E-tol: Waarheen nou met omstrede stelsel?Argieffoto. Dit blyk dat Gautengse motoriste steeds met die ongewilde e-tolstelsel opgeskeep sal bly sit, al het die Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap (Sanral) nou ook erken hy is in ŉ geldelike verknorsing. Die agentskap het verlede week weer opnuut benadruk daar is geen planne om die e-tolstelsel in dié provinsie te skrap nie. Sanral het tydens ŉ onderhoud met The Citizen in Augustus erken sy finansiële posisie is uiters benard aangesien miljoene motoriste steeds versuim om hulle e-tolrekeninge betaal. Die agentskap het gesê hy sal ten gunste wees van ŉ brandstofheffing om die skuld te delg. Vusi Mona, woordvoerder van Sanral, het aan Fin24 gesê ŉ brandstofheffing was nog altyd ŉ oorweging, maar die agentskap voel steeds dit is nie die beste manier om die Gautengse hoofwegverbeteringsprojek (GFIP) te befonds nie. Sanral beskou ŉ brandstofheffing as ŉ regressiewe soort belasting, wat veral die armes die swaarste sal tref. Taxi’s en busse is tans van e-tol vrygestel, maar met ŉ brandstofheffing sal hulle nie wees nie. Mona meen die implementering van ŉ provinsiale brandstofheffing sal moeilik en duur wees om te administreer, terwyl dit boonop motoriste van ander provinsies sal straf wat brandstof in Gauteng koop. Mona het ook gesê net die regering kan besluit om e-tol te skrap omdat hulle besluit het dit is die mees bekostigbare, gelykmatige en regverdige manier om die GFIP te befonds. Ben Theron, die bedryfshoof van die Organisasie teen Belastingmisbruik (Outa), meen egter Sanral stuur gemengde boodskappe uit, terwyl die agentskap ŉ hernude veldtog van stapel gestuur het om uitstaande e-tolgeld in te samel. “Sanral het die regering oortuig om dié swak nagevorste en irrasionele skema te aanvaar en nou wend die agentskap hom tot die regering vir geld om hom uit die gemors te kry wat hy self geskep het.” Argieffoto. Net sowat 30% van die e-tolrekeninge wat Sanral aan Gautengse motoriste gestuur het, is die afgelope jaar betaal. Dit blyk uit antwoord op David Ross van die DA se vraag in Junie aan die departement van vervoer in die parlement oor hoeveel van die rekeninge tussen 2015 en 2017 betaal is. Van die 1,8 miljoen rekeninge wat in die laaste vier maande uitgereik is, is meer as 1,3 miljoen nie betaal nie. Sanral het ook gesê die nakomingskoers vir Februarie 2017 was net sowat 29%. Wanbetalers het Sanral teen die einde van Maart reeds sowat R7,2 miljard geskuld, maar Outa beweer dit kan soveel as R9,2 miljard wees, wat uitstaande is. Volgens Mona sou die GFIP ŉ driefaseprojek wees, maar die toekoms daarvan is nou in gedrang. Alex van Niekerk, projekbestuurder vir die GFIP, het gesê Sanral het ŉ mandaat om hoofweë te ontwikkel, maar is onder druk om toekomstige padprojekte te befonds omdat die gelde opdroog. Dit kan die minister van vervoer noop om die tesourie te nader vir geld uit die staatskas omdat Sanral ŉ staatsbeheerde onderneming is. “Dit is interessant dat Sanral voel sy geldelike oplossing lê in die hande van die regering. Ongelukkig vir dié agentskap is die staatskas van die tesourie amper reeds leeg gestroop deur misdadige regeringsleiers en dit gaan Sanral se taak net verder bemoeilik. “Dit laat my net wonder hoe Sanral in een asem kan sê die skema stort feitlik in duie en ŉ nuwe finansiële oplossing moet gevind word, maar terselfdertyd ŉ duur litigasieproses kan dryf en mense dan dagvaar omdat hulle nie die skema gesteun het wat van die eerste dag doodgebore is nie?” het Duvenage gevra. Mona het aangevoer die agentskap het ŉ verpligting teenoor motoriste wat wel vir e-tol betaal om wanbetalers te vervolg. “Daar is ŉ deurlopende proses van skuldinvordering en regsprosedures is tans aan die gang om die uitstaande tolgeld in te samel. Duisende dagvaardings is reeds hiervoor bedien,” het hy gesê. ŉ Selfoonfoto van ŉ vliegtuig wat in Desember 2013 met ŉ banier in Johannesburg vlieg as deel van ŉ nuwe DA-protes teen die omstrede e-tolstelsel in Gauteng. Foto: Sapa/Argieffoto. Die DA het ook in Augustus opnuut tot die stryd rondom die bestuur van toekomstige e-tolstelsels toegetree en ŉ eie private ledewetsontwerp oor tolpaaie voorgestel. Manny de Freitas, die DA se parlementêre woordvoerder vir vervoer, het voorgestel daar word aan provinsiale en plaaslike owerhede meer magte gegee oor die inwerkingstelling van e-tolstelsels. Dit sluit ook in dat ŉ referendum uitgeroep mag word indien daar ŉ teenkanting van 51% of meer teen voorgestelde tolpaaie is. David Makhura, premier van Gauteng, het in Februarie vanjaar in sy provinsiale rede erken die e-tolstelsel was ŉ fout. Makhura het toe gesê geen nuwe tolpaaie sal in die provinsie ingestel word nie. Sanral word deurlopend daarvan beskuldig dat hy nie vooraf genoeg met die publiek gekonsulteer het nie en intussen beloop die skuld van tolpadgebruikers reeds etlike miljarde rande. De Freitas het onder meer voorgestel dat die proses van konsultasie en openbare deelname verstek moet word. Alternatiewe roetes moet ook geïdentifiseer word voordat paaie tot tolpaaie verklaar word. Sy voorstelle moet nog deur die betrokke parlementêre komitee bespreek word. Beide die DA en VF Plus meen indien die besluitnemingsprosesse in die hande van die provinsiale en plaaslike owerhede is, sal tolpaaie afgekeur word soos wat dit reeds in 2015 in die Wes-Kaap gedoen is, nadat Sanral gepoog het om die N1- en N2-hoofweë in die Kaapse Wynlande te tol. Argieffoto. Sanral se e-tol-meetinstrumente is ook nie gesertifiseer nie nadat die VF Plus die agentskap byna twee jaar gelede hieroor aangevat het. Die hoof van die Nasionale Reguleerder oor Verpligte Spesifikasies (NRVS) het dit verlede week aan adv. Anton Alberts, voorsitter van die party, bevestig met die terugvoering oor die liggaam se jaarverslag aan die parlementêre portefeuljekomitee van handel en nywerheid. “Hy het geantwoord dat daar nog geen standaarde vir die e-tolstelsel bestaan nie en dat dit nog ontwikkel moet word. “Die antwoord is verstommend, aangesien dit beteken die e-tolstelsel, benewens al die ander onwettige aspekte soos deur Outa uitgewys, tegnies nie verantwoordbaar is in terme van die Regsmetrologiewet nie. Sanral kan daarom nie bewys dat enige rekening, wat deur hom uitgereik is, wel korrek is as dit as bewysmateriaal in ŉ hof moet dien nie. “Nou dat Sanral self onseker raak oor die volhoubaarheid van die stelsel, is die tyd ryp vir die regering om die e-tolstelsel finaal af te skaf en deur ŉ tydelike brandstofheffing die skuld te delg vir die opgradering van Gauteng se paaie,” het Alberts gesê. Argieffoto. Volgens Mona was die idee met die GFIP nog altyd dat padgebruikers vir paaie se ontwikkeling moet betaal. Sanral sê nou swaar verkeersopeenhopings is die toekoms vir Gautengse padgebruikers omdat nuwe ontwikkelings nie gedoen kan word nie, omdat motoriste versuim om tolgeld te betaal en die staatskas se befondsing al skaarser word. Die agentskap het gesê dit kos tans tussen R100 miljoen en R150 miljoen om ŉ kilometer se pad te bou. Fred Nel, die DA in Gauteng se skaduminister vir paaie en vervoer, het in Junie vanjaar gesê indien ŉ brandstofheffing van 10c destyds gehef is, sou die lening vir die ontwikkeling vir die paaie nou reeds afbetaal gewees het. Duvenage meen ŉ brandstofheffing van net 9c sou dit ook kon doen, maar Sanral het die betaalmetode 10 jaar gelede reeds van die hand gewys. Motoriste hou nou egter vol hulle sal nie twee keer vir paaie betaal nie en hulle sal ook nie vir Sanral se dreigemente hieroor val nie. Hulle wil ook gereeld weet hoekom word die bestaande brandstofheffing, wat deel uitmaak van die prys wat hulle vir petrol of diesel betaal, nie gebruik om paaie te verbeter nie. Volgens die Outomobiel Assosiasie (AA) beloop die algemene brandstofheffing tans R3,15 per liter vir petrol en R3 vir diesel. Dié geld word egter nie spesifiek opsy gesit vir paaie nie, maar beland in die staatskas en kan vir enige doel aangewend word. Motoriste betaal ook ŉ verdere R1,63 per liter aan die Padongelukkefonds en die geld word vir eise ná motorongelukke aangewend. Volgens die AA beteken dit dat motoriste tans vir elke liter petrol R4,78, of 35%, indirekte belasting betaal. Op ŉ 50 liter-tenk brandstof beloop dit R239. Dit terwyl Suid-Afrikaanse motoriste reeds steier onder ŉ swak ekonomie en byna daagliks meer vrae oor staatsbesteding het. Korrupsie en wanbesteding steek motoriste al meer dwars in die krop en maak hulle net meer huiwerig om vir nog ontwikkeling en onderhoud aan paaie te betaal. Verder is talle motoriste boonop ook nog omgekrap omdat soveel as 74% van e-tolgeld wat van Desember 2013 tot Maart 2017 ingesamel is, aan ŉ buitelandse maatskappy oorbetaal is vir die administrasie van die stelsel. Outa het bereken R2,2 miljard van R2,9 miljard se tolgeld wat in die tydperk ingesamel is, is aan Electronic Toll Collection (ETC) uitbetaal. ETC is ŉ Suid-Afrikaanse maatskappy, maar dit word glo deur die Oostenrykse konglomeraat Kapsch besit. Voorbeeld van ‘n VPC-aanmaningsbrief. Foto: Argief. Outa het gesê die organisasie is reeds besig om die eerste groep siviele eise te verdedig, wat deur Sanral ingestel is teen motoriste wat weier om te betaal. “Die enigste manier waarop Sanral uitstaande e-tolgelde kan insamel, is deur ‘n dagvaarding uit te reik, dit wil sê om regstappe te neem. “Motoriste moet onthou Sanral kan nie per SMS of telefoonoproep geld insamel nie. Die saak word slegs ŉ regskwessie wanneer ŉ motoris ŉ dagvaarding ontvang. Motoriste kan ook nie op ŉ swartlys geplaas word omdat hulle nie e-tol betaal het voordat die saak in die hof aangehoor word nie,” het adv. Stefanie Fick, Outa se hoof van regsake, gesê. *Betaal jy jou e-tolgeld? Laat weet ons gerus in die kommentaar.