Speeltyd was ook eettyd. Dan het Burger van den Berg, ‘n fris seuntjie met ronde boudjies en blouselblou oë, verby my tafel geloop, sy rooiwangappel voor my neergesit en vertroulik gesê: “Ek gee vir jou ‘n appel hoor!” Die kyk in sy groot, blou oë het baie lekkerder as die appel geproe....en die appel wàs heerlik.“Is dié ook pakgeeboekies Juffrou?” vra Casper kinderlik onskuldig toe ek nuwe boekies uitdeel. Dit was nog in die goeie ou dae.
Ons lees “Little Jack Horner” en ek vertel van die seuntjie wat sy vinger in die “pie” gedruk het en voeg prekerig by dat dit nie juis goeie maniere is nie. “Dis oor dit ‘n Engelsman is, Afrikaners maak nie so nie!” sê die slimme Andrew McSeveney met sy Engelse naam en van. Een oggend roep Herman:”Juffrou, ek het Juffrou by die tolhek gesien!” Dit was toe eintlik by die padpatrollie. “Hier kom Oom Balans!” Dit was die skoolhoof, Meneer Terblance.“Hoekom wou Naäman nie in die Jordaanrivier gaan was nie?” vra ek een oggend tydens ‘n Bybelles. Blitsvinnig antwoord Francois: “Hy was bang hy kry bilharzia!”Die einde van die jaar was ‘n woelige tyd. Dis uitstallings en dis puntestate en dis bevorderingstate en dis prysuitdeling en dis Barberton en dis WARM. Op die laaste dag is Juffrou se tafel toe onder die presente en mooi briefies van kinders en waarderende ouers. Hoe heerlik! Ek kan kwalik glo dat dié foto drie-en-veertig jaar gelede geneem is. Dit voel soos gister. Rui Cajada, 'n Portugeuse seuntjie, staan langs my. Hy het pikswart ogies nes korinte gehad en het sy "s'e" as "z" uitgespreek. "Izzz my werk mooi?"
Koos, Roelfie, Gerrie, Inus, Thomas, Riana, Marinda en Matilda.... waar is julle vandag, drie-en-veertig jaar later? Ek wens ek het geweet. Posted by
Juffrou barbertonse laerskool,
Laerskool Du Preez van Wyk,
Ernstig en oortuigend het ek vertel van die dapper dogtertjie wat in die sneeu verdwaal het terwyl sy en haar boetie help skapies soek het. Hoe ysig koud dit was en hoe alleen sy gevoel het in ‘n sneeubedekte, spierwit wêreld waar alles dieselfde lyk. Hoe sy en Kleinboet onbewustelik al in die rondte gedwaal het, al kouer en kouer geword het. Naderhand half verkluim skuiling gaan soek het in ‘n uitgeholde miershoop op die sneeuwit veld. Toe ek by dié deel kom waar Racheltjie haar kleertjies uittrek om haar boetie daarmee warmer te laat voel, het ‘n paar dogtertjies voor my begin snik en traantjies afvee. Ek het voortborduur, myself ook in die hartseer ingepraat. Geheel en al ingeleef in dié ware verhaal van jare gelede.
So met my roerende vertelling saam, kyk ek af en merk dit op. Die onderbroek ontbreek. Ek stoei voort met die hartseerste deel van Rachel-in-die-sneeu. Andries se dun, opgetrekte beentjies, die nog dunner armpies styf om sy kniekoppe vasgeklem, sy bleek gesiggie die ene konsentrasie reg voor my in afwagting. Sy oë was groot en vol trane, sy ou mondjie halfpad oop en die onderlip onbeheersd aan’t bewe. By sy broekspyp uit hang die dunste en slapste klein tottermannetjie wat ek in my hele lewe gesien het. 'n Bleekpienk erdwurmpie. Saam met die bewende onderlip maak dit ‘n droewige prentjie wat ek vir ewig sou onthou. Verseker was dit dié tydstip in my ganse skoolhoulewe waarop dit die moeilikste was om NIE te lag nie. Met die allergrootste selfbeheersing het ek aangegaan tot daar waar Rachel as ‘n volk se heldin, ‘n voorbeeld van dapperheid en naasteliefde kon voorleef in my Graad Eens se gedagtes. ‘n Verhaal om altyd te onthou en eendag aan hul kinders te vertel.
Dat hul Juffrou dié dag om ‘n heeltemal ander rede sou onthou, het hulle gelukkig nooit geweet nie. Posted by
Racheltjie de Beer,
“Dis gaaf. Is daar dan muise in die koshuis?” het ek belangstellend gevra. “Ja, ‘n muis het dit vir my gebring, ‘n regte, groot koshuismuis!”
Dit was toe ons op die mat sit en prentjies uitknip, dat hy ewe skielik vervaard opspring en na sy tafel toe storm. Die 50c was weg. Luidkeels het hy losgebars: “My geld is weg, my geld is weg!” Die trane het oor sy wange gestroom.
As ek gedink het dìt gaan sy jeremiade stopsit, het ek ‘n fout gemaak. Hy het harder as ooit sy hartseer en weemoed oor die aarde uitgegil en net daar besluit om na sy geld te begin soek. “Ek gaan in al die stoelsakkies kyk!” het hy geskree. “Kyk dan!” het ek moedeloos teruggeskree. Totaal onprofessioneel en onopvoedkundig. Terwyl hy die blou sakkies wat aan die stoeltjies hang, gefynkam het, het sy jammerklagte luidkeels opgeklink. “Boehoe, boehoeoeoe!” Toe hy niks kon kry nie, het hy uitdagend aangekondig: “Nou gaan ek in die tasse soek!” Hy het een vir een tas oopgepluk en verbete begin krap. Ek het hom laat begaan. Die res van die klas het hom grootoog aangekyk. Nie seker wat hulle te doen staan nie. Toe dit amper pouse was, het ons uitgegaan om derdemannetjie te speel. Sy droefheid was vir ‘n oomblik vergete. Net vir ‘n oomblik. Skielik het hy op sy knieë neergesak en huilend, trooteloos uitgejammer: “Nou is alles weg. My tand is weg, my geld is weg!” Sy gesiggie was nat van die trane. Sy neus het getap. Sy mond was taai. Deur die trane heen, het hy stip na die gras voor hom gekyk. Iewers moes ‘n klein, wit melktandjie wees. Ek het hom jammer gekry en een van die ander seuns gevra om hom te help soek. Toe het ek gaan tee drink. Terug in die klas, stamp iemand (opsetlik?) ons huilbalie se potlode van die tafel af. Onnodig om te sê, bars hy weer uit in sy weemoedige huil-skree. Ek het voor hom gaan sit. “Sê vir my, gaan jy die hele jaar in die koshuis bly? Gaan jou ma jou nie uithaal en in ‘n ander skool sit nie?” het ek oënskynlik kalm en rustig gevra.
Toe Donderdag aanbreek het hy sy geld gekry. Sy oë het gestraal toe hy ‘n heerlike skyf koek kon gaan koop. Syne alleen. Teen dié tyd was hy al gewoond om nie meer so maklik te huil nie. Vrydag het gekom en gegaan sonder een enkele traan. Sy swart ogies het geblink toe hy saam met die ander vir my koorsing: “Totsieiens Juffrou, totsieieiens maatjies!” En ek het 'n klein bietjie meer van liefde verstaan. Posted by
Ek het ‘n paar woelige seuntjies in my klas gehad. Eendag is drie van die bedrywigstes besig om mekaar te stoot en te stamp. Ek roep hulle toe nader en een van hulle begin droewig huil. “Askies juffrou, askies!” Die ander een begin verduidelik: "Juffrou, ons sal weer vriende word." Die derde outjie staar mistroostig voor hom uit. My sagte moederhart kon dìt nie hanteer nie en ek kry toe ‘n plan. “As julle elkeen vir my ‘n baie mooi sin op die kaartjie skryf, sal ek julle nie kantoor toe vat nie. Maar dit moet ‘n mooi sin wees!” Hulle het toe so pas die stadium van ek-kan-‘n-sin-skryf bereik.
Nog ‘n briefie wat my ook vas teen die hart lê en wat ek nie kan weggooi nie, was van ‘n mooie, klein witkopdogtertjie wat net begin skryf het, natuurlik presies net soos wat sy gepraat het:Liewijvrik is soo liev vir jifrou. Ek wil nie hedat jifrou mt wegaan nie. Levti Tonya.Oral op die papier was uitgeknipte blommetjies met die grootste sorg vasgeplak deur klein handjies.
Dit was winterkoud en my hande wou dié oggend nie warm word nie. “Voel hoe koud is Juffrou se hande, “ het ek gesê en met altwee my hande om hul dierbare ou Graad Een-gevreetjies gevat. “Sjoe, Juffrou!” sê André.“Ek wil ook voel,” sê Louis, “en ek....en ek!” koor almal agterna. Skielik spring Herman op en druk ‘n briefie in my hand.“Ek is lief vir Juffrou.”“Oe, lekker, iemand is lief vir my,” sê ek en druk die briefie hier voor by my bors in, min of meer daar waar ander mense hul geld bêre.
“Ek gaan hierdie briefie heeldag hier teen my hart hou hoor Herman,” sê ek. Sy oë straal. Hy blom behoorlik.“Ja en dan kan dit Juffrou sommer lekker warm maak,” sê Liana ewe slim. Sy het op hierdie vroeë ouderdom alreeds goed geweet hoe die liefde werk. Posted by
Dit moet in 'n mens se bloed wees: die vreugde van onderrig gee. Die bevrediging en algehele lekkerte van te weet hoe om iemand anders te kan leer, te kan help, aan te hou probeer tot hy verstaan. Soms is dié verstaanproses blitsvinnig en natuurlik gee dit vir enige onderwyser die grootste lekkerkry. Soms is dit stadig, maar op ‘n dag blom die droë woestynplantjie wel en dan is die blydskap soveel groter.
Saam met die leerproses loop die leer-mekaar-ken. Kind en onderwyser, onderwyser en kind. Leer mekaar se maniere, mekaar se streke, mekaar se lief en leed, groot stukke van mekaar se lewe. Soms groei mens só vas aan die kinders in jou klas en onthou jy hulle vir jare en jare daarna. Vir hulle sal jy altyd maar “Juffrou” bly. Êrens op ‘n dag kom staan ‘n volwasse, mooie man met lagplooitjies langs sy oë en om sy mondhoeke voor jou en vra met ‘n diep stem: “Onthou Juffrou my nog?” Natuurlik sal jy hom onthou. Hy was dan die punt van jou hart in die beginjare van skoolgee.
Elke dag verander in ’n begeleide toer aan die hand van die onderwyser wat voor so ‘n klas kom staan. Elke dag word ‘n splinternuwe reis na nuwe ontdekkings. Dis nie net leer hoe om ‘n ordentlike nege of agt of sewe te maak nie. Dis leer van omgee, van respek, van maniere. Dis leer om mens te wees. Dis ook nie net die onderwyser wat die kind leer nie. Dit is baie dikwels ook andersom. Die dae is te kort en die ure vlieg vinnig verby, want alles, ja alles wat ons doen is splinternuut en wonderlik-lekker veral as ons eers besef waaroor dit werklik gaan.
En sênou ... Dit was ons gewoonte om aan die einde van die dag storietyd te hê. Dit was 'n salige, rustige tyd en almal het dit geniet. Wààr op aarde is daar 'n kind wat nie 'n storie wil hoor nie? Tydens hierdie storiesessies het die kleingoed hulself dikwels totaal vergeet. Hulle het aan my lippe gehang. Elke woord ingedrink en hulself geheel en al ingeleef in die heerlike stories. Dit het nie saak gemaak of ek dit voorgelees het en of ek dit vertel het nie. Ek het dikwels stories uit my duim gesuig. Vir hulle het dit geen verskil gemaak nie. 'n Storie is en bly 'n lekker ding.
Op 'n dag, terwyl ek storielees, het iemand egter heeltemal oorboord gegaan. Stink winde was erger as ooit voorheen. Ek het met moeite aanhou lees, maar dit was bitter onaangenaam. Oral het wuiwende handjies voor neuse verskyn en niemand het of kon meer luister nie. Ek het Jacques, 'n koshuisseuntjie, verdink en hom dadelik badkamer toe gestuur. Ek was tog op dié stadium nie lus vir str..ooi nie. So met die uitstap en omdat ek vermoed het dis dalk erger as wat ons dink, sê ek vir hom:"Kyk tog of alles reg is in jou broek!" Nét daar roep Peet onbeskroomd uit: "En as daar…... kak in is?!"
Hulle is onder sewe, hulle is in Graad Een, hulle is ramkatte. Tagtig seuntjies, genaamkaart en gereed vir die opwindende dag. In rye sit hulle: Duikers, Steenbokke, Ribbokke."Juffrou, my speld het verloor!""Juffrou, my naam het afgeval!""Juffrou, kan ek net gou na my Ma toe gaan?""Juffrou, wanneer hardloop ons?"
"Juffrou, hier's my geld!""Juffrou, ek is dors!"
In drie netjiese rye stap ons tot daar waar die naellope begin. Ek pak die seuntjies een vir een reg in sy baan. O gits, hulle het nog hoede op. Ek pluk hoede en pette van sewejaar-oud koppies af, armsvol daarvan, prop dit bo-op duisend beursies in die groot sak en snel so vinnig as wat my amper halfeeu-oue bene my kan dra na die wenpaal toe om punte te gaan opskryf. Hier kom hulle al. Die eerste kind kry vier punte, die tweede drie, die derde twee en die vierde een punt. Kophou is die antwoord, nou moet 'n Juffrou sterk staan. Hoekom is hierdie name so dof? Waar is my leesbril?
"Wie skree nou so?""Ek wil my Maaaaaa hê!" kom dit luidkeels van êrens uit die warm bondel rooiwangseuntjies. Snotentrane. "Ag!" Vireers ignoreer ek hom en begin beursies uitdeel. Almal gaan Snoepie toe en Juffrou wag geduldig onder die boom.
Ons gaan gooi krieketbal en hulle geniet dit. Oor tien minute is dit die 60m finaal. "Juffrou, my hoed is weg!""Juffrou, gaan ons weer hol?""Juffrou, hy stamp my!"
Klein George Tossel is die wenner. "Jou doring, Juffrou se bulperd!" Ek skryf punte by. Nou nog net die slingerbal. Ek slinger al. Die son bak. "Juffrou, kan ek kamerverlaat toe gaan?" vra 'n benoude, dun stemmetjie."As jy nou loop, is jy weg, my engel." Hy sit. En ek dra die gevolge. "My kind het in sy broek gebollie. Dis jou skuld, " sê 'n ongelukkige moeder. Plastiek-tanne-innie-mond slinger hulle die bal bo-oor, onderdeur, skuins verby, reguit-hemel-toe, vorentoe, agtertoe, deur die gat. 'n Vloekskoot, hoerê! "Jy's 'n kampioen, my kind!"
Teen 12 uur is ons klaar. "Kan ek hom maar vat?" vra 'n angstige ouer."Asseblief!"
sewe jaar oud,
Iewers tussen al die jare van skoolhou deur, moes ek op 'n keer of meer vir die Spesiale Klas skoolhou. Eindelose geduld en emmers vol liefde was daagliks nodig om dié kinders te help, te leer en te lei. Tóg het die Juffrou ook baie by hulle geleer. Aanvaarding was verseker bo-aan die lys. "Juffrou, k…k…kan juffrou, Juffrou se ore beweeg?" vra 'n elfjarige blou-oogseunskind my op 'n dag en hy demonstreer dié ongewone vaardigheid met groot selfvertroue. Sy mond is vuil en skurf van die koue winterlug en van verwaarlosing. Nà 'n pouse en 'n draai by die Snoepie steek hy sy tong ver uit, potblou van 'n suiglekker wat hy gekoop het: "Juffrou, k…k… kan ek my mond gaan was?" Toe hy terugkom, kom staan hy voor my, steek sy tong weer so ver as moontlik uit: "Juffrou, k..k…kyk nou, dis nou skoon!"
"Juffrou, wat is die vinnigste ding in die wêreld?""Weet nie?""'n Poep, Juffrou, want hy gaan dwarsdeur jou broek sonder om 'n gaatjie te maak!"
Hulle was sonder enige pretensie, sonder skroom en inhibisies. Hulle was ook baie ontvanklik vir allerlei invloede. As 'n Juffrou haastig is in so 'n klas, soek sy groot moeilikheid. Soggens het ons saam gebid dat ons geduld moes hê vir elke dag. Aan die einde van 'n skooldag (wat soms eindeloos gevoel het), het ons dankbaar gebid vir die vreugde van huistoegaan. Hulle was bly dat hulle uit die benoudheid van vier mure kon ontsnap en ek was heeltemal leeggetap.
plek in die son,
Alles is nuut. Nuut en vreeslik vreemd. Dis sy eerste dag in Graad Een. Onder, onder aan die lang leer met die baie trappies wat hy nog moet klim. En hy sal dit klim. Hy sal dit klim met sy nuwe skoene, al is sy veter los. Só het my eerste dag van skoolhou begin. Saam met die grysgroen oë was daar nog nege-en-twintig pare oë wat my vraend, onseker en wanneer-kom-my-ma aangekyk het. Ek het hulle net daar liefgekry. Ek het nie geweet waar hulle woon of wie hulle is nie. Ek was hulle Juffrou en hulle was my heel eerste leerlinge. In die kinderoë voor my het ek iets gesien wat ek nog nie voorheen beleef het nie. Afhanklikheid. Die meisietjie wat drie jaar op kollege was om te leer van kinders en van skoolhou het meteens besef: “Ek weet niks!”
Bezuidenhoudt, BarendBotha, AlettaJacobs, Marinda....en nog ‘n string name, dertig klein mensies.
Die klaskamersleutel het alreeds in die slot gedraai en ek was op pad personeelkamer toe, toe ‘n blou-oog dogtertjie voor my kom staan: “Reefrou, hier’s vi’ Reefrou ‘n vetkoek!” Ek het dit dankbaar by haar gevat en die stroop tussen my vingers afgelek. Terug in die klas het ons klei gespeel en ek het bietjie meer van hulle te wete gekom: Barend het groot, bruin oë. Aletta loer soos ‘n oumensie deur haar dik brilglase. Kobus se hare krul en Frederik het bloedrooi appelwange. Yzel was die langste in die klas, ‘n skamerige, donkerkoppie met ‘n sagte glimlag. En natuurlik Frans. Frans met die los veter. Teen dié tyd was sy skoenveter stewig vasgestrik, maar sy grysgroen oë wou my nie los nie. Ek het met my hand oor sy ligbruin hare gestreel en êrens vandaan ‘n dosent se stem hoor sê: “Julle mag nooit witbroodjies hê nie.” Hulle het niks gesê van ligstrale nie, het hulle? Toe die klok lui vir die kleintjies om “uit te kom”, het hulle nie gebondel nie, maar ewe netjies ‘n treintjie gemaak en “toet-toet” huistoe gestoom, doodgelukkig. Ek het hulle agterna gekyk, my tas gevat en aangestap koshuis toe waar al ons nuwes loseer het. Die eerste dag was verby. My hand het gebewe toe ek die kamerdeur se knop raakvat. Langs my bed het ‘n pot vol kleurvolle blomme gestaan. Skielik was daar ‘n knop in my keel en trane in my oë. “Welkom by ons Juffrou,” het op die kaartjie gestaan. Die koshuisbed het gekraak toe ek daarop gaan sit. In my hart was daar ‘n vreemde lekker. Nou is ek ‘n grootmens. Onafhanklik. Opgewonde oor dit wat wag. In my in my gedagtes het ek dertig paar ogies gesien. Dertig gesiggies vol afwagting. In die gang het iemand luidkeels gelag, die etensklok het gelui en ‘n motor het in die straat verbygedreun. “Ek is ‘n Juffrou!”
Frans: "VAN DER MERWE!" (Sy regte van was Smith.) Een donker aand in my haas om by die telefoonhokkie en my ver-kêrel se stem uit te kom, hol ek teen die glasdeur vas en kry 'n yslike sny onder my oog. Vyf steke daarna en opgeswel, lyk ek toe vreeslik lelik vir myself. Om die kleingoed dié "gruwelike gesig" te spaar, sit ek toe maar 'n donkerbril op skool toe. Dit het beter gelyk na my mening, maar toe ek die bril op 'n keer afhaal, roep almal uit; "Nou lyk Juffrou weer mooi!" Onvoorwaardelike aanvaarding op sy beste, pimpelpers oog ten spyt. Louisa se ma het my persoonlik kom sê dat Louisa haar "dik gehuil" het omdat haar Juffrou so seer gekry het. Andrew was die kleinste ou seuntjie, jonger ook as die ander. Een Maandag kondig hy selfversekerd aan: "My Ma het gesê die nurste kom vandag!" Toe hulle 'n rukkie later nadat die "nurste" hulle onder hande gehad het, terugkom in die klas, reken hy ewe trots: "Ek het 'n klein piepie gehad…" Nou hoe dan nou anders?!
Bloedrooi word hy toe hy besef in die skool sê mens: "Jan Suikerklont" op die einde. "Frederik, gaan was jou hande, jy maak jou boek vol vuil kolle."
"Hy droom daar is drie bottels brandy, nee….bier!" Klikbekkies was daar baie: "Juffrou, Juffrou, hulle vou alweer djeddens!" (Papiergevoude jetvliegtuie het deur die lug getrek) "Juffrou, hy vat my draaiwaai!" ( Engels: dry-whipe, 'n pen vir 'n wit bordjie) en "Juffrou, Johantjie sê nottehel!"
Ons het versies geleer en lieflik opgesê. Dit was dan ook altyd goed om dit weer te herhaal, juis omdat daar soveel genot daarmee saamgegaan het. Ek het dus onbewustelik baie dikwels gesê: " Kom ons sê dit nog een maal vir oulaas." Toe die hoof van die skool kort daarna by my klasdeur inloer, vra een van die snipsnaters: "Is dit OULAAS?"
By een van die vele skole waar ek geswoeg en gesweet het, (letterlik en figuurlik) is daar gereeld 'n NOODPLAN geoefen sodat almal paraat kon wees, sou ons dalk net oorval word deur watter vyand ookal. Vir die Graad Eens was die klok wat so kort-kort gelui het, kinders wat so gou moontlik platgeval het en 'n Juffrou wat angstig rondskarrel en onmiddellik alles neersit waarmee sy besig was, 'n taamlik skrikwekkende ervaring en het party van hulle baie benoud en beangs geraak ten tye van hierdie gereelde oefensessies. Ek het maar altyd agterna probeer troos en verduidelik waarom ons dié oefening so belangrik ag en waarom ons dit so goed moet ken en so vinnig moet kan doen. Dié wonderlike trooswoorde het dan ook maar net gehelp tot die klok weer op 'n onverwagte oomblik sy skril drie-kort-luie-na-mekaar gelui het en die hele skool gedreun het soos die stoeltjies agtertoe geskuif word en kinders op moederaarde platval.
Soos by alle oefeninge, is dit toe ook die geval. Nà 'n paar minute kon almal weer na hul sitplekke terugkeer, verlig dat dit net 'n oefening was. Een outjie wat maar elke keer alles vreeslik ernstig opgeneem het, effens stadig van begrip was en sy woorde almal hard en duidelik uitgespreek het, kom staan styf teen my. Natgesweet en met bloedrooi wange en groot oë, sê hy ewe vertroulik met sy ou growwe seunsstemmetjie: "Juffrou, ek was bang! Toe ek daar onder my stoeltjie lê, sê ek net heeltyd vir myself: Die Jirre is my herder!"
Spitsvondighede. Ek het hulle van die Skepping vertel, dat God ses dae geneem het om alles te maak en op die sewende dag het Hy gerus. “Ons moet ook op Sondag rus,” sê ek. “Deesdae is die winkels mos oop op Sondae.”
“Om geld te maak!” sê ‘n ander een. “Ja, en geld is nie alles nie!”kom dit uit ‘n derde snipstert se slim bekkie.
Ek verduidelik iets op die bord. ‘n Foxterrierhond loop by ons klaskamerdeur verby. “Totsiens!” sê ek vir hom.
Ek leer my Graad Eens ‘n skrifpatroon: skuins op en skuins af. “Tik-tak, tik-tak,” sê ek soos ek dit skryf. Die volgende dag trek ek ‘n plooitjiesromp aan. Gert vryf daaroor met sy klein handjie. “Ek sien juffrou het Juffrou se tik-takromp aan!”
“Ek het baie hard gewerk vir hierdie R15 om my wonder-kokith te koop: ek het die badkamer the vloer gewath, ek het die toilet the vloer gewath en ek het die kombuith the vloer gewath!” sê Gert trots. “Jy ith ‘n man tho na my hart, my thkat!”
“Juffrou, Juffrou, ek het my glimlagmente geskeur terwyl ek gomlastiek gedoen het!” roep Daniël uit na ‘n liggaams-oefening periode. ***
“Juffrou, my Ma was ook mos ‘n Juffrou. Ek wens Juffrou wil baie siek word, dan kan my ma in Juffrou se plek kom!” (Hy was ten minste eerlik en ek het vanselfsprekend nie besonder gevlei gevoel nie. )
“Al my pypies is toe!” sê Annelie op ‘n dag. “Ek was by die fisio dat hulle al my slym afkap, maar hulle kry dit nie reg nie!” Ai tog. Posted by
Daar was egter één woord wat Peet perfek kon uitspreek. Ja, dit was die ou bekende wegjaagwoord in krasse taal: “F….!” In sy voorskooljare het hy dit daagliks gehoor en dit het so diep ingesink en deel van sy karige woordeskat geword dat hy nie eers besef het dis heel rof om so te praat nie, veral nie in 'n klaskamer en veral nie voor 'n Juffrou nie. Hy het dié woord tydig en ontydig ingespan. Wanneer die kinders hom terg of treiter, het hy hulle daarmee gepeper. Male sonder tal. Klein soos hulle is, het die ander kinders natuurlik dié situasie begin uitbuit en hom met opset getart sodat hy sy vreeslike vloekwoord kon sê. Dit was tog vir die terggeeste te lekker as Juffrou so kwaad raak omdat Peet so lelik praat. Hy het gladnie die vermoë gehad om 'n "wag voor sy mond te sit nie" en die vreeslike ou f-woord het sommer vanself sy pad gevind. Sonder sukkel. Onnadenkend, duidelik en hard, sodat almal in die onmiddellike omgewing en selfs verder dit goed kon hoor. Ek het duisende planne uitgedink om hom van dié gewoonte te laat genees, maar alles tevergeefs. As ons maar weer hoor, het Peet weer ge-f….!
Op 'n dag so 'n week of drie na my ondeurdagte dreigement, ry ek na my kleremaakster se huis. Ter insae: die naaste wat ek aan naaldwerk kom, is om onder groot druk miskien 'n kopseer-knoop aan te werk of 'n sukkel-soom in te sit. Op pad daarheen, vang my oog 'n paar kinders wat buite in hul erf balgooi en speel. Een van hulle was Peet. Dìs dan waar hy woon, het ek gedink en besluit sommer net daar om met die terugkomslag te gaan kennis maak. Ek het gladnie gedink aan wat ek weke gelede vir hom gesê het nie. Ek was net nuuskierig om meer van sy huis en sy mense te wete te kom, want sien, ek was mos maar erg oor die ou seuntjie met die dik, bruin hare en beperkte begrip.
Peet se Mamma het toe nou ook nie veel gepraat nie; net alles met 'n inkennige glimlag beaam, haar oë dàn op die Ouma, dàn op my, dàn op Peet wat stom langs sy Ma se stoel geparkeer gestaan het sonder om te roer. Ouma het die geselskap aan die gang gehou, tee gemaak, koppies uitgepak op 'n netjiese, gestyfde en uitgeborduurde skinkbordlappie. Sy het my uitgevra oor Peet se gedrag in die skool. Dit was opvallend hoe netjies alles in die huis was ten spyte van finansies wat seker ook maar karig was. Die pa was 'n motorwerktuigkundige en nog by die werk tydens my kuier. Ons het nog so 'n bietjie ge-oe en ge-aa, Peet steeds tjoepstil langs Moeder se stoel en sy steeds sprakeloos. Ek besluit toe om maar te vertrek. Ek het hulle hartlik bedank vir die tee en belowe om weer te kom.
Jacques, wat in die koshuis was, het baljaar tussen die groen krummels en die versiersuiker wat op die hardbordstasie agtergebly het. Hoekom klink "aaisieng" dan tog 'n lekseltjie lekkerder? Behalwe vir dié heerlike Groen Trein, was daar vir elke kind ook nog 'n vierkantige kartondosie met 'n potlood-vol-prentjies bo-op en binne-in: springmielies, koekies en lekkers. Stroopsoet het ons op dié dag geword en stroopsoet het ons huis toe gegaan.
Hannes vlieg met 'n vaart na sy stoel toe, gryp die ander nuwe tekkie, spring oor die banke in een beweging en kom staan langs my, altwee tekkies in sy hande omhoog en 'n glimlag wat van oor tot oor strek. U i t e i n d e l i k!!
Skielik het ek my seëninge een vir een getel. Ek het besef hoe gou 'n ongeluk kan gebeur, hoe groot 'n Graad Een-Juffrou se verantwoordelikhede regtig is en hoe e i n d e l o o s g e d u l d i g
Onnodig om te sê, saam met die bloedverlies, het driekwart van sy stoutigheid deur die genade ook weggevloei en was die res van die jaar baie meer vredevol en kalm as die dag voor die Groot Skrik. Miskien het my "macho man" ook besef 'n kind wat inskiklik en gehoorsaam is, se lewe is baie meer rooskleurig as dié van 'n opstandige klein wandelende oorlog. Of dalk, net dalk, het hy besluit: "Met hierdie Juffrou gaan ek nie weer sukkel nie, sy laat mens bloei."
"Sannie, Sannie! Sannie! Ek soen jou sommer………. Sannie!" Sannie, skoon oorbluf, se beker loop oor en sy dans saam, uitbundig-bly omdat sy v y f d e is! Posted by
Dit was ‘n instelling dat die skoolsuster op taamlik gereelde basis die skool besoek het. Sy het, soos die Graad Eens dit opgesom het:“oë en tande getoets”,“kyk of ons kan hoor en sien wat juffrou op die bord skryf ”,“toets ons lyf “,“laat ons op ‘n stoel sit en ons hemde uittrek”,“ondersoek jou oë en balans en dan moet jy die heeltyd vir jou vinger kyk”,“sy kyk hoe lank ons is, of ons gesond is en sy skryf vir ons Ma ‘n briefie....” Elkeen het sy eie weergawe gehad van wat dié sorgsame Suster alles sou doen.
Gou was die seuns terug en het met opgewonde gesiggies in ‘n ry voor die deur kom staan en aankondig: “Die meisiekinders moet nou kom!” Met ‘n gedreun van stoeltjies het hulle opgestaan en deur se kant te gebondel, die ene afwagting. Toe die seuns rustig tot sit gekom het en ons aangaan met ons werk, daar waar ons opgehou het, het ek, ook maar mens en ook maar nuuskierig, gevra: “En wat het die skoolsuster alles gedoen?” Daar was dadelik ‘n gerondloer onder mekaar, ‘n soort onrustigheid en skamerige glimlaggies. “ Sy het in ons broeke gekyk.” het een dapper seuntjie vinnig gesê.“Rêrig?” het ek hom aangepor.“Ja, en sy het daar gevoel ook.” het hy sonder skroom bygevoeg. Die ander het almal skielik alles waarmee hul besig was net so gelos en hul volle aandag aan die gesprek gegee, bang hulle mis iets.
Ek het doodluiters aangegaan met sterretjies plak en kwalik opgekyk. Hulle het almal gemaak asof hulle werk, maar ek het geweet hulle is nou so oorgehaal om te vertel soos nog nooit voorheen nie en ek was natuurlik doodnuuskierig. Nes dit ‘n goeie Juffrou betaam. “Aaaaag ek noem hom sommer my ou Pietie!” het Wynand met sy bloedrooi appelwange en ‘n breë glimlag op sy ou mooi gesiggie gesê. Nou was daar geen keer aan hulle nie, hulle was op hul gemak en sonder enige voorbehoude of inhibisies, amper bly om al hierdie privaat kennis wat sekerlik tot dusver in die grootste geheimhouding toegehou is, met iemand te deel. Veral met iemand soos Juffrou.
“En ek noem myne Dik Daan!” het Timmy, ‘n tingerige, maer seuntjie uitgeroep.Almal het geskater van die lag. Ek ook.
Toe het die dogtertjies skielik teruggekom en het ons dadelik dié gesprek stopgesit en doodluiters aangegaan met werk. Toe die pouseklok lui, kom staan Johan styf teen my en maak ‘n bakhandjie om iets in my oor te fluister. Ek buig af na hom toe en vra: “Wat is dit?”“Juffrou, Juffrou moet weer die dogtertjies uit die klas stuur. Dis soooo lekker as ons so met Juffrou praat soos netnou. Ek het van dit gehou.”
Of hy ‘n Pietie-man of ‘n Dik Daan-man was, het hy nie gesê nie. Ons vertrouensverhouding was stewig gevestig.