Advies aan die ANC oor minderhedeDit het reeds in laas jaar se munisipale verkiesing geblyk dat nie slegs die wittes en veral Afrikaners afwysend is oor die party nie, maar ook die bruines, Indiërs en groot getalle Xhosas. Mantashe het toe reeds peinsend gesê die party sal moet uitvind hoekom minderhede nie vir hom stem nie. Sy nuutste stellings, byna twee jaar later, bevestig weer eens dat hierdie proses van introspeksie nog nie veel gevorder het nie. “The starting of the work is to ensure that those communities rid themselves of being a minority and acceding that they are part of the majority that was excluded and exploited,” het Mantashe in Business Day gesê. Volgens hierdie logika moet minderhede hul “ou self” (die huidige minderheidstatus) afskud en terugkeer van die “nuwe self” (die onderdrukte meerderheid). Daar is egter talle wesenlike probleme met hierdie stelling, in ‘n semantiese sowel as politieke sin. Eerstens gooi hy die meerderheidstatus oor die boeg van die verlede en roep weer die ou apartheidsverdelingslyne op om sodoende ‘n onvoltooide meerderheid te vorm. Die paradoks in die ANC se denke duidelik dog verwarrend: Die “nuwe self” is eintlik ‘n verouderde skepping en die “ou self” is die moderne status van die etniese minderhede in Suid-Afrika. Ek noem dit ‘n onvoltooide meerderheid want wittes is klaarblyklik nie volgens hom deel van die “onderdrukte meerderheid” nie. Indien hy ernstig oor ‘n meerderheid was, hoekom nie hedendaagse politieke beelde oproep nie? Hoekom nie bloot praat van ‘n pan-Suid-Afrikaanse nasionaliteit of Suid-Afrikanisme nie? Hoekom praat van ‘n onderdrukte meerderheid wat slegs in die verlede bestaan het? Hoekom nie sy hand uitstrek na alle indiwidue wat die ANC nie goedgesind is nie – ongeag ras, geloof en politieke voorkeur – en van daar ‘n appèl op steun maak nie? Die antwoord op hierdie vrae is dat Mantashe en sy party Apartheid as die alleenstaande verwysingspunt vat en uit daardie era ‘n soort lojaliteit probeer skep wat dan teen die “uitbuiters” (synde die Afrikaners, maar eintlik alle wittes) gebruik kan word. Dus, ons ly saam, so kom ons lei saam. Mantashe se meerderheid is eintlik ‘n meerderheid-binne-‘n-totaliteit, wat impliseer dat daar minderhede is. Ewenwel, dit is waar die ANC sy tweede kardinale fout begaan in sy flankering met etniese minderhede: Hy vra lojaliteit in ‘n historiese sin wat hy nie met huidige dade en beleide (en selfs met woorde) rugsteun nie. Die beste voorbeeld hiervan is sekerlik demografiese verteenwoordiging. Deur die hele land te orden volgens die demografiese samestelling daarvan – en dit nog boonop op grond van ras en nie ander onderskeidende kenmerke soos geloof nie – perpetueer die ANC juis die onderskeidende eienskappe van groepe en die idee van minderhede. Volgens Mantashe sal Indiërs in KwaZulu-Natal, Afrikaners en bruinmense in die Wes-Kaap welkom wees om vir die ANC te stem en deel te wees van die meerderheid, maar solank hulle net nie oorverteenwoordig is in die werksplek, ekonomie of politiek is nie. Solidariteit se hofsaak teen die polisie namens kapt. Renate Barnard en bruin werknemers teen die departement van korrektiewe dienste in die Wes-Kaap dien as sprekende voorbeelde van hierdie kontradiksie in die ANC se denke. Regstellende aksie in teorie nie nodig gewees het as daar werklik geen minderhede bestaan het nie. Groepe wat in die verlede onderdruk is en met groot getalle in ‘n spesifieke geografiese gebied kan spog, sou teoreties en logies tog baie van die werknemers in daardie streek kon uitmaak, of hoe? Dit sal immers regstelling op ‘n natuurlike en spontane manier wees. In die geval van die bruines in die Wes-Kaap word die ANC se sentralistiese denke egter tot die uiterse blootgelê. Daar het die ANC bepaal dat demografiese verteenwoordiging volgens die nasionale demografie, maar op ‘n provinsiale grondslag, toegepas moet word. Dit beteken dat duisende bruinmense moet plek maak vir swart werkers al is laasgenoemde eintlik ‘n minderheid in die Wes-Kaap en eersgenoemde die natuurlike meerderheid. Nie net word ‘n etniese minderheid (boonop ‘n voorheen benadeelde een) ekonomies benadeel heirdeur nie, maar ly sy ganse identiteit daaronder. Afrikaans as primêre omgangstaal in die Wes-Kaap word sodoende ondergrawe. Terselfdertyd word die Afrikaanse en Westerse karakter van die provinsie uitgerangeer. En iets wat ondergrawe en uitgerangeer word, word altyd deur iets anders ondermyn en vervang. In hierdie geval sal dit ‘n amptelike “neutrale” verengelsingsbeleid in die owerheidstrukture en andersins wees wat Afrikanaans en sy sprekers ondermyn, terwyl Xhosa en die Afrika-kultuur die de facto plaasvervangers sal word. Derhalwe word die bruinmense sowel as Afrikaners daarom eintlik vreemdelinge in hul eie provinsie. Dit beteken nie dat Xhosas nie ook in die Wes-Kaap, waar hulle byna 20% van die bevolking uitmaak, kan werk of hul taal nie welkom is nie. Maar hoe sal die meerderheid Zoeloes in KwaZulu-Natal voel as Xhosa of Afrikaans skielik die de facto taal oral in Durban en die provinsie se plattelandse dele word omdat daar oral mense aangestel word wat nie Zoeloe magtig is nie? Gedagtig hieraan kan die ANC gerus iets by pres. Barack Obama gaan leer. Of jy van hom hou of nie, en of sy opregtheid weliswaar eerlik bedoel word, het hy dit reggekry om ‘n diverse groepering agter hom in die 2012-verkiesing te verenig. Hy het daadwerklik voelers na Latyns-Amerikaners, swart Amerikaners, gays, feministe en ander minderheidsgroepe uitgesteek deur te vra wat hy vir hulle kan doen. Hy het daarom nie bloot gevra dat hierdie groepe sy visie geredelik moet sluk en daarby aanpas nie. Hy het ‘n aanbod vir hulle gaan skep. Hy het dus nie net aangeneem hy gaan hul stemme kry nie, maar daarvoor meegeding deur beloftes te maak of sy rekord oor uitgevoerde beloftes op te haal. Nou moet hy aanhou (of begin) resultate lewer om te bewys hy maak nie net beloftes nie, maar steun dit met dade. Die ANC vervul nie een van hierdie vereistes nie. Terwyl hy etniese minderhede se stemme soek, word daar geen konkrete beloftes van teenprestasies aan minderhede gemaak nie. Die Indiër- en bruin stem het klaar getoon ‘n amorfe struggle-lojaliteit bestaan nie by alle voorheen benadeeldes nie. Nie net verskil die Indiërs en bruines se kulturele praktyke van dié van die swart meerderheid nie, maar praat hulle verskillende tale as byvoorbeeld Pedi’s en Sotho’s en is hulle vandag meer besorgd oor swak regeringspraktyke as oor Aprtheid as die enigste lojaliteitsfaktor in ‘n omgewing van wanregering, korrupsie en onbillike regstellende aksie. Die totale afwesigheid van etniese minderhede by die ANC se Mangaung-konferensie is tekenend van die party se swak vordering om hierdie groepe te paai. Daarom rig ek hierdie vriendelike waarskuwing aan die ANC: Erken eerstens dat etniese en ander minderhede bestaan, selfs binne die swart meerderheid. Luister dan bietjie meer na die behoeftes van minderhede en staak die monoloog waar julle vooronderstellings maak oor hoe mense moet optree, voel en dink. Tree ook dan daadwerklik op as julle klaar geluister het anders is dit net ‘n gefluit in die wind.