Die winde van federalisme wáái in die KaapHeindrich Wyngaard (Foto: Verskaf) Nuwe winde het in die Kaap begin waai. Dit is nie asof dié winde die lank gevestigde plek van die Kaap se beroemde (of berugte) suidoostewind kan oorneem nie; dit is eerder winde wat ŉ nuwe politieke rigting aandui, naamlik ŉ samewerkingsooreenkoms tussen partye en burgerlike organisasies in die najaag van ŉ gedeelde doelwit. Dié doelwit – groeiende federalisme, oftewel die afwenteling van staatsfunksies na provinsiale, munisipale en grondvlak – is sentraal geleë binne die ontstaansrede van die Kaapse Forum, ŉ maatskappy sonder winsbejag wat in samewerking met AfriForum gestig is. Ons het aan die begin van Mei die amptelike bekendstelling in die historiese Bo-Kaap in die Moederstad gehou, ŉ bymekaarkomplek van verskillende mense, tale en kulture. Nou byna vergete is die openbare storm – in tradisionele media en op sosiale media – wat vooraf losgebars het nadat die organisasie vroeg in April die eerste keer die nuus gehaal het. Wat dit uiteindelik bewys het, is dat die professionele en informele kommentariaat soms die gewoonte het om buite proporsie te reageer op dit wat hulle self nog nie goed verstaan nie of omdat hulle nie die moeite wil doen om beter begrip daarvoor te ontwikkel nie. Agterna bedaar die storm en beweeg hulle aan na ŉ volgende teiken. Sedertdien is die organisasie egter, wég van die beterweterige bitterbekke, deur verskeie individue en organisasies genader wat in Kaapse Forum ŉ vennoot sien om gesamentlik uitdagings in plaaslike gemeenskappe te pak. Die kwessies strek oor ŉ wye veld: dienslewering, maatskaplike hoofpyne, naskoolse geriewe, noodhulptassies en rugbyborgskappe, tehuise vir bejaardes; en erkenning vir Khoisan-strukture. Toegegee, die verwagtinge is dikwels onrealisties – en meermale bestaan die versoeke uit ŉ vierletterwoord: geld. Maar dit bied ŉ geleentheid aan die Kaapse Forum om ons te wend tot die beste praktyk, stelsels en kundigheid in AfriForum en die breë Solidariteit Beweging. Geld is nie noodwendig altyd die wonderkuur nie – en soms het mense net leiding nodig in die bou van sterker organisasies. Ons aanvaarding van ŉ uitnodiging om middel-September aan ŉ afwentelingsindaba deel te neem, het ons in kontak gebring met ander burgerlike organisasies en politieke partye wat (min of meer) dieselfde strewe najaag. Dit is bekend dat sommige van dié rolspelers, soos die Cape Independence Advocay Group (CIAG), wat die beraad gereël het, onafhanklikheid voorstaan. Maar die bedoeling van die beraad was nie om te redeneer oor waarom afstigting in sekere kringe gesteun word en in ander nie; dit was om raakpunte te identifiseer. Wat hieruit voortgespruit het, was die samestelling van ŉ werkgroep waarin al dié rolspelers verteenwoordig word. Die werkgroep het ook intussen twee vergaderings gehou – en reeds by die eerste vergadering is ooreengestem dat die afwenteling van polisiëringsmagte prioriteit sal geniet, ŉ stap waarvoor Kaapse Forum uiteraard nie alleen erkenning kan opeis nie, maar waarin die organisasie tog – hand-aan-hand met AfriForum – ŉ invloedryke rol gespeel het. Ons vroeëre ontmoeting met die Wes-Kaapse DA-premier, Alan Winde, oor dié kwessie het dalk nie die gewenste resultate opgelewer nie, maar dit het Kaapse Forum nie laat afsien van ons plan van aksie om uiteindelik ŉ hof sover te kry om die nasionale regering te dwing om wetgewing in te stel wat provinsiale referendums moontlik maak nie. Die Grondwet maak wel voorsiening vir sodanige referendums, maar die nodige wetgewing om dit te laat realiseer bestaan nog nie. Winde se voorkeur skyn die instelling van geregtelike ondersoeke na bepaalde kwessies te wees, soos wat die Wes-Kaap reeds oor polisiëring in Khayelitsha gedoen het. Kaapse Forum wil egter hê inwoners van die provinsie se mening moet van tyd tot tyd by wyse van referendums getoets word. Die stryd duur voort. Maar intussen is die tafel goed gedek vir die saamstaan-kontak wat by die indaba gemaak is met onder andere die nasionale DA-leier, John Steenhuisen, en die Kaapstadse DA-burgemeester, Geordin Hill-Lewis. Die DA se federale voorsitter, Helen Zille, het ook intussen ŉ koördinerende rol in die afwentelingswerkgroep aangeneem. Dit moet egter nie die verkeerde indruk wek dat Kaapse Forum hom nou aan die kant van die DA skaar nie: Ons beleid bly dat ons bereid is om met enige politieke party of organisasie saam te werk oor gedeelde belange, maar dat ons ook ruimte laat vir sodanige organisasies en partye om beleefd met mekaar te verskil. Die agterdog oor Kaapse Forum se verhouding met die DA en ook die VF Plus loop nog sterk in die geledere van die ANC, maar dit is sekerlik te verwagte omdat ons ons beywer om die mislukkende nasionale ANC-regering se magte te beperk. Provinsies, munisipaliteite en gemeenskappe wat in staat is om ŉ beter diens as die sentrale staat te verrig, moet met dié magte toevertrou word, glo ons. En dit is waarom ons opgewonde is oor die nuwe wind wat deur ons land se politiek waai deur toenemende steun vir die afwenteling van magte. Dit is waarna in die inleiding van hierdie artikel verwys word. Ons herinner onsself aan die “Winde van verandering”-toespraak wat die eertydse Britse premier Harold Macmillan in Februarie 1960 voor ŉ gesamentlike sitting van die Suid-Afrikaanse parlement gelewer het. Macmillan het verwys na die gety van onafhanklikheid wat regoor die Afrika-vasteland begin posvat het: “The wind of change is blowing through this continent, and, whether we like it or not, this growth of national consciousness is a political fact.” Ons ervaar nou, sestig jaar later, onder gans ander omstandighede, dat winde van verandering oor die Wes-Kaap waai (en selfs oor ander dele van die land). Hierdie keer is dit nie oor die teruggryp van mag uit die hande van koloniale heersers nie, maar uit die hande van ŉ onbeholpe regering. Waai, winde, waai.