Meer en groter mango’s word vanjaar deur boere geoes, maar groot uitdagings staar die bedryf ook in die gesig. As daar nie ’n goeie uitvoermark gevind word nie, gaan waarskynlik net die boere wat hul eie markte verseker het, oorleef.
In die afgelope dekade is Suid-Afrikaanse mango’s op die tradisionele uitvoermarkte deur vrugte van Suid-Amerika afkomstig uitgeboelie en het uitvoere feitlik doodgeloop. Daar is sprake van uitvoergeleenthede na Indië. As dié geleentheid nie benut kan word nie, lê ’n opdraande pad vir die bedryf voor.
Dit het daartoe gelei dat mangoboere by Malelane en Hoedspruit gelyktydig die gewilde vroeë kultivar, Tommy Atkins, begin oes het, wat die plaaslike markte onder druk gesit het en by tye vir ’n ooraanbod gesorg het sodat van die vrugte na sapverwerkingsaanlegte herlei moes word.
SAMGA sê voorts dat daar ’n geringe verskuiwing in die plaaslike vraag was, met effens minder vrugte wat tot nou toe deur verbruikers en kleinhandelaars opgeneem is. Hy meen egter dit strook met die seisoenale verandering in besteding na die Kersseisoen en aan die begin van die skooljaar, wanneer baie verbruikers platsak is.
Oor die algemeen het die plaaslike varsproduktemarkte plaaslike mango’s goed ondersteun en was daar ’n positiewe verskuiwing van die vrugte op die markvloer. Boere verwag dat die vraag sal toeneem soos wat die seisoen vorder en ander kultivars die markte bereik.
Theuns Botha, wat op Lapland digby Tzaneen boer, stem grootliks saam dat mangoboere wat nie vir hulself nismarkte geskep en vasgemaak het nie, se winsgewendheid onder druk kan kom. Hy is ’n plantpatoloog wat ’n boer geword het.
Hy lewer al sy uitvoergehalte mango’s aan ’n bekende kettingwinkelgroep en dié vrugte wat nie aan die onderneming se streng vereistes voldoen nie, gaan vir verwerking in sap of droging. ’n Beduidende deel word ook deur die bakkiemark opgeneem.
Toe sy oupa, Theuns, op Lapland begin boer het, het hy onder meer ’n goudmyntjie bedryf en 36ha onder piesangs gehad, maar die water was te wisselvallig en mettertyd is besluit om na meer permanente gewasse oor te skakel.
Joa is ’n baie oulike kultivar, sê Theuns. Dit dra ’n effens kleiner vrug wat teen ’n telling van twaalf vrugte in ’n kissie van 4kg gepak word. Die kleiner vrugte is gesog by die winkelgroep waar hy sy mango’s bemark.
Shelly is weer ’n effens groter vrug wat teen ’n telling van agt tot nege per kissie gepak word en het ook ’n plek in die mark. Die Long Green groenskil-kultivar is eintlik ’n baie lekker mango, maar die meeste mense dink die vrugte is nog groen. Dié kultivar is veral baie gewild onder die Indiërs.
Keitt is die kultivar wat uitstekend op sy plaas vaar en maak daarom die grootste deel van die aanplanting uit. Dié kultivar dra baie goed en word oor ’n betreklike lang tydperk vanaf die middel van Februarie tot aan die begin van April geoes. Die vrugte is ook effens groter en word teen ’n telling van nege gepak. As ’n mens die bome reg bemes, is die vrugte baie aantreklik met ’n opvallende pienk kleur.
Theuns sê voordat hy mango’s plant, laat hy die grond ontleed en dien kalk en fosfaat toe waar nodig. Daarna word die grond deeglik met ’n skeurploeg bewerk om verdigtingslae op te hef. Hy kweek die boompies wat hy plant in sy eie kwekery en afhangende van die kultivar, plant hy die bome in rye ses meter uit mekaar en in die ry twee tot drie meter uit mekaar. Dit gee vir hom ’n stand van onderskeidelik 800 en 550 bome per hektaar.
Tot nou toe het hy net boompies vir eie gebruik gekweek, maar hy brei nou die kwekery uit. Voordat hy begin boer het, was hy in beheer van ’n groot subtropiese vrugteboerdery se kwekery en dit is waar hy nou sy opleiding as plantpatoloog as ’n winsgewende stokperdjie wil beoefen.
Die grootste uitdaging in die kwekery is om entmateriaal te kry wat skoon is van bloeiselmisvorming, wat deur ’n fusarium-swam veroorsaak word. As ’n boom daarmee besmet raak, lyk die bloeisels soos klein blomkooltjies en die boom dra nie vrugte nie.
Tot ongeveer twee jaar gelede was daar geen oplossing vir die probleem nie en Theuns het alles waaraan hy kon dink op sy plaas beproef om die plaag hok te slaan. Uiteindelik het hy ’n middel wat vir avokadobome in die stam ingespuit word om wortelvrot te beheer, in die mangobome se stamme ingespuit.
In die kwekery word pitte van die kultivar Sabre geplant, wat geskikte onderstamme is. As die Sabre-boompie mooi sterk is, word die kultivar wat benodig word daarop geënt. As die geënte boompies sterk groei, word dit in November uitgeplant en met ’n drupstelsel besproei. Vir die eerste twee jaar word die boompies bemes en besproei om optimaal te groei sodat dit teen die derde jaar die eerste oes lewer.
Omdat die vereistes van die winkelgroep waaraan hy mango’s lewer net so streng of selfs strenger is as vir uitvoer, word ’n voorkomende siekte- en plaagbestrydingsprogram gevolg vanaf vroeg in die blomtyd tot voor pluktyd, met ’n voldoende onthoudingstyd soos wat vir die middels aanbeveel word. Soos wat die seisoen vorder, word die program aangepas om die siektes en plae wat dan van belang is, te beheer.
Omdat die winkels die mango’s per gewig verkoop, moet die vrugte eenvormig en van ’n ideale grootte wees, en die kleur is ook uiters belangrik. Om die maksimum uitpakpersentasie te kry wat aan dié streng vereistes voldoen, is dit noodsaaklik dat ’n presiese bemesting- en plaagbestrydingsprogram gebruik word.
Dit gaan ook nie net oor die uiterlike voorkoms van die vrugte nie. Die interne gehalte van die vrug is net so noodsaaklik en gebreke soos jelliesaad en varkhart is heeltemal onaanvaarbaar.