Frans Cronjé: ‘Terwyl almal Gordhan se begroting prys wil ek verskil’Dr. Frans Cronjé. Foto: Youtube.com. “Talle politici en analiste wil dit nie hoor nie, maar die regering het die ekonomie se vermoë om inkomste te genereer uitgeput.” In ŉ toespraak by ŉ byeenkoms vir kleinsakeondernemings in die VSA het oudpres. Ronald Reagan in 1986 gesê: “Die regering se siening van die ekonomie kan kortliks só opgesom word: As dit beweeg, belas dit. As dit aanhou beweeg, reguleer dit. As dit ophou beweeg, subsidieer dit.” Dit is daardie sentiment wat grootliks in die onlangse begrotingstoespraak voorgekom het en verduidelik waarom ons nie saamstem nie met talle van die ontledings wat lui dat die minister van finansies daarin geslaag het om ŉ begroting te lewer wat die belange van die ekonomie en die mense van die land voorop stel. Ons sien dit gewis anders. Staatsbesteding beloop nou meer as 30% van die BBP. Ons gegewens strek so ver terug as die 1960’s en tot 2013/14 het uitgawes nooit die 30% vlak oorskry nie. Selfs met die ineenstorting van die ekonomie in die dae van die Nasionale Party in die 1980’s het besteding slegs by twee geleenthede 26% van die BBP verbygesteek. Na raming sal die belastinginkomste in 2019/20 vir die eerste keer op rekord die 30% merk oorskry. Teen middel-2000, toe die ekonomie die sterkste gegroei het, was dié syfer gemiddeld 23%. Met korporatiewe belasting wat nou minder as die helfte is van die belastinginkomste wat van individue verhaal word, het die minister aangekondig dat staatsbeheerde maatskappye in die periode 2019/20 na raming meer as R400 miljard of 45% van die infrastruktuurbesteding van die openbare sektor ontvang. Provinsiale en plaaslike regering sal tussen hulle omtrent 40% ontvang. ŉ Deel hiervan sal natuurlik deursyfer na die private sektor, maar slegs deur huidige en alomteenwoordige begunstiging en korrupsienetwerke. Slegs 1,7% van die openbare infrastruktuurbesteding is spesifiek geoormerk vir openbare-private vennootskappe. Die minister stel in die vooruitsig dat die begrotingstekort teen 2019/20 tot -2,6% van die BBP gesnoei kan word. Dit is egter afhanklik daarvan dat die ekonomie voldoen aan die tesourie se groeivooruitsigte en die ontvanger van inkomste sy geskatte inkomste kry. Die afgelope paar jaar was die tesourie se groeivooruitsigte hopeloos te optimisties terwyl kommer bestaan het oor die doeltreffendheid van die SAID. Beleid op terreine wat strek van landbou tot mynwese word al meer vyandig en onseker. Omstandighede is wêreldwyd besonder onvoorspelbaar en Suid-Afrika het in elk geval sy groeitendens losgemaak van dié van die globale ekonomiese groeikoers. As enige van die tesourie se vooruitskattings foutief is, sal die tekort die regering noop om belasting te verhoog, meer te leen of soberheid aan die dag te lê. Maar die belasting op die BBP is reeds ver te hoog om nog verdere belastingverhogings moontlik te maak. Skuldvlakke het verdubbel en verdere verhogings kan afgradering tot gevolg hê. Soberheid moet die regering nou lei in sy besluit waar om te besnoei: besteding op breër gemeenskapsbskermingsdienste (meer as die helfte van die begroting), die staatsdiens-salarisrekening (meer as ŉ derde van die begroting) of op infrastruktuur. Kort voor die 2019-verkiesing is die eerste moontlikheid nie ŉ opsie nie. Die tweede moontlikheid sal die uitbreiding van werksgeleenthede vir lojale kamerade verhinder en ŉ gevoelige slag inhou vir die swart middelklas. Die derde moontlikheid sal die winsgewende ondersteuningsnetwerke ondermyn wat die regerende party tans saambind. Dit is kortom die politieke ekwivalent vir die keuse: vuurpeloton, galg of elektriese stoel. Die uitweg is natuurlik om so vinnig moontlik die strukturele hervorming te aanvaar wat nodig is vir hoër groeivlakke. Van daardie hervormings het ons egter in die begrotingstoespraak net so min gehoor as in die president se staatsrede twee weke tevore. Talle politici en analiste wil dit nie hoor nie, maar die regering het die ekonomie se vermoë om inkomste te genereer uitgeput. Sonder hervormings in die arbeidsmark wat groter vryheid tot gevolg het en ŉ bemagtigingsbeleid tesame met die verkryging van eiendomsreg, sal kapitale belegging nie gelok word nie en ook nie die entrepreneursvernuf wat nodig is om hoë vlakke van ekonomiese groei te bereik nie. Die begroting het Suid-Afrika nie nader gebring aan die bereiking van sodanige groei nie, ook nie aan beleggings nie en ook nie aan ŉ manier om ŉ beter toekoms vir die land te vind nie. Dit het eerder daaroor gegaan om te voldoen aan die bestedingsaptyt van ŉ roofsugtige staat – tot nadeel van die private sektor en Suid-Afrikaners.