Insek-kaleidoskoop: hoofstuk 5
Insekte onder elektronmikroskoop
Insekte onder die skandeer-elektronmikroskoop
Og, ’n gedrog
van ’n gog!
BO: ’n Swartvlieg (Simulium yahense) met ’n rondewurm-parasiet (Onchocerca volvulus) wat uit een van sy voelhorings te voorskyn kom. Die rondewurm veroorsaak die sogenaamde rivierblindheid by mense en is die grootste verwekker van blindheid in Wes- en Midde-Afrika. Trouens, nagenoeg 99 persent van die sowat 18 miljoen lyers woon in Afrika. Die parasiet word na die mens oorgedra wanneer die slagoffer deur ’n geïnfekteerde bloedsuiende swartvlieg gebyt word.
As jy skielik so klein kon word as ’n korreltjie sand, sou jy ’n heeltemal ander wêreld betree as die een waaraan jy gewoon is. Dis ’n wêreld van behaarde monsters met honderde of selfs duisende lense in hul oë — gedrogte wat wyd en syd blare verslind of mekaar heelhuids opvreet. Danksy die elektron­mikroskoop kan ons egter ’n boeiende reis meemaak na die domein van die insekte sonder om werklik self klein te word. Insekte lyk soveel anders as soogdiere, reptiele of voëls dat ’n mens skoon verstom staan oor die groot verskeidenheid in die skepping...
BO: Van die kant af gesien: die samegestelde oog met sy menigte oogdeeltjies en die roltong of suigslurp van... ja, glo dit, ’n mot. HIerdie mot is een van die Pyralidae of snuitmotte. Die insek se oog is ongeveer 800 mikron breed (een mikron is ’n duisendste van ’n millimeter).
Foto: Louisa Howard / Dartmouth College / Public Domain
BO: Hierdie blik op die samegestelde oog van ’n vrugtevlieg (asynvliegie) toon ’n aantal van die oog se 760 eenheidsogies of ommatidia. Vrugtevlieë word wyd in genetiese proefnemings gebruik, omdat hulle so vinnig aanteel en hul erflikheidstelsels goed verstaan word. Só is die vliegie ’n uitstekende organisme vir die bestudering van die uitwerking wat ouderdom op meiose het. Meiose is die gespesialiseerde soort seldeling wat tot die ontstaan van eiers en sperma lei. By mense verhoog die voorkoms van babas met Down-sindroom namate hul ma¹s ouer word.
BO: Dat die liewenheersbesie (“ladybird”) van baie naby gesien nie die oulike klein “skilpadjie” is waar­mee hy baiemaal geassosieer word nie, blyk uit hierdie elektron-mikroskopiese beeld van een van die voet­kloue van so ’n insek. Liewenheersbesies is formi­da­bele miniatuur-soldaatjies, wat onder die plant­luise en ander plae maai wat ons kosproduserende gewasse en tuinplante kan vernietig.
BO: ’n Blaaspootjie op ’n madeliefie. Hierdie soort insekte is baie skadelik vir tuinbougewasse.
BO: Geen eienaardige speelding soos ’n wol-olifantjie met meer as die gewone getal pote nie, maar ’n kalander van baie naby gesien. Van hierdie soort snuitinsekte is daar ’n menigte spesies in verskeie families, meestal in die familie Curculionidae. Baie van hulle is erg skadelik vir gesaaides. Kalanders word ook baiemaal in droë kossoorte aangetref, waaronder neu­te, sade, graankorrels en graanprodukte.
< Terug na hoofstuk 4 Voort na hoofstuk 6 >