Versindaba » Blog Archive » René Bohnen. Vicky Francken: Vertaling in Afrikaans
In Oktober 2017 besoek ek Tilburg op uitnodiging van digter en kunsresensent, Carina vd Walt. Hier woon ek die Literaire Wintersalon in’t Wevershuisje by, Carina se eie inisiatief in Nederland. In haar eie woorde: “Die doel van die salon is die uitruiling van kreatiewe energie vir die skryf én vertaal van poësie. Dit gebeur deur ontmoetings en gesprekke; voorlesings van eie werk en vertalings van mekaar se werk. Dit is gekonsentreerde middae en dien as teelaarde vir nuwe idees. Daarom is dit elke jaar geslote byeenkomste.” (https://guillotine.blog/2017/02/01/carina-van-der-walt-literaire-salon-int-wevershuisje-2013-2015/)
In die gesellige wewershuisie in Tilburg, in ‘n sitkamer tjokvol besondere boeke, ontmoet ek benewens ’n aantal ander bekende Nederlandse digters, vir Vicky Francken. Met haar debuutbundel, Röntgenfotomodel, wen Francken in 2017 die C. Buddingh Prys, wat toegeken word vir die beste Nederlandstalige debuut. “De C. Buddingh’-prijs is een Nederlandse poëzieprijs, die jaarlijks wordt toegekend aan het beste debuut in de Nederlandstalige poëzie. De prijs wordt uitgereikt op Poetry International en is vernoemd naar dichter en prozaschrijver C. Buddingh’. “ (https://nl.wikipedia.org/wiki/C._Buddingh%27-prijs)
Francken se verse word onder andere beskryf as musikaal en dat dit ‘n verraderlike ligtheid toon. (: https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/wie-kan-spreken-zoals-vicky-francken-kan-alles~bf4a2eb4/) Saam met die klein gehoor van digters bevind ek my dan ook bekoor deur haar voorlesing en verse.
Hoewel ons nie mekaar se tale magtig is nie, gesels ons in sulke stadige, diagonale lyne land en sand oor poësie, taalverwantskappe en vertalings. Dit was sommer goeie oefening vir wat sou volg, waar ek enkele verse aanpak en probeer vertaal na Afrikaans.
Dit was vir my ‘n nuwe ondervinding om brontaal en teikentaal nie op gelyke vlak te hê in my gereedskapkissie nie (soos byvoorbeeld die geval is met Afrikaans en Engels). Soms lyk die Nederlands bedrieglik na aan Afrikaans en ek moes leer om my nie daardeur te laat mislei nie.
Tydens die vertaalproses was ek gedurig in gesprek met Francken om feite na te gaan en haar te por oor spesifieke betekenis van ‘n beeld of woord in konteks. Ek kon verskillende vertalingsmoontlikhede met haar bespreek. Ek het ook nogmaals besef dat die vertaler van ‘n gedig waarskynlik net so intens betrokke is by die teks as wat die oorspronklike skrywer was – in elk geval soverre dit tegniese aspekte betref. Met vertalings is daar nie ruimte vir wasige interpretasies nie. Veral nie as die digter sélf die finale produk moet goedkeur nie. Vertaling is dus sommer ‘n drilsessie vir stiplees ook.
Hierdie gespreksvoering en wisselwerking tussen digters was vir my ‘n verrykende en diep bevredigende ervaring. Om verantwoordelik om te gaan met ‘n ander digter se woorde verhoog die vertaler se pligsbesef en begrip. Dit laat ‘n mens ook opnuut kyk na die afronding, helderheid en geldigheid van jou eie verse.
Met Vicky Francken se toestemming plaas ek graag twee vertalings, waarmee beide digter en vertaler tevrede is.
Gedigte uit Röntgenfotomodel deur Vicky Francken – vertalings deur René Bohnen
Naweektas vir langer as ‘n naweek
die deur waardeur ek wegloop vir ewiger as voorheen
die hond nie. Verder by benadering amper alles.
die lug vou homself ‘n
sakdoek om ons koppe
soos die wind hom bol
in washoltes, ons
neurie absurde deuntjies
soos in ou films oor klein
dogtertjies hardloop ons rond met
emmertjies om die reën op te vang
voor ons die jongste uit die
oog verloor, sy met haar
Meer inligting oor die Vicky Francken en Röntgenfotomodel:
“In Röntgenfotomodel wordt een lichaam tegen het licht gehouden. Om te onderzoeken wat eraan schort, om te bepalen waar het licht doorlaat. Het lijf blijkt sterker dan gedacht. De huid een dunne wand die in volharding niet onderdoet voor zelfhelend beton. In tastende zinnen schrijft Vicky Francken over zowel de zintuiglijke ervaring als het abstracte denken dat daarmee gepaard gaat. Soms is het lichaam een anker, andere keren zit het in de weg, maar steeds is het een instrument waaraan we veel kunnen aflezen.” (https://www.bol.com/nl/f/rontgenfotomodel/9200000060895338/)
Onderhoud met die digter: https://www.nrc.nl/nieuws/2017/06/01/het-voelt-echter-als-het-een-gedicht-is-10883918-a1561461
Vanaf die uitgewer: https://www.debezigebij.nl/auteurs/vicky-francken/
Saturday, June 9th, 2018 | Binneblik, René Bohnen.
6 Kommentare op “René Bohnen. Vicky Francken: Vertaling in Afrikaans”
June 11th, 2018 at 7:13 pm
Ek is meegevoer.. enersyds oor vreemdheid en andersyds oor bekendheid. Maar ek wil nou eers gaan soek na die punt van herkenning. Dankie René, en geluk!
June 12th, 2018 at 12:11 pm
Dankie, Marie. Die bundel is ‘n vreugde en ook ‘n uitdaging om te vertaal.
June 12th, 2018 at 9:55 pm
Baie dankie vir jou vertalings, René. Vicky Francken se debuutbundel (en veral die titel daarvan) resoneer serkerlik deur die Afrikaanse letterkunde. Die volgende gedig van Elisabeth Eybers, vir dekades lank Suid-Afrikaanse Amsterdammer, vind weerklank in ‘n wewershuisie in die suide van Nederland.
Bekyk haar goed – die strak gesig
wat stip sy blik na buite rig
stel mens gerus, want geen portret
vlei meer as dié van die skelet
wat alle weekheid laat verdwyn
en elke deug presies omlyn:
die oog is weifelloos, die mond
word nooit verleë of verwond;
die skouer flink, horisontaal
– jukstang van ’n aptekerskaal –,
die hele blink struktuur van been
met weefsel skemerig daaromheen
is keurig inmekaar gepas,
en, deur die tyd onaangetas,
soos elke ware kunstenaarswerk
tot die essensie ingeperk.
Die res, wat blote bysaak is,
dryf omtrekloos deur ’n dun mis:
die hart, met sy vertakkings, hang
dof agter traliewerk gevang;
kanale – bloed en limf en klier
en ingewande – wieg soos wier
en dié wat drif en droombeeld huis
swem wasig bo die bekkensluis
wat onintiem sy naaktheid toon
en soetheid van geslag verloë…
Al die verdriet en vreugdes en vrees
Was dus ’n hersenskim gewees?
(uit: “Die helder halfjaar” – 1956)
June 16th, 2018 at 10:30 am
Dankie hiervoor, Carina – ‘n interessante skakel om saam met Vicky Francken se bundel te lees en sodoende verdere invalshoeke te kry.
Rene, hierdie vertalings is ‘n groot genot om te lees. Sulke keurige woordkeuses en woordsamestellings. En unieke gedigte, ook in die Nederlands.
Dankie Charl-Pierre! Ek sal graag nog van Francken se gedigte vertaal, sy werk fyn-fyn met woordbeteknisse. Een gedig waarvan ek ook baie hou en so halfpad vertaal het is: