In hulle poging om die Middeleeue se teologie te oorwin, het die Reformatore op ’n baie eenvoudige wyse histories begin dink. Dit was geensins maklik nie want eers moes met die Middeleeuse kerk en die tradisie gebreek word. En in dié tyd was die kerk alles. Dit was die allesomvattende betekenishorison waarbinne die Skrif verstaan is. Dit het die norm vir alle Skrifuitleg bepaal; dit het die verstaanskonteks van die Skrif geword; dit het ‘die groot eksegeet’ geword. Eintlik was dit ’n wonderlike tyd waarin kerk, geloof en Skrif sonder spanning bymekaar was. Dit was ook so ’n warm en gerusstellende gedagte: aan die boesem van die ‘mater ecclesia’, die moederkerk is die gelowige getroos en daar is hy geleer om die Skrif te verstaan; in die midde van die kerk en te midde van soveel ander gelowiges is die Skrif se betekenis eers ten diepste begryp (Adam 1968:168-171).
Met die Reformasie het hierdie knusse verhouding tussen Skrif en kerk verdwyn, en in die proses het die tradisie ook in die slag gebly. Iets moes toe in die plek daarvan kom en dit was die geskiedenis of dan ’n historiese nadenke oor die Skrif. Uiteraard het nog Luther nog Calvyn die historiese kritiek geken of diepgaande navorsing gedoen want hulle was te besig. Amper elke dag moes hulle preek en die Woord uitlê en daar was geen tyd om nog riglyne vir die historiese verstaan van die Bybel te formuleer nie. Hulle het slegs iets gesuggereer wat deur ander tot sy logiese konsekwensies gevoer is. En soos ons nog sal sien, het hierdie historiese bloeisel van die Reformasie eers by die Aufklärung, maar veral in die negentiende eeu tot volheid geblom (Le Roux 1985:1-18).
Calvyn het hierdie skrywers se werke goed geken en hy het dit ook verinnerlik, maar hy wou sy eie weg volg en het altyd oor regte manier van eksegese nagedink. Hy kon die onhistoriese lees van die Ou Testament nie verduur nie. Vergeesteliking of allegorie het die teks vernietig want dit was ‘n eiegeregtige lees van die Skrif wat die historiese konteks misgelees en die skrywer se bedoeling heeltemal misverstaan het (vgl De Knijff 1980:46-55). Vir Calvyn was die historiese dimensies van die teks onontbeerlik. ‘n Mens sien dit al in sy vroeë werk oor Seneca se ‘De Clementia’ waarin hy getrag het om Seneca binne sy historiese konteks te begryp (vgl Hugo 1957). In die eksegese van die Ou Testament moet daar altyd die strewe wees om die ‘oorspronklike betekenis’ vas te stel; dit kan net gebeur wanneer die Hebreeuse teks en grammatika as vertrekpunt geneem word; wanneer die historiese konteks vasgestel en die teks binne sy historiese konteks begryp word; dan eers kon ‘n mens eers outeursintensie verwoord.
’n Voorbeeld van so ’n ‘historiese’ opmerking vind ons in Calvyn se Genesiskommentaar. Hy het Moses se outeurskap aanvaar, maar aan die begin van sy kommentaar vra hy ‘n baie belangrike vraag. Waar sou Moses die inhoud van Genesis gekry het? Waar sou hy van die skepping en die aartsvaders en Josef geleer het? Hy sou dit tog nie uit sy duim gesuig het nie, maar het eeue lange oorleweringe gebruik. Moses het die verhale wat die voorvaders oor en oor vertel het, oorgeneem en verwerk. In embrio het ons reeds by Calvyn die gedagte dat die Pentateug ‘n lang oorleweringsgeskiedenis deurloop het. Tradisies is van geslag tot geslag oorgelewer en is eers heelwat later op skrif gestel. Die Pentateug se ontstaan was ‘n baie menslike proses waaraan vele oor baie jare gewerk het (Comm Genesis, Voorwoord).