BO: Droogbevriesde menslike groeihormone in flessies met (INGELAS) ’n foto’tjie van ’n “spiertier”, soos daar partymaal na buitengewoon gespierde mans verwys word. Lees in die artikel die afdeling Peptied-hormone oor die hormone wat funksies soos groei en gevoeligheid vir pyn in die menslike liggaam beïnvloed—en hoe sekere atlete hulle ook heimlik gebruik vir meer spierkrag.
Binne ’n verbasend kort tydjie verander ’n enigsins middelmatige atleet as ’t ware in ’n superster. Almal word verlei om te glo dis vanweë ’n strawwe oefen­program wat hy of sy volg. In werklikheid word ver­bode middels gebruik weens die alles oorheersende versugting om beroemd te raak. In hierdie artikel word ’n vyftal soorte verbode middels bespreek... wat ’n mens ’n goeie idee gee van die verskillende onge­wenste opkikkers wat sportadminstrateurs in vandag se wêreld grys hare laat kry...
REGS: Voorbeeld van ’n oortreder wat gebieg het: die atleet Marion Lois Jones (gebore 1975), ook bekend as Marion Jones-Thompson, ’n gewese wêreldkampioen. Sy het in 2000 drie goue medaljes en twee bronsmedaljes by die Olimpiese Spele in Sydney, Australië, ingepalm, maar later ingestem om alle pryse en medaljes prys te gee wat sy sedert September 2000 gewen het. Die rede: sy het erken dat sy middels gebruik het om beter te vaar.
LAAS DOOI het skielik in ’n windhond ontpop. Die enigsins middelmatige atleet het binne enkele maande spiere ontwikkel waar daar voorheen slegs jellierige vlees was, en vandag hardloop hy stof in die oë van al sy mededingers wat voorheen gereeld hul hakskene vir hom gewys het.
Klaas Dooi het naamlik geswig voor die versoeking om verbode middels te gebruik ten einde hom in Klaas Spiere en Klaas Geswind te verander. Wat hy nie besef nie, is dat sy kierang nie net binnekort gaan braai nie, maar dat die oormaat opkikkers wat hy gebruik tragiese newe-effekte gaan hê. Klaas gaan inderdaad sy hele lewe verwoes net vir die bitter kortstondige glorie wat sy skelmstreke hom nou laat smaak.
Ter wille van regverdigheid in sport kan immers nooit toegelaat word dat een mededinger ’n onregmatige voorsprong bo al die ander verwerf nie—en dit nogal weens ’n woema wat kunsmatig bewerk word deur bedenklike eliksers wat die persoon bo sy of haar natuurlike kragte laat presteer.
In party gevalle kan ’n atleet om gesondheidsredes wel genoodsaak wees om van die gelyste middels te gebruik. Die atleet kan dan om vrystelling aansoek doen as ’n dokter bevestig dat die middel vir sy of haar welstand nodig is. Die dokter moet ook verklaar dat daar geen geskikte ongelyste alternatief is nie en dat die gebruik van die middel die atleet nie waffers beter sal laat vaar in die sportsoort(e) waarin hy of sy meeding nie.
Buiten dat die gebruik daarvan oneties is, lei middels vir beter sportprestasies ook tot ernstige gesondheidsprobleme by die gebruikers. Dit sluit in die sogenaamde “steroïed-woede”, ’n erge aggressie en vyandelikheid wat deur die oormatige gebruik van anaboliese steroïde aangebring word. Nog verontrustende nadele is die ontwikkeling van manlike eienskappe by vroue-atlete, hartaanvalle en ’n grootliks verminderde lewensverwagting. Party van die stowwe is ook verslawend.
Maar hoe lyk die middels eintlik wat sportlui nie mag gebruik nie? Die onderstaaande vyftal soorte gee ’n mens ’n goeie idee van die ongewenste opkikkers wat hier ter sprake is:
“SPIERE, boeta! Dis ’n wenresep vir groter spiere en krag!” Dit is hierdie oënskynlik onskadelike belofte wat soveel sportlui voor die gebruik van anaboliese androgene steroïede laat swig. Jy weet mos dit gaan jou soveel fut gee dat jy des te harder en langer sal kan oefen om ’n buitensporig gespierde liggaam te bou.
Maar anaboliese androgene steroïede (AAS) word nie verniet slegs om mediese redes voorgeskryf nie—en kan ernstige newe-effekte hê by mense wat dit gebruik. Goed, dit kan ’n atleet in ’n heel nuwe klas plaas en rekords vir hom moontlik maak wat hy nooit gedink het hy sou kon opstel nie. Totdat hy op ’n dag dalk soos ’n wilde dier raak en waansinnig op sy eie huismense afstorm...
’n Sportpersoon word positief vir ’n endogene stof getoets wanneer bevind word dat sy of haar getoetste monster ’n verbode bestanddeel bevat waarvan die konsentrasie hoër is as wat normaalweg by mense voorkom. Indien die persoon met getuienis kan bewys dat die hoër konsentrasie aan siekte of ’n fisiologiese toestand te wyte is, is die bevinding negatief. Sowel eksogene as endogene steroïde is verbode middels.
In die mediese wêreld is die gebruik van ’n hormoon van die pankreas, insulien, egter nie net baie nuttig nie, maar dikwels ook lewensreddend. Trouens, suikersiekte is in 1922 onder die knie gebring deur die epiese ontdekking van die geneeskragtige gebruik van ’n ekstrak van insulien deur die Kanadese dokter Frederick Banting.
Benewens kokaïen is daar ook ander stimulante soos adrafinil, modafinil, pemolien en selegilien. Hulle vorm ’n groep middels wat jou waaksaamheid verskerp en jou liggaamlik opkikker deur jou hartklop en asemhaling te versnel en jou breinfunksies na ’n hoër rat oor te skakel. Hulle werk in op die sentrale senustelsel en stimuleer die gebruiker sowel verstandelik as fisiek.
Hulle is vir sportlui verbode omdat hulle dieselfde effek as dié van ’n stimulant het wanneer hulle deur die mond ingeneem word. Wanneer hulle in die bloedstroom ingespuit word, het hulle boonop anaboliese uitwerkings.
VERBLOEMENDE middels is produkte wat die potensiaal het om die teenwoordigheid van ’n verbode stof in die urine en in ander monsters te verberg.
Ontwateringsmiddels word egter wel toegelaat, solank die atleet se urinemoster nie die perke wat gestel is, oorskry nie.