Grondonteiening: ‘Dis die Engelse se skuld’LP’s tydens ‘n parlementsitting. (Foto: GCIS) Politieke partye het Woensdagoggend hul insette gegee oor die wysiging van die Grondwet om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak. Die ad hoc-komitee wat die eiendomsklousule (artikel 25) in die Grondwet moet verander, het Woensdag insette van kenners gekry oor hoe om hul taak te benader. Die voorsitter van die ad hoc-komitee, dr. Mathole Motshekga van die ANC, het die eerste uur van die vergadering opgeneem deur ŉ lesing oor sy siening van die geskiedenis. Dié het daarop neergekom dat dit die Engelse imperialiste se skuld is dat swart Suid-Afrikaners van grond ontneem is, eerder as dié van Afrikaners. Verskeie rolspelers, waaronder Agri SA, die FW de Klerk-stigting, die Transvaalse Landbou-unie en prof. Elmien du Plessis van die Noordwes-Universiteit, het aangevoer daar is steeds ruimte om die Grondwet glad nie te verander nie, maar Motshekga en die EFF-LP Floyd Shivambu het volstaan dat die skoot reeds geklap het – al wat nou oorbly is die bewoording van die grondwetlike verandering. Shivambu het trouens geen geheim gemaak van sy frustrasie oor wat hy as ŉ onnodige vertraging met die skryf van die wetsontwerp beskou nie. Shivambu se voorstel vir die verandering van art. 25 is eenvoudig en tweeledig – om alle verwysings na vergoeding uit te laat en om die bepaling in art. 25 (7) van die Grondwet wat dit slegs op grond wat van swart mense weggevat is ná 1913 van toepassing te maak, heeltemal te skrap sodat dit sal terugslaan tot op die vroegste tye. Du Plessis het gesê onteiening sonder vergoeding is ongrondwetlik, want dit ondermyn die grondwetlike regsbeginsel van regverdige en geregverdigde vergoeding. As ŉ mens wil aanspraak maak op onteiening waar geen bedrag aan vergoeding betaalbaar is nie, moet die moontlikheid van zero rand as vergoeding ingebou word. Só ŉ voorstel moet egter onderhewig wees aan ŉ hof se bevinding of dit regverdig en geregverdig is. Cosatu se parlementêre verteenwoordiger, Matthew Parks, het voorgestel dat geen vergoeding betaal word aan inwoners van eiendom wat kragtens apartheidswetgewing soos die Groepsgebiedewet van mense weggeneem is en nou deur ander bewoon word nie.