PressReader - Beeld: 2017-08-03 - Kyk uit vir swart swa­ne ná 8 Aug.
Kyk uit vir swart swa­ne ná 8 Aug.
Beeld - 2017-08-03 - Kommentaar - A­li­da Kok
In die af­ge­lo­pe week het ek die ei­e­naar van ’n eg Suid-A­fri­kaan­se tyd­kap­su­le ge­word: ’n hoop Vrye Week­blaaie wat vir 25 jaar in vrien­de se stoor­ka­mer weg­ge­pak was.
In die wê­reld van die wit, A­fri­kaans­spre­ken­de, kon­ser­wa­tie­we mid­del­klas het ek as kind nooit na­by ’n Vrye Week­blad ge­kom nie, en ter­wyl ons ge­so­si­a­li­seer was om hel­de soos die Swart Kat, Naas Bo­tha, Wol­raad Wol­te­ma­de en Ra­chel­tjie de Beer te hê, is Max du P­reez ge­sien as ’n kru, lef­tie­an­ta­go­nis (om dit sag­kens te stel).
Een van ons buur­ge­sin­ne se sout-en­pe­per-S­chnau­zer se naam was “Max” (geen ver­want­skap met Du P­reez nie), en ek ont­hou hoe on­ge­mak­lik al­mal ge­lyk het as die buur­vrou die naam in die pad af ge­skree het na­dat die hond by hul mo­tor­hek uit­ge­glip het.
Fast for­ward na van­dag, en jy kan ge­reeld vir Max hoor kom­men­taar le­wer op RSG en ook sy ru­briek hier lees.
Ons wê­reld het ver­an­der. Twee din­ge is wel op­val­lend in my eer­ste lees van die ou Vrye Week­blaaie meer as 20 jaar ná hul pu­bli­ka­sie. Hier­die twee his­to­rie­se pun­te help ons om sin te maak van die hui­di­ge po­li­tie­ke kon­teks.
Een: Dit is ver­stom­mend om nou te be­gryp hoe kor­rup­te re­ge­rings- en nie­re­ge­rings­net­wer­ke in die laat 1980’s en vroeë 1990’s vol­hard het met van hul groot­ste men­se­reg­te- en mags­ver­gry­pe ter­wyl hul reeds in die vi­sier van on­der­soe­ken­de joer­na­lis­te van die tyd was en ook reeds ge­deel­te­lik ont­bloot is.
Vrye Week­blad het by­voor­beeld al in 1988 ver­slag ge­doen dat Eu­ge­ne de Kock aan­ge­stel is as die nu­we be­vel­voer­der van Vlak­plaas, en moor­de deur ver­skeie een­he­de is deur die koe­rant ont­bloot, maar moord­ben­des het steeds met klaar­blyk­li­ke self­ver­troue voort­ge­gaan met o­pe­ra­sies. Hoe­veel self­ver­troue kan jy dan hê?
Die oor­gangs­tyd­perk van tóé het ’n swart gat ge­skep waar­in oor­tre­ders ge­mak­lik was om voort te gaan met oor­tre­dings en selfs erns­ti­ger ver­gry­pe.
In van­dag se oor­gangs­tyd – die moont­li­ke oor­gang van ’n mo­reel ver­arm­de en kor­rup­te ANC-re­ge­ring na ’n ver­ant­woord­ba­re re­ge­ring – is ’n swart gat weer eens ge­skep. On­der­soe­ken­de joer­na­lis­te, ver­al dié by a­maB­hun­ga­ne en S­cor­pio, ont­bloot kor­rup­te net­wer­ke, maar ver­gry­pe gaan voort en word selfs er­ger. Die mon­ster veg om suur­stof om aan te hou leef.
Die twee­de op­mer­king is dat die link­se me­dia se ver­slag­ge­wing oor Ja­cob Zu­ma in die vroeë 1990’s oor­wel­di­gend po­si­tief was. In 1991 het die ANC sy eer­ste na­si­o­na­le kon­fe­ren­sie ge­hou se­dert die or­ga­ni­sa­sie se ont­ban­ning in 1990. Dit was ook die eer­ste ANC-kon­fe­ren­sie wat in Suid-A­fri­ka plaas­ge­vind het se­dert 1959. Zu­ma is toe tot ad­junk­se­kre­ta­ris-ge­ne­raal van die ANC ver­kies.
Zu­ma is in ’n pro­fiel in Vrye Week­blad be­skryf as “die hof­li­ke on­der­han­de­laar” en “’n in­te­res­san­te kom­bi­na­sie en kon­tra­dik­sie van ’n vei­lig­heids­man en deur­win­ter­de grass­roots-po­li­ti­kus, maar ter­self­der­tyd ook ’n fyn di­plo­maat en ge­dug­te on­der­han­de­laar . . . op sy hof­li­ke ma­nier staan Zu­ma ewe goed sy man in ge­sprek­ke met die NP, IVP en selfs by ’n be­son­de­re ont­moe­ting met voor­ste reg­se per­soon­lik­he­de”.
Nie­mand het ooit ge­dink Zu­ma sal pre­si­dent word en nom­mer een in die par­ty wees (en bly) ty­dens vol­ge­houe staat­skaping nie. Zu­ma is dus ’n swart swaan – ’n ge­beur­te­nis wat ’n ver­ras­sing was en ’n dras­tie­se im­pak op ons po­li­tiek het. Op wat­ter swart swa­ne gaan ons te­rug­kyk ná 8 Au­gus­tus se stem­ming oor die mo­sie van wan­troue in die par­le­ment en ná die ANC se na­si­o­na­le kon­fe­ren­sie in De­sem­ber?
■ A­li­da Kok is ’n do­sent in po­li­tie­ke we­ten­skap aan U­ni­sa.