?n Nostalgiese reis na die afsaalplekke van toeka
Vandag is dit moeilik om te glo dat die naam 'Bapsfontein' bykans 'n sinoniem was vir dans en 'country' musiek. Die hotel is omring deur 'n informele nedersetting en rommel wat oral rondgestrooi lê is 'n gesondheidsrisiko wat die vleiland in die middel van die sinkskuilings besoedel. Jill Watson van die Elandsvlei Bewarea het 'n kliniek en sosiale ontwikkelingskantoor in die ou gebou ingerig.
In sy gloriedae was Bapsfontein die Las Vegas van Transvaal waar iemand soos sangeres Barbara Ray haar eerste kans op roem gekry het. Verwysings na die gloriedae kan gevind word in 'n verskeidenheid liedjies soos Laurika Rauch en Jannie du Toit se 1988 lied, 'Van Berlyn tot Bapsfontein'.
Huldeblyke aan Bapsfontein se musikale verlede is opgeneem in albums soos 'Back to Bapsfontein' met musikante wat strek van Bobby Angel, Tommy Dell en Lance James tot Clive Bruce, Min Shaw en Jody Wayne.
Die Avondzon hotel op die ou Bronkhorstspruitpad was so 'n paar dekades gelede baie ver uit Pretoria uit. Dié hotel is bedryf deur wyle Ella Brink en was geleë op die Brinks se familieplaas wat 'n lang en ryk geskiedenis het. In Junie 2008 het ons berig dat die swierige ou Donkerhoek-opstal op dié plaas deur 'n destydse lid van Paul Krug er se volksraad, JMA (Donkie) Wolmarans gebou is. Hy het 'n gedeelte van die oorspronklike plaas, Donkerhoek, in 1882 gekoop.
Die Avondzon Hotel op die ou Bronkhorstspruitpad
Foto: Brink familiefoto?s
Dit is Dave se ma, Ella Brink, wat die hotel bedryf het. Sy het tot haar afsterwe 'n paar jaar gelede, in die ou opstal gewoon. Ella se ma was in die vroeë 1900's die eienaar van die bekende Wouda losieshuis in Pretoria. In die sewentiger jare was Avondzon 'n bekende kuierplek. Dit het later die Africa 2000 hotel geword.
Cullinan se Premier Hotel dateer uit 1905 en is gestig toe die dorpie begin uitbrei het ná die Cullinan diamant daar gevind is. Hy is een van die historiese besienswaardighede van dié dorp, maar lyk vandag so effe anders as toeka se dae. Die gewels aan die twee vleuels wat in die ou foto's gesien kan word, is iewers voor die 1960's verwyder.
Foto?s: Premier Hotel
Dié hotel het vir twintig jaar toe gestaan en is eers in Januarie 2007 heropen nadat sy nuwe eienaar hom gerestoureer het. Vandag spog die gerestoureerde hotel weer met toeka se weelde wat 'n mens kan sien in die Rose & Crown, 'n kroeg in koloniale styl. Die L-vormige hout kroegtoonbank dateer uit 1906 en ekstra bygevoeg, maar die ou sitkamer en eetsale spog met toeka se plankvloere.
Dit is vandag maklik om Wonderboompoort toe te ry met Paul Krugerstraat. Daardie dae was Paul Krugerstraat bekend as Markstraat en hy het net tot by Boomstraat geloop. Dit blyk asof daar 'n voetpad oor die berg was, maar JF Celliers, 'De Volkstem' redakteur en eienaar van Rus in Urbe, waar die dieretuin vandag is, wou nie deurgang toelaat nie. In 1880 plaas hy die volgende kennisgewing in die koerant: "Markstraat loop net tot by Rus in Urbe. Geen deurgang verder. Oortreders sal vervolg word."
Fountain Grove Hotel by die Fonteine
Dit is nie duidelik of hierdie ?n hotel of winkel was nie, maar die foto is beslis in die Wonderboompoort geneem
Die hoofpad na die noorde het oor die Apiesrivier gegaan by Hovesdrift, ongeveer waar Soutpansbergweg vandag loop. Van daar af het die pad oor die plaas Rietfontein, waar 'n hotel en winkel was, geloop.
In 'De Volkstem' van 7 Augustus 1880 plaas dié hotel 'n advertensie wat die natuurskoon van die Magaliesberg by Rietfontein besing. Nie net kan jy daar oorslaap en eet nie, jy kry ook goeie stalle, voer en versorging vir jou perde
Die Staatsargiewe beskryf di� as ?n foto van Rietfontein, geneem deur HF Gors, werksaam in Pretoria van 1875 tot 1890
Op 16 Oktober is daar berig dat die hotel deur weerlig getref is, maar dat niemand beseer is nie. Die weerlig het albei skoorstene getref en 'n balk in mnr Blackburne, een van die eienaars, se kamer is versplinter.
In die 1800's was die meeste hotelle rondom Kerkplein gebou, van die Grand Hotel op die suid-oostelike hoek, die European Hotel wat in 1888 gesloop is om plek te maak vir die bou van die Raadsaal, die Pretoria Hotel, wie se naam later verander het na die South African Hotel, die Kimberley Hotel en uiteindelik die gebou wat vandag Café Riche huisves. Die foto's is uit Rosa Swanepoel se versameling en die inligting gebaseer op haar navorsing.
Die Grand Hotel is in 1890 op die suid-oostelike hoek van Kerkplein laat bou deur 'n mev Lys. Sy naam was eers die President Hotel en HWF Burger was die eienaar in 1892. Hy het die Grand Hotel geword in 1894 toe S Schlomer hom van Pretoria Estates Ltd, wat dit van Mev Lys gekoop het, gehuur het. Daar kon 70 gaste oorbly.
In 1880 was RA Colquhoun die eienaar van die European Hotel en in Oktober is die aanbouings voltooi en het die hotel 'n tweede verdieping bygekry. Dié eienaar het op 21 Desember 1881 in Engeland gaan trou en sy nuwe bruid, Adeline Reddy, terug gebring.
Blykbaar het dié gebou aan dr Leyds, die staatsekretaris, behoort wat vir 'n tyd daar gewoon het. In 1891 het hy die gebou, wat toe as die Kimberley Hotel bekendgestaan het, aan die Nasionale Bank verkoop wat dit voorlopig laat herbou het.
Die 'Reserve Investment' gebou, waar die Cabin Tea Room en later die Café Riche Lounge Bar persele gehad het op die grondvloer, is in 1904/5 opgerig op die suidwestelike hoek van Kerkstraat en Kerkplein. Dié foto is ongeveer in 1907 geneem. Café Riche, op die hoek, adverteer Ihoma Lager Beer.
Die Stasie Hotel is in 1892 deur 'n mnr Hambourg op die hoek van Scheiding en Paul Krugerstrate, tussen die stasie en Kerkplein, gebou. Dit was binne gemaklike loopafstand vir diegene wat met swaar tasse moes sukkel van die stasie af. Vier jaar later, terwyl Lord Roberts en sy Britse troepe Pretoria geannekseer het, is dié hotel herdoop na die Victoria Hotel.
Oor die jare het die hotel agteruit gegaan maar is 'n ruk gelede gerestoureer om die elegansie en sjarme van vervloë jare te reflekteer. Daar is 11 kamers, elk met 'n badkamer, wat in Victoriaanse styl versier is.
Die dubbelverdieping Fountain Hotel is in Januarie 1989 voltooi en 'n advertensie in 'De Volkstem' kondig aan dat daar vir 120 gaste in die eetkamer plek is.