Wanneer dit by musiek kom is die “gimmick” somtyds baie belangrik om jou van die res af te skei en die aandag dus op jou te vestig (al is dit net vir ’n kort genoeg tydperk om jou naam bekend te kry). Trends en styl in ’n globale Twitter- en Facebook-gemeenskap het uiters belangrik geword, en baie vind hul identiteit daarin, asook in musiek. ’n Kombinasie van die twee is dus logies. Wanneer ’n gimmick deel is van jou agtergrond en persoonlikheid, kan dit soveel makliker en oortuigend aan die publiek voorgelê word.
Of Jack Parow se zef-styl so natuurlik is soos hy aandui, of ’n kreatiewe oortreffende trap van sy wortels is – dit is ook ’n gimmick wat hom van die groep verwyder en sy eie identiteit aan die publiek bied. Hy het al bekend gemaak dat hy van kleins af altyd van rap en hip-hop gehou het, so dis nie asof hy op die rap-bandwagon gespring het nie.
Ek stem saam met Viljoen se aantuiging: “Van belang vir my bespreking van Jack Parow se ‘Cooler as ekke’ is die idee dat hierdie liedjie ’n bepaalde beeld van eietydse Afrikanerskap skets waarin Afrikaner-verheerliking allermins aanwesig is, maar waarin die idee van die ‘viering’ van ’n Afrikaanse ‘zef’-identiteit sterk na vore kom. Ek wil dus nie beweer dat die liedjie Afrikanerskap as sodanig uitbeeld nie, maar dat dit wel ’n manifestasie van Afrikanerskap projekteer waarmee sekere Afrikaanssprekendes sterk mag identifiseer, terwyl dit by ander ewe sterk weerstand mag wek. Die oorheersing van die ‘zef’- Afrikaanse identiteit dui immers op ’n hipernormatiewe ‘waardeprojeksie’ in die liedjie.”
Binne die Afrikaanse kultuur het die eensydige identiteit van die verlede oor die laaste paar dekades heelwat subgroepe, sosiale spatare en alternatiewe na vore gebring en van die ondergrond laat reis, en die dominante ligte popmusiek moes plek maak vir ander internasionale genres, insluitende metal en rap. Tot so ’n mate dat dié wat aan die ou dae wil vasklou, glo “hulle kultuur” word bedreig. Maar as mens na die radio luister, word hierdie alternatiewe nog steeds tot ’n mate onderdruk.
Die instrinsieke humor van “Cooler as ekke” is ’n uitbundige en selfgerigte draakstekery binne ’n zef-kultuur-uitbeelding, presies die teenoorgestelde van die rap-wêreld se (teen hierdie tyd vervelige) grootpraat en spog met duur voertuie, juweliersware ens.
Elke kultuur het hulle “haves and have nots”. Ons weet natuurlik dat nie alle wit mense ryk is nie. Dié wat grootgeword het in ’n Afrikanerbuurt wat nie noodwendig so welaf is nie, se omgewing kan op hulle afdruk. Om met lirieke uit te beeld wat jy ken in ’n rap-konteks word die verwysings in ’n zef-situasie een wat die ekonomieseklasverskil uitbeeld, en die banaliteit en humor daarin sien.
Met zef-rap is die Amerikaanse hip-hop-kultuur van stedelike swart herkoms oorgeplant in die absoluut teenoorgestelde van ’n wit voorstedelike Afrikanerkonteks. Dit kan gesien word as ’n banale, absurde, humoristiese karakterskepping van iemand wat met hierdie tipe musiek grootgeword het, en besluit het om dit self te doen, maar vanuit hulle kulturele oogpunt. Dis moeilik om dit ernstig op te neem, so enige kritiese uitbarstings is onnodig en nutteloos. Of jy vang die grap, of jy vang hom nie. As die punch line verduidelik moet word en ’n hele kultuur se agtergrond uitgeskets moet word, voel dit soos ’n mors van tyd.
Maar, dit is die wonder van musiek – mense kan in ander dele van die wêreld Parow se musiek waardeer sonder om Afrikaans te verstaan.
Daar's ’n tipe heimwee vir diegene wat in die 70’er- en 80’erjare grootgeword het, en al is dit nie iets wat jy noodwendig self ervaar het nie, voel dit soos ’n deel van jou lewe, jou verlede, ’n deel van die land se kultuur en geskiedenis – mense wat jy geken het of waarvan jy te hore gekom het.
Jonger generasies is ook gatvol vir die politieke misdrywe van die verlede (en hede!) en vind ontvlugting in musiek wat ’n fok-jou-houding het. Baie jong Afrikaanssprekendes voel verlore in die post-apartheid-Suid-Afrika, en wil ’n nuwe identiteit skep aangesien nie een van die voriges gewerk het nie. Zef se herontdekking is nou wel ’n herhaling van iets wat in die wit middelklasbuurte iets alledaags was (en nog is), maar maak nog ’n deur oop as ’n opsie.
Aangaande Afrikanernostalgie reflekteer Parow elemente wat amper alle Afrikaanssprekendes herken, en die posh-teenstryding lig dit nog meer uit. Vir baie is dit net nog ’n fad om aan vas te klou en te voel dat hulle aan iets behoort, waar ander half verlig is dat dít waarmee hulle grootgeword het, nou as cool beskou word en nie ’n skande waarvoor jy skaam hoef te wees nie.
Mense is mense, en sukses word gereeld gekoppel aan dít wat jy versamel. Parow se vrede maak met sy tekortkominge en die beste maak van die situasie en dit uitbeeld as meer geloofwaardig as die meer trendy style kan as ’n oorwinning gesien word vir hom en dié wat met hom identifiseer.
Die underdog moet ook partykeer sy plekkie in die son kry, en zef as kultuur is nog altyd afgekraak deur al die ander taal- en rassegroepe, asook binne die Afrikanerkultuur self, so dis amper die “ultimate underdog”. So om dit in die media- en vermaaklikheidskollig te kry, is ’n prestasie (ook grootliks te danke aan die internet en die Bellville Rock-beweging wat die area na vore gebring het). Hoewel, dit voel of zef meestal in die humoristiese weerspieëling daarvan gedoen kan word, en ek weet nie of temas in die musiekgenre soos braai, Klipdrift en Coke drink, en aan jou Ford Cortina se enjin werk ooit sosiale temas kan aanraak binne die kultuur van bloedskande, vroueslanery en ja, rassisme nie? Dit sal ’n bietjie die partytjie-element daarvan verwoes ...
Dit het ’n kulturele instelling geword om die beste te wees; as Afrikaners word dit veral in kulturele instellings soos sport gesien. ’n Dryfkrag om te presteer, is vir baie mense belangrik as bewys van hulle waarde. In die skooljare het dit veral ’n groot invloed.
Parow se karakter het nie baie geld (of hoofstroomstyl) nie, so hy spog met sy laerklasbates as ’n kenteken van sy “hardcore, keeping it real”-houding. En as Parow se populariteit sy bankrekening vir die res van sy lewe uitsort, gaan hy by sy zef-wortels bly, hom daarvan distansieer, ’n middeweg vind, of dit uitwys as die middel wat hom sukses laat behaal het?
Vermaak is ’n eindelose worsmasjien en is verplig om gedurig iets uit te stuur wat net ’n bietjie anders is (of ’n nuwe herinterpretasie van iets wat al honderd keer gedoen is). Is dit ’n beroep, ’n impuls, kunsskepping, of ’n geldmasjien? Madonna het haarself al telkemale herskep as ’n popkommoditeit – sal Parow dieselfde kan doen of is hy “zef to the bone”?
Die mensdom sien neer op dít wat anders is as wat hulle ken. Dié wat in ’n laer sosio-ekonomiese situasie grootword, wil dit gewoonlik ontsnap en enige bewyse daarvan verwoes, byvoorbeeld soos wat in reekse soos Agter elke man deel van die tema is. Maar, waarom dit nie omhels nie?
Die “hip to be square”-styl is al baie aangewend en Huey Lewis & The News het selfs in die 80’s ’n liedjie daaroor geskryf. Om zef in die middel van sy geboorte as ’n styl te probeer bemark, sou nie werk nie. ’n Paar dekades is tussenin nodig vir ’n bietjie afstand om dit as iets nuuts en prettigs te kan waarneem, en om dit ’n meer mitiese fantasie-element te laat bykry. Parow se rol in die zef-ontploffing is net op die regte tyd.
Met die rap-genre se basis wat grotendeels as ’n sosiale en politieke een begin het, het dit ongelukkig te veel die grootpraatrigting ingevaar. Die meeste rappers sê op die ou end dieselfde ding, en met Jack Parow is dit nie ’n nuwe ommeswaai hiervan nie, maar hy maak dit humoristies as dit in ’n konteks is wat jy kultureel herken of verstaan, en maak dit vir ’n Afrikaanssprekendes verfrissend om dit in hul eie taal te hoor. En vir ’n buitelander kan enigiets wat blatant onstylvol voorkom, voorgee dat dit potensiaal is vir humor.
Zef se herontdekking en instelling as rap-gebaseerde musiekgenre is nie almal se koppie tee nie, maar verbreed die reeds oorversadigde industrie met nog ’n opsie. En dis ’n bonus as dit ’n partytjie-element het, jou kan laat lag, en ’n kultuur-identiteit uitlig wat al die jare as “kommin” of “agteraf” beskou is, en nie geïgnoreer kan word nie.
Wanneer dit kom by kritiek oor Parow wat hom as kru beskou en die mening huldig dat hy die Afrikaanse kultuur ’n onreg aandoen, moet ek bieg dat ek baie minder vertroue in iemand het wat agter ’n Bybel of ander “gelowige” boek wegkruip as iemand wat weier om hom te inhibeer. Jy weet ten minste meer waarvoor jy jou inlaat. Maar vir ander gelowiges (bv. gevalle soos Hansie) is die duiwel altyd ’n goeie verskoning.
The King’s Speech sal vanjaar ’n waardige Oscar-wenner vir beste film wees. Dit is ’n fassinerende prent waarvan die genot nie beperk sal wees tot een kultuur of een groep mense met ’n belangstelling in die geskiedenis nie – hierdie is ’n soliede stuk werk wat, sonder onnodige sentiment of oordrewe uitbeeldings van teenspoed, die volharding wys van die man wat nie veronderstel was om koning te wees nie.
Prins Albert se hakkel ondermyn sy selfvertroue en takel hom emosioneel af. Wanneer hy in die film se baie slim openingstoneel ’n groot horde toeskouers moet toespreek by die afsluitingseremonie van die “Empire Exhibition”, kan hy skaars ’n woord uitkry. Dit is 1925, en Brittanje en die res van die gekoloniseerde wêreld hoor hul prins se stem vir die eerste keer op radio. Die kolonies en gebiede van die Britse Koninkryk, waaroor sy pa, koning George V, regeer, het aan hierdie “Empire Exhibition” deelgeneem en dit is uiteraard belangrik dat Albert ’n goeie indruk skep; ’n stuk teks aan die begin van die film lig ons in dat die Koninkryk ’n kwart van die wêreld se bevolking bevat. En almal hoor hoe die prins sukkel.
Ek het self baie gehakkel toe ek ’n kind was en in my kop is daar nog tekens daarvan: Wanneer ek ’n sin begin sê, het ek gewoonlik ’n goeie idee van waar ek sou vashaak. Wat The King’s Speech vir my wonderlik gemaak het, is dat prins Albert se spraak op presies die manier geaffekteer is soos ek dit sou verwag: Hy haak min of meer op die regte plekke vas en sy toestand word op baie geloofwaardige wyse deur spesifieke omstandighede vererger. Die gevoel dat alle suurstof skielik uit die kamer ontsnap het, is een wat sterk oorgebring word.
Die verhouding tussen Albert en Logue is egter die kernfokus van die film en in hierdie opsig gee die film ’n uitmuntende prentjie van die Britse klassestelsel, asook ’n baie persoonlike blik op Albert se eie onvoorsiene paadjie tot by die Britse troon en die struwelings wat daarmee gepaardgaan.
Die toneelspel is uit die boonste rakke. ’n Mens wonder dikwels of die Oscar-wenner nou regtig die beeldjie verdien of nie; gewoonlik is daar ’n gunsteling en ’n ewe waardige teenstander. Nie vanjaar nie. Ander akteurs wat genomineer is, is wel heel goed, maar Firth lewer ’n reusekragtoer – nie net omdat hy ’n koning vertolk nie, maar omdat sy karakter ’n ingewikkelde massa sosiale, historiese en sielkundige laste dra en nogtans ’n mens bly wat volhard in sy strewe om die beste moontlike persoon en koning vir sy volk te wees.
Geoffrey Rush was ’n puik keuse as Logue, die Australiese terapeut met die effens onkonvensionele benadering tot terapie, wat egter die spraakvermoë binne-in sy kliënte kan raaksien en poog om hulle selfvertroue op te bou en hulle in staat te stel om bo die situasies uit te styg wat hulle spraak so negatief beïnvloed. Soos te verwagte, is Rush ook verantwoordelik vir die meeste van die film se ligter oomblikke.
Die kamerawerk, hoewel dit nie juis mooi beelde lewer nie, is lewendig en hou ons betrokke by die aksie. Van tyd tot tyd volg die kamera Albert deur groot vertrekke en bied dit aan ons ’n perspektief van gesamentlike teenwoordigheid. Ongelukkig is dit jammer dat regisseur Tom Hooper al sy buitetonele met mis vul, want dit voel soos ’n goedkoop manier om ’n historiese film te maak.