Frederick Banting en die stryd teen diabetes
epogmakende deurbraak van
Frederick Banting en kie.
die ontdekking van insulien
Byna negentig jaar gelede is ’n
sterwende menslike diabeet (lyer aan suikersiekte) vir die heel eerste
keer met ’n ekstrak van insulien ingespuit. Die pasiënt —’n seun
van veertien—het dramaties herstel. Die baanbreker van hierdie
revolusionêre soort behandeling was ’n jong, beskeie Kana­dese
geneesheer, Frederick Banting. Hier is die verhaal van dié beson­dere
ontdekking wat steeds die verskil tussen lewe en dood vir mil­joene
diabete oor die wêreld heen beteken... REGS:
Insulien-kristalle, groter as die gewone, wat in die jare negentig aan
boord van ’n pendeltuig in die ruimte gekweek is. Navorsers het dit as ’n
belangrike stap beskou in die voortgaande proses om die werking van
hierdie wondermiddel beter te probeer begryp.
11 Januarie 1922 word ’n veertienjarige pasiënt, Leonard Thompson, in
die algemene hospitaal van Toronto, Kanada, ingestoot. Hy ly reeds twee
lang jare aan diabetes. Dokters het vir hom die enigste ''behandeling''
voorgeskryf wat tot nou toe bekend is—’n streng dieet met min
die tiener het al so uitgeteer dat hy net 30 kg weeg en skaars die krag
het om sy kop op te lig. Hy is op sterwe. Die dokters gee die seun ’n
inspuiting en wag gretig om te kyk wat gaan gebeur. Die inspuiting help
niks nie, trouens, dit laat ’n sweer ontwikkel.
ander ekstrak word voorberei en op 23 Januarie word die seun daarmee
ingespuit. Hierdie keer lyk dit of daar ’n opflikkering is. Nog ’n
aantal inspuitings volg deur die loop van die dag en spoedig sit Leonard
regop in die bed. Hy eet ook normaal. In die volgende paar dae kry hy sy
krag terug en sit gewig aan. Uiteindelik kan hy huis toe gaan.
behandeling, meer as tagtig jaar gelede, is as ’n triomf vir die mediese
wetenskap aangekondig. Binne ’n paar maande het nog diabete dieselfde
inspuitings ontvang en het hul eweneens so gesond geword dat hulle met hul
lewe kon voortgaan.
behandeling—inspuitings met insulien—was die geesteskind van ’n
skaam Kanadese dokter genaamd Frederick Banting. Hier is sy besondere
word op 14 November 1891 op ’n plaas naby Alliston, Ontario, gebore. Toe
hy vyftien is, kry ’n meisietjie in sy klas diabetes en sterf. Banting
is ontsteld omdat die dokters so magteloos is om haar te help.
Nadat hy die
skool verlaat het, begin hy op sy pa se aandrang vir predikant studeer,
maar omdat hy so ’n slegte spreker is, wend hy hom liewer tot die
geneeskunde. In die Eerste Wêreldoorlog is hy ’n dokter in die Kanadese
leër. Hy beseer sy hand so erg dat sy kollegas dit wil afsit. Banting
weier. Hy hou self toesig oor sy behandeling totdat sy hand heeltemal
genees, terwyl hy die hele tyd ook nog die gewonde soldate versorg. Hy kry
later ’n militêre toekenning vir dapperheid.
oorlog word Banting ’n mediese praktisyn op ’n dorp met die naam
London, in Ontario. Hy het egter so min pasiënte dat hy nie genoeg
verdien om daarvan te lewe nie. Sy verloofde reken daar is nie veel van
’n toekoms vir haar saam met hom nie en verlaat hom.
aanvaar dan ’n pos as dosent in fisiologie aan die Universiteit van
Die pankreas, ’n klein, gelerige klier naby die maag. Lees hieronder oor
Banting se opspraakwekkende ontdekking in verband met hierdie klier.
& U.S. NIH
1920, terwyl hy ’n les oor die pankreas vir sy studente voorberei, val
Banting se oog op ’n artikel oor die skakel tussen diabetes en ’n
hormoon wat blykbaar deur die pankreas afgeskei word en wat die liggaam
nodig het om suiker te verwerk. Dokters het eers gedink die pankreas skei
slegs spysverteringsappe af.
1869 het ’n mediese student, Paul Langerhans, die bestaan ontdek van
groepe selle (die sogenaamde eilandjies van Langerhans) wat regdeur die
pankreas versprei is. Hy het nie geweet waarvoor hulle daar is nie. Wetenskaplikes
het begin wonder of die selle dalk die stof afskei wat die verwerking van
glukose reguleer. Hulle het dit begin isoleer, maar sodra die pankreas gesny
is om dit te ontleed, het sy spysverteringsappe die onbekende stof
vernietig. Die navorsers het naderhand ophou probeer.
1889 het twee Duitse wetenskaplikes, Oskar Minkowski en Joseph von Mering,
ontdek dat proefhonde diabetes kry nadat die pankreas verwyder is. Kon dit
wees weens ’n gebrek aan die geheime stof wat die suiker reguleer? Daar
was hernieude belangstelling in die eilandjies van Langerhans, maar steeds
kon niemand hul afskeiding isoleer nie.
het gewonder of dit moontlik is om die X-goed, soos hy dit genoem het, te
onttrek deur die buise naby die eilandjies van Langerhans in ’n lewende
dier af te bind voordat die pankreas verwyder word. Aangesien daar geen
geriewe by die Universiteit van Wes-Ontario was nie, doen hy toe aansoek om
sy proefnemings by die Universiteit van Toronto te doen.
studieleier, prof. John Macleod, het min vertroue in Banting se projek, maar
stem tog teensinnig in om hom agt weke lank in sy laboratorium te
akkommodeer. Banting kry ’n jong gegradueerde, Charles Best, om hom te
hul eerste proefneming bind Banting en Best die pankreasbuise van ’n
aantal honde af en wag sewe weke lank. Toe hulle weer die honde oopsny, vind
hulle dat die garing wat hulle gebruik het, gebreek het en dat die buise
normaalweg werk. Die mans is verpletter, want die tyd loop uit.
Macleod met vakansie weg is, besluit hulle om die proefneming met ’n
tweede groep honde te herhaal en dié slag sterker garing te gebruik. Ná slegs
een maand sny hulle weer die honde oop. Hulle verwyder die kliere en slaag
daarin om ’n bietjie van die X-goed af te trek. Hulle spuit die ekstrak in
’n hond met diabetes (een waarvan die pankreas uitgehaal is)—en hou asem
hul groot vreugde kom die hond by uit sy beswyming en hy herstel vinnig.
Hierna werk die mans ylings voort en gebruik uiteindelik die pankreasse van
geslagte kalwers om groter hoeveelhede insulien te verkry—soos die X-goed
later genoem is.
Derde navorser, James Collip, sluit hom in Desember 1921 by die span aan.
Teen Januarie 1922 is hulle gereed om hul eerste menslike diabeet in te
spuit. Die wonder gebeur—insulien werk ook in mense. Hul prestasie word
kort daarna bekend gemaak. (Interessant genoeg is dit Collip wat die
tweede—en geslaagde—ekstrak voorberei het wat Leonard Thompson se lewe
1923 word Banting en Macleod gesamentlik met die Nobel-prys vereer vir ''hul
ontdekking van insulien''. Banting is kwaad omdat Macleod, en nie Best nie,
gekies is om die toekenning saam met hom te kry en hy erken Best se bydrae
deur die prysgeld met hom te deel. Macleod gee op sy beurt die helfte van sy
deel vir Collip.
dieselfde jaar stig die Universiteit van Toronto die Banting en
Best-departement vir mediese navorsing, met Banting as die hoof. Hy word
later vir sy werk tot ridder geslaan. In die Tweede Wêreldoorlog sluit
Banting hom as ’n majoor by die Kanadese leër aan. Op 21 Februarie 1941,
onderweg na ’n geneeskundige sending in Engeland, sterf hy toe die
tweemotorige bomwerper waarin hy reis tydens ’n sneeustorm in Newfoundland
mediese wetenskap verloor ’n ware groot navorser. Maar hy sal nooit
vergeet word nie, want sy ontdekking het die verskil tussen die lewe en die
dood beteken vir miljoene diabete oor die wêreld heen.
MELLITUS is ’n siekte wat verhinder dat die liggaam glukose behoorlik
verbruik en opberg. (Glukose, ’n eenvoudige suiker, is die finale
afbreekproduk van die meeste koolhidrate ná vertering.)
is twee vorms van diabetes mellitus. In die tipe1-diabetes (ook genoem
insulien-afhanklike diabetes) het pasiënte ’n gebrek aan die hormoon
insulien, wat verantwoordelik is vir die beheer van die hoeveelheid
glukose in die bloed. Insulien word deur spesiale selle in die eilandjies
van Langerhans vervaardig—groepe selle wat verspreid regoor die pankreas
voorkom. Die pankreas is ’n klein, gelerige klier naby die maag. ’n
Gemis aan insulien veroorsaak dat glukose in die bloed ophoop. Vet word as
’n alternatiewe energiebron afgebreek, wat tot bewusteloosheid en
uiteindelik die dood kan lei. In
tipe2-diabetes (ook genoem nie-insulien-afhanklike diabetes) vervaardig
die liggaam inderdaad insulien, maar nie genoeg nie en/of die vervaardigde
insulien is nie in staat om behoorlik te werk nie. Tipe 2-diabetes
ontwikkel dikwels by middeljariges of bejaardes. Simptome van diabetes is
onder meer ’n onlesbare dors, swakheid, gewigsverlies en oormatige
urinering. As dit nie behandel word nie, ontwikkel ander komplikasies.
is ook die naam van ’n tweede siekte wat meer presies as diabetes
insipidus bekend staan. Die niere van die lyer kan nie water behou wat
vanuit die bloed soontoe kom nie.)
diabetes genees word?
kan steeds nie genees word nie. Maar die huidige behandeling is so
doeltreffend dat lyers lang, aktiewe lewens kan geniet. Tipe1-diabete
ontvang daaglikse dosisse insulien—in die vorm van onderhuidse
hipodermale inspuitings of draagbare pompe.
is al gedoen oor pompe wat onder die vel ingeplant word. Dié sou
geprogrammeer word om insulien op vasgestelde tye vry te laat. Lyers moet
’n gebalanseerde dieet volg.
Tipe2-diabetes word soms ’n matiger vorm van die siekte genoem, maar dit
moet nie as sodanig behandel word nie, want die komplikasies kan net so
ernstig as dié van tipe1-diabetes wees. Dit kan in die eerste plaas deur
die dieet beheer word, maar as dit nie doeltreffend is nie, kan die pasiënt
tablette of insulien-inspuitings nodig hê. Die navorsing duur voort om
die behandeling te verbeter en ’n geneesmiddel te vind.
is dit nou moontlik om insulien kunsmatig te berei pleks van staat te maak
op die pankreasse van geslagte diere om dit te verkry.
Diabetes: belangrike nuwe navorsingsresultaat
• Britse navorsers het in Maart 2009 aangekondig dat ’n virus wat algemeen voorkom dalk die sneller kan wees wat baie gevalle van diabetes laat ontwikkel, veral onder kinders. Volgens die vaktydskrif Diabetologia is tekens van enterovirusse in ’n navorsingstudie in pankreasweefsel gevind van sestig persent kinders wat aan tipe1-diabetes ly. By kinders wat nie lyers is nie, was daar egter skaars enige tekens van enterovirus-infektering.
Daar is ook gevind dat veertig persent van volwassenes met tipe2-diabetes tekens van die infeksie toon in die selle wat insulien produseer. Ofskoon erflikheid ’n wesentlike rol by die ontwikkeling van diabetes speel, is hier ’n interessante nuwe perspektief. Volgens die studie kan die virus dalk net die vabond wees wat die diabetes aan die gang sit by mense wat ’n geneigdheid daartoe het.
Die familie van enterovirusse is ou bekende kalante wat sulke simptome soos braking en diarree veroorsaak. Daar is egter omtrent honderd verskillende enterovirus-stamme, en die uitdaging is nou om uit te vind watter van dié dalk by diabetes betrokke kan wees.
Die navorsing is gedoen deur dr. Alan Foulis, ’n pataloog van Glasgow, en kollegas van die Peninsula- mediese skool en die Universiteit van Brighton.
Hul bevinding verhoog die moontlikheid dat ’n entstof nog ontwikkel kan word.