André P. Brink En die spel van liefde: 'n biografie – Leon de Kock – Lees en fliek saam met my
Jul 1, 2019 Jul 2, 2019
André P. Brink En die spel van liefde: 'n biografie by Leon De Kock
Hierdie is seker die beste literêre biografiese werk wat ek nog gelees het. Dit plaas Brink se lewe en sy werk in perspektief. Daar is waarskynlik min skrywers wat só in voeling is met sy eie menswees in terme van hoe dit in sy skryfwerk realiseer. Dit is baie duidelik uit hierdie joernale, dat Brink sy joernale wat hy so getrou bygehou en bygewerk het, gebruik het om homself te posisioneer en te verstaan deur sy skryfwerk, ook hoe hy sy verhoudings benader het.
Ek plaas 'n klompie aanhalings uit die boek om dit te illustreer, asook stukkies wat Brink as mens duideliker maak, sodat 'n mens sy werk beter kan verstaan.
"In die woorde van 'n sentrale karakter in een van sy latere romans, sou Brink homself spoedig bewys as die soort mens wat "nie eintlik [kan] lewe sonder om verlief te wees nie". Hy kon die fisieke afwesigheid van die beminde regstel deur haar in die skryfhandeling te herskep en te omvorm, waardeur sy weer in sy gemoed sou verskyn in die vorm wat hy begeer of verbeel het. Later sou hy hierdie proses beskryf as "literarisering", sy eie nuutskepping wat spesifiek gerig is op die manier waarop hy die vroue wat hy begeer het, literêr sou "omskep" en hulle daardeur "onbereikbaar" maak – om homself te beskerm, soos hy dit beskryf."
"Vir hom is dié geluk egter voorwaardelik: "[D]ie soort geluk van enigiemand wat – min of meer – eksistensieel lewe. Dus: die angoisse is nooit ver nie, maar dis 'n kreatiewe soort angoisse wat mens suiwer en altyd verowerend die onbekende instuur, sonder veel rus, maar met heelwat genade. Søren Kierkegaard, wat beskou word as 'n voorloper van die eksistensialiste, het gesê "angstigheid is die duiseling wat vryheid meebring."
"Tog was hy lewenslank geneig om sy pyn te veredel deur dit liries te beskryf en dit tot filosofie te verhef."
Dit wys ook Brink se donker kant:
"Hierdie gekompliseerde karakter is ek; 'n mens met 'n masker, maar só één geword met die masker, só vereenselwig daarmee, dat ek daarsonder nie kan bestaan nie en soms nie weet watter die masker is en watter die egte is nie!"
"In 'n merkwaardige helder oomblik kry Brink "'n [g]evoel dat [hy], pervers, pyn soek. Dat [hy] 'eksperimenteer' met menselewens, & dat hoe hoër die prys v. (ander se) seerkry is, hoe meer [hy hom] daarin indwing.""
"Altesame 22 jaar ná Roode se analise erken Brink self in sy joernaal dat hy "pervers, pyn soek. Dat ek 'eksperimenteer' met menselewens, & dat hoe hoër die prys v. (ander se) seerkry is, hoe meer ek my daarin indwing. Vir Retha Roode was die saak veel eenvoudiger: "Sy voël ja hom rond." Dié kwinkslag het Brink "finaal teen Christie & Retha laat keer"."
"Hoe meer onseker Brink voel, hoe meer is hy geneig om sy eie onskuld te oordryf, in 'n ooglopende poging om homself daarvan te oortuig."
"Hy spreek 'n "rustige wens" uit: "[O]m eendag daar uit te kom waar ek nie hoef alleen te wees nie." Só voer hy dié gedagte verder: "Waar die vuur in die bloed sal bedaar het en ek met 'n vrou die lewe in ironiese vreugde sal betrag, ryp en geryp, bewus daarvan dat die mens mooi – en ook swak is, en baie hulp nodig het. Want wat wil ek nou? Nie werklik nog ondervindinge & eskapades met vroue nie.""
"Die beeld van 'n Don Quichotfiguur, 'n avonturier wat hom nie aan die alledaagse gevolge van sy dade steur nie en hoopvol na die horison tuur, som Brink in 'n neutedop op."
Oor Brink se rol in die Afrikaanse letterkunde:
"Brink se Lobola en sy ander skryfwerk in 1960 en 1961 het waarskynlik daartoe bygedra dat hy nie sy doktoraat aan die Sorbonne voltooi het nie: hy was eenvoudig te besig om die rol van die Afrikaanse skrywer te herbedink – en 'n neutvars estetika te beoefen deur geykte Afrikaanse vertelvorms te omvorm in geatomiseerde invalshoeke wat die houvas van die volkstaal op morele geldigheid binnekort sou dreig."
"In die toespraak wat hy gelewer het, wat sy laaste sou wees, het Brink vlot in Frans gesê die "enigste triomf waarmee die mens kan spog is die soeke na antwoorde teen die vrae in". Heel gepas het hy bygevoeg: "As ons die antwoorde vooraf geweet het sou daar nie avonture wees nie en ook nie ware keuses nie.""
Alles in ag geneem, is hierdie vir my die volmaakte afsluiting van my eie fase as Brink-leser. As jongmens in die sewentigs het hy vir my 'n literêre wêreld oopgebreek. Daarna het ek al sy boeke gelees, waarvan ek meer van sommige as ander gehou het. Vurk in die pad en Vlam in die sneeu was vir my 'n ontnugtering van die mens wat vir my 'n ikoon was, maar De Kock se biografie het vir my eenvoudig alles in perspektief geplaas en 'n sirkel voltooi, soos ook die liefde wat hy ten einde gevind het.