Hierdie laaste waarneming bring my terug na die sentrale vraag wat in hierdie artikel gestel word. Hierdie vraag, gesien vanuit die perspektief van funksionele variasie, bring variëteite en tale wat oorwegend vir informele oogmerke gebruik word binne die bestek van die beginsel van standaardisering. Standaardtale, wat oor die algemeen die eerste taal van slegs 'n minderheid sprekers in Afrika is, is tradisioneel gebaseer op 'n geskrewe standaardortografie, en is die voorkeurmedium vir formele kommunikasie. Die geskrewe vorm van taal, ook informeel, en ook van nie-gestandaardiseerde tale, word egter toenemend toeganklik vir meer en meer eerstetaalsprekers van sulke tale. Dit is merkbaar ook aan die frekwensie van geskrewe kommunikasie in 'n steeds groter wordende aantal tale op die Internet. Hierdie proses is dan duidelik 'n voorbeeld van die tweede fase van standaardisering, naamlik kodifisering, wat 'n noodsaaklike stap is op weg na die kultivering, of funksie-uitbreiding, van sulke tale.
In die verlede was die standaardisering van enige gegewe taal 'n bo-na-onder-proses, teweeggebring deur 'n regering waarvan die beleidsrigtings aangaande geletterdheid en onderwys bepaal is deur die regerende party en uitgevoer deur amptenare in sy diens. Informele standaardisering vind egter toenemend plaas soos meer en meer geletterde gebruikers die kuberruim betree en tekste voortbring in die tale waarin hulle hul die beste kan uitdruk. Op hierdie wyse word taalvorme wat voorheen oorwegend, en sommige gevalle uitsluitlik, as orale kommunikasiekodes gebruik is, gekodifiseer, ofskoon op informele wyse. Dit beteken dat die lede van 'n taalgemeenskap dus die gebruik van hulle taal kan bevorder deur hierdie medium te benut om tekste voort te bring vir 'n verskeidenheid oogmerke. Die beskikbaarheid van groot getalle tekste in elektroniese formaat maak dit ook moontlik om 'n korpus (of korpora) vir so 'n taal op te stel wat benut kan word om die leksikon te standaardiseer op basis van frekwensietellings en die gebruik van konkordansies. In plaas daarvan om afhanklik te wees van individuele outeurs en kampvegters vir die bevordering van 'n bepaalde taal, kan 'n taalgemeenskap as 'n geheel hulle demokratiese reg uitoefen om hulle taal te gebruik om hulself beter uit te druk as in enige ander. Dit is 'n vorm van standaardisering wat sonder die tussenkoms van regeringsinstansies kan plaasvind, hoewel die nodige befondsing uiteraard die proses sou bespoedig en versterk. 'n Verdere stap in die kodifisering is dan die opstel van 'n standaardgrammatika op die basis waarvan opvoedkundige materiaal voortgebring en gepubliseer kan word.
Dit is vanselfsprekend dat nie alle tale in dieselfde mate gestandaardiseer kan word nie. Die geskiedenis van taal/tale in Afrika soos dit deur die eeue ontvou het, is grootliks bepaal deur sosio-politieke gebeurtenisse en die politieke vorming van ons kontinent. Die meer onlangse verlede, ook in die politieke arena, bevat duidelike aanduidings dat die afbreek van kommunikasiegrense en vermeerderde toegang tot 'n wêreldwye netwerk van kommunikasie geleenthede kan skep vir 'n wyer spektrum van tale om hulle funksionaliteit te verhoog. Dit kom neer op 'n nuwe demokratisering van taalgebruiksgeleenthede, wat die versterking van 'n kommunale basis vir dialekte en verwante tale om gestandaardiseer te word, insluit.
Nog 'n projek, met as oogmerk die harmonisering en standaardisering van wedersyds verstaanbare tale en dialekte in Afrika, is die sogenaamde Harmonisation and Standardisation of African Languages Project deur die Centre for Advanced Studies of African Society (CASAS), verbonde aan die Universiteit van Kaapstad, wat in 1997 gestig is as 'n Pan-Afrika-sentrum vir die skep van navorsingsnetwerke. Dit is nog 'n voorbeeld van 'n nie-regeringsorganisasie wat met die samewerking van taalkundiges van verskeie universiteite in Afrika, gelykvormige standaardortografieë ontwikkel het vir die Yoruba-, Hausa-, Igbo- en Ijo-taalklusters in Wes-Afrika, sowel as 'n gelykvormige standaardortografie vir die Suider- en Sentraal-Afrikaanse tale van Malawi, Mosambiek en Zambië. 'n Soortgelyke projek vir die Nguni- en Sotho-tale in Suid-Afrika is onlangs voltooi.