Katalonië: Wipplank van emosie en redeKatalane hou ‘n betoging vir hulle onafhanklikheid van Spanje in Times Square, New York in die VSA in 2013. Foto: Wikimedia Commons. Emosie in die politiek is begryplik. Sonder emosie sou die politiek hard, gevoelloos en sonder siel wees. Daarmee sou jy ’n belangrike faktor in die kollektiewe menslike bestaan ignoreer. Maar emosie moet met rasionaliteit getemper word. As negatiewe emosies, soos woede, vrees en hebsug, die belangrikste (of selfs enigste) dryfvere vir politieke gedrag by die kiesers en politici word, kan dit buitengewoon gevaarlik wees. Dan kry jy dat die Rottevanger van Hameln, die groot verleier, mense agter hom laat aanstroom. Voorbeelde is Adolf Hitler, Wladimir Lenin, Mao Zedong, Robert Mugabe en Jacob Zuma. Die afgelope tyd was die Spaanse provinsie Katalonië en sy regering sterk in die nuus met die plan om die streek eensydig te laat afskei. Wat is die samespel van emosie en rede hier, en hoe is dit van belang vir Suid-Afrika en die Afrikaners? Kom ons begin deur ’n paar feite te noem. Ten eerste, die Katalane beskou hulself al eeue lank as ’n aparte etniese groep – ’n volk, as jy die begrip verkies. Hulle praat ’n eie taal, verwant aan Spaans, min of meer soos Afrikaans en Nederlands. Ten tweede, in die verlede is hulle deur die Spaanse sentrale regering verdruk. In die tyd van die regs-populistiese diktator Francisco Franco is mense selfs verbied om Katalaans buitenshuis te praat. Ten derde, die Spaanse regering van die konserwatiewe premier, Mariano Rajoy, het die onlangse referendum met buitensporige geweld deur die sentrale polisie probeer voorkom. Toe dié woorde geskryf is, was die beplande toespraak van die Katalaanse leier, Carles Puidgemont, in die streekparlement nog nie gelewer nie, en dit was dus onbekend of hy sy dreigement sou uitvoer om Katalonië eensydig onafhanklik te verklaar. Al dié sake illustreer die emosionele sy van die saak. Afgesien van wat ’n mens se eie oortuiging is oor sake soos nasionalisme, liberalisme, sosialisme, etniese selfbeskikking en volkstate, kan niemand wat die kwessie suiwer probeer bekyk, dié emosies as irrelevant eenkant toe vee nie. Dis weliswaar subjektiewe emosies, maar deurdat hulle nou eenmaal bestaan, word hulle deel van die objektiewe werklikheid. Maar die emosie moet, soos hierbo gestel is, deur die werklikheid getemper word. Die Katalaanse bevolking is duidelik tot op die been oor afskeiding verdeel. ’n Peiling in Junie het gewys dat 41% vír onafhanklikheid was en 49% daarteen. Dit maak dit twyfelagtig of die fondament vir só ’n drastiese stap voldoende is. Dit is bevestig deur die uitslag van die referendum. Volgens die Katalaanse regering het 90% van diegene wat gestem het, vir afskeiding gekies. Maar die opkoms, ook volgens die Katalaanse regering, was net 43% (daar was talle oproepe om die referendum te boikot). Wat beteken dat afskeiding gesteun is deur slegs 39% van die stemgeregtigde Katalaanse burgers. Die naweek wat op die referendum gevolg het, het ’n verdere bevestiging gebring. Honderdduisende Katalane (die polisie praat van 350 000; die organiseerders van 930 000) het die strate van Barcelona en ander kleiner stede volgestroom om teen ’n eensydige afskeiding te protesteer. Dis Maandag voortgesit. As die Katalaanse bevolking só verdeeld is, is dit die moeite werd om jou – op sigself begryplike – nasionalistiese emosie voorrang bo rasionaliteit te laat kry? Dit terwyl die eensydige afskeiding bowendien regstreeks teen die Spaanse grondwet indruis? Daar is natuurlik ook ’n ander kant van die munt. Rajoy se harde, onversoenlike houding en die geweldpleging deur die polisie was eweneens die gevolg van sý emosionele reaksie. Enige verstandige leier wat sy emosie deur sy rede laat temper, sal weet dat daardie soort reaksie bloot meebring dat mense hul hakke in die grond slaan en weier om toe te gee. ’n Wyse politikus weet dat dialoog, onderhandeling en bereidheid tot kompromis op die duur veel beter resultate lewer as ’n wedersydse gegil en gebruik van polisieknuppels. Trouens, wat in Spanje gebeur het, kan gerus deur ’n akademikus geboekstaaf word om as handboekvoorbeeld in ’n kursus in geskiedenis, politieke wetenskap of sosiologie te gebruik van hoe om dinge nié te doen nie. ’n Mens verstom jou daaroor dat leiers wat veronderstel is om hul koppe te gebruik só domonnosel te werk kan gaan. Feit is voorts dat ’n Katalaanse afskeiding, veral ’n eensydige een wat teen die grondwet indruis, ’n gevoelige klap vir sowel dié streek as die hele Spanje sal wees. Katalonië is min of meer die welvarendste streek in Spanje, maar ’n stuk of 17 groot maatskappye en ’n string kleineres het reeds te kenne gegee dat hulle hul aan die provinsie sal onttrek as die afskeiding voortgaan. Bowendien moet Katalonië verwag dat hy geen enkele betekenisvolle erkenning van elders in die wêreld gaan kry nie. Frans Timmermans, visevoorsitter van die Europese Kommissie (die Europese Unie se “regering”), het reeds in ’n toespraak in die Europese Parlement gesê enige afskeiding moet binne die wet en met inagneming van die reëls van die Spaanse demokrasie en regstaat plaasvind. Wat beteken dat die Katalaanse en Spaanse regering om die tafel moet gaan sit en ’n ooreenkoms sluit voordat eersgenoemde erkenning uit die buiteland kan verwag. Let wel, dié artikel lewer geen waarde-oordeel oor die onafhanklikheidstrewe van ’n belangrike deel van die Katalaanse bevolking nie. Hier word wel die politieke parameters gedefinieer waaraan dit vir sukses sal moet voldoen. Wat nou van die Afrikaners? By baie van ons mense is daar immers ook ’n versugting vir ’n eie staat, ’n eie regering, ’n eie gebied waar ons ons taal en kultuur kan uitleef. Soos verlede week in die reaksies op my artikel oor ’n Afrikaner-volkstaat op dié webwerf geblyk het, is dit ’n kwessie wat heftige emosie uitlok. Volkome begryplik. Maar as jy iets in die politiek wil bereik en nie bloot aan die kantlyn wil staan en skreeu nie, moet jy binne die grense van die haalbare bly. Soos ek verlede week aangedui het (en niemand kon my rasionele argumente weerlê nie), is dit tans (let op die voorbehoud) nie praktiese politiek nie. Moenie dat emosie, hoe begryplik dit ook al is, jou dade oorheers nie. Voorlopig moet ons werk vir die maksimum haalbare binne die grense van die huidige stelsel. Wat die toekoms betref – wie kan sê wat werklik vir ons voorlê?