogale la maphodisa, kudu a Makgowa. Mantsho yo a bego a nyaka go rorišwa, go hlatlošwa, go fiwa sethunya le koloi, o be a swanetše go ntšha ka ga tšhwene mo mošomong, a sware dinokwane, a tliše go bagolo ba maphodisa maina a bao ba bolelago mmušo gampe, ba hlolago mpherefere mo setšhabeng. Motho wa go lemoša batho ka ditokelo tša bona go be go thwe o bolela dipolitiki gomme tšeo di sa nyakege.
Ba babedi ge ba mo šupile ka dirope tša kgogo, ba bangwe ba be ba mo thuša go phutha dinkatana tša gagwe le go iša beneng ya gagwe ya TOYOTA. Ba laišitše dilo ba fela ba botšiša ba re: "bjale go šetše eng Gopola gabotse ka go re ga re sa nyaka go bona leotwana la gago le gata mo". Ka yona nako yeo a re o be a nagana ka Meisie, a sa tsebe le gore o mo kae, o dira eng le go re a o laetše mafela akhwi a gagwe go tla go mo dira tša phaku, go mmintšha ka leoto le tee. Aowa, seo se sa felego ga se gona, se tla be se hlola. Komana yeo a bego a e bolla e ile ya aloga gomme a felegetšwa koloyaneng ya gagwe, baisa ba mo laela ba re mooi loop, a napa a thuntšha lerole a leba Tshakuma?
Segwera sa Mashudu le Meisie se ile sa golela godimo, moisa a fela a nametša Meisie koloi ya gagwe ya sephodisa, a mo iša gae. Ka dinako tše dingwe o be a mo lata ka gae, kudu ge go tonya goba pula e ena. Mafelelong ya ba baratani, le bona ba be ba sa tsebe gore ba thomile neng, gona bjang. Mashudu a no ikhwetša a šetše a robala moo ga Meisie, a etela lapa la gagwe kua Tshakuma mafelelo a dibeke.
Morena Makhado o ile a gopola kgaetšedi ya gagwe, Mapelo yo a nyetšwego ga malomeagwe, Mogano, kua Ga-Mamabolo. Yena o be a agile kgauswi le sekolo sa go tuma sa Moruleng. Sona se be se thopa sefoka ka dipoelo tša Marematlou, e lego matriki. Mošemane o be a ka dula ga rakgadiagwe, a tsena gona Moruleng. Ka ntle le go senya sebaka o ile a napa a ngwala lengwalo le letelele a hlaloša dilo ka moka, ka botlalo, a kgopela kgaetšedi gore a mo thuše ka mošemane. O rile go fetša, a bitša mošemane Mukhabudi, a mo fa lengwalo le tšhelete ya thekise a re a le iše ga rakgadiagwe kua Ga-Mamabolo.
Mukhabudi o ile a ipha motho wa gagwe. Bobedi ba ile ba foša matswele ka metswako ya ona, ba ragana ka meletse bjalo ka ditonki. Mafelelong ba ile ba swarana, ba katana ka maatla. Ntshwanyana e ile ya lahla tšhwaanyana ka lefase, ya mo dula godimo. Basi o ile a nelwa ke pula ya sefako sa matswele a a tšwago go Mukhabudi. Sebakeng sa go namola, bašemane ba be ba ipshina ka go boga mosako wa mahala. Basi o ile a inamolela ka go swara motho wa gagwe ka fase a pinyeletša. Mukhabudi o ile a fofela godimo, a mo gatoga. Mogala Basi o ile a hwetša nako ya go topa maswika le go kitimiša Mukhabudi.
Legato le la thulaganyo ke leo re bonago ditaba di thoma go rarolloga. Bothata bjola bo thomilego mathomong bo a rarolloga gomme se gantši se tliša lethabo go bao ba thomilego ba sa kwane. Tharollo e swanetše go ba yeo e kgotsofatšago e bile e kgonagalago.
Ge e le mošomo wa sekolo, Mukhabudi o be a o hlalefetša. Mošomo wa gae o be a o dira ka nako ya go khutša, yona e be e le iri ka moka, go tloga ka iri ya lesome go fihla ka ya lesometee. Gona moo morwa Makhado o be a tla tsena fase ka go tseba gore nako ye nngwe a ka se be le yona ya go dira mošomo woo. Ka go dira bjalo, go be go se bohlokwa gore a rwale dipuku ge sekolo se etšwa a ye le tšona gae. Bothata bjo bongwe e be e le go hloka mokotla wa go di rwala. O be a di rwala ka plastiki, bjale taba yeo e sa mo kweše bose, e mo ntšediša. Ka gona a thoma ka go di tlogela ka tsebo le tshepo ya go re o tla di hwetša letšatši le le latelago. Sekolo sa bona e be e le sa maemo, se na le molao le seriti, se na le bomoletakgoro ba bogale ba go tšwa Malawi.
Mukhabudi o be a tšeetše rakgadi wa gagwe ka boso, e sego ka go befa. Le yena boso bja gagwe bo be bo tebile, ge a hlwele tšatšing a fetoga ya ba yo motalana. Rakgadi wa gagwe o be a mo file leina la Black Nugget Polish. Ruri tšhwene ga e ipone makopo, baswana ba realo. Maphefo e be e se yena a kago kwera motho yo mongwe ka boso bja gagwe goba ka go befa ga gagwe. Ga go motho yo a kilego a mmona a itebeletše ka mo seiponeng. O be a tseba gore o tla bona eng.
Kua ntle go be go na le ditafola tše tharo, ya mathomo e be e ngwadilwe Ring Leaders ka ditlhaka tše kgologadi, ya bobedi e be e ngwadilwe Trespassing ka tšona ditlhaka tšeo tše kgologadi gomme ya boraro e lego ya mafelelo, e ngwadilwe Out of Bounds. Bašemane bao ba lesome ba baetapele ba ile ba išwa tafoleng ya bona, ba ngwalwa maina, ba tšewa menwana gomme ba gapelwa koloing ya go ahlama ka morago. Go fihla moo e bile go laelwa go fofela ka gare, gona moo ba be ba ragwa ka diputse tša maphodisa, ba bethwa dihlogwana tše tša go se kwe ka melangwana. Wa go hloka matšato o be a di orela. Mo tafoleng ya tresspassing go ile gwa išwa bašemane ba go se tsene sekolong seo sa Moruleng, bao ba hweditšwego ba robetše le baithuti ba Moruleng. Le bona ba ile ba bethwa, ba ngwadišwa, ba tšewa menwana, ba leba koloing ya go ahlama ka morago. Le bona se ile sa ba swela, ba itahlela ka gare, ba išwa kgolegong. Tafoleng ya boraro ya "Out of Bounds" go ile gwa išwa boMukhabudi le basetsana bao ba hweditšwego ka "motsemokhulu" ka mapaing le bašemane. Bona ba be ba jewa ke dihlong, ba ntšela, mahlo a o ka re a metsololo, a gagaba.
Mukhabudi o ile a mo šia, a tšhabela setešeng sa maphodisa. Mahlatse o hweditše papagwe a le gona, a napa a mo anegela tšeo di diregilego le tšeo di hlwago di direga magareng ga gagwe le Basi. Ge e le mahlapa ao a bego a etšwa molomong wa Basi ona o ile a gana tha! Go a boeletša. O be a no fela a re: "gape o be a nthoga ka bomme". Makhado o be a e lemogile taba yeo a no rapela gore mošemane o tla kgotlelela senna ka gobane a se na mmagwe.
Bašemane ba go golela magaeng le bona go na le seo ba se tsebago. Ba kgona go iphološa ge ba tsene mathateng. Le ge motho a lomilwe ke noga goba dinose, ba be ba tseba gore ba mo fe eng, ba mo dire eng. Lehono ba ile ba kanamiša Mukhabudi, ba mo pinyeletša mo dimpeng go fihlela a hlatša meetse ao. Go tšhoga gona ba be ba tšhogile eupša ba sa nyake go bontšha seo. Aowa, mošemane o ile a hlatša meetse ao, a hlapologelwa, a ba a sega ge bašemane ba bangwe ba dira metlae ka seo se nyakilego go direga. Ba be ba mmotšiša gore a na ga se a fihla legodimong, a bona borakgolwagwe le bokokwagwe. Ditaba tša tšatši leo e ile ya ba sephiri se segolo, ba kwana gore mmutla o se ke wa rotha madi, ba re tšeo ke tša banna.
Hlogo ya sekolo o ile a laela Makhado gore a tliše mošemane a tle a mmone, a mmolediše ka Seburu, a bone ge a ka kgotlelela go rutwa ka sona. Le ge leleme le be le le thata, "baie" e bitšwa "banya", hlogo o ile a kgotsofala gomme mošemane Mukhabudi a amogelwa sekolong sa Makgowa le Bammala. Hlogo o ile a gapeletša gore a fiwe leina la Sekriste. Mukhabudi o ile a fiwa leina la Johannes eupša barutiši ba Makgowa gammogo le hlogo ba no mmitša Jan a ba a le tlwaela.
BoLufuno ba be ba di kwele ka moka tšeo, ba itokišeditše go di obamela le go kgotlelela. O be a lemogile bošiwana bja ka gabo, a itaile go re ge a ka ipona a le sekolong se se phagamego, seo se nago le poting, o tla ntšha ka ga tšhwene mo mešomong ya dithuto tša gagwe. Mo dithutong tša Dipolelo o be a sa bešetše mo go mogolwagwe Mukhabudi eupša ge e le mo dithutong tša Dipalo, o be a ingapela.
Bothata bo thomile kua Tshwane ge Mashudu a se na go fetša Kholetšheng ya Bophodisa go la Hammanskraal, bjale a šoma, e le lephodisa le le tletšego. Ba bagolo ge ba mmitša ba be ba re: "Constable Makhado" gomme moisa wa matšato a tshelela godimo, a itia salute a re: "Morena!" Ge a bitšwa ke disetšene tša Bathobaso o be a sa dire bjalo. Mohlomongwe ke ka lebaka leo a bego a ratwa ke maphodisa a Makgowa kudu, ba mmitša ge ba etšwa lesolo la go swara ba go rekiša mabjala le mabake, ba go hloka dipasa le Bomantsho ba go šika le Makgowa, go gwerana le bona le go robala le bona.
Bothata bo tlile ge ngwana a swanetše go rewa leina. Ka mo lapeng la Meisie go be go se motho wa leina la seAfrika. Bana ba Meisie ba be ba bitša Mashudu "Oom", o ka ba wa re ke leinaina la gagwe. Ka mantšu a mangwe ka moo lapeng leo go be go le Oom, Meisie, Basi le Mami. Bana bao ka bobedi ba ganne go fetola sefane sa Williams ge mmagobona a nyalwa. Kua sekolong ba be ba bitšwa Williams, ka gona ba ka se tswalane le Mukhabudi Makhado, mošemane wa go tšwa Tshakuma wa Movenda.
Mukhabudi e be e le seroto, ka go ithuta le go ruta ba bangwe. Ka ntle ga moo e be e le moisa wa metlae, wa mašata. Go be go se moithuti yo a nyakago go šalela dithutong tša gagwe, le ge ba bangwe ba be ba no belaela gore o ka re ke "mpimpi". Yena o be a bala, a itokiša pele a eya tlelaseng. Ge a file moleko o be a lala a swaya dipuku tša baithuti bošego ka moka gwa re go esa a ba fa tšona. Go yo mongwe le yo mongwe o be a ngwala ka botlalo gore ke ka lebaka la eng a hweditše yona meputso yeo e lego ka puking ya gagwe.
Ditaba tšeo tša go phasa ka dihlora e ile ya ba khupamarama magareng ga mokgalabje Makhado le morwa. Ngwaga wa go feta ge Basi a phasitše ka dinenekedisana go ile gwa ba lethabo le nyakalalo lapeng la Meisie, nku ya wa ka lefase. Moisa lehono o tsena sekolo sa sekontari gona moo Louis Trichardt. Lehono Mukhabudi o phasitše ka dihlora gomme morwa le tatagwe ba tseba gabotse gore taba ya dihlora ba ka se e tlape. Makhado o ile a no begela Meisie ka sephiring gore mošemane, ka mahlatse, o falotše. Meisie o ile a no re: "mooi" ya ba moka.
Marifi a mathomo ao ba bego ba ngwalela batswadi ba bona le bagwera ba bona e be e le a sello fela, basetsana ba lla ka bontši bja mošomo le melao ya felo fao ye methata. Barutišigadi, bosista, ba be ba diša batho ba bona bjalo ka dinku, ge modiši a di bulela ka nako, a hlwa le tšona letšatši ka moka, ya re mantšiboa a di goroša, a di hlahlela ka šakeng, a di tswalelela, a pheka ka mapheko gore di se ke tša šwahla goba tša šwahlelwa.
Ge nka be baloi ba tseba gore ngwana ofe o tlile go ba eng mafelelong, nkabe ba ile ba ba golofatša e sa le masea goba ba no ba loya ba hwa. Bjale o ka re le bona ga ba na le tsebo yeo goba bokgoni bjoo, seo ke sephiri sa Modimo. Banyadi le banyadiwa gammogo le bomakgetle ba ile go fologa difofane tšeo ba lokologana ba leba ka kerekeng. Batho ba be ba bogela diroko tša banyadiwa tšeo di bego di bontšha gore di biditše ditšhelete tše ditelele kudu. Ge e le dipalamenwana tšona e be e e no ba ditaemane, di bekenya, di fahla babogi.
Mukhabudi o ile a ipotšiša dipotšišo tše mmalwa pele a apola paki ye tšhweu ya boweithara, a e lahlela fase, a etšwa ka dikgoro. O rile go dira bjalo a napa a leba dinamelweng, a fihla a swara thekisi ya go leba Turfloop. Ya be e le la mafelelo Mukhabudi a beile leotwana la gagwe ka moo khefing ya Popo. Popo le yena o ile a šala a maketše, a nagana gore Boy ya gagwe e ile go mmega maphodiseng gomme ba tla tloga ba tsena, ba tlile go dira dinyakišišo le go tšea moputso wa gagwe wa dibeke tše pedi. Mogerika o ile a napa a kgoboketša badiredi ba gagwe ka moka, a bolela le bona ka setho le botho, a kgopela tshwarelo go bao a kilego a ba kgopiša. O ile a ba holofetša go ba okeletša meputso go tloga go diranta tše masopedi ka beke go ya go tše masometharo. Godimo ga moo o ile a ba kgopela gore ge maphodisa a ka fihla a ba botšiša gore ba phedišana bjang, ba ba fetole ka la go re: "gabotse".
Taba ye nngwe yeo bosista ba bego ba sa kwane le yona ke ya baeti. Ba be ba dumela batswadi, bontši ba ba tseba, go etela barwedi ba bona ka dinako tšeo di bego di beilwe, tšeo di bego di bitšwa Free Time. Dinako tšeo e be e le Lamorena ka morago ga tirelo ya kereke mesong. Ge e le bašemane le masogana bona ba be ba sa nyake go ba bona, go kwa selo ka bona. Re šetše re kwele gore Mukhabudi o kile a leka go etela kgaetšedi ya gagwe, Lufuno, bosista ba gana. Ba dumetše fela ka go bona Pasa.
Ge e le Meisie, mosadi wa Mashudu, o be a bina gare, a duba thankga mabapi le ditaba tša bana ba gagwe. Mošemane wa gagwe wa leitšeibolo, Basi, e be e no ba mathata fela. Go be go sa makatše ge a senyegile, a gana sekolo, a iphile madila le mabake. Yena o be a sentšwe ke mmagwe ka go mo fepela diatleng, ka go mo seketša ka Mukhabudi ge e sa le motekatekana. Lehono ke tšitširipa ya go hloka mohola, e no ba tšetwa. Sa gagwe ke go gwaiša mabjala mo dišepineng le go kgoga patše le sehlotshwana sa gagwe sa ditsotsi tša Bammala. Ba be ba ipona e le ba ba kaone go "dikafuro" tšeo di bego di phela bophelo bja go šokiša. O be a sa kwešiše gore go tlile bjang gore mmagwe yo mobotsana ka mokgwa wo a no nyalana le 'n kaffir konstable. Taba yeo e be e mo ješa dihlong, e mo hlakanya hlogo.
Ka tša ka sekolong barutiši le baithuti ba ile ba lemoga go se gwa ya kae gore mošemane yo Mukhabudi o a fiša. Ge e le dipolelong tša Seisimane le Seburu gona o be a tšea kgang le barutiši. Seburu sona o be a se nwele moro, a se bolela bjalo ka van Niekerk. Bothata e be e le Sepedi, a kgona go se ngwala eupša a se šaetša ge a bolela. O ile a ithuta sona ka mafolofolo, a hlwaile tsebe go kwa gore ba bolela bjang ka gae le sekolong. Ge e le puku ya diema le dika, "Marema-ka-Dika" o ile a e nwa, a e metša. Diema le dika tšeo a di tseba ka hlogo ka moka le ditlhathollo tša tšona. Gape ge e le thuto ya hlogo yona o be a e kgona kudu.
ii. Bothatata bjo bo hlotšego thulano ye nngwe le ye nngwe.
Hlaloša tša tikologo ye ka botlalo le gore nako ya ditiragalo e be e le efe.
Mantšu a a latelago a hlaloša tikologo ya mohuta mang le gona ya kae?
Setšene Makhado e be e le yo mongwe wa batshepiwa ba mmušo. O be a retwa ka mehla gore o tseba mošomo wa gagwe, o o dira ka botshepegi le botswerere. O be a tseba barutegi ka moka; baruti, barutiši, diagente, borakgwebo, bjalobjalo, a ba beile leihlo. E be e sa le a ekwa mogolo wa maphodisa a re: "Hoe geleerde, hoe verkeerd" (Go rutega kudu go ntšha motho tseleng). Ba be ba bile ba balelwa Bibele mo go Mmoledi, ditema tše di latelago: Kgaolo ya 7 (Temana ya 18): "Mo bohlale bo atago, go ata le masetlapelo; yo a kgobelago tsebo o kgobela le dipelaelo".
Kua polaseng ya van Niekerk bašomedi ba bantši ba be ba etšwa Mozambique le Zimbabwe. Ba Zimbabwe ba be ba tseba Seisimane mola van Niekerk a se hloile kudu, a sa nyake le go se kwa. Bašomi ba go tšwa Mozambique bona e be e no ba mathata fela. Ba be ba bolela Sepotokisi le Setšhakane sa gabobona. Sona Jan o be a se kgatlakgatla a ba tolokela. O ile a thoma ka go leka polelo ya dimaeneng, Fanakalo, gwa pala. Ba ile ba gapeletšega go ithuta polelo ya baase e lego seAfrikaanse. Ka ntle ga moo e be e le kgolego ka gore le dipasa ba be ba se natšo. Ba be ba se na le ge e le pampišana ya go hlatsela gore bona ba tšwa kae. Ba mohuta woo boradipolasa ba be ba ba rata kudu, ba kgona go ba šomela mahala.
A nke o tšweletše semelo sa van Niekerk ka botlalo go ya ka moo o badilego ka yena mo ditiragalong tša Dilo tšela ke batho. O bona karolo ye ya van Niekerk e tloga e swantšha bophelo bjalo ka ge o bo bona matšatši a Efa mehlala yeo o e bonego goba o badilego ka yona ka phedišano ya merafe mo nageng ya geno?
Ke lebaka leo la go gapeletša Makhado go ya go kgopelela morwa wa gagwe, Mukhabudi, go ya go tsena sekolong sa Makgowa. O be a tla no ipata ka Bammala ba baswanyana. Ka go tšhaba go swara dipasa le go tsena dikolo tša Babaso, Bomantsho ba mmalwa ba be ba gapeletša gore ke bona Bammala. Ba ile ba ithuta Seburu, ba aena meriri, molato wa hlokega. Mukhabudi yena o be a ka se e leke taba yeo, yena e be e no ba pilo. O be a tla itshegiša batho. Tatagwe o no mo kgopelela thwii, a fa mabaka. E be e le yena modiredi wa mmušo, a ka se bolele maaka. Maphodisa a matšatši ao a be a tseba molao kudu, a o hlompha. O be a ka se fore motho a re Mukhabudi ke Wammala.
Tatagobona o ile a ba leboga kudukudu godimo ga dikgopolo tšeo tša bona tše botse. Go tloga moo o ile a ba laodišetša ka taba yeo ba bego ba sa tsebe gore ba ka e tsena bjang, ya Meisie le gore ba tlogelane bjang. O be a sa fetše go kgotsa Meisie le dilo tšela tša gagwe a rego ke bana. Mashudu o ile a re: "lehono le godile le tšwele mahlalagading, le monna le mosadi, ka gona ke tla le botša ditaba ka moka". Aowa, o ile a thintha leselwana, a thoma mathomong gore go tlile bjang gore a nyale mosadi wa mmala. A re yena maikemišetšo e be e le go nyala mosadi wa Lekgowa goba go no ratana le yena go no swana le maphodisa a Makgowa ge ba ratana le basadi ba Bathobaso, ba intšha le bona ba eya Lesotho le Swatsing.
Mogale Basi o ile a napa a ipha Mashudu a mmotša ge e se selo, e le swart ding, a swanetšwe ke go dula thabeng le ditšhwene. O ile a re ke kgale ba mo kgotleletše bjale o swanetše go tšwa ka dikgoro a ye by die ander Mavenda. Basi a tšwela pele a botša motho wa gagwe tšeo a di jelego ka ngwaga wa tlala, ke ge bakgotse ba gagwe ba ntšhitše dithoboro tša bona ba di beile mo tafoleng, ba di phumola, ba ntšha dikolo, ba di bala, ba be ba di boetša. Go realo e be e le go laetša motho wa bona gore ga ba bapale, le gona ga se ba swara dibapadišwa tša dithunya, ba swere tšonatšona, "Mayser" le "AK 47". Tšeo di be di thubula koloi e tšhaba tša bolaya batho ka gare.
Le ge Mukhabudi a iteka ka mokgwa woo, a šoma ka maatla, go be go no fela go na le kgethologanyo. O be a robala a nnoši ka diphapošeng tša ka nthago, tša bašomi. Ge go etla mo dijong, o be a eja a nnoši gona ka kua mafuri. Basi le Mami ba be ba dula ka mo ntlong, ba jela mo tafoleng ka dithipa le diforoko mola Mukhabudi goba Jan a eja ka seatla gomme teye goba kofi a enwa ka lebikiri.
Lebelela tlhamego ya mafoko mo pading gomme o hlaloše ka boripana gore mongwadi o šomiša mafoko a mabjang go ya ka botelele le boripana. Tšweletša mehla ye lesome ya mafoko gomme o fe ditshwayotshwayo ka le lengwe le le lengwe.
Bjale hlama mafoko ka mantšu a a latelago go tšwa pading, go tliša ditlhalošo tša go fapana mafokong.
Thulano ya ka gare goba thulanogare e tšwelela ge moanegwa a elwa le dikgopolo tša gagwe mabapi le bothata bjo bo itšego goba tikologo ya gagwe. Moanegwa o ba le dipelo tše pedi. O ikhwetša a lebanwe ke dikgetho tše pedi gomme a ka se di tšee ka moka ka nako e tee. O swanetše go latela kgopolo goba go dira tiro e tee. Re kgona go bona modu wa seo se hlolago bothata gore moanegwa a se ipshine. Ka nako ye nngwe moanegwa a ka tšweletša bothata bja thulanogare ka go bolela a nnoši e le ge a tšweletša tšeo di sa mo robatšego.
Ye nngwe yeo a bego a sa nyake ge bašomedi ba gagwe ba ekwa ka yona ke puku ya Baefeso kgaolo ya 4, ditemana tša 4 go fihla ka 6.
Go na le moo mongwadi a ka šomišago maina a mafelo ao a tlwaelegilego ao babadi ba a tsebago go swana le Johannesburg, GaMasemola le Mafikeng, bjalo bjalo. Ka nako ye nngwe mongwadi a ka šomiša maina a mafelo ao a itlhametšego ona. Se bohlokwa ka maina a mafelo a ke gore a kgona go kwešišagala go mmadi ka baka la dilo tšeo di tla bago di hlalošwa mafelong ao.
Taba ye Mukhabudi a ithutilego yona ge a le moo ke gore Bathobaso le Bašweu ga ba swarwe go swana. Ge Mothomoso a reka hlapi le matapola, Popo o be a tla goeletša a re: "Fish and Chips lalile". Go realo o be a era tša maabane goba tša maloba tšeo di "robetšego". Ge e le Makgowa o be a no re: "Fish and Chips". Ge e le bogobe le nama o be a no re, "pap en vleis" ka ntle le go feleletša ka "lalile". Gape Makgowa a be a sa reke magobe. Bjale bogobe ge bo šetše bo be bo sa lahlwe, bo bewa gomme e tla re letšatši le le latelago bja lahlelwa ka meetseng a go bela, bja fehlwa lefsa. Ge bo sa loye ba be ba foketša butswana, bja napa bja loya, bja kwala monko wo mo bose wa bogobe. Maano a mangwe e be e le go bo sola bo fiša. Gona moo MaAfrika a be a tla reka le nama ya go bešwa, ba tšwela ntle, ba dula setupung sa lebenkele yeo, ba ja, ba ipshina, ba be ba itatswa menwana. Ge ba feditše ba be ba fologetša ka mageu goba Coca-Cola ya go tonya. Taba ya go rekišetša dijo tša maabane goba tša maloba le go jela kua ntle e be e kokonela morwa Makhado eupša a no kgotlelela go swana le ge a sa šoma polaseng ya van Niekerk kua Louis Trichardt le moepong wa Atok.
Ye ke karolo ya thulaganyo yeo mathata a tšwelelago pele gomme ditaba di senyegela pele.
Mantšu a a latelago go tšwa go Dilo tšela ke batho (letl.7) ka batswadi ba Meisie a utolla karolo efe mabapi le Meisie, lapa la gagwe le batswadi?
Rakgadi Mapelo o ile go bala lengwalo la kgaetšedi a napa a rwala dieta a leba Moruleng. Hlogo ya sekolo seo o be a dula gona ka mo gare ga jarata ya sekolo, a se rata bjalo ka polasa ya gagwe. Aowa, Mma Mogano o ile a hwetša kgopana Moipone o ka re ba beelane. Hlogo o ile ge a bona pego ya Mukhabudi a nyaka le go tshelela godimo a re: "This is the type of a boy we want at this school". (Yo ke mohuta wa mošemane yo re mo nyakago mo sekolong sekhwi). Go realo e be e le go re mošemane o amogetšwe.
Go la Tshakuma rakgadi wa tšona Maphefo o be a bolawa ke bodutu. Taba ya go hloka le thorwana e tee le ge motho a paletšwe ke nyalo e be e mo tshwenya. Ka lebaka la botšhobolo bja gagwe ba meloko ba be ba gana ka bana ba bona ba re Maphefo o tla ba tlhakišetša bana. Ba be ba kgolwa gore ge mosadi a sa tsebe lešoko la ngwana a ka se kgone go swara ngwana wa mosadi yo mongwe ka botho. Taba ye ya lešoko basadi ka moka ba be ba e tseba, ba ithoriša ka yona, ba ipona e le bona bafenyi ge ba kgonne go feta moo madibeng a bokubu le bokwena. Mosadi wa go hloka mahlatse go swana le Maphefo ba be ba sa mo tshepe, ba sa tsebe gore lebaka ke eng ge a se na le ngwana ka o tee. Tlala yona o be a sa e tsebe ka ge a be a thomile go gola "motente" (phenšene). Mokgotse wa Mashudu wa lephodisa wa go rola modiro, o be a iphile mošomo wa go rwala batšofadi, a ba iša mogolong a be a ba buša. Ba be ba mo lefa masomepedi a diranta ka o tee ka o tee gomme go se yo a belaelago.
Ka lebaka la botšhobolo le bošoro bja Maphefo, bana bao ba kgaetšedi ba ile ba tsaroga phoka, ba sa hlabelwe ke letšatši ka dikobong, ba sa sobelelwe ke letšatši ba se gona ka mo gae. Mošemane o itaeditše e sa le kgale gore e tla ba motho wa hlogo. Kgaetšedi e be e le serotwana sa sethakgana. Dilo tšeo ga se gantši di hwetšwa mothong o tee. Ka dipopo o be a fapana le babo kudu, a tšeetše mmagwe. Aowa, e be e le yo botsana, yo mohlabana morwedi wa Makhado. Bana bao ba Makhado ba ile ba tlwaela go bitšwa "dilo" gwa be gwa fihla mo ba sa hlwego ba ekwa bohloko ge rakgadi wa bona a re: "dilo tšela di ile kae" Bona ba ile ba no meletša, ba fogohletša seropeng. Matšatši a ile a no hlaba a sobela, marega a etla a be a feta. Le ge ba se na le dieta, dijesi, diaparo tše borutho, mapai a bošego, ba be ba sa tshwenyege kudu ka lebaka la gore naga ya gabobona, ya Venda, e a fiša, e ka mo gare ga melatšatši?
Mashudu o ile a tsena kgakanegong. O be a sa tsebe gore a ka dira eng ka mošemane, o be a ka se kgone go dula le yena ka mo ga Meisie. Gape ngwako wo ba bego ba dula ka go wona e be e le wa Meisie. Mashudu o be a thothile kua go dulago maphodisa, diparakeng ka morago ga go saena le Meisie. Ke ka lebaka leo a bego a se na le maatla ka mo lapeng leo. Taba yeo ya mošemane e ile ya mo opiša hlogo. O be a khoše lela la go re mošemane o na le hlogo ya go re fu! Ka gona a ka feleletša e le ngaka goba agente.
Mashudu o be a utswitše nako le bene go iša morwedi wa gagwe Motse-Maria. Ka gona o ile a itlhaganela, a re go fetša go lefa sekolofisi, a laela morwedi, a napa a tširalala a leba Louis Trichardt. Le Meisie o be a sa tsebe selo. Mashudu o be a sa tsebe gore Meisie o be a tla e tšea bjang taba yeo ya Lufuno ya go ya sekolong sa poting mola ba gagwe ba ka se kgone go dira bjalo ka lebaka la ditšhelete. Mashudu o ile a no khupa monwana a holofela gore taba yeo e ka se tsebje. Ge e ka tsebja o tla hlaloša gore Lufhuno o phašitše ka dihlora, e lego first class, ka gona o filwe pasari.
Go tloga ka Mošupologo go fihla ka Labohlano, basetsana ba be ba tsoga goba ba tsošwa ka nako ya boselela mo mesong. Go tloga moo ke go hlapa le go leba kerekeng go ya go rapela. Go boa moo ke go ja difihlolo, ka morago ga moo ya ba go tsena ka diphapošeng tša sekolo. Go dira bjalo go be go swana le go ya ntweng. Barutišigadi le baithuti ba be ba tsena ka moo ba itokišitše, ba itlhamile. Go be go se morutišigadi yo a šalelago, a fihla morago ga nako, a se a itokiša goba a lebetše se sengwe morago. Baithuti le bona ba be ba dirile mošomo wa gae (homework), ba swere ditlabelo ka moka ba emetše go "tšhelelwa dithuto".
Serolorolo seo go thwego ke Basi go kwala gore se be se se sa robala ka gae tšatši leo, eupša se robetše kgolegong. Go thwe yena le sehlotshwana sa gagwe ba be ba swerwe ka molato wa legogakobo, wa go bolaya lephodisa la Lekgowa ka go mo thuntšha. Maphodisa e be e le kgale ba le mohlaleng wa bona, ba ba kgeseletša ba sa leka go hula panka. Ge nka be e sa le dinakong tšela tša thapo, bona ba be ba swanetšwe ke go kadietšwa ge ba ka bonwa molato.
Aowa, ditaba di ile tša boela sekeng, boMukhabudi ba tsena fase le dithuto tša bona. Mafelelong a ngwaga o ile a tšwa maemo a pele, ya ba thwadi. Tatagwe o ile a thaba go feta tekanyo. O be a šetše a nagana gore morwa wa gagwe e be ngaka, a ye Yunibesiting ya MEDUNSA kua Tshwane. Le ge e be e le yo šoro, mo baneng ba be ba mo patla ka go šoma gabotse, a bona bokamoso bjo bo botse ka bona. Go palelwa e be e le go tlogela sekolo, go ya go nyaka mošomo ditoropong tše kgolo, boTshwane le boJohannesburg. Bothata bja sekolo sa Moruleng e be e le go se rute dithuto tša go swana le Mmetse le Saense, tšona tša maswanedi ge motho a nyaka go ba ngaka. Kua Motse-Maria dithuto tšeo di be di le gona, ka gona Lufhuno e be e tla ba yena a ithutelago bongaka. Tšeo e be e le dinako tšeo motswadi yo mongwe le yo mongwe a bego a duma ge ngwana wa gagwe goba bana ba gagwe e ka ba dingaka. Dingaka di be di bonala di rutegile kudu, di kgona go buwa motho, di fodiša malwetši, e le bahumi ba go sepela ka dikoloi tša Majeremane go swana le Mercedes Benz goba MBW.
Ge ba se na go dira bjalo, baithuti bao ba bego ba se na le molato ba be ba lokollwa, ba ikela gae. Bao ba šetšego ba be ba tlile go di orela, go bolla komana ya seripana. Rahlogo o be a eta pele go hlaola baetapele. O be a sa šupe ka monwana goba a bitša maina. Go be go kwala sefepi sa legoswi (tlelapa) goba ntahle pele a re: this is one of them. Tšeo e be e le dinyane, e le matseno. Ge baetapele ba hlaotšwe ba be ba gapelwa ka ofising, moo go bego go ile go kwala serupa, sello le go goeletša, ba ntšha phefo ganong bagale bale ba maloba le maabane.
Go sa na le mehlala ye mmalwa ya thulano ya ka ntle pading ye gomme go tla nyaka gore le e hlokoleng le go lebelela gore e hlotšwe ke eng le gore baanegwa bao ba amegago thulanong ye ke bomang. Gape hlokomelang gore bao ba amegago dithulanong tša mohuta wo ba fetša ba dirile bjang le gona ka baka la eng. Le se ke la lebala gore dithulano tše di amana bjang le morero wa padi le ka mokgwa wo kanegelo e tšweletšwago ka gona.
Thulano ya ka ntle goba thulanontle ke thulano goba phapano yeo e lego molaleng goba pepeneneng gare ga baanegwa mo pading. Thulano ye ke yeo baanegwa ba ka roganago, ba lwa, ba itiana ka matšwele goba ba lwa ka dibetša mo ba fetšago ba gobatšana. Thulano ya ka ntle ke yeo e tlogago e tlwaelegile gobane ke yeo re e bonago mo bophelong.
Go be go sa makatše ge Mashudu a ile go bona Meisie, ba tlwaelana, a napa a re: "mo gona molao o ka se nkganetše." Gape Meisie e be e le Wammala le lešweušweu; bao ba sa mo tsebego ba be ba ka no re ke Lekgowa. Kua motseng wa gabo wa Tshakuma ba be ba tseba ge Mashudu Makhado a ratana le Lekgowa. Bakgotse ba gagwe ba be ba mo duma, ba kgotsa sebete sa gagwe. Gatee gona a se a apara yunifomo ya bophodisa, o kile a hlaloša gore mosadi yo a sepelago le yena ga se Lekgowa, ke Wammala. O be a sekišwa ke maphodisa a Makgowa, bao ba sa mo tsebego gore ke lephodisa.
Ge e le Jan, e lego Mukhabudi, o ile a šoma senna ka sekolong, ka lapeng la rragwe le Meisie, le polaseng ya van Niekerk. O be a lemogile gore ngwedi o apogetšwe ke maru. Sa monna e be e le go mena marokgo le digempe. Le yena e be e no ba seroto ka tlhago, a sa tšhabe go tšwa magotšane marega goba go ela dikudumela selemo, le go tšwa matswabela ka diatleng.
Banyadi le banyadiwa ba rile ge ba etšwa ka mojako wa kereke gwa senyega ka mo ntle. E be e le dikati, dikoša, mekgolokwane le diphala, go fele go kwala: "yo a sa rego šatee! O a duma, o duma dilo tša batho". Boradikuranta ba be ba tsene fase. Yo mongwe o be a ngwala ka "the wedding of the year" (lenyalo la ngwaga) mola yo mongwe yena a re ke "the wedding of the century" (lenyalo la ngwagakgolo). Taba yeo e be e ka no ba therešo. Ke mang yo a bego a ka nagana ka yona nako yeo gore go ka ba banyadi ba dingaka tše nne tše di tšwago ka lapeng le tee gona moo motsaneng wa Tshakuma?
Mafelelong Mashudu le Meisie ba ile ba kwana gore ba tla tšea mošemane ge a bala kreiti ya bohlano gomme mosetsana yena o tla šala le rakgadi wa gagwe go fihlela a fetša dithuto tša praemari, ke go re; a phasa kreiti ya bošupa. Go tloga moo o be a tla romelwa sekolong sa "poting" sa kereke ya Roma. Dikolo tša kereke ya Roma di be di tsebega kudu ka go kgona go ruta, go se ngwana yo a ka ba palelago. Mo ditlhahlobong tša matriki, baithuti ba be ba phasa ka moka, ngwaga ka ngwaga. Mukhabudi o be a tla re go phasa Kreiti ya Bošupa a romelwa go rakgadi Mapelo, a tsena sekolo sa go tsebega kudu sa Moruleng, le sona se be se tsebega kudu ka go phasiša.
Karolo ye ke yeo bothata bo golelago pele gomme baanegwa ba ikhwetša ba imelwa ke mathata. Bothata bo golela pele.
Ka ge re šetše re kwele, go be go se sekolo seo se ka phalago sa Motse-Maria ge go etla mo dipoelong tša mphato wa mafelelo wa Marematlou. Barutišigadi ba be ba na le bokgoni, ba itokiša gabotse, ba fetša lenanethuto ka nako, ba be ba thome go boeletša. Ka ntle ga moo ba be ba ngwala melekwana kgafetšakgafetša. Ge ba fetša go ithuta ka selo, go swana le dihlapi, ba be ba ngwala molekwana ka dihlapi le semeetseng. Morutišigadi wa sebodu goba moithuti wa go tšwafa ba be ba ka se kgotlelele, ba be ba swanetše go no tšhaba.
"E rile ka tšatši le lengwe ba tšwele lesolo leo, ba hwetša monna wa Lekgowa a robetše le mosadi wa Mothomoso. Monna o ile a tlogelwa, a ikela ga gagwe eupša mosadi a swarwa a išwa setokising. Letšatši la tsheko maphodisa ka moka ao a bego a le gona ge mosadi yoo a swarwa, ba be ba le gona. Mosadi wa batho o ile a ahlolelwa mengwaga ye mehlano kgolegong eupša ye meraro e ile ya fegwa, a botšwa gore o tla dula mengwaga ye mebedi fela kgolegong, a šoma gabohloko. Moahlodi o ile a gana taba ya peila le tefo, a re: "No fine, no bail." (letl.5) Mantšu a a re fa seswantšho sa tikologo ya Afrika Borwa pele ga 1994 moo go bego go sa na le kgethologanyo ya mmala ye šoro le ge banna ba Makgowa ba be ba ikutswa le basadi ba Bathobaso. Kgorong go otlwa Mothomoso gomme Lekgowa le no tlogelwa etšwe bobedi ba be ba hlakanetše mapai. Tikologo le nako di tšwelela gabotse.
Mukhabudi le Lufuno go be go se mo gongwe mo ba ka yago goba ba tšhabela gona. Tatagobona o be a ipshina, a dula le mosadi yo mofsa wWammala. O be a ka se rate go bona bathwana ba bantshwanyana, ba merišana ya dikgobe ba etla go senya honey moon ya gagwe le Meisie. Moesa o be a šetše a thomile go "phema". Go "phema" ke go tlotša meriri ka makhura gomme ya kamiwa ka sekamo sa go fiša, meriri ya fetoga titsi. Tšatši le lengwe le le lengwe Mashudu o be a itshwarišitše bothata bja go lwa le meriri ya gagwe.
Go šoma polaseng ya van Niekerk mathapama a mahlano mo bekeng le ka Mekibelo go ile gwa thuša mošemane Mukhabudi kudu. Ka ntle le go ithuta tša temo, o ile a kwa polelo yeo e bolelwago ke beng ba yona ge ba le ka gae le ge ba le mošomong. Ka kua gae le gona go be go bolelwa sona Seburu. Ka kua sekolong le gona e be e no ba sona fela. Dithuto ka moka, ka ntle ga Seisemane, di be di rutwa ka sona Seburu. Ba go ithuta Sepedi goba Sevenda go swana le Mukhabudi, ba be ba ithuta sona ka gae. Ka maikhutšo le dinakong tša dipapadi goba dikopelo, e be e no ba Seburu fela. Batho ka moka, go tloga ka hlogo go fihlela ka bašomi ba Bathobaso, ba be ba boledišana ka yona polelo yeo ya majanku. Ruri le ge ba re motho ga a na hlogo, moo sekolong seo sa boJan o be a tlamegile go tseba Seburu le go se thwedinkanya. Mukhabudi o ile a napa a ikgatelela ka sona, a phala le ba bantši bao go bona e bego e le sa letsweleng. Le bana ba Meisie ba be ba sa bone selo mo go yena ka Seburu, kudu sa go ngwalwa.
Legato le la mathomo la thulaganyo ke leo mongwadi a alago taba gomme a ba a tšweletša bothata. Bothata bjo bo tšweletšwago bo swanetše go ba molaleng le go kwešišega. Go no fa mohlala mo go Dilo tšela ke batho re bona Mashudu a na le bothata bja go nyaka go ratana le Lekgowa eupša mafelelong a ratana le mosadi wa mmala. O dira se a sa nyalane le mosadi. Masindi o rile go hlokofala, Mashudu a nyala Meisie. O fetša a mo nyetše eupša seo ga se sa rarolla mathata a Mashudu eupša se a gakaditše ka ge bana ba gagwe ba sa kgona go ba karolo ya lenyalo la bona ka botlalo. Bana ba Meisie le bona ba ganne go bitšwa ka sefane sa Makhado e lego sa Mashudu.
"Meisie o be a belegetšwe Mara, tatagwe e le wa Mmala, a ipitša Williams. Batswadi ba gagwe ba be ba no itulela mmogo ba se ba nyalana. Williams o rile go hwetša mošomo wa go aga mengwako mo toropong ya Louis Trichardt, Meisie le mmagwe ba mo šala morago. Ba ile ba hwetša ntlwana mo lekheišeneng la Bathobaso la Tshikota. Meisie o goletše fao, a tsena sekolo a ba a phetha mphato wa Marematlou. Ka morago ga moo o ile a thwala mošomo mo setešeng sa maphodisa. Mo ngwageng wa bobedi o ile a gahlana le setšene Mashudu Makhado, ba hwetša madi a bona a sepelelana." letl. A fetša ka go re ge mosadi yoo a ka boeletša gore a etšwa kgolegong, gona o be a sa tlile go kobja mengwaga ye meraro yeo godimo ga yeo ya molato wa morago. Moahlodi o be a e bitša, three years suspension.
Mo mejakong ye mebedi ya hostele ya bašemane go be go eme maphodisa a mabedi a mabedi le bona ba hlometše tšona di"R1". Ka mo gare mo mopeteng wo mongwe le wo mongwe go be go eme lephodisa ka kubu, yona sampoko. Mo mathekeng ba be ba kgokeletše melangwana, diaka le dithunyana tše nnyane tšeo di bitšwago diraborolo. Mo garegare ga hostele go be go eme yena molaodi wa maphodisa le yona hlogo ya sekolo. Molaodi yoo e be e le thaba ya monna, wa ditedu tša ntšhuthu. Yena o be a filwe leina la Savimbi ka lebaka la ditedu tšeo. Lentšu la gagwe le be le lakana le yena, e le le lekotokoto.
Bathobaso ba be ba na le dikolo tše pedi tša praemari, sa go ruta ka Sevenda le sa go ruta ka Sepedi, diphapoše tša ka fase. Dikolo tše Setšene Makhado o be a sa di rate ka go tseba barutiši ba tšona le barutwana ba ntshe. Go be go phela go na le dikgaruru gomme yena ka sebele a gapeletšega go romela maphodisa ka dimpša le dithunya go ya go tima mollo moo. Batho ba be ba tseba gore setšene ke yena a romelago maphodisa mafelo ao. Ge go be go ka ya yena ka sebele go be go senyega. Bana ba be ba tla gapelwa ka holong, maphodisa a thiba mejako gomme hlogo ya sekolo a tsena ka moo holong le yena go hlaola dipudi mo go dinku.
Letšatši leo hlogo ya sekolo sa Mahlakeng o ile a ipshina ka disego, a re: "ga ba di kgone, ke kgale ba itira ba bakaone". Lentšu le ile la fihla maphodiseng gomme ba ikgaša moo ka ponyo ya leihlo. Baithuti ba ile ba palakana. Maphodisa a ile a lokolla hlogo, barutiši, barutišigadi le baapei, ba ba dumelela go boela magae a bona. Maphodisa ba ile ba tloga le hlogo ba leba setešeng sa maphodisa. Baithuti ba ile ba šala ba ipshina, ba eja ba enwa, ba khora, ba tagwa, ba bina go fihlela bošegogare. Mafelelong ba ile ba tima mabone ba robala, ba sa feme selo. Kganthe maphodisa a be a hlapeditše gore ge bana ba ka fiša meago ba nape ba ba hlasela, ba hlakodiše. E rile iri ka morago ga bošegogare maphodisa a itokišetša go thoma mošomo wa bona.
Bjale ge bana ba sekolo ba be ba ka tseba gore morwa wa Setšene Makhado o tsena le bona, ba be ba tlile go mo hloya, go mo tlaiša le go mmitša "mpimpi, ngwana wa mpimpi".
Taba ye e makatšago ke go re Meisie o be a šetše a na le bana ba babedi bao e sego ba Makhado, e le mošemane le mosetsana. Ka mengwaga ba be ba nyakile go lekana le Mukhabudi le kgaetšedi Lufuno. Bona e be e le digalase, ba sa rothe. Go be go le kgakala gore mohlang bana bao ba hlakantšhwa go dira lapa le tee ke bomang ba tlilego go nwešwa ka lehlakana, ba bina ka leoto le tee.
Ba ile ba fetša ka go re mo Tshakuma ba tla aga lebenkele gomme ka kua Shayandima ba tla aga leselaga. Ba rile leselaga ga le na le mathata a go swana le lebenkele ka gore lona go rekišwa selo se tee fela, e lego nama. Nama yeo e a kalwa, ge kgomo ka moka e bega dikilokramo tše lekgolo gomme kilokrama e tee e bitša diranta tše hlano, gona ge nama yeo e rekišitšwe ka moka morekiši o be a swanetše go ntšha makgolo a mahlano a diranta a e bontšha mokgalabje.
Mukhabudi le Lufhuno ba rile go fetša le tatagobona ba boela mešomong ya bona. Pele ngwaga wo o latelago o fela ke ge Mashudu a rekiša lebenkeleng ya gagwe mo Tshakuma gomme kua Shayandima a fetša go aga leselaga la morwa. Go se gwa ya kae leselaga la bulwa, la thoma go šoma. Kgoši Makhado a fiwa mateng, hlogo, (legata) le nama ye khwibidu tšatši le lengwe le le lengwe ge go hlabja. Ka maikhutšo a dikolo Mukhabudi a tla le polane ya ntlo ya tatagwe ya dira-ga-di-bonwe. Ka kgwedi tše tshelelago ke ge ntlo yeo e fedile. E be e agwa ke "kontraka" ya go tšwa Polokwane. E be e le ntlo ya dithaelese tše khwibidu, ya diphapoše tše lesomepedi, tše hlano e le tša go robala gomme ye nngwe le ye nngwe ya tšona e na le bohlapelo le pitšana ya go ithomela ya go šoma ka meetse. Meetse a be a phuntšwe e le mahlapahlapa, go na le a go fiša le a go tonya. Fenitšhara ya ka moo gare e be e le ya dira-ga-di-bonwe. Dilo ka moka tša sebjalebjale go swana le difoune, motlagase, ditofo, ditšidifatši, difene le diruthufaši di be di bogwa ka moo ga Mashudu Makhado. Dikhorane le dikgoši di be di sa pšhe ka moo, go nwewa tša go tonya, go ipshinwa ka nama ya go bešwa.
Ge e le moimana yena, van Niekerk o be a re ga a nyake go mmona mo polaseng ya gagwe. Ke ka lebaka leo mafelelong a kgwedi ye nngwe le ye nngwe basadi le basetsana ba bego ba laelwa go feta mo pele ga "misisi" ba hloboletše kua godimo go bona bao ba belaetšago. Bao bona ga gabobona e be e le thabeng. Ba be ba tla "fotsekišwa" mo polaseng gammogo le badiri ba ditaba tšeo ba banna. Moo ga van Niekerk, ge o sa obe ka koto o be o oba ka tsoga. Melato ya gona e be e sa fele.
Ka ngwaga wa boraro ge boMukhabudi ba le moo Moruleng, baithuti ba ile ba rulaganya mogwanto wa go feta megwanto ka moka. Bona ba be ba re ke "mother of all strikes". Matšatši a go ngwala meleko ya marega a be a batametše. Baithuti ba bagolo ba mephato ya Marematlou ba thoma go tšhoga le go ngongorega. Barutiši ba be ba ba pipiletša ka mošomo wa lenaneothuto ka moka, bjale ba gana go fa baithuti "scope". Lentšu le la scope ba be ba le kwele go baithuti ba yunibesithi ya Lebowa, ka gore ba be ba le kgauswi le yona. Scope ke go ba segela tema, go bontšha gore moleko o tla akaretša eng le eng. Barutiši ba Moruleng ba be ba gana nnang mo tabeng yeo, ba re dipotšišo tša moleko di tla akaretša mošomo ka moka wo ba o dirilego.
O rile ge a fihla mo ditabeng tša go rakwa ka ngwakong wa gagwe gona, a ba a rothiša keledi. Ngwako woo o be o sa ngwadilwe ka leina la Meisie le sefane sa gabo sa Williams. O ile a re Meisie o no mo radia entše e le setšene ya maphodisa. Mashudu o ile a tšwela pele a re: "Meisie ke noga ya marabe. Ruri ke be ke robala kobo e tee le noga mengwaga ye ka moka. O rile ge a lemoga gore ke kgauswi le go tšea phenšene a napa a itira yo boleta, wa go nthata go fetiša tekanyo, le gona wa go ntlhompha le go rata bana ba ka".
Taba ye nngwe yeo e bego e tsebega ka sekolo seo sa Motse-Maria e be e le go tsena kereke ka mehla. Go be go se letšatši leo le ka fetago baithuti ba se ba gapelwa ka kerekeng. Le ge Mekibelo e be e le matšatši a go hlatswa le go šidula, baithuti ba be ba swanetše go leba kerekeng ka nako ya boselela. Ka Lamorena, kereke e be e tsenwa ka nako ya lesome.
"Ge e le rakgadi Maphefo yena o be a sa tsebe mojako wa sekolo, a sa tsebe gore ka mo phapošeng morutišigadi o ema kae, o ngwala godimo ga eng, le gore baithuti bona ba dula kae, godimo ga eng. Yena o be a rata tša setšo, a di kgona. Ge go binwa koša ya basetsana yeo e bitšwago "tompo", o be a ka se hlaiwe. O be a ntšha ka ga tšhwene wa ba wa hwetša a lemile dinaka mola a kanketša ka maotong." (letl. 27).
Go thwe bana ba ba bjalo ga ba ke ba hlamatsega. E ba ba go hlalefa ka kudukudu goba ba diota tša go lahlwa. Gare ga mathata ao ka moka Meisie o be a no leboga ge a na le monna wa go mo thekga, wa go mo rata le go mo fepa. Yoo e be e le Mashudu Makhado. Yena o be a lemogile gore o kgauswi le go ya phenšene. Gape mo bophodiseng ba be ba sa lebelele go tšofala ga motho eupša mengwaga yeo a e šometšego mmušo. Mashudu o be a šomile mengwaga ye masometharo, ka gona o be a swanetše go šuthelela ba bangwe. Maphodisa a Makgowa bona ba be ba kgona go oketša mengwaga ka go re ba be ba tla šoma ka mo diofising. Maphodisa a Bathobaso ba be ba šoma mošomo wa go nyaka maatla, matšato le lebelo go fihlela ba rola modiro.
Go boa moo ke go sola dijo tša go fiša le go di bea pele ga tšhakala. Yena o be a na le maina a mararo. Ba lapa ba be ba mmitša "mokgalabje" le ge a no ba le mengwaga ye masometharopedi fela; le lengwe e le "setšene" gomme la boraro a bitšwa "tlou", e lego moano wa gabo. Ge mosadi a tliša dijo o be a gagaba ka matolo a swareleditše dibjana ka diatla tše pedi. Gona moo o tla be a sa fetše go reta, a fela a re: "tlou, tlou ya mmogo". Moisa le yena o tla be a itumela a re mosadi wa gagwe o a tseba gore "monna ke tlou, o ja mere ka moka".
Taba ye nngwe yeo e ka re thušago go kwešiša semelo sa moanegwa ke go kwa gore baanegwa bao ba phelago le yena ba reng ka yena. Mashudu o tšweletša bošoro bja Meisie mo go Dilo tše ke batho ge a re: "Meisie ke noga ya marabe. Ruri ke be ke robala kobo e tee le noga mengwaga ye ka moka. O rile ge a lemoga gore ke kgauswi le go tšea phenšene a napa a itira yo boleta, wa go nthata go fetiša tekanyo, le gona wa go ntlhompha le go rata bana ba ka." (letl. 69). Mashudu ka mantšu a o tšweletša semelo sa Meisie bjalo ka motho yo mošoro, moradia wa bobe bja go swana le marabe. Gape mantšu a a re utollela gore Meisie o be a rata tšhelete ya Mashudu go feta mong wa yona.
O reng ka mokgwa wo Mashudu a bego a swere mosadi wa gagwe, Masindi, pele ga ge a tla hlokofala?
Ge e le dijo e be e le ga mantšhaotlogele. Dikgomo go be go hlabilwe tše lesome, dinku le dipudi di be di ka fihla masome a mahlano. Dikgogo tšona go be go sa tsebe motho gore go hlabilwe tše kae. Dijo tša matsaka di be di apeilwe ke bašomedi ba hotela ya go tuma kudu go la Gauteng. Batho ba motse bona ba be ba apeile ka dipitša tša maotwana a mararo ka kua mafuri, ba ipshina ka magata, mala le megodu. Dikhanakhana di be di le gona, tše bosana tša go swana le jeli le khastate di be di le gona. Aowa, go be go se seo se hlokegago goba se hlaelago.
Ka go nyala mosadi wa Lekhalate, Mashudu o be a ipona a le legodimong le lennyane. Bagwera ba gagwe ba be ba mo kwatša kudu ge ba re o nyetše Lekgowa. Yena o be a ipshina, a re ba a mo duma. Mošomong le ka gae o be a šetše a bolela seAfrikaanse fela. Mosadi o be a gola go mo fetiša ka gore e le Wammala. Ge kgwedi e fela Meisie o be a hlakanya ditšhelete tšeo, ditšheke tše pedi, a napa a e sola. Ge a feditše "budget" yeo ya gagwe, o be a efa Mashudu matsailana a re: "Tšea o ye o rekele bana ba gago dijo ka yona".
i. Baanegwa bao ba amegago go thulano ye nngwe le ye nngwe ya ka ntle.
Mongwalelo wa mongwadi o sepelelana le kgetho le tirišo ya mantšu, diema le dika, dikapolelo, tshwantšhokgopolo le tlhamo ya mafoko.
Ka mantšu a mangwe Mashudu o be a nyala mmala e sego motho. O ile a tšwela pele a re o ile a kgahlwa ke Meisie ka botsana bja gagwe le boroto bja gagwe ge ba šoma mmogo. O re mafelelong o ile a wela molabeng wa Meisie, a ratana le yena a be a mo nyala, a saena. O ile a re yena o be a tseba lenyalo la bona e le la go hlakanela dithoto. Kganthe Meisie yena o tsebela teng. A re o fepile Meisie le dilo tšela a rego ke bana, a ba ruta, ba gola, lehono ba tseba ge a le tšhwene, a le kaffir.
Mukhabudi o ile a thwalwa ke moisa wa lebenkele la go rekiša diyamaleng, wa Legerike. Leina la gagwe e be e le le letelele kudu le thoma ka Popo, ka gona badiredi ba gagwe ba no mmitša Popo. Ka lebaka la sefahlegwana sa gagwe sa go segiša le mahlwana a manyane, ba bangwe ba be ba mmitša "Popi". Morwa Makhado o ile a šoma moo ka mafolofolo, e le yo mongwe wa diweithara. Gona moo ba be ba ipshina ka dijo tša mehutahuta tšeo di šadišitšwego ke Makgowa kua ditafoleng. Ge Makgowa a ka se šadiše ba be ba tla hlwa ka tlala gobane ba be ba se ba dumelwa go itsholela dijo tša go tšwa ka pitšeng. Makgowa a dikhorane a be a tlogela ditšhelete ka mo dibjaneng, kudu ge ba fepilwe gabotse le gona ka matšato, ba iphsinne ka matsaka a tšatši leo. Ditšhelete tšeo di be di bitšwa tips. Ka lebaka leo boMukhabudi ba be ba hwetšwa ba laešitše ka Mešupologo.
Le ge Mashudu a sa bonale, a sa romele, mokgekolo o be a kgona go loga maano, a kalokana, mollo wa se ke wa tima ka mo gae. Ge dienywa le merogo e le tše ntši o be a ehlwa kua tseleng ya sekontiri a rekiša. O be a rekiša ditamati, matapola, dianyanisi, morogo wa Sekgowa e lego sepeniše, dipotata, diabokhato, ditloo, dinawa, dipanana, dinamune, dimake, mahlatswa, bjalobjalo. Ka mantšu a mangwe o be a rekiša se sengwe le se sengwe seo se bego se humanega ka nako efe goba efe ya sehla sa ngwaga. Dienywa, digwere le merogo tša selemo e be e le tše ntši go feta tša marega.
ii. Tšhwene ga e ipone makopo.
Ge van Niekerk a se gona go be go laola diforomane. Tšona di be di kgethwa go ya ka mmala. Mo gare ga bašomi, bao ba bego ba na le mmalana wo mosehlana ba be ba hlatlošwa e eba diforomane. Bona ba be ba swara dikubu, ba šala bašomi ka morago. Yoo a emego ka lebaka la mokokotlo go thunya, o be a otlwa le ka magetleng go fihlela a koba, a inama, a tšwela pele ka mošomo. Go be go lengwa go bile go bunwa merogo le dienywa ka mehutahuta. Le ge van Niekerk a be a mo rata ka lebaka la boroto le go tseba Seafrikaanse, Mukhabudi o be a ka se latswe go ba foromane ka lebaka la boso bjoo bja gagwe.
Meisie o ile a fihlela motho wa gagwe gore o šetše a na le bana ba babedi, mošemane le mosetsana. Mošemane o be a bitšwa ka leina la Basi, leo a bego a le filwe ke thaka tša gagwe tša Babaso ka lebaka la mmala wa gagwe. E be e le baase yo monnyane. Mong o ile a le rata, a bitšwa ka lona le ka mo gae. Kgaetšedi ya gagwe leina la gagwe e be e le Mami, mmagwe a mo rata kudu, a mo reile mmagwe Susan eupša a no mmitša Mami; ke go re mme. Le yena leina leo la Mami o be a le rata kudu, la napa la fetoga leina la bogolo, a bitšwa ka lona gohle, ka gae, ka sekolong le ka kerekeng.
Ka morago ga ngwaga o tee Mashudu a ratana le Meisie, Masindi o ile a hlokofala. Ka morago ga lehu leo la mmagobona, Mukhabudi le kgaetšedi Lufuno, ba ile ba šala le rakgadi wa bona yo mogolo, yo a bego a se a nyalwa, a bile a se na le bana. Yena ka bošoro le botšhobolo o be a fetiša kgaetšedi ya gagwe. Ge e le bana bao ba monna'gwe o be a ba bitša "dilo". Le bona ba be ba šetše ba tseba gore ge a re "dilo tšela di kae" goba "dilo tšela di feditše dijo" o be a era bona. Ba ile ba ithuta thuto ye kgolo, e lego kgotlelelo ka ge ngwedi o be o apogetšwe ke maru?
Thulano ke kgakgano goba phapano gare ga baanegwa mo pading. Thulano e ka ba gare ga batho ba babedi goba dihlopha tša baanegwa. Ka nako ye nngwe thulano e ka ba gare ga moanegwa le tikologo ya gagwe. Re na le mehuta ye mebedi ya dithulano e lego thulano ya ka gare goba thulanogare le thulano ya ka ntle goba thulanontle.
Le ge rakgadi wa bona, yo bjale ba bego ba dula le yena a be a ba bitša "dilo tšela", Mukhabudi le kgaetšedi Lufuno ba be ba bonala ba nathile, ba kgahliša. Le ge e le ba bantshwanyana, matlalo a bona a be a kgahliša, a le boreletšana. Ge dijo di hlaela ka mo gae, ba be ba no phara thaba, ba boa ba khoše, dimpa tše e le meropana.
Basadi bao ba bego ba rekiša le Maphefo ba be ba mo reta ba re o na le mahlatse ka mosetsana wa kgaetšedi, wa go tsebalega, wa matšato. Ba be ba mo kganyoga kudu ba re ba duma ge e ka ba ngwetši ya bona. Gape bona ba be ba nagana gore ge moithuti a feditše kreiti ya bošupa, o swanetše go nyalwa. Mo nageng ya gabobona go be go rena kereke ya Luthere. Ke yona e bego e bjala moya woo ka go gatelela gore bana bao ba hlomamišwago, ba amogelwago kerekeng bjalo ka maloko ao a tletšego a jago selalelo, ke matšwasekolo. Thuto yeo e ile ya senya ditaba mo nageng ya Venda, batswadi ba "matšwasekolo" ba re ke nnete bana bao ba swanetše go tlogela go tsena sekolo, ke masogana le makgarebe. Masogana a swanetše go ya go nyaka mešomo ditoropong gomme a boe go tla go nyala basadi, bona bale ba go tšwa sekolo le bona goba baratho ba bona.
Re bona go na le thulano gare ga Mukhabudi le Basi e le ge ba fetša ba swarana ka diatla. Mukhabudi ga a kgone go kgotlelela mahlapa a Basi ao mantšu a go swana le "swart goed" le "vuil goed" a thalaganyago. Re bona Mukhabudi a ipha Basi gomme mafelelong ba kitimišana ka maswika. Go bontšha bothata bja thulano ye, Mukhabudi o feditše a tšhabetše setešeng sa maphodisa moo a go gahlana le tatagwe gomme a mmotša ka mokgwa wo Basi a bego a mo roga ka bommagwe.
Mmagobona o be a sa na le dikgwedi tše tharo fela a le ka lebitleng la gagwe ge tatagobona, Mashudu Makhado, le Meisie Williams ba nyalana semmušo. Ba saenne gona moo setešeng sa maphodisa, moo bobedi ba kopanego gona, ba šomago gona. Meisie o ile a gana go fetola sefane le kereke. O ile a no hlomesetša sefane sa Makhado go maina a gagwe, a bitšwa Mdi Meisie Williams-Makhado. Kereke a gana go tsena ya Luthere, moo go bego go se Lekgowa le ka le tee goba motho wa Mmala le ka o tee. O ile a tšwela pele a tsena kereke ya gabo ya Dutch. Yona e be e na le kgethologanyo ye kgolo. Kereke ya Bathobaso e be e bitšwa N.G. Kerk in Afrika. Le ge go le bjalo Bammala ba be ba e rata, ba rera ka Seburu. Morwa Makhado o ile a feleletša le yena a e tsena, e le setho se se tletšego. Taba yeo e ile ya mo thuša kudu le kua mošomong, ka ge bagolo ba bona ba Makgowa ka moka e be e le ditho tša kereke yeo.
Bontšha gape ka mokgwa wo mafelo a sepelelanago le ditiragalo ka gona. Na mafelo a a swanela goba a ronana le ditiragalo Tšweletša mabaka ka botlalo o efa mehlala go tšwa pading?
Ka Mekibelo Jan o be a sa šome letšatši ka moka. O be a lokollwa go ya go boga dipapadi kua lepatlelong la kgwele ya maoto goba thelebišeneng. Ke gona mo a bego a hwetša sebaka sa go bona bakgotse ba gagwe, go tšea dikgang le go etela ba meloko. E tla re mathapama a boela phapošeng ya gagwe, a fihla a ithuta. Ka go tlwaela go šoma ka seratswaneng kua ga van Niekerk, o be a dira bjalo le ka mo gae. A lekola dibjalwa, a di nošetša. O be a sa belaele le ge boBasi le Mami e le diroto tša go ja fela. Yena mong o be a ipitša Jan werk; Basi e le Jan Rondloop gomme Mami e le Jan slaap en eet.
Re šetse re kgwathile bohlokwa bja tšhomišo ya polelo mo dingwalweng kudu re lebeletše kgetho le tšhomišo ya mantšu. Ga go na le sengwalwa seo se ka bago gona ka ntle ga polelo yeo e hlangwago ka mantšu.. Go bohlokwa gore polelo yeo e šomišwago mo pading e be yeo e šomiswago ke batho mo bophelong. Gape polelo yeo e swanetše go ba yeo e nepagetšego. Mopeleto le mongwalo e be tšeo di dumeletšwego. Ge mongwadi a šomiša polelo ya go nepagala, dikgopolo tša gagwe le tšona e tla ba tšeo di kwagalago, di kwešišagalago ebile di amogelegago go babadi. Polelo e swanetše go nontšhwa ke kgetho ye botse ya mantšu, dika, diema, dikapolelo le tshwantšhokgopolo.
Go na le dithulano tše mmalwa tša ka ntle tšeo di bonalago mo pading ye ya Dilo tšela ke batho.
Mashudu o ile a tšwela pele a sa metše le mare, a re ba rile go fetša go mo fotlela, ba mo tšea ba mo thethiša le ntlo ka moka, ba tsena phapoše ka phapoše ba mo laela go tšea seo e lego sa gagwe a nape a "fotseke", ga ba sa nyaka go kwa le monkgwana wa gagwe. O re ba rile ge ba fihla ka phapošeng ya gagwe le Meisie ya go robala, baisa ba gakala, ba purupuša go fihlela ba hwetša sethunya sa gagwe. Sona ba ile ba se hlohlora dikolo ba mo lahlela sona e no ba sehlaga. Go se tšea e be e tla no ba go ipakela mathata. Mong o be a tla ba bega gomme dimpša tša mmušo tša ba tsoma go fihlela di ba hwetša, di ba swara, di ba hlokofatša go fihlela ba se ntšha.
Tikologo ke lefelo leo ditiragalo di diragalogo go lona. Ke lefelo leo baanegwa ba phelago go lona. Go na le dilo tšeo re swanetšego go di hlokomela tšeo di ka re thušago go kwešiša gore ditiragalo di diragala lefelong le le bjang le gona ka nako efe. Re ka lebelela gape gore a na lefelo le ke la magae goba la ditoropong ka go bona dišomišwa le meago ya moo. Gape didirišwa tšeo di hlaološwago mo ditiragalong di ka re thuša go hlatha gore ditiragalo di diragala nakong efe mo historing.
Re tla fa mohlala go tšwa go Dilo tšela ke batho ka seo Mashudu a se bolelago ge a fetola mosadi wa gagwe. Masindi, mosadi wa Mashudu, bjalo ka mosadi yo mongwe le yo mongwe wa go rata monna wa gagwe, o tshwenywa ke go tla mašego ga Mashudu. Ge Masindi a botšiša Mashudu gore o reng a goroga mašegogare, Mashudu o re go yena: "Ke tšwa ga mmago". (letl. 2) Ge motho a lebeledišiša le go fetleka seo Mashudu a se bolelago, re mmona e le motho wa go nyatša le go se rate mosadi wa gagwe. Le ge ba re monna ke thaka, ga ba re gore a betše mafotle go mogatšagwe mašegogare. Gape Mashudu o tšwelela e le motho wa go ikgapa a ikgoroša, wa go se be le taba le tša lapa la gagwe ka gobane sa gagwe e no ba go goroga, a robala.
O bona tharollo ya bothata bja padi ye e le bofe Hlaloša ka mokgwa wo bothata bo rarollwago ka gona le gore maemo a gago ke afe mabapi le taba ye?
Mongwadi mo mongwalelong o ngwala ka mokgwa wa gagwe wo o ikgethilego wo o tla amantšhwago le yena. Bothakga bja mongwalelo ke gore mongwadi a se ke a ba kekeetšane a re o ngwala go swana le mokete. Batho re a fapana, ga re bolele go swana. Ka gona, mongwalelo le wona o swanetše go ba wa wona mo go kgonagalago.
Taba yeo e ile ya tshwenya Mashudu kudu mo monaganong. O be a sa kwešiše gore ke ka lebaka la eng monna wa Lekgowa a sa swarwe, a sa sekišwe le yena a romelwa kgolegong. Le gona kua kholetšheng ya bophodisa ba be ba lekile go ba hlatswa menagano, go ba lemoša bohlokwa bja bophelo bja go ya ka magoro, kudu magareng a Babašweu le Babaso. Mashudu o be a sa kgotsofatšwe ke seo se diregilego eupša o be a ka se bontšhe go se kgotsofale ga gagwe, o be a ka ja mošomo, a apola yunifomo.
Go ya ka tebelelo ya gago mo bophelong, o bona batho ba go swana le Mashudu ba sa le gona Ge e le gore go bjalo, sehlare sa bona ke eng?
Lebelela mantšu ao re go filego wona ka godimo le matlakala a gona gomme o hlaloše gore mongwadi o reng a a šomišitše ka mokgwa wo a a šomišitšego. Lebelela gape mantšu a mangwe a lesome go tšwa pading go tlaleletša a gomme o hlaloše bohlokwa bja tšhomišo ya wona kanegelong ye.
Ge e le bana ba gagwe bona ba be ba ngateditše, ba šoma gabotse. Mukhabudi o be a ile go kwa di baba tša moepong wa Atok, a tshwela mare seatleng, a ena go re a ka se tsoge a le beile leoto moo moepong. Le ge go le bjalo o ile a tseba gore o swanetše go no šoma ka Mekibelo goba ka maikhutšo a Juni le a mafelelo a ngwaga. O be a šetše a tlwaetše go no šoma ka wona mokgwa woo gore a be le pocket money. Go sego bjalo o be a tla ba mpšeng, o be a rata go realo. Ka gona o ile a ya ka toropong ya Polokwane go ya go nyaka mošomo wa mafelelo a beke fela le dinako tša makhutšo a dikolo, dikholetšhe le diyunibesithi.
i. go ba tlogela e sa le meganyaganyane.
Taba ya go tshwenya e be e le tšhelete. Mashudu o be a na le malapa a mabedi, lapa la bobedi le phela Sekgowa. Meisie o be a sa ipeye fase, yena le bana ba gagwe ba iphetošitše Makgowa, bana ba tsena dikolo tša Makgowa. Ka ntle ga moo Meisie o be a tseba mogolo wa monna wa gagwe, a o nyaka ka moka ge kgwedi e fedile. Mashudu o be a swere bothata, a holega ge a ka romelwa ntle mo a bego a lefiwa masome a mabedi a diranta bošego bjo bongwe le bjo bongwe ge ba le moo. Ka gore e be e le nako ya merusu, kudu mo dikolong tša Bathobaso, boMashudu ba be ba etšwa gantši.
Thulano ya ka gare ga e bonolo go bonala mo dingwalweng tša kanegelo go swana le dipadi le dikanegelokopana. Lebaka ke gore gantši mehuta ya dingwalwa tše e anega go feta go kwa ge baanegwa ba bolela ka bobona. Ka gona, thulanogare e tšwelela bonolo mo dipading ka ge baanegwa ba bolela ka nako tšohle.
ii. tšie e phala morogo.
4 "Mmele ke o tee, Moya ke o tee, bjalo ka ge go bitšwa ga lena e le go biletšwa kholofelo e tee".
Kganthe tšeo e be e le dinyane. Ge ba ntše ba šoma, ba ebela le mašego, maphodisa a Makgowa a be a phela goba a dula le basetsana ba Bathobaso le gona ba be ba sa iphihle. Ba ba rwala ka tšona dikoloi tše tša mošomo, ba fihla mo ngwakong tsoko ba laela boMashudu ba re: "bly julle hier tot ons terug kom" (Emang mo go fihlela ge re boa). Matšatši a mangwe ba be ba boa ka morago ga iri e tee, ka a mangwe ba sobelela diiriiri. Ge ba sa letile thojana bjalo, ba be ba otsela ka go šielana gobane ge ba be ba ka hwetšwa ba robetše ba le mošomong, ga gabobona e be e tla ba thabeng. Dikotlo tša gona di be di se kaka, go swana le go terela o nnoši diiri tše mmalwa, go se hwetše moputso wa tšatši leo, go fiwa mošomo wa diatla, bjalobjalo.
Ka ge hlogo ya sekolo a lemogile gore mošemane Mukhabudi o na le hlogo le maikemišetšo, le gona rakgadiagwe ke Mosione, o ile a eletša Mashudu le Mapelo gore ba kgopelele mošemane pasari kua mošate wa kereke ya Z.C.C. (Zion Christian Church) ka kua Podungwane. Aowa, Mapelo o ile a dira bjalo, a gata ka mošito, a swere dipoelo tša ya go phadima ya Mukhabudi. Ka morago ga kgwedi, Mapelo o ile a hwetša karabo ya gore Mukhabudi o filwe pasari ya go lefela ditshenyegelo ka moka, ke go re tefo ya hostele, sekolofisi sa mang le mang, gammogo le tšhelete ya dipuku le ya maeto a baithuti. Mukhabudi o ile a napa a ikgaša ka hostele. Mengwanga ye mebedi ya Marematlou o e feditše a le ka hostele. Moo gona o ile a ntšha ka ga tšhwene, a no di goga pele go fihla a ngwala ditlhahlobo tša mafelelo. Gape o be a na le nako ye ntši ya go bala. Dikopano ka moka tša baithuti di be di ileditšwe.
Ka kerekeng, banyadi ba ile ba šupa godimo ba ikana go re ga ba na le basadi ba bangwe bao ba ba forilego goba ba ba tšhabetšego. Banyadiwa ba ile ba ikana go re ba tla rata banna ba bona, ba ba hlompha, ba ba kwa, ba ba latela. Go tloga moo ba ile ba saena dipuku tša moruti, ba atlana. Gona moo boradiswantšho, dikhamera tša bona di be di emaema, ba bangwe ba šikere le dibidio khamera, ba tšea diswantšho tša paesekopo ya dikhasete.
Kgaolo ya 12 (Temana ya 12) "A nke ke go eletše. Tša go ngwala mangwalo a mantši ga di fele; mme go ithuta tše ntši go lapiša mmele". Yena mong o be a gatelela gore thuto ye ntši ga se ya loka, e ka gafiša motho. O ile a re batho ba dipelaelo; ke gore ba dipolotiki, ga ba tšee gabotse.
Le ge go le bjalo Maphefo o ile a kgotlelela ngwaga wa mathomo gore mosetsana Lufhuno le yena a thome sekolo. Le ge go le bjalo o be a sa fetše go ratharatha ka lentšu le lekoto o ka rego la monna. Bokoto bja lona bo be bo eya le go befelwa ga gagwe. Ge a befetšwe kudu le be le kotofala le go feta.
Mathapama a lona tšatši leo Makhado o ile a tšea mošemane ka koloi ya gagwe ya sephodisa a leba polaseng ya Van Niekerk, mokgotse yola wa gagwe. Monna wa Lekgowa o rile ke kgale a emetše mošemane, go tloga ka kgwedi ya Janaware ge dikolo die bulwa. O ile a re o be a šetše a mo file leina la Janaware ka gore "dibooi" tša gagwe o be a di fa maina ka kgwedi yeo goba letšatši leo ba thwetšwego ka lona. Ke ka fao maina a bašomedi ba gagwe e bego e le boAporele, Mei, Setemere, Sontaga, Mantaga, bjalobjalo. Makhado o ile a re: "o se ke wa tshwenyega, leina la gagwe ke Jan". Bobedi ba ile ba kwana gore Jan o tla šoma ka morago ga sekolo go tloga Mošupologo go fihla ka Labohlano go tloga ka lona letšatši leo, gomme mafelelo a dibeke o tla šoma go tloga Labohlano mathapama go fihla Sontaga ge letšatši le sobela. Makhado o ile a gatelela gore van Niekerk a se ke a senya mošemane, a mo sware le go mo šomiša bjalo ka bašomedi ba bangwe ka moka. Pele a tloga o ile a boeletša a re: "moenie die jong man bederf nie, asseblief!" (O se ke wa senya mošemane yoo, ke a go kgopela).
Mošemane Mukhabudi ka lebaka la go ba le hlogo ye boleta, o ile a swara ka pela, a šoma ka maatla kua sekolong le ka mo gae. O rile go fihla, Meisie a napa a raka mošomi wa ka serapeng gomme mešomo ya gagwe ya dirwa ke yena Mukhabudi. Ka morago ga dibeke tše pedi, tše tharo, ke ge go šetše go tsebega gohlegohle, le sekolong, gore kua ga boBasi ba thwetše booi ya seroto, e bile booi yeo ba e direla molemo, ba e dumelela go tsena sekolo. Ge sekolo se tšwele, Mukhabudi o be a leba gae, a fihla a hlwekiša ka ntlong, a swiela, a koropa, a phumola, a re go fetša a leba ka seratswaneng. Ka moo gona o be a ntšha ka ga tšhwene. Dikolo di butšwe e le ka Janaware. Ka Mei ke ge ka ga Meisie ba šetše ba rekiša merogo le digwere: dikhabetšhe, ditamati, dianyanese, sepiniše, dipotata, matsapane le mafela.
Mukhabudi o be a ithušitše ka go hlobola paki a e lahla, a tšwa ka difata. O be a tseba gore maphodisa ba be ba dira eng mošemane wa Mosotho ge ba biditšwe ke boramabenkele ka mo toropong. Mošemane yo mongwe o kile a swarwa a utswa ka mo lebenkeleng la kgoparara la O.K. Maphodisa a ile a bitšwa, ba fihla ka ponyo ya leihlo. Ba rile go bontšhwa motho wa bona ba mo keteka, ba mmunaka ya ba ya šala e le yo mopududu. Go tloga moo ba ile ba bula puti ya mmotoro wa bona ba leka go mo lahlela ka moo. Moisa o ile a lwa ya mahlomahwibidu. O be a ragaka, a loma ka meno, mola a hlabile mokgoši. Moo o ile a ipakela matšwele, dieta, melangwana go fihlela a ineela. Batho ba be ba tletše ba bogetše. Mafelelong ba mo kgona.
Lehloyo leo le mona di ile tša loutša Mukhabudi, tša dira gore a šome ka maatla go fetiša pele. E rile ge ditlhahlobo tša mafelelo a ngwaga tša Marematlou di fihla, tša hwetša moesa a itokišitše gabotse. O ile a feta ka dihlora, a hwetša dinaledi dithutong tše pedi, e lego Histori le Thutafase. Mo dipolelong ka moka, Seisimane, Seburu le Sepedi, o ile a hwetša "B" gomme ya re mo thutong ya Payolotši a hwetša sešupo sa "C".
Ge e le taba yeo bosista ba bego ba e hloile go fetiša tekanyo e be e le baeng ba bašemane. Tšatši le lengwe sekolo sa boMukhabudi se ile sa etela sa Pax le Motse-Maria go phadišana ka kgwele ya maoto le ya diatla. Gona moo moisa o ile a nagana gore o hweditše sebaka sa go bona kgaetšedi, kganthe o tsenya Lufuno ditabeng. Bothata ke gore ba be ba sa swane. Lufuno e be e le yo mobotsana, yo mosehlana mola Mukhabudi e le ntsho ka fifala, ka dithama tša go gaiwa. Ditaba di ile tša thatafa, moisa a ba a ntšha pasa go hlatsela go re yena le Lufuno ke bana ba Setšene Mashudu Makhado. Le ge go le bjalo o ile a laiwa tsebe go kwa gore Lufhuno ge a le mo Motse-Maria ga a nyake disturbance ya bašemane.
O ile a e nametša thaba ge a laodiša go re o rakilwe bjang, a tšwa moo ntlong yeo a e katološitšego bjalo ka mpša. E rile e le Mokibelo Meisie a ithoma dikgapana, a tloga le Lazi. Ka dinako tša bolesome mesong, Basi a tsena le bakgotse ba gagwe ba bane ba magwaragwara. Bao le maphodisa a Bathobaso ba be ba ba tšhaba. Le ge ba le ka moo ngwakong ba be ba sa role dikepisi tša letšatši. Go realo ke go re motho o be a sa kgone go ba bona ka mahlong, moo ditaba di tšwago gona. Ditumedišo e ile ya no ba: "Ja Timer! Wat se jy" Mashudu a napa a bona gore lehono ke lehono, ge e ka se rage e tla tlatša kgamelo?
Bašomi ba be ba swara kgogo ka molomo tšatši le lengwe le lengwe go tloga ka Mošupologo go fihla ka Lamorena. Ka Disontaga ba be ba hwetša nako mo gare ga mosegare, ya go tsena kereke. Yona gantši e be e tsenywa ke yena "Baase van Niekerk". Letšatši la Sontaga le be le re go hlaba, a hlapa, a apara sutu ye ntsho ka gempe ye tšhweu, a tšwa le mosadi ba leba kerekeng ka toropong. Kereke ya bona e be e tsena ka nako ya senyane, e etšwa ka ya lesome. O be a re go boa, a tsenya ya badiredi ba gagwe. Tšhipi ya kereke e be e le sekara goba molodi. Molodi wa gagwe o be o fihla kgole. Kereke ya bona e be e tsena ka nako ya lesometee, ya tšwa ka sekgalela, nako ya lesomepedi.
Go tloga tšatši leo Popo a fetoga ya ba sebopiwa se sefsa. O be a bolediša batho ka moka ka tlhompho, a sa bontšhe kgethologanyo. Bathobaso ba ile ba thoma go rothela, mafelelong ba tlala. Ge bomantsho ba ntšifala, Makgowa a thoma go fokotšega. Mafelelong khefi yeo ya ba ya babaso fela, ba be ba dumelelwa go dula fase mo ditulong le ditafoleng ge ba rekile dijo, kudu bogobe le nama. Ditaba tša "lalile" di be di lebetšwe, dijo tša letšatši di fela gomme letšatši le le latelago gwa apeiwa tše "fresh".
Ka morago ga dibeke di se kae mošemane o ile a tlwaela, le bana ba sekolo sa Moruleng ba mo tlwaela. Le ge go le bjalo, ba be ba sa fetše go mo rumola gore ba mo kwe gore o reng ka segagabo ge a befetšwe. Bašemane ka go seleka ba ile ba kwana go mo iša ka nokeng, go mo kweša bohloko gore ba mo kwe ge a lla. Ba be ba tseba gore Matšhakane ge ba lla ba re "manana wee!" Bjale ba be ba sa tsebe gore Bavenda bona ba reng. Mathapama a letšatši le lengwe ba ile ba kwana go ya ka bodibeng go ya go rutha. Maano e be e le go mmonela le go mo kweša bohloko gore a lle. Ba be ba mo naganela dilo tše ntši tše di tšwelego tseleng.
i. Kodumela moepathuse ga go lehumo leo le tšwago kgauswi.
Go bontšha gore ke yena motho wa maemo mokgomana Mashudu Makhado o ile a kaola mosadi wa Bammala; ke go re Lekhalate. Taba yeo o e dirile mosadi a sa phela. Ge a šetše a boa Lekhalateng leo la gagwe, o be a sa swarege. Le ge e le dinako tša dipoko le baloi, o be a swanetše go no hwetša mosadi wa gawe a sa kokobane, a mo letetše. Go fihla mo seferong e be e le go letša naka gomme mosadi a tšwa ka lebelo go tla go bulela sefatanaga le go tswalela ge a se na go sobelela ka karatšheng. Moisa ge a etšwa ka mmotorong o be a sa tswalele lemati la karatšhe. Mosadi o tla šibašiba a tla a le tswalela, a kitimela ka khitšhing go ruthetša dijo ka gore komangkanna o be a re yena ga a je dijo tša go tonya, ga se yena kolobe. Ge dijo di sa ruthela, mosadi o tla tšea dinotlelo go ya go notlela sefero le karatšhe.
Baithuti bao ba matriki ba ile ba loga maano, ba thoma go dira lenaneo la dingongorego; lona le ile la akaretša dilo tše ntši, go thoma ka dijo tša potsa go fihla ka ditšhelete tša dipapadi tšeo ba sego ba di šomiša ka moka, bjale ba re ba nyaka "tšhentšhi". Go tloga moo ba noka baithuti ba bangwe go fihlela ka moka ba kwana, ba le molomo wa lehlabula. Letšatši le ile la bewa. E rile ge letšatši la gona le hlaba baithuti ka moka ba kgobokana lepatlelong la kgwele ya maoto. Go tloga moo e bile go gwanta, go notlela difero le masoro, go phontšha dithaere tša difatanaga ka moka, go kgaola metato ya difoune, go pšhatla matsikangope a bobewadijo le go rwala dijo le dino. Seo se be se bitšwa looting (go ipha). Dinama di ile tša bešwa ka go pšhatla ditulo le ditafola gomme ba gotša mello. Ditšhipi tša bolao di ile tša šomišwa go phara dinama tšeo mo godimo ga mello. Barutiši le baapei ba ile ba tšhaba, ba inotlella ka phapošeng yeo e bego e bitšwa strong-room. Hlogo ya sekolo o ile a inotlelela ka ntlong ya gagwe, a hlometše. Gabedi, gararo o ile a gohlodiša sethunya sa gagwe go iša molaetša go yo a bego a nyaka go itira mogale, gomme a batamela mo ntlong ya gagwe. Matšatši ao go be go se maano a mangwe, go swana le difoune tša ka potleng tšeo di bitšwago "diselefoune". O be a ka se kgone go hlaba mokgoši wa tlhakodišo.
Padi ke kanegelo ye telele yeo mongwadi a anegago tirigalo goba ditiragalo tšeo di diragalago bophelong. Mongwadi gantši o anega ditaba tšeo di kgonagalago bophelong, tšeo a ka di kwešišago gomme a ba a ikamanya le tšona. Mongwadi ge a tla ba a kotabana a ngwala, go ba le seo se hlohlonago mogopolo gore a se abagane le babadi. Tabakgolo ye a ngwalago ka yona re e bitša morero.
Ka mo gae Basi o be a bowa mašegogare goba a sa boe. O be a phela ka go swara batho poo. Go be go sa hlake gabotse gore sethunya seo a bego a se ntšha ka go ponya ga leihlo e be e le sa nnete, gona e le sa mang. Ba bantši ba be ba kgolwa gore o šika ka sethunya sa tatagwe, Setšene Makhado. Ba bangwe ba be ba belaela ba re sethunya seo ke sa go bapadiša eupša go se yo a ka lekago go kgonthišiša taba yeo ka bophelo bja gagwe. Ge a šupa motho wa gagwe ka sona a re: "hands up! " goba "your money or your life" batho ba kgobe ba be ba emišetša diatla godimo gomme Basi a laela "bafana" ba gagwe go setšha batho bao le go ba hula.
Re bona Mashudu a nyetše mosadi wa gagwe, Masindi eupša o na le mathata a lenyalo moo a dumago ge nka be a nyetše Lekgowa. O re o be ratana le Meisie ka ge a paletšwe ke go ka nyala Lekgowakgowa. "Taba ya Mashudu ya go ratana le mosadi wa Mmala e be e no ba gore tšie e phala morogo." (letl. 4) Mashudu bothateng bjo bja go kgetha go dula le mosadi wa gagwe le go nyala mosadi wa Mmala go dira gore Mashudu a hlakiše mosadi kudu. Re bona a etla gae mašego, a dira gore Masindi a mo letele mašego go tla go mo fa dijo le go mo letela gore a di je. Tša go rolwa dieta tšona di nama di laetša gore pelo ya Mashudu e be e šala le mosadi wa ka lehwafeng gomme a no bona Masindi bjalo ka motho fela e sego mosadi wa gagwe yo a mo ratago kudu. Thulano ya lerato leo Mashudu nago le yona gare ga Masindi le Meise, ga a e botše motho. Re bona mafelelong a phethagatša kgetho ye ya gagwe eupša go bontšha gore e be e mo tshwenya, o fetša a e botša Mukhabudi le Lufuno morago ga go palelana le Meisie. Re kwa a re go bana ba gagwe:"lehono le godile le tšwele mahlalagading, le monna le mosadi, ka gona ke tla le botša ditaba ka moka." (let. 68). O thinthile leselwana gomme a ba botša gore go tlile bjang gore e a nyale Meisie. O rile "maikemisetšo e be e le go nyala mosadi wa Lekgowa goba go no ratana le yena go no swana le maphodisa a Makgowa ge ba ratana le basadi ba Bathobaso, ba intšha le bona ba eya Lesotho le Swatsing." (matl. 68 -69).
Taba e swana le mollo wa hlaga, e kgona go tlepesela, ya keka, ya tlala naga ka pela. Ka a iri ya bobedi ke ge ditaba tša iri ya pele di šetše di tsebja le ka digotlong. Bontši ba be ba re ke mo go tlago Mashudu morwa Makhado. Ba re bao ba hlahletšwe ka tša mošate, go tloga moo ba sepela le mafase ba fihla Malawi le boMozambique. Mothonyana ge a itira "clever" a dira maradiana a bomammati mo go bona o tla swa kgotelele. Ge e le nnete yona ke go re boMashudu ba be ba sepetše le dinagamabapi ka moka, ba raretše Namibia, Angola, Zaire le Congo ka bosobela gomme bogare bja Afrika le bohlabatšatši ba putlile boZimbabwe, Zambia, Tanzania, Malawi le Mozambique.
Dihelikoptere tšeo di ile tša tsoša marole a mantši mo lebaleng la kereke, dipampiri tša fofa, diruiwa tša tšhaba. Ge e le batho bona ba ile ba kgeregela moo go se yo a nyakago go hlaiwa. Go be go phuthegile banna, basadi, batšofe, makgarebe, masogana, bana le tšona digole le dimuma gammogo le difowa. Ka moka ba be ba tlile go bona dimaka tšeo di bego di dirwa ke bana ba Mashudu. Ruri monna yoo leina leo le be le mo swanela, lehono gona go be go se yo a belaelago gore Mashudu o be a na le mašoto ao a a filwego ke Modimo le badimo ba Makhado. Ke mang yo a bego a tseba gore tšatši le lengwe bana bao ba gagwe e tla be e le dingaka ba fofa moyeng ka nonyana ya tshipi?
Ngwana o ile a reelwa leina la Lazi; ke gore Lazerus. Makhado o be a re ke leina la rakgolwagwe. Mahlatse, malome wa Meisie le yena e be e le Lazerus. Taba yeo e ile ya thuša kudu, yo mongwe le yo mongwe a kgotsofala ka tsebo ya gore ngwana o fiilwe leina ke yena. Leina la Mukhabudi e be e le la tatagoMashudu, bjale a reile tatago tatagwe leina la Lazerus. Ka go dira bjalo o be a re o phasa badimo, botatagwe le borakgolowagwe ba tla mo tšhollela mašoto ka ge leina la gagwe le bolela.
Ge bašemane ba kgobokane ba hloka mehlamu, ba be ba no thoma ka go re: "Mme anga!" Gona moo ba omelela ka disego. Kua go la Tshakuma, Venda, mosetsana Lufhuno o šoma gabotse. Lehono o Kreiting ya Bošupa, yona ya mafelelo mo dikolong tša praemari, o swanetše go ngwalela dikolo tše di phagamego, a kgopela go amogelwa ngwaga wo o latelago.
Tša mabelo le dikopelo, Mashudu o be a se na taba le tšona. O be a ekwa bose ge morwedi wa gagwe a kgona Dipalo, a tseba gore Mmetse o ka se ke wa tla wa mo tshwenya. Mafelelong o be a bona ngwana wa gagwe a le MEDUNSA a ithutela bongaka. Ke seo se bego se dira gore Mashudu Makhado a hlokomele lapa la gagwe la pele. Ge e le la bobedi lona o be a lemogile gore o tsentše maoto ka legapeng. O be a no leboga masa. E be e le Lazi fela yoo a bego a bonala a mo hlompha, a mmitša papa. Ba bangwe bana ba ile ba no tšwela pele ba mmitša "Oom". Lazi o be a sa bonale bokhalate kudu, a nyakile go swana le papagwe ka dipopo le ka mmala. Gape e be e le yena a nnoši a tswetšwego ke yena Mashudu. Ba bangwe ba o be a ka se leke le tšatši la mohlolo go botšiša gore ba tswetšwe ke mang. Ga go tsebege gore go be go ka direga eng.
Fola: Go fola go a iletšwa ka ge go sa loka.
Matšatšing a dinako tšeo baithuti ba be ba tlwaetše go ngala dithuto le go gwanta. Kgwedi e be e sa fete go se dingongorego ka se goba sela. Ge e se morutiši wa go timana ka meputso e be e le dijo ka kua hostele. Bao ba bego ba bitšwa "mapota" ba be ba na le baferehli ba go se kgotsofale ge go se straeke. Ge ba tseba gore moleko o kgauswi, ba be ba hlohleletša baithuti go gwaba le go gwanta gore ba se ke ba ngwala moleko woo. Taba yeo e be e direga dikolong ka moka, kudu tša ditoropong. Moo dikolong tše phagamego baithuti ba be ba kgetha lekgotla leo le bego le bitšwa S.R.C. (Student Representative Council). O ka re mošomo wa lona wo mogolo e be e le go fehla pitša ya mpherefere. Bana ba nape ba thome go binabina. Pina yeo ba bego ba e rata kudu e be e bitšwa "toyi-toyi". Ga go hlake gabotse gore ke sekae, le gore e ra eng. Se se tsebjago ke gore toyi-toyi e be e tsefiša mogwanto, e na le mošito. Hlogo ya sekolo seo sa Moruleng o be a sa kwane le tšona tšeo tša megwanto. O be a itiretše leina le le botse ka dipoelo tše botse tša mphato wa Marematlou. Batswadi le bahlahlobi ba dikolo, ba be ba mo reta, ba mo rata, ba mo roriša. Le yena o be a ipshina ge a rorišwa ka mokgwa woo. Le ba kgoro ya thuto ba be ba mo tseba, go se bahlahlobi bao ba bego ba tsatsela sekolo sa gagwe go ya go hlahloba mošomo wa barutiši le baithuti. Go dira bjalo e be e tla no ba go senya sebaka, ba be ba tla hwetša mešomo ka moka e sepela ka tshwanelo, ka thelelo. Baithuti ba be ba fihla sekolong ka nako, ba etšwa ka nako; barutiši le barutišigadi ba be ba fihla sekolong pele ga baithuti, wa hwetša ba itokišitše ba le mafolofolo, ba šomišana gabotse le hlogo ya sekolo.
v. go bintšha ka oto le tee.
Maphefo o ile a romela melaetša kgafetšakgafetša go kgaetšedi ya gagwe gore a tle a tšee mošemane goba bobedi bja bona ka gore yena a ka se kgone go fepa bana ba babedi. O be a lemogile gore ge Lufuno le yena a ka sepela o be a tla šala bošiwaneng bja masetlapelo. O be a re mošemanyana ga a na le mohola ka mo lapeng, mola ge a ntše a gola a thoma go seleka le go sobelelwa ke letšatši a se ka mo gae.
Go na le ka mokgwa wo baanegwa ba ka swantšhwago ka gona. Re swanetše go ela hloko gore moonegwa o reng go ya ka ditiragalo. Seo a se bolelago se tla re thuša go mo kwešiša gore ke motho wa mohuta mang.
Bana ba gagwe ba ile ba kgotlelela rakgadi wa bona. Gape o be a befile mosadi yoo. Go befa ga pelo ya gagwe o ka re go feta go befa ga sefahlego sa gagwe se seso, sa makgwakgwa. O be a se gona monna wa sebete wa go ka itahlela manyobonyobong a mabjalo. Boso bja gagwe bo be bo tebile, e le mašitadišepe, bo palela le ditlolo tša Makgowa. Marega boso bja gona bo be bo fetoga wa hwetša e le yo mopududu.
iii. Seabe sa thulano ye nngwe le ye nngwe ya ka ntle ditiragalong.
Mafelelong bareki ba ile ba eletša Popo gore a fetole leina leo la Khefi ya gagwe, e se ke ya hlwe e bitšwa "MAZZIPA". Yena o ile a kgopela dikeletšo. Maina a mararo a ile a tšweletšwa, e lego DE HOEK, THANDA BANTU le MONATE Café. Go ile gwa kwanwa ka la MONATE ka ge e le la Sesotho mola la De Hoek e le leina la Seburu, gomme Thanda Bantu e le Sezulu. Go fetola leina go ile gwa tšea kgwedi e tee fela. Gore leina le fetolwe bareki ba tla ka mmetela, Popo a ba a katološa khefi ya gagwe. Bareki ba ile go kwa ditaba tša Mukhabudi ba re mola ba tsebe mathomong nka be ba gapeleditše gore leina le lefsa e be MUKHABUDI CAFÉ. Mong yena o be a rata "Thanda Bantu".
Ge sekolo se etšwa, Jan o be a leba ga van Niekerk moo a bego a šoma diiri tše pedi, go tloga ka iri ya bohlano go fihla ka ya bošupa. Gape bašomi ba moo ba be ba sa tsebe gore "tšhaile" ke go reng. Jan o be a swanetše go tšhaiša le bona. Ge sothowana e thoma go tšeatšea, mong wa bona o be a letša molodi gomme ba kgobokane felo go tee. O be a beletša leswika, namune goba apola godimo gomme a botšiša gore selo seo ke eng. Ge ba ka se tseba, o be a re ba tšwele pele ka mošomo ka ge ba sa bona. Bjale ka gore ba be ba lemogile, ba ile ba kwana gore ge e le leswika ba no re namune. Van Niekerk le yena o ile a lemoga maanwana ao a bona, a thoma go ba phoša ka seo a se swerego. Ge ba ka se efoga, o be a re ba sa bona, ka gona ba tšwele pele ka mošomo.
E be e le mathomo sekolo sa Moruleng se hwetša dipoelo tše bjalo. Batlhahlobi ba dikolo gammogo le boradikuranta ba ile ba ikgaša sekolong seo ba nyaka go bona le go tseba lesogana leo la go phala balekwa ka moka ba mo Lebowa. Bagolo ba kereke ya Sione le bona ba ile ba itumela kudu, ba holofetša go tšwela pele ka pasari mo yunibesiting yeo Mukhabudi a ka amogelwago go yona. Ka go hloka mahlatse o be a dirile dikgopelo tša go amogelwa yunibesiting e tee fela, Yunibesiting ya Lebowa. Aowa, o ile a amogelwa fao ge ngwaga wo o latelago wa dithuto o thoma.
Tatagobona, Mashudu Makhado, e be e le monna yo sehlogo kudu. Bošoro bja gagwe bo be bo tsebja ke batho ka moka. Ya gagwe thupa e be e etšwa morabeng ka pela. Ge a šetše a itia ngwana o be o ka šokwa, o be a mo gata molala ka seeta sa bophodisa. Gape e be e le lephodisa, bjale ka mo gae a phediša lapa la gagwe sephodisa. Go be go šetše gore ba mo itiele "salute" ge a goroga le ge a etšwa. Go dira bjalo o be a sa tsebe ge a ba hlalefiša, a ba ruta boitišo le boitshepo.
Ge batho ba hlabana ntwa ya mogolo bjale, go ile gwa kwala taba ya semaka. Motho wa go se rate go hlaiwa ke ditaba o ile a ya koloing ya gagwe a bulela radio go kwa ditaba tša iri ya pele mosegare. O maketše go bolelwa ditaba tša Meisie Williams. Ba re e rile bošego, go ya maseng ka lona letšatši leo la mokete, ntlo ya gagwe ya swa lorelore. Mokgekolo o be a robetše ka phapošeng ya gagwe le phejane ya gagwe Lazi. Morwedi Mami le yena o be a robetše ka go ye nngwe phapoše le segotlane sa gagwe. Ba be ba ile ka boroko bja go tla masa ge mollo o thoma ka moraleng, o thetha le ntlo, o bile o e rarela ka moka. Meisie go thwe o tsošitšwe a ba a tšhošwa ke hlaka ge e wela. Ge a hlaba mokgoši ke ge Mami a topa segotlana sa gagwe a leka go tšhaba, a tšama a thula maboto. Basadi bao ka bobedi go thwe ba kgonne go phološa maphelo a bona le a bana ba bona, eupša go thwe ba be ba swele wa go šiiša, ba okwa ka sepetlele. Radio ya Seisemane e be e bolela ka "third degree burns". Go realo ke go swa, e sego go bapala. "Mahlatse selo seo ba rego ke Basi se be se se gona, nkabe a hwetše ka moo ntlong, a hwile ka boroko bja botagwa" gwa realo Mashudu, a sa bontšhe go nyama, go tšhoga goba go ba kwela bohloko.
Taba ye nngwe yeo e bego e thuša baithuti mo dithutong tša bona e be e le nako ye ntši ya go ithuta, yeo e bego e bitšwa Study Time. Beke ka moka, go tloga ka Mošupologo go fihla ka Lamorena go be go na le nako ya go ithuta. Ka ntle le matšatši a mabedi a mafelelo a beke dinako tša go ithuta e be e le tše pedi ka letšatši, e lego nako ya boraro thapama le ka morago ga dilalelo. Ka Mokibelo le Lamorena nako ya go ithuta e be e le ka morago ga tšona dijo tša bošego. Ka nako ya seswai bošego, beke ka moka, mabone a be a tingwa gomme baithuti ba robala. Mola ba tsenago ka diphapošeng tša go robala e be e le setu fela, le go bolela ka sehebehebe go be go se gwa dumelelwa. Go be go se nako yeo o ka hwetšago baithuti ba nnoši bosista ba se gona. Bosista bao ba be ba ralala le diphapoše bošego le mosegare ba re ba tšea dirounds.
Ba rile rakgadi le yena ka gore o mo kgauswi o tla holega. Go tloga moo Mukhabudi o ile a re o nyaka go thoma dikgwebo tšeo di tla hlokomelwago ke yena mokgalabje. Ge mokgalabje a ithataratha malwetši le botšofadi, morwa o ile a re: "re tla go thuša ka barekiši wena wa no itloša bodutu ka go ba hlokomela le go ba lefa ge kgwedi e fedile".
Kua GaMamabolo o be a gahlana le kgaetšedi gomme ba hlahlelana, ba thušana ka dikeletšo. Ngwaga wa bobedi ge Lufhuno a le MEDUNSA ke ge Mukhabudi a fetša dithuto tša B.A. Dithuto tša mengwaga ye meraro, tšeo di bitšwago "major subjects" e be e le Seisimane, Seburu le Histori. Tšona o be a di bekiša kudu, a hwetša dinaletšana molekong wo mongwe le wo mongwe ka ge go šetše go boletšwe. Ngwageng woo wa mafelelo o ile a hwetša dinaledi tše pedi, ka Afrikaans le Histori. Profesa ya Histori o be a mo rata kudu ka ge moisa a be a ngwala meleko le ditlhahlobo ka Seburu. O ile a napa a mo fa mošomo ya ba mofahloši (junior lecturer). O tšere ngwaga o tee fela a be a fetša thuto ya gagwe ya honours (B.A. Hons), le yona ka dihlora. Aowa, profesa ya gagwe o ile a thaba kudu a napa a šišinya go balaodi ba yunibesithi gore ba mo hlatloše e be mofahloši yo a tletšego. Go ile gwa dirwa bjalo.
Go ba gona tše ntši tšeo Mukhabudi a bego a di laodiša e be e le therešo. Yena le kgaetšedi ba be ba di bone tša lefase, ba tseba gore mohlako le bošiwana ke eng. Bobedi ba be ba sa tsebe mmagobona Masindi. Yena o ba tlogetše e sa le meganyaganyane. Mukhabudi o be a na le mengwaga ye meraro, kgaetšedi a na le ngwaga o tee. Bana babo, Mapelo le Mashudu ba ile ba thušwa ke malome wa bona Mogano, wa kua GaMamabolo. Yena o be a rata thuto kudu gomme a kgona go hlohleletša bana ba mogolwagwe go tsena sekolo ge tatagobona a se na go hlokofala. Ba ile ba kgona go fetša dithuto tša praemari gwa tla gwa pala tša sekontari.
Ka nnete Mukhabudi o be a tlile go babelwa ke bophelo. O be a ka se kgone le go ithuta gabotse, a lokologile. Gape bana ba go ba le hlogo, ba hlakahlakana ka boomo. Ba filwe mabjoko, ga se ba fiwa kgotlelelo ya mathata, ya maima le ditlaišo. Morena Makhado o be a e lemogile kgale taba yeo. O be a sa nyake ge ngwana wa gagwe a ka ikhwetša a le go se sengwe sa dikolo tšeo. Ka ntle ga merusu, barutiši le barutišigadi ba gona ba be ba sa rute, ba itaola. Ba be ba sa tšhabe batlhahlobi ba dikolo, ge e le hlogo yena ba sa bone le gore ke eng. Yo mongwe le yo mongwe o be a itirela boithatelo. Ge kgwedi e fedile go be go se sekolo, barutiši ka moka ba feleletše ka toropong, ba le ka dipankeng le mabenkeleng.
Rakgadi Maphefo o be a sa hlwe a bitša bana ba kgaetšedi "dilo tšela", eupša letšatši le Lufuno a ka mo selekišago o be a tla mo tšhošetša ka gore o tla mo romela kua "go tatagwe wa legwaragwara le maphusumane a gagwe". Taba yeo Lufhuno o be a e tšhaba kudu. O be a šetše a lekile gabedi, gararo go etela lapa la tatagwe gomme a se ke a amogelwa gabotse. Bana ba Meisie ba be ba etšwa ka boraro ba mo lebelela go tloga ka lenao go fihla ka moriri wa hlogo, o ka re ba boga motho a etšwa magagamatala goba lefaufaung. Bothata bjo bongwe e be e le polelo. Lufhuno o be a tseba seAfrikaanse, a se ngwala gabotse eupša a sa kgone go se bolela gabotse. Leleme e be e le le le thata, go gana le ge a ikokoropile, batheeletši ba be ba no hwa ka disego. O ile a no phetha ka gore ge kgwedi e fedile goba a na le mathata a ditšhelete go swana le maeto a dikolo, a no leba go tatagwe kua setešeng sa maphodisa ka toropong. Go tloga moo e be e le go reka marotho, dijamo, dibotoro le tše dingwe tše bosana a nama a leba dipeseng, a boela gae, Tshakuma.
Mo ditlhahlobong tša gare ga ngwaga Mukhabudi o ile a itlhoma pele, a tšea maemo a pele. Batho ba ile ba šala ba maketše. Rakgadi wa gagwe o ile ge a ekwa tšeo a re ka kgang mošemane o be a "kopiša". O be a sa kgolwe gore Mukhabudi a ka phala bana ka moka ka mo phapošeng ya bona. Bothata bja mosadi yo e be e le go se tsebe lešoko la bosadi. Le ge e le yo mošoro ka tlhago mohlomongwe mola a ye madibeng go swana le basadi ba bangwe, o be a ka ba le mogaunyana mo ditabeng tša kgodišo ya bana ka mo gae. O be a phalwa ke moratho wa gagwe, Mapelo, ge go tliwa mo ditabeng tša botho le setho.
Bosista mo ba lego gona, ge ba re ba a šoma, ga ba bapale. Go tloga ka letšatši la mathomo ge banenyana ba goroga go fihla ka la mafelelo, ge dikolo di tswalelwa, go be go eswa legong go šala molora. Banenyana bao ba bego ba etšwa dikolong tša go se rute gabotse, le gona ka mehla, ba be ba swara boima. Ba bangwe ba be ba nagana go tšhaba goba go gwaba le go gwanta, go ngala dithuto, seo e lego setlwaedi dikolong tše ntši tša Bathobaso.
Hlokomelang ka mokgwa wo Maphefo a šomišago mantšu a "dilo", "dilo tšela di kae", "dilo tšela di feditše dijo" (letl. 7), "dilo tšela" (letl. 8), go šupa bana ba kgaetšedi gomme ka morago ga katlego ya bona o re go bana ba kgaetšedi, Mukhabudi le Lufuno:"ruri dilo tšela tša samme ke bathobatho." (letl. 78). Mapelo yena a re go Meisie le bana ba gagwe: "batho bale lehono ke dilo." (letl. 78). Mashudu Makhado yena tabeng ye ge puku e rungwa o re: "Ke ka lebaka la ka ge lehono bana ba ka e le batho le gona ke ka lebaka la Meisie ge bana ba gagwe e le dilo." (letl. 78)?
Ka sekolong mošemane o ile a šoma gabotse. Dipego tša gagwe di be di phadima, eupša papagwe a di lota kua mošomong a sa nyake go bontšha Meisie le bana ba gagwe. Ka mo phapošeng ya bana ba masometharo, Basi o be a atiša go tšwa mo gare.
Go dira bjalo go ile gwa thuša boLufhuno gore ba holofele dithuto tša bona ba sa ferekanywe menagano ke motho, kudu baeng ba bašemanyana. Dipoelo di rile ge di fihla go batswadi, ba leboga bosista ka go ruta bana ba bona ka boikgafo ba bile ba ba diša gore mohlape wa bona o se hlaselwe ke dibata le diphukubje. Mashudu yena o ile a no segela teng ge a bona ka moo morwedi wa gagwe a šomago botse ka gona. Mo setešeng sa gabo sa maphodisa ba ile ba makala ge a ikgafa go tšwa nako ye nngwe le ye nngwe ge go begwa merusu le megwanto ya bašomi le baithuti. Le ge ba ka kgona go fediša megwanto go sa na le nako, yena o be a sa boe gae, a robala gona moo gore bosasa a kgone go lefša tšhelete ya go hlalefa, ya go robala ntle. Tšhelete yeo ke yona ya go mo kgontšha go lefela sekolofisi kua Motse- Maria go fihlela Lufuno a fetša dithuto tša gagwe. Mashudu le ge e le yo šoro o be a rata thuto. Pasari ya Lufuno ya bana ba maphodisa, e be e sa lefe tšhelete ya sekolofisi ka moka.
Ka mantšu a mangwe batho ka moka ke selo se tee, ke madi a tee, ke bana ba Modimo o tee.
iii. ka lebelo la mmutla.
Molwetši ge a fola bolwetšing o a thabiša.
Seo se bego se kgahla Mashudu kudu ke bošego ge a le ka mo phapošeng ya go robala gomme Meisie a bula lemati, a tsena. Meisie o be a bonala ka mo gare ga leswiswi, e sego boMasindi, mosadi wa gagwe, yo a bego a metšwa ke leswiswi, mong a se tsebe gore o thoko efe. Batho ba bangwe ba kgahlwa ke dilo tše nnyane, tša bošilo. Aowa, morwa Makhado o ikhumanetše tshehlana ya gagwe.
Gona mo thulaganyong, re tla bona ka mokgwa wo bothata bo tšweletšwago ka gona mathomong a ditiragalo, bja thatafa ge ditiragalo di raragana go fihla sehloeng. Go tloga sehloeng re bona bothata bjola bo hlolegilego mathomong, bo rarolloga.
Tatagwe o ile a napa a nagana go mo hweletša pasari. Ngwana wa tšhiwana wa go hloka mmagwe, yo tatagwe a bego a šomela mmušo ka botshepegi le mafolofolo, o be a swanetše go no hwetša thušo ya go tšwetša dithuto tša gagwe pele. Aowa, o ile a e lwa ntwa morwa wa Makhado, a bonana le banna ba bagolo, bokomangkanna ba maphodisa. Bona ba ile ba kwana le tša gagwe eupša ba mo laela gore a lefele ngwaga wa mathomo gomme a tliše dipoelo tša ditlhahlobo.
Lufuno o ile a tlatša diforomo tša Motse-Maria fela a di romela morago. Ba ile ba fetola ba re ba di amogetše gomme ba kgopela gore a ba romele dipoelo tša ditlhahlobo tša mafelelo tša Kreiti ya bošupa. Yena o ile a phasa ka dihlora, ke go re ka magato a pele. Ge e le Mmetse le Saense o be a di phasitše ka dinaletšana. Go be go se thuto yeo a hweditšego ka fase ga dipersente tše masomehlano. Ka mantšu a mangwe o be a šomile gabotse kudu.
Le ge ka kua sekolong Lufuno a be a sa tšwe maemong a pele go swana le mogolwagwe, o be a bontšha gabotse gore o na le hlogo. Ka mo phapošeng ya baithuti ba masomenne o be a fela a balwa go ba lesome ba mathomo. Gatee o kile a ikokoropa a gana go fetša seatla, a tšwa maemong a bone. Tatagwe o ile a di kwa a ba a utswa nako mošomong, a utswa le koloi a tla a mo reketše diaparwana le dimonamonane. Yena o be a lemogile bohlokwa bja go ruta bana gore ka moso ba tle ba be le serumula sa go iphahlela, go hwetša mešomo ye mekaone le go mo hlokomela ge yena mong a godile, a sa hlwe a šoma. Gape maphodisa a tšwa phenšene ka pela. Bophodisa bja nnete ga se go šoma ka ofising - woo e be e le mošomo wa maphodisa a Makgowa. Bomantsho ba be ba swanetše go kitimišana le mahodu, basenyi le dikebeka, le go ba swara, ba išwa kgolegong. Ge lebelo le maatla di fedile gona mošomo le wona o be o fela.
Go tloga tšatši leo batswadi ka moka ba moo Tshakuma ba ile ba duma ge bana ba bona ba ka ba dingaka. Motho wa gona o be a šoma mengwaga ye meraro fela ya ba mohumi, a aga ntlo ya dithaelese, ya meetse ka ntlong le dintlwana tša go ithomela. Ge e le koloi yona o no ntšha yeo a e ratago ka lepokising. Nnete yona ke gore ngaka ge e nyaka koloi efe kapa efe o be a e fiwa ntle le dingangišano goba go lefa Peeletšo. Dikoloi tša go bitša kudu e be e le tša Majeremane, boBMW le boMercedes Benz. Lehono ke tšona fela moo gaMashudu. Ba go otlela tša Japane ba be ba di tlogetše kua kgole le ka gae. O be o ka re dikoloi tša go swana le TOYOTA, ISUZU, SENTRA, NISSAN, MAZDA ga di sa le gona.
Taba yeo e bego e belaetša bosista kudu ke ge Mukhabudi a bolela le Lufuno ka Sevenda sebakeng sa Sepedi seo ba bego ba se tseba gabotse, ba se kwa, ba se bolela. Ba be ba re ke maano a go ba timelela gore ba se ke ba kwa seo bana bao ba se bolelago.
Kgopana ya Moruleng, Moipone, e be e ka se dire tšona tšeo, o be a tsena bašemane makgwethekgwethe wa no kwa ka sefepi sa legoswi ge a hweditše yo a mo nyakago. Bašemane ba be ba sa fetše go bolela ka "mpama" ya gagwe. Ba be ba sa kgone go phema ka gore o be a itira o ka rego o a feta, motho wa gagwe a itebala, a no kwa yona "mpama" goba ntahle, a be a bona dinaledi ka mo gare ga phapoše. E be e betha kgopana yeo e sa bapale le mošemane. Ge a nyaka o be a nyankurela bona ba batelele, a ba fofela.
Ge a šetše a befetšwe Maphefo o be a fela a tšhošetša bana ba kgaetšediagwe gore o tla ba romela "maphusumaneng a tatagobona". Bona ba be ba kile ba etela "maphusumane" ao gomme ba ba kganyetša o ka re ba bona dinkokoyi, dilo tša go loma batho. Ba be ba ba bitša swart-goed. Taba ya go makatša ke go re Mashudu yena o be a sa bitšwe bjalo mola le yena e be e se yo mošweu goba yo mosehla. E be e no ba Moafrika gabotse ka dipopo le mmala. Go befa gona o be a se a befa, e no ba monna wa Mothomoso.
Ka mo kerekeng badiredi ba be ba rutwa dilo tše ntši. Dipuku tšeo a bego a di rata kudu, a ruta ka tšona, e be e le tše latelago: Mateo, Mareka, Luka, Johane le mangwalo a Poulose. Yena o be a ba bitša bobaase. Ka kua Testamenteng ya Kgale o be a rata Melao ye Lesome, kudu wo o rego, "o se ke wa utswa". Tšatši le a bego a se a itokiša gabotse, o be a boeletša thero yeo a e kwelego ka kerekeng ya Makgowa ka kua toropong. Moo o be a tshela tšeo a naganago gore ga se tša swanela go kwewa ke Bomantsho, "dibooi" le "dimeiti", go swana le "rata wa geno bjalo ka ge o ithata" goba "ga go na le Mojuda goba moditšhaba, monna goba mosadi, bohlabela goba bosobela, yo a bolotšego goba lešoboro, ka moka ke selo se tee, ke bana ba Modimo".
Bašemane ke bathwana ba go tshwenya, ba go fela ba ngapana. Basi le Mukhabudi ba be ba le bjalo. Go kgakala gore Basi ke yena a bego a rumulana. Ruri le ge ba re motho o na le dintwa goba ke ntwadumela, Mukhabudi o be a ka se leke go lwantšha Basi ka mo gabo. Dikwero, mekodutlo le dikgegeo morwa Makhado o be a phela ka tšona. Mahlapa a bo swart goed le veil goed le ona o be a a tlwaetše. Matšatši ga a hlabe ka go swana. E rile ka tšatši le lengwe e le Labohlano mantšiboa Basi a roga Mukhabudi ka mahlapa a go šiiša. Le ge ba fetana ka ngwaga, ka leemo ba be ba lekana. Mukhabudi o be a loile, e le ntsho mašitadišepe mola Basi e le motekatekana.
Mošemane o be a senya bonna, bangwe ba ithotela, bangwe ba no bokolela. Ka ge marokgwana a mafafatsana a be a kgeiga ge lephodisa le hwidinya kubu goba sampoko, bašemane ba be ba laelwa go hlobola. Le ge go se lephodisa la Lekgowa ba be ba laelwa ka Seburu, gwa thwe: trek uit.
Ka meleko le ditlhahlobo tša mafelelo a ngwaga ge Mukhabudi a se a tšwa maemong a pele o be a lla ka megokgo, le go ja a gana go ja. Rakgadiagwe Mapelo o be a swara bothata ka ge a be a sa kwane le ngwana wa go ngala dijo. Seo Mukhabudi a bego a sa kwane le sona e be e le dipapadi le dikopelo. Moo gona o be a timilwe go se na le seo a se kgonago. Ge go ragwa kgwele ya maoto yena o be a no ikemela mola thoko o ka re ga a bone le gore go dirwa eng. Mo dikošeng gona e be e le lešaedi la go lahlwa, le yena mong a no ikhomolela a tšhaba go bitšwa mogogobane. Ge a leka go opela o be o ka re o a bolela.
iii. Seo baanegwa ba bangwe ba se bolelago ka yena.
Ka morago ga motantsho go ile gwa iwa dijong. Tafola e tee e be e tšea batho ba seswai. Mo tafoleng ya boLufuno go be go le tatagwe Mashudu, rakgadi Maphefo, rakgadi Mapelo, kgaetšedi Mukhabudi, Musima le Musibudi. Dijo e be e se tšeo borakgadiage ba di tlwaetšego. Dithipa le diforoko le tšona di be di tlile go pala. Aowa, bakgekolo ba ile ba ipega mathata a bona, ba fiwa malepola. Tše dintši dijo di ile tša ba palela. Ka ntle ga moo lethabo le letšhogo di be di hlakane mo go bona. Ba be ba iketlile. Mashudu o be a bonala a fokotše mola a swanetše go ba a kgahliša, a nonne, ka ge a rotše modiro a le phenšeneng. Ka ntle ga moo bana ba gagwe ba atlegile ke dingaka.
Bana ba ile ba makala, ba tlabega, go kwa ge Meisie a ile a botša tatagobona a re: "Bana bjale ba godile, yo mongwe le yo mongwe o nyaka phapoše ya gagwe, mo a ka beago dilwana tša gagwe, a notlela". Moo o ile a bala boLufuno le boMukhabudi. Mashudu o re o ile a makala, a no re mosadi wa gagwe o fetogile, "o tseba ge Mukhabudi le Lufuno e le bana ba rena". O ile a botša bana go re ba katološitše ntlo ya Meisie ka diphapoše tše tharo, ba kaonafatša morala, ba katološa phapoše ya go jela le ya go no iketla. A re seripagare sa tšhelete ya gagwe ya phenšene se feletše moo. A re go ye e šetšego o rekile bene yeo a bego a sepela ka yona, ye nnywe a aga dipolata tšeo tša gagwe. A re o sa bolokile ye nyane ya mohla wa pula. Ka ntle ga moo phenšene ya maphodisa ya kgwedi ka kgwedi e be e hlalefile e feta "mphiwafela wa batšofadi". A re ke yona e mo phedišang, a kgonago go reka makhura a sefatanaga le dijo.
Lufuno le yena o be a ratana le mošemane yo mongwe yo a bego a le pele ga bona ka ngwaga fela mo dithutong tša bona tša bongaka. Leina la gagwe e be e le Musima. Sehlotshwana se sa Lufuno, Musibudi le Musima e be e le sa Bavenda, ba etšwa Tswetla. Bothata ke gore maina a bona a be a kgona go fetolelwa Sepeding, ka gona go swanela ge go thwe ke Mosibodi, Mosima le Mokgabodi. Ge ba le nnoši ba be ba bolela sonasona Tšhivenda goba Luvenda, motho a ka se tope selo. Mukhabudi o apere purabura ye khwibidu dinakong tša dikapešo tša Aporele. E be e le yena roto, a di gapa ka morago tša dipuraburana tše ntshwanyana, tše e ka bago makgolo a mabedi. E rile ge e namelela sefaleng ye ntsho gwa kwala legowa, melodi le mekgolokwane. Lufuno le Musibudi ba be ba le gona. Tatago bona Mashudu le borakgadi ka bobedi ba be ba le gona. Rakgadi Maphefo o be a sa fetše go kgotsa, a re: "Ruri dilo tšela tša samme ke batho". Kganthe dikgolo di sa etla, ka kgwedi ya Julae wona ngwaga woo ke ge boLufuno le bona ba ile go apara tša bona dipurabura, ba soka ka mapanta a bongaka. Moo gona go be go tlile go senyega. Motho o be a tla idibala, go sa tsebje gore o idibatšwa ke eng, e ka ba lethabo goba lehufa. Le gona moo Mashudu o ile a rwala dikgaetšedi tša gagwe a ya le bona Rankuwa go bona ge bana ba apara. Moo gona rakgadi Maphefo o ile a hloka molomo, a sa kwešiše gore go direga eng. Gape yena o be a ka se ke a swarwa ke ngaka ya sekgowa ka diatla. Leoto la gagwe le be le sa tsebe sepetlele le tliliniki.
Re ka se hlaloše mongwalelo wa Dilo tše ke batho ka botlalo eupša re tla tšea ntlha e tee yeo e bonalago ya tšhomišo ya mantšu. Mongwadi o šomišitše polelo yeo e kwešišagalago gomme e dirišwago ke bafsa le batala ba mehleng ya maloba le ya lehono. Seo se tlogago se bonala gabotse ke mokgwa wo mongwadi a dirišitšego mantšu a maleme a go fapana go ya ka moo a dirišitswego ke merafe ya go fapana. Mantšu a a tloga a nepa dinako le mabaka ao a dirišitšwego ka ona.
Ge motho a be a ka kwa Mukhabudi a itaodiša, a bolela tša bophelo bja gagwe go tloga bjaneng le kgaetšedi ya gagwe, Lufhuno, motho o be a ka se kgolwe seo a se kwago. Gape moisa yoo o be a kgona go anega, ge a šetše a laodiša o be a sa metše mare, lefoko la gona le se na le maswaodikga. O be a no tholomelela wa hwetša batho ba gagwe ba bile ba ahlamile, ntši e ka no tsena ka ganong ya be ya tšwa ba sa e kwe. O be a na le maatlakgogedi. Taba ya gona e be e nokwa ka letswai gore e nape e tsefele batheeletši. Gona moo dipheteletšo le maaka di be di thalaganya.
Morena Makhado o ile a tšea nako ye telele kudu pele a ka ba le sebete sa go botša mogatšagwe go re Maphefo o reng. Taba yeo ba ile ba e sohlasohla nako ye telele. Taba ya go romela mošemane go rakgadi yo monnyane, Mapelo, ba ile ba e šogašoga le yona. Tšhelete ya go mo romela boarding school e be e se gona. Meisie e be e le moimana wa ngwana wa boraro, ngwana wa Mashudu. Ka gona, Meisie o be a tlile go tlogela mošomo dikgwedi tše tharo gomme ka morago ga moo ba be ba tlile go nyakega tšhelete ye ntši ya go reka maleiri a ngwana, diaparo le ditshenyegelo tše dingwe tša go godiša ngwana.
Ge batho ba bona ditiragalo tša tšatši leo ka bophara, ba be ba no re: "Ruri bophelo ke semphekgo". Borakgadi wa Mukhabudi bona ba be ba no kgotsa. Maphefo o be a sa re: "ruri dilo tšela tša samme ke bathobatho" mola Mapelo yena a re: "batho bale lehono ke dilo", a e ra Meisie le bana ba gagwe. Meisie lehono o swele sefahlego, botsana bjola le bošwaanyana bjola di fetogile ka motsotso. Ngwako le wona o fetogile molora ka ponyo ya leihlo. Selo sela a bego a se hlohleletša, a se bitša "my seun", "my skat", lehono se ntlwanatshwana se lebanwe ke thapo. Ge e le Mashudu yena o Kanana; magoši, marena, dirutegi, ga ba pšhe moo ga gagwe; go fetogile mošate. O ka re o a lora, o rapela gore bana ba se ke ba gopola gore o be a ba swere bjang le mmagobona mathomong. O ikhomotša ka la go re o be a ba hlalefiša; a re ke yena motswadi wa mmakgonthe, wa lerato, wa go ntšha thupa morabeng gore bana ba gagwe ba hlalefe, ba se ke ba senyega go swana le dilo tšela tša Meisie, mong a rego ke bana. Mashudu Makhado o ile a fetša ka go re: "Ke ka lebaka la ka ge lehono bana ba ka e le batho le gona ke ka lebaka la Meisie ge bana ba gagwe e le dilo".
E be e se la mathomo Mukhabudi a eya ga rakgadiagwe a nnoši. Bona ba be ba kwana kudu, bobedi e le diroto tša dithakga. Rakgadi Mapelo o be a dula le bana ba gagwe ba babedi, mošemane le mosetsana. Bana bao o be a ba bitša maebana a gagwe, ka ge maeba a eba le maebana a mabedi fela, le letona le le letshadi, ka nako ye nngwe. Bana bao ba be ba nyakile go lekana le Mukhabudi, ba mo rata kudu. O be a ba thuša ka dithuto tša bona, a ba gakolla, kudu ka dipolelo tša Sekgowa, e le go Seafrikaanse le Seisemane. Sepedi sona e be e le mathata fela, le yena mong a re ga a tsebe le Sevenda gabotse.
Go se gwa ya kae ke ge go kwala gore bana ba Mashudu ba nyaka go dira lenyalo la mohlakenelwa. Ngaka Mukhabudi o be a nyala Ngaka Musibudi gomme Ngaka Lufuno a nyalwa ke Ngaka Selumi tšatši le tee. Letšatši leo batho ba Tshakuma ba ile ba bona dimakatšo. Ngwana o be a sa le anye. Go be go tlile diphala tša Masione a naledi, ba tšeišana kgang le diphala tša go tšwa SOWETO, baisa ba go apara bošweu fela mola ba Lekganyane ba feleletše ka dikhakhi.
Thulaganyo ke ka mokgwa wo mongwadi a hlamago le go beakanya ditiragalo ka gona mo pading. Ke ka mokgwa wo mongwadi a lokologanyago ditiragalo ka gona go tloga mathomong go fihla mafelelong. Mongwadi mo thulaganyong o laetša ka mokgwa wo ditiragalo di latelanago ka gona go ya ka moo di hlolanago ka gona.
Ka dinako tša maikhutšo a dikolo, Mukhabudi o be a šoma mo moepong goba maeneng wa Atok. Moepo wa gona o be o epa marelarela gomme bontši bja diforomane tša fao e be e le masione a naledi. Ka gona go ile gwa ba bonolo go Mapelo go hweletša Mukhabudi mošomo moo ge dikolo di ile maikhutšong. Balaodi bona e be e le Makgowa, ona majanku. Seisimane se be se kwewa ge go tlile Makgowa a magolo, a go tšwa Amerika. Polelo ya mehleng e be e le Seburu ge Babaso ba bolela le Babašweu. Ka Seburu gona ba ile ba segela mogale wa Mukhabudi ka lekhureng. Bašomi ba moo ba ile ba makala go kwa mantshwanyana wa go swana le yena, wa boso bja go phadima, a bolela "Suiwer Afrikaans" ka mokgwa woo. Ge nkabe e be e se mošomo wa maikhutšo fela nka be a ile a godišwa le semeetseng, ya ba "mapalane", a fiwa ofisi. Gape polelo ya Afrikaans matšatšing ao e be e bula mamati a tswaletšwe. Le taba ya gore motho e sa le ngwana e be e sa elwe hloko. Polelo yeo e be e le yona pasporoto ya go hwetša mešomo ye mekaone le go hlatlošwa ka lebelo la mmutla. Mošomo wa moo "Atok Mines" o be o nyaka kgotlelelo, kudu go setlaboswana go swana le boMukhabudi. Bašemane ba sekolo ba be ba thwalelwa go šoma ka mo dipomping tša go tlala molora. Banna ba bagolo ba be ba ka patagana. Bašemane ba be ba tsena ka moo ka go gagaba gomme a re go fihla kua ntshobeletšeng a goga molora ka garafo a fetišetše go wa bobedi, gomme wa bobedi a kgoromeletša molora woo goba mošidi woo wa marela kua ntle. Ge ba etšwa ka moo o be o tla hwetša ba re sehlee! O ka re dipoko, ba se na le bobona. Bašemane bao ba ile ba ithuta mathaithai a lefelo leo ka pela. Motho o be a eya ntlwaneng kgafetšakgafetša go ya go khutša. Go fihla ka moo ntlwaneng moisa o be a no dula mo godimo ga pitšana a khutša. O tla re a sa itebetše, a kwa putse e raga ntlwana yeo ya masenke go kwala: "kom uit jong! Kak jy 'n etting" Mošemane o be a tla tšwa moo ka lebelo la mmutla?
Nyaka tikologo yeo mantšu a 'dibooi' le 'dimeiti' a šomišitšwego go yona.
Go ya ka moo o badilego padi ya Dilo tšela ke batho, o bona eka sehloa ke sefe Hlaloša ditiragalo tšeo o bonago e le magomo a bothata le gore ke ka baka la eng o re seo o se hlalošago ke sehloa?
Ge dipolelo di fedile go ile gwa fihla nako ya go thousta. Seo ke setšo sa Makgowa, ke mokgwa wa go kganyogela batho bao ba kgobokanego ka bona mahlatse le mahlogonolo. Digalase di tšhelwa beine gomme batho ba laelwa go ema ka maoto, ba sora gararo go ya ka taelo ya molaodi. Tšatši leo thouste e be e dirwa ke moswaramarapo. Ka gore e le motho wa metlae o ile a bolaya batho ka disego. Gare ga tše dingwe o ile a re: "lehono ke duma ge nkabe ke na le dimpa tše pedi goba ke kgona go otla bjalo ka kgomo". Aowa, go be go se metlae ya go ntšediša batho.
O be a tsoga ge letšatši le ntšha nko a thoma go šoma ka mo seratswaneng sa ka mo gae. O be a šoma iri ka moka, go tloga ka iri ya boselela go fihla ka ya bošupa. Yeo e be e le nako ya bana ba Meisie go tsoga, go hlapa, go ja difihlolo le go itokišetša go ya sekolong. Le ka letšatši la mohlolo ga se ba ke ba sepela mmogo le yena Jan ge ba eya sekolong. O be a no itshepelela a nnoši go no swana le ge a be a no ithobalela a nnoši ka kua diphapošeng tša ka nthago.
Thulano ya mohuta wo e bohlokwa mo kanegelong ka ge e re thuša go kwešiša ka mokgwa wo ditaba di kgonago go thatafa ka gona go tloga mathomong, tša fihla sehloeng gomme tša ba tša rarolloga mo thumong ya bothata.
Lerato la bona le ile le sa fiša, mosadi wa Mashudu Makhado a hlokofala. Ga go hlake gabotse gore o be a jelwe ke eng. Bao ba di tsebago ba be ba gononela mogatšagwe ba re o mo tšheletše. Poloko ya gagwe e bile ya lebelo, le motšhareng a se išwe. O be a sa nyake le go theeletša bao ba bego ba mo tutuetša gore a iše setopo sepetlele gore ba dire dinyakišišo goba ditlhahlobo (postmortem) go bona gore Masindi o jelwe ke eng.
Aowa, o ile a itshwara morwa Makhado, taba yeo ya ba khupamarama. O be a hweditše karabo ya potšišokgolo ya gagwe: "A ge melao ya mmušo e ganetša Makgowa go ratana le go nyalana le Bathobaso, Bammala a tšwa kae" Sephiri se utolotšwe. Makhalate a dimilione tše tharo tšeo di lego mo Afrika Borwa, botatagobona ke Makgowa gomme bommagobona ke Basotho. Go be go tloga go sa kgonege gore mosadi wa Lekgowa a ka ba le ngwana le monna wa Mothomoso. Ngwana yoo o be a ka se phele ka ntle ga moo o be a ka rekišwa, ya ba ngwana wa go fepša?
Maikutlo a gago ke afe mabapi le taba ya Mashudu ya go phegelela go nyaka go nyala mosadi wa Lekgowa gomme mafelelong a fetša nyetše wa mmala?
6 "Modimo ke o tee, Yena Ragobohle, Kokama-bohle, Modiraka-bohle mo gohle".
Go na le merero ya go fapana mo dipading gomme go ya le gore mongwadi o rata go botša babadi eng. Go šetše go na le merero ya go swana le ye e latelago yeo bangwadi ba dipadi ba ngwadilego ka yona: lerato, bokebekwa, botseka, taba ya go ya makgoweng, ditaba tša histori, bodumedi, bogoši le mathata a bjona, dingongorego ka kgatelelo ya mmušo, dipolayano, mathata a diišorense, bjalo bjalo.
Ka kerekeng ya Luthere ba be ba swanetše go fihla ka nako ya lesome mo mesong ya letšatši la Mokibelo. Ba be ba tlile go nyadišwa ke moruti yo mogolo, yo a bitšwago Dean. E rile ge nako yeo e batamela, batho ba no begelwa ke modumo wa di helikoptere mo godimo. Ya mathomo e be e rwele Mukhabudi le Musibudi le bomakgetle ba bona. Helikoptere ya bobedi e be e e rwele Lufuno le Selumi, le bomakgetle ba bona.
vii. madi a bona a sepelelana.
Lelatodi ke lentšu leo le fago tlhalošo yeo e latolago.
Baswana ba re seo se sa felego se a hlola. Lufuno le yena o be a le kgauswi le go aloga koma yeo a bego a e bolla moo ga rakgadiagwe. Dilo ka moka di be di lokišitšwe. Go be go šetše go reka mefago gomme tatagwe a mo tšea le merwalwana ya gagwe a mo iša Our Ladies College. Aowa, letšatši leo le ile la hlaba gomme Lufuno a ikhwetša a le ka beneng ya maphodisa a lebile Motse-Maria. O ile go fihla moo a hwetša basetsana ba tletše mo ntle gomme mofsa yo mongwe le yo mongwe a amogelwa ka legowa le legolo. Go be go kwala "Mosela! Mosela!" Le ge go le bjalo go be go se le o tee yo a ka lekago go iša bafsa seatla. Yoo o be a tla bušetšwa gae le semeetseng. Barutišigadi ba moo, bosista, ba be ba sa nyake go kwa selo ka ditaba tša go tlaiša mesela.
Rakgadi Maphefo o be a le gona, a sa fetše go kgotsa le go makala. Batho ba ile go phatlalala, Mashudu a biletša bana ba gagwe ka phapošeng ya gagwe a ba botša ditaba ka moka tša bophelo bja gagwe, kudu mašula a go a dirwa ke Meisie. O ile a ba botša mahlomola.
Lufuno ge a boa sekolong thapama, o be a lekola lapa pele, a bona mo go nyakago yena ya ba gona a lebago mmileng wa sekontiri mo go bapatšwago go ya go thuša rakgadi'agwe go rwala merwalo yeo ya direkišwa. Rakgadi Maphefo o be a rekelwa kudu, a eya a rwaleletše, a boa a akga matsogo, kudu ka Mošupologo le Labohlano. Moo gona le mosetsana Lufhuno o be a eya a kitima a tseba gore morwalo ga se o mokae. Bothata e be e le ka masa goba ka nako ya go khutša kua sekolong ge Lufhuno a swanetše go rwalelela tšeo di swanetšego go rekišwa gomme a di iša go rakgadi'agwe kua tseleng.
A nke le lebeleleng dintlha tše dingwe tšeo di tlaleletšago mathata ao a tšweleditšwego ka mo godimo ka tlase ga tšweletšo ya bothata. Lebelela gore mathata a a tšweletšwa ka baanegwa bafe le gona ka baka la eng.
Letšatši leo le ile la fetola Mukhabudi. Mo bophelong bja gagwe o be a kwele mahlapa a mantši a etšwa go Makgowa a roga bašomedi ba bona, ba ba bitša mahlapa a go šiiša eupša ge e le lehono gona o be a nolegile mooko. O be a ikwa a ferekane maikutlo. A befedišwa ke gore Matareane, Magerike, Mapotokisi ešita le ona Matšhaena ba tla mo lefaseng la Afrika ba etšwa gagabobona, ba sa kgone le go bala, ba fadišitše mmala fela gomme ba re go fihla mo ba fiwa dilaesense tša dikgwebo, kudu mabenkele a dijo gore ba rekišetše bengmabu dijo tša go bola. Baapei ba be ba tseba kotsi ya go ja hlapi ya go bola. Ka gona ba ja yona ye ya Makgowa, ba eja ka go utswa.
E ile ya re mantšiboa pele ba tšhaiša, van Niekerk a bitša mošemane yola wa Mozambique, yoo a bego a mo file leina le lefsa la Malrose, a mmiletša ka phapošeng ya go bea mabja le ditoropo. O ile a mo laela a re a hlobole a šale a le kaalgat. Tšatši leo o be a tlile go hwetša thuto ka lentšu le gat. Mošemane o ile a laelwa go kgonama gomme van Niekerk a sobeletša phata ya makgwakgwa ka kua maragong, a mmotšiša gore a na phata yeo e ka mo kae. Malrose o ile a fetola ka segagabo, a ekwa bohloko, go no kwala "samblief! samblief!" O ile a botšwa gore phata yeo "is in jou gat". Go tloga moo o ile a laelwa gore le ka letšatši le le tee a se ke a be a re motho o na le mošima (gat). Molete goba mošima ke wa mo fase.
Ditaba tšeo ka moka di be di ka hlakanya motho hlogo. Basi o iphetošitše phaga, Mami ke moimana, Lazi o fokola monagano. Dingaka di be di re phošo ye nngwe e be e le ya Meisie ya go belega ngwana a godile, a na le mengwaga ye masomennehlano.
Lufuno o ile a ngwalela dikolo tše pedi tša kereke ya Roma, ke go re tša Katoliki, e lego Glen-Cowie le Motse-Maria. Tšona di be di tsebega ka dipoelo tša Marematlou, ngwaga ka ngwaga. Di be di tumile mo nageng ka moka go fihla Thoseng le gaZulu. Maina a mangwe a tšona e be e le Our Ladies College le Guardian Angels College. Moo go be go ruta basadi ba makgowa bao ba sa nyalwego, ba nyalwago ke kereke. Ba tsebja e le bosista.
Morwa Makhado o ile a swara bothata bja go ba ruta. Ba go tšwa Zimbabwe bona ba be ba le kaone ka gore ba be ba tseba Seisimane gabotse, ba bile ba fekeetša Jan. Ka tšatši le lengwe go ile gwa direga taba yeo Mukhabudi a rego o tla ba a ya badimong a sa e gopola. A ka se e lebale. Mosadi wa van Niekerk o ile a bitša mošomi wa go tšwa Mozambique a mo laela go epa molete. O ile ge a le gare "baase" a mmitša, a mo šupetša go epa wo mongwe. Lesogana le ile la re: "wat van die Misis se gat" O be a ka le fetša! Monna wa Lekgowa a mo kwa ka letswele, a ba a mo lahla fase, a re mola a le fase a mo ragaka ka dieta. Ka go kwa di baba Motšhakane a goeletša ka mokgwa wo a rutilwego ke bašomedi ba kgale, a bitša misisi a re: kom help asseblief, ek gaan dood. "Misisi" o ile a tla a mo rapelela, van Niekerk a mo lesa?
Letšatši le a ka tšwago go phala moo ba be ba hlaba kgogo, ba mo thothelela ka direto le ditumišo. Tšatši le lengwe o kile a ikhwetša a le maemong a bohlano. Moo gona nku e ile ya rwalwa polaseng ya van Niekerk, ya wa ka lefase. Basi tšatši leo o ile a nyaka go bolawa ke dijo. O be a hlohleletšwa go ja, a botšwa ge nku yeo e reketšwe yena. Taba ya go makatša go be go se yo a botšišago gore a na Jan yena o šomile bjang. Aowa, tšeo ke tša malapa.
Popo e be e se motho wa go arabišana le badiredi ba gagwe. Seo a bego a se gana e be e le go botšišwa dipotšišo ke modiredi. Bašomi ba be ba swanetše go theeletša seo "baase" a se bolelago ka ditsebe tše pedi, le go šoma. Le letšatši leo go ile gwa ba bjalo. Popo o ile go fetša go bolela, a napa a laela gore dijo ka moka tša maabane le maloba di kgotholwe go apeiwe tše "fresh". Go badiredi bao e be e le mohlolo. Ba be ba sa kgolwe mahlo a bona le ditsebe tša bona.
Letšatši la go bulwa ga dikolo la Fihla, mošemane Mukhabudi o ile a ikgaša sekolong a na le motswalagwe Sekaku, morwa wa rakgadiagwe. Le ge e be e le motho wa go bolela kudu, lehono o be a tšhaba go bula molomo, a tšhaba go segwa ke bana ba sekolo ka polelo ya gagwe. Leleme la gagwe e be e le le le thata, pudi a re ke "podi", nku e le "nko" gomme pula e le "pola". Go ile ge go etla mo maineng a hlaloša gore maina a gagwe ke: "Mokgabodi Makgatho", a re borakgolwagwe ba ile ba falalela nageng ya Venda, ka gona ba ipitša ba Makhado ka ge ba fihlile motsaneng wa kgoši ya gona, e bego e le Makhado. O ile a re leina la Mokgabudi la fetolwa ya ba Mukhabudi. Ka gona ba Makgatho ba fetoga Bavenda ba Makhado.
Leina la gagwe la meswaso goba la sesomo e be e le "Ma- Eleven". O be a bitšwa bjalo ka lebaka la maswao a go swana le "11" (lesome-tee) ka mo fase ga mahlo a gagwe. Go be go kwala gore maswao ao a be a thibela bolwetši bja mahlo. Kua ga gabo go thwe bašemane ba bantši ba be ba gailwe bjalo. Bašemane ba bantši ba ile ba lebala le leina la gagwe a no tsebja ka lona la "Ma-Eleven". Mong o ile a thoma a befelwa, a tšhošetša go bolaya motho ge a ka mo kwa a mmitša ka leina leo, gwa se ke gwa thuša selo.
Mengwaga ga e thata, e feta ka pele, kudu ge o ipshina. Le ge mošemane Mukhabudi o ka re o a tlaišega, o ile a no makala a šetše a le ka kreiting ya bošupa, ya mafelelo dikolong tša praemari. Nako ya ditlhahlobo e ile ya fihla gomme moisa a phasa ka dinaletšana. O be a tšwele maemong a pele. O ile a kitimela go tatagwe kua setešeng sa maphodisa go mo tsebiša ka dipoelo tša gagwe tša go phadima. Tatagwe o ile a thaba kudu a ba a mo phaphatha, a bitša maphodisa a mangwe a ba begela ditaba tšeo tša go phala le todi ka bose, a ba botša ge morwa wa gagwe a tšeetše yena. A re le yena o be a fiša ge a sa tsena sekolo, a tšea sefoka ka mehla.
Ge e le Mukhabudi yena e be e šetše e le student sa Yunibesithi ya Lebowa mo dithuto di bego di bitšwa "dikhoso" (courses). Tša gagwe e be e le Histori, Thutafase, Seisemane le Afrikaans. Dithuto tšeo ka moka o be a di bekiša kudu, e no ba pap en vleis ka mantšu a gagwe. Ka go realo go phasa e be e se taba, taba e be e le go re o ile go phasa bjang. A o ile go hwetša dihlora goba dinaledi go swana le dipoelong tša Marematlou Ka lebaka la go tšhaba go lahlegelwa ke pasari ya Masione ge a ka wa ka mpa, moisa o ile a hunyetša, a ntšha ka ga tšhwene, a šoma senna. O ile a feta ga bonolo melekong le ditlhahlobong, a hwetša meputso ya ka godimo ga dipersente tše masomešupa. Go be go no ba kgakala gore mafelelong o be a tlile go hwetša B.A. ya gagwe ka dihlora?
Mongwadi o šomišitše mantšu a "shark" le "sardine" e lego maina a dihlapi tše pedi tša go se lekane. "Shark" ke hlapi ye kgolokgolo ya go tšhabja ke bohle ka lewatleng ka ge e le ye kgolo ya meno a go gagola, a bolaya. "Sardine" ke hlatswana ye nnyane ya go lotwa ka tshitswaneng. Bjale go ya ka kanegelo Mashudu o be a ipitša Shark ka ga gagwe, a tšhabja eupša ka ga Meisie o be a swana le hlatswana ya go katelwa ka tshitswaneng, a sa phurolloge gomme a dula a ngatetše mosela. Bosatšene ka ga Meisie bo be bo se gona. Mongwadi ka mantšu a o nepile go tšweletša seo Mashudu a bego a le sona ka ga gagwe le ka ga Meisie. O swana le leobu, o fetoga mebala go ya ka maemo a ditaba gore a bolokege kudu ka ga Meisie moo bogolo bja gagwe bo bego bo nyenyefatšwa sesolo.
Ditaba tšeo tša Basi le batlhakodi ba gagwe di ile tša fihla ditsebeng tša maphodisa, gammogo le go tatagwe. Mashudu di ile tša mmipela, a tšhaba le go di hlamula le Meisie. Le yena o be a šetše a ithapeletša, a no bona gore moisa yoo wa Meisie a ka mmolaya.
Morwa Makhado le yena o be a lemogile gore matšatši a ile bjale o kgauswi le go rola modiro. O ile a ipotšiša potšišo ye bothata kudu, ya go re a o tlile go robatšwa kae mohla a homotše. O ile a fetša le pelo ya gagwe gore o swanetše go robala le badimo ba gabo, borakgolwagwe. Aowa, bothata bo ile bja se ke bja ba gona, a hwetša setsha gona Tshakuma, a be a aga dipolatana tše tharo. Ye kgolo e be e le ya gagwe gomme tše nnyane e le tša morwa le morwedi. Mong o be a tsebela teng, a rerišana le kgoro ya Makhado gore ge se sengwe se ka mo hlagela ba tle ba rwale setopo sa gagwe ba se tliše gae.
Re šetše re kgwathile ntlha ya baanegwa bjalo ka batho bao mongwadi a ba šomišago go tšweletša morero wa padi. Baanegwa ba bohlokwa ka gobane ke batho bao ba tšweletšago ditiragalo mo pading. Batho ba mongwadi a ngwalago ka bona e swanetše go ba batho bao ba feleletšego, ba madi le nama, ba go swana le bao re gahlanago le bona bophelong. E swanetše go ba batho ba ba kgodišago bao mmadi a ka rego go bala ka bona, a bona tšeo ba di dirago di swana le tšeo a di bonago bophelong. Moanegwa ge a tšweleditšwe gabotse mo pading, re swanetše gore ge re bala ka yena, re fetše re re o swana le semangmang goba o nyakile go swana le semangmang.
Ba be ba re go gola bomogala Maphefo ba napa ba reka direkarekane go swana le dinama, dipotata, diswikiri, bjalobjalo ka go tseba gore mohlomongwe ba ka se sa hwetša sebaka sa go fihla mabenkeleng go tloga tšatši leo go fihla mogolo wo o latelago. Basetsana ba moo ba be ba tseba gore ge bakgekolo ba gotše ba tlile go ba roma go ba gela meetse, go ba yela dikgonyeng le mabenkeleng gomme ba ba lefa. Go ya nokeng e be e le diranta tše pedi, go ya lebenkeleng go reka direkarekane e be e le diranta tše tharo gomme go ya kgonyeng e be e le diranta tše hlano. Ka ge bontši bja bakgekolo bo sa tsebe diranta gabotse, basetsana ba be ba hwetša sebaka se se botse sa go sega tsebe, ba ba pata.
Mona wa bašemane ba bangwe go Mukhabudi o ile wa gola gabedi. Sa mathomo ba be ba mo hloetše go ba phala ka dithuto. Go be go šetše go kwala gore Mukhabudi ke mpimpi, o ba rekiša kua go hlogo ya sekolo le go barutiši ba bangwe. Gape o be a fetogile moratiwa wa barutiši ba bantši, a romega, a dula a lokologile, a thabile. Leina le lengwe leo a go fiwa ke bašemane ba bangwe e bile "Kgenkgerepe". Ba be ba re o swana le kgenkgerepe, ka go epa. Gore ba tsebe gore tatagwe ke setšene ya maphodisa go ile gwa napa gwa senya ditaba. Go ile gwa se ke gwa hlwa go le mošemane yo a mo tshepago, ka gona Mukhabudi ya ba tšhikanoši, bakgotse ba gagwe ya ba dipuku tša gagwe.
Le letšatši la mohlolo Basi ga se a ke a bitša Mashudu ka sefane, ka maemo a bosetšene goba a re papa goba tate. O be a no re: "waar is Mashudu" Moo gona o be a paletše mmagwe e sa le ngwana. Lehono gona ke leoma la moisa, a ka betela motho wa gagwe, a mmolaya ka diatla. O bonala a kgwahlile, a na le maatla. Bophelo bja bogwaragwara le bjala di be di sa thoma go mo gwahlafatša?
Tšatši leo mogala Mukhabudi o be a tsene ka holong a apere purabura ya gagwe ye khwibidu. O be a re o aparetše kgaetšedi. Gape ka Aporele ge a apešwa o ile a hlwa ka yona letšatši ka moka go fihla bošego. Go be go se yo a tsebago gore o e apotše neng. Ba metlae ba be ba re o robetše ka yona. Kua dijong o be a e apere; kua lebaleng papading ya kgwele ya maoto o be a e apere, le bošego ge go binwa, go tantshwa o be a sa e apere. Ka lebaka la bošaedi o be a sa tantshe, a no tlhotlhoroga, a itshamile ka leboto. BoLufuno bona ba be ba di tlwaetše, ba eja leoto le masogana a moo.
5 "Mong wa rena ke o tee, tumelo ke e tee, kolobetšo ke e tee".
Ntlha ye nngwe ye bohlokwa ya go swantšha moanegwa ke go latišiša gore o dira eng mo ditiragalong tša padi. Seo a se dirago se tla re thuša go mo kwešiša gore ke motho wa mohuta mang. Mohlala wa mediro ya motho yeo e utollago semelo sa gagwe ke wa ge Meisie a tšeela Mashudu mogolo ka moka gomme a no mo šadišetša makgaritlanyana..
Mashudu ge a anega ka tšeo o be a sa metše le mare. O re mohlolo wa mohuta woo ga se a ke a o bona. Yena lephodisa la go rutwa sethunya ngwaga ka moka sekolong sa bophodisa kua Hammanskraal lehono o tšhošetšwa ke mašolopudi ka sona. A re o be a no kgotsa, a sa tsebe gore a ka itira eng. Ge nka be e be e le ba babedi fela, a re o be a ka ba hlakahlakanya ka dikarate tšeo ba di rutilwego ge ba rupelwa go tša bophodisa. Le sethunya sa gagwe se be se se mo go yena, se le ka phapošeng ya bona le Meisie ya go robala. Le sona ga se na le mohola ge yo mongwe a go šupile ka sa gagwe.
Ge e le dithuto tša sekolo tšona o be a di kgona kudu. Seo se bego se mo palela e be e le Sepedi. Ka ge go setše go boletšwe, o ile a reka puku ya diema le dika yeo e bitšwago "Marema-ka- Dika" gomme a e bethela hlogong. O be a tseba seka se sengwe le se sengwe ka hlogo gammogo le ditlhalošo tša tšona. Le dithuto tša go swana le Histori le Thutafase o be a di dira bjalo, a di bethela hlogong, a di tseba ka hlogo. O be a kgona gore motho a sware puku gomme yena a thome go reta diteng tša puku yeo. Ke ka lebaka leo leina le lengwe la gagwe e bego e le "Book-worm", seboko sa iesa yoo o be a robja ke maina.
Lehlalošetšagotee ke lentšu leo le fago tlhalošo ya go swana.
x. ba eja leoto.
Kua sekolong se se phagamego sa basetsana, sa Motse-Maria, Lufhuno o be a tsene fase, le yena a šoma sesadi, a šoma gabotse le ge a be a sa tšwe maemong a pele go swana le kgaetšedi ya gagwe. O be a thekgile ditho, a iketlile. Dithuto tšeo a bego a ipshina ka tšona e be e le Mmetse, Saense le Payolotši, tšona dithuto tša go nyakega ge motho a ikemišeditše go ba ngaka. Tabakgolo yeo e bego e thuša basetsana ba Our Ladies College ke tlhokomelo ya bosista ge ba ba diša bošego le mosegare, le mafolofolo a bona mo dithutong.
Lehono bana ba Mashudu Makhado ba be ba mo nyakela tatagobona gore a tle a bintšhe mosatšana wa mmala ka leoto le tee. Tatagobona o ile a ba tsena gare a ba botša bothata bja molato wa gagwe. A re yena ge a saena pele ga komosasa, a nyala Meisie, o be a tseba a nyala ka lenyalo la mohlakenela wa dithoto (community of property, and of profit and loss). A re le ge a oketša ntlo, a e mpshafatša, o be a tseba e le ya bona. O ile a re pele a hwetša phenšene, mogolo wa bona wa maphodisa a be a ba tutuetša ka taba ya go reka polasa goba go aga ntlo, a re ke investment (go boloka tšhelete) ya go phala tše dingwe ka moka. A re batho ka moka ba be ba hlatsela taba yeo. Ke ka fao a ilego a phakiša go dumela ge Meisie a re ba oketše ntlo, ba e kaonafatše.
Mongwalelo ke mokgwa wo mongwadi a ngwalago ka gona ge a tšweletša dikgopolo tša gagwe mo sengwalweng. Re šetse re hlalošitše mathomong a kahlaahlo ye gore polelo ke sebetša se bohlokwa go mongwadi ka ge e le yona yeo a ngwalago ka yona gore babadi ba kwe dikgopolo tša gagwe.
Mohlala: Mongwadi mo pading ya Dilo tšela ke batho o kgonne go hlaloša mafelo a gagwe ka bothakga ka go bontšha gore lefelo leo ke la kae le gona la nakong efe mo historing.
Meisie o ile a belega ngwana wa mošemane yo a ilego a tliša lethabo le legolo ka moo lapeng la gagwe. Nku e ile ya wa ka lefase. Mashudu o be a e rekile mo Leburung la polasa moo kgauswi le lokheišene la Tshikota. Go tloga tšatši leo monna yoo wa Lekgowa le setšene Makhado e ile ya ba bakgotse ba bagolo. Makhado o ile a be a kgopela monna yoo wa Lekgowa gore a thwale mošemane wa gagwe ngwaga wo o latelago, a šoma mathapama, ge sekolo se tšwele, ka Mekibelo le ka maikhutšo a dikolo.
viii. go ithweša ka letolo.
Bothata bjo bongwe e be e le go re Mukhabudi a ka se kgone go phedišana le bana ba Meisie. Ba be ba tlile go ngapana gomme batswadi ba tlamega go namola le go tšea lehlakore. Go kgakala gore Meisie o be a tla emelela bana ba gagwe mola mokgalabje a ka se leke go emelela morwa. Ka gona Mukhabudi o be a tlile go phela boima, gwa ba gwa phalwa ke mola a kgotlelele gona kua ga rakgadi Maphefo.
Go bohlokwa gore mmadi a latišiše ditiragalo ka moka mo pading a lebeletše gore baanegwa ba reng ge ba ntšha sa mafahleng. Gape le gore ba dira eng go bohlokwa ka ge go tla re bontšha gore thulano ya bona ya ka ntle e hlolwa ke eng le gona e feleletša bjang gare ga baanegwa.
iv. Mafelelong o mmona e le motho wa mohuta mang?
Mosetsana o be a re go tsoga a swiela mokgotha, a bea meetse a go hlapa sebešong ya ba gona a thoma go swiela lapa, go tloga ka mafuri go tšwa ka sefero. Ge a feditše go swiela le go hlapa, o be a lokiša difihlolo. Tšona e be e le motepa wa mabele ka maswi, ba feleletša ka teye le borotho. Go tloga fao o be a hlatlega pitšana ya sešebo gore rakgadi a se ke a šala a tshwenyega ka go apea dipitša tše pedi, ya bogobe le ya sešebo.
Mmagobona o be a šetše a di kweletše mengwaganyana yeo ye meraro a go phela le sebata seo. Moisa yoo o be a na le mokgwa wa go boa mašegogare, go sa tsebe motho gore o tšwa kae. Yo a bego a ka leka go mmotšiša gore o tšwa kae o be a tla fotlelwa, a botšwa gore: "Ke tšwa ga mmago". Ka gore e be e šetše e le setšene ya maphodisa, ba be ba mo fa koloi gore a ye gae ka yona ge ba ka boa bošego mo ba bego ba ile go šoma gona. E be e le dinako tša dikgaruru, batho ba gana taba ya boipušo go ya ka magoro. Ke ka fao maphodisa a bego a šoma bošego le mosegare. Ka go dira bjalo ba be ba gola tšhelete ye ntši kudu, ba leboga tšeo ka go galefela batho ba gabobona. Ba ba gatelela, ba ba hlokofatša go fetiša tekanyo. Go se dire bjalo e be e le go rakwa mošomong wa bophodisa.
Sebakeng sa go ngwalela sekolo sa Motse-Maria se nnoši, Lufuno o ile a ngwalela tše mmalwa. Ka mo mangwalong a dikgopelo o be a nokela dipoelo tša moleko wa marega. Pego yeo ya gagwe ya dithuto yona e be e phadima. Le ge a sa thope sefoka, a tšwa maemo a pele, o be a sa fete seatla, a etšwa maemong a boraro, a bone a bohlano, e sego go feta moo.
Bothata bja bana bao ke go re ba be ba se na le malome, rangwane goba mmangwane. Tatagobona o be a na le dikgaetšedi tše pedi fela, yo mongwe a tšerwe, a dula GaMamabolo. Yena e be e le kgorulana ka mo gabo. A fapana le bomogolwagwe kudu, e le seroto, a na le lethabo le kwelobohloko. Leina la gagwe e be e le Mapelo mola mogolwagwe a tsebja ka la Maphefo. Mapelo o be a nyetšwe ga malomeagwe, ga Mogano.
Bobedi ba be ba bataletše. Mashudu o be a rapeletša bophelo, Meisie yena o be a lemogile gore o kgauswi le go phula mooka ka serethe. Meisie o be a bontšha monna wa gagwe lerato, botho le borutho. Taba yeo e be e makatša Mashudu, ga se a e tlwaela. O be a sa lemoge maano a mothwana yoo wa gagwe.
Tšatši le lengwe Popo o ile a nyaka go bolaya motho wa gagwe a hwetša a eja hlapi ye fresh. Baapei ba Bathobaso le bona ba be ba swanetše go ja lalile. Popo o ile a hlapaola a re: You can fotsek! There is many a Kaffir boys looking for a job. You are nothing, just a dog, son of a dog. You eat from my hand. You came here begging-begging, now you think you are like baas. (O ka no hlabela pele, go na le Bomantsho ba bantši bao ba nyakago mošomo. Ga o selo, o no ba mpša, ngwana wa mpša. O ja ka mo seatleng sa ka. O tlile mo o šokiša, o nthapela gore ke go thwale bjale o itira baase).
Ka sekolong dilo tšeo Lufhuno a bego a di kgona kudu e be e le dipalo, dipapadi le moopelo. O be a kgona go opela kudu, ge koša e na le solo, solo yeo go tsebja ge e le ya gagwe. Dipapading o be a kitima lebelo la kgauswi la dikilometara tše lekgolo. Moo gona basetsana ka moka o be a ba hlobela nonyana, a šiwa ke bašemane ba bahlano fela mo sekolong sa bona. Bašemane bona ba be ba sa rate lebelo la kgauswi ba re ke la basadi. Ba be ba re bannanna ba swanetše go kitima maele goba lebelophatšanaga. Leo e be e le la diiri tše tharo go ya go tše hlano, le tsenelwa ke bašemane ba lefahla.
Re šetše re hlalošitše gore thulanogare e ka no se bonagale gabonolo mo dipading go feta mo dipapading. Bjale a nke o lebelele gape gore a na ga go na le mehlala ye mengwe ya thulano ya ka gare mo pading ye. Tšweletša mehlala o bontšhe baanegwa bao ba amegago thulanong ye nngwe le ye nngwe. Hlaloša le gore thulano e hlotšwe ke eng.
Gape baanegwa ba swanetše go swanelana le tšeo mongwadi a di tšweletšago ka bona mo sengwalweng. Ge e le gore moanegwa ke motho yo mošoro wa go hloka lešoko, re swanetše go mmona goba go kwa ka ditiro tša gagwe.
Mo dipolelong batho ba ile ba makala ka mokgwa wo dilo di ilego tša sepela ka lebelo, le ka bothakga ka gona. Bona ba be ba tlwaetše meletlo ya majakane ya go tšea letšatši ka moka. Lehono, le ge batho ba kaaka mabu le matlakala, lenaneo le be le sepela ka go potlaka. Kereke e tsene ka nako, ya tšwa ka nako. Ka sekgalela ke ge batho ba boetše ka gae, ba tletše ka mo gare ga ditente tše pedi tša kgoparara, tšeo di bitšwago "marquee" ka Seisimane. E tee e be e ka metša sekete sa batho. Ramoletlo e be e le profesa ye nngwe ya go tseba dipolelo tša mo Afrika Borwa ka moka, le gona gabotse. Yena o be a šoma le Mukhabudi kua yunibesithing ya Lebowa. Mashudu Makhado o ile a amogela baeng ka bokgwari bjo bo makatšago. O be a bala pampiring yeo a e ngwaletšwego ke bana. Diboledi e be e le tše nne fela, ka moka e le dihlogo tša dikolo. Ka moka ba be ba bala dipampiring. Wa mathomo e be e le hlogo ya sekolo se se phagameng sa Moruleng.
vi. batho ba kaaka mabu le matlakala.
iii. Seo baanegwa ba bangwe ba se bolelago ka yena.
Kua Tshakuma ditaba di be di sa homotše. Lufhuno o godile, ke mothwana, o kgona go šala le lapa ge rakgadi wa gagwe, Maphefo, a sa ralala le motse. Gape mokgekolo yoo o be a na le lenao. Aowa, o be a sa adimilwe, a kgona go kopanya motse woo wa Thobela, ke go re letšatši leo a sego a ya letšemeng, tšhemong goba go rekiša kua mmileng wa sekontiri.
Mošemane Lazi le yena o be a na le mathata a gagwe. O be a se a hlamega, hlogo ya gagwe e le ye kgologadi. Dingaka di ile tša hlatsela gore hlogo yeo e na le meetse gomme bolwetši bjoo bo tsebega ka leina la Seisimane, e lego hydrocephalus. Ka morago ga beke e tee fela sekolong sa digotlane, barutišigadi ba ile ba tsebiša Meisie gore ngwana wa gagwe is retarded (ga se a hlamega, o fokola monagano). Ba ile ba eletša Meisie gore ngwana yoo o swanetše go tsena sekolo sa bana ba go fokola menagano, moo ba bego ba tla rutwa ke barutišigadi ba go hlahliwa go dithuto tša menagano.
Kua Motse-Maria, Lufuno o ile a ipshina kudu. Barutišigadi ba gona, bosista, ba be ba hlokometše basetsana bao, ba ba diša bošego le mosegare. Ge go etla ka mo dithutong le gona ba be ba ntšha ka ga tšhwene, ba sa kgolwe gore ngwana ge a rutilwe ke bona ngwaga ka moka a ka palelwa. Taba yeo ba be ba sa e kwešiše. Bošego bosista ba be ba sa robale, ba monamona le dihostele ka dithotšhe tša digatšatša. Ge e le basetsana ba bona ba be ba ba tseba le ge ba furaletše, le ge ba ka khukhuna goba ba leka go tšhaba.
Taba ya Mashudu ya go ratana le mosadi wa Lekhalate e be e no ba gore tšie e phala morogo. Gabotsebotse o be a nyaka mosadi wa Lekgowa. Bothata go yena e be e le go tseba yo e lego Lekgowakgowa gobane bontši bja bao ba ipitšago Makgowa, gabotse e be e le Bammala. Mo go sa hlakego gabotse e be e le gore a morwa, Makhado o be a hlohleletšwa ke eng. Ditsebi tša menagano di be di ka fatišiša tšhušumetšo yeo.
Setšene Makhado o be a phela segoši e le ruri ka mo ga gagwe. Go fihla ka gae e be e no ba go itahlela sofeng, mosadi a mmofolla diputsi, a di iša ka phapošeng ya go robala, a boa le masilipere. Go tloga moo a khunama mo kgauswi go bogela ge tlou e eja. Tlou ya gona e be e sa je, e fula. Makako a mararo o be a a lahlela gatee, a be a kgoromeletša poroto kua go mosadi go laetša gore ga se a khora. Ge a khoše o be a bea dibjana mo fase, mo pele ga gagwe. Sešebo sona se be se tlišwa ka potwana, sa bewa mo pele ga gagwe. Nama yona e be e sa hlokege, a hlaba nku goba pudi beke ye nngwe le ye nngwe. Maphodisa a dinako tšeo a be a ipshina, ba lobiwa ka ditšhelete, dinku le dipudi ke bao ba ithapeletšago, ba tšhabago go swarwa le ge ba sa tsebe gore ba tla be ba swarelwa eng.
Letšatši la tsheko batswadi ba ile ba kgeregela toropong ya Polokwane. Bašemane ba lesome ba baetapele ba ile ba rakwa sekolong gomme ba laelwa go ya go tšea diporogwana tša bona kua hosteleng ya Moruleng gomme ba tšwe ka difata tša ntshe ba gapša ke maphodisa. Ge e le batšwantle bao ba bego ba pharwa ka molato wa trespassing ba ile ba ahlolelwa thupa ka lehlakanoka mo maruring le le lekgolo la diranta, goba lekgolo la matšatši kgolegong. Baithuti ka moka ba sekolo seo sa Moruleng ba ile ba laelwa go lefa diranta tše makgolopedi ka o tee, ka o tee, go reka le go lokiša phahla ya sekolo yeo ba e sentšego goba ba e tšhumilego. Godimo ga mo yo mongwe le yo mongwe o be a swanetše go saena gammogo le batswadi, gore a ka se tsoge a tsenetše megwanto, ge a ka dira bjalo o tla napa a ithakile. Lekgotla la "S.R.C." (Student Representative Council) le lona le ile la iletšwa. Go tloga letšatši leo go be go se motho yo a ka bitšago pitšo ya baithuti ka ntle le tsebo le tumelelo ya hlogo.
Ge e le rakgadi Maphefo, yena o ile a se ke a fetša go kgotsa ge a sa tlile go šala a nnoši mola a tšofetše a se sa kgona go ralala le motse ya re letšatši le sobela a be a tseba mabarebare a motse wa Tshakuma ka moka. Lehono le go fihla tseleng ya sekontiri go ya go rekiša e be e le mathata fela, a rera le pelo pele a tšea leeto leo. Ka lebaka la lešapa la gagwe le botšhobolo bja gagwe go be go se le o tee wa leloko yo a bego a nyaka go mo fa ngwana yo a ka dulago le yena, a mo roma. Ba be ba sa nyake go bona Maphefo a bapala diketo ka bana ba bona.
iv. Mafelelo a thulano ye nngwe le ye nngwe a swanetše go bonagala gabotse.
Ka morago ga lehu la Masindi, Mashudu o ile a napa a lahlela legare phokeng, a itulela Tshikota le Meisie, a bonala ge kgwedi e fedile fela, a etla go lahlela bana lesaka la bupi, mokotlana wa swikiri, mahlare a teye le marotho. Nama ba be ba e hwetša ka mahlatse, ge tatagobona a ka gata mmutla goba phala ge a ralala le naga mašego. Koloi yona o be a e otlela ka lebelo la mmutla, phoofolo e ka se putle mo pele ga gagwe. Bana ba gagwe ba be ba šetše ba tlwaetše go šeba ka morogo. Mahlatse naga ya Venda e nonne kudu. E na le dijo tša tlhago, kudu dienywa - mafaya, mahlatswa, dipanana, dinamune, diphopho le diabokhato.
Basi o be a feta Mukhabudi ka ngwaga o tee mola Mami le yena a feta Lufhuno ka ngwaga o tee. Bjale Mukhabudi ge a fihla moo ga Meisie a tlile go tsena sekolo, Basi o be a bala kreiti ya boselela, Mami a bala kreiti ya bone gomme Lufhuno a le Kreiting ya Boraro. Mukhabudi yena o be a tlela Mphato wa Boraro. Le ka mengwaga ba be ba fetana bjalo bana ba Makhado le Meisie, ka ngwaga o tee, o tee.
Mukhabudi le Lufuno ba ile ba makala kudu, ba kgotsa go kwa ditaba tšeo o bego o ka re ke nonwane. Ba ile ba botša tatagobona gore ba swanetše go bona Ravele. Yena e be e le agente ya go tuma kudu, ya Movenda. E be e le matwetwe ditabeng tša go hlala le go tša diphapang magareng ga basadi le banna ba bona. Moo gona o be a ntšha ka ga tšhwene. Basadi ba be ba tšhošetša banna ba bona ka yena, ba re "ke tla go biletša Ravele a tle a rutele ba bantši, wa tla tseba gore go šeba ke go khora". O ka re basadi ba kua Gauteng go be go se yo a sa tsebego Ravele "mfana wa Movenda". Banna bona ba be ba mo hloile kudu, ba dula ba mo logela maano a go mo tloša tšatšing.
Legato le la thulaganyo ke leo ditiragalo di retelago go feta. Bothata bo fihla khuduegong ye kgolo kudu. Ke moo ditaba di fihlago maemong ao di ka se boelego morago. Baanegwa ba thoma go fetola dikgopolo le go tšea dipheto mabapi le seo se ba amago.
Mukhabudi ka gore o be a le ka pele o ile a tshepiša mokgalabje gore ba tla dira bjalo. Bobedi ba ile ba mo tsebiša dikgopolo tša bona ka botlalo. Taba ya mathomo e be e le go epa meetse ka mo jarateng ya gagwe gore a se ke a hlwe a gelwa meetse ke basetsana ka kua sedibeng sa meetse a go kgotlelwa ke batho le diphoofolo gomme a ba lefa ranta lekokoko le lengwe le le lengwe.
Le ka lebelela tšhomišo ya mantšu a mangwe go swana le a a latelago: "sethunya" (letl. 11), "Oom" (letl. 15), "swart goed" (letl. 19), "toyi-toyi" (letl. 43), "You can fotsek! There is many a Kaffir boys looking for a job. You are nothing! just a dog, son of a dog. You eat from my hand. You came here begging-begging, now you think you are like baas." (matl. 60 -61).
E rile ge dilo ka moka di lokile, Savimbi a thoma a hwa ka disego, lentšu la gagwe la tlala hostele ka moka. Aowa, moisa o ile a napa a kakatega ka disego. Gona moo ba bantši ba bašemane ba ile ba phafoga. Yo a emišago hlogo o be a pharwa ka kubu a be a hunela gape ka dikobong. Seo se ile sa direga go fihlela ka moka ba kwele ditumedišo ka sampoko. Hlogo o ile go lemoga gore ka moka ba phafogile, le bao ba bego ba tagilwe bjale ba hlaphogetšwe, a napa a tobetša switšhi sa mabone, gwa napa gwa re pe! Ya ba mosegare. Gona moo dikobo di ile tša lahlelwa fase gomme kubu ya hwetša mošomo. Yo a welago ka fase o be a laelwa go namela mopete gape. Yo a lekago go lla goba go hlaba mokgoši o be a tla ba a itshola.
Mashudu o ile a makala, a makatšwa ke ka mo nako e kitimago ka gona. Yena o be a sa nagana ka tša nako ya bona ge sekolo sa praemari se be se felela ka mphato wa boselela. Bjale boLufuno ba bonala e sa le bana ba maminana eupša šetše ba kgopela go amogelwa dikolong tše phagameng ngwaga wo o latelago. Aowa, go kgotsa ga gagwe go be go hlakantše le lethabo. O be a thabišwa ke bana ba gagwe ge išago bobedi ba tla bego ba tshetše noka ya praemari ba tsheletše ka sekontari.
Go be go le kgakala gore Mukhabudi a ka se leke go tsena sekolo sa sekontari a sa le moo ga Meisie. Bana ba Meisie ba be ba godile e le ba batelele, ba mo feta mola yena a ba feta ka go kgwahla. Bothata e be e le ge ba ka mo dika. Le yena taba yeo o be a e lemogile, a sa nyake go putla tseleng ya bona. Tatagwe o ile a opša ke hlogo, a nagana gore a ka dira eng ka morwa, a ka mo romela kae. Le ge dikolo tše phagamego tšeo di nago le poting di be di sa le gona, o be a se na tšhelete ya go lefela boarding and lodging. Bothata e be e le gore moratho wa Jan o be a mo ja direthe, ngwaga wo o latelago le yena o tla ba a nyaka go ya sekolong sa sekontari.
Seo Meisie a bego a se tseba ke go re Mami o be a ratana le lefeela le lengwe la mošemane la go phela ka go utswa, go swara batho poo le go kata basetsana. Lehono go be go ka se makatše ge Mami a le mmeleng ka lebaka la go katwa. Le ge go le bjalo Meisie o be a ka se mmotšiše tšona tšeo. Mosetsana o be a ka mo tšhela ka diphusese. Ge e le morwa Makhado yena o be a ka se re poo! O be a tla ya gamaotwanahunyela ka go ponya ga leihlo.
Lufuno o ile ka tšatši le lengwe a namela pese a ya ka toropong go ya go laodišetša tatagwe ka ditaba tšeo tša go kgopela sekgoba dikolong tše di phagamego. Ka setlwaedi o be a gorogela gona mo setešeng sa maphodisa, a re go bonana le papagwe a boele morago gae. O be a sa ke a bile a le beya ga Meisie. Tatagwe le yena o be a kwešiša gore ngwana wa ngwanenyana a ka se rate go thulana le mmaneagwe.
Dino tšona e be e le mahlapahlapa. Go be go le malwa, e sego mabjala. Go be go tlile dikoloyana tša mabjala a Sekgowa ka go fapafapana ga ona. Mabotlelo a be a kgonamišeditšwe sa ruri, melongwana e lebeletše fase. Motho o be a no šupa, ba mo tlaletša galase a sepela, a šuthelela ba bangwe. Moswaramarapo o be a no fela a re: "The ground is the limit". Go realo e be e le gore motho a ka no tagwa ka mokgwa wo a ratago, a be a robala mo fase goba a abula ka matolo.
Kua sekolong sa Moruleng, Mukhabudi o ile a tlwaela, a thoma go ipshina. Bašemane ba be ba mo tlwaetše, ba sa hlwe ba mo šala morago ba mo sega ge a re pula ke "pola", nama ya nku ke nama ya "nko". Moisa o ile a bulega molomo, a fetoga pudi ya tsela. Ge a rotoga bašemane ba be ba etša pudi ge e lla ba re "mmee!" Go realo e be e le gore etlang le kweng dikgang tša Mukhabudi. Le yena o be a sa felelwe, a no dula a šišitše ka madireng a go tšwa kua le kua. Ba bangwe ba be ba mmitša Daily Mail.
Re tla hlaloša dintlha tše tša ka godimo ka botlalo gomme ra hlama dipotšišo tšeo di sepelelanago le padi ya Dilo tšela ke batho. Go tla ba bohlokwa gore ge o badile padi ye o kgone go ka bona dintlha tše go ya ka mokgwa wo mongwadi a di šomišitšego ka gona mo pading.
Ge bana ba Mashudu Makhado ba feditše dithuto tša bona e le dingaka, tatagobona o ile a ba direla moletlwana. O be a se na le sa gagwe motho wa batho; o ile a hlaba nku le pudi gomme a reka mabjala a sekgowa a se ma kae. Bakgotse ba gagwe ba ile ba tla gammogo le bakgotse ba bana bao ba babedi. Le ge Lufuno a be a a sa dira seo se bitšwago house manship kua sepetleleng sa Rankuwa o be a šetše a sepela ka sebaibai sa koloi sa go tšwa ka lepokising. Mukhabudi yena ka gore e be e le matšatši a šoma o ile a tšwelela ka BMW, koloi ya go bitša mašeleng a matelele.
Dinako tša go thoma mošomo, dinako tša go ja le dinako tša go tšhaiša le tšona e be e no ba mathata fela. Banna ba be ba robala ka gaišeng ye nngwe ya serantlatla ya go rulelwa ka mabjang. Basadi ba be ba robala ka mokhukhung wa go agwa ka masenke a kgale, a go kgwara. Mo gare ga dintlo tše tše pedi go be go tšhetšwe lešabašaba la noka, gomme bošego le swielwa gore ka masa van Niekerk a tle a bone ge ekaba go na le mehlala ya go ya kompong ya banna goba ya go leba ntlong ya basadi. Batho bao ba bego ba šwahla e be e le banna. Ba be ba re ge ba leba kua mokhukhung wa basadi, ba sepela ka sa morago gore mehlala e lebe banneng. Ge ba boa, ba be ba lebelela pele gomme ba goga lešašana la go timeletša mehlala.
Mahlomola a mathomo ke ge a ba laodišetša ka mmago bona, Masindi. A re mosadi yoo o hlokofetše ka mokgwa wa go makatša le gona ba se ba be ba phela mmogo lebaka le letelele, ba kgona go tlwaelana. O ile a be a sekiša megokgo ge a re "mosadi wa ka ba mo loile ka lebaka la mona". A ba botša go re mmagobona e be e le mosadi yo bohlale, wa seroto. A re ka sekolong o be a sa phalwe ke motho. A re le ge yena Mashudu a na le hlogo fela o be a sa fihle go Masindi. A re bjale mahlale ao le nago le ona le abetše mmagolena. "Pele le nagana tša mahumo a lefase lekhwi le swanetše go mo direla segopotšo sa mabonwa, e lego leswika lebitleng la gagwe". A re le yena mohlang a homola ba mmoloke kgauswi le mogatšagwe. Ka ge mmagobona a hlokofetše e sa le meganyaganyana ba be ba lebetše sehlogo sa tatagobona go mmagobona.
Tumatshwano ke lentšu leo le dumago go swana eupša le tliša ditlhalošo tša go fapana mafokong.
Ge letšatši le sobela ke ge motse ka moka o hlamula ditaba tša monyanya wa bana ba Mashudu le masetlapelo a Meisie, mogatša Mashudu wa Lephusumane, wa go nyaka go swela ka ntlong le bana ba gagwe le setlogolwana. Ba bangwe ba be ba sola Bomantsho ba go nyala Bammala, go swana le Mashudu. Bao e be e le basadi, ba re Makgowa le Bammala e no ba basadi go swana le bona, phapang e be e no ba mmala fela. Ba be ba re Meisie o swinegile, mahlajana a gagwe a mo lobišitše, a nyakile go mmolaya. "Gape bona ba tshepile diagente le diinšorense. Rena re tshepile modu", gwa realo mosadi wa mohlologadi, moagišani wa Mashudu. Yena o be a šetše a holofela nyalo. Ba bangwe ba ile ba re le ge "insurance" e ka aga ngwako woo gape, dilo tše di swelego ke moka di lobile. Gare ga tšona go balwa ditšhelete, diswantšho, dipuku tša bohlokwa, dimpho le mangwalobohlatse.
Mogala'Mukhabudi o ile a napa a gopola histori ya kereke ya ga bo, ya Z.C.C. (Zion Christian Church) yeo e bego e tsebja ka leina la Lekganyane. Le ge a be a thomile go hlotša ka mo kerekeng a bile a lahlile petše ya naledi, o ile a boela a tsena ka mafolofolo. O ile a boela morago mo mohu Ignatius Lekganyane a thomilego gona, e lego Maseru kua Lesotho, mo a bego a le ka fase ga mohu Edward Tau, yo ba bantši ba bego ba no mmitša "Lion". Mukhabudi o ile a latišiša ditaba tša Lekganyane le kereke ya gagwe ka tlhoko ye kgolo go thoma gona Lesotho go fihla Podungwane. Aowa, monyakišiši o ile a swielela, a kgoboketša le diswantšho tša mong kereke, bana ba gagwe, dikopano tša mathomo, baletši ba diphala le babini ba mpoho. Go no swana le maloba ka masters (M.A.) o ile a tšea mengwaga ye mebedi fela a be a feditše. Bjale o be a lebanwe ke purabura ye khwibidu, yona ya go swana le ya baahlodi ba molao. Batho ba ile ba kgotsa gore letšatši la dikapešo go tlile go ba bjang ge ntshororo ya mašitadišepe e apere purabura ye khwibidu.
Nyaka dika tše hlano gomme o di hlaloše go ka mokgwa wo mongwadi a di šomišitsego pading.
Meisie o ile a napa a nagana maano a makaone a go kota nku ya gagwe. O ile a nyaka motho wa go dira dipolane tša dintlo a mmotša ge a nyaka go oketša ntlo ya gagwe le go e kaonafatša. Mohlami wa dipolane o ile a šoma ka mafolofolo ya re pele beke e fela a be a šetše a feditše polane ya ntlo ya Meisie, a bile a e tlišitše go mong. Mong o ile a e tšea a iša go baagi, e lego dikontraka, ba mmotša ge e tla bitša dikete tše lekgolo tša diranta. O ile go rapedišana le bona ba fokotša ka sekete se tee fela sa diranta. Go tloga fao Meisie o ile a ja hlogo gore o tla tsena Mashudu bjang ka morero wo mogolo ka tsela ye.
Morwedi le tatagwe ba ile ba kwana gore a ngwalele Motse-Maria, kua Doornspruit, ka gore ke kgauswi. Mashudu o be a tseba gore go tloga Louis Trichardt go ya Polokwane ke iri e tee fela ka koloi eupša go sobelela Glen-Cowie, ke maleng a lefase. Aowa, molomo wa lehlabula e bile o tee. Ngwanenyana o ile a boela gae Tshakuma, a fihla go rakgadiagwe a rwaleletše mefago, ba fihla ba ipshina ka marotho, dikuku, jamo, botoro le dipongpong. Rakgadi Maphefo o be a rata dipongpong bjalo ka ngwana.
Mo kgauswi le sekolo sa Moruleng go be go le sekolo sa Mahlakeng. Hlogo ya sona, Kalewa, e be e le moesa yo moteleletelele wa go feta batho ka moka, yo o ka rego a ka bona le tše di sa tlago, le tša išago. Bothata bja gagwe e be e le lefšega mola a phela a khoše maphoroma. Ka Mešupologo gona e be e le kudu. Baithuti ba be ba itirela boithatelo, ba šalela gammogo le barutiši ba bona, ba sa dire mošomo wa gae tšatši leo ba o filwego, ba sa apare yunifomo, bjalobjalo. Ka lebaka la gore digalase tša matsikangope di be di thubilwe ka moka, baithuti ba be ba gana go tsena ka mo diphapošeng, kudu marega; ba be ba itulela ka kua ntle, ba ora bothunya. Ge maphodisa a tlile go namolela hlogo ka go swara goba go tšhošetša baferekanyi, hlogo o be o tla hwetša a tšhogile, a thothomela, a bile a hunyetše e le kgopana, a šupa ka monwana a le kua kgole a re: "that boy in a blue jersey is full of nonsense" (mošemane yola wa jesi ye tala ke yena mohlolampherefere).
Go tsomana le boBasi go ba ruta "a" le "o", mathomo le mafelelo a mahlajana a bomammati, mokgalabje o ile go ka se thuše selo. O ile a re baisa bao ke diphaga tša go phela ka mabake le borukhuhli. A re se ba se tsebago ke bokebekwa fela. O ile a re bana bao ke mafela, ke dilo fela, ke "madinyana" a marabe. Mafelelong ba ile ba kwana ka taba yeo ka moka ba bego ba e dikologa, taba ya go ya banneng, go ya Phafola, motho wa bona a tla a topa dipampiri, a ja mafapoga a gagwe. Moo ba ile ba kwana ka go kgokgona, dingaka tša Sekgowa di be di sa nyake go bontšha gore di kwana le ditaba tša dingaka tša setšo. Ba ile ba fa Mashudu tšhelete gore a ikgotsofatše, a fihle le Malawi ge a rata. Ge ba le ka thoko le bona ba be ba kgolwa gore mešunkwana e a šoma.
Ngwaga ka ngwaga baithuti ba mphato wa mafelelo wa Marematlou ba be ba phasa ka moka. Taba ya gore go na le ngwana wa go hloka hlogo ba be ba sa e tsebe, ba sa e kgolwe. Mošomo wa gae o be o fiwa tšatši le lengwe le le lengwe. Dipotšišo tša meleko le ditlhahlobo di be di šomišwa kgafetšakgafetša. Go dira bjalo e be e le go šoga le ba go hloka dihlogo. Bontši bja baithuti bo paledišwa ke bobodu, e sego go hloka hlogo. Bobodu e ka ba bja baithuti goba bja barutišigadi.
Yena o ile a latelwa ke hlogo ya sekolo sa Doornspruit, se se tsebjago kudu ka leina la Our Ladys College. Wa boraro e bile rahlogo (vice-chancellor) ya Yunibesithi ya Lebowa gomme wa mafelelo ya ba rahlogo (vice-chancellor) ya Yunibesithi ya MEDUNSA. Ka moka ba ile ba tumiša bana ba Mashudu ka mekgwa ya bona ya botho le setho le boikgafo bja bona mo dithutong. Dithorišo tšeo di ile tša aparela le bagatša ba bona. Ge e le Mashudu yena o ile a laelwa go leboga Modimo ka bana bao ba gagwe, ba go tšea gabotse mola batswadi ba bantši ba lla, bana ba bona ba iphetotše diphoofolo.
Bakgotse ba gagwe ba ile ba leka go mo ruta go ba malokwane wa kgwele ya maoto goba thenisi, gwa pala. O be a tloga a se na le kgahlego goba kganyogo dilong tša mohuta woo. Ge e le dipapadi tša mabelo tšona o be a leka, a kitima lebelo le letelele la maele. Moo gona o be a kgotlelela, a etšwa maemog a bobedi goba a boraro. Mešomo ya diatla yona o be a e tseba, a e rata. Go šoma polaseng ya van Niekerk go be go mo thušitše kudu. O ile go fihla ga rakgadi Mapelo a napa a thoma seratswana, a bjala merogo ka mehutahuta le dienywa ka go fapana. Le kua sekolong, hlogo o ile a mo kganyoga a mo šomiša ka mo seratswaneng sa gagwe le sa sekolo. Ka go dira bjalo ba sekolo sa Moruleng ba se hlwe ba reka digwere, merogo le dienywa. Ke ka fao Mukhabudi a bego a sa fele kua dihostele tša bašemane. E be e se motho wa banenyana, o ka ba wa re ga a ba bone gore ba fapana le yena.
Kgwedi yona ga se ya ke ya fela Mashudu a se a etela kgaetšedi ya gagwe Maphefo le bana ba gagwe, e lego Mukhabudi le Lufhuno. Ge kgwedi e fedile ba be ba no tseba gore ka kgang mokgalabje o etla, o tla a rekile marotho, hlapi, matapola, bupi le tše dingwe. Diaparo di be di rekwa ka Keresemose fela. Mukhabudi le Lufuno ba be ba rekelwa tša letšatši leo la Keresemose gammogo le tša sekolo; e lego marokgo a mabedi le digempe tše pedi tša dikhakhi, tša mošemane, le diroko tše pedi le dipolause tše pedi tše tšhweu tša mosetsana. Dieta ba thomile go di rwala ge ba feditše dithuto tša praemari bjale ba eya dilokong tše phagamego tša sekontari.
Meisie o be a belegetšwe Mara, tatagwe e le Wammala, a ipitša Williams.
Laetša gore mongwadi o tšweleditše ditikologo tša mafelo a a latelago bjang.
Meisie yena o be a fetogile, a le bonolo, e le motho wa moriri. O be a bontšha lerato le tlhompho mo go monna wa gagwe, e lego Setšene Mashudu Makhado. Monna yena o be a mo hlokometše, a mo fepa, a mo swere bjalo ka galase. Mashudu o be a dira bjalo ka ge Meisie a sa hlwe a mo bata ditsebe ka ditshele tša go se fele.
Baanegwa e swanetše go ba batho bao re bonago ba kgona go tšweletša maikutlo a lethabo goba manyami, ba sega goba ba lla, ba kwešana bohloko ba bile ba swarelana, ba senya ditaba ebile ba di lokiša. Go realo re ra gore baanegwa ba tšweletše mahlakore ao a lekanetšego a bophelo. Re se ke ra no bona e le batho ba go loka go ya go ile goba ba no dula ba befetšwe go ya go ile.
Bana ba Meisie ka ge e le Bammala, ba bolela Seafrikaanse ka mo gae, ba ile ba dumelelwa go tsena sekolo sa bana ba Makgowa. Gape moo Louis Trichardt go be go se Seisemane. Maisemane a mabedi, a mararo, ao a bego a ka ikhwetša a le moo gammogo le mehlobo ya go swana le Maindia, Majuta, Matareane, Magerika bjalobjalo, ba be ba romela bana ba bona dikolong tša "poting" go la Tshwane goba Gauteng.
Ge motho a ipshina, nako e a kitima. Ge a le mathateng, o ka re nako ga e sepele, letšatši le ema felo go tee, beke ga e fele, dikgwedi di a nanankela, ngwaga wona ga re sa bolela, o ka re ke bophelo bja motho ka moka. Le ge go le bjalo nako yona e a sepela. Mengwaga ye mebedi e šetše e fedile Mukhabudi a thomile sekolo, bjale kgaetšedi o swanetše go thoma. Rakgadi wa bona o šetše a thomile go ratharatha. Bana ba kgaetšedi ba tlile go hlwa sekolong gomme yena a ya nokeng, a ya kgonyeng, a ya mašemong, a ithoma dikgapana, a ithweša ka letolo gomme a be a ba apeela. O ile a fetša le pelo gore o tla bitša tatagobona a tla a tšea dilo tšeo tša gagwe.
iv. go mo fepela diatleng.
Mošemane Mukhabudi le yena o be a kgona go rutha le go nwelela. Gape o be a tsena sekolo sa Makgowa kua Louis Trichardt. Dikolo tša Makgowa ka moka di be di tsebja di na le madiba a go rutha. Letlapa e be e le thwadi mo go rutheng le go nweleleng. Yena le bašemane ba go kgona go nwelela ba ile ba kwana go gobatša mošemane. E rile mo kgabagareng mola ba bangwe ba bontšha go lapa, ba fana dika gore bjale ke nako. Ba ile ba nwelela e le ba bahlano ka ntle le Mukhabudi. Ge ba le ka kua fase, ba ile ba mo swara maoto le matsogo gomme wa bohlano e lego Letlapa, a mo lomiša tang ka kua mošate. Mukhabudi o ile a rutla, a hlaba mokgoši a re: "mme anga!" Ge a realo, a butše molomo, meetse a tsena ka ganong, a nyaka go mo kgama. Ge ba mo ntšhetša ntle mahlo a be a ferogile.
Ka tšhelete yeo a bego a e gola ga van Niekerk, Mukhabudi o ile a ithekela diaparo le dipuku. Tatagwe o be a sa mo rekele selos, a rekela bana ba Meisie. Le ge bana ba Meisie ba be ba mo tshwenya, ba be ba sa mo tšeele tšhelete goba dilo tšeo a itheketšego tšona. Bothata ka mo gae bo be bo bonala ka nako ya dipoelo tša meleko le ditlhahlobo. Dipego tša gona di be di romelwa batswadi ka mangwalo. Gona moo bana ba Meisie ba be ba swara bothata, ba tseba gore dipego tša bona di ka se kgahliše. Ka gona ba be ba hlolela poso tšatši le lengwe le le lengwe gore ge ba ka di hwetša, ba di bule gomme ge di sa kgahliše ba di kgeile, ba di lahle. Le pego ya Mukhabudi ba be ba sa tšhabe go e bula gomme ba e fiša ge ba hwetša e phala tša bona.
Go se phephe le gona go be go na le kotsi ka go re ka nako o be a betša leswika, le gona ka maatla. Go kgotlelela bohloko bja leswika go be go phalwa ke go kgotlelela mošomo go fihlela batho bona ka bobona ba sa hlwe ba bonana. Ke ka lebaka leo Jan a bego a fihla gae ka maswiswana. Diforomane di be di gana ge a tšhaiša pele ga bona le ge a be a sa šome le bona, yena a itšhomela ka seratswaneng sa kgauswi le ntlo ya mong wa gagwe. Ge a fihla mošomong o be a kibiwa ka lebikiri la kofi le sephatlo sa borotho se se tloditšwego ka makhura a kolobe. Ge a nyaka bogobe o be a bo šeba ka khabetšhe goba ka maswi a kara.
Taba ya go tšwa maemong a pele ga Mukhabudi e ile ya thabiša papagwe kudu, a be a tla a ba reketše bobedi diaparo tša marega. Gape e be e le kgwedi ya Julae, le ge go thwe naga ya Venda ga e tsebe marega, ka meso le ka sothwana go be go le botšididi, go nyakega dijesi. Ngwaga wa go feta moisa o be a rekile diaparo tša Keresemose fela. Lehono o kgonne go reka le diaparo tša marega. Bothata bo tlile ge a gopotšwa gore ga se a reka diaparo tša semphato, e lego yunifomo ya sekolo. Tšona di be di sa tshwenye e no ba dikhakhi fela, borokgo le gempe. Aowa, mokgalabje o ile a tshephiša morwa go mo rekela semphato ge a ka tšwela pele a šoma gabotse, a etšwa maemo a pele ditlhahlobong.
Mashudu o re o ile a tšhoga kudu ge a ekwa gore lenyalo la bona le Meisie e be e se la go hlakanela dithoto, e le la antenuptial. Ka mantšu a mangwe ntlo ya Meisie e be e se ya Mashudu gomme TOYOTA ya Mashudu e be e se ya Meisie. Ka gona go be go se agente mo lefaseng yeo e bego e ka thuša Mashudu mo mathateng a gagwe mabapi le ntlo yeo a e agentšego Meisie. Mukhabudi o be a befelwa, a kgangwa ke pelo ge a gopola tšeo boBasi ba bego ba dira papagwe tšona, ba mo fetošitše lekgobana la bona. O ile a re o tla nyaka bašemane ba ditsotsi ba tle ba fiša ntlo yeo. Mashudu o rile go ka se thuše selo ka go re yena Mashudu o e lefetše tšhireletšo (insurance) ya maemo, ya ngwaga ka moka. A re ge e ka swa ba sa tlile go e mpshafatša go phala le pele. Mukhabudi o ile a gatelela gore le bona ba tla ke ba swa lebate pele "insurance" e ba agela.
Mongwadi o šomiša polelo e lego sebetša se bohlokwa sa go tšweletša dikgopolo mo pading. Ditiragalo tše mongwadi a ngwalago ka tšona di phethagatšwa ke baanegwa e lego batho bao a swantšhago le go tšweletša bophelo ka bona. Baanegwa le bona ba phela lefelong leo ditiragalo di diragalago go lona gomme lefelo leo le bitšwa tikologo. Batho ge ba phela ba fela ba fapana ka dikgopolo gomme taba ye ya go se kwane ga bona e bitšwa thulano.
i. Mediro ya gagwe.
Ka morago ga honours o ile a tsenela dithuto tša masters, a dira dinyakišišo ka dintwa tša Kgoši Makhado le Maburu. Ka ge bontši bja dingwalwa tša mothopotšhupetšo di be di le ka Afrikaans, moisa o ile a ipshina ka ge a be a ngwala ka sona. Yena o ile a tsena fase, a kodimela moepathuse. Ka morago ga mengwaga ye mebedi o ile a fetša, ya re ka nako ya dikapešo a phasa ka dinaledi gape. Yeo ba e bitša Cum Laude ka Selatini. Aowa, moo gona ba e nametša thaba, wa tla wa hwetša moisa a gata ka thata, a gata bjang bo bola. Profesa ya gagwe ya boela ya lwela gore a hlatlošwe e be mofahlošimogolo. Gwa se be le yo a gananago le taba yeo. Ge a na le bakgotse ba gagwe Mukhabudi o be a re: "ke kwa monkgo wa boprofesa o nkga mo dinkong tša ka". O be a rereša ka ge hlogo ya lefapha la histori a be a mo tshepišitše gore letšatši le a fetšeša dinyakišišo tša bongaka ke moka ke profesa.