Estelle de Wet | Roekeloos
9499 Artikels 25 Maart 2016
Verhale Boohoo! Dis net die gewone elke-oggend-drama by my dogter se huis om haar driejarige dogtertjie reg te kry vir skool.
Sy weier om haar tande te borsel en skree soos ‘n maer vark wanneer haar ma haar hare borsel. “Nee Mamma, nie die rooi rokkie nie,” raas sy. Sy staan op haar tone om die pers een beet te kry. “Ek nie honger vir pap nie. Mia báie soet, sy moet ‘n sweetie kry.”
Tussendeur op haar tande byt en mooipraat, probeer my dogter haar aandag aflei: “Die tema by die skool die week is die see! … umm … is daar visse in die see?” “Ja, daar’s báie visse in die see!” antwoord sy met haar ‘I-know-it-all’ gesiggie. “Kom, lig jou armpies, ons moet jou rokkie aankry … umm … is daar wiere in die see?” “Ja, ek hou daarvan as hulle om my bene rondglip!” “Lig jou voet, hou vas aan Mamma se skouer … umm … Is daaaaaar, katte in die see?” “Nee Mammie,” sê sy verontwaardig. “Moenie jou voet so bol nie Mia! Is daar skulpies in die see?” “Ja,” antwoord sy nou heel verveeld.
“Wag, staan tog stil. Moet net gou jou hare bind … sê vir Mamma, is daar honde in die see?” “Ja, daar is báie honde in die see!” “Nee man, ek is sommer laf, daar’s mos nie honde in die see nie?” “Daar ís honde in die see,” sê sy kwaai. “Daar’s ‘n foto van die seehonde op Ouma se yskas.”
Oor die naweek kom Mia by my kuier. Ek vang haar voor my yskas. Sy staar na die foto van die trop honde wat in die see baljaar. “Die hondjies swem lekker, né?” “Ja,” glimlag sy. “My mamma glo nie in seehonde nie. Sy sê ook daar’s nie monsters in my slaapkamer nie!” Sy skud haar kop links en regs in ongeloof.
“Ouma glo ook nie in monsters nie. Dis net in flieks en stories.” “Net kinners kan monsters sien, nie grootmense nie … daar ís monsters binne-in die muur in my slaapkamer!”
“Nee my liefie, jy verbeel jou.” “Daar ís monsters in my muur, Ouma … maar Mia is nie bang nie … hulle pla my net innie nag omdat hulle soooo hard sing … dan roep ek, “Pappa! Mamma!” Dan kom hulle my haal om by hulle in die groot bed te slapies,” vertel sy, heeltemal te tevrede.
“Ek sien … glo jy in feetjies?” verander ek die onderwerp. “Ja, daar is feetjies, seefeetjies. Hulle swemmmm …” “O, ek het gedink hulle woon in die bome en tussen die blomme en grassies?” “Hulle woon innie see, sal vi Ouma wys.”
“Dis so ‘n mooi dag, kom ons stap sommer nou strand toe.” Sy gooi alles waarmee sy besig is net so neer. Huppel na haar sak en krap rond vir haar Frozen-swemklere, haar Frozen-handdoek en ‘n Frozen-hoed. Vra dat ek sappies in haar Frozen-bottel gooi.
“Eers moet jy die klei en drukkertjies opruim,” skel ek. Alles word sonder teëstribbeling weggepak en dan loop ek en Elsa. Sommer kaalvoet af see toe.
Hand-aan-hand hop ons oor die warm teerpad. Daar kom ‘n te vinnige kar om die draai. Ek voel hoe haar lyfie ruk. Sy lag uit haar maag. “Hoekom lag jy?” vra ek verward. “Mia groot geskrik!”
Ons misgis ons met die duwweltjies op die gras. “Oe, eina! Kry jou voete ook seer … miskien moet ons omdraai en skoene kry?” “Dissie seer nie,” sê sy met haar gesiggie opgefrommel van ongemak.
Daar is nog ‘n teerpad om te kruis en dan sien ons die ‘Access to beach’ bordjie. Sy vryf met haar handjie oor die teken, “Dit sê: Hier is die see.”
Ons loop deur die nou paadjie. Die groen heining aan die kante is vol geel blommetjies. Sy stop sporadies om te kyk en te ruik. Op my eie, besef ek, sou ek dit dalk nie eers raakgesien het nie …
Oor ‘n sandduin, oortrek met wilde vye, sien ons die strand. Dis laaggety en die see het ver teruggetrek. Rotse wat ‘n paar uur tevore onder die water weggesteek was, strek ver uit oor die oseaan. Seevoëls sweef in sirkels. Hulle mik en land en vang vissies in die vlak water. Hulle kraai van genot.
Daar is honderde kristalhelder poele tussen die rotse. Mense bring hulle honde om af te koel. Hulle swem in die poele en rol in die sand en in enigiets wat na vis ruik. Hulle sleep bamboes met hulle bekke en jaag die voëls.
“Daar’s baie seehonde vandag Ouma!”
Ons loop ver. Aanskou die Helderberg wat die kus omlyn. Ek vertel haar waar die naam vandaan kom. “Helder, want dit voel of jy elke boom en plant en klip kan sien. Dit voel of jy daaraan kan raak, né?”
Ons tel, meestal stukkende, skulpies op. Vir Mia is dit steeds mooi. Nes die honde sleep sy ‘n stuk bamboes om ‘n lang spoor agter ons te los. Sy verjaag die brommers. “Julle stout, weg!”
Op ‘n skoon, wit stuk sand rus ons. Drink ons sappies en eet gekerfde biltong. Kriewel ons met ons tone in die warm sand.
Later kom ons by ‘n oop stuk see. Sonstrale weerkaats speels op die wiegende water. “Daar’s goud innie water, Ouma!” “En kristalle!”
Sorgeloos loop ons in. Mia lig stukke wiere uit die water. Sy worstel om die glibberige velle om haar lyf te vou. My bene word ook beplak. Ons sien skole bitter klein vissies. Krappe kielie en knyp ons tone. “Ouch!” Mia glip en gly op ‘n mosbedekte klip. Sy skaterlag.
As of die water ons trek gaan ons dieper en dieper. Ons klim op ‘n rotsberg. My voete kry seer op die skerp klippe. “Kry jou voetjies ook seer? Sal ons maar omdraai?” “Nee, my voetjies kry nie seer nie.” Ons kom by ‘n groot plat rots. Ons gooi ons handdoeke neer. Gaan lê op ons rug. Eet nog biltong.
Mia trippel rond. Agter die rots sien sy ‘n poel, heeltemal omring in ‘n sandwal. Ons klim af en baljaar op ons eie eiland. Ek sit in die kniediep water. Mia rol rond. “My hare vol sand, Ouma?” “Dis ok, jy kan bad as ons huis toe gaan.”
Sy wil verder inloop. “Ouma dink ons moet omdraai, die gety is aan die opkom en dan gaan ons sukkel om by die strand uit te kom!”
“Nog net tot daaaar, seblief Ouma?” wys sy met ‘n ver uitgestrekte arm. “Goed, maar niks verder nie, né?”
Swoesj! swoesj! sleep ek my regterbeen, met ‘n Mia-apie wat daaraan vasklou, deur die water. Ons klouter uit teen ‘n hoë rots en bo ontdek ons nog ‘n plat oppervlak. Ons rus en eet die oorskiet biltong. Drink ons laaste, nou warm, sap.
Aan die agterkant vorm die rotse ‘n lang, diep sloot. Ons plak ons neer en hang ons bene in die water. Hier sit ons soos Ouma en Oupa op die stoep en kyk uit oor die oseaan. Kyk ons hoe branders met die opkomende gety al kwaaier teen die rotse slaan. Wit skuim vlieg in ons rigting.
Mia tel ‘n klippie op en gooi dit karplaks! in die water. Die koel water spat oor ons warm lywe.
Dan so saam-saam: “Kykie vis … seefeetjies!” maak Mia die sin klaar.
“Wag, hou jou voete stil, moenie hulle bangmaak nie.”
Ons staar na die skool silver visse wat in boë en sirkels in die seewater ronddartel. Hulle oë is omlyn en hulle bekkies is pienk. Dit lyk of hulle lyfies vol blinkers geplak is. Hulle spog met ragfyn vinne wat skitter in die middagson.
“Dis pragtige visse, né Mia?”
“Dis seefeetjies Ouma!” help sy my reg. “Sien Ouma hulle blink vlerke?”
En dan vat ek seker te lank om te antwoord. Of dalk lees sy my gedagtes.
“Dit IS seefeetjies, Ouma!” “Hulle het net te veel geëet en dis hoekom hulle so vet is!” verduidelik sy.
Ons maak aanstaltes om na die strand terug te keer Die opkomende gety stoot koue water van die diepsee na die kuslyn. Mia se lippies raak blou, maar sy is hoog in haar noppies.
Ons keer huiswaarts en die duwweltjies wil-wil die keer ‘n probleem wees, maar dan onthou sy dat ons gaan braai. “Ons gaan nou vlamme maak en fun hê!” …
Met haar oë vasgenael op die toweragtige oranje vlamme, herleef Mia die middag se gebeure: “Het vi Ouma gesê daar’s seefeetjies!” spog sy.
En terwyl die son agter die see gaan wegkruip en die skadu’s van die palmboom se takke onaardse patrone oor die grasperk gooi, sit ek nou stilweg en wonder oor die singende monsters in haar slaapkamermuur?
Aardig Die toestand van die nasie Vroegaand is dit my beurt by Pick ‘n Pay se betaalpunt. ‘n Man agter my se lyf rus gemaklik teen my rug. Dan stoot hy my met sy maag vorentoe en begin sy trollie uitpak. Gooi hy sy kruideniersware op my vleis, groente … oor die katkos.
In die voorafgaande optogte is dit opmerklik dat witmense nie vir die parades in ag geneem is nie. Is dit duidelik dat omgekeerde diskriminasie teen Suid-Afrika se minderheidsbevolking seëvier. In die parlement ontwrig Malema en sy mense die sitting. Dit ontaard, soos gewoonlik, in ‘n sirkus.
In gebroke Engels probeer die voorsitster vasvat: “I am not wanting to listen, honorable mister Malema. I. … do … not … rec-og-nize yóú!” Waar wás sy dan die afgelope paar jaar?
‘n Lui groep mense wat eerder met bak hande staan: wat huise, water, krag, skool – en naskoolse onderrig verniet wil hê; wat die slaagsyfer verlaag omdat dit hulle reg is om deur te kom. Die reël is dat jy alles wat jy verniet kry, moet verwoes. Jy moet skole en universiteite vandaliseer. Die boeke verbrand. Jy moet jou vry huis verkoop en in tou staan vir nog een. Jy mag nooit tevrede wees nie. Jy moet altyd vir meer vra, want Suid-Afrika skuld jou.
Heel gerieflik word die land se geskiedenis stukkie vir stukkie uitgewis. Standbeelde word afgebreek en alles kry ander name. Daar mag geen getuienis van ‘n eens florerende land agterbly nie. Wanneer Suid-Afrika ten gronde gaan, kan Apartheid met ‘n skoon gewete blameer word. En Jan van Riebeeck.
Ek was nou die dag by die munisipaliteit. Wou navrae doen oor die feit dat ek skielik sedert Desember al my vry krageenhede kwyt is en nou dubbel vir eenhede betaal. “Dis ‘n nuwe instelling, Mevrou. As jy in ‘n huis wat meer as R300,000 werd is, woon, val alle gratis eenhede weg en word jy outomaties na die hoër tarief oorgeskakel.” Ja compatriots, as jy ‘n adres het, betaal jy dubbel vir jou eenhede. En al is jy hoe spaarsaam, kan jy vergeet van gratis eenhede. Dis nou jou verantwoordelikheid om die hordes wat bak hande staan, met gratis krag te voorsien.
Witmense in hierdie land gaan vir altyd gestraf word. En ons moet leer om stil te bly. Vryheid van spraak geld nie vir ons nie. Wanneer ons praat, word ons as rassisties bestempel. Maar nee, ek is nie rassisties nie. Ek gun vir alle wetsgehoorsame mense ‘n plekkie in die son. Ek is maar net ‘n mens en en ek verlang terug na die tyd toe ons strande nog skoon was; Toe ek nie bang was om by ‘n verlate stopstraat te stop nie; Toe die woord smash ’n grab nie bestaan het nie.
Verhale In ‘n oogwink Ek staan vingeralleen op Frankfort lughawe. Iewers het ek my arms verloor, want ek het my misgis met die gewig van my handbagasie.
Om die draai kom die kleinkinders op my afgepyl. Ek probeer my trane sluk. Amy, die oudste, is voor. In vier jaar het sy ontpop in ‘n pragtige langbeen tiener. Rooi-bruin hare tot by haar middellyf. ‘n Fyn, blonde Zoё kom aangehuppel. Gou-gou leer ek dat sy selde loop: Sy spring en hop en borrel van energie. Die vyfjarige Eli was nog ‘n baba toe ek hom laas gesien het. Hy skuil skuins agter sy suster.
In die grouheid is die bome en gras onnatuurlik groen. So as of iemand te veel groen verf gebruik het. Daar is stringe skakelhuise met blombakke voor die vensters. Kersfeesliggies. Die strate is nou, maar die inwoners is beleef en gee mekaar beurte om te ry. Vet katte lê opgekrul op lae muurtjies. Die winkeltjies en eetplekke is quaint, sonder fieterjasies. Ek merk vele koffiewinkels en kroeë. Elke tweede persoon op straat loop met ‘n regop stert hond aan ‘n leiband.
Ons kom tuis by die kinders se alleenstaande rooi baksteen huis. Die voordeur is potblou, met ‘n krans vol liggies. Binne ontdek ek ‘n pragtige vintage huis en ek ontmoet vir Mayo, hulle kat. My skoonseun maak watertand toebroodjies met pastrami, agurkies, kaas en mosterd wat hy in spesiale sakkies in die broodrooster braai.
Binnelands is die landelike dele oogverblindend groen. Skape en koeie wei in lang gras. Die perde dra baadjies teen die koue. Swane swem rustig op damme. Ons sien rooi eekhorings. Pragtige ou huise herinner aan kastele. Groot bome hang oor die paaie om tonnels te vorm waardeur ons ry. Godshill staan uit. Dit lyk daar soos die prente op lekkerblikke. Ons beplan ons dae om vier uur in die middag, want dan is dit pikdonker buite. Êrens op ‘n uitstappie is die polisie agter ons. Die sirene word aangesit omdat hulle wil verbykom. “Just sit up straight and try to act normal …” hoor ons vir Zoё agter in die kar. Ons proes van die lag en wonder oor haar skuldige gewete?
Ons besoek ‘n knoffelplaas. Het nooit besef daar is soveel verskillende soorte nie; Ons gaan na vele Kersfees karnavalle en ervaar die heilige kalmte van Kersfees op ‘n hele nuwe vlak; Ons eet middagetes in snoesige eetplekkies. Die aartappelskyfies is bruin en bros, sag binne. By die ingang van een eetplek hang daar ‘n groot bord, ‘Eat like nobody is going to see you naked.’ Klink reg, ek is mos met vakansie.
Time is precious, Waste it wiselyDis egter net ‘n paar dae voor my beplande vertrek dat ons ‘n telefoonoproep uit Suid-Afrika ontvang dat Eon baie ernstig siek in die hospitaal opgeneem is. Daar het ‘n hoofaar in sy twee maande oue breintjie gebars. Hy het toe nie verniet so ge-moan nie.
Ons vlieg oor Afrika. Deur die klein vliegtuig venstertjie kyk ek hoe die son getrou opkom. Sien ek leë damme wat in modderkluite verander het. Afrika is droog en bruin. Waterloos.
Verhale MisversTAND In die nagtelike ure droom ek van berge en dale. Van wít berge vol knoppe en bulte wat soos gletsers kraak en afbreek. Van donker, diep valleie. Ek val …
In ‘n nagsweet ruk ek wakker met my wang wat seer in my kussing klop.
Bewerig soek my vingers die skakelaar van my bedliggie. Met my mond wyd oop, kyk ek in ‘n spieëltjie maar word nie veel wyser nie. Ek voel net die geklop en pyn. Voel soos die tand hier voor, regs.
Desperaat dink ek aan boererate: Vryf ‘n naeltjie al om die tand. Smeer tandepasta op. Probeer ‘n aspirienoplossing. Niks help nie en ek kan nie verder slaap nie. Die tand pyn erger as ek my kop neersit.
Voor sewe-uur bel ek my tandarts. Daar is ‘n boodskap op sy antwoordmasjien. Hy is met vakansie en los die kontaknommer van ‘n kollega wat hy aanbeveel.
Dis te vroeg, sy tel nie op nie. Sal maar by die werk probeer uitkom en vandaar bel.
“Ja,” vertel my kollega. “My vrou was nou onlangs by haar. Sy’s ‘n klein, fyn vroutjie … Vreeslik gaaf. Spesialiseer eintlik in kinders. Sy’t bietjie gesukkel om my vrou se tand te trek, later amper bo-op haar gesit.”
Klink na my soort tandarts. Klein en fyn en gaaf. En ek wil mos nie ‘n tand trek nie.
Ek ry sommer sonder om ‘n afspraak te maak en sy ís toe vreeslik gaaf. “Ek sal jou gou help voor my eerste afspraak!”
Ek moet mooi trap tussen al die Lego blokkies en kryte en opgestopte diertjies. Die tandartsstoel is in die vorm van ‘n krokodil. Ek gaan lê in die maag van die gedierte. “Asseblief, die pyn is erg … net hier.” “Maak jou mond mooi oop en sê aaah,” sê sy in haar graad-een-juffrou-stem. Dan is dit daai ongemaklike oomblik wanneer jy nie weet of jy jou oë moet toemaak of die tandarts vol in die oë moet kyk nie. Ek kies die eerste opsie.
“Sal gou ‘n x-straaltjie moet neem. Kan niks met die blote oog bespeur nie.” Soos voorspel, klim sy toe amper bo-op my om dié taak te verrig.
Ek slaan my oë opwaarts. Na die hemel … Die hele plafon is ‘n skildery van vlieënde, biddende engele tussen wolkies. Hulle hande is na my uitgestrek … Kom hulle my haal?
Sy frons. “Mmmm, die tand lyk beslis nie lekker nie, maar ek gaan jou eerder na ‘n spesialis verwys. Kyk, die wortels van die tand eindig amper in jou kakebeen! Ek beskik nie oor die nodige instrumente nie.”
“Asseblief, verdoof net die pyn,” smeek ek. Sy spuit my in en skryf antibiotika voor. Gee my haar en die spesialis se fisieke kaartjies. Skaamteloos vra sy my R400 vir die ondersoek en die antibiotika is nie op die koop toe nie. Maar nou ja, sug ek terwyl ek terug werk toe ry. My haasbekkie kind is oulik, maar op my ouderdom?
Twee weke gelede speel voor my af: My vingers in ‘n sakdoek stewig om my kind se tandjie. “Dink aan mooi dinge, jy weet, soos die see of blommetjies of die katte … “ raai ek haar aan. Ek wikkel die tand heen en weer. Nes die tandarts vroeër, sit ek al amper bo-op haar.
Ek sluk nog my trane terwyl sy met haar tandlose glimlag die tand blink poets. Dit gaan in haar beste skoen onder die bed. “Dis so ‘n mooi tand, wonder hoeveel geldjies die Tandmuis vir my gaan los …”
Later so tussendeur skoonmaak, kinders bad en kos maak, voel ek bekommerd oor ons ou hond wat kort-kort hoes. “Kom Webster! Gaan bietjie buite en eet grassies …” Met bedtyd agtuur is die kinders gretig om te gaan slaap. Die muis kom mos nie as jy wakker is nie. Terug in die kombuis hoor ek gille uit hulle slaapkamer. “Mamma! Mamma, my tandjie is weg!” “Hoe kan dit net weg wees?” vra ek terwyl ons op ons knieë oral oor die mat rond voel.
Webster hoes weer … “Webster? Nee man,” prewel ek by myself.
In trane vou my dogtertjie haar hande saam: “Liewe Jesus, dankie vir my Pappa en Mamma en vir my sussie en die katte en Webster. Ek hét ‘n tandjie gehad, ek jok nie! Asseblief, sệ vir die Tandmuis om ‘n geldjie vir my te bring?”
Ek stel voor dat sy vir die muis ‘n briefie los. “Mamma is seker die muis sal verstaan,” verseker ek haar.
En ja, natuurlik het die tandmuis gekom en ‘n ekstra groot geldjie gelos. Dis nou die regte Tandmuis, nie Webster die Tandkabouter nie.
Maar om terug te kom na my storie. Nadat ek die antibiotika kursus voltooi het, is ek (langtand?) na die spesialis. In ‘n spieëltjie wys ek hom die seer tand. Onder, voor aan die regterkant. Hy stel ondersoek in. Neem ‘n x-straal. “Daar is niks fout met hierdie tand nie?” frons hy en neem nog x-strale van die regterkant van my mond. “Hier lê die probleem!” Hy tik op ‘n tand, bo aan die regterkant. “Ouch!”
“Ek verstaan nie?” “Ons noem dit ‘referred’ pyn. Dit gebeur soms dat pyn homself êrens anders manifesteer. Amper soos wanneer iemand ‘n hartaanval kry en slegs pyn in sy arm ervaar,” verduidelik hy.
Op pad uit besluit ek om die res van die middag af te vat. Gaan nie met my dooie mond terug werk toe nie. Sal goed van die middag gebruik maak en die kinders se slaapkamer ‘n deeglike skoonmaak gee terwyl hulle in die skool is. Maar eerste dinge eerste. Ek verwyder die fisieke kaartjie met die krokodil tekening uit my beursie. Skeur dit op. Is dankbaar sy het nie die nodige instrumente gehad nie.
Dan begin die groot opruim. Die kinders gaar goed onder hulle bed op. ‘n Halwe pakkie taai, saamgekoekte lekkers. ‘n Leë aartappelskyfie sakkie. ‘n Pen wat nie meer skryf nie. ‘n Stukkende popkop? Alles gaan asblik toe. Webster is bly ek werk op die vloer. Hy sit getrou styf teen my.
Ek stofsuig die mat. “Klik-klik-klik-klik…” raas die stofsuier. Ek skakel dit onmiddellik af. Ek en Webster snuffel deur die stofsakkie. Wonder of dit ‘n oorbel is wat die pyp ingesluk het.
Maar tussen die stof ontdek ons grootoog ‘n blink gepoetste tandjie.
Webster waai sy stert.
Hy kyk na my met sy liefdevolle … onskuldige oë.
“Jammer Webstertji … Kom! Daar’s droëwors in die yskas.”
(foto: Conor Lawless)
Verhale ‘n Ander dors Hier sit ek nou op die bank voor die TV en kyk na niks.
Met ‘n glimlag dink ek terug aan die half bewolkte, koelerige Somersdag in die Helderberg … My suster en haar man ry al die pad van Nuweland. Ons drie gaan sonder die kinders en kleinkinders ‘n paar wynplase besoek. Sommer net lekker gesels en ontspan, wyn proe en êrens middagete geniet.
Ons ry stop-stop in by die Vergenoegd Landgoed. Stadig, want mak blinkwit eende waggel rond en bont. Die motor se wiele gly oor die klein ronde klippies in die parkeer area. Kraak-kraak kom die kar tot stilstand.
Die Kaaps-Hollandse gewelhuis en die reuk van die bossies ontvlam vergete herinneringe van grootword in Kaapstad. Oop wit rose pronk uitgelate by die ingang. Hulle verwelkom die koeler dag. Die roosbome is vol knoppies … oor ‘n week of wat sal dit hulle beurt wees om mooi te lyk. Die ou gebou is vol antieke meubels … nog vol van die teenwoordigheid van mense wat eens hier gewoon het. ‘n Lang eetkamertafel trek my aandag. Daar was kos in die kombuis op die swart koolstoof voorberei en almal sou om die tafel sit en eet, dink ek by myself. Ek kan hulle amper hoor gesels, lag, huil …
In die vertrek oorkant word ons hartlik deur ‘n Xhosa vrou welkom geheet. Sy is opgetof met bloedrooi lippe. Praat Engels. Rol haar r’e, nes Suid-Afrikaners wat ‘n rukkie in Amerika vertoef en hard probeer om die Amerikaanse aksent op te tel.
Sy werk al jare hier en lig ons deeglik in oor die plaas se geskiedenis. Ek vra uit oor die eende. Hulle is Indian Runner Ducks en word ingespan om die wingerde wurm -en slakvry te hou.
Sy is vrygewig met die wyn. Ons proe halwe glase van vyf rooiwyne. Die spuugbak in die middel bly leeg. Die wyn is te lekker.
Ons gasvrou gesels land en sand … bietjie té veel? Ek vra haar of sy ook soms van die wyne proe. “O yeah, I taste every bottle that I open. Háve to see if it’s still good?” ‘n Werk met goeie voordele, né.
Die Runner Duck wyne het die oulikste etikette. Dit is in twee dele, uitgeknip in die middel en geplak om ‘n eend te vorm. Ek koop ‘n bottel Old Cape Colony. “Fruity, with a hint of chocolate” sê die etiket.
Somerbosch is volgende. Dié plek wemel. Ons wil daar eet, maar die restaurant is stampvol. Sit sommer by die kroeg. Die vriendelike kroegman stel voor dat ons die wyn en roomys pairing probeer. Vier proeglase rooiwyn, elk met sy eie bakkie tuisgemaakte roomys, word voor ons neergesit. Die roomys is ‘n eienaardige rooi-pers kleur, want dis gemaak met daai spesifieke wyn.
‘n Happie roomys beloof al die onderliggende geure en smake van haar wyn maatjie. Dis groot pret.
Weet nou hoekom die plek so vol is. Daar is ‘n wyn uitverkoping in die skuur langsaan. Ons koop ‘n paar bottels Chenin Blanc vir ‘n derde van die gewone prys.
Ons draai in by die Muratie wynplaas. Is mal oor die ou gebou. Voel soos ‘n klipgrot, met ongelyke vloere en uitgetrapte Persiese tapyte. Die reuk van hout hang swaar. “Hulle is bekend vir hulle soetwyn,” sê my swaer, so ons besluit om daarop te fokus.
Ek haak vas by Forever Amber, ‘n soet wyn vol vrugtegeure. Die kroegman se storie maak dit nog interessanter.
Hy vertel die wyn is vernoem na ‘n hoё klas meisie wat destyds adellike Britse mans ‘gelukkig’ gehou het. Die storie wat minder bekend is, is dat die skepper van die wyn ook ‘n skelmpie gehad het. Ook met die naam Amber, en dat die wyn eintlik na haar vernoem is. ‘n Foto van sy preutse vrou hang teen die muur en agter die kroeg pronk ‘n skildery van die regte Amber. Heel toevallig loer sy vrou se verwytende oё direk op die skildery van die half-geklede Amber.
Ons gaan soek die restaurant. Loop agter die kosreuk aan. Is lekker honger.
Ek besluit op die “slow roasted Karoo lamb shank.” Dit word bedien op romerige kapokaartappels, met gekaramelliseerde wortels en geroosterde soetrissies in al die kleure. Die vleis is murgsag, val van die been af. Ons eet lekker.
Op pad uit, koop ek ‘n bottel Forever Amber. Heel van pas lees die etiket “a wonderful balance of alcohol with fruit, musky with rose petals.”
Ons maak nog ‘n laaste stop. Sit buite op die groot klipstoep. Proe-proe aan twee wyne, maar is nie juis beïndruk nie. Die wyn proe na asyn en beland in die spuugbak. Of dalk is dit net ‘n geval van as die muis vol is, is die koring bitter.
Dis al vroegaand wanneer my suster-hulle my na ‘n heerlike dag by die huis aflaai. Eers kry die katte kos en ek drink ‘n glas water. Dan ‘n glas Coke. Weer ’n glas water. Nog Coke. Ek neem ‘n lang skuimbad. En hier sit ek nou op die bank voor die TV en kyk na niks. Met ‘n glimlag dink ek terug aan nou die aand toe die kinders na ‘n lang ete op pad huis toe is. My kleindogter kom sit op my skoot om te groet.
“Mia baie dors,” knies sy.
“Nog ‘n bietjie sappies? Water?” vra ek besorg.
“Nee Ouma,” sê sy half geïrriteerd.
“Mia is dors om in haar bed te klim en te slapies.”
… sou dit vanaand myself nie beter kon stel nie.
(foto Ania Mendrek)
Boeke, Verhale Rêrig? Terwyl ek regmaak vir werk, hoor ek oor die radio dat die N2 al weer vir motoriste gesluit is. Nog ‘n protesoptog. Nog ‘n ritmiese dans van brandende bande en vlieënde klippe. Honderde mense op pad werk toe, word versoek om van ‘n ander roete gebruik te maak. Nuusbronne is onseker waaroor hulle vanoggend ongelukkig is. Net dat hulle amok saai en gate in die teer brand. Gate wat belastingbetalers, wat nou laat by die werk gaan opdaag, se geld sal regmaak. Onthou ek my ma se woorde, “oom Paul het belowe dat dinge beter sal gaan, hy’t net nie gesê wanneer nie …”
Verstaan ek nie waarom gewelddadige persone, wat boonop eiendom beskadig, nie summier van die pad verwyder word nie. Dat hulle daagliks hiermee wegkom nie. Ek begryp nie.
2011 Munisipale staking in Kaapstad.
Gepraat van gate in die stelsel, dink ek nou aan die vele regte slaggate op die paaie hier in die Helderberg.
Hierdie slaggate word van tyd tot tyd opgevul, maar dis ‘n tydsame storie: ‘n Span werkers word uitgestuur. Een of twee vertoef om die gat. Hulle het pikke en grawe om hulle regop te hou. Die meerderheid staan doelloos en swaai rooi en groen vlae. Links en regs. Op en af, nes die gier hulle vat. Met die opeenhopende verkeer het hulle vrede. Die res lê en rus in die son op die sypaadjie. Hulle werk in skofte.
Wanneer die gat mooi opgevul is, word nog teer bo-op gesmeer. Soos wanneer jy té veel versiersuiker op ‘n kolwyntjie plak? Dit hou tot die volgende groot reënval, wanneer hierdie homp versiersuiker wegsmelt om ‘n dieper gat te los. Nes ‘n tand wat sy vulsel verloor en vir die tweede keer gevul moet word.
Hierdie proses hou verband met werkskepping. Wanneer hulle nie slaggate regmaak nie, bou hulle spoedwalle. Van daai hoёs. As mens nie amper tot stilstand kom voor jy oorry nie, sal jou uitlaatpyp gou soos ‘n vergieter lyk. Het al in die stilte gewonder of die munisipaliteit en die uitlaatpyp plekke ‘n ooreenkoms het.
Ja, … ‘so ry die boere sit-sit so,’ is nou inderdaad ‘so ry die belastingbetalers hop-hop so.’ En niemand sê ting-e-ling-e-ling of hoera nie. Nou onlangs het Gordonsbaai rylaan voetoorgang-robotte ryker geword. ‘n Klompie van hulle is blindelings al by die pad af geplaas. Hier of daar? Gemiddelde-spoed kameras pronk hoog bo-op elke lig. Jy mag nie vinniger as 60 km per uur op hierdie oop dubbelbaan ry nie.
Dis eerstens ‘n poging om die mense wat oorkant die pad van die see woon, veilig oor die straat te kry. Sinneloos, want die mense wat nou besope in hulle onderklere oor die pad ploeter, gaan nog steeds besope in hulle onderklere oor die pad ploeter. En hulle honde het nie ‘n keuse nie. Word met ‘n tou of ‘n draad om hulle nekke oor die pad saamgesleep. Die wat wel die robot knoppie druk, stap nie oor die pad nie. Hulle hardloop weg en skuil agter bosse, lag hulle oor ‘n mik vir al die gefrustreerde motoriste wat moet wag dat niemand oorloop nie.
Die kameras is daar om die toenemende drag racing wat snags plaasvind, die hok te slaan. Sinneloos, want daai karre het nie nommerplate nie. Andersins is die plate vol weerkaatsende blinkertjies geplak.
Ai en ons wag al so lank vir ‘n robot by die Gordonsbaai Pick ‘n Pay se oorgang. Daar gebeur gereeld lelike ongelukke … maar helaas.
Wonder hoekom daar nie ten minste ‘n sirkel gebou word nie … maar dan kom sirkels seker weer met hulle eie kopsere. Baie mense weet mos nie dat ‘right of way’ eers in werking tree as jy die sirkel betree nie.
Daar is ook mense, hiér, waar ek woon, wat nie weet of jy ‘clock wise’ of ‘anti clock wise’ om ‘n sirkel beweeg nie. Nou die dag nog ry ek om die Woolworths sirkel by die Mall, toe ‘n ou tannie aan die teenoorgestelde kant die sirkel van regs vat. Sy vervies haar vir my wat in haar pad is. Lê op haar toeter. Ek sien net haar grys kop en die middelvinger bo die stuurwiel uitsteek.
Die parkeerarea is daai dag stampvol. Ek ry om en om vir ‘n staanplek. Sien truligte. Sit my flikkerlig aan. Die karwag skrik wakker, beduie met swaaiende arms dat hy die plekkie vir my gevind het. Dan van nêrens pyl dieselfde ou tannie van vroeër op ons af. Sit sy haar flikkerlig aan. Wys vir my om te skarrel. Ek kruip vorentoe. Oud of nie, êrens moet mens ‘n streep trek.
Ek kyk na haar kar. Dis vol stampe en skades en skandes.
Sy rol haar ruit af. Steek haar arm ver uit en wapper ‘n oranje papiernoot in die wind. Die karwag se bene neem lang treё na haar kar. Hy gaan staan, met sy rug na my gekeer, voor my kar en begelei die tannie die duur parkeerplek in.
Ek ry liewer, voor ek iets onbesonne aanvang. Soos ‘n poging tot ernstige aanranding. Dubbele moord.
Net gister nog het ek mos geleer dat mens sekere dinge eerder moet los. Ek wou in die gemeenskaplike kombuisie by die werk ‘n glas uitspoel. ‘n Skoonmaakster lê met haar elmboë op die wasbak en skottelgoed was. Haar vingers speel met die hoё berg seepskuim. “Goeie môre!” groet ek. “Eh. …?” “Good morning,” probeer ek Engels. Iets registreer. “Do you work here every day?” knoop ek ‘n geselsie aan.
Sy lig albei haar seephande uit die water. Gekreukelde vingertoppe. Gebruik sy die een hand se vingers, om met die ander hand se vingers, vir my te antwoord.
“Eh …,” vat sy haar duim vas. “Eh … Monday.” Duimpie se maat word platgeslaan dat die skuimvlokkies spat. Kry sy vir langeraat beet. “Eh … Wednesday,” knik sy haar kop.
“Ah, you work here on Mondays and Wednesdays?” “Yeees,” antwoord sy, duidelik gelukkig dat ek die lig sien. Ek los dit toe nie daar nie en bederf alles.
“Today is Thursday?” bevraagteken ek haar.
Boeke, Verhale Min slapies My paspoort en visa is in orde. Om dit te bekom, is ‘n storie op sy eie. Hulle wou tot my pa, wat in 1980 al oorlede is, se besonderhede weet. Ek het ook vrede gemaak met die ‘wanted dead or alive’ foto’s … ek vóél immers soos ‘n krimineel noudat hulle met my klaar is.
En ek het ‘n vliegtuigkaartjie. ‘n Regte een. Al is dit net ‘n uitdruk van ‘n epos, nou netjies in ‘n plastieksakkie. Ek tel die slapies af, want op 15 Desember gaan ek my voordeur vir twee-en-twintig dae lank sluit. Gaan Kersfees en Nuwejaar met my oudste dogter, haar man en my drie kleinkinders deurbring. En ek land net-net betyds om sommer daar te verjaar!
Ek verlang erg. Dis ‘n daaglikse gemis wat deel vorm van my bestaan. Soos ‘n pyn waarmee jy leer saamleef. My dogter kom wel een keer ‘n jaar vir ‘n maand lank kuier. En my skoonseun sien ek elke paar maande wanneer hy met besigheid na Suid-Afrika vlieg. Het hom al in Augustus ingespan om al my aankoms -en Kersgeskenke in ‘n groot tas oor te vat. Hy was minder beïndruk as ek?
Maar my hart klop onnatuurlik vinnig net aan die blote gedagte om weer die kleinkinders te sien … vier jaar is ‘n lang tyd. Eli het nog gekruip op daai aaklige dag toe hulle vliegtuig haar rug op Valsbaai draai. Zoё was net ‘n jaar ouer as Mia. En êrens het Amy in die hoërskool beland.
Oor die telefoon luister ek na die meisies se Britse aksent wat hulle deur die jare by die skool opgetel het, maar ek skat daar het veel meer as dit verander. Eli is nie altyd lus om met my te praat nie. Hy ken my nie.
Aan die ander kant voel ek goor om my ander dogter-hulle oor die feesseisoen agter te laat. Gaan vir Mia en haar splinternuwe baba boetie, Eon, vreeslik mis. (As jy nog wakker is, weet jy nou dat al vyf my kleinkinders se name net drie letters het?) In ‘n poging om op te maak, besluit ek om vroegtydig ‘n stukkie van Kersfees te steel en ons tradisionele Oukersaand fondue ‘n week voor my vertrek te hou. Kersboom en crackers en al. Ek is ook bekommerd oor my katkinders. Al drie is oud met hulle eie behoeftes. Twee-en-twintig dae is vir hulle soos vyf maande. My dogter sal daagliks kom om hulle te versorg, maar dit gaan oor veel meer as kos en water en skoon sandbakke.
Ek verduidelik vir haar: Vir Dusty moet jy saggies borsel, sy linkerheup is sensitief. Vir Nellie met haar lang hare kan jy maar hard borsel … voel maar vir knoetse … vir Simba moet jy om een of ander rede toestemming gee om te eet. Jy moet sy koppie vryf, anders sal hy net voor sy bak kos sit en sy lippies lek. En Nellie is ‘n vraatjie, sy sal vir Simba wegstoot en sy kos ook eet … Elke derde dag kan jy vir hulle vars gras gee om te eet en in te rol en vir Dusty moet jy toedek, selfs al is dit warm en al is dit net vir ‘n tydjie totdat hy weer omdraai. En terwyl jy hier is, probeer om baie aan hulle te vat, jy sal sien hulle maak hulle nekkies styf as jy verby stap. En maak tog maar elke keer seker dat die balkonvenster nog mooi oop is, sodat hulle in en uit kan gaan.
My kleindogter luister af. “Mia Ouma mis,” sê sy met ‘n omgedopte glimlag. “En ek vir jou. Baie. Maar Ouma kom weer terug, en ek gaan vir jou ‘n presentjie saambring!”
Vol nuwe vreugde spring sy op my skoot. Met haar armpies styf om my nek, kry ek ‘n taai soen op my mond … appel geur Fizzer? “Baai-baai Ouma!” groet sy my, nou heel gelukkig. “Nee Liefie, ons gaan nog eers Kersfees vier voor ek weggaan.”
Intussen google ek die lughawens. Ek het jare laas gevlieg en nog nooit so ver op my eie nie. Is bietjie bang vir die stopover in Frankfurt. En ek raak dom as ek bang is. Probeer ek die blou en geel aanwysingsbordjies memoriseer. Die blou tekens A, B, C en Z lei na terminaal 1. Dís waar ek moet uitkom. Mense ry op bewegende bane van een plek na die ander. Sê nou ek verdwaal? Sê nou ek verpas my vlug na Heathrow?
Met Klaasvakie lankal in droomland, lê ek wakker. Tree die werklikheid in. Sien ek die drie kinders se gesiggies voor my. My hart loop oor. Vroetel ek in die donker vir ‘n sneesdoekie.
Hoor ek my dogter se stem. “Mamma moet warm klere inpak, dit raak bitter koud!” Dink ek hoe sy my vir die laaste vier jaar vertel hoe die plek met Kerstyd in ‘n sprokiesland verander. “Dis só mooi Ma, al die liggies en bome, wens net ek kan dit met Mamma deel.” En verlede jaar moes ek nog tevrede wees met net die sneeu-foto’s. Ja, soos oom Oubaas van 7de Laan sou sê, daar in die volksvreemde gaan ons hierdie Kersfees nuwe herinneringe maak. En wanneer ek terugkom, soos ek moet, sal dit makliker wees om hulle te mis in hulle werklike omgewing. Ek sal al die dinge weet wat ‘n ma gerusstel: Waar hulle woon, waar hulle slaap, wat hulle eet, waar die kinders skoolgaan, waar hulle inkopies doen. Die dag met my aankoms gaan die kinders stokkies draai. Al vyf van hulle sal op die lughawe wag. Ek moet net daar uitkom?
Ontydig skiet my oё weer vol lastige trane … oor die kinders en die katte wat ek vir ‘n tydjie agterlaat, oor die kinders wat duisende kilometers ver wag, wat ook die slapies aftel, wat ek weer moet los … oor ek bang is. Sommer omdat die lewe soms so hel onregverdig is … omdat dit soms so ongelooflik wonderlik is.
Stukkie vir stukkie, in my vreeslik georganiseerde, deurmekaar kop, val al die stukkies van my vakansie in plek. Word my lysies al langer. ‘n Lysie van wat ek moet pak, van wat hier gedoen moet word as ek weg is, van hoe om die katte te versorg.
Ek kan bars van opgewondenheid en groet julle in my beste Britse aksent.
“Isle ov Wight, ’ere I come!”
O ja, hulle woon in Cowes, ‘n hawedorp, bekend vir die honderde seiljagte wat die kus versier. “Dis eintlik Co-wes, Mammie, nie Cows nie …”
Boeke, Verhale Time out Ek kan sien daai sak is stowwerig. Dit word versigtig van die hoogste kas in die huis afgehaal. Nog voor dit die grond raak, duik ek in. Van ’n goeie afstand om meer spoed op te bou. Maar glyend tussen blink balletjies word ek opgeraap. En kry raas.
“A-tiesjoe!” nies ek terwyl my boudjies balkon toe wikkel. Dis time out.
’n Gekap dwing my om om te kyk. Hulle spyker ’n krans teen die voordeur vas. ’n Verlore wolk druk sy lyf in voor die son. Die son gee nie om nie. Die volgende dag sleep ouma Dusty ’n vars groen denneboom by die voordeur in. So, terloops, dis die kleinkind wat haar ouma Dusty noem. Nie omdat sy oud en grys is nie. Mmmm dalk ’n bietjie oud, maar daar is mos haarkleur. Die storie werk so: Nadat die dogtertjie “Mamma” en “Pappa” baasgeraak het, was haar derde woord “Dusty”. Dis nou mý gryse naam. Sy is mal oor alle katte, maar vir my kan sy vryf en vashou, ek krap nie. Vir ’n tyd lank was alle katte Dusty. Só het sy na my ma begin verwys as “ouma Dusty”. Nou’s ons terug by die denneboom … Vir ’n kat wat in ’n woonstel bly, is ’n vars boom soos manna vir ’n honger siel. Ek stel ondersoek in. Ek ruik saggies. Die naalde steek hier en daar, maar dit keer my nie. Vinnig kou ek aan ’n takkie voor ek verjaag word. “Moenie!” word ek met die hand wegbeduie.
Onder die simpel klanke van Boney M – miaau-miaau-miaau, gaap-gaap-gaap – word die balletjies in die boom gehang. Met blitsvinnige pootjies slaan ek hulle heen en weer soos ’n bokser sy slaansak bydam. Die flitsende liggies toor met my kop wat vanself heen en weer draai. Wéér word ek met ’n kwaai stem vermaan om van die boom weg te bly. Kyk na die dogtertjie wat besig is om haarself agter die boom te versteek, sodat almal moet vra of sy dan nie vandag saamgekom het nie. Al singend waggel sy weg: “Twinkle twinkle little tar, mmmm are mmmm high mmmm sky.”
Die blink ster heel bo aan die boom vang ’n sonstraal. Dit verblind ons. Vir ’n rukkie is alles in duisternis gehul.
In die kombuis berei hulle die kos voor. My ma skud haar kop. “Kan skaars glo dis môre Kersfees. Kan nog laas Kersfees ruik. Waar vlieg die tyd tog?” Dis nóú my kans. Ek sluip na die sitkamer. Trots kry ek dit reg om ’n balletjie van die boom af te kap. Ek jaag dit oor die teёlvloer rond, totdat die balletjie hartseer onder die bank in verdwyn.
Hulle werk hard. Daar kom glo baie mense vir die feesmaal. Die reuk van vleis walm reeds deur die huis en tot binne-in my snuiwende neusgate. Ek krul om hulle bene. Tevergeefs miaau ek vir ’n stukkie afvalvleis. So tussendeur word die tafel pragtig gedek. Die kristalglase word uit die kas gehaal. Blink gevryf. ’n Bak met rooi-rooi poinsettias kom in die middel van die tafel. My katboetie hou ook van blomme. Ons word met ’n wysvinger gesê om van die tafel af weg te bly. Maar ek kan nie eers tot drie tel nie toe klik die dogtertjie. “Eina oppie tafel!” gil sy. Sy noem my boetie Eina omdat hy haar soms raps. Eina skrik groot en verander in ’n warrelwind wat die tafel verwoes. Ek laat spat ook maar liewer en kruip heel onskuldig langs Eina onder die bed weg. Dis time out.
Teen sononder is almal pootuit. Die dogtertjie se ma sak moeg op die rusbank neer. Sy lig haar skouers. “Sjoe, my rug is erg seer?” sê-vra sy in haar man se rigting. Hy vang die skimp en vryf die knoppe in haar skouers weg. Dis verby die dogtertjie se slaaptyd. Sy knies. Ferm word sy daaraan herinner dat net soet kinders presente kry. (Dit tel in my guns, weet nie so mooi van Eina nie.)
Die volgende oggend arriveer die gaste. Sommige styf en dors van ver ry. Oor en weer wens hulle mekaar ’n geseёnde Kersfees toe. Die jaarlikse drukkies en soentjies word uitgedeel. ’n Seuntjie vra sy ma hoekom hulle Kersfees vier. “Dis Liewe Jesus se verjaarsdag,” kom die antwoord. Nou wonder ek waarom daar nie ’n plek vir Jesus aan die tafel gedek is nie. Hy is immers die birthday boy! En waar is sy kroon? Die oulike seuntjie wonder seker ook, want hy vra vir sy ma waar Jesus woon. “In die hemel,” kom die half ingedagte antwoord. “Nog ’n glasie wyn, asseblief.”
Nou verstaan ek ook beter. Die hemel klink baie ver. Dis seker in ’n ander land. En die vliegtuie was seker vol. Of met deesdae se brandstofprys kon Hy dit seker nie maak nie.
Die tafel huil onder die kos. Dit ruik maaggrommelend lekker en almal smul. Betlehem-ster, o, lieflike ster. Hulle drink en lag en skinder. Veral oor een van hulle ouer kennisse wat swanger is. “Sy sê sy weet nie hoe dit gebeur het nie, dis ’n wonderwerk!” lag iemand. “Ai, en dit op haar ouderdom. Laat my wonder, het julle al julle nuwe kleinding geregistreer?” vra sy vir die vroutjie met die bitterklein baba. “Ons het darem nog ’n week kans,” antwoord sy, “met al die vakansiedae is dit moeilik om daar uit te kom.”
Nadat almal klaar geёet het, word daar tussendeur oe’s en aa’s en aangeplakte glimlaggies geskenke oopgemaak. Die denkende seuntjie se vraag of Jesus Kersfees in die hemel vier, val op dowe ore. Almal is te besig om gelyktydig te babbel. Nagereg en koffie word bedien voor die gaste huiswaarts keer. Soos hulle kar toe loop, hoor ek die kleinkind haar ma na-aap: “Rug … Seer … Erg …”
Sy kan maar vergeet van ’n rugvryfie vanaand.
“Sjoe, dit was ’n wonderlike Kersdag! Nou moet ons net in die bed kom. Môre is nog ’n besige dag.” Hulle maak reg om te gaan slaap. Eina krul om hul bene. Ek lê op my rug met my voetjies opgetrek. Die idee is om oulik te lyk. Aandag te kry. Die ligte gaan af. Kan jy nou meer? Hulle het die dag so geniet dat hulle sowaar vergeet het om vir ons kos te gee? Ek is nie eens geborsel nie. Kyk al die knoetse op my rug!
Eina spring op die wasbak. Ek hoor hom knars aan beentjies wat hy op die vuil borde uitsnuffel. Ek kry slaapplek op ’n bondel strooi wat ’n breekbare present beskerm het. Lê soos ’n skaap in sy krip. Verwaarloos en uitgeworpe, tussen opgefrommelde, geskeurde geskenkpapier. Die punt van my stert piets vies teen ’n lint. Die balletjies op die boom lok my nie vanaand nie. Hulle blink minder. Twee tandestokkies vorm ’n kruis op die vloer.
Eina staan op twee agterbene voor die boom. Mik een keer en woeps! spring hy op. Die klip in die emmer wat die boom regop hou, rol om. Rol weg. Die boom tuimel en val swoesj! op die vloer. Stukkende balletjies skarrel oor die teёls. Water drup, drup, drup van die geknakte takkies. Met groot oё sluip Eina op sy maag rond. Hy verdwyn agter die bank. Time out.
Soet lê ek opgekrul op my strooibed. Ek sukkel om aan die slaap te raak. Ek dink aan die onverwagte swangerskap. Wys jou, wonderwerke gebeur nog! Ek hoop ook die jong vroutjie onthou om haar pasgebore baba te registreer. Dink ook ek voel skuldig. So hard het ek probeer om ’n stukkie van Kersfees te kry, dat ek skoon vergeet het dat dit Jesus se geboortedag is. As ék so afgeskeep voel, wonder ek hoe Hy voel? Uit meegevoel begin ek saggies miaau: “Veels geluk, Liewe Jesus, omdat jy verjaar, mag die Here jou seёn en nog baie jare spaar.” Klein spiertjies in my lyf begin skiet sodat die hare op my lyf in bondeltjies saamtrek. Amper soos ’n kat wat vlooie het. Ek ril. Dit voel omtrent asof iemand oor my graf loop …
Vir ’n oomblik voel dit of ek nie alleen is nie! Maar dis net die geritsel van die blare in die wind voor die venster. Die gekwaak van die paddas in die dam. Die gedruis van die see wat ver opkom. Die gedrup-drup-drup van water uit die letsels van ’n afgekapte boom wat nog lewe.
Meteens sien ek ’n verskietende ster wat die hele hemelruim helder verlig. En dis ’n gekwetter soos slapende voёls wat wakker word en hemelwaarts keer. En die half verligte vertrek word vol van ’n vredevolle gepurrrr …
Maar nou onthou ek skielik: Nadat almal klaar geёet het, het hulle tussendeur oe’s en aa’s en aangeplakte glimlaggies hul geskenke oopgemaak. Daar was niks vir my of Eina onder die boom nie. Ook nie vir Jesus nie. Ek dog dan dit was sy verjaarsdag …
En hoekom was als so stowwerig?
(Time out verskyn ook in die Desember 2015 uitgawe van Sarie.)
Boeke, Verhale Kat in kou “Kwê! Kwê! Kwê!” Die katte kyk nuuskierig op. Oortjies aandagtig gespits in die rigting van die balkon. Lui kom hulle strek-strek orent. Spring half deur die wind van die bank af.
Versigtig sluip hulle soos ‘n streep miere balkon toe … die braafste een sluip voor. Grootoog kyk hulle hemelwaarts. Al drie se bekkies maak onwillekeurig oop en toe … katatoniese pienk gape. Hulle sing in ‘n koor … ‘n bewerige, af van die noot, gemiaaury.
Hulle sien die yslike, vet eend bo-op die smal skoorsteen-muurtjie op die bure se dak. Op die derde verdieping. Die katkinders dink aan aandete. Vir my is dit weereens verstommend hoe so ‘n groot, swaar voël so hoog kan vlieg … Ritmies klap hy lawaaierig sy vlerke. Sy lang snawel slaan oop en toe. Die deurdringende gekwaak weergalm ver. Sy maat antwoord hom. Kom met haar logge lyf oor die gholfbaan aangevlieg en land perfek langs hom. Saam balanseer hulle met gemak op die nou muurtjie. Tevrede sit en staar hulle uit oor die see. Oupa en ouma sit op die stoep en al die res.
Laer af op die dak sit ‘n duif noodgedwonge skuins. Sy koppie draai in die rondte. Hy voel ongemaklik, bedreig. Vlieg met klappende vlerke weg na ‘n veilige hoë boom laer af in die straat.
Links op die tweede vloer, merk ek ‘n massiewe pou wat rustig op ‘n tuintafel op die balkon slaap … Dan verstaan ek ook nie regtig hoekom vliegtuie in die lug bly nie. Maar vliegtuie én voëls het vlerke en vlerke is gemaak om mee te vlieg. Oral rond in die lug, soos vlinders en vlieë en muskiete en insekte … nes feetjies.
My hart lei my na die kombuisvenster. Kyk ek vir die hoeveelste keer na die mense hier onder se papegaai. ‘n Groot voël in ‘n klein koutjie wat permanent buite voor hulle plek staan.
Dis ‘n morsige koutjie met ‘n bietjie vuil water en saaddoppe.
Op mooi dae trippel hy links en regs in sy beperkte spasie. Meestal sit hy bewend en opgepof om direkte son te vermy, stormsterk wind te trotseer, reën en koue af te weer. Sy oë is dof. Dood. In die oggende wanneer ek verbyloop om die vullis weg te gooi, beweeg hy op en af vir aandag. Draai hy sy koppie skuins vir sy wolwefluit.
Die eienaars argumenteer dat voëls in die natuur alle weersomstandighede oorleef. Die papegaai hoort buite, in ‘n kou, sy vlerke is mos geknip.
Fly me to the moon, JinterwasEk verduidelik dat voëls in die natuur kan vlieg om warm te bly. Dat hulle tussen bossies en onder blare skuiling vind. Party vlieg na ander lande. Smeek ek dat alles wat kan vlieg, vry moet wees. Hulle moenie ingehok wees nie. Voëls hoort nie in koue nie … en as hulle hom nou regtig in ‘n kou wil hê, sit die kou op ‘n beskutte plek. Laat my dink aan navorsing in Amerika. Van die jonger geslag weet nie waar sekere kossoorte vandaan kom nie. Hulle leer dit nie op skool nie en hulle ken nie plase nie. Hulle sien geen verbintenis tussen ‘n eier en ‘n hen nie. Glo eiers is gekoppel aan koring? Weet nie dat koeie melk gee nie. Dat vleis geslagte diere is nie. Hulle dink spek word in fabrieke vervaardig en in verseëlde pakkies verkoop. Glo melk kom in houers wat jy in die winkel koop … Net so kom voëls vir baie mense in koue. Mens knip net hulle vlerke. Dan is almal doodgelukkig.
Dieselfde mense het ook ‘n swart katjie wat heeldag buite ronddrentel. ‘n Vriendelike diertjie, altyd reg vir koppie-krap. Sy en die papegaai is duidelik boesemvriende. Die kat is kort-kort daar. Klim met ‘n ernstige gepur teen die kou op. Kyk ek hoe die skerp snawel van die papegaai en die sagte katsnoet mekaar kus. Die papegaai fluit en die kat miaau …
Maar van die os op die jas. Daar is ‘n paar mense wat frons oor al die katte in my woonstel. Sê dis onnatuurlik vir diere om in ‘n klein area, sonder ‘n tuin met bome en gras te woon … Ek stem. Dis net dat ek nie een van hulle gekies of gekoop het nie. Het hulle nie eens by die dierebeskermingsvereniging gaan haal nie.
Het vir Nellie bebloed met die lang punt van haar stert morsaf in ‘n residensiële straat opgetel. Niemand in die omgewing het kennis van haar gedra nie. Dit was in Mandela-straat, toe noem ek haar Nelson. Toe die veearts my verseker dis ‘n vroutjie, word sy Nellie. Simba is deur gesiene mense wat hier in my kompleks gewoon het, aan sy eie genade agtergelaat toe hulle trek. Uitgeteer het hy onder geparkeerde motors geskuil. Hy was oortrek van die vlooie en ronde, wit wurms het by sy agterbene afgerol. Slegs ‘n paar weke oue Dusty was deur kinders soos ‘n rugbybal rondgeskop. In die teenwoordigheid van volwassenes. Hy het nog nooit oor sy vrees vir mense gekom nie. Hulle het maar net hulp nodig gehad, want nie een van hulle sou dit op hulle eie kon maak nie. Nie omdat hulle swak is nie, maar omdat sommige mense net plain sleg is. Onthou ek nou. So ‘n paar maande gelede het ek heel onverantwoordelik my voordeur gesluit voordat dit op grendel was. Êrens in die dag het die wind erg opgekom en die deur oopgewaai. Met die balkondeur altyd oop vir die katte, het die verwoestende wind dwarsdeur die plek gewaai. Toe ek tuiskom hang die gordyne buite die venster. Vang my oë skilderye op die vloer, omgevalde kerse en die tafeldoek op ‘n bondel in ‘n hoek. En my katkinders. By die wawyd oop voordeur. Hare penorent van die wind. Hulle het die hele dag gehad om die hasepad te kies. In daai wind sou hulle kon wegvlieg sonder vlerke. I rest my case …
Dit was verlede Saterdagaand toe die kinders hier kom eet. My skoonseun vertel my van die oulike swart katjie hier onder. “Soos ek uit die kar klim, gooi sy haarself voor my en krul al in die rondte.” “Ja, dis ‘n vreeslike liefdevolle kat,” beaam ek.
My skoonseun smul verder. Blink mond suig hy die laaste stukkie vleis af van die lamsnek-been. “Ja, toe voel ek half sleg oor die papegaai wat so op en af in sy koutjie trippel.” Met my mond vol kos, knik ek begrypend.
“Ek stap toe maar fluit-fluit oor. Maak voël-geluide, Ma weet, kiep-kiep, piep-piep?” Heel verward sit hy sy mes en vurk neer. “Maar Ma, toe miaau die voël?” Ek lag lekker. “Papegaaie is slim. Hy na-aap die kat. Dink dalk as hy jou kan flous om te glo dat hy ‘n kat is, dat hy soos sy katmaatjie vrylik buite kan rondloop.”
Ek sug. “Ai, en dit sal nie sommer gou gebeur nie. Jy weet mos, meeste mense het nie ‘n probleem met fluitende diere in koue nie.” “Maar jy laat my nou dink …” “Miskien moet ek my katte in ‘n kou sit en hulle leer fluit?”
“Hoe bedoel Ma dan nou?”
Boeke, Verhale ‘n Nare glips Hier woon ‘n vrou in een van die gegoede areas in die Helderberg. ‘n Mooierige vrou. Vrééslik netjies. Is getroud en het twee kindertjies. ‘n Dogtertjie en ‘n seuntjie.
Ek ken haar van hier gesels en daar sien. Ons kinders is skoolmaatjies, maar my kinders het net een keer daar gaan speel. “Mamma, die tannie maak nie mooi nie. Ons moes in die koue buite speel en sy skel heeltyd … en sy was baie vies toe ons koekiekrummels oppie gras mors!” Hulle het volstrek geweier om weer te gaan. Ek het gereken Sonja is maar net streng. Vreeslik netjies. Vir my kinders gesê hulle is welkom om enige tyd by ons huis te kom speel, want hulle is aangename, goedgemanierde kinders. Amper té soet. Half op hulle hoede. Ruim op soos hulle speel.
Met die tyd saam gesels ons meer dikwels wanneer ons die kinders by die skool optel of wanneer sy haar tweetjies by ons aflaai … dis opvallend hoe haar motor altyd blink. Vir haar kan jy deur ‘n ring trek. Met al die geselsery, kom ek agter dat sy permanent aan die skoonmaak is. Ek tel ook op dat hulle nooit eintlik vriende oornooi of met familie kuier nie. Maar op die oog af? ‘n Doodnormale, gelukkige gesin. Slegs wanneer ek dit waag om onverwags by haar huis aan te klop, besef ek daar is ‘n groot skroef los …
“More, trek net asseblief jou skoene uit voor jy inkom … Kannie eintlik nou gesels nie, is besig om gordyne te was. Het dit twee weke gelede gewas, maar die wind het gister so erg gewaai, alles het vanoggend na stof geruik. En ek is besig om die kombuis uit te verf. Die stoom van elke aand se gekosmakery los mos alles taai.” Daarna leer ek, waar meeste van ons die mure dan en wan waar nodig was, verf sy haar mure elke tweede maand. Self, daar is nie ‘n lui haar op haar kop nie. Die huis ruik sterk na skoonmaakmiddels. En vars verf. Daar is nie ‘n hoekie wat nie daagliks vir stof gefynkam word nie. Alles wat kan blink, skitter. Gordyne hang meer op die wasgoedlyn as op die vensters. Haar man en kinders en enige moontlike gaste, moet hulle skoene by die voordeur uittrek voor hulle ingaan. Dan loop sy agter jou aan en tel onsigbare donsies op …
Want Sonja is obsessief-kompulsief. Het ‘n gedwonge behoefte om aanhoudend skoon te maak. ‘n Onbeheerste drang om dit oor en oor te doen. Enige gedrag is aanvaarbaar, totdat dit die mense of diere om jou negatief beïnvloed. Sý het hulp nodig en ek wens ek het die vrymoedigheid om iets sê, maar dis ‘n tinger toestand van sake. Tuis veronderstel ek ons gesprek. Ek sal aan haar deur klop en groet. Sy sal my innooi. Natuurlik nadat ek my skoene uitgetrek het. Ons sal mekaar verseker dat dit goed gaan. Sy sal vir my tee aanbied. Ek sal aanvaar. Nadat die ketel gekook het, sal sy die stoom van die teëls afvee. Dit blink poets. Ons sal buite in die netjiese tuin kuier. Ek sal nie ‘n druppeltjie mors nie. Sy sal ontdooi en dan sal ons lekker gesels. Oor haar kinders en haar man en die té skoon huis … Ek het net nie die moed nie.
Later in die week vertel ‘n familielid dat sy glad nie meer kook nie. Die kombuis raak te vuil met al die olie- en vetspatsels. Haar man moet saans aandete buite op die vuur voorberei. Die braai staan op ‘n groot plastiek seil. Dit word dadelik na ete met seepwater gewas. Nadat sy die kinders in die bad geskrop het, word die badkamer van voor af opgeruim. Staan sy op ‘n leer om die wasem op die teёls droog te vryf. Die kinders moet reguit bed toe, voor hulle dalk iets vuilvat. Daar moet hulle stil lê. Sy hou van die beddens netjies …
Ek moet ten minste probeer om met haar te praat. Vir haar vertel daar is hulp beskikbaar. Ek glo sy is ‘n goeie mens met ‘n probleem buite haar beheer. In my kop gaan ek weer deur ons gesprek. Ek sal by haar voordeur staan en die blink klokkie lui. Sy sal na ‘n rukkie die voordeur oopmaak. Ek groet eerste, “Hallo!” Sy antwoord, “Môre, trek net asseblief jou skoene uit voor jy inkom.” “Natuurlik, ek hou van kaalvoet loop in die middel van die winter.”
Nee, dit gaan nie werk nie.
Dis ‘n Dinsdag-middag toe my kinders ontsteld in die kar klim. “Tannie Sonja het hulle katjie weggegee, Mamma! Sommer net so! Sy sê sy kannie meer die hare in die huis vat nie … Tessa en Francois huil nog heeldag … Dis erg Mammie!”
Weer besef ek dat iemand moet ingryp. Beplan ek nogmaals hoe om die sensitiewe situasie te benader. Veronderstel ek vir die hoeveelste keer ons gesprek. Ek sal by haar voordeur staan. Sal die blink klokkie lui. Sy sal haar tyd vat om die voordeur oop te maak. Ek groet eerste, “Hallo!” Sy antwoord, “Môre, trek net asseblief jou skoene uit voor jy inkom.” “Natuurlik, sou nie daarvan droom om met my vuil skoene in jou skoon huis te kom nie.” Nee, dit klink sarkasties.
Die volgende dag loop ek Sonja se man by die petrolstasie raak. Hy lyk moeg, moedeloos. Hy skep moed bymekaar en vertel my dat dit sleg gaan by die huis. Sê hy wil nie uit die huis praat nie, maar hy en die kinders loop deur. Vertel hy is nie eers lus om huis toe te gaan nie. “Hierdie netheid van haar word met die jare saam al erger. Kan jy nie met haar praat nie?” Ek het nie langer ‘n keuse nie. Dink ek ernstig hoe om haar te nader. Sal eers my kar was. Dié moet blink. En ek sal wit aantrek. Sal silwerskoon lyk. Ek sal die blink klokkie lui en sy sal tydsaam oopmaak. Ek groet eerste, “Hallo!” Sy antwoord, “Môre, trek net asseblief jou skoene uit voor jy inkom.” Ek sê, “Natuurlik, die skoene druk juis vandag my tone.” Sy vra, “Sal ek vir ons tee maak?” Ek antwoord, “Nee, dissie nodig nie. Dit krap net onnodig jou kombuis deurmekaar. Kom ons sit sommer buite, dan bly jou huis skoon.”
Sy sal my van haar onmoontlike, vuil kinders vertel. Dit sal dan my beurt wees om in te gryp. “Ja, dis nie aldag maklik om kinders groot te maak nie, kinders bly maar kinders. Soms dink ek ons verwag te veel, is ons té streng? Skel ons maklik en heeldag. Wys ons teleurstelling as hulle stout is, eerder as om hulle te wys hoe gelukkig ons is as hulle soet is.” Ja, so sal ons gesels oor haar kinders en haar man en die te skoon huis. Dat dié almal swaarkry. Dalk kan ek haar oortuig om hulp te kry. “Medikasie is beskikbaar?”
Dis ‘n Saterdagoggend wanneer ek my moed bymekaar skraap. Ek was my motor. Bad en trek wit klere aan. Gaan sorgvuldig deur ons voorgenome gesprek. Gaan eerder sê ek wil nie tee drink nie omdat ek so pas iets gedrink het. Klink beter. Ek moet sagkens wees.
Op pad, seker om die derde draai, ry ek deur ‘n modderpoel. Hoor ek hoe die kar vuil spat. My moed begewe my … sal eerder in die Mall gaan rondloop.
Later in die week verneem ek dat haar kinders op skool sukkel. Is blykbaar senuweewrakke. Haar man beplan om haar te skei.
Vandag is die dag. Ek kry myself in orde. Skitter in wit. Was sommer die motor by die karwas langs die petrolstasie. Gaan weer deur ons gesprek. Ek sal klop, sy gaan hoop dat ek omdraai, so dit sal ‘n tydjie neem voor sy oopmaak. Ek sê, “Hallo!” Sy antwoord, “môre, trek net asseblief jou skoene uit …”
Ek stop voor haar skoon huis. Klim uit en trap met die een voet in haar vars natgemaakte blombedding. Voel hoe my voet in die sagte sand wegsak. My wit jeans is versier met sandspatsels. Modder klou aan my skoen vas. Maak nie saak hoe hard ek my voet op die teer stamp nie.
Ek wil met alle mag omdraai, maar gewaar beweging by haar sitkamer ruit. Nuuskierig loer sy deur ‘n skrefie in die blindings. Ek prewel my rympie. Stap na haar voordeur en soos my vinger die blink klokkie druk, gaan die deur oop. Sonder dat ek hoef te staan en wag.
My mond gaan oop om eerste te groet, maar sy spring my voor. “Môre, trek tog net daai vuil skoene van jou uit voor jy inkom … en moenie dit hier op my netjiese stoep los nie. En jou langbroek? Ons beter sommer net hier voor innie tuin praat … Pas tog net op vir my blombeddings. Ek is eintlik besig om al die los matjies in die huis te was. Sal nou ongelukkig nie vir jou tee kan aanbied nie.”
En ek sê, “Sjoe, … jy’s ‘n nare vrou en ‘n horrible ma. Geen wonder jou man wil jou los nie.”
Gereeld gelees	30152 keer gelees
Boeke, Verhale Verklarende Afrikaanse Woordeboek Die Verklarende Afrikaanse Woordeboek (waarvan die eerste uitgawe reeds 70 jaar gelede verskyn het) is die handwoordeboek waarin die grootste versameling trefwoorde in Afrikaans verklaar word.
11253 keer gelees
Boeke, Verhale Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte Die vierde, uitgebreide uitgawe van Die Mooiste Afrikaanse Liefdesgedigte is nou chronologies georden, sodat lesers kan sien hoe die Afrikaanse liefdesgedig oor die afgelope eeu ontwikkel het.
Boeke, Verhale Kort grappe Jou ma is so kort, mens ...
Boeke, Verhale Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom Op elke nuwe blaadjie wat omgeslaan word, is daar vir nuuskierige agies interessante brokkies en stories oor hoe van Afrikaans se bekendste en minder bekende uitdrukkings ontstaan het.
Boeke, Verhale Kort grappies Wat is die verskil tussen ’n voël en 'n vlieg?