Daar is nie ‘Suid-Afrikaners’ nie‘n Stadsprofiel van Johannesburg in Gauteng. Foto: Willie/Pixabay.com Geen persoon praat Suid-Afrikaans nie. Mense behorende tot verskillende taalgemeenskappe gebruik en koester wel hulle eie tale en beoefen eiesoortige kulture. Afrikaners het eie besondere helde en gedenk eie groot historiese gebeure net soos ander gemeenskappe hulle eie helde het en groot geskiedkundige gebeure vier. Suid-Afrikaners is ŉ blote woord, ŉ naam vir iets wat nouliks ŉ daadwerklike bestaan voer en wat hoogstens ŉ erg skrapse inhoud het. Dis beswaarlik meer as ’n leë abstraksie. Net so is daar ook nie ’n Suid-Afrikaanse nasie nie. Die begrippe, Suid-Afrikaanse nasie en Suid-Afrikaners herlei terug na die staat, Suid-Afrika. Dog, die staat Suid-Afrika red nie die begrippe Suid-Afrikaanse nasie en Suid-Afrikaners nie. Dit verleen ook nie inhoud daaraan nie. Dit doen die teenoorgestelde. Dit eggo die leegheid en betekenisloosheid van hierdie begrippe, want die staat, Suid-Afrika, is ŉ kunsmatige maaksel – die produk van suksesvolle koloniale politiek. Dit is die kunsmatige voortbrengsel van ŉ illegitieme, aggressiewe Britse koloniale beleid, meer bepaald van ŉ oorlogsvergryp teen die eertydse Boererepublieke; en ŉ kunsmatige Brits-koloniale maaksel in die gedaante van ŉ wet van die Britse parlement, die South African Act (Zuid-Afrikawet) van 1909, waarkragtens die staat Suid-Afrika in 1910 die lig gesien het. Die terme Suid-Afrikaners en Suid-Afrikaanse nasie is tans die simbole van die verkeerd benoemde ideologie van nasiebou, wat kultuurgemeenskappe ter wille van ŉ homogene Suid-Afrikaanse nasie wil vernietig. Die ideologie word ook elders in Afrika aangehang. Samora Machel van Frelimo in Mosambiek het geleer die kultuurgemeenskappe moet verdwyn sodat die (staats)nasie kon leef. Leiersfigure van Swapo in Namibië het ŉ soortgelyke standpunt ingeneem. Die ideologie van sogenaamde nasiebou is egter reeds nagenoeg twee eeue oud. Dit is die eerste maal deur die Franse revolusionêres in opslag van die Franse Revolusie van stapel gestuur met die oog daarop om al die kultuur- en taalminderhede in die Franse staat – Bretone, Baske, sprekers van Provensaals en Oksetaan en dergelike ander – in ŉ enkele homogene Franstalige nasie in te dwing. Die Franse revolusionêres wat wesenlik linkse (staats)nasionaliste was, se voorbeeld is hierna oor die hele ideologiese spektrum nagevolg. Dit is gevolg deur Engelse liberales in Brittanje, en deur Engelssprekende liberales in die VSA met die oog daarop om onderskeidelik Engelstalige Britse en Amerikaanse nasies te vestig. In Brittanje het die hele Keltiese rant (Walliesers, Skotte en Iere) hieronder gely en in die VSA ŉ groot aantal minderhede vanweë die afdwing van Engelse eentaligheid. Dit is gevolg deur regse Falangiste in Spanje wat ŉ homogene Spaanse nasie tot die nadeel van minderhede soos die Katalane, Galisiërs en Baske wou afdwing. Dit is ook gevolg in ooreenstemming met die links-gemotiveerde oortuigings van Engels en Marx, wat net enkele sogenaamde historiese nasies soos Duitsers, Engelse, Franse en Russe erken het, waarin al die ander sogenaamde agterlike volkere geassimileer moes word. (Dit is betekenisvol dat ŉ klassieke liberaal soos John Stuart Mill aan die een kant en Friedrich Engels aan die ander kant, soos elders breedvoerig bespreek is, ewe neerhalend teen klein volkere uitgevaar het.) Die gebruik van die woord nasiebou om hierdie ideologieë te beskryf, is natuurlik onvanpas, want nasies is juis nie deur hierdie soort projekte gebou nie. Inteendeel, ŉ groot aantal kleiner nasies is juis hierdeur verswak en dikwels vernietig. Walker Connor het daarom tereg opgemerk dat waarmee ons hier te doen het nie nasiebou is nie, maar die teenoorgestelde – nasievernietiging. Dit is presies om die rede dat nasiebou ŉ wanvoorstelling en ŉ verkeerde benaming is. Waarmee ons wel hier te doen het, is strategieë waarvolgens van klein nasies vereis is om hulself ter wille van ŉ homogene staatskultuur op te offer en in ŉ meerderheidskultuur op te gaan. ANC se logo op ‘n muur in Soweto, Johannesburg. Foto: Ben Sutherland/Flickr.com Een van die sentrale oogmerke van die ANC is juis ook om ŉ enkele Suid-Afrikaanse staatsnasie op die kulturele verskeidenheid af te forseer. Die Afrikanernasie is verreweg die duidelikste afgebakende kulturele minderheid in die land en is daarom die belangrikste struikelblok in die weg na die realisering van die ANC se Suid-Afrikaanse staatsnasie. Boonop vertoon die Afrikaners in weerwil van groot uitdagings kragtige kulturele en politieke energie. Daarom is Afrikaners die belangrikste element in dit waarna die linkse nasiebou-ideoloë altyd as die nasionale vraagstuk verwys. Die nadelige gevolge van hierdie ideologie tref natuurlik nie net Afrikaners nie. Ook die ander kultuurgemeenskappe ly daaronder. Onder daardie gemeenskappe is dit weliswaar minder opvallend en die weerstand daarteen is meer beperk, naamlik tot kleiner groeperings van intelligentsia in die geledere van hierdie gemeenskappe. Die veelbesproke nasionaal-demokratiese revolusie, oftewel die ideologie van transformatisme soos in sy beleidsdokumente uitgestippel, verwoord die ANC se strategie van nasiebou, naamlik om ŉ Suid-Afrikaanse nasie – ŉ nasionaal-demokratiese nasie van Suid-Afrikaners – op die graf van die kultuur- en taalgemeenskappe, soos die Afrikaners, wat die werklike nasies is – tot stand te bring. Met die voltooiing van hierdie projek moet slegs ŉ nasie van ŉ massa homogene – eenderse – Suid-Afrikaners oorbly. Tog praat baie mense wat ver van die ANC verwyder is en die ANC se ideologie verfoei, dikwels heel gemaklik van ŉ Suid-Afrikaanse nasie en van Suid-Afrikaners. Natuurlik dui dit nie op enige vereenselwiging met die ANC nie. Waarop dit wel dui, is op politieke onnadenkendheid. Suid-Afrikaners – die lede van die Suid-Afrikaanse nasie – is per slot van rekening allermins ŉ blote neutrale beskrywing. Die gebruik van die soort terminologie kom neer op die onnadenkende en onbedoelde ondersteuning van ŉ vyandige ideologie. Teenoor nasiebou, die Suid-Afrikaanse nasie en Suid-Afrikaners staan ŉ ander stel terme, wat ŉ teenoorgestelde stel politieke waardes versinnebeeld. Sentraal hierin is die begrippe soos gemeenskap van gemeenskappe en gemeenskapsfederalisme. Prof. Danie Goosen het bykans twee dekades gelede reeds die frase gemeenskap van gemeenskappe begin gebruik. Onlangs het Connie Mulder, hoof van Solidariteit se navorsingsinstituut op YouTube die idee van gemeenskapsfederalisme verduidelik. Hiervolgens behoort ons ons nie as blote individuele lede van ŉ algemene Suid-Afrikaanse nasie te beskou nie. Inteendeel, ons beskouing van onsself is in die eerste plek as mense wat tot bepaalde gemeenskappe behoort. Die gemeenskappe is die eiesoortige en outonome groeperings, wat op hulle beurt deel kan vorm van meer omvattende, dog minder hegte gemeenskappe, dit wil sê van ŉ gemeenskap van gemeenskappe. Volgens hierdie denkwyse is daar geen sprake van ŉ algemene homogene nasie, soos ŉ algemene Suid-Afrikaanse nasie van [individuele] Suid-Afrikaners nie. Die teenoorgestelde geld. Mense is primêr lede van – behoort aan – hul eie kultuurgemeenskappe. Hierdie gemeenskappe (nie die individue regstreeks nie) maak deel uit van ŉ bedeling van gemeenskapsfederalisme, waarin die staat ŉ rol kan speel. Van nasiebou is daar volgens hierdie denkwyse geen sprake nie. Netso is die begrip Suid-Afrikaners, wat ŉ afleiding van die sogenaamde Suid-Afrikaanse nasie is, op sy sterkste ŉ drasties afgeskaalde sekondêre aangeleentheid. Ofskoon die staat, Suid-Afrika (soos baie ander state, veral in Afrika ŉ kunsmatige koloniale voortbrengsel is), vereis die ideologie van nasiebou dat ewe kunsmatige Suid-Afrikaners en ŉ Suid-Afrikaanse nasie geskep moet word. “Geskep moet word,” want tot dusver het dit nog nie gebeur nie en die vooruitsigte dat dit ooit gaan gebeur, verswak algaande meer. Daar bestaan per slot van rekening eintlik geen beduidende gemeenskaplikhede tussen mense wat Suid-Afrikaners genoem word nie. Kultuurgemeenskappe – die daadwerklike nasies – het verskillende kulture, uiteenlopende geskiedenisse, belewenisse, helde, vyande, ideale en toekomsverwagtings. Daar is eintlik net een gemeenskaplikheid. Dit is dat sogenaamde Suid-Afrikaners binne die kunsmatige grense van ŉ koloniaal geskepte land woon. Dog, selfs dit is al hoe minder waar, want die stelling hou nie tred met die massiewe demografiese verskuiwings wat aan die gang is nie. Talle eertyds wit buurte het byvoorbeeld oor die afgelope dekades eers ras-geïntegreerd geraak waarna die blankes op groot skaal padgegee en hulle elders gevestig het. Eertydse wit skole, wat ook eers ŉ rasse-integrasieproses ondergaan het, het daarna ŉ grootskaalse wit vlug beleef en is nou basies eksklusief swart skole. Tafelberg in Kaapstad. Foto: Counselling/Pixabay.com Betekenisvol is dat dit ook gebeur in skole in dele van Johannesburg, wie se grootliks wit Engelstalige inwoners eens vir hulle onberispelik liberale en nie-rassige beskouings bekend was. Afrikaners op hulle beurt, toon navorsing van Solidariteit, is besig om hulle op nagenoeg dertig plekke te sentreer. Gevolglik is Afrikaners geografies beskou, nie meer Suid-Afrikaans nie, maar ŉ volk van ŉ beperkte aantal sentra waar beduidende getalle Afrikaners toenemend saamtrek. In die lig hiervan, is die begrip Suid-Afrikaners nie net ideologies onvanpas nie. Dit is bowendien ŉ onakkurate beskrywing van die politieke, kulturele en demografiese realiteite. Wanneer in politieke kommentaar, nuusberigte en ander kontekste na Suid-Afrikaners en die Suid-Afrikaanse nasie verwys word, is dit dus eenvoudig, ideologies geïnspireerde woordgebruik of bloot onakkurate beskrywings van feitelike situasies. Afhangende van die situasies waarna verwys word, is meer akkurate woordgebruik noodsaaklik. Woorde en frases soos die publiek, of groot dele van die publiek, gemeenskappe of etlike of verskeie gemeenskappe, of baie/talle mense of bloot almal of dergelike ander opsies is afhangende van die situasies en gebeure wat ter sprake is, meer akkuraat en gepas. Hierdie en dergelike terme staan telkens vry van die ideologiese besoedeling van nasiebou en die verkeerde voorstelling van ŉ sogenaamde Suid-Afrikaanse nasie. Laat ons eerder ŉ gemeenskap van wedersyds respekterende gemeenskappe wees, as individuele lede van ŉ nasie van Suid-Afrikaners wat nie werklik bestaan nie.