PressReader - Weg! Platteland: 2015-02-01 - Só is die le­we Gert Sar­ri­sam ver­tel van die dae toe die wê­reld an­ders en ska­pe goud was
Só is die le­we Gert Sar­ri­sam ver­tel van die dae toe die wê­reld an­ders en ska­pe goud was
Sy pa was maar ’n kort­ge­ba­ker­de man, on­ge­dul­dig... ja, vrees­aan­ja­end. Gert Sar­ri­sam sal die dag nooit ver­geet toe hy en sy maat­jies moes hand by­sit om in­der­haas ’n dam te bou vir die gou­e­skaap nie.
Weg! Platteland - 2015-02-01 - Inhoud - IL­LUS­TRA­SIE DIEK GRO­BLER
Dit was kort ná die oor­log en al­mal was arm – ook die boe­re van Na­ma­kwa­land was in ’n oor­le­wing­stryd ge­wik­kel. My pa het met a­fri­ka­ner­skaap ge­boer, maar van die boe­re langs die Groen­ri­vier het al met die gou­e­skaap be­gin woe­ker – dié wat hul­le af­ge­skeer en tot ’n pond vir ’n pond wol ge­kry het (dis R2 vir 500 g).
Die ge­rug­te het vin­nig ver­sprei, en in 1952 het Pa vir hom ’n paar mo­fooie by die Van Zyls gaan koop. Oom S­teef-hul­le was van die voor­ste me­ri­no­boe­re en Pa kon net die ge­plooi­des en ou uit­sko­tooie kry. Toe Pa die ag­ter­mid­dag die eer­ste vrag op ons werf kom af­laai, kyk hy hul­le ag­ter­na en skud sy kop. “Ai, dan is dit ’n le­li­ke skaap... die ver­dom­de goed lyk soos streep­sak­ke... al­mal een­ders.”
Ons was ’n groot ge­sin, want Pa het die By­bel­se op­drag ver­keerd ver­staan: Pleks van die aar­de ver­vul het hy dit eer­der ver­vuil, want ons span kin­ders het by­na die do­syn vol­ge­maak. Vir sy kos­ba­re mof­fies het hy ’n kam­pie ge­span by Arm­bak­kies na­by ons grens­draad. Hy was gre­tig om sy mof­boer­de­ry uit te brei en wou hul­le een­kant hou, maar on­ge­luk­kig was daar nie wa­ter in die kam­pie nie.
Die Vry­dag­aand aan ta­fel kon­dig Pa aan: “Mô­re moet ons die re­ser­voir­tjie gaan bou.”
In die skool­va­kan­sie is daar ste­ne ge­maak en met Pa se ’47 Ford-bak­kie
aan­ge­ry. Sand en klip is ook na­der ge­bring, want hy kon nie wag om wa­ter daar te kry nie. My pa was ’n haas­ti­ge en knor­ri­ge man wat or­ders kon uit­deel soos ’n sam­ma­joor. Al­mal was bang vir hom en selfs ’n vlieg het nie ge­waag om op hom te gaan sit nie. Daar het klaar ’n drom wa­ter ge­staan, maar die Sa­ter­dag­og­gend voor­dag is nog ’n drom op die bak­kie ge­laai en vol­ge­skep.
Ons wik­kel vroeg, en lig­dag is ons by Arm­bak­kies. Met sy groot vel­skoen trek Pa ’n ron­de kring op die grond. “Toe, kê­rels, gra­we vir ons die fon­da­sie,” blaf hy. Op die ko­ring­ske­pel hou hy ons dop ter­wyl ek en my t­wee bruin maat­jies, Ki­taar en Wil­lem Mi­cha­el, be­gin spit. Ek is nog lig in die broek, en kort-kort as die graaf sand te groot is, tip ek vo­ren­toe. My ma­ters lag vir my toe ek hul­le la­ter on­der­langs die bla­se op my han­de wys.
Kort ná brek­fis is die fon­da­ment klaar en Pa be­gin bou. Hy staan bin­ne en ons moet sorg dat die se­ment­bak vol bly en die ste­ne in sy hand aan­ge­gee word. As die kos­ba­re se­ment af­val, moet ek dit met my han­de op­tel, want Pa maak dit baie dui­de­lik ’n sak­kie se­ment is “god­skrei­end duur” – hy’t by­na ’n half­kroon daar­voor be­taal.
Met die on­der­ste paar lae kreun en steun hy, want hy kan nie so laag buk nie – hy is kort en dik en ge­bou soos ’n vat waar­van die mid­del­ste hoe­pel dreig om af te spring. Die kruis­ban­de span styf om die groot ka­kie kort­broek vas te hou.
Ek kyk kort-kort na my vin­gers. Die bloed be­gin la­ter by my vin­ger­pun­te deur­sy­pel, want ek ken nie se­ment­werk nie. Die son­be­sies het vroeg al be­gin raas en die Fe­bru­a­rie­son vat dooi­e­rus op ons. Die sweet loop ons la­ter af. Aan die Ford se groot spie­ël hang die boe­pens­wa­ter­sak en ons moet kort-kort vir Pa die sak bin­ne­toe aan­gee. Daar is geen rus­kans nie; Pa laat ons d­rie hand­lan­gers soos mie­re rond­hol.
Al­les loop kalm, tot Pa skie­lik skree: “Wa­ter!” Ons d­rie kyk be­noud na me­kaar, want die drom op die grond is leeg. Ons steek die lang dik rub­ber­pyp haas­tig in die drom op die bak­kie en ek be­gin ver­woed suig. “Toe dan, kê­rels, b­ring die wa­ter!” Ek suig dat my kies­te hol trek, maar niks ge­beur nie. Ek loer bang na Pa wat my van on­der sy hoed af dop­hou. Ver­bou­e­reerd be­spring ek weer die pyp en suig so al wat ek kan. Toe die straal lou­warm sout­wa­ter in my skoon lon­ge be­land, gooi ek ver­skrik my han­de in die lug: Ek hoes en stik dat die tra­ne loop. Ver­lig­ting daal in stil­te oor ons neer toe die wa­ter die em­mers vol­loop.
Toe mid­dag­e­te aan­breek, sien ons nog net Pa se kruis­ban­de. Hy gaan sit op die ske­pel en ons moet sy kos vir hom bin­ne­toe aan­gee. Hy het al­tyd haas­tig ge­ëet en soos ’n bok la­ter her­kou. Ag­ter die bak­kie fluis­ter Ki­taar: “Hoe sal die ou­baas ag­ter­mid­dag uit­kom as die muur nou al vir hom te hoog is...”
Ons ver­stik by­na in ons melk en brood toe Pa skie­lik skree: “Sluk, sluk, kê­rels, lat ons beginne!”
La­ter die ag­ter­mid­dag toe Pa die laas­te laag ste­ne op­sit, kan ons nog net sy hoed en kwaai oë sien uit­steek. Pa het op skat­ting ge­bou, en die re­ser­voir word boon­toe ál nou­er. Dit lyk soos die ou wyn­vat wat vroe­ër by die see uit­ge­spoel het. “Kê­rels, jul­le moet vir my ’n ding b­ring om op te staan lat ek kan uit!” skrou hy. Ons kyk groot­oog na me­kaar, want al wat daar is, is die swaar leë staal­drom. Ons rol die drom na­der, maar ons is te swak om dit oor die muur te lig. “Toe, kê­rels, maak fort!” raas hy hard van bin­ne af. Ek kyk be­noud op en sien sy kwaai oë on­der die ruie wenk­broue op ons neer­brand. Die kraan­tjie in my broek be­gin som­mer van­self lek, want daai oë ken ek goed. Sy week oue stop­pel­baard en dub­be­le ken maak hom nóg meer vrees­aan­ja­end.
Ons d­rie be­spring die glad­de drom en pro­beer dit op­lig. Die vol­gen­de oom­blik glip die drom en be­land op my voet. My uit­ge­rek­te “ei­naaaaaa!” word ge­smoor toe Pa weer skel: “Toe, kê­rels, hoe’s dit met jul­le? Lig die ver­dom­de drom!” Hy is nou op die ske­pel en sy groot han­de hang oor die nat muur om ons te help. Ons vat saam, ter­wyl die las­ti­ge tra­ne my oë laat swem. Uit een van ons se broek glip ’n be­ken­de ge­luid­jie, maar ge­luk­kig hoor Pa dit nie.
Pa gryp die drom – swet­send – en ’n paar ste­ne tui­mel saam bin­ne­toe. Hy maak die drom staan, maar met sy kort dik be­ne kan hy nie op die drom kom nie. “Gee ste­ne aan!” Hy pak ’n paar lae ste­ne op die ske­pel, en toe is hy uit­ein­de­lik op die drom. Pa lyk soos ko­ning Da­ri­us waar hy met sy groot lyf die wê­reld staan en be­kyk, nou on­se­ker oor wat hom vol­gen­de te doen staan. Ons hou hom angs­tig dop.
“Van­dag val ek my vrek!” hoor ek hom mom­pel. Hy draai in die rond­te en kies die poor­tjie waar die ste­ne af­ge­val het. Sy broek en han­de is vaal van die se­ment. Ek weet ons mag nie lag nie.
Hy moet ef­fens spring om oor die muur te kom. “B­ring die an­der drom en maak hom staan langs die muur!” Ons maak so. Hy skat die af­stand met sy oë en sy groot grow­we han­de gaan se­nu­ag­tig oop en toe. Die vol­gen­de oom­blik pro­beer hy spring... Sy broe­knaat kraak, sy groot vel­skoen haak ag­ter die muur, en die drom waar­op hy moet trap, kan­tel. In sy val roep hy boon­toe. Ons spring haas­tig uit die pad toe ’n klomp ste­ne na be­ne­de stort.
Toe sy groot lyf die drom tref, val sy hoed een­kant. Hy land ge­luk­kig met sy be­ne weers­kan­te van die drom, am­per soos een wat op ’n perd se rug spring. Swet­send lig hy sy wit borselkop en loer ag­ter­toe, na die ska­de. “Ai va­der tog, wat help dit? Nou’t ek my he­le dag se werk ín sy moer ge­val!”
‘Die son­be­sies het vroeg al be­gin raas en die Fe­bru­a­rie­son vat dooi­e­rus op ons. Die sweet loop ons la­ter af. Aan die Ford se groot spie­ël hang die boe­pens­wa­ter­sak en ons moet kort-kort vir Pa die sak bin­ne­toe aan­gee. Daar is geen rus­kans nie.’