I N die jare net voor die Groot Trek was Andries Pretorius ’n gesiene persoonlikheid in die Graaff-Reinetse omgewing, hoewel hy nie so ’n leidende rol as die ander latere Voortrekkerleier Piet Retief gespeel het nie. Sy kwaliteite as leier is egter goed erken, soseer dat hy in die Sesde Grensoorlog (1834-’35) ’n kommando van 800 Graaff-Reinetse burgers teen die Xhosa aangevoer het.
Ook Pretorius het sulke gedagtes gekoester en gevolglik in Oktober 1837 met ’n klein geselskap op ’n verkenningstog na die binneland vertrek waar hy die Trekkers besoek het.
Sy deeglikheid en deurtastende optrede het dadelik vertroue ingeboesem en hy is aangewys as hoofkommandant van die strafkommando wat teen Dingane moes optree. Twee dae later het hy met sy kommando noordoos in die rigting van Zoeloeland getrek. Doelgerig sou hy sorg dat die Suid-Afrikaanse toneel daarna nooit weer dieselfde sou wees nie...
Pretorius het hierna ’n verbond gesluit met Dingane se broer Mpande, waardeur Dingane gedwing is om te vlug. "Andries Pretorius het ’n nuwe Suid-Afrikaanse orde geskep," sou later oor hom geskryf word.
In 1840 het Pretorius gehelp om die Boererepubliek van Natalia te stig, wat slegs tot 1843 bestaan het toe die Britte Natal geannekseer het. ’n Tyd lank het hy met die Britte probeer saamwerk, hoewel ander Boere eerder die binneland ingetrek het as om dit te doen. Tog het hy al hoe meer ontnugter geraak oor die Britse bedoelinge met Suidelike Afrika.
Maar die wrywing tussen hom en die Britte is op die spits gedryf toe sir Harry Smith die gebied tussen die Oranje- en Vaalrivier (die latere Vrystaat), waar baie Boere hulle reeds gevestig het, vir Brittanje geannekseer het.
Pretorius is as kommandant-generaal gekies van die burgers wat hulle daar teen die Britte verset het. Die Britte het hierop geantwoord deur Pretorius voëlvry te verklaar, met ’n prys van 2 000 pond op sy kop.
Pretorius het die volgende jaar weer getrou en wel met ’n nooi Petronella Aletta de Lange, wat negentien jaar oud en dus meer as ’n kwarteeu jonger as hy was. Hulle sou saam drie dogters hê, van wie die oudste twee vroeg oorlede is en die jongste nog ’n suigeling was toe haar pa gesterf het.
Dit was hom egter nie beskore om ook die erkenning van die onafhanklikheid van die Oranje-Vrystaat in 1854 te beleef nie, hoewel hy onteenseglik die weg voorberei het vir die ondertekening van die Bloemfontein-konvensie waardeur ook hierdie gebied aan die Boere teruggegee is.
Pretorius is op 23 Julie 1853 oorlede ná ’n smartlike lyding aan die sogenaamde "borswater", slegs enige maande ná Potgieter, wat aan dieselfde kwaal beswyk het.
Soos reeds gesê, word Andries Pretorius deur baie beskou as die grootste van die groot geeste wat die Groot Trek opgelewer het. Party van sy tydgenote het hom "vader Pretorius" genoem en vir ander was hy die "koning der emigranten". Sy godvresendheid is nooit betwyfel nie. En die respek wat hy van sekere swart hoofmanne geniet het, spreek boekdele.
Hy het die gawes van ’n knap veldheer, ’n gebore diplomaat en ’n versiende staatsman in sy persoon verenig, en toe sy afskeidsbrief aan die Krygsraad voorgelees is, het sterk manne onbeskaamd gehuil.
Die oorspronklike foto verskyn op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web, waar dit gelisensieer is ingevolge die bepalinge van die Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0 -lisensie. Deling en wysigings word vergun op voorwaarde dat behoorlike erkenning gegee word en dat dit slegs versprei word ingevolge ’n lisensie wat identies is aan hierdie een. Amptelike lisensie