Wat is borskanker?
Borskanker ontstaan wanneer normale selletjies in die bors verander en buite beheer groei. Hierdie selle bedeel om meer te word, vorm ’n gewas en kan dan as ’n knop in die bors gevoel word. Van die selletjies kan ook afbreek en na ander dele van die liggaam versprei, deur middel van bloed of limfkliere.
Hoe algemeen is borskanker in Suid-Afrika?
Borskanker is die mees algemene kanker in vroue in Suid-Afrika. Volgens die nuutste resultate van die Nasionale Kankerregister, in 2013 was meer as 8100 vroue met borskanker gediagnoseer. Een uit 28 Suid-Afrikaanse vroue sal borskanker in haar leeftyd ontwikkel. Daar word verwag dat hierdie nommer verder sal styg.
Al het party populasie groepe ’n hoër risiko profiel as ander is dit belangrik om te onthou dat enige iemand borskanker kan kry. Dit is wel skaars maar mans kan ook borskanker kry.
Wat is die tekens van borskanker?
’n Knop in die bors is die mees algemene teken. Knoppe is gewoonlik nie gevoelig nie, veral nie terwyl hulle nog klein is nie.
Veranderinge op die vel sluit in induiking, ’n rooi skynsel of ’n breek deur die vel.
Veranderinge aan die nippel sluit in induiking, rigting wat verander of ’n afskeiding.
’n Knop in die onderarm
Verandering aan die grootte of vorm van die bors
Hoe toets ons vir borskanker?
Enige pasient wat ’n verdagte kwaadaardige gewas het moet ’n driemalige ondersoek ondergaan. Dit bestaan uit:
Kliniese borsondersoek deur ’n dokter
Borsbeelding (d.m.v. sonar of mammografie)
Naaldbiopsie (’n klein stukkie weefsel vir ondersoek)
Wat is borskanker stadiums?
Borskanker kom voor in verskillende stadiums. ’n Dokter sal ’n klomp toetse doen om vas te stel hoe ver gevorderd die kanker is. Dit sluit in om te kyk hoe groot die kanker is en of dit al versprei het na die limfkliere of ander dele van die liggaam. Die stadium van borskanker beïnvloed beide die behandeling en hoe suksesvol die behandeling gaan wees.
Is alle borskankers dieselfde?
Borskankers kan verskillend optree afhangend van hulle tumorbiologie. Verskillende gewasse se tumorbiologie bepaal hoe hulle behandel word en hoe hulle reageer op behandeling. Hierdie verskille maak borskanker ’n gespesialiseerde en interessante veld om in te werk.
Hoe word borskanker behandel?
Behandeling word beïnvloed deur:
Behandeling vir borskanker is ingewikkeld en gespesialiseerd, daarom word daar multi-disiplinêre spanne saamgestel om die beste behandeling te kies vir elke individu. Hierdie span bestaan uit kenners in verskillende velde.
Behandeling word opgedeel in lokaal en sistemies. Lokale behandeling fokus op die bors area en meeste vroue wat gediagnoseer word kort een of ander vorm van lokale behandeling. Sistemiese behandeling beïnvloed die hele liggaam.
Meeste pasiente sal ten minste een van die volgende ondergaan, indien nie almal nie:
Sjirurgie: Omtrent alle vroue gediagnoseerd met borskanker sal sjirurgie benodig om die kanker uit te sny. Gewoonlik word net die deel van die bors wat kanker het uitgehaal, maar in meer gevorderde stadiums kan dit die hele bors insluit. ’n Limfnode of limfnodes sal in die onderarm ook verwyder word afhangende die stadium van die kanker. As die bors nie heeltemal verwyder word nie sal die pasient bestraling vir die oorblywende weefsel moet kry.
Bestraling: Bestraling word meestal gebruik na sjirurgie om die kanker te vernietig in die oorblywende borsweefsel.
Chemoterapie: Chemoterapie is sistemies en bestaan uit medikasies wat gebruik word om kankerselle in die lyf te beheer. Sekere vroue sal chemoterapie benodig voor sjirurgie terwyl ander dit na die tyd sal ontvang. Nie alle vroue gediagnoseerd met borskanker sal chemoterapie benodig nie.
Hormoon- en geteikende behandeling: Hierdie medikasies kan net in spesifieke kankers werk met sekere eienskappe.
Behandeling vir borskanker vat lank. Die sjirurgie en chemoterapie kan maande to ’n jaar neem en die hormoonbehandeling kan 10 jaar daarna aanhou. Baie pasiente met borskanker doen goed na behaneling. Pasiente wat vroeg gediagnoseer word en wat standaard behandeling (wat deur ’n multidisiplinêre span vasgestel is) ontvang doen beter.
Hoe moet ek voorberei om die dokter te besoek?
Borskanker behandeling neem besluite in beslag waarvan jy deel is. Jy gaan baie spesialiste ontmoet van die multidisiplinêre span, so dit is belangrik om ’n nabye familielid of vriend saam te bring. Maak seker die span verstaan hoe jy voel oor die behandeling en dat jy van al jou opsies weet.
Die volgende is goeie vrae om te vra oor jou behandeling:
Wat is die voordele? Sal dit my beter laat voel of my lewensverwagting verleng?
Wat is die risikos verbonde aan die behandeling?
Is daar enige alternatiewe beskikbaar?
Wat kan gebeur as ek nie die behandeling ondergaan nie?
Wat gaan gebeur na my behandeling?
Jy moet vir gereelde ondersoeke en borsbeelding terugkom. Daar is sekere tekens om voor uit te kyk wat kan aandui dat die kanker terugkom. Hierdie sluit ’n nuwe knop, asemhaligsprobleme en been-, bors-, hoof- of maagpyn in. Laat weet jou dokter so gou moontlik as jy enige van hierdie simptome ervaar.
Wat met ek doen as ek ’n knop ontdek?
Alle knoppe is nie borskanker nie, maar die is belangrik om seker te maak. Jou dokter sal jou ondersoek en ’n sonar of mammogram laat doen. As hulle bekommerd is sal hulle ’n biopsie van die weefsel neem.
Wat is die risikofaktore vir borskanker?
Die oorsaak van borskanker is in 90% van gevalle onbekend. Meeste risikofaktore betrokke kan nie verander word nie.
Risikofaktore sluit in:
Geslag: Vroue is ’n honderdmaal meer geneig tot borskanker as mans.
Ouderdom: Hoe ouer ’n vrou, hoe hoër is die risiko vir borskanker.
Etnisiteit: Wit vroue het die hoogtse risiko vir borskanker.
Familie geskiedenis: 20% van vroue met borskanker rapporteer ’n eerste geslag familielid met borskanker. Sekere gene soos die BRCA-mutasie kom net in 5% van vroue voor. Hul het ’n 40 tot 70% verhoogde risiko om borskanker te ontwikkel
Bestraling: Vroue wat voorheen bestraling to hulle borskas ontvang het vir limfoom het ’n verhoogde risiko.
Vorige borskanker: As ’n vrou al voorheen borskanker gehad het het sy ’n hoë risiko om weer borskanker te ontwikkel.
Indien iemand al voorheen ’n biopsie vir ’n bors massa gehad het voor die ouderdom van 40, verhoog dit haar risiko.
Leefstylfaktore: Vetsug, eksessiewe alkohoolverbruik, sigaretterook verhoog die kans vir borskanker
Wat ek ek doen om my risiko te verlaag?
Behou ’n gesonde gewig
Sny jou alkohoolgebruik
Probeer hormoonverplasingsterapie vermy
Goeie familiebeplanning om voor die ouderdom van 30 jou eerste kind te kry
Borsvoeding verlaag jou risiko
Vroeë diagnose en opspooring
Meeste pasiente by ons eenheid word gediagnoseer met ’n gevorderede stadium van borskanker. Daar is verskillende redes hoekom mense dit moeilik vind om ’n vroeë kanker aan te meld. Dit kan wees a.g.v. die gesondheidsisteem, sosio-ekonomiese probleme, ’n te kort aan kennis.
Behandeling is meer suksesvol wanneer ’n vroeë kanker geïdentifiseer kan word. Vroeë diagnose kan gemaak word wanneer begrip onder vroue in die gemeenskap verbeter om vroeg te presenteer. Kennis onder gesondheidswerkers moet ook verbeter sodat ’n kanker nie gemis word nie.
Ons ondersteun die Breast Course 4 Nurses initiatief wat verpleegsters oplei in borsversorging. Ons hoop dat hierdie initiatief ook meer inligting sal verskaf aan Suid-Afrikaners oor die algemeen om bewustheid van borskanker te verbeter.
Daar is verskillende maniere om ’n vroeë borskanker op te spoor. Die doel van opsporing is om ’n kanker op te tel nog voor iemand besef sy het dalk ’n probleem. Baie eerste wêreldslande het populasie gebaseerde opsporingsprogramme wat mammogramme gebruik om kankers op te spoor. Ongelukkig is hierdie metodes nog nie beskikbaar in Suid-Afrika nie. Die huidige plan is om meer bewustheid te skep en kliniese ondersoek te gebruik as ’n opsporingsmiddel.
Kliniese borsondersoek word gedoen deur ’n gesondheidswerker. Elke vrou oor 40 moet ten minste een keer ’n jaar ’n ondersoek ondergaan. Die ondersoek kan gedoen word deur ’n dokter of ’n verpleegster by ’n kliniek.
Borsselfondersoek: Elke vrou moet haar eie borste ken en een keer ‘n maand selfondersoek. Borste vernader gedurende menstruasie, met ouderdom en met swangerskap. Die beste is om dit net na jou menstruasie te ondersoek of een keer ’n maand as jy nie meer menstrueer nie.
Tegniek is belangrik:
1. Staan voor die spieël. Sit jou hande in jou sye en kyk na jou vel en nippels, borsvorm.
2. Lig jou arms om die onderkant van jou borste te sien. As hulle groot is moet jy hulle oplig met jou hande.
3. Lê plat op jou rug en lig jou een arm bo jou kop. (Dit sal die bors plat maak en makliker om te voel.) Met die ander hand begin op die bors area die naaste aan die onderarm. Beweeg om die bors in sirkels om die hele bors te dek. Voel daarna in die onderarm. Ontspan jou arm om knoppe te voel. Doen dieselfde aan die ander kant. (Gebruik jou drie middelste vingers om te voel. Moenie die bors druk tussen jou vingers nie.)
4. As jy enige verandering voel aan jou bors, meld dit aan by die dokter.