Prof. Johan Bosman
Op die oomblik brand die vraag oor gewapende verset in ’n beduidende aantal harte. Kom dit by die owerhede, onderskei opregte geloof wel duidelik tussen waansinnigheid aan die een kant en vleiery aan die anderkant.
Dit is waansinnig om louter anti-regering, -wet en -orde, te wees. Dit is eweneens ’n euwel om die owerhede te vlei, asof maghebbers maar sonder skroom aan God ongehoorsaam kan bly.
Die voorbeeld van Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) word vandag nog onthou. Daar word graag daaraan gedink dat hy ’n lewe gelei het “in die voetspore van Christus”. Hy was ’n predikant in die tyd van Nazi-Duitsland (1930-1945). Hoewel Bonhoeffer die geleentheid gehad het om die Duitsland van Hitler se jare te ontvlug, het hy doelbewus na Duitsland teruggekeer. Om teen die Nasionaal-Sosialistiese bewind te praat en skryf, was vir hom later net nie meer genoeg nie. Uiteindelik skaar Bonhoeffer hom toe aan die kant van diegene wat die wapen teen Hitler opgeneem het, soveel dat hy in 1945 sterf as deel van ’n komplot om Hitler om die lewe te bring.
Vir Bonhoeffer was dit per slot van rekening sy Christelike plig om tot gewapende verset teen die Hitler-bewind oor te gaan. Maar is dit regtig so? Kan dit werklikwaar ’n Christelike plig wees om tot gewapende verset oor te gaan? Ja!
(1) Indien ’n mens bereid is om die geloofsgeskiedenis noukeurig te oorweeg en nogmaals ja;
(2) indien ’n mens bereid is om die aard van die geloofsgeskiedenis noukeurig te oorweeg. So, laat Hebreërs 11:32- 35a jou besin oor die plig tot gewapende verset.
Oorweeg die geloofsgeskiedenis (v. 32)
MAAR, handel die hoofsaak van Hebreërs 11 dan nie oor geloof en volharding nie? Vir seker is dit die breë verband.
Tog leer die geloofsgeskiedenis waaroor gepraat word juis dat ons, te midde van die konkrete lewe, glo en volhard. Geloofsvolharding vind beslis nie in ’n lugleegte plaas nie. Daar waar ons dag vir dag ons hande vuil maak in die morsigheid van die geskiedenis, presies daar speel geloof in die Here Jesus ’n deurslaggewende rol. Dink maar aan wat ons in die Bybel leer oor Gídeon, Barak, Simson, Jefta, Dawid, Samuel en die profete. Die blote noem van hierdie aantal name moet reeds vir ons perspektief gee.
Dikwels reken mense vandag dat ons nou in die “Nuwe” Testamentiese tyd lewe. Die “oue” is mos verby, of hoe?
Erger nog, sommige reken die Bybel is ’n Judeo-Christelike boek. Dan word die Ou Testament uitsluitlik met die Judaïsme vereenselwig, so asof die Ou Testament praat van ’n ander god. Implikasie: As Christene hoef ons nie meer daaraan aandag te gee of daarvan te leer nie, behalwe vir ’n paar vergeestelikte lewenslessies.
Geen wonder nie. Menige in die kerk (algemeen) is verleë met van die name hier. Hierdie name bring ons geloof aarde toe. Sterker nog. Veral die name van Gídeon, Barak, Simson en Jefta voel so aards. Die geskiedenis van die Christelike geloof wil nou maar eenvoudig net nie in alles die hele tyd vergeestelik word nie. Wie byvoorbeeld in die boek Rigters rondkrap, word raaiselagtig uitgedaag.
Mense beleef wat daar vertel word as primitief. Dit is so gewelddadig. In een woord: vreemd!
Vers 32 druk as ’t ware doelbewus ons neuse in die groter geskiedenis van ons geloof; vryf as ’t ware ons neuse daarin rond. Kyk ’n bietjie daar! Let maar noukeurig op die hele geskiedenis van ons gemeenskaplike geloof en aan alle dele daarvan, selfs daardie dele wat jy gerieflikheidshalwe buite rekening laat wanneer jy nadink oor ‘Christenskap’. Gídeon, Barak, Simson, Jefta en al die
ander historiese figure van die “Ou” Testament deel net so in dieselfde geloof as ons. Hulle is in der waarheid ’n wolk van geloofsgetuies vir ons. Ook hulle lewens verkondig die Here Jesus Christus. Regdeur die hele
geskiedenis, waarvan die Bybel so getrou vertel, het ons dus te doen met ’n lewe vír of téén Christus Jesus en in die besonder met geloof en volharding.
Nou, hoe kan jy anders oor Gídeon nadink, as om al daardie wapens, stokke, swaarde, spiese, messe en byle, pyle en boë van destyds ook te verreken? Om van koning Dawid nie eers te praat nie. Hy het soveel oorlog gemaak dat hy as gevolg daarvan nie toegelaat is om die tempel te bou nie. Tog was hy ’n man na God se hart. Aan die Verlosser van sonde word – verbysterend soos dit mag klink – die troon van sy vader Dawid gegee.
Trouens, wie eerlik let op die geskiedenis van ons geloof, sien dit is deurspek met gewapende verset (oorlog). Hoe anders? Génesis 3:15 leer ons dan juis:
Dit is louter onskriftuurlike dwaasheid om te reken jy kan glo buite oorlog om, los van oorlog, so asof die huidige lewe self nie een groot oorlog is nie. Oorlog sal eers by die wederkoms van ons Here Jesus ophou.
Hoe sê daardie toneel in die film The Patriot? “Dominee?” Met die bedoeling: “Waar gaan jý heen?” Die dominee kom uit die kerkgebou. Uit nood het die oproep sommer daar by die erediens pas gekom dat meer gesinne hulle manne sal afstaan om vir die gewapende stryd aan te meld. Beleefd, dog ernstig, word gepleit vir deelname.
Dit is egter ’n baie groot en drastiese besluit. Dit is toe, ná die geleentheid, dat die dominee met sy geweer in die hand op pad na sy perd verbykom om ook aan te meld.
In antwoord op die vraag, sê die dominee: “’n Herdermoet sy kudde versorg en met tye, die wolwe afweer.”
Nie dat ’n mens dit wil nie. Nie dat jy daarop uit is nie. Nie dat jy spesiaal vir moeilikheid gaan soek nie. Dit is jou allerlaaste uitweg. Jy word deur vyandelike optrede met jou rug teen die muur geplaas. Verder kan jy nie meer terugtree nie. Erkende volksleiers roep gewone burgers wie se roeping en daaglikse beroep dit nie is om soldaat te wees nie, op. Die deursnee, gewone burger kan op daardie stadium ook nie meer langer uitstel nie. Gewapende verset word op daardie oomblik jou Christelike plig. Jou gewapende optrede deel in die groter
kosmiese stryd tussen goed en kwaad, die stryd tussen boosheid en die kosbare, onmisbare wet en orde wat God verheerlik.
Dit is ’n stryd tussen slangesaad en vrouesaad. As jy maar, om Christus wil, enigsins iets van die goeie wil sien voortbestaan, dan is daar maar net een uitweg: Veg!
Oorweeg die aard van die geloofsgeskiedenis (v. 33-35a)
Dit is verstommend hoe mense die Bybel a-histories kan lees: Jy lees die Bybel so asof dit wat daar staan nie regtig gebeur het nie en nie vir die regte lewe bedoel is nie. Daarom lees jy byvoorbeeld die woorde “wat koninkryke oorweldig het, geregtigheid uitgeoefen ... dapper gewees het in oorlog, leërs van vreemdes op die vlug gedryf het” figuurlik – los van die geskiedenis.
Dit is so asof jy ’n stukkie fiksie lees van byvoorbeeld “Hoe om jou draak op te lei,” of “Hoe om jou draak dood te maak”. Jy soek ’n blote lewenslessie. “Draak” wil dan sê, iets is buite jou beheer; dit kry jou onder – soos ’n vrees om voor mense te praat. Nou moet jy daardie vrees oorwin, liefs “doodmaak”. Maar, “doodmaak” word figuurlik bedoel.
Of indien jy positief na draak wil verwys, dan beskou jy draak as innerlike en uiterlike balans. Soos die Oosterlinge reken jy dan dat ’n “draak van ’n mens” ’n uiters gebalanseerde mens is. Hoe dit ook al sy. Só lees jy die Bybel asof dit fiksie is, vergeestelik moet word en die een of ander lewenslessie vir ons het, sonder dat jy té ernstig daaroor raak.
Intussen wil die geskiedenis van Gídeon, Barak, Simson, Jefta en die ander historiese figure van die Bybel, dat ons die gemeenskaplike menslike toestand sal oorweeg.
Ons is veronderstel om die verlossing van sonde in die weg van die geskiedenisverloop te oorweeg. Dit is die aard van ons geloof. Dit is hoe volharding ter sprake kom. ’n Mens sien in die gang van die geskiedenis hoe die slangesaad die lewe en die lewensbeginsel waarmee God hemel en aarde geskape het, vernietig. Die boosheid saai amok. ’n Buitengewone situasie ontstaan.
Sterk standpuntinname is nodig. Meer nog. Wet en orde word so radikaal versteur, dit verg, om Christus wil, buitengewone optrede. Die toestand lê op jou die verpligting om iets te doen, selfs al beteken dit geweld.
Dit is hier waar geloof in Christus inderdaad ongemaklik raak. Ons hou van die Here Jesus as ’n soort noodhulpbeampte op bystand, soos met rugby. Hy is net daar om ons die hele tyd te help. Hy help ook net wanneer en waarmee ons voel ons Hom nodig het. Daarenteen raak ons bang en opstandig as Hy optree as wreker van sonde, as Hy verlos in terme van die koninklike amp. Tog leer ons geloofsgeskiedenis; die Here Jesus is beslis dié Koning!
Waar Hy regeer en ons van die sonde verlos, neem boosheid, soos diefstal, roof, moord, verkragting en bedrog af – nie toe nie. Die lewe floreer, word mooier, ordeliker, veiliger. Dit is die owerhede se taak om die koninklike amp te bedien, sodat die lewe en die Goddelike lewensbeginsel sal floreer. Waar boosheid vrye teuels kry, raak presies dít ’n probleem. Dit maak juis die evangelie uiters aktueel. Die Here Jesus se sterwe en opstanding herstel die koninklike amp. Al bely owerhede nie Christus as Verlosser en Saligmaker nie, kan hulle wel met ’n soort godsbesef leef, wat duidelik op sy opperheerskappy berus. Mense wil so graag die koninklike amp los van God en sy gebod uitoefen. Dit is dan wanneer die lewe agteruit boer en die lewensbeginsel kwyn. Dit is dan wanneer die hele samelewing na die afgrond toe beweeg en ’n
buitengewone situasie ontstaan. Selfs heidene voel aan: dinge loop verkeerd. Gebrek aan wysheid en magsvergryptree in. Boosheid kry eenvoudig die oorhand. Almal begin ly en swaarkry. Die wetsgehoorsame burger word vertrap en geboelie. Tog bly die toestande versleg tot op ’n punt waar boosheid naak staan. Waar owerhede boos optree, pleeg hulle verraad teen die amp waarin hulle met ’n eed gestel is. Dan help dit nie om agter allerlei “wette” weg te kruip met die voorwendsel van ’n optrede “volgens die wet” nie. Selfs Gandhi kon insien: wettige optrede is nie dieselfde as ’n optrede volgens regverdige wette nie.
Die geskiedenis toon dat ons Here Jesus beslis die koninklike amp beklee. Net soos die priesterlike bloed van martelare met tye, getuig ook die bloed van die koninklike amp van Hom. Byvoorbeeld: Gídeon, gewone ou Gídeon, bang, kleingelowig en swak, kon eenvoudig nie langer in die parskuip wegkruip nie. Die Midianitiese en Amalekitiese plunderaars roof, moor, steel en verwoes. Hulle vernietig die lewe. Daar moet nóú opgetree word.
Dit is ’n kwessie van roeping! Die geloofsgeskiedenis leer allermins ’n beginsel van nou maar net altyd aanhou op die grond lê, sodat moordlustige plunderaars alles kan vat, want jy het darem versekering. Ook nie om ad infinitum sake net te bly aanmeld nie, sodat jy darem rus kan vind in die wete van ’n saaknommer en niks verder wat gebeur nie. Daar kom uiteindelik ’n dag dat boosheid veel meer vereis.
’n Aanvaller wat jou alreeds met ’n mes in die skouer gesteek het en vir jou keel mik, is allermins ’n fiktiewe draak. Die messteek is werklik. Die aanval gebeur fisieskonkreet. Dit is jou lewe of syne. Daarom dat die sesde gebod nie net nyd, haat en toorn verbied nie, maar juis ook gebied dat ons ons naaste moet liefhê soos onsself. Dit is die lewensbeginsel wat God daargestel het, waarvan die kruis ook wil getuig. Jy word daarom verplig om diegene wat lewe in gevaar stel en skade berokken, af te weer.
Die doel van gewapende verset is lewensherstel, sodat geregtigheid kan floreer. Met wet en orde totaal skeefgetrek, ontstaan uiteindelik ’n onhoudbare situasie.
Boosheid maak jag op die regverdige. In plaas daarvan om die boosheid met wortel en tak uit te roei, gebeur net mooi die teendeel. Die boosheid floreer en word selfs teen wetsgehoorsame burgers beskerm.
Ons natuurlike geneigdheid is egter waansin óf vleiery.
Beide laat die lewe vergaan. Sonde bring beide ’n Absalom én Pontius Pilatus voort. Net die Here Jesus herstel die lewe van geregtigheid. Wanneer die koninklike amp verval tot boosheid, verplig geloof in Christus ons om die bose af te weer, selfs met gewapende verset.
En wat sal ek nog meer sê? Want die tyd sal my ontbreek as ek van Gídeon, Barak en Simson en Jefta, Dawid
en Samuel en die profete sou verhaal, wat deur die geloof koninkryke oorweldig het, geregtigheid uitgeoefen ...
dapper gewees het in die oorlog, leërs van vreemdes op die vlug gedryf het ... (Hebr. 11:32-34)