Die 'nou' Suid-Afrika - mooi maar vol letsels - in Brynard se 'Onse Vaders'
Die 'nou' Suid-Afrika – mooi maar vol letsels – in Brynard se 'Onse Vaders'
Karin Brynard het 'n talent om van die lekkerste van woorde te neem en soos 'hundreds en thousands' hul met opwinding op die koek uitstrooi.
Ek het in die Platteland grootgeword en ek kan swèèr daar was baie omies soos Beeslaar, veral in die Wimpy, of in die Kerk. Groot, harde polisiemanne wat trots die grys blou uniform gedra het; bors uit en pen orent. Hare tot amper op die kopvel geskeer, sterk os manne met 'n houding wat skrik vir niks. Brandewyn manne.
Waar is die klomp nou? Ons praat nie so baie oor wat gebeur het nie, maar Karin Brynard doen so. Die manne wat, soos Beeslaar, of hul trots diep sluk en aanpas by die 'nuwe' polisiemag, of manne soos Duif wat net nie kans gesien het nie, en nou op die kantlyn 'trekkie' speel. Justice fighter.
In Brynard se boek Onse Vaders kom ons weer saam op die stoep met Beeslaar. Hy bevind himself in Stellenbos; laaste troon van 'pure' Afrikaans wees. 'n Bekende, welgestelde wit vrou is wreed vermoor en hy word onwillekeurig meegesleep in die ondersoek. Hier is waar die lekker van die Brynard se skerp sintuie met ons begin speel. Dit is mos die nuwe gedeeltyd, tog vind die familie, veral die ouer geslag, dit total onaanvaarbaar dat 'n swart polisievrou in beheer van die saak is. Sommer met die intrapslag bars die nes perdebye oop.
'En hy hoef ook nie met jou te praat nie.' sê die Ouma. 'Hy sal praat as 'n regte polisieman opdaag.'
'Mevrou, ek ís die regte polisie. Ek lei die ondersoek.'
'Dit gaan nie hélp om met jou… julle te praat nie.' Kap Rea haar af. 'Want dis nie julle mense wat soos … soos vlieë doodge… Dit kan julle nie skéél as die hele lot van ons afgeslag en uitgemoor word nie. Inteendeel, julle is blý as nog 'n wit mens vrek!'
Jinne, ek het geweet ek gaan die boek geniet! Brynard pluk lekker aan all die 'issues' wat beter in die donker bly lê en gooi dit so aspres in die kollig. Ons weet Beeslaar stry nog steeds met sy eie duiwels; hy wil net terug Kalahari toe en vergeet. Die brandewyn-walm tipe vergeet.
Buiten die moord in Stellenbos, vleg Brynard 'n tweede storielyn deur die boek. Die jong Ghalla van Plaasmoord bevind himself in Johannesburg. Hy soek meer ervaring, Project Ghaap, en nou is hy in Soweto.
'Gevaarlikste stad in die wêreld. Gevaarliker as Bagdad. Ghaap het 'n hele lesing oor die plek gekry voor hy gekom het… En een ding is hy oor en oor vertel: Hierdie plek vrèèt cops… Blougatte soos hy… julle vrek soos vlieë…'
Terwyl Ghaap tot die uiterste getoets word, kom die nuus dat 'n swanger wit vrou en haar baba ontvoer is. 'n Kaping. Ghaap en die 'trekkies' met die lekkerkry name soos Duif en Galla (man ek onthou mos die soort name!) moet wikkel as die gyselaars die onheil van hulle omstandighede gaan oorleef.
Brynard skryf soos 'n mens wat glo die sny moet vining en diep wees. Die pas van die storie rus bitter min, en net sodra die leser se hart so bietjie bedaar, dan skiet die bloed druk deur die dak. Verveeld? Nooit. Die pas en die passie van die karakters swyg heen en weer soos 'n storm op die see. Dit ís die 'nou' Suid-Afrika — mooi maar vol letsels. Onregte brand nog diep in die harte van die ongeregtiges en ander smeer toe die krake eerder as om te erken die waters van diè droom is besoedel. Wat so wonderlik is van die boek is dat Brynard die lief en leed van normale Suid-Afrikaners aan ons blootstel. Mense want net elke dag die beste daarvan maak, maar hulself bevind in omstandighede wat meestal buitelanders nie kan verstaan nie. Ek het op soveel verskillende vlakke myself met die boek verseldig, ek as Suid-Afrikaner, ek ken mos daai mense, ek ken die vrees …
'Gerda besef sy het heeltyd haar asem opgehou. Die paniek klem haar bors toe. …die angs wil haar waansinnig maak.'
Die einde sal jou verras.
Brynard het 'n talent om van die lekkerste van woorde te neem en soos 'hundreds en thousands' hul met opwinding op die koek uitstrooi. Engels, Afrikaans, Zulu, alles 'n mengelmoes van fonetiese klanke wat lekker klap op die tong.
'Wat sien jy?'
'Ek sien fokkol. Dis wat ek sien! Karwrakke en vullis en dooie donkies. En tienduisend teksies …'
Andre P Brink sê van Plaasmoord, 'Een van die kragtigste spannensromans wat in jare gelees het.' Ek stem saam met albei Plaasmoord en Onse Vaders. Kragtig, Briljant. Te gou klaargeslees.