Afrika-geskiedenis: hoofstuk 5
Mieliestronk: Geskiedenis van Afrika
Slawerny, die koloniale tydperk—en uiteindelik die era van onafhanklikheid
DIE eerste volgehoue Europese belangstelling in Afrika het vanweë die ywer van Hendrik die Seevaarder, prins van Portugal, ontwikkel. Talle ekspedisies is ná 1434 deur die Portugese onderneem en met elkeen het die Europese kennis van die kus van Afrika suidwaarts toegeneem. Uiteindelik, in 1497-1498, het Vasco da Gama om die Kaap gevaar en Indië bereik.
Die Westerse belangstelling in die "Donker Vasteland", soos Afrika genoem is, het egter mettertyd verskillende pikdonker kolle in die geskiedenis en karakter van die menslike spesie uitgewys. Een daarvan is slawerny, 'n tweede is 'n sieklike sug na selfverryking. Altwee hierdie ondeugde het tot die skreiende veronregting van miljoene mense van Afrika gelei.
Vir eers was daar die vier eeue van slawehandel toe hordes Afrikane sonder klaarblyklike gewetenswroeging van die slawehandelaars op die vasteland gevang en elders as slawe verkoop is. Omdat Europeërs geen besondere weerstand teen Afrika se baie soorte siektes gehad het nie, is Afrikane as middelmanne in die slawehandel gebruik. Die meeste slawe is dan ook deur ander Afrikane gevang en aan die kus aan slawehandelaars vir verskillende gebruiksgoedere geruil.
Die weerlose gevangenes is vervolgens op slaweskepe soos die een REGS weggevoer na vreemde lande waar hulle nooit weer hul eie mense in die ondermaanse lewe sou sien nie.
Illustrasie: Library of Congress, VSA
Die meeste mense wat veral vanuit Wes-Afrika, van Senegal tot Angola, as slawe weggeneem is, is na die Amerikas gebring, maar sekere van hulle het ook op ander plekke, selfs aan die Kaap, geëindig. Slawerny is duisende jare lank regoor die wêreld beoefen, maar nooit tevore is soveel mense teen hul sin tussen vastelande heen verskuif nie.
Dit is moeilik om die presiese getal te bepaal, maar daar was op die ou end nagenoeg vyftien miljoen Afrikane wat gewelddadig in slawerny ingedwing is. Grootskeepse slawehandel in Afrika is in die negentiende eeu beëindig, maar die nalatenskap van lyding is vandag steeds met ons.
Oor slawerny aan die Kaap word meer in 'n afsonderlike artikel vertel. Die belangstellende leser kan daaroor lees deur hier te klik.
MAAR waar het die praktyk van die handel met slawe uit Afrika dan begin? Dit was die Portugese wat van omstreeks 1510 af begin het om verslaafde Afrikane na die vroeë Spaanse kolonies in die tropiese Amerika te bring. Teen die sewentiende eeu het die vinnig toenemende Europese vraag na suiker—'n gewas wat baie arbeid verg—die verskeping van slawe na die Nederlandse, Franse en Engelse kolonies van die Wes-Indiese eilande met rasse skrede laat toeneem.
In die agttiende eeu alleen is minstens ses miljoen slawe weggevoer, en die Britte was voorbokke in hierdie praktyk wat vandag as niks minder as barbaars beskou word nie. Tog kan tot die Britte se krediet gesê word dat hulle in die 1800's onder die eerstes was wat slawerny afgeskaf het.
Daar moet ook nie vergeet word dat slawerny wyd en syd in Afrika self beoefen is lank voordat die Europeërs met hul menserooftogte begin het nie.
NATUURLIK het die geleidelike beëindiging van die slawehandel nie die einde van die Europese belangstelling in Afrika beteken nie. Inteendeel, kolonisasie was die volgende episode van Europese betrokkenheid. Die Portugese was van die einde van die vyftiende eeu weer aan die voorpunt met kleinskaalse pogings, terwyl die Nederlanders die Kaap van 1652 af beset het.
Maar wat historici die "koloniale koors" noem, het die Europeërs in die 1890's beetgepak toe daar 'n groot geskarrel onder verskillende Wes-Europese lande was om elkeen 'n hap van die groot Afrika-koek te bekom. Brittanje, Frankryk, Portugal, België (eintlik koning Leopold II in sy persoonlike hoedanigheid), Duitsland, Italië en Spanje het hul kleims afgebaken en Afrika onder hulself verdeel, sonder dat die mense wat daar gewoon het enige sê in die oornames gehad het.
Boonop het die koloniseerders 'n beperkte kennis gehad van die gebiede wat hulle vir hulself toegeëien het. Voor die Eerste Wêreldoorlog was die vasteland dus feitlik 'n lappieskombers van Europese besettings, soos DIE ILLUSTRASIE HIERONDER toon:
Die frenetiese stormloop het slegs twee dekades geduur en tot iets meer as sewe dekades van kolonialisasie gelei.
Dat die Europese kolonisasie van Afrika nie oral net veronregting gebring het nie maar ook voordele, kan nie weggeredeneer word nie. Vanweë die Europese bemoeienis het miljoene Afrikane immers geletterd geraak en ook Christene geword.
Waarteen baie Afrikane dit egter vandag het, is dat die koloniseerders in baie gevalle die kosbare grondstowwe van Afrika-lande vir hul eie gewin kom wegneem en die Afrikane met die spreekwoordelike krummels gelaat het.
DIE tydperk tussen die twee wêreldoorloë was 'n tyd van intense staatkundige en intellektuele verandering vir die volkere van Afrika. Vir die Europeërs was dit 'n tyd van konsolidasie, waartydens hulle doeltreffender koloniale besture probeer vestig het.
Die stedelike bevolkings in Afrika het begin vra vir groter seggenskap in bestuursake. Om hul saak te stel is nuwe bewegings en verenigings gestig. Die politieke momentum wat opgebou is, is weliswaar deur die Tweede Wêreldoorlog onderbreek. Baie Afrikane het hulle egter nie onbetuig gelaat nie en in die oorlog selfs vir die vryheid van Europa help veg. Maar toe die oorlog eindig, het baie mense gevoel dat die volkere van Afrika nou ook op hul eie vryheid geregtig is.
Toe Indië in 1947 sy onafhanklikheid kry, het die beweging tot selfregering onkeerbaar geword. Die eerste Afrika-kolonie wat onafhanklik geword het, was die Goudkus wat in 1957 die staat Ghana geword het. Op die foto LINKS open Kwame Nkrumah, die toenmalige Ghanese premier, seëvierend sy land se nasionale parlement.
Foto: Britse inligtingsdiens
I N 'n tydperk van iets oor die sewentig jaar, het Brittanje, Frankryk en ander Europese lande die reuse-masjien van koloniale heerskappy opgebou en weer afgetakel. Imperialisme was 'n vlugtige episode in die baie lang geskiedenis van Afrika, maar dit het 'n onuitwisbare merk op die vasteland gelaat, sowel ekonomies as maatskaplik.
Ná 1948 was daar natuurlik ook die heftige stryd teen apartheid in Suid-Afrika, waaroor nie in besonderhede hier vertel sal word nie, omdat in die volgende artikels breedvoerig daaroor geskryf word:
Die ANC * Nelson Mandela * Sharpeville * Einde van apartheid
* Die leser kan ook hier klik vir Suid-Afrika se eie geskiedenis in presies duisend woorde.
Vir baie Afrika-state het die verkryging van ekonomiese onafhanklikheid baie moeiliker geblyk te wees as om polities onafhanklik te word. In party gebiede het droogtes die gesaaides verwoes en hongersnood gevolg; elders is ekonomiese bedrywighede deur oorloë tot stagnasie gedwing.
Politieke onstabiliteit op die vasteland (meer as vyftig staatsgrepe) was sowel die gevolg as die oorsaak van ekonomiese probleme. Die lewensduurte het die hoogte ingeskiet en vinnig groeiende stedelike bevolkings is erg getref.
Pogings om 'n sterk vervaardigingsbedryf op die been te bring, het baiemaal misluk. Afrika-state se geldeenhede kon onmoontlik kers vashou by die sterk Westerse geldeenhede.
Die negatiewe strominge het Westerse ekonomiese instellings, soos die Wêreldbank, laat ingryp. In die afgelope dekades het die eskalering van die verwoestende HIV-vigs-pandemie ook die gevaarligte veral in Midde- en Suidelike Afrika bloedrooi laat flits en presies wat die uiteinde gaan wees, weet geen mens nie.
Al sulke probleme het veroorsaak dat heelparty mense al uit Afrika (en nie net uit Suid-Afrika nie) na ander wêrelddele geëmigreer het om 'n beter lewe daar te probeer vind.
En tog: met ons eie pres. Thabo Mbeki aan die voorpunt van 'n beweging na 'n veel begeerde Afrika-renaissance, kan dit wees dat die wiel vir die wêreld se mees onontwikkelde vasteland op die foto REGS uit die ruimte gesien stadig maar seker besig is om in sy guns te draai.
Met NEPAD as 'n lofwaardige visie vir volgehoue groei en ontwikkeling word reikhalsend uitgesien na die dag dat die Afrika-state uiteindelik ten volle sal deel in 'n voorspoed wat so lank slegs die wêreld se rykste lande beskore was.
Die kinders van Afrika kan nie wag nie.
Ruimtefoto van aarde met Afrika soos gesien vanuit Apollo 17: NASA
Lees ook: Die Afrika-unie—trotse vesting van saamhorigheid
JY is nou by HOOFSTUK 5 en het aan die einde gekom van hierdie aanbieding
Vir 'n vinnige kennistoetsie oor die Afrika-geskiedenis kan jy nou hier klik as jy wil
Of klik hieronder op enige hoofstuk waarheen jy miskien wil terugbeweeg:
HOOFSTUK 1: Historiese rekonstruksie: die verskillende middele wat deur historici gebruik word om die veelbewoë geskiedenis van ons vasteland na te speur
HOOFSTUK 2: Die voorgeskiedenis van ons kontinent en die uiteindelike swart verskuiwing na die suide
HOOFSTUK 3: Afrika-beskawings van weleer
HOOFSTUK 4: Die Arabiese inval in Noord-Afrika en gevolglike ontwikkelings voor die Europese kolonisasie van die vasteland