KYK: Khoe-aktiviste stel digitale boek saam | Netwerk24
KYK: Khoe-aktiviste stel digitale boek saam
Deur Julian Jansen 18 Julie 2021 00:21
"‡Gui Khoe gowab mîde da ga ‡an oda ‡gui ‡ansa sada !khuhâ !hao!nasib xani llkhallkhasen."
As jy nog nie die nuwe digitale leesboek met Khoe-woorde en hul Engelse en Afrikaanse ekwivalente onder die knie het nie, dié woorde van Denver Breda beteken: "Hoe meer Khoe-woorde ons leer, hoe meer leer ons oor hul ryke kultuur."
Die "‡" is die kenmerkende klikklank in Khoe (wat ook Khoekhoegowab of Khoikhoi genoem word).
Breda het in ||Hui !Gais (Kaapstad se oorspronklike naam) aan Rapport vertel hy en ander Khoe-aktiviste en -kunstenaars het saamgespan om die digitale leesboek saam te stel. Hy het vyf jaar gelede ernstig begin om Khoe te leer en dít, sê hy, het hom "hoendervleis" gegee. Toe begin hy navorsing doen oor die verlies van taal.
"Taal bring in jou vrede.
"Die Khoe stam van superintelligente mense af.
Denver Breda, 'n aktivis vir die Khoe-taal, met die leesboek waaruit hy hoop ander sal meer van die taal leer. Foto: Marzahn Botha
"Hoekom, in vandag se tyd, kan ons nog so onsigbaar is, vra ek myself baie keer af. Dan vra ek in dieselfde asem ook: Wat kan ek en dan ook jy doen?"
Breda sê dit was moeilik om geld vir die projek te kry. " 'Nee' was baie keer die antwoord. Deure sou toeslaan."
Munanai, 'n voetsoolvlakorganisasie waarvan hy die stigter is, het die projek toe met die hulp van Cultural Survival se Keepers of the Earth-fonds, die Nasionale Kunsteraad en die departement van sport, kuns en kultuur aan die gang gekry. 'n Egpaar van Namibië, Paul en Frederica Vogelsang, het ook gehelp om seker te maak die klikklanke, wat nogal uitdagend kan wees, is reg.
Die digitale boek bevat basiese frases in Khoekhoegowab, die taal van die Khoe-mense van Suid-Afrika, Namibië en Botswana. Op elke bladsy is illustrasies en vertalings van frases in Engels, Afrikaans en Khoekhoegowab.
Breda sê die boek is veral gerig op kinders en jong mense wat nie blootstelling aan die Khoe-taal gehad het nie en meer daarvan wil leer. Daar is talle plekname wat eintlik Khoe-woorde is, waaronder Knysna, Prieska, Gouda en Kouga. Die digitale boek word tans deur e-pos, sosiale media en WhatsApp versprei. 'n Podsending help ook.
Breda sê taal is van kritieke belang in hoe gemeenskappe hulself sien en die wêreld wat hulle bewoon. Hul begrip word deur duisende woorde gevorm.
"So, wat bly oor indien daardie woorde van ons geneem word? Dit is die toestand van die Khoe-mense in Suid-Afrika. Ons taal word nie erken nie en ons kyk toe terwyl ons woorde in ander tale verskyn of gebruik word.
"Dan vra 'n mens die vraag: Watter herstellende pogings is sedert 1994 aangewend om hierdie verliese te erken? As Khoe-mense kan ons nie passief wees oor hierdie euwel nie."
Hy hoop om nog geld te kry sodat ten minste 1 000 van die boeke gedruk kan word "en daarna nóg sodat die hele land kan Khoe leer".