Hoog teen die regaf rotse, op 'n deurlopende, uitstaande kliplysie, sit Vaaljas die dasmannetjie, met sy swart voorpootjies netjies onder hom ingevou. Die lysie is so breed hier dat hy sy agterbene lekker gemaklik kan dwarsgooi, soos 'n hond gewoonlik doen.
Die son het so pas oor die plaat bome en bosse op die kruin van die oorkantste bergrug sy verskyning gemaak. Toe het Vaaljas eers versigtig uit sy donker holte bo-op die krans geloer en met 'n paar ratse hardloopspronge in sy bekende paadjie afgewip tot hier waar hy gewoonlik brandwag sit. Die bergkrans met sy groot massiewe rotse, steek tronend bo die omheenliggende hoë heuwels uit en vanwaar die dasmannetjie hier na die ooste lui sit en tuur asof hy eintlik nêrens in belangstel nie, kan hy dwarsoor die oorkantse bergrug die dynserige vlaktes daar oorkant sien. Hier tussenin lê 'n ruie bosklofie wat die weiveld uitmaak van die dasse in die krans.
Oral op rotspuntjies, hoër as waar Vaaljas sit, verskyn die bruin dasgesiggies om die môreson te begroet. Die groterige mannetjies strek hulle luilekker met 'n hoorbare littegekraak op die rotsplate uit en gaap dat die kake so klap. Die spelerige kleintjies woel oral om en oor die klippe heen.
Vaaljas is nie die enigste brandwag van die kransgemeenskap nie. 'n Entjie links sit 'n ander groot mannetjie ook reeds op 'n gerieflike rotssitplekkie en loer oor die bosse en bome om te sien of van daardie kant af nie moontlik onverwagte vyande opduik nie. Daar is nog 'n derde brandwag. Hy sit weer aan die teenoorgestelde kant. Maar Vaaljas ag homself die vernaamste grootmeneer en word ook in stilte deur die ander eerbiedig. Die ander twee brandwagte sal dit maar liewer nie waag om hom te lyf te gaan nie. Sy status het hy deur 'n kwaai geveg verwerf. Nietemin sien die mannetjies darem almal ook na die ander twee erkende brandwagte op en sal nie sommer op hul status aanspraak maak nie.
Die dassies lê kommerloos op die klipplate versprei. Hulle vertrou hul veiligheid volkome aan die waaksame oë van die brandwagte toe en namate die son hoër klim en 'n slaperiger stemming in hul bruin lyfies inbrand, dink hulle ook al hoe minder aan gevaar, soos hulle daar in geliefkoosde houding uitgestrek lê; agterbene skuins uitgeskop, maar die kop steeds regop.
Vaaljas voel ook nie juis meer onrustig nie. Ná 'n rukkie staan hy op en trippel liggies heen en weer op die lysie in sy pogings om die jong blaartjies van 'n boompie wat tussen die splete groei by te kom. Hy moet ook maar so af en toe wanneer daar 'n kansie kom, probeer om iets te ete te kry, want smiddae laat en saans wanneer al die ander wei, kan hy nie heelhartig daaraan meedoen nie maar moet dan sy amp waaksaam en pliggetrou beoefen.
Hoog bokant die swart rugrantjie, aan die teenoorgestelde kant van die bergkrans, styg 'n jakkalsvoël met vinnige hale bokant die digte bosse uit en begin met uitgespreide vlerke allerhande waaghalsige toere in die lug uithaal. Sy skerp oë soek nog nie ernstig na prooi nie en sy valkgemoed moet eers bevredig word in die vryheid van die helderblou lug, waar hy sy swenkende manewales met 'n ysingswekkende heen-en-weer-skietende vaart geniet.
Dis aan die blindekant van die bergkrans, aan dié kant waar geen brandwag oor die bosse sit en tuur nie. Meteens seil die jakkalsvoël met 'n swierige vaart hoër die lug in en begin met vinnige vlerkslae nog hoër en hoër styg totdat hy eindelik hoog bokant die krans, as 'n swart stippeltjie in die dynserigheid hang. Nog het die dassies hom nie gewaar nie. Die brandwagte versuim vanmôre hul plig.
Helder vanuit die hoogte klink opeens sy langgerekte jakkalslag, onderwyl hy in statige kringe stadig verder swewe. Dit werk soos 'n donderslag op die dasse. Gelyktydig met die ander twee gee Vaaljas 'n kortaf waarskuwende noot toe hy vierkantig in sy vier spore op die lysie vassteek en onmiddellik daarna in vlieënde vaart teen die krans uitnael.
Leweloos vertoon die rotse nou. Die son skyn al warm neer en die dasse wat oral tussen die splete en in hul gate verskuil sit, beskou dit as verkwisting van heerlike strale. Nadat hulle die brandwagte stilletjies sien wegsluip het, kom een vir een ook weer versigtig uit om hom op die klipplate met 'n tevrede knor neer te vly.
So gaan 'n paar uur rustig verby. Vaaljas doen intussen sy bes om so tussen sy waaksaamheid deur sy magie te vul met die jong blaartjies van die boompies wat naby staan. Vaaljas vertrou vandag glad te veel op homself. Hy word onverskillig en deursoek nie die lug noukeurig met sy skerp ogies nie. Sê nou 'n kouvoël of 'n lammervanger kry dit in sy kop om soos 'n klip uit die hoogte op die krans neer te val...
"Swiep...!" fluit opeens 'n berghaan in sy swierlike swenk soos 'n draaiende warrelwind rakelings aan die rotslys verby. Hy was van plan om die argelose das met een hou van kant te maak, maar reg bokant Vaaljas steek 'n klippunt gevaarlik vorentoe en die voëlgevaarte kon alleen met die uiterste vlerkinspanning hom in sy duiselingwekkende vaart effens swenk om hom nie daarteen te verpletter nie.
Boos sirkel hy nou hoog in die lug rond en gee sy misnoeë met luide geskree te kenne.
Die ander brandwagte het onmiddellik die sein gegee en die dasse is almal skoonveld. Terselfdertyd het Vaaljas met 'n benoude piep vorentoe gespring, dieper die rotsspleet in. Hy ontdek 'n ruimer holte en in sy angs om nog verder te ontvlug, merk hy nie die slapende mamba agter in die gat nie. Hy stuit met sy voorpootjies so te sê op die slang. Toe vlieg hy met 'n onaardse noot om. Die slang skrik hom skoon nugter en die twee borrel saam soos 'n warrelwind by die bek van die gat uit en tuimel oor die krans!
Onderwyl hy na benede trek, herstel Vaaljas se teenwoordigheid van gees reeds in so 'n mate dat hy daarin slaag om ná 'n val van ses meter met sy vier pootjies teen 'n skuins boomstan vas te skop, daarvandaan terug teen die rots te skiet en weer skuins af teen 'n ander boom waarvandaan hy netjies op 'n breë lys te lande kom en halsoorkop die eerste skeur invlug. Hy is net betyds. Dubbel teleurgesteld swenk die altyd waaksame berghaan weer laag teen die kranse verby en sit sy vlug voort, verder oor die berge.
Die slang het met 'n harde plomps onder deur 'n plaat wildevyebome geval en mankoliekig begin wegseil na die eerste die beste klipskeur toe. 'n Sekretarisvoël, juis op die kossoektog uit hier tussen die bome, loer verwagtend om, maar stap toe ewe getroos aan. Hy waag sy lyf liewer nie aan hierdie tamaai verskrikking nie.
Ná 'n lang ruk kom Vaaljas uiters versigtig weer teen die krans uitgespring na sy sitplek toe op die lysie. Die vrees ril nog deur sy lyfie, soos hy daar sag-piepende sit en met verskerpte sintuie die omgewing fyn opneem. Hy sal hom vandag nie weer laat verras nie. 'n Paar dassies loer nuuskierig oor die krans om te sien of hul brandwag nog leef. Na 'n rukkie vergeet hulle van die voorval en bak weer lekker in die son.
Dit het stadigaan middag geword. Die son het na die hoogte geklim en begin langsaam sy eentonige paadjie na die westerhorison toe voortsit. Vaaljas en baie van die ander dasse het lankal die gang van die son lê en dophou, asof hulle haastig is dat hy moet ondergaan. Die dae is nou ook so lank dat die dassies vroeg-vroeg smiddae al begin honger voel. Die lomerigheid begin gaandeweg uit hul lyfies te wyk en van die jongeres begin lus voel vir speel. Die heel kleintjies bly in die gate en durf nie buite verskyn voordat hulle sterk genoeg is nie.
Nou breek die tyd aan dat die brandwagte dubbel waaksaam moet wees, want baie van die groot arende wat gedurende die dag vergeefs gejag het, word so teen sononder tot besondere listigheid opgeskerp deur hul knaende honger. Vaaljas sit nou getrou op sy pos. Hy voel nie juis honger nie en sit maar net en wag dat die son moet ondergaan. Die meeste van die dassies begin spraaksaam word. Dis nie die fors, helder skreeu van die brandwagte nie, maar slegs 'n flikflooierige piepgeluidjie waarmee hulle gesels. Hier en daar vind 'n groot mannetjie 'n wyfie baie aantreklik en kom smeek sag-knorrend om haar guns.
Eenkant, weg van die ander af, sit 'n groot mannetjie nog luierig en dut asof hy nie deur die ander gesteur wil wees nie. Twee jonges kom spelerig oor die klippe aangewip. Hulle sien hom nie en spring hap-hap na mekaar op die klip waaragter hy sit. Dit is genoeg om die ou das se toorn te wek. Hy spring boos op, steek eers goed vas en storm dreigend op hulle af. Na enkele treë steek hy skielik vas met 'n paar skor, kortaf bangmaakgeluide. Toe nael die twee reeds daar anderkant oor die klippe tussen die ander verwonderde dasse deur!
Dis nog 'n klein rukkie voor sononder. Die dasse begin aanstaltes maak om langs die krans af te trippel tot onder in die ruie klofie waar 'n aandfees van heerlike malse blaartjies op hulle wag. Van die ou grotes gaan vooraan en knibbel so in die verbygaan oral aan die bossies en boomblare. Groot en klein laat saggies 'n tevrede gepiep hoor. Dit klink baie soos die geluidjies van klein kuikentjies wat van hul ma afgedwaal het.
Vaaljas en die ander brandwagte skud hulleself net weer reg om te begin kos soek toe al drie bykans gelyktydig 'n helder waarskuwing uitbasuin. Vaaljas steek vas asof hy vir 'n resies wil regstaan en laat nael na die naaste klipskeur toe! Hy het nie soos die bobbejaanwagter, tyd om eers te let of die trop veilig is nie. Op die oomblik is dit elke das se mening. In 'n ommesientjie het almal spoorloos verdwyn en die eerste die beste skuilplek uitgesoek. 'n Paar het bo uit die boompie waarin hulle aan die rondklouter was, neergetuimel en onder 'n graspol ingeduik. Ander sit nog tussen die ruie blare verskuil, of tussen die splete van oorhangende klippe ingedruk; oral sit hulle.
Statig seil die teleurgestelde kroonarend oor die krans en maak asof hy in 'n oostelike rigting gaan voortvlieg. Sy lang stert en kort, ronderige vlerke wek die indruk van moed en jeugdigheid. Na 'n wyle sweef hy sierlik op sy spoor terug. Die verekuif agter sy kop laat hom soos 'n reuse-draaivalk in sy vlug vertoon.
Die dassies is honger en dit duur nie lank nie of hulle wei al weer knibbel-knibbel verder af langs die hang. Meteens waarsku Vaaljas weer met 'n dringende skree, maar... te laat! Die enorme kroonarend het reeds sy vlerke gesluit en val soos 'n klip uit die hoogte op die dassies neer. Is dit toeval dat juis die groot mannetjie reg onder hom nie so gou 'n skuilplek kan vind soos die ander nie en nou radeloos en verbouereerd onder 'n yl bossie probeer inkruip?
Die lug suis om die arend soos hy weer sy vlerke span om sy vaart te stuit. Met kloue en snawel vooruit dreun hy op die dasmannetjie neer. Een angswekkende skree skeur deur die lug. Dan flap die groot voël weer vasberade sy sterk vlerke en styg met sy prooi die lug in.
Nadat hy verdwyn het, is alles 'n hele paar minute doodstil. Die dassies het lelik geskrik en lê nog roerloos in hul skuilplekke. Dan verskyn hier en daar 'n kop en netnou kom hulle weer een vir een versigtig uit hul wegkruipplekke te voorskyn en begin maar weer rustig feesvier.
Die son het reeds ondergegaan. Stadigaan begin dit donker word. Dog hieraan steur die dassies hulle maar weinig. Dis beter so, want nou is daar heelwat minder gevaar om deur een van die gevreesde roofvoëls oorval te word.
Vaaljas het ook sy sitplek verlaat en so 'n endjie langs die berghelling afgekom. Hy kom liewer nie tot tussen die dassies nie, maar bly so 'n paar tree agter, waar hy beter in staat is om gevaar te bespeur en tog nog volop te knibbel te kry. Tot laat in die nag hou die dassies aan met vreet. Die maan kom naderhand op en hang soos 'n dowwe lig oor die terrein en laat die donker silhoeët van die krans soos 'n reuse-troon vertoon.
Vaaljas merk dat die ander brandwagte wat weerskante van hom ook aan die wei was, stadigaan die helling weer uitklouter en hy volg hul voorbeeld. Toe hy die regop steilte van die loodregte krans bereik, spoed hy in 'n aantal ratse spronge heen en weer teen uitstaande rotspunte en boomwortels die hoogte uit en kom hoogs voldaan op sy bekende brandwagsitplekkie op die middellyste te lande. Dof sien hy hoe die dassies een vir een aan sy regterkant, waar dit minder steil is, verbyspring. Na nog 'n rukkie weet hy dat almal nou bo-op die krans moet wees en klim trippelend sy welbekende paadjie verder uit na boontoe.
Tussen die rotsgleuwe steek hy vas en sien die ander brandwagte 'n paar tree van hom af stilletjies tussen die rotse verdwyn.
'n Dikkoppie begin stadig om in die ruie bosklofie daaronder sy klaagsangetjie in trae, langgerekte note die nag in te stuur. Hy soebat om reën... Origens is dit stil in die bos.