PressReader - Beeld: 2017-07-20 - E­tie­se lei­er­skap op ag­ter­grond
E­tie­se lei­er­skap op ag­ter­grond
Beeld - 2017-07-20 - Kommentaar - A­li­da Kok
‘Ek is nog steeds ’n LP, vir eers.” Dit was die woor­de van die ANC-LP, Pra­vin Gord­han, by die be­graf­nis van Ahmed Kathra­da in A­pril van­jaar.
Nou, in die aan­loop tot 8 Au­gus­tus se stem­ming in die par­le­ment oor die mo­sie van wan­troue teen pres. Ja­cob Zu­ma, het Gord­han en nog ’n ANC-LP, Mak­ho­si K­ho­za, op Man­de­la­dag deel­ge­neem aan o­pen­ba­re ge­sprek­ke waar hul­le weer hul mis­noeë met Zu­ma uit­ge­spreek het.
K­ho­za was ’n spre­ker by die Fu­tu­re of South A­fri­ca-kon­fe­ren­sie wat deur Sa­ve South A­fri­ca en die Ahmed Kathra­da-s­tig­ting aan­ge­bied is.
Die an­der ge­leent­heid was ’n pa­neel­be­spre­king by die Li­lie­sle­af-mu­seum waar Gord­han ’n pa­neel­lid was.
Gord­han het ge­sê dit is tyd dat Zu­ma op­sy­skuif so­dat ie­mand an­ders die land kan lei.
K­ho­za het in ’n plei­dooi dat die pre­si­dent af­tree, ge­sê ’n pa­tri­ar­ga­le Zu­ma ver­oor­saak ook ras- en stam­po­la­ri­se­ring in die land.
Só tree dié LP’s in teen­stel­ling met par­ty­dis­si­pli­ne op, en K­ho­za is deur die ANC in K­waZu­lu-Na­tal in ken­nis ge­stel dat sy “nou oor die lyn ge­trap het” en ge­dis­si­pli­neer moet word.
Die op­tre­de van Gord­han en K­ho­za as ANC-LP’s dra spe­si­fiek ge­wig.
Dit is nog ’n stap wat ’n swak plek in die Grond­wet uit­lig: die par­ty­lys­stel­sel (met die mee­gaan­de klem op par­ty­dis­si­pli­ne) wat in die hui­di­ge kon­teks ’n kor­rup­te do­mi­nan­te par­ty aan die be­wind hou, want die par­ty­lys word be­paal deur on­ver­ant­woord­ba­re groot­kop­pe wat reeds bo­aan die lys ver­skyn.
LP’s kan nie op­tree om wy­ke se be­lan­ge te be­skerm nie en word ge­dreig met tug­ver­ho­re (of on­wet­ti­ge ver­vol­ging, soos in K­ho­za se ge­val) as hul­le stroom­op wil swem.
K­ho­za noem in ’n on­der­houd met Han­lie Re­tief van Rap­port dat sy se­we keer teen ’n mo­sie van wan­troue teen die pre­si­dent moes stem, want haar “par­ty sê so”.
Sy sê Sa­ve South A­fri­ca se pro­tes­op­tog­te op 7 A­pril en die pre­si­dent se re­ak­sie daar­op was vir haar ’n keer­punt.
An­der ANC-LP’s is ver­sig­ti­ger om hul­le spe­si­fiek teen Zu­ma uit te spreek.
De­rek Ha­ne­kom, voor­ma­li­ge mi­nis­ter en voor­sit­ter van die Ahmed Kathra­dastig­ting, het op Man­de­la­dag ge­noem dat ’n spe­si­fie­ke in­di­vi­du nie ge­tei­ken word in op­roe­pe vir die ANC se her­nu­wing nie.
Op die ANC se na­si­o­na­le be­leids­kon­fe­ren­sie in Ju­nie het Ha­ne­kom – wat saam met an­der ANC-le­de op die ver­hoog ag­ter die pre­si­dent ge­staan het – baie on­ge­mak­lik ge­lyk toe Nom­mer Een be­gin sing en dans ty­dens sy o­pe­nings­toe­spraak.
Ha­ne­kom het bly staan, nie saam ge­dans nie, en het weer sy sit­plek op die ver­hoog in­ge­neem toe ver­rig­tin­ge voort­ge­sit is.
Dit is moei­lik om die ge­vol­ge van LP’s se reg­streek­se en on­reg­streek­se teen­kan­ting te meet. Maar nes die po­li­tiek van pa­tro­naat­skap ’n draak met tal­le ver­skil­len­de kop­pe is, is daar ook ver­skil­len­de s­ty­le waar­op ’n teen­voe­ter vir pa­tro­naat­skap ge­bied kan word.
Ter­wyl Gord­han en K­ho­za reg­streek­se o­pen­ba­re uit­spra­ke teen die pre­si­dent en staat­skaping maak, kan ’n mens aan­vaar dat Ha­ne­kom by­voor­beeld nie die hok op die­self­de har­de wy­se skud nie en meer on­der die ra­dar werk ten guns­te van die par­ty se her­nu­wing.
Dit wek nie die­self­de on­mid­del­li­ke o­pen­ba­re er­ken­ning nie en lei tot ver­skerp­te kri­tiek, maar ten min­ste word die fi­sie­ke ruim­te wat Ha­ne­kom (wat as voor­beeld hier ge­bruik word) op­neem in die par­ty – so­lank as wat hy dit be­hou – ge­re­ser­veer vir e­tie­se lei­er­skap. ■ Kok is ’n lek­tor in po­li­tie­ke we­ten­skap aan U­ni­sa.