Basaar word gemeenskap se reddingsboei in knellende droogteDeur Sarie Marais-Nell Wanneer Trudie Vermeulen van Agterplaas haar droogteverhaal vertel, klink dit meer na ŉ radiodrama as ŉ sug-en-trane-sage. Haar borrelende vertelstyl neem jou van die dag toe haar man, Osie (OC), sy werk as koöperasie-bestuurder op Bloemhof verloor het weens die droogte dáár tot by die sesde jaar van droogte wat Sutherland in die Noord-Kaap tans beleef. “Vyf jaar gelede toe Osie sy werk verloor, huil en bid ons ŉ hele week lank oor ons toekomsplanne,” sê Vermeulen. “Gelukkig was die twee erfplase buite Sutherland ons uitweg. As ons nou terugkyk na die manier waarop ons Bloemhof-kleinhoewes verkoop is, hoe ons verkoopkontrak bepaal die koper moet die grond oor ŉ tien jaartydperk aan ons afbetaal – dis suiwer voorsiening van Bo. Daardie geld dra ons nou deur hierdie droogte.” Vermeulen se weergawe laat ŉ mens die prentjies sien: Hoe hulle daardie trok oppak en Karoo toe trek; eerstens ŉ klipaltaar met ŉ houtkruis by hul plaashek oprig. “Want die Here het gesê ons beweeg nou op geseënde grond.” En hoe daardie kruis elf maande later as’t ware die vuurvlamme omswaai toe ŉ brand weens weerlig ŉ groot deel van hul plaas afbrand. “Die klipstapel en kruis het ons werf beskerm, gekeer dat die vrugbaarste deel van Agterplaas verbrand – hoe kan mens nié glo nie?” Al het die verbrande dele nog geensins herstel nie. Trudie Vermeulen se dogter, Lelani, woon nou by haar ouer broer in Kathu. (Foto: Verskaf) En al byt die droogte. “Ons dogter Lelani het begin swaartrek. Die daaglikse gesig van diere wat in die veld vrek, ŉ plaasaanval in ons streek, haar eensaamheid as tuisskoolkind – ons moes ander opsies ondersoek.” Tans woon Lelani by haar ouer broer in Kathu – 890 km verder – waar ŉ skool en sosialiseringsgeleenthede oorlewingsmeganismes vir ŉ tiener bied. “Terwyl mens hard werk op ŉ Karoo-plaas, het my siel verveeld geraak en ek bid. Ek vra die Here waarom het Hy my hier kom neersit, waar alles bruin en vaal is, waar mense so ver van mekaar woon? In ŉ droom kry ek een woord as rigtingwyser: Johenco. “Ek kontak dadelik die Johenco-ouetehuis en daar vind ek my Sutherland-roeping: Johenco benodig hulp met basaarreëlings,” vertel Vermeulen. Daardie eerste jaar bring die basaar R10 000 in en die bestuur juig. Die volgende jaar beloop die basaar-oes R60 000. “Ons het saans al die boere gebel. Ek glo vas Sutherland-dorp soos ons dit ken, is opgebou deur daardie ouetehuis-inwoners. Dis nou tyd om vir hulle dankie te sê; om ŉ kommervrye oudag vir hulle moontlik te maak.” Begeesterd stel Vermeulen voor dat sy en Osie alle basaarreëlings oorneem. Toe die bestuur die leisels huiwerig oorhandig, val Vermeulen terug op haar beproefde noodplan: “Ons en gebedsgroepies begin bid, want onthou die boere is moedeloos weens die droogte; die ouetehuis moes minimumlone begin betaal en oral heers taai tye.” Trudie Vermeulen (regs) by vleis wat vir die basaar verwerk is. (Foto: Verskaf) Met gesegdes soos “charity begins at home” en “kom ons bewys ons dankbaarheid vir die voerhulp wat ons periodiek kry”, sweep Trudie die hele gemeenskap op vir die 2019-basaar. “Een boer wat 100 lammers weens droogte verloor het, skenk een lam. Iemand sê hy het geen lammers nie, maar skenk ŉ ou ooi vir kookgeregte. Osie skenk ŉ bees wat in hierdie droogte sowaar 172 kg weeg en ons verwerk elke stukkie geskenkte vleis in steaks, biltong, sosaties of droëwors, gaar geregte, of bene- en maalvleis.” Johenco-inwoners is verantwoordelik vir die allerlei-tafel en hulle skenk: blompotjies, ŉ resepteboek, ŉ seepbakkie en speseryrakkie, gebreide kombersies wat uitgeloot word – hul bydraes beloop ongeveer R6 000. ŉ Weduwee dra ŉ enkele broodjie aan, gebak met haar laaste meel. Iemand skenk twee pakkies jellie, nog iemand een boksie vla. “Drie lewende skape word opgeveil vir R1 200 elk, en met pannekoek en koeke en terte staan hierdie gemeenskap saam, vergeet almal vir ŉ paar ure van hierdie vreeslike droogte.” Tot almal se verstomming bring die basaar R102 433 in – ŉ eerste vir Sutherland. “Hierdie droogte bring nuwe fasette van ons menswees na vore,” glo Vermeulen. “Dis asof die droogte ons dieper binne onsself laat delf vir vermoëns om ons deur hierdie groot uitdaging te dra. “En ons leer waar daar ŉ wil is, is daar ŉ weg om jou doel te bereik.” “Met pannekoek en koeke en terte staan hierdie gemeenskap saam, vergeet almal vir ŉ paar ure van hierdie vreeslike droogte.” (Foto: Verskaf) Op hul plaas was die reënval die laaste drie jaar ondergemiddeld en vanjaar het daar nog nie eens 100 mm geval nie. Tog probeer Vermeulen daagliks haar man ondersteun. “Vriendinne bel mekaar saans, bemoedig mekaar. Dan kan vroue weer môreoggend hul skouers onder hul mans inskuif. “As ek soggens opstaan en sleg voel oor my lewe, bel ek Johenco, doen navraag oor hul welstand. Dit help om nie net te fokus op my eie wêreldjie nie; mens moet bewus bly van die nood van die wêreld daar buite.” Vir Johenco se jaarafsluiting reël Vermeulen geskenkpakkies met bederfware produkte vir elk van die 55 inwoners plus 20 personeellede. “Ons vroue knyp maandeliks klein bedraggies af vir daardie aankope. Dis vir ons ŉ eer; die planne maak ter wille van Johenco. Dit trek ons aandag af van die aftakelende droogte, wat tog nooit ons siele moet oorwin nie.”