LitNet Akademies-resensie-essay: Die einde van die wêreld en hoe om dit te oorleef deur Johannes Bertus de Villiers | LitNet
Sandra Troskie 2012-11-28
Kyk 'n mens na wat die eskatologie behels, is die algemene voorkoms daarvan dalk vanselfsprekend. Die woord self is afgelei van die Griekse woord eskhatos, wat letterlik "die laaste", "die verste" of "die mees finale" beteken. Eskatologie is dus die leerstelling (of studie) van die finale gebeure wat op die einde (van óf die mensdom óf die wêreld) dui. Hoewel dit binne die verskillende religieë gewoonlik op 'n bónatuurlike ingrype op wêreldgebeure dui, slaan die woord logies gesproke egter op enige en alle gebeure wat op die gebeure "aan die einde" dui. Eskatologiese denke is dus ook ingebou in bestaande wetenskaplike kosmogonieë.6
Die aanvaarding van 'n onafwendbare einde (al is daardie einde in sommige kosmogonieë die begin van 'n nuwe siklus) blyk ingebou te wees in die meeste menslike modelle van die werklikheid. Eskatologiese verwagtinge blyk dus nie die noodwendige gevolg van religieuse denke te wees nie, maar eerder 'n oorsprong te hê in die aard van menswees. Daar is egter 'n groot verskil tussen die kognitiewe aanvaarding van 'n noodwendige einde en die onnatuurlike beheptheid daarmee soos wat tans met die 2012-verskynsel te merk is.
1 Interessant genoeg het Byron dié gedig geskryf in 'n tyd toe Europa hoeka in die greep van apokaliptiese verwagtinge was. In die lente van 1816 het Europese astronome "geheimsinnige vlekke" op die son waargeneem. Teen Mei/Junie van daardie jaar was hierdie vlekke so groot dat dit met die blote oog waarneembaar was. Die somermaande het aangebreek, maar die strale van die son het bleek en swak gebly. Vele liggelowiges, en hier en daar selfs dié wat dit gewoonlik nié was nie, het begin glo dat die son in die proses was om uit te brand. Ten spyte daarvan dat dit naderehand reeds diep in Juniemaand was, het die somer weggebly. Ysige koue en vloedreëns wat paaie, diere en oeste weggespoel het, het die angs versterk dat die laaste dae op hande is. Vandag staan 1816 as die "Jaar sonder somer" bekend, 'n jaar waartydens hongersnood en die uitbraak van siektes gelei het tot die dood van 'n geraamde 200 000 mense nét in Europa. Vandag weet navorsers dat die versluierde son en die vreemde weerstoestande grootliks die gevolg was van 'n enorme vulkaniese uitbarsting op Sumbawa, 'n eiland in Indonesië.
2 Sowel Aveni (2009) as Morrison (in Wall 2012) rapporteer dat hulle gereeld vrae ontvang van angstige kinders (veral dié tussen 11 en 12 jaar) wat vermeld dat hulle selfmoord oorweeg voor "die einde van die wêreld".