Vredefort-koepel - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Vredefortkoepel)
Ligging van die Vredefort-koepel in Suid-Afrika
Koördinate: 27°00′00″S 27°30′00″O﻿ / ﻿27.00000°S 27.50000°O﻿ / -27.00000; 27.50000Koördinate: 27°00′00″S 27°30′00″O﻿ / ﻿27.00000°S 27.50000°O﻿ / -27.00000; 27.50000
Die Vredefort-koepel is een van die grootste impakkraters op Aarde. Dit is in Suid-Afrika se Vrystaat-provinsie geleë, met die dorp Vredefort wat in die krater gevestig is. Daar word ook na die koepel as die Vredefortkrater verwys. In 2005 is die Vredefort-koepel by Unesco se lys van Wêrelderfenisgebiede gevoeg vir die estetiese en wetenskaplike waarde van die gebied.
1 Formasie en struktuur
2 Grootste impakkrater
Formasie en struktuur[wysig | wysig bron]
Die multi-ring Valhalla-krater op Jupiter se maan Callisto
Die bolied wat Vredefort getref het, is een van die grootstes wat die aarde nog ooit getref het, geskat teen oor die 10 km breed. Die krater het 'n deursnee van ongeveer 300 km, groter as die 250 km breë Sundburykrater (Sudbury-kom), en die 170 km breë Chicxulub-krater. Die ouderdom van die krater word geskat teen oor die 2 miljard jaar (2023 ± 4 miljoen jaar), en het die aarde getref gedurende die Paleoproterozoïese era.
Die Vredefort-kratergebied (27° 0′ S, 27° 30′ O) is een van die min multi-ring impakkraters op aarde, alhoewel hulle algemeen op die maan voorkom. Geologiese prosesse soos erosie en tektoniese prosesse, het die meeste van die multiringkraters op aarde verwoes. Die "krater" wat op die oppervlak sigbaar is, is egter nie die oorspronklike krater nie, maar die wortelsone van die impakkrater. Die oorspronklike krater lankal deur erosie verwyder. Die impak het die kwartsietlae van die Sentrale Rand-Groep en die Wes-Randgroep van die Witwatersrand Supergroep in hierdie gebied regop gekeer (en op plekke selfs laat oorhel), wat dan weerstand gebied het teen verdere verwering en erosie. Hierdie positiewe verweerde landskap is die krater wat op die oppervlak gesien kan word.
Daar is oorspronklik gedink dat die koepel in die middel van die krater deur 'n vulkaniese uitbarsting gevorm is, alhoewel daar in die middel 1990's bewyse gevind is dat daar 'n reuse-boliede-impak in die gebied plaasgevind het.
Grootste impakkrater[wysig | wysig bron]
Tot in 2014, voor die ontdekking van die Cooper Basin in Australië, is geglo dat dié krater die grootste bevestigde impakkrater ter wêreld is. Die Vredefortkoepel is 298 kilometer in deursnee, effens groter as die Sundburykrater in Kanada wat 250 kilometer in deursnee is. Die Cooper Basin is egter 416 kilometer in deursnee (sowat 120 kilometer groter as die Vredefort-koepel). Cooper Basin bestaan uit twee dele, elk met 'n deursnee van sowat 200 kilometer, vermoedelik van 'n asteroïed wat voor impak in twee gebreek het. Weens die tydsverloop is die krater nie meer op die oppervlak van die aarde sigbaar nie, maar is nou sowat 200 kilometer onder die grond.
Die Vredefort-koepel is belangrik vir eko-teorisme in die omgewing, a.g.v. die bekendheid wat dit verwerf het, asook die pragtige natuurskoon wat a.g.v. die geologiese struktuur ontstaan het.
In die sentrale gedeelte van die Vredefort-koepel is die graniete onder die Witwatersrand Supergroep blootgestel, waar dit kol-kol gemyn word.
Vroeër was daar eksplorasie vir goud gedoen in die area, aangesien die gouddraende riwwe van die Sentralerand Groep voor die impak krater reeds afgeset was. Die riwwe van die Vrystaat, Klerksdorp en Wes-rand goudvelde word na die ooste, suid-ooste en suide te diep word om ekonomies te myn, maar word deur die impakkrater nader aan die oppervlak gebring in die Vredefort-koepel. Dit was egter nie ekonomies vatbaar nie, aangesien die voorkoms te wisselvallig, en die graad van die gouderts te laag is.
↑ Suid-Afrika straks status van grootste impakkrater kwyt, Maroela Media, 24 Maart 2015
Wikimedia Commons bevat media in verband met Vredefort Dome.
Satellietbeeld van die Vredefort-koepel van Google Maps
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Vredefort-koepel&oldid=1629433"
Die bladsy is laas op 5 Desember 2017 om 11:35 bygewerk.