Ses fases van die Covid-19-verlies - Corona Krisissentrum
Tuis / Helpende Hand / Ses fases van die Covid-19-verlies
Ses fases van die Covid-19-verlies
Die koronavirus het ons almal se lewens verander en dinge was die afgelope weke holderstebolder deurmekaar. Hierdie krisis het geweldige negatiewe gevolge, maar dis jou keuse hoe jy hierdie krisis gaan aanpak – negatief of positief.
'n Studie deur Sun, Sun en Wu, et. al. toon dat die Chinese publiek simptome van posttraumatiese stres ervaar het na die uitbreek van die Covid-19-epidemie. Hierdie studie is veral vir Suid-Afrikaners van belang aangesien ons veral bewus gemaak word van moontlike gevolge wat die uitbreek van die virus op die publiek mag hê. Posttraumatiese stres se simptome is veral op die volgende wyses en by die volgende persone gevind:
Vrouens is oor die algemeen meer geraak;
Persone wat direk negatief geraak is deur die virus; en
Persone met 'n hoë risiko vir die infeksie.
Hoe kan jy die stres van Covid-19 hanteer:
Besef dit is normaal om tydens die krisistyd hartseer, gespanne of oorweldig te voel.
Die volgende gevoelens kan tydens die Covid-19-verlies ervaar word:
Fase 1: Skok
Fase 3: Woede
Fase 4: Vind van kompromieë en oplossings
Fase 5: Depressie
Hierdie fases het nie 'n spesifieke of gelyke tydsduur nie en kan soms baie deurmekaar en verwarrend ervaar word.
Behou roetine, al kan jy nie uit die huis gaan nie.
Behou kontak met jou familie en kollegas
Fokus op 'n gebalanseerde lewenstyl: gebalanseerde dieet, genoegsame slaap en oefeninge.
Moenie alkohol, rook of enige ander afhanklikheidsmiddel misbruik om emosies te onderdruk nie.
Gesels met mense wat jy vertrou of met 'n berader as jou neerdrukkende emosies voortduur.
Kontak jou dokter vir ondersteuning.
Besoek https://corona.org.za/maatskaplik/ of kontak Solidariteit Helpende Hand se maatskaplike advieslyn by 063 408 7887 vir ondersteuning.
Hierdie virus bied aan ons elkeen die geleentheid om 'n inventaris van ons lewe te maak en weer te bepaal wat ons prioriteite in die lewe is. Wat moet ons verander, regstel, verminder, vermeerder om 'n nuwe perspektief te kry oor dit wat ons hoop, droom en waarin ons belê in die lewe?
Prevalence and Risk Factors of Acute Posttraumatic Stress Symptoms during the Covid-19 Outbreak in Wuhan, China Luna Sun, Zhuoer Sun, Lili Wu, Zhenwen Zhu, Fan Zhang, Zhilei Shang, Yanpu Jia, Jingwen Gu, Yaoguang Zhou, Yan Wang, Nianqi Liu, Weizhi Liu doi: https://doi.org/10.1101/2020.03.06.20032425
Ses fases van die Covid-19-verlies – Skok
Deur Kara Smith
Op 5 Maart 2020 het Suid-Afrikaners met gespitste ore en groot oë gehoor en gelees dat die eerste persoon in Suid-Afrika met die gevreesde koronavirus gediagnoseer is. Skok, angs en paniek het ons almal oorweldig. Ons het die winkels bestorm om noodvoorrade vir ons huishoudings bymekaar te maak. Foto's van leë winkelrakke het ons paniek vererger. Maskers en handreinigers het die nuwe goud geword.
Die skok wat ons ervaar, ontketen baie vrae: Wat nou? Hoe nou? Wat gebeur as ouma of oupa siek word? Wat gebeur as ek, my man of vrou en kinders siek word? Het die hospitale die kapasiteit om diegene wat gediagnoseer word, te help?
Duisende vrae draf deur elkeen van ons se gedagtes. Skok, paniek, angs en vrees word die norm van ons gevoelens in hierdie tyd. Dit kan soms vir ons almal oorweldigend raak.
Daar is tog 'n uitkoms. Die volgende stappe kan jou bystaan om jou onsekere gevoelens te orden en te verwerk.
Eerstens, hoe lyk skok, stres, paniek en angs in die tyd van die Covid-19-pandemie?
Verandering in eetgewoontes
Konstante vrees oor familie, gesin en vriende se gesondheid
Chroniese gesondheidstoestande word erger
Met erge skok, stres, angs of paniek kan dit voel of jou bors toetrek en jy sukkel om asem te haal
'n Gevoel van afgesluit wees van die werklikheid
Tweedens, hoe moet bogenoemde gevoelens hanteer word?
Neem 'n blaaskans van die nuus en sosiale media, veral as dit jou negatief stem.
Doen gereeld oefeninge en strekoefeninge om so uiting aan spanning te gee.
Haal asem; maak tyd in die dag om 'n paar keer diep asem te haal.
Doen aktiwiteite wat jy geniet soos boeklees of verf.
Praat en deel jou gevoelens met ander; moet dit nie onderdruk nie.
Probeer om 'n normale roetine te behou.
Centres for Disease Control and Prevention, 2020
Derdens, wat moet ons nie doen nie?
Moenie vir jou kind onnodige inligting oor die virus gee nie, soos byvoorbeeld hoeveel mense al oorlede is van die virus.
Moenie nou ernstige besluite neem wat kan wag tot na die virus onder beheer is nie.
Moet nie jou gevoelens van woede, vrees of stres op jou gesinslede uithaal nie.
In die onseker tyd waarin ons tans leef is dit belangrik dat ons na onsself en ons gesinne omsien sodat ons 'n bate kan wees vir die samelewing. Jy is nie alleen nie; die virus raak almal wêreldwyd. As jy ondersteuning nodig het, besoek www.corona.org.za of skakel die maatskaplike advieslyn by 063 408 7887 vir verdere ondersteuning.
Centres for Disease Control and Prevention. 2020. Manage Anxiety & Stress. Beskikbaar: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/managing-stress-anxiety.html (Toeganklik 24/03/2020)
Victoria State Government. 2016. Trauma – reaction and recovery. Beskikbaar: https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/trauma-reaction-and-recovery (Toeganklik 24/03/2020)
Ses fases van die Covid-19-verlies – Ontkenning
Deur Hannelie Schwartz vanuit Orania
Vir 'n tyd lank was daar ontkenning van die besef dat die virus ons ook gaan tref
Ek het gedink Orania is so afgesonder en ver van alles af dat hierdie vreemde, onbekende virus, Covid-19, ons sal verbygaan. Soos Jesus van ouds het die meeste van ons diep in ons harte gebid dat "hierdie beker by ons sal verby gaan". Maar ook soos met Jesus het die beker nie by ons verby gegaan nie en moet alle Oraniërs, soos die res van Suid-Afrika, diep uit hierdie beker teug. Nie eens Mary Poppins se "spoonful of sugar" maak hierdie diep teug beter of soeter nie. Ons moet self-isolasie toepas net soos die res van die land. Ons mense is angstig en bang en wonder waar die volgende bord kos vandaan gaan kom – want self-isolasie beteken geen werk nie vir 21 dae. Baie van Orania se inwoners is grondvlakwerkers en word daagliks betaal. Konstruksie staan stil en boukontrakteurs word nie betaal nie en dit raak die werkers direk.
Ontkenning is egter nie die antwoord nie.
In Orania veroorsaak self-isolasie dat baie inwoners se basiese behoeftes nie vervul sal kan word nie, net soos in die res van die land. Die sielkundige Abraham H. Maslow het in die vyftigerjare 'n klassifikasie en omskrywing van algemene menslike behoeftes ontwikkel wat baie wyd en algemeen gebruik word. Hy voer aan dat mense vyf basiese vlakke van behoeftes het, naamlik fisiologies, veiligheid, sosiaal, agting en selfverwesenliking. Die eerste vlak van behoefte is fisiologiese behoeftes. Dié behoeftes sluit in die behoefte aan voeding, suurstof, beskerming teen die elemente en rus – dus behoeftes van die liggaam en as sodanig teenwoordig by alle mense. Totdat dié behoeftes ten minste tot 'n aanvaarbare vlak bevredig is, sal die gedrag van die individu daardeur oorheers word. Dit help nie om te ontken nie dat baie mense, wat bejaardes, kinders en gestremdes insluit, voedselnood kan ervaar.
Vanuit aanvanklike ontkenning beweeg ons na die vind van oplossings in hierdie krisistyd.
Orania Helpmekaar, die gemeenskap, kerke, Solidariteit Helpende Hand en die Orania Dorpsraad stel fondse en hande beskikbaar om hierdie virus se verwoesting in sy spore te stuit. Kospakkies word gepak, 'n noodfonds word gestig, 'n noodnommer word bekend gemaak en die gemeenskap ondersteun mekaar.
Ons skep hoop vir onsself en die gemeenskap.
Na hierdie pandemie gaan ons mekaar nog meer waardeer. Gesins-, familie- en vriendskapsbande gaan sterker en gesonder wees, want … ons almal hoop dat ons klein bydrae êrens verligting sal bring.
Almal werk saam … maar almal bid ook saam.
Orania is nes enige ander dorp of stad in die wêreld; ons probleme in hierdie tyd is nie noodwendig uniek nie. Wat wel uniek is, is die manier waarop ons as 'n gemeenskap kan saamstaan. Dit hou ons staande; dit gee ons hoop.
Koester julle geliefdes in hierdie tye en wees veilig.
Ses fases van die Covid-19-verlies – Woede
Deur Elrisa Opperman en Anel Smuts
Ervaar jy woede as gevolg van die Covid-19-epidemie? Voel jy kwaad omdat jou lewe omvergewerp is deur 'n virus? Voel jy kwaad en gefrustreerd omdat jy nou nie meer kan werk nie? Voel jy woedend vir mense wat die winkelrakke leeg koop en niks vir ander los nie? Is jy kwaad vir die regering omdat jy nie weet of jou geliefdes die nodige sorg sal ontvang as hul siek word nie? Voel jy vies omdat jou kind kosbare skoolonderrig mis? Voel jy geïrriteerd met mense wat fopnuus op sosiale media versprei? Voel jy woedend omdat, jy in 'n situasie sit waaroor jy geen beheer het nie?
As 'n mens woede ervaar, styg ons bloeddruk, spiere word stywer, asemhaling word vinniger, ons kry 'n frons op die gesig en 'n mens neig om aggressie te toon. Woede-ervarings word gesien as 'n stresreaksie op omgewingsfaktore en gebeure. Woede word gereeld met aggressie geassosieer en word as skadelik gesien, maar woede kan wel gereguleer en hanteer word. Woede kan as 'n sekondêre emosie geklassifiseer word en daar is gewoonlik 'n primêre emosie wat agter die woede skuil. Woede word deur alle mense ervaar en ons kan nie woede as 'n emosie vermy nie, maar ons kan bepaal hoe ons daarop reageer.
Daar is drie algemene stappe wat 'n mens kan volg om jou woede te hanteer:
Identifiseer en erken jou woede:
Die neokorteks van die brein is onder andere verantwoordelik vir logiese en probleemoplossende denke. Hierdie gedeelte van die brein kan net ten volle funksioneer as daar 'n toestand van kalmte en rustigheid heers. Sodra woede ervaar word, skakel die neokorteks af en ander dele van die brein word geaktiveer. Hierdie dele van die brein is dan meer op die ervaring van emosies as op logiese denke gefokus.
Dus is dit belangrik om jou woede te identifiseer en om praktiese maniere te vind wat die liggaam kalmeer.
Gebruik hierdie praktiese wenke om jou brein te kalmeer:
Haal diep, ritmies en stadig asem.
Doen herhalende aksies soos stap, ritmiese bewegings en/of strekoefeninge.
Om iets herhalend te kou kan kalmerend wees.
Sing en begin sommer ook dans om van jou frustrasies ontslae te raak.
Wanneer jy rustiger voel en jou ooraktiewe brein gekalmeer het, kan jy jou emosie (woede, frustrasie, irritasie) identifiseer. Nadat jy jou emosie geïdentifiseer het, kan jy dan rustig bepaal watter insident die emosie veroorsaak het. Volg dan stap 2.
Analiseer die emosie
In hierdie stap kan jy jouself vra watter aspek van die insident jou emosie veroorsaak het. Was daar 'n aanloop van insidente? Het jy 'n mate van beheer oor die insident of is dit buite jou beheer?
Woede bestaan uit aggressie, irritasie en frustrasie. Dit is belangrik om te onthou dat woede dikwels uit 'n primêre emosie soos vrees gebore word.
In 'n huwelik kan die een eggenoot vir die ander een kwaad wees, maar die primêre gevoel kan vrees wees – vrees om die eggenoot te verloor of vrees dat daar nie aan die eggenoot se standaarde voldoen word nie.
Nadat die emosie geïdentifiseer en geanaliseer is, kan die primêre emosie hanteer word.
Die oorsaak van 'n primêre emosie kan ook as gevolg van vorige trauma en onverwerkte emosionele insidente wees. Kry die nodige hulp in hierdie gevalle.
Indien die insident wat jou emosies veroorsaak binne jou beheer is, kan jy nodige aanpassings maak, die situasie vermy of verander.
Praktiese maniere om jou woede te beheer:
Maak 'n woedeboks.
Beeld jou woede op papier in woorde, prentjies, 'n geskribbel of gekrap uit.
Frommel die papier op en gooi dit in die boks.
Spring, skud, gooi, slaan of begrawe die boks.
Gooi 'n bal met al jou krag teen 'n muur.
Praat met jou eggenoot oor jou gevoelens. Dit kan hom help om jou reaksie te verstaan en jou help om jou emosies te beheer.
Beweeg jou liggaam: dans, spring, hardloop of kruip. So laat jy jou liggaam ontspan.
Skree in 'n kussing.
Skeur 'n tydskrif of koerantpapier in klein stukkies.
Speel met klei. Druk, gooi en trek die klei uitmekaar uit.
Indien jy voel jy kry nie jou emosies onder beheer nie, kontak 'n terapeut/berader om jou te ondersteun.
Dit is belangrik om in gedagte te hou dat kinders ook in hierdie Covid-19-krisistyd woede kan ervaar. Jy as ouer moet aan die kind die voorbeeld stel oor hoe om emosies te beheer en te reguleer. Die bogenoemde aktiwiteite kan dus met gemak deur die ouer en kind gedoen word. So word woede ontlaai en 'n gevoel van verstaan word by die kind gevestig.
Woede is 'n basiese emosie wat deel vorm van ons alledaagse lewe en ons moet onsself toerus om dit op 'n gesonde manier te hanteer.
Novaco, R. 1978. Cognitive-Behavioral Interventions: Theory, Research and Procedures:The Cognitive Regulation of Anger and Stress. Academic Press.
Oaklander, V. 2006. Hidden Treasure: A Map to the Child's Inner Self. Routledge:London & New York.
Ses fases van die Covid-19-verlies – Kompromieë en onderhandeling
Deur Chandré Oosthuizen
Die koronavirus, of Covid-19, versprei wêreldwyd teen 'n vinnige tempo ten spyte van al die maatreëls wat toegepas word. Teen hierdie tyd besef almal dat dinge verander het. Baie dinge het verander. Mense se roetines is omvergewerp, nuwe reëls en regulasies geld en dit alles veroorsaak bekommernisse by mense. Verandering kan wel goed of sleg wees.
Die hele wêreld is in 'n krisis gedompel en dit is nou die tyd vir die mensdom om saam te staan en die beste van die omstandighede te maak sodat ons hierdie krisis die hoof kan bied.
Ons lewe bestaan in hierdie stadium uit kompromieë wat bereik moet word.
In hierdie krisistyd is dit noodsaaklik dat ons selfdissipline toepas en die leiding wat die Wêreldgesondheidsorganisasie en regering gee, noukeurig navolg. Ons het in die afgelope weke alreeds verskeie kompromieë bereik om die verspreiding van die virus te voorkom, byvoorbeeld deur:
onnodige kontak met groot groepe mense te vermy;
gereeld hande te was en te ontsmet, meer as wat die gewoonte was;
nie onnodig aan jou gesig en neus te vat nie; en
jouself dadelik in self-kwarantyn te plaas en die toets so gou as moontlik te laat doen indien jy vermoed dat jy simptome van die virus het.
Nou betree ons 'n tyd waarin 'n staat van inperking van toepassing is. Hierdie kompromieë veroorsaak opsigself ongemak en probleme.
Verder word die ekonomie negatief geraak. Klein besighede knak onder al die noodgedwonge kompromieë en finansiële stres en druk word al hoe groter. Ouers moet onderwysers se take oorneem (en teen die tyd besef ons dat die probleem toe nou nie altyd by die juffrou gelê het nie!)
In die maatskaplike omgewing is die uitdagings net so groot. Die skole en kleuterskole moes noodgedwonge sluit, asook verskeie gemeenskapsentrums. By hierdie fasiliteite kry baie kinders hul enigste ete van die dag en is dit vir hulle 'n veilige hawe. Maatskaplike werkers moet nou meer as ooit paraat wees om kinders in moeilike omstandighede by te staan. Kospakkies is versprei, maar tog bly daar vrese dat gesinne nie genoegsame voedsel vir die tydperk het nie. Maatskaplike werkers moes vinnig en slim dink en 'n paar kompromieë moes bereik word.
Watter kompromieë moet jy maak?
Jy moet en gaan ook in jou eie lewe 'n paar kompromieë moet bereik om hierdie krisistyd leefbaar te maak. Jy het 'n keuse om vir 21 dae in sak en as te sit, woedend te wees oor al jou verliese en die lewe vir almal om jou moeilik te maak, of jy kan besluit om die positiewe in hierdie ramp raak te sien. Jy kan besluit om om die uitdagings positief aan te pak, kompromieë op verskeie vlakke te tref en hierdie tyd positief te benut.
Daar is verskeie positiewe gevolge as gevolg van die koronavirus wat ons moet aangryp, o.a. om introspeksie te doen en weer tyd aan ons binnekringe te bestee. Ons kan die tyd benut om ons kinders die dinge te leer wat agterweë gelaat is, soos huisgodsdiens, hoe om te brei of 'n gereg te maak, of hoe om 'n motorband om te ruil. Daar het reeds soveel positiewe dinge gebeur. Die blou lug kan weer in Wuhan gesien word nadat die fabrieke moes sluit, en dolfyne kan in die kanale van Venesië swem.
Mag ons in hierdie tyd nie net in die ongemak vaskyk nie, maar op 'n plek kom waar ons positiewe alternatiewe wyses vind om dinge te doen en ons alledaagse take te voltooi.
Mag goedheid en guns ons volg en die Here ons genadig wees, totdat ons die koronavirus oorwin het!
Ses fases van die Covid-19-verlies – Depressie
Deur Yolandi Singleton
Wanneer ons gewoonlik die woord "depressie" hoor, toon verskillende mense verskillende reaksies. Sommige mense is aan hierdie geestestoestand blootgestel deurdat hulle dit tans self beleef of voorheen beleef het of omdat hulle iemand ken wat daarmee worstel.
Depressie is 'n realiteit waarmee mense al vir eeue lank gekonfronteer word, maar hulle het nie noodwendig besef dat dit 'n ernstige geestesgesondheidstoestand is wat intensiewe en gereelde behandeling benodig nie. Pasiënte wat wel in latere jare daarmee gediagnoseer is, het die omvang daarvan onderskat. Gelukkig het navorsing deur kundiges bevestig dat depressie die funksionering van die brein ernstig beïnvloed en dat medikasie dus spesifiek die chemiese wanbalans in die brein kan herstel, tesame met sielkundige behandeling.
Die impak van depressie op 'n individu is wyd, om nie eens te praat van die invloed daarvan op die persoon se naasbestaandes nie. Simptome wat te wagte kan wees kan van persoon tot persoon verskil, maar die algemene simptome sluit onder andere in: 'n depressiewe gemoedstoestand vir die grootste deel van die dag; hoë angsvlakke; 'n verlaagde belangstelling of gevoel van plesier rakende aktiwiteite wat normaalweg plesier verskaf het; 'n beduidende verandering in aptyt en/ of gewig (dit sluit gewigverhoging of gewigsverlies in); 'n tekort aan of verhoogde slaaproetine; spierspasma; aanhoudende moegheid en verlaagde energievlakke; 'n gevoel van waardeloosheid en skuld; die verminderde vermoë om te konsentreer of besluite te neem; asook selfdoodgedagtes en/of -pogings.
Daar is dan ook talle mense wat aan depressie ly wat die misbruik van alkohol en/of dwelms as 'n uitweg sien om bogenoemde simptome te probeer verlig. Dit is belangrik om te besef dat wanneer 'n mens onder die invloed van alkohol of dwelms is, dit 'n mens se impulsbeheer dramaties verlaag en dat daardie gevoelloosheid en uitkyk van "ek gee nie om nie" net tydelike verligting bring en nie enige iemand se langtermyn- of permanente situasie beredder nie.
Dit is egter redelik algemeen dat die deursneemens in hierdie krisistyd paniekerig sal voel en depressiewe gevoelens sal ervaar. Hierdie algemene depressiewe gevoelens is dus normaal vir hierdie tydperk en kan beheer word.
Persone wat egter sukkel met depressie kan in hierdie krisistyd 'n dieper gevoel van hopeloosheid ervaar. Dit is belangrik om te besef dat mense wat aan depressie ly nie aandag soek of net bloot sukkel om positief te bly nie. Depressie het ongelukkig die vermoë om 'n mens neurologies te affekteer, wat dan ook die afskeiding van chemiese stof serotonien drasties verlaag. Serotonien is noodsaaklik om 'n mens se gemoedstoestand te beheer en 'n mens gelukkig en tevrede te laat voel.
Die realiteit is dat die verwoestende koronavirus, en dan ook die staat van inperking ("lockdown") wat onlangs aangekondig is, mense verhoed om bymekaar uit te kom. Mense word noodgedwonge geforseer om nie by hul naasbestaandes te kuier nie, veral ons kwesbare populasies, naamlik kinders, gestremdes en bejaardes. Dit is dus van kardinale belang dat die publiek ons kwesbare groepe nie sal afskeep nie en kreatief sal omgaan om kontak te maak. Families word dus aangemoedig om byvoorbeeld hul familielede wat in ouetehuise is meer dikwels telefonies te kontak om sodoende te voorkom dat ons bejaardes heeltemal geïsoleerd voel. Lees vir hulle bietjie die nuus oor die telefoon en bring hulle op so 'n wyse in kontak met die buitewêreld. Kyk spesifiek uit vir positiewe stories en deel dit met hulle.
Moedig mense met depressie aan om elke dag ten minste drie goed neer te skryf waarvoor hulle dankbaar kan wees, met ander woorde om 'n dankbaarheidsjoernaal te begin. Leer hulle om diep asemhaling te beoefen. Die beste is om vir bykans agt sekondes diep in te asem deur die neus, dit dan in te hou vir so drie sekondes en rustig uit te asem vir agt sekondes. Doen dit vir twee minute lank. Beter en stadiger suurstofinname het 'n positiewe invloed op die funksionering van die brein wat help om meer logies te kan redeneer. Spoor hulle ook aan om 'n plekkie in hul gedagtes te visualiseer waar hulle op hulle gelukkigste sal voel. Dit kan dan saam met diep asemhaling gedoen word. Depressie het ook die geneigdheid om gebeurtenisse uit die verlede en die negatiewe herinneringe daaraan te vererger. Hierdie tyd van isolasie is dan 'n goeie tyd om te probeer om vrede te maak met dit wat in die verlede gebeur het, selfvergifnis te verkry en enige skuldgevoelens of selfverwyte te begin agterlaat. Onthou, niemand is perfek nie. Moedig mense wat met depressie sukkel aan om in hierdie tyd van isolasie 'n dagroetine op te stel en hou hulle verantwoordelik daarvoor. Moenie verbaas wees of aanstoot neem as hulle geen belangstelling toon wanneer pogings aangewend word om hulle te help nie; probeer dan net môre weer. Dit is belangrik dat hulle voel dat hulle nie vergeet word nie.
Depressie is behandelbaar en kan deur middel van medikasie en sielkundige behandeling onder beheer gehou word. Elke persoon is uniek en elkeen se samestelling en agtergrond behoort in ag geneem te word, maar depressielyers moet aangemoedig moet word met sensitiwiteit en ekstra deernis.
Ses fases van die Covid-19-verlies – Aanvaarding
Vir 'n tydjie reeds word ons op alle vlakke gekonfronteer met die Covid-19-virus. Dit was net 'n kwessie van tyd voor dit ons sou bereik. Dit was kompleet asof jy na 'n skerm kyk en vir die komeet wag om te tref. Dan skielik die aankondiging van die eerste gediagnoseerde gevalle wat onder kwarantyn geplaas word.
Die doel van hierdie artikel is om te besin oor "aanvaarding", wat die laaste stadium is in die proses van verlies wat ervaar word. En ja, uiteraard gaan hierdie pandemie ons verliese laat beleef wat ons uiteindelik oor 'n tyd by die aanvaarding moet bring van die spoor wat die pandemie op elkeen van ons se lewens gelaat het of gaan laat.
Die mens is uniek gevorm deur die Vaderhand en leef hier op aarde met bepaalde gevoelens en emosies wat ons van die diereryk onderskei. Hartseer en verlies is 'n natuurlike deel van die herstelproses ná enige vorm van verlies, maar die intensiteit en duur van hierdie proses hang af van die aard van die verlies, en verskil ook van persoon tot persoon.
Die spektrum van verliese wat 'n mens kan ervaar nadat die Covid-19-virus homself uitgewoed het en verwoesting gesaai het, kan legio wees. Met die fokus op die pandemie wat homself nou midde ons afspeel, gaan net enkeles uitgelig word.
Die afsterwe van 'n lewensmaat, kind, ouer, broer of suster, 'n naby familielid, 'n vriend of vriendin, werkkollegas, ens.
Verlies aan inkomste weens besighede wat moes sluit gedurende die inperkingsperiode ("lock down").
Verlies van materiële besittings weens die impak van die pandemie op die algehele land/wêreldekonomie.
Moontlik moes jy verhuising in die gesig staar, veral wanneer dit met grootskaalse vermindering van aardse besitting gepaardgaan, jy jou werk verloor het of wanneer jy na 'n ander stad of selfs na familie toe moet verhuis en vriende en alles wat bekend is, moet agterlaat.
Die verlies van 'n droom of toekomsvisie.
Verlies aan veiligheid en/of sekuriteit.
Verlies aan vryheid en om vrylik rond te beweeg weens die inperking.
Die Here het geweet ons gaan in 'n gebroke wêreld woon en dat ons nie gevrywaar gaan wees van verlies en dinge wat oor ons pad gaan kom nie, en daarom het Hy die mens so saamgestel dat hy/sy in staat is om aan te pas en bewustelike keuses te maak om uiteindelik by die laaste fase van aanvaarding uit te kom.
Elizabeth Kubler-Ross het gevind dat die meeste mense ses fases van verlies ervaar. Om te verstaan hoe 'n mens by aanvaarding uitkom, is dan ook nodig om ook kortliks kennis te neem van die voorafgaande proses/fases.
Eerstens is dit die fase waar skok ervaar word – die figuurlike emmer koue water wat oor jou uitgegooi word. Tweedens, die ontkenningsfase wat gekenmerk word deur verdere angs en verwarring (dit is nie besig om met my te gebeur nie). Soms word ook "geen" gevoelens ervaar. Die volgende fase word gekenmerk deur woede en frustrasie (hoekom gebeur dit met my?). Die verwardheid en onsekerheid word steeds ervaar tydens die fase van onderhandeling (ek belowe ek sal 'n beter persoon wees as…) Tydens die depressie-fase word gevoelens van moegheid, moedeloosheid, verminderde belangstelling, eet- en slaapprobleme ervaar (ek gee nie meer om nie). Die laaste fase word gekenmerk deur aanvaarding (ek is reg vir wat ook al gaan gebeur).
In sommige gevalle word die verlies nie noodwendig deur die samelewing verstaan nie en kan die proses van verlies vertraag word voordat 'n mens uiteindelik by aanvaarding en 'n nuwe koersaanpassing kan uitkom. Gevoelens word dan onder die mat ingevee omdat mense voel die samelewing verstaan nie hul gevoelens nie. "Stemlose hartseer" is wanneer jou hart in rou is, maar jy nie daaroor kan praat nie. Dikwels kan ons nie hierdie pyn met ander deel nie aangesien dit "onaanvaarbaar" is of dit word dalk gesien as "nie so erg nie". Dit kan die rouproses in so 'n mate affekteer dat ons nie die proses kan voltooi nie en vashaak by een van die fases, byvoorbeeld depressie en woede. Wanneer pyn onderdruk word, kan dit nie genees nie en kan ook daarom 'n negatiewe impak op ons emosionele en fisiese gesondheid hê (byvoorbeeld siekte en depressie).
Hoe kan 'n mens seker maak dat jy jou verliese op gesonde wyse ervaar ten einde by aanvaarding uit te kom?
Erken dat daar niks verkeerd is met jou nie. Wat ook al jou gevoelens is, dit is waardig en werklik.
Aanvaar dat jou verlies werklik is. Moet dit nie ontken nie.
Laat dit vir jou aanneemlik wees om die pyn te voel. Die onderdrukking daarvan verleng die rouproses.
Vind 'n veilige plek waar mense jou sal ondersteun. Voorbeelde sluit in 'n sielkundige, goeie vriend, of soek ondersteuningsgroepe aanlyn spesifiek vir jou verlies.
Wees eerlik oor hoe jy voel, veral teenoor jouself!
Ontwikkel 'n ritueel of seremonie om erkenning te gee aan die verlies wat jy ervaar het. Hou jou eie begrafnis, maak 'n skildery of "scrapbook". Neem afskeid op 'n fisiese manier.
Maak seker dat jy aanpas by jou lewe sonder dit wat jy verloor het.
Sorg vir jouself, veral ten opsigte van gereelde oefening en goeie eetgewoontes.
Hou 'n dagboek van jou pyn of skryf briewe oor jou verlies.
Lees boeke en artikels oor die proses van rou, veral ten opsigte van jou spesifieke verlies.
Laat jouself toe om te lag en te huil.
In kort: stemlose hartseer sal genees as jy dit 'n stem gee!
Verdere voorstelle vir herstel van droefheid ná verlies
Erken jou verlies. Huil en gee uiting aan jou woede en frustrasie. Gesels met jou familie en vriende wat jou graag sal wil ondersteun. Indien nodig, gaan spreek 'n berader of jou predikant of pastoor. Sluit aan by 'n ondersteuningsgroep van mense wat soortgelyke verlies gely het. Sien om na jou fisieke, geestelike en emosionele welstand deur gesond te eet, te oefen en alkohol en antidepressante te vermy. Ontspan, lees gedigte, inspirerende boeke, luister na mooi musiek. Vir bemoediging, lees jou Bybel. Keer so gou moontlik terug na jou alledaagse roetine. Wees voorbereid op terugvalle wat veroorsaak word deur datums, herdenkings- en feesdae, plekke en situasies wat jou aan jou geliefde of jou verlies gaan herinner. Met verloop van tyd en met geduld en ondersteuning sal dinge beter raak.
Jou verlies kan nooit ongedaan gemaak word nie, maar jy sal uiteindelik weer die lewe kan geniet.
Eers wanneer die treurende die hede en die verlede deurgeworstel het, is hy gereed om hom op die toekoms te rig. Gedurende hierdie fase is daar 'n geleidelike afname in die smart en die intensiteit van die vorige fases verswak. Akute aanvalle van hartseer kan egter nog voorkom, maar tree geleidelik op die agtergrond en die verlangde emosie tree weer op die voorgrond. Hierdie fase kan oor weke en maande strek. Daar is 'n geleidelike verskuiwing van die gerigtheid op die verlies, na gerigtheid op die toekoms en ander mense. Die aanpassing en aanvaarding word geleidelik afgerond, betrokkenheid in die lewe neem toe en balans in die menswees word ervaar.
Primary Care Coalition. https://primarycarecoalition.org/wp-content/uploads/2015/11/grieving-Fact-Sheet.pdf
Counseling and Mental Health Division. University of Texas. https://cmhc.utexas.edu/griefloss.html
Emosionele regulering tydens die Covid-19 krisistyd
Emosionele regulering is tydens die Covid-19-krisistyd van groot belang. Indien ons nie ons emosies kan reguleer nie, kan ons woede-uitbarstings, stilstuipe en 'n gevoel van uitsonderlike irritasie, frustrasie, angs of vrees beleef.
Emosionele regulering is die vermoë om op 'n aanvaarbare wyse te reageer op verskillende emosies en om die spontane reaksies op emosies toe te laat, sowel as die vermoë om reaksies te vertraag, soos nodig. Gevoelens, gedagtes, emosie-verwante fisiologiese reaksies soos hartkloppings, hande wat sweet of bewerigheid, en emosie-verwante gedrag (verbaal soos skree of huil, of nie-verbaal soos om te ooreet of om iets te breek) is alles deel van die proses van emosionele regulering. Emosionele regulering kan dus 'n impak hê op jou vermoë om jou aandag op 'n taak te vestig, die vermoë om onvanpaste gedrag te onderdruk en om jou te help om jou emosies te ontlaai. Dit is 'n baie belangrike funksie vir beide die volwassene en kind. Kinders ervaar dieselfde emosies as volwassenes.
Ontlaai jou emosies op 'n gesonde manier tydens Covid-19-isolasie:
Aanbidding: Gebruik dié tyd om as gesin jul oë en fokus op die goedheid van Jesus Christus te fokus en Hom te aanbid en te dank vir dit wat goed is in jul lewe.
Aangepaste roetine: Dit is nodig om nog steeds 'n gesonde roetine te handhaaf. Dit sluit in gesonde eetgewoontes, fisiese oefening (bv. stap, touspring of skêrspronge) en genoegsame slaap.
Tegnologie: Gebruik dit tot jou voordeel om met familie en vriende in kontak te bly.
Kry 'n boek waarin jy jou lewensverhaal kan uitbeeld van geboorte tot en met vandag. Jy kan stories skryf, foto's gebruik of prentjies teken. Jy kan spesifiek fokus op insidente of gebeure wat 'n indruk op jou lewe gemaak het (dit kan goed of sleg wees).
Dit is 'n goeie tyd om gesins-fliekaande te hou. Luister na interessante radioprogramme of luister kalmerende musiek. Lees 'n aangrypende boek.
Onthou egter dat dit steeds binne die perke van jou aangepaste roetine moet pas.
Alhoewel nie almal ewe kreatief is nie, kan 'n mens steeds skeppende aktiwiteite geniet.
Maak 'n frustrasie-/woede-boks (sien meer inligting in die artikel oor woede).
Jy kan jou emosies op papier in woorde, prentjies, deur te skribbel of krap uitbeeld. Frommel dit op en gooi dit in jou boks. Jy kan op die boks spring, hom skud, gooi of begrawe.
Dink elke dag aan iets waarvoor jy dankbaar is of iets goeds wat in die wêreld gebeur het of iets wat jou positief laat voel. Skryf dit neer en gooi dit in 'n houer. Aan die einde van die week kan die hele gesin deur die notas in die houer gaan en dit met mekaar deel.
Bogenoemde is 'n paar eenvoudige en praktiese wenke oor hoe om aandag aan emosionele regulering te gee en hoe om dit tydens die isolasietydperk toe te pas. Neem kennis dat kinders 'n ouer se bystand en ondersteuning nodig het om hulle te help om emosies te reguleer en te ontlaai. In hierdie tydperk kan volwassenes en kinders se emosies vinnig oorweldigend raak. Vind iets wat vir jou en jou gesin werk om van julle negatiewe emosies ontslae te raak.
Rueda, M. R., Posner, M. I., & Rothbart, M. K. (2004). "Attentional control and self-regulation". In R. F. Baumeister & K. D. Vohs (Eds.), Handbook of self-regulation: Research, theory, and applications (pp. 283-300). New York: Guilford Press
De Klerk, Weyer. R., & le Roux, R. (2008). Emotional Regulation, a workbook for your wellbeing. Human & Rousseau. Cape Town South Africa.