Die doel van hierdie artikel is om verslag te doen oor 'n ondersoek wat onlangs gedoen is na die stand van interreligieuse toleransie onder 'n bepaalde groep Suid-Afrikaanse onderwysstudente. Onderwysstudente verteenwoordig nie net die grootste enkele blok studente aan Suid-Afrikaanse universiteite nie; as toekomstige onderwysers sal hulle 'n kritiese onderdeel vorm van die hele nasionale onderwysprojek. As onderwysers moet hulle aan die volgende geslagte die gewenste gesindhede en opvattings ten opsigte van interreligieuse verhoudings oordra. 'n Gesindheid van interreligieuse toleransie is vir hulle belangrik omdat, blykens onlangse navorsing, onderwysers se persoonlike oortuigings, waardes, norme en vooruitspruitende gesindhede bepalend is vir hulle onderrigpraktyk (Leutwyler, Petrovic & Mantel 2012: 111).
Olthuis (2012: 1-7) voer aan dat die mens die wêreld nie objektief (dit wil sê "soos wat dit [oënskynlik] werklik is nie") kan betrag nie, maar eerder deur die prisma van sy of haar eie lewensbeskouing, en dat dit sy of haar visie, beeld of opvatting van die wêreld bepaal. Om hierdie punt toe te lig gebruik Hawking en Mlodinow (2010: 23) die metafoor van die vis wat deur die ronde visbak 'n beeld van die wêreld daarbuite vorm, en dan meen dat die vervormde beeld is soos wat die wêreld werklik is. Onder gelowige of "godsdienstige" mense3 is 'n persoon se religieuse oortuigings 'n belangrike deel van sy/haar lewens- en wêreldbeskouing asook vir hulle wyse van lewe. Om duidelikheid oor die religieuse dimensie van respondente se lewens- en wêreldbeskouing te verkry,
Dit is egter nie slegs mense se lewensbeskouing wat hulle uitsig op en handeling in die wêreld bepaal nie. Dit is ook hoe veilig hulle voel in die wêreld en hoe bereid hulle is om verhoudings te stig met ander mense (cf. Olthuis, 2012). Hierdie faktor is gemeet deur middel van items 4 tot 7.
In die na-Tweede Wêreldoorlogse tyd, gekenmerk deur multikulturele samelewings en deur toenemende individualisme, ervaar die hedendaagse mens die uitwerking van twee konflikterende magte in sy of haar lewe. Eerstens is daar die drang om die eie belang na te jaag en andersyds die drang om 'n samelewing te skep wat 'n diversiteit van kulture en leefstyle kan akkommodeer. Daar is duidelik 'n behoefte aan 'n versameling van gedeelde waardes waardeur vreedsame naasbestaan moontlik kan wees (Van der Walt, 2007: 156). Wat respondente se menings is ten opsigte van die bestaan van so 'n stel gedeelde/universele waardes in die samelewing, en hoe veilig hulle in so 'n samelewing van lewensopvatlike en religieuse diversiteit voel, is gemeet deur items 8 tot 12 van die vraelys.
Die pluralistiese standpunt, 'n siening wat sentreer rondom die gedagte van die futuliteit van 'n soeke na religieuse waarheid en sodoende enige interreligieuse dialoog onmoontlik maak, loop dieselfde gevaar as die laissez faire-vorm van eksklusivisme, naamlik dat dit 'n verantwoordelike en deeglike deelname aan 'n gesprek met religieus-andersdenkendes oor die maatskaplike vraagstukke en uitdagings van die een-en-twintigste eeu onmoontlik maak. Daarteenoor hou 'n gesindheid van epistemologiese nederigheid nie behoorlik rekening met die sterk houvas wat 'n individu se religieuse oortuigings op hom of haar het nie; dit is gewoon te veel gevra van mense (die self en alle ander) om al hulle geloofsoortuiginge (dit wil sê, al die lae van hulle religie of godsdiens5, vanaf die mees opsigtelike rituele aspekte, déúr die dogmatiese en etiese tot die diepste en onwaarneembare spirituele) op die altaar van interreligieuse en intergroepsbetrekkinge te plaas.
Ten opsigte van positiewe pluraliteit geld dieselfde beswaar as wat teen epistemologiese nederigheid geopper is: In die lig van die sterk krag wat religie in die lewe van mense is en uitoefen, en gegewe die feit dat die diepste lae van religie (soos die pistiese [geloof] of die spirituele [geestelike gerigtheid]) moeilik deur middel van rasioneel-kritiese logika of wetenskaplike metodes ondersoek kan word, sou dit vir baie mense te veel gevra wees om hulle volledige geloofspakket vir 'n interreligieuse, kritiese dialoog oop te stel.
Aangesien nie een van die konvensionele modelle aanvaar kan word nie, en wel op grond van die besware wat hierbo uitgespel is, het Wolhuter et al. (2014) onlangs 'n meer werkbare alternatief aan die hand gedoen in die vorm van 'n model van "lewensbeskoulik(e) saamleef". Soos nou verduidelik sal word, kan hierdie model as die religie-onderwyskeerkant van die tans gangbare teorie van Interkulturele Onderwys beskou word.
onderwys in solidariteit, wat daarop dui dat 'n appèl gerig word op die ontwikkeling van 'n kollektiewe gewete en die bevordering van sosiale geregtigheid,
Verbesonder tot die religie / godsdiens, beteken bogenoemde uitgangspunte dat daar eerbied vir en empatie getoon behoort te word met die geloofsoortuigings van ander en dat 'n dialogiese interaksie met hulle oor etiese vraagstukke gevoer behoort te word. Wat religie-onderwys betref, kan aangesluit word by Schweitzer en Boschki (2004) se navorsingsresultate soos hierbo bespreek, asook die bevinding van Van der Walt et al. (2010) op grond van hulle evaluering van religie-onderrigmodelle teen die agtergrond van die struktuur en wese van religie, naamlik dat die beste model behels dat die leerder in die vroeë lewensfases in een religie, deur 'n beoefenaar van daardie betrokke religie, onderrig sal word. Deur so 'n basiese bekendstelling met die eie religie en die plek daarvan in 'n mens se lewe, en vanuit daardie geborgenheidsruimte, kan die leerder dan tydens 'n later fase aan ander religieë voorgestel word en met aanhangers van ander religiegroeperinge in 'n dialogiese ruimte geplaas word. Dit is ook vanuit die basis van die eie religie dat die leerder onderrig behoort te word om verdraagsaamheid, respek en empatie vir ander religieë te kweek. Sodoende kan verdraagsaamheid ontwikkel word deur 'n appèl tot die filantropiese ("omgee-") en spirituele lae van religieë te rig. In terme van die Christelike geloof het Lähnemann (1998) byvoorbeeld 'n benadering ontwikkel van hoe die religieuse gronde vir toleransie vanuit elemente van die Christelike geloof en vanuit die Bybel gevind kan word. Insgelyks kan 'n interreligieuse gesprek oor etiese vraagstukke plaasvind deur 'n appèl tot die filantropiese en spirituele lae van ander religieë te rig.
Dit mag uit die voorgaande voorgekom het asof "toleransie" die nuwe towerwoord in die opvoedingswêreld geword het weens die toenemende multikulturaliteit en multireligiositeit wat in die wêreld ingetree het en steeds besig is om die pluraliteit en die diversiteit van die wêreldbevolking te verhoog. Wanneer 'n mens die aangeleentheid van intermenslike samelewing egter vanuit 'n Bybelse perspektief bekyk, dan blyk dit dat toleransie 'n begrip so oud soos die Skrif self is, hoewel onder ander name. Hoewel die Skrif nooit die woord "toleransie" of "verdraagsaamheid" as 'n tegniese begrip vir die beskrywing van 'n sekere wyse van optrede en gesindheid onder en tussen mense gebruik nie, wemel dit van verwante begrippe soos liefde en sorg vir die medemens. Kerntekste in verband met die liefde is onder meer I Joh 4:8, 19; I Kor 13:13, I Joh 4:7; Joh 13:34, Rom 13:8, I Joh 4: 21 en 1 Joh 4: 12. Kernverse in verband met omgee of sorg is onder meer Deut 6:24, Sag 11:16; Deut 11:22; I Pet 5:7, 2 Kor.
As 'n mens toleransie vanuit 'n Skriftuurlike perspektief benader, dan sou 'n mens soos volg kon konkludeer. Wanneer 'n persoon van Christelike oortuiging met die persepsies, wyses van optrede en gesindheid van 'n ander persoon van ander godsdienstige / religieuse oortuiging gekonfronteer word, dan behoort eersgenoemde aan laasgenoemde die vryheid te gun om te dink en doen soos hy of sy goeddink dog sonder om sy of haar reg en vryheid te laat vaar om krities teenoor sodanige persepsies, wyses van optrede of gesindheid te staan. Hierdie kritiese ingesteldheid is gefundeer in eersgenoemde se opvatting van 'n waardestelsel wat in die Skrifwoord van God gewortel is; anders gestel, in sy of haar Christelike lewens- en wêreldbeskouing. Die ander persoon word die vryheid gegun om op sy of haar eie manier te soek na die "waarheid" soos hy of sy dit verstaan. Vir die Christen word toleransie dus gewortel in die liefde en die sorg vir die medemens, in 'n etiek wat gekenmerk word deur die behartiging van die belange van die medemens. Christelike toleransie gun ruimte aan die ander maar nie tot die mate dat die eer van die God van die Bybel in die gedrang kom nie.