Basisse in Antarktika
Navorsingsbasisse op die besneeude vasteland
BO: Die Amerikaanse National Science Foundation (NSF) se Amundsen-Scott-basis by die Suidpool soos dit enkele jare gelede gelyk het. Die opvallendste gebou op hierdie foto is 'n 50 m breë koepelwoning, maar intussen het die NSF 'n nuwe navorsingstasie langs die koepel begin bou. Die opvallende boë van staal wat hier te sien is, help om soveel sneeu as moontlik van die oorwelwings te laat afgly.
DIE Amerikaners se basis by die Suidpool heet die Amundsen-Scott-basis. Dié navorsingstasie kry sy naam van twee beroemde poolreisigers van weleer. Roald Amundsen (1872-1928) het naamlik op 14 Desember 1911 die Noorse vlag by die pool geplant. Die ekspedisie van die Brit Robert Scott (1869-1912) het die Suidpool 'n maand later bereik, maar hy en sy hele span is tydens die terugreis dood.
LINKS: Die Noor Roald Amundsen (links), wat eerste die Suidpool bereik het, en die Brit Robert Scott, wat 'n maand daarna daar aangekom het.
Die basis lê in die allerverskriklikste omgewing. Alle waterdamp verys in die vrieskoue, sodat houtgeboue hier so droog raak soos brandhout. Daar is dus altyd 'n brandgevaar. Om die basis in stand te hou verg konstante werk. En die kokke moet vreemde kunsies leer. Roomys raak byvoorbeeld kliphard bevrore en moet in 'n mikrogrolfoond ontdooi voordat dit sag genoeg is om te eet!
Desondanks staan wetenskaplikes tou om by hierdie koue en afgeleë Suidpoolbasis te werk. Waarom? Want sterrekundiges kan in die lang, donker winter maande lank na die sterre tuur, sonder dat daglig hul werk onderbreek. Bioloë het hier 'n superskoon laboratorium; die Antarktiese lug is die skoonste op aarde. En die ysdek self is 'n merkwaardige argief. Vasgevang in die sneeulae is 'n 150 000 jaar oue opname van die aarde se klimaat.
REGS: Die verskynsel Aurora Australis—die Suiderligte--in die naghemel bokant 'n vleuel van die NSF se nuwe Amundsen-Scott-basis by die Suidpool.
Foto: Jonathan Berry, US National Science Foundation / Met vergunning van US National Science Foundation
Een van die belangrikste take van die poolbasis is om die aarde se osoonlaag te monitor. Elke jaar vorm 'n gat in die osoonlaag bokant Antarktika, en wetenskaplikes by die basis bepaal met instrumente hoe groot die bedreiging is.
Voorrade vir die Suidpoolbasis kom per vliegtuig. In die somer word op 'n voorbereide landingstrook geland. Wintervoorrade word met valskerms afgegooi.
Die meeste ander basisse op Antarktika is aan die kus, ver van die pool self. Kruipbandvoertuie is die vernaamste vervoermiddels by die pool. Basisse by die kus gebruik ook reuse vragmotors, asook motorfietse en sneeumobiele.
SANAE IV [FOTO BO] is Suid-Afrika se permanente navorsingsbasis in Antarktika. Suid-Afrika is een van die oorspronklike ondertekenaars van die Antarktiese Verdrag en het sedert 1960 basisse op die Fimbul-kus-ysbank van die westelike Queen Maudland gehad. Die jongste Suid-Afrikaanse basis, SANAE IV, is in die somer van 1997-'98 voltooi. Anders as die vorige Suid-Afrikaanse basisse wat op die ys geleë was, staan SANAE IV op die vasteland self, 170 km van die kus af. SANAE staan vir Suid-Afrikaanse Nasionale Antarktiese Ekspedisies (South African National Antarctic Expeditions).