Is daar 'n Goddelike Plan vir die wêreld? - Jaco Steyn
Is daar ‘n Goddelike Plan vir die wêreld?
Deur Jaco Steyn op 1 Augustus 2011
Is daar 'n Almagtige Opperwese wat baie lank gelede té alleen gevoel het en besluit het om iets te skep waarmee Hy Homself kon besig hou en vermaak? Het Hy gevolglik 'n Plan opgestel en besluit om die ganse Kosmos te skep volgens hierdie Plan, of is daar géén sodanige Skepper wat die Kosmos aanvanklik "vanuit niks" geskep het nie? Het hierdie God alle spesies op aarde geskep volgens hierdie Plan, of het verskillende spesies geleidelik ontwikkel as gevolg van ewolusionêre prosesse, of het Hy miskien die natuurwette sodanig beplan dat die ewolusionêre prosesse waarna bioloë verwys, deel is van Sy oorspronklike Plan? Terwyl daar heelwat uiteenlopende bespiegelinge is oor al hierdie dinge, sal ek vervolgens hoofsaaklik fokus op drie beskouinge, nl. (1) godsdienstige fundamentaliste se idees oor 'n Persoonlike God en Sy Plan vir die wêreld en die mensdom, (2) "positiewe" ateïste se idees oor 'n basies sinnelose Kosmos en (3) panenteïste se idees oor 'n Onpersoonlike Goddelike en die gevolglike voortvloeiing (Engels: emanation) van alle dinge "vanuit" die Goddelike.
'n Groot deel van die geskiedenis van die Weste is gekenmerk deur die meeste westerlinge se geloof daarin dat álle gebeure in die wêreld op 'n manier deel is van God se Plan waarvolgens Hy die ganse Kosmos geskep het. Omdat hierdie persoonlike God per definisie Almagtig is, is daar niks wat kan veroorsaak dat gebeure só sal verloop dat dit Sy Plan kan dwarsboom nie. Al probeer Sy skepsels om Sy Plan te verongeluk, het Hy in elk geval oorgenoeg mag om te verseker dat hulle nié uiteindelik as oorwinnaars uit die stryd sal tree nie. Hy straf dus diegene wat halsstarrig probeer om Sy Plan te verongeluk, terwyl Hy Sy volgelinge beloon deur 'n belofte van 'n Ewige Lewe in die Hemel.
Die vooruitgang op wetenskaplike en tegnologiese terreine het veroorsaak dat baie westerlinge geleidelik wegbeweeg het vanaf die tradisionele Christelike denke. Sedert die moderne era het baie van hulle begin om die idee van 'n Goddelike Plan vir die wêreld te verwerp en het hulle gevolglik mensgesentreerde waardes begin nastreef wat die uitgediende waardes van 'n veronderstelde God moes vervang. Nuwe waardes en ideologieë is geskep wat die leemte moes vul wat ontstaan het as gevolg van die verlies aan 'n geloof in 'n Persoonlike God wat as Herder opgetree het vir die mensdom. Die Duitse filosoof Friedrich Nietzsche het 'n belangrike rol gespeel om die ideaal van 'n Supermens of Übermensch bekend te maak wat die tradisionele Christelike waardes van die Westerse beskawing moes vervang ná die "dood" van die tradisionele God. Die moderne denkrigting het veral vanaf die middel van die negentiende eeu aanleiding gegee tot die ontstaan van ideologieë soos kommunisme en fascisme.
Die postmoderne era het gevolg op die moderne era en het veral vanaf die 1960's populêr geword as gevolg van die ontnugtering wat gevolg het op die verwoestende twee wêreldoorloë. Baie mense was nie langer beïndruk met filosofieë en politieke stelsels wat 'n gemeenskaplike doelwit aan sekere volke en nasies voorgehou het nie. Sogenaamde kommunistiese state soos die Sowjet-Unie en Rooi Sjina het ontaard in eenpartydiktature met 'n elite wat hulself bevoordeel het ten koste van die arm massas. Postmoderne mense het geleidelik begin om méér individualisties en selfgesentreerd te raak op grond van die bewering dat alle menslike norme en waardes relatief is omdat daar kwansuis géén objektiewe waardes buite die mens bestaan nie. Een samelewing se waardes kan hiervolgens, byvoorbeeld nié op 'n ander samelewing afgedwing word nie. Die ou Bybelse waardes kan dus óók nie van toepassing wees op die postmoderne mens nie.
Die geloof in God as Groot Argitek van die wêreld
Sommige mense glo dat God soortgelyk aan 'n mens is in dié opsig dat "Hy" 'n Plan gehad het om iets te skep ten einde een of ander doelwit daarmee te bereik. 'n Argitek stel sekere planne op waarvolgens 'n huis gebou word. Die bouer spring dan aan die werk en dit neem hom 'n beperkte tyd om die huis te bou, gebaseer op die argitek se planne. Die hele proses het 'n beplanningstadium en ander stadia waartydens die huis vanaf die begin tot einde opgebou word. Soortgelyk hieraan het die God van godsdienstiges, as Almagtige Persoon óók 'n Plan gehad wat gelei het tot die skepping van die ganse Kosmos "vanuit niks". Sommige van die mense wat hierdie wêreldbeskouing handhaaf, glo dat God die wêreld aanvanklik perfek goed geskep het, maar dat dit as gevolg van die mens se ongehoorsaamheid aan God, vandag nié meer so perfek is nie. God het Hom egter nie hierdeur laat afsit nie en Hy het nog steeds verseker dat die gebeure in die wêreld verloop volgens Sy aanvanklike Plan. Hy het Sy Seun laat kruisig en besluit dat sommige mense wat hierdie soenoffer aanvaar, uiteindelik saam met Hom sal lewe in 'n volmaakte Hemel. Die sondige aarde sal ook uiteindelik vernietig word en vervang word deur 'n volmaakte wêreld.
God as Volmaakte en Almagtige Wese is dus buite Sy onvolmaakte skepping. Hy is ook verhewe bo tyd en ruimte. Die Heelal waarvan ons deel is, is gebonde aan tyd en ruimte; asook aan sekere natuurwette soos o.a. die sg. wet van gravitasie wat deur wetenskaplikes waargeneem en ontleed kan word. Soortgelyk aan die bestaan van die Heelal, het elke mens se lewe op aarde ook 'n begin en 'n einde wat verloop volgens God se oorspronklike Plan. Terwyl God dus nié beperk word deur tyd en ruimte nie, word elke mens se lewensomstandighede daardeur beperk. Terwyl God altyd Perfek is, is Sy skepping en skepsels meer of minder volmaak. Daar het egter iets plaasgevind wat die status van die skepping en die skepsels daarbinne, drasties verander het. Daar was 'n sogenaamde sondeval wat die mense verwyder het vanaf God en wat, volgens sekere godsdienstige dogmas, die dood in die wêreld ingebring het. Sommige Christene beweer dat selfs nie-menslike diere se dood veroorsaak is deur hierdie sondeval! Voor hierdie sondeval het diere nie gesterf nie en hul eetgewoontes was dus vegetaries van aard. Plante word blykbaar nie volgens hierdie beskouing as "lewende wesens" gesien nie.
Dit is insiggewend dat daar altyd 'n onoorbrugbare kloof tussen hierdie God en Sy skepsels sal wees. Terwyl sommige mense "nader beweeg" aan God, is daar andere wat verder van Hom af "beweeg". Diegene wat uiteindelik minder sondig en meer goed word deurdat hulle sekere dinge glo en/of doen, is bestem om eendag by 'n plek uit te kom waar hulle baie na-aan God sal lewe, terwyl die ander misrabele sondaars wat weier om sekere dinge te doen of te glo, bestem is om by 'n ander "plek" of dimensie uit te kom waar hulle ver weg van God af sal wees. Hierdie toestand sal, volgens heel waarskynlik die meeste godsdienstige Christene en Moslems, vir altyd en ewig so voortduur. Hiervolgens is dit dus nie deel van God se Plan dat Sy hele skepping uiteindelik méér volmaak sal word nie, omdat 'n gedeelte van Sy skepping en skepsels vir ewig Boos sal wees en verwyder sal wees vanaf God se sogenaamde Liefde.
Die voorgaande tradisionele idees oor God en die skepping, verskil van sommige mense soos Michael Newton en ander universaliste se idees oor 'n Persoonlike, maar wel Liefdevolle God. Hierdie mense glo dat álle mense bestem is om eendag naby God te lewe in 'n Hemelse dimensie. In Michael Newton se boek Destiny of Souls, verduidelik hy dat mense se onsterflike siele verhuis vanaf een liggaam na 'n ander en dat die onsterflike deel van elke mens sekere lesse "leer" tydens elke lewe. Sommige siele leer vinniger as andere en bereik dus hul hoofdoelwit gouer as ander "meer sondige" mense. God het dus 'n Plan waarvolgens alle mense uiteindelik die hoogste doel sal bereik. Hierdie universalistiese teïstiese lewensbeskouing het ongelukkig baie minder aanhangers as die derduisende fundamentalistiese teïste wat die "Hemel en Hel" geloofsbeginsel aanvaar.
Die mens as vreemdeling in 'n basies sinnelose Kosmos
Ateïste wat die werklikheid van enige God of Goddelike verwerp, staan bekend as "positiewe" ateïste. Volgens hulle wêreldbeskouing is daar hoegenaamd geen Goddelike werklikheid wat die ontstaan van die heelal voorafgegaan het nie. Stephen Hawking vertel in sy boek The Grand Design hoedat verskillende heelalle "vanuit niks" kan ontstaan. Hy verwys daarna as spontaneous creation. Buite die heelal waarvan ons deel is, is daar miskien ander heelalle met ander natuurwette wat op hulle van toepassing is. Wetenskaplikes se verstaan van ons natuurwette, is slegs van toepassing op dit wat ná die geboorte of oerknal (Engels: Big Bang) van ons heelal plaasgevind het. Wat vooraf gebeur het, is tans 'n misterie vir beide sterrekundiges en kwantumfisici.
Ateïstiese ewolusionêre bioloë soos Richard Dawkins, verduidelik die ontwikkeling van verskillende lewensvorme aan die hand van ewolusionêre prosesse, sonder die nodigheid van 'n intelligente ontwerper. Die mens is maar een van die spesies wat na miljoene jare sedert die ontstaan van die planeet aarde, verskyn het. Die mens kan ook uitsterf indien hulle nie versigtig is met die manier waarop hulle mekaar en hul omgewing hanteer nie. Die heelal sal dus beslis nié 'n traantjie stort indien die mensdom sou verdwyn nie! Volgens materialistiese ateïste is elke mens se lewe van korte duur en is dit afhanklik van oorgeërfde gene en lewensomstandighede. Die menslike bewussyn is afhanklik van chemiese reaksies en kom tot 'n einde na die fisiese brein "ophou werk" het. Die menslike bestaan is dus, soortgelyk aan die bestaan van die heelal, uiteindelik basies sinneloos en geensins deel van een of ander Goddelike Plan of ewige spirituele eindbestemming nie.
'n Alternatiewe siening omtrent die Goddelike se betrokkenheid by die ontstaan van alle dinge
Terwyl baie mense wat in 'n Persoonlike Skeppergod glo, sowel as baie "positiewe" ateïste, neig na die siening dat "ons" heelal "vanuit niks" ontstaan het, is daar 'n derde siening omtrent die aard van die Goddelike en die ontstaan van die heelal. Sommige aanhangers van die geloof in die onpersoonlike aard van die Goddelike, glo dat die heelal, insluitende ál die natuurwette, ontstaan of voortgevloei het vanuit Iets wat verhewe is bo ons verstaan van tyd, ruimte en die natuurwette. Alle dinge wat ons kan waarneem met ons sintuie, het sekere eienskappe wat ontleed en gemeet kan word deur die gebruikmaking van wetenskaplike metodes. Daar is egter "Iets" agter alles wat nié gemeet of waargeneem kan word deur ons "normale" sintuie nie, maar waarvan ons bewus kan word gedurende mistiese ervarings. Gedurende hierdie ervarings "voel" mense asof alles uiteindelik deel is van Een Werklikheid. Hierdie Werklikheid word dikwels beskou as die inherente Goddelike kern van alle dinge, of as die Ware Self van elke mens. Hierdie Werklikheid is beslis nié 'n Groot Argitek wat lank gelede 'n Plan uitgedink het en toe die heelal vanuit niks geskep het nie.
Die Goddelike Werklikheid het geen eienskappe wat in menslike terme omskryf kan word nie en is dus verhewe bo menslike begrippe soos Goed en Kwaad, Reg en Verkeerd, Mooi en Lelik, Donker en Lig, ens. Daar word partykeer na die Goddelike as die "Ongemanifesteerde Absolute" verwys, omdat enigiets anders sekere eienskappe het sodra dit manifesteer binne die Kosmos, terwyl die Goddelike nié as 'n Wese beskou kan word wat manifesteer nie. Teïste verkleineer dus die Goddelike wanneer hulle God beskryf as 'n Persoon wat kan kwaad word, wraakgierig kan wees en sommige mense uitverkies bo andere.
Brahmanistiese Hindoes wat duisende jare gelede in die werklikheid van 'n Onpersoonlike Goddelike geglo het, het skeppingsmites gehad wat hulle gebruik het om die ontstaan van alle dinge aan hul volgelinge te probeer verduidelik. Hiervolgens was die Onpersoonlike Goddelike of Parabrahman die enigste Werklikheid vóór die "geboorte" van die Kosmos. Die "Woord" of Logos was daarna die eerste "Iets" wat voortgevloei het vanuit die Absolute. Hierdie Woord is as die skeppende Intelligensie van die Goddelike beskou, hoewel dit nié identies is met die Goddelike nie. Vanuit die Woord het sewe groepe gode of Dhyan Chohans voortgevloei wat die skeppers was van alle ander dinge in die Kosmos. Ander Hindoes het lateraan verwys na drie hoofgode, naamlik Brahma die Skeppergod, Vishnu die Onderhouer en Shiva die Vernietiger. Hierdie persoonlike gode is egter ondergeskik aan die Ware Goddelike en hul bestaan word beperk deur die sikliese aard (ontelbare geboortes en sterftes) van die Kosmos. Brahmaniste glo dus nié in 'n Persoonlike, Almagtige Skepper wat die ganse Kosmos "vanuit niks" geskep het nie.
Terwyl ék glo dat die voorgaande skeppingsmite nié letterlik verstaan behoort te word nie, maar dat dit vir baie mense nuttig is om die aard van die Goddelike en die Kosmos beter te verstaan, glo ek ook nie in die sikliese aard van die ganse Kosmos nie en reken ek dat hierdie skeppingsmite vir mense duisende jare gelede meer verstaanbaar was omdat dit hulle herinner het aan die sikliese aard van die seisoene en van die lewensiklus van alle lewensvorme. Omdat daar nié 'n Persoonlike God is wat elke mens se lewe haarfyn uitgewerk het nie, is dit elke mens se verantwoordelikheid om sy/haar eie heil uit te werk. Elke lewende wese het die potensiaal om uiteindelik die Hoogste Doel, naamlik eenwording met die Goddelike, te verwesenlik. Elke mens is die kaptein van sy/haar eie "siel" en elkeen se lewenspad na die Goddelike is verskillend. Sommige mense sal miljoene jare neem om hierdie eenwording te bereik, terwyl andere miskien biljoene jare sal neem voor hulle uiteindelik bevry sal word van hul beperkte aardse bestaan.
My panenteïstiese geloof in 'n onpersoonlike Goddelike en die lewensbeskouing wat daarop gebaseer is, verskil van beide die voorgaande geloof in 'n Persoonlike God én die positiewe ateïste se verwerping van die Goddelike, in die opsig dat ek glo dat daar 'n Goddelike essensie "binne" alle lewende wesens is wat dit vir hulle moontlik maak om uiteindelik "een te word" met hierdie Goddelike essensie. Deur elke dag meer en meer bewus te word van jou Ware Self en minder egoïsties te lewe, het jy 'n groter kans om vinniger by jou eindbestemming uit te kom. Volgens teïste sal die onsterflike deel (siel) van mense egter áltyd ondergeskik wees aan 'n Persoonlike God, terwyl materialistiese ateïste poog om tevrede te wees met 'n tydelike lewe wat tog op die ou end basies sinneloos is.