Groot drome en miniatuur stoomlokomotiewe  Deur Sarie Marais-Nell Andries Keyter. (Foto: Skermskoot/Wynland TV-video) Doreen, ŉ karaktervolle stoomaangedrewe miniatuurlokomotief wat besoekers bo-oor ŉ miniatuurbrug en deur sy eie tonnel vervoer op ŉ terrein wat elke naweek oop is, is deesdae buite Stellenbosch aan’t stoom. “Vir die prys van ŉ fliekkaartjie kan gesinne ŉ hele dag se stoomtreinpret en vars buitelug geniet, piekniek hou uit hul eie mandjie of hier iets te ete kom koop,” vertel Andries Keyser, die 33-jarige eienaar van Winelands Light Railway (WLR). Wanneer besoekers by die treinstasie op miniatuurtrokke klim en op hul roete verby reuse- wilde diere ry, geniet hulle die eindresultaat van 18 maande se navorsing, voorafwerk rondom dreinering, aanplant van honderde bome, 40 werkdae se grondverskuiwing weens die ongelyke terrein, die bou en aanlê van spoorlyne, stasies, brûe en tonnels – midde-in 2019 se waternat winter. Die stoomtreinroete het sy eie miniatuurbrug, -tonnel en -stasie. En toe die miniatuurtreinroete Desember 2019 open, kon niemand raai virusverwante inperkings sou drie maande later WLR se wiele tot stilstand laat knars nie. Gelukkig het Andries en sy vrou, Gisela, ŉ gesonde skoot kreatiwiteit en altyd ŉ paar nuwe “crazy Keyser”-projekte in hul mou – hul vriende se beskrywing van die energie en dryfkrag waarmee Andries elke nuwe stoomenjin-projek aanpak. Daarom stoom WLR nou voort as Afrika se enigste kommersiële miniatuurspoorweg wat elke naweek en skoolvakansie toeriste ontvang. As toegif kan ŉ stoomlokomotief nou ook ŉ komende baba se geslag met pienk of blou stoom aankondig – ŉ gewilde nuutjie. Gisela Keyser by Andries se eerste selfgeboude miniatuur stoomlokomotief, Doreen. Andries en Gisela is gebore Natallers en het ŉ soortgelyke stoomtreinroete by Piggly Wiggly in Pietermaritzburg bedryf. Maar toe roep die Boland. “Dit het ses besoeke aan die Kaap gekos voor ek die perfekte ligging hier in Koelenhof opspoor, met ongelooflike berge in die agtergrond. Al was die trek hierheen ŉ hengse groot skuif; met slegs ons lokomotiewe, ŉ bed en ons honde.” Sedertdien is Andries verstom oor enjinvriende se ondersteuning: “Lokomotief-entoesiaste wat hou van dit wat hier gebeur besoek ons gereeld, spring in en lewer waardevolle insette. Ek bedank gereeld manne soos Peter van Niekerk, op wie se grond WLR gebou is, Stellenbosch se Piet van der Merwe se gereelde bydraes, Charles Viljoen van Pretoria se span lokomotiewe wat hier die waens help sleep, Neville Thomson wat verlede jaar kort voor sy dood sy unieke lokomotief aan my toevertrou het, so ook John Sharpe van Fochville se baie gewilde rooi dieselenjin. John Sharpe, Charles Viljoen en Andries Keyser by ‘n versameling kosbare stoomlokomotiewe buite Stellenbosch. “Ons sal binnekort ŉ museumgebou benodig om al die pragstukke op permanente vertoning te kan staanmaak. Die ware stoommeesters se onvervangbare kennis is saam met hulle begrawe, daarom het ons ŉ trust gevorm om hierdie kosbaarhede te beskerm.” Andries het die hele roete, sinjale ingesluit, ontwerp en gebou. Andries vertel hoe het John en Charles in 2019 kom help met die laaste sweiswerk en spore lê. “Toe ons die stasiedak aanmekaar skroef, herontdek John sy hoogtevrees, so vyf meter bokant die perron. Dit was te naby aan WLR se opening – daar was g’n tyd vir fobies nie, ons moes vasbyt en klaarmaak!” Andries se liefde vir stoomenjins het van jongs af sy eiesoortige lewensroete bepaal. Hy wou reeds as 12-jarige aansluit by volwasse enjin-entoesiaste se model-ingenieursvereniging, waar hulle modelvliegtuie, -skepe en -stoomlokomotiewe bou. “Ek was hiperentoesiasties en sekerlik ŉ pyn in hul dingesse, en het natuurlik te veel van hul goed gebreek!” Tog was hierdie volwassenes beïndruk met sy onafhanklike navorsing en indrukwekkende vermoë om moderne tegnieke te gebruik vir die bou van miniatuurmodelle. Op 19, toe sy maats studente raak en Andries nog voor die klasse begin van die universiteit af dros, raak hy betrokke in konstruksie- en metaalwerk. Tussendeur bestee hy elke vrye oomblik, middagete en saans in die werkswinkel om sy enjin te bou. “Ná vyf jaar se sweet en trane is my lokomotief van 540 kg en 2,6m in Junie 2012 voltooi. Elke deeltjie is handgemaak en loop op ŉ 184 mm-spoorlyn.” Hierdie eerste eie miniatuurstoomtreinlokomotief op 24-jarige leeftyd – presies op skaal en een-derde van die ware Jakob – het vir Andries regoor die wêreld aandag en aansien onder hardebaard stoomkenners verwerf. Hy vernoem die lokomotief na sy ma, Doreen. “Sy’t my aan die lewe gehou met laataand eetgoed aandra. Hierna bou ek ook ŉ passasierswa op skaal.” Toe Andries toevallig besef hoeveel vermaakwaarde Doreen bied wanneer hy passasierswaens aanhaak, bou hy onder geweldige tydsdruk Piggly Wiggly se treinspore, nuwe treinwaens en drie kragtige elektriese lokomotiewe om Doreen soms af te los. “Ek moes lánk sukkel om lewensgetroue waens te bou wat ŉ stabiele rit op so ŉ smal spoor ry. Foto’s vanuit ŉ lae hoek geneem laat nou selfs kenners twyfel of dit ŉ miniatuurreplika is of nie.” Is dit moeilik om te raai dat Andries op sy troudag in ŉ stoomtrein opgedaag het? Met trougaste wat saamspeel en volgens ŉ 1920-tema aantrek. Hierna bring iemand vir hom ŉ erg mishandelde miniatuurstoomlokomotief. “Sy het baie herstelwerk en ŉ nuwe stoomketel nodig gehad. Toe sy weer mooi lyk, vernoem ons haar na Gisela se ma, Anna.” In 2017 daag iemand vir Andries uit om die Guinness-wêreldrekord met Doreen te verbeter. Daarvoor moes Andries se steenkoolgedrewe minatuurlokomotief binne 24 uur verder as 269 km ry om die 1994-rekord te verbeter. Sommige stoomtreinkenners raai hom af om dit te doen, maar Andries vat vlam: “Danksy Gisela se beplanning pak tien van Suid-Afrika se beste drywers die rekord-aanslag aan, ons wou 10 km verder as die bestaande rekord ry. “Alles was uitgewerk dat Doreen plus een passasierswa 20 km/h ry; haar gewone spoed met passasiers is 8 km/h. My maag het op ŉ knop getrek, elke keer as sy ŉ draai op 20km/h binnehardloop! Uiteindelik verbeter ons die vorige rekord; na 20 uur het Doreen klaar die ou rekord gebreek. “My werk is onmoontlik sonder Gisela se hulp. Ek is so bly ek het iemand gevind wat my passie verstaan.” Benewens sy matrieklokomotief, sy Doreen en Anna, het hy ook drie elektriese miniatuurlokomotiewe, 21 treintrokke en meer as 2 km se treinspore gebou. En pak hy geen taak aan sonder ordentlike navorsing nie. “Is ek dalk selfsugtig om my dae te wy aan dit wat ek sóveel geniet?” Andries se Facebook-blad, Keyser Locomotive Works, vir meer inligting en foto’s.