Minister staan hofaansoek oor toerisme-ekwiteitsfonds teëAfriForum en Solidariteit sê hulle is reg om die minister die stryd in die hof aan te sê. (Argieffoto: Dept. van toerisme) Die departement van toerisme sê sy pogings om die bedryf te transformeer word gedwarsboom deur AfriForum en Solidariteit. Dít nadat die hooggeregshof in Pretoria op 27 April die twee organisasies se aansoek toegestaan het wat die verwerking van aansoeke by die departement se Toerisme-ekwiteitsfonds (TEF) tydelik stuit. Maandag het die departement aangekondig dat hy van voorneme is om die hoofaansoek, rakende die grondwetlikheid van die kriteria wat die TEF gebruik, teen te staan. Die minister van toerisme, Mmamoloko Kubayi-Ngubane, sê AfriForum en Solidariteit betwis die wetlikheid en rasionaliteit van die kriteria dat ŉ onderneming 51% in swart besit moet wees om te kwalifiseer. Die organisasies sê dié beleid is nadeling vir talle Suid-Afrikaanse werknemers, wit én swart. Volgens die minister voer die organisasies aan dit spruit uit die Wet op Breedgebaseerde Swart Ekonomiese Bemagtiging (B-BBEE), saamgelees met die Toerismekode. Dié kode skryf ŉ formule voor waarmee punte vir B-BBEE-voldoening toegeken word. Die TEF beoog om ondernemings – wat ŉ minimum van 51% swart eienaarskap het – in die akkommodasie- en gasvryheidsbedryf, asook reis- en verwante dienste, produkte en inisiatiewe, te finansier. Dit word gedoen deur ŉ kombinasie van toelae, konsessielenings en skuldfinansiering om ekwiteitsverkrygings vir nuwe ontwikkelings, of die uitbreiding van bestaande ondernemings in die toerismebedryf, te ondersteun. Die minister sê nadat sy ŉ brief van AfriForum en Solidariteit ontvang het met ŉ versoek vir inligting oor die aard van die fonds in die lig van die Covid-19-pandemie, is die verwerking van aansoeke gestaak en daar is ook met die twee organisasies vergader om die aard van die fonds en sy oorsprong te verduidelik. “In wese was hulle [AfriForum en Solidariteit] van mening dat die minister die fonds moet gebruik om finansiële verligting te bied aan sakeondernemings wat deur Covid-19 geraak is. Hulle het aangevoer die transformasie van die bedryf moet sekondêr wees teenoor Covid-19-verligtingsmaatreëls.” Kubayi-Ngubane sê daar was destyds al geen twyfel oor die beleidsbedoeling van die Toerisme-ekwiteitsfonds nie: Om transformasie in die bedryf ŉ hupstoot te gee. “Dit is ook verduidelik dat die TEF nie blind is vir die uitwerking van Covid-19 nie, maar dat dit transformasie en inklusiewe rekonstruksie van die toerismebedryf steun.” Die minister sê sy hoop AfriForum en Solidariteit stem in tot ŉ versnelde proses sodat die duisende mense wat reeds aansoeke by die TEF ingedien het, nie benadeel word nie. Aansoeke ten bedrae van sowat R5,6 miljard is reeds ontvang. “Ons moet weer benadruk dat ons pogings om die bedryf te transformeer rotsvas staan. Ons het ons regsverteenwoordigers opdrag gegee om voort te gaan met ons verdediging van pogings deur AfriForum en Solidariteit om die kriteria teen te staan en ongrondwetlik te laat verklaar,” sê Kubayi-Ngubane. “Daar moet vooraf kennis geneem word dat die vertraging met die inwerkingstelling van die TEF swart sakeondernemings negatief gaan raak wat reeds ooreenkomste aangegaan het en deur Sefa (die staat se kleinsake-finansieringsagentskap) aansoek gedoen het vir finansiering.” Volgens die minister verhoed die bedryf se kapitaal-intensiewe aard nuwe en bestaande ondernemings in swart besit om ŉ beduidende bydrae te lewer en deel te neem in die sektor. Kubayi-Ngubane sê die meeste toerismeondernemings het steeds nie die 30%-eienaarskapteiken bereik nie en daar is steeds net ŉ beperkte getal mediumgrootte sakeondernemings wat deur swart mense in die toerismebedryf beheer word, “om nie eens van groot ondernemings te praat nie”. Die departement sê toegang tot finansiering is een van swart entrepreneurs in die bedryf se hoogste hekkies. Die minister sê die kwessie is nou in die hof se hande en sy het ŉ beroep op aansoekers gedoen om geduldig te wees met die verwerking van aansoeke. “Ons is van mening dat hierdie gedurige hindernisse in die transformasie van die bedryf teen ŉ hoë prys kom vir diegene wat gely het weens die ernstige marginalisering en onderdrukking wat ons ongelukkige en hartseer verlede oorheers het.” AfriForum, Solidariteit reg vir hofstryd AfriForum en Solidariteit sê intussen hulle is reg om die minister in die hof die stryd aan te sê. “Ons sien uit daarna om die minister in die hof te ontmoet. Sy meld graag dat ondernemings met swart eienaars swaarkry en hulp moet ontvang, maar steur haar nie aan die swaarkry van ondernemings met wit eienaars of dié se werknemers nie,” sê Anton van der Bijl, hoof van regsake by Solidariteit. “Om Solidariteit en AfriForum as sondaars uit te kryt, is vir haar gerieflik; tog is dit sy en haar departement wat versuim het om die nodige administratiewe prosesse te volg en dus die fonds verkeerdelik die lig laat sien het.” Ernst van Zyl, veldtogbeampte vir strategie en inhoud by AfriForum, sê die Covid-19-pandemie en die regering se inperkingsregulasies het alle ondernemings in die toerismebedryf geraak – ongeag die eienaars se ras. “Die minister is ontsteld deur die feit dat AfriForum en Solidariteit die rassistiese, diskriminerende toerisme-ekwiteitsfonds ‘frustreer’. AfriForum en Solidariteit sal diegene wat probeer om sistemiese rassisme teen minderhede te bevorder, graag ‘frustreer’,” sê Van Zyl. Van der Bijl sê die organisasie kan nie toelaat dat die regering “rassefondse” stig wat uiteindelik almal benadeel nie. “Dit is nie net wit of swart eienaars nie, maar ook talle werknemers en families wat deur die regering se kortsigtigheid geraak word.”