Dis makliker om resensies oor digbundels te lees as wat dit is om met die bundels self slaags te raak. Voel dan ‘n bietjie simpatie met die digter wat oor ‘n ander digter se werk moet skryf. Charl-Pierre Naudé behandel Hennie Nortjé se In die skadu van soveel bome met paslike nonchalance. Maar omdat dit makliker is om resensies oor digbundels te lees, word dit gou duidelik uit sy resensie dat hy dit baie geniet het, dat hy meer as heelwat van Nortjé se digterlike vaardigheid dink, en die bundel as ‘n kosbare kleinnood beskou. My woorde, nie syne nie. Dit is, alles in ag genome, ‘n digter wat die resensie skryf.
Die versoeking is groot om lank en snedig oor hierdie resensie te skryf, maar dit is nie die moeite werd nie. Fransi Phillips gee ‘n opsomming van die verhaal van Duiwelsasem, dui dan aan dat alles goed eindig, en prys die skrywer. Watse rede bly daar oor om die boek te lees? Ons weet mos nou wat gebeur. Fransi Phillips moet ernstig daaroor besin of sy hoegenaamd resensies moet skryf.
‘n Resensie wat mens nie uitnooi om die boek te gaan lees nie. Nel skryf nie die boek af nie, trouens, dit lyk of hy sy bes probeer om dit ten minste interessant te laat klink. Maar uiteindelik erken hy dat die boek hom koudgelaat het, wat seker nie is wat Hans Pienaar sou wou gehoor het nie. Kompleksiteit in takt? Nooit gesien nie. Mens wil nogtans liggies giggel oor Nel se teregwysing aan Pienaar dat wanneer mens oor chaos wil skryf, jy struktuur moet hê. Anders bly dit ‘n chaos.
Riette Rust se resensie is met die nodige eerbied en verwondering geskryf, maar teen die einde duik daar twee sinne op wat my meteens laat wonder het of sy die “ironiese lewensruimte” bereik het waarna Hennie Aucamp verwys. Ek lees hulle (“Regdeur Koffer in Berlyn val Aucamp se passie vir sy onderwerp op. Groot leesplesier.”) en lees hulle weer. Is sy besig op sarkasties te wees? Moet wees. Ek het Koffer in Berlyn gelees, en dit was nie leesplesier nie. Dit het my met hartseer gevul, met weemoed oor die vergane dinge. Van die kultuur waarvan Aucamp skryf, is hier ter plaatse weinig anders as enkele opvoerings jaarliks by Aardklop of die KKNK oor. Maar ek is nie die resensent nie, Rust is. En die ander dinge wat sy oor dié boek sê, is ‘n flukse naderklap.
Dis lekker om Neil Cochrane se naam weer by ‘n resensie te sien. Sy tydperk van swye het ook verandering gebring – dit lyk asof hy nou meer as vantevore bereid is om skerp of negatiewe opmerkings te maak. Naas die positiewe stel hy dan ook die negatiewe aspekte van die bundel voor hom. Anders as so baie resensente wat dan sal afsluit met ‘n opmerking oor hoe die bundel tog ‘n reddende element het, doen Cochrane dit nie, en eindig met ‘n opmerking wat die uitgewer oor die kole haal vir die plasing van die inhoudsopgaaf agterin die bundel. Dis jammer – dié gebruik is baie oud en het niks met die bundel se gehalte te make nie.
Die resensent val weg deur te verklap dat sy nie lid is van die tydskrif Kuier se teikengehoor nie. Maar sy hou van die tydskrif se kortverhaal-kompetisie, en die bundeling daarvan is ook lekker omdat die Afrikaans so beskrywend is. Maar, skryf sy, die grootste beswaar teen hierdie bundel “kan wees” dat dit nie vergelykbaar is met ander Afrikaanse kortverhaalbundels nie. Vermoedelik sou daardie bundels moontlik dalk kon kom uit die omgewing van die teikengehoor waarvan die resensent wel lid is. Ek maak nou groot omhaal daarvan, maar hierdie is sommer ‘n vrot resensie. Twee verhale word uitgesonder vir kritiek sonder dat gesê word wie die skrywers daarvan is. Met verwysing na die foto op die omslag van die bundel, verwys die resensent na twee van die bydraers, Johrné van Huyssteen en Christo Davids se verhale, sonder om ‘n kritiese reaksie daarop te bied. As bekendes se bydraes nie sodanige reaksie uitlok nie, wat moet ‘n skrywer dan nog meer doen om ‘n resensent se mening uit te lok?
Terwyl ek persoonlik in baie onaangename gesprekke met my makelaar daaroor gewikkel is, is Steinhoff en die Stellenbosse Boys (geskryf deur James-Brent Styan, en deur Nellie Brand-Jonker vir Rapport Boeke geresenseer) ’n boek wat nogal baie van my vrae help beantwoord het.
Nellie Brand-Jonker het ’n baie interessante besluit geneem toe sy hierdie resensie geskryf het: Sy wou nie al die pêrels in die boek blootlê nie, maar wou wel oor die Steinhoff-fenomeen skryf aan die hand van James-Brent Styan se boek. Die fondse, die wetenswaardige geheime, na dié word verwys sonder om dit te identifiseer of by die naam te noem.
Mens sal oppervlakkig kan saamgesels oor die Steinhoff-dinge as jy haar resensie gelees het, want dit gee ’n baie deeglike voëlvlug oor die inhoud van die boek. Maar jy weet nie wie die Stellenbosse Boys is nie, jy weet nie aan watter koshuis Jooste ’n Jaguar gegee het nie, jy weet nie wie die bekende inwoners van Stellenbosch is met wie Jooste bevriend geraak het nie, jy weet nie wat Christo Wiese van Markus Jooste se stukkie skelm gesê het nie.
Maar daarin lê ook haar kwesbaarheid. Dit is een ding om te kan sê dat James-Brent Styan sy inligting saamgestel het uit die honderde nuusberigte wat sedert Desember oor die maatskappy en Jooste verskyn het. Dit is ’n ander ding om te kan aandui of hy bronne oorgeslaan het, of weens tydsbeperking vir die publikasie nie in berekening kon bring nie.
Wat Brand-Jonker nie sê nie, is of James-Brent Styan ook gaan delf het in daardie bodemlose put van wonderlike inligting, naamlik hofstukke van regsgedinge. Kyk byvoorbeeld wat het in die dae voor die veskyning van die resensie aan die lig gekom oor SARS en Christo Wiese (al was daar foute in die beriggewing). Natuurlik was daardie inligting te laat vir die boek, maar ’n goeie ondersoekende joernalis met tyd ophande sou wel in ’n verskeidenheid dokumentasie in die jare wat die Steinhoff-ineenstorting voorafgegaan het, ryke stof gevind het.
Christo Wiese het verlede week in ’n radio-onderhoud gesê dat joernaliste nie weet wat hulle doen nie. Dit is skerp taal – en ’n wonderlike uitdaging aan ondersoekende joernaliste. Maar in hierdie resensie se konteks dink ek moes Brand-Jonker vir ’n oomblik buite die stroom van sakeberiggewing getree het en ’n aanduiding gegee het van die beperkinge waarbinne die publikasie van Steinhoff en die Stellenbosse Boys geskied het, en wat die dinge is wat buite die loep val.
Sy is duidelik deeglik bewus van die vlietende aard van nuusberigte, en die feit dat mense vergeet wat hulle deur die jare in koerante gelees het. Haar waardering vir die boek spruit dan ook oor haar respek vir die ordenende vernuf van James-Brent Styan.
Dit bly altyd ’n ope vraag hoeveel skrywers afkyk by lewende persone wanneer hulle karakters skep. Meeste sal sê die karakters is die produkte van hul verbeelding – om lastersake te ontduik, sekerlik, maar ook om vriendskappe te behou. Maar ’n mens voel dit in jou gebeente, soms, dat ’n karakter uit die bladsy kan opstaan en sy loop kan neem, terug in die kontrei van die skrywer in.
Dit is duidelik dat Bekker van hierdie skuif hou. Hy skryf ’n resensie waarin hy die boek se verhaal opsom – ’n besonder irriterende aanslag wanneer ’n resensent niks verder te sê het oor die boek nie. Bekker is duidelik nie van plan om die boek se plesier alles te verklap nie, en gebruik die verhaal as aanknopingspunt vir opmerkings wat bedoel is om mens nuuskierig te maak, en jou aandag te vestig op verdere dimensies in die verhaalstruktuur.
Só sê hy dat die hoofkarakter, Hanna, in Moskou ontvang word deur “niemand anders nie as die bekende skrywer (berug selfs), Fransi Phillips”. Sy vind Phillips aanvanklik hulpvaardig, “maar Hanna moet ligloop omdat dié skrywer haar as ’n karakter in ’n storie wil gebruik.”
Hy voer egter nie dié waarneming verder nie – die implikasie is duidelik, en die resensieleser se taak is nou om boekleser te word as hy die impuls het om sy nuuskierigheid te bevredig.
Dis ’n relatiewe kalm tyd op die boekeblaaie – net een resensie wat werklik uitgestaan het: Jean Meiring s’n oor Steve Hofmeyr se nuwe roman, Die Lucky Strike (Rapport Boeke).
Op hierdie vlak bevat die resensie genoeg inligting om dadelik diegene wat na sulke boeke neig te laat verstaan of hulle dit sal wil lees of nie.
Meiring neem egter sy resensie op ’n paar ander vlakke verder. Hy neem kennis van Hofmeyr as openbare figuur, “spreekbuis vir ’n bepaalde tipe Afro-pessimisme”, iets wat bes moontlik baie lesers sal afskrik, net soos dit ander sal aantrek.
Dan neem hy ook Hofmeyr se gebruik van Afrikaans onder die loep, en op grond hiervan sal die uwe byvoorbeeld die boek wil lees. Dit is wat vir my belangrik is. Sidderende rillers is nie regtig my voorkeur-leesstof nie. Maar die dinge wat Meiring hier ophaal oor die taalvernuf, en reikwydte daarvan – dít is wat my moveer.