Grondwethof: ‘Rassisme regverdig nie outomaties ontslag’Konstitusionele hof van Suid-Afrika (Foto: Stefan Schäfer, Lich – eie werk,via Wikemedia Commons) Die konstitusionele hof het Donderdag ŉ maatskappy wat nege werknemers afgedank het oor hulle ŉ struggle-lied gesing het wat “rassisties” was, se appèl van die hand gewys. Duncanmec, ŉ maatskappy van Germiston, het die nege werkers afgedank nadat hulle in April 2013 aan ŉ onbeskermde staking op die maatskappy se perseel deelgeneem het. Die werkers, lede van die vakbond Numsa, het tydens die staking ŉ struggle-lied gesing wat onder meer lirieke bevat wat verwys daarna “om ŉ boer leed aan te doen”. Die werkers is daarvan aangekla dat hulle aan ŉ onbeskermde staking deelgeneem het en dat hulle hul onvanpas gedra het deur rasgebaseerde liedere te sing en op daarop te dans op ŉ aanstootlike manier terwyl hulle aan diens was. Tydens die dissiplinêre verhore wat in Mei 2013 gehou is, is die werknemers op albei aanklagte skuldig bevind. Daar is bevind dat die sing van die betrokke lied rassisties was en dat dit afdanking regverdig het terwyl die deelname aan ŉ onbeskermde staking ŉ finale waarskuwing regverdig. Numsa en sy lede was egter nie tevrede met die uitspraak nie en het hulle tot die bedingingsraad van die metaal- en ingenieursbedryf gewend. Die verhore is op 16 en 19 Mei 2014 gehou waarna ŉ arbiter beslis het hoewel die sing van die lied onvanpas is, veral in die konteks van ŉ werksplek, dit nie op rassisme neerkom nie. Die arbiter het gesê daar moet onderskei word tussen die sing van die lied en om na iemand in rassistiese terme te verwys. Sy het gesê dit is ŉ struggle-lied en dat dit ŉ geskiedenis het, terwyl die sing van die lied aanstootlik kan wees en seer kan veroorsaak vir diegene wat dit hoor. Die arbiter het nadat sy beeldmateriaal van die staking gesien het, beslis die werknemers se gedrag was nie gewelddadig nie en dat die staking “vreedsaam en van korte duur was”. Sy het ook gesê die vertrouensverhouding tussen die werkgewer en die werknemers is nie in so ŉ mate geskaad dat dit die ontslag van die werkers regverdig nie en dat hulle weer aangestel moet word. Duncanmec het die arbeidshof genader en versoek om die besluit te hersien. Die arbeidshof het egter die arbiter gelyk gegee dat die werkers onregmatig ontslaan is en heraangestel moet word. Dié hof sowel as die arbeidsappèlhof het ook later Duncanmec se aansoek om verlof tot appèl van die hand gewys waarna die maatskappy die konstitusionele hof genader het. Volgens die konstitusionele hof was daar twee kwessies in die meriete van die saak. Die eerste is of die gedrag van die werknemers in die sing van die betrokke strydlied op rassisme neerkom en die tweede kwessie is of die arbiter se uitspraak onredelik was. Volgens die konstitusionele hof se uitspraak is die enigste woord in die lied wat na ras verwys die woord “boer”. Gegewe die konteks kan die woord na iemand verwys wat boer of ŉ wit persoon en is nie een van die betekenisse rassistiese nie, aldus die hof. Duncanmec het egter aangevoer dat dit die konteks waarin die woord gebruik is wat die sing van die lied rassisties gemaak het. Volgens die konstitusionele hof het die arbiter nie bevind die werknemers was rassisties nie, maar dat die lied onvanpas was en aanstootlik kan wees en dat daar dus ŉ onderskeid getref is tussen die sing van die lied en die gebruik van rassistiese terme. Die hof het ook gesê al sou die sing van die lied daarop neerkom dat rassistiese woorde geuiter is, kan ontslag nie vanselfsprekend volg nie. “Daar is geen beginsel in ons wet wat vereis dat ontslag outomaties in die geval van rassisme gevolg word nie. Wat nodig is, is dat arbiters en howe rassisme streng moet hanteer, maar ook die oortreder regverdig moet behandel,” lui die hof se uitspraak. Die hof het rakende die kwessie oor of die arbiter se uitspraak onredelik was, bevind dat as die redes wat aangevoer is die uitkoms rasioneel ondersteun dat inmenging met die uitspraak op grond van onredelikheid nie geregverdig is nie. Dit sou die posisie wees, selfs as die hof nie saamstem met die redes wat verstrek is nie. Artikel 33 van die Grondwet waarborg nie ŉ perfekte of korrekte administratiewe optrede nie, maar ŉ redelike een. Volgens die hof se uitspraak het die arbiter die konteks waarin die wangedrag plaasgevind het in ag geneem. Die hof meen die arbiter het rasioneel opgetree om tot ŉ gevolgtrekking te kom en dus redelik was en dat Duncanmec se appèl om dié rede van die hand gewys is.