Wat sit agter Frankryk se geelbaadjie- protes?Betogers loop deur traangas tydens betogings in Parys (8 Desember 2018) (Foto: AP Photo/Rafael Yaghobzadeh) Die massabeweging van die “gilets jaunes” (geel baadjies) hou Frankryk nou al vir meer as drie weke aan ŉ lyntjie. Wie is die Geelbaadjies? Ons sit hier met ŉ verskynsel wat waarskynlik in die era voor sosiale media nie moontlik sou gewees het nie. Die Geelbaadjies is nie georganiseerd in ŉ politieke party of vakbond nie. Hulle is nie regs of links nie. Hulle het geen leier nie, wel ŉ klomp eise en ŉ saambindende woede teen die regering. Die frustrasie het lankal opgebou. Die lont aan die kruitvat was blykbaar ŉ YouTube-video van ŉ gewone vrou waarin sy haar frustrasie met die daaglikse stryd om finansieel kop bo water te hou uitgedruk het, terwyl die regering, gesteun deur ŉ globalistiese elite, een wet en belasting na die ander instel. Dit is egter nie ŉ klassestryd volgens die ou lees nie. Die beweging is heeltemal te divers daarvoor: dis jonk en oud, mans en vroue, laer klas en middelklas, stad en platteland. Die kern van die Geelbaadjies se saak staan só: Die politieke en kulturele elite bemoei hulle met wêreldkwessies van dekades of eeue van nou af, maar ons sukkel om dit finansieel te maak tot die einde van die maand. Baie Franse kan hulle daarmee vereenselwig en steun die Geelbaadjies. Omdat die Geelbaadjies geen leier en geen politieke party het nie, is dit moeilik om hulle te diskrediteer en ook om met hulle te onderhandel. Dit is eintlik vir elke regering ŉ nagmerrie: ŉ spontane massabeweging uit alle oorde van die samelewing sonder ŉ duidelike ideologie of leier. Dit gaan oor die hoë lewenskoste, oor die duur huurtariewe, spesifiek oor die nuwe dieselbelasting wat dit vir gewone mense al hoe moeiliker maak om by die werk te kom, terwyl die elite so ryk is dat dit hulle nie raak nie en hulle ŉ ekologiese lewenstyl (met elektriese motor en woonstel in die middestad) leef omdat hulle dit kan bekostig. Maar dit gaan oor meer as dit, laasgenoemde is net simptome. Dit gaan te diepste oor ŉ woede jeens en teleurstelling in pres. Emanuel Macron en sy binnekring. Macron is meer as ŉ jaar gelede gekies as die messias wat ŉ nuwe verenigde Frankryk belowe het en wat die vermeende spook van ŉ verregse en verdelende presidentskandidaat Marine le Pen gekeer het. Die oorsaak van die protes spruit uit die goeie bedoelings van die regering wat te ver gegaan het. Almal is ten gunste van ŉ gesonde omgewing, maar dit is onnodig om die kernkragsentrales wat werk of moderne dieselvoertuie met windmeulens en elektriese motors te vervang om ŉ ekologiese Shangrila te skep, terwyl Frankryk se bydrae tot besoedeling nie eers ŉ druppel aan die emmer is in vergelyking met China, Indië of die VSA nie. Dit is deesdae ŉ algemene verskynsel in die Weste: ŉ elite in politiek, media en die kunste wat heeltemal verwyder is van die gewone mense, wat in hulle globalistiese ivoortoring leef en wat hulle met “edele” sake soos wêreldvrede, klimaatverandering, wêreldwye migrasie ensovoorts bemoei, maar nooit ŉ gewone werk gehad het nie en nie weet hoe die gemiddelde mense lewe en wat hulle bekommernisse is nie. Macron is die vergestalting van die elite: Self het hy geen kinders nie en is getroud met ŉ ryk vrou toe hy nog baie jonk was. Van die harde werk om ŉ gesin te onderhou weet hy niks nie. Die betogings het begin op 17 November en vind sedertdien elke Saterdag reg oor Frankryk plaas, met honderde duisende deelnemers, met die meeste betogers in Parys. Dit het grootliks vreedsaam verloop, maar saakbeskadiging het op plekke voorgekom. Met verlede naweek se betogings was daar ŉ baie sterk polisieteenwoordigheid om geweldpleging te voorkom. Macron het die betogings eers lank geïgnoreer of selfs daaroor gespot en eers ná gewelduitbarsting gereageer met toegewings soos ŉ verhoogde minimumloon, uitstel of afskaf van sekere belastings op diesel en op oortyd. Waarskynlik is dit te min, te laat. Sal die Geelbaadjies weer gewone, wetgehoorsame burgers word ná ŉ paar materiële toegewings, of is dit die begin van ŉ populistiese massabeweging wat een dag die regering oorneem? ŉ Mens weet nog nie, maar frustrasies bou oor ŉ lang tyd op en gaan nie net oor enkele vraagstukke wat vinnig opgelos kan word nie. Dit is eerder ŉ gevoel as konkrete eise. In Frankryk verteenwoordig geen politieke party die gevoel van die meerderheid nie. Toe Macron met sy kitsbeweging “La Republique en Marche”, wat nóg regs nóg links is, na vore gekom het, het talle gedink dat hy die redder is. Dit was egter ŉ beweging sonder substansie, gebou rondom een mens. In Italië het oor jare die populistiese Vyf Sterre-beweging ontstaan en hierdie jaar saam met die regse Lega die regering gevorm. Dalk onstaan ook in Frankryk ŉ populistiese party oor breë brood-en-botter-sake wat die ou elite wegvee en ŉ nuwe bedeling inlui. Frankryk se ekonomie, veral die arbeidsmark, het dringend hervorming nodig. Nog geen president kon dit egter regkry nie. Waarskynlik sou die meerderheid mense dit insien en saamwerk as dit deur ŉ leier geïnisieer is wat een van hulle is en wat self bereid is om sy lewenstyl af te skaal ter wille van die land se herstel.