SABS op ‘rand van ineenstorting’Die VF Plus die SABS is op die rand van ineenstorting. (Foto: SABS) Drie jaar nadat ŉ omkeerstrategie by die Suid-Afrikaanse Buro vir Standaarde (SABS) in werking gestel is, is die instelling steeds aan’t vou. Die organisasie, wat in 1945 op die been gebring en in ŉ stadium internasionaal gerespekteer is, beoog nou om teen 15 Mei altesame 170 werkers af te lê in ŉ poging om ŉ finansiële besparing van R150 miljoen in die nuwe boekjaar teweeg te bring. “Die SABS is in 2018 al deur die departement van handel en nywerheid onder administrasie geplaas en ŉ driejaar-omkeerplan is ingestel. Dié plan werk nie. Die verliese neem net eenvoudig toe,” sê Jaco Mulder, die VF Plus se woordvoerder oor handel, nywerheid en mededinging. Die SABS-groep het ŉ begrotingsverlies van R74 miljoen in die 2019-’20-boekjaar gely en het in dieselfde jaar ŉ begrotingstekort van R26,9 miljoen ondervind. Die vergoeding van SABS se werkers bly die SABS se grootste uitgawe en beloop 65% van sy algehele bedryfsuitgawes. Mulder skryf die voortgesette agteruitgang by die SABS aan swak beleidsbesluite en bestuur toe. Luidens ŉ parlementêre voorlegging van die administrateur het die FSSC Foundation, waardeur die SABS gelisensieer is om namens hom oudits en die sertifisering van kosprodukte te doen, sy lisensieooreenkoms met die SABS vir drie maande opgeskort. Die opskorting het verlede maand in werking getree. Die Suid-Afrikaanse Nasionale Akkreditasiestelsel (Sanas) gaan na verwagting ook die SABS se akkreditasie vir die stelsel opskort. ŉ Vorige opskorting, in 2016, het tot ŉ verlies aan inkomste van R50 miljoen vir die SABS gely. Mulder sê die SABS funksioneer in ŉ swak ekonomiese omgewing en daar was boonop onvoldoende belegging in tegnologie en infrastruktuur. Daar was weens die sukkelende ekonomie ook minder produkte om te toets en die SABS was gevolglik ŉ groot hap uit sy inkomste kwyt. Mededinging uit die private sektor beteken kliënte laat hulle toetse ook by private instellings of selfs internasionaal doen. Mulder sê die omkeertyd om toetse by die SABS af te handel, duur soms tot 42 maande. Hy sê toetse op ŉ produk soos ingevoerde sement duur soms so lank dat die sement al ingemessel is teen die tyd dat ŉ bevinding oor die standaard daarvan gemaak is. “Alles dui eintlik daarop dat die SABS op die rand van ineenstorting is.” Mulder sê die SABS doen soms lewensnoodsaaklike toetsing, soos dié op ingemaakte kos, en ŉ ineenstorting van die instelling kan lei tot ŉ afname in lewenstandaard omdat die gehalte van produkte afneem. Hy sê ŉ oorsigbesoek aan die SABS se kantoor in Pretoria verlede jaar het duiwe gewys wat in geboue nes maak, en drade wat uit laboratoriums se dakke hang. “Dit was nie mooi om te sien nie.” Mulder sê die departement gaan in ŉ stadium ŉ besluit moet neem oor wat die toekoms vir die SABS inhou. Dit is reeds onder administrasie geplaas en dit lyk nie of die omkeerplan, drie jaar ná die instelling daarvan, hond haaraf gemaak het nie. Een moontlikheid is om die SABS in sakeredding te plaas. Dit was reeds onder administrasie, maar onder administrasie van die staat. “Ek sou sê dit moet gelikwideer of geprivatiseer word. Dit is regtig hartseer, maar ons moet nuut dink. Dit was ŉ eens trotse instelling, maar is tans ŉ bodemlose put. Dit moet herontwerp, geprivatiseer of gelikwideer word. Voor die einde van die 2021-’22-boekjaar sal ŉ besluit geneem móét word,” waarsku hy.