Oom Karel | SkalkSkryf
« Teen die muur
Die sin van die lewe »
April 19, 2009 deur Louwie
Die stadige afsterwe van oom Karel.
Ons leer hom ken toe hy al verby aftree is. Hy boer verbete op sy plot. Hoenders, boerbokke en eksotiese voëls.
Seningrig, energiek en vriendelik. Altyd aan die draf, altyd nog iets wat gedoen moet word asof sy tyd baie kort is.
En sy vrou, die dierbare, saggeaarde, sagpratende ou gryskop tannietjie, antie Betsie. Gasvry soos dit 'n Boeremens betaam. Jy gaan nie daar weg sonder 'n pens vol regte boerkos nie. Nog 'n bietjie van die, nog 'n bietjie van daardie? Toe man eet, daar is nog baie, is jy aangespoor terwyl jy reeds tot barstens toe vol was. En dan kom die poeding.
Maar sy het mos 'n hart, soos die oumense altyd sê. Altyd moeg. Lê smiddags heeldag op die bed, doodsbleek, fluisterend swak. En oom Karel dra aan, kos en water en tee en wat ook al sy hom aansê.
Roerend bedagsaam was die twee altyd teenoor almal wat hulle pad kruis, en ook so teenoor mekaar. Altyd.
Toe eendag kry ons berig dat oom Karel in die hospitaal lê. Kanker sê die dokter, prostraatkanker in 'n baie gevorderde staduim. "Het jy dan nooit agter gekom daar is probleme met die waterwerke nie Oom?" vra die dokter ontsteld. Die oom, sê die dokter, moes al vir ten minste 'n jaar geweet het dat daar iets fout is.
Oom Karel glimlag net vriendelik en vra wat nou? Hulle opereer dadelik en verwyder die bose klier en alles wat boos lyk in die omgewing van, en aangrensend tot die vrot kol. Oom Karel oorleef dit met blymoedigheid en draf verder rond op sy plot, haastig soos altyd, bedagsaam soos altyd. Vra uit oor ander se siektes en skete, maar swyg oor sy eie ontkoming met die groot K. 'Dit gaan goed' is sy blymoedige antwoord altyd as iemand sou vra. Altyd goed.
Die boerdery maak nie baie geld nie. Die huisie is verwaarloos, kort verf binne en buite en kraakvuller sou wonders doen aan die barste in die mure wat dryg om daglig deur te laat. Eendag sal hy dit regmaak, eendag, belowe hy altyd. Buite op die werf staan daar ou trekkers en ander werktuie besig om op te roes. Die gaan hy ook nog eendag herstel net sodra hy 'n kansie kry.
Toe beland hy weer in die hospitaal. Skielik en uit die bloute uit gee sy hart die gees. Omlyning nou dadelik of dood binne dae, sweer die dokter. Die Ouman protesteer. 'Los my uit, as ek moet dood moet ek dood. Julle slag my nie soos 'n bees nie.' Hy wil opsluit huis toe, boerdery toe.
Hulle sny oop en herstel wat nodig is. Antie Betsie waak bedroef maar getrou langs sy bed. Oom Karel bly sewe dae in die hospitaal en sterk later fluks aan by die huis. Binne 'n maand draf hy weer op die werf rond. Miskien, as mens mooi gekyk het, nie meer met soveel entoesiasme as voorheen nie, maar tog.
Eendag, omtrent 'n jaar na sy omlyning, loop ek hom raak waar hy uit 'n bekende sielkundige in die dorp se spreekkamers uitkom. Hy lyk eers half verskrik en toe verleë toe hy my sien. Ek is self onkant betrap en sê toe maar "koffie?". Hy sê "bier?" en ek sê dit klink na 'n baie beter idee.
Ons loop om die hoek na waar 'n bekende drinkplek is. Ons bestel bier en oom Karel loop sit in die verste hoek, weg van ander mense. Ons drink ons bier in stilte. Hy bestel Brandewyn en Coke nog voor die bier op is. Ek sê niks, ek sien hier kom 'n ding.
"Sy't my amper dood gemaak, daai vrou van my," begin oom Karel uiteindelik toe die alkohol hom so effe begin ontspan.
"Ant Betsie?" vra ek so half ongelowig.
"Einste," sê oom Karel. "Sy is nie wat sy voorgee om te wees nie. Niks wat ek nog ooit gedoen het was goed genoeg vir haar nie. Haar pa en broers kan als atyd beter doen as ek, volgens haar. Hulle geld word aanhoudend voor my kop gegooi. Hulle blink karre, hulle groot plase en hulle oorsese vakansies."
Hy drink afgetrokke aan sy Klippies.
"Pa beland in die tronk oor diamantsmokkel en toe raak hulle bankrot, die hele lot van hulle. Maar steeds hou die verwyte nie op nie. Ek word uitgeskel vir lui en dom en dat ek nie vir haar na behore kan sorg nie. Ek kon dit nie meer vat nie, toe oorweeg ek selfmoord. Ek bedink allerhande planne, van skiet met 'n geweer tot om teen 'n trein of groot lorrie vas te ry met die bakkie. Kop aan kop teen 'n helse spoed. Die plan al mooi uitgewerk. Ek hou al lank 'n kapsule met 'two-step' in die bakkie. Net voor ek die trein of wat ook al tref drink ek die kapsule. As die ongeluk my nie uitvat nie sal die two-step dit doen."
Ek is uit die veld geslaan. Die saggeaarde, bedagsame ou vroutjie? Die twee oumense wat so bedagsaam teenoor mekaar opgetree het?
"Maar toe kom die kanker ding. Ek wis daar is groot fout maar besluit dis genade van Bo. As ek lank genoeg uithou behoort dit so te versprei dat dit nie meer gekeer kan word nie, dan het ek rede om 'n koël deur my kop te jaag en niemand kan my verkwalik nie. Toe werk dit nie so nie." En oom Karel lyk eintlik hartseer.
'n Jong kelnerin kom aangestap. 'n Mooi kind. Sy groet oom Karel uitgelate en plak 'n soen op sy wang. "En hoe gaan dit met my favourate Oom?" vra sy.
"Goed my kind, eintlik baie goed," sê hy met 'n vonkel in die oog. "Gaan jy saam met my," vra hy met 'n ondeunde glimlag op sy gerimpelde bakkies.
"Waarheen gaan ons?' wil sy weet.
Hy vat haar hand en sê "sommer net wegloop, net ek en jy."
"Sure," sê sy. "Bly net hier, moet nie roer nie, ek gaan haal net gou my handsak dan waai ons!"
Ons lag. Sy vat ons bestelling en loop om die drinkgoed te gaan haal. Ons kyk haar stilswyend agterna. "'n Pragtige kind," sê oom Karel. "Haar man donder haar gereeld pimpel en pers."
Ek klingel die ysblokkies in my glas. Die wêreld is 'n nare plek, dink ek in my enigheid.
Hy vertel my dat hy elke aand vir tant Betsie moet badwater intap, in die Somer met skuimbad seep en in die Winter met badolie. Altyd teen die regte temperatuur, sy meet dit met 'n termometer en dit mag nie met een graad uit wees nie dan is die hel los. En dan moet hy vir haar tee bring, ook teen die regte temperatuur, sy meet dit ook. As die tee te koud of warm is gooi sy maklik die koppie teen die muur stukkend en hy moet skoonmaak.
Hy mag nie mense nooi vir ete of om sommer net te kom kuier nie, dan is die duiwel los. Maar as daar wel mense opdaag is sy die dierbaarheid self, tot hulle weg is dan gesel sy hom.
Hy kon dit nie meer hanteer nie. Toe kom die pyne op die hart. Sommer so skielik eendag. Dit trek hom teen die grond, hy dog hy gaan dood. Toe dog hy goed, dis tog wat hy wil en hy klim die klipkoppie agter die huis uit. Hygend tree vir tree klim hy. Hy sal klim tot die ding hom doodmaak. Hy klim tot bo en dit pyn dat hy naar word daarvan, maar hy gaan nie dood nie.
Die volgende dag kom die pyn weer. Hy gaan dra sakke voëlkos rond in die hoop dat hy sal doodgaan maar dit gebeur nie. Hy gaan werk in die tuin, grawe ou leivore oop, spit nuwe beddings om. Die bors pyn ongenadiglik en hy kry nie asem nie, maar hy gaan nie dood nie.
Dan is dit nie sy hart nie, besluit hy en gaan sien sy huisdokter die volgende dag. "Die res is geskiedenis," sê oom Karel. "Dis ongelooflik hoe moeilik dit is om dood te gaan as jy nie meer wil lewe nie," sug hy.
By die huis, na die hartomlyning het ant Betsie hom vinnig uit die bed uit geskreeu. Hy was 'n lamsak, hy moes uit en gaan werk. Toe eendag sê sy hom aan om haar pistool te gaan skoonmaak. Die ding is vuil en vol stof sê sy. Hy moet sorg dat dit skoon kom, nou dadelik. Hy vat die pistool en daar voor haar haal hy dit oor, haal die magesyn uit en gooi dit langs haar op die bed neer. Hy vat die sakkie met skoonmaak gereedskap en olie, gooi vir hom 'n glas wyn in en gaan sit onder die lapa langs die swembad.
As sy weet hy het vir hom 'n glas wyn ingegooi daardie tyd van die oggend sou die hel los gewees het. Sy haat dit as hy drink. Haar pa en broers suip soos visse, haar ooms suip en haar ma het laat in haar lewe dop vir dop begin saamdrink. Betsie het drank gehaat met 'n passie.
Maar oom Karel het genoeg gehad. Hy het die pistool buite skoon gevryf en ge-olie. Hy het sy wynglas leeg gedrink en die pistool teen sy kop gedruk. Een koël sou genoeg wees. Toe lui sy selfoon. Dit was die mense wat sy plaas wou koop. Hulle het 'n finale aanbod gemaak, vier miljoen Rand.
Oom Karel het die pistool gaan bêre, die kontrak gaan teken en toe vir hom en die tante 'n woonstel by die ouetehuis in die dorp gaan koop. Klein maar modern met meubels en gordyne en 'n afdak vir twee motors.
Tant Betsie was buite haarself van woede. Sy het geskel en geskreeu, sy het hartfloutes gekry, sy het gedreig om selfmoord te pleeg. Sy het gedreig om hom te vermoor. Die dag voor die trek dorp toe het sy met 'n piksteel die huis en meubels stelsematig begin verwoes. Onvervangbare oudhede wat reeds verkoop was aan versamelaars is vernietig. Oom Karel se wil om voort te gaan met die lewe is 'n nekslag toegedien.
Hy het die sielkundige gaan sien en hom sy lewensverhaal vertel. Hy het ook vir hom van sy nuwe planne vertel en die sielkundige het hom aangemoedig om dit deur te voer. Maar oom Karel het sy bedenkinge gehad. Die lewe is banaal en geld kan dit nie beter maak nie. Selfs sy nuwe planne kon nie die leegheid in hom demp nie.
"Met vier miljoen in die bank kan ek nou gaan doen wat ek nog altyd wou, ek gaan toer," vetrel oom Karel so opgewonde soos 'n kind. " Met my viervoet bakkie gaan ek die land deurkruis. Ek gaan by die Noordkus begin en Suid om ry tot bo in die Namib. Daar gaan ek in die Winter oorstaan by 'n vriend en 'n Eland en Gemsbok skiet vir biltong. Dan sal ek dalk 'n draai by die huis kom maak. Daarna wil ek Europa toe, Switserland, Griekeland, Portugal, Frankryk. Ek wil gaan kyk hoe lyk dit daar. Na dit wil ek Ooste toe, en dan vir die groot een. Ek wil met my vierpoot van hier af ry, deur Afrika tot in Kaïro en trug."
Oom Karel is skoon uitasem van opgewondenheid.
"En die Tante?" vra ek versigtig. "Gaan sy saam?"
"Dis haar keuse," sê hy saaklik. "Ek't haar gesê, sy kan saam of sy kan bly."
"Maar haar hart?" vra ek onseker.
"Haar hart makeer niks. Die dokters het haar ondersoek. Hulle kry geen fout nie. Dis haar manier om mense te manipuleer, dink hulle. Sy moet 'n sielkundige gaan sien maar sy weier," sê hy driftig.
Ons sit lank in stilte en drink ons dop. Ek is verslae. Ek weet nie wat om te dink of wat om te sê nie.
'n Maand later kry ek 'n oproep van oom Karel af. Hy vertrek die naweek na die Noordkus met sy viervoet. Hy het alles gekoop wat nodig is, tot 'n daktent om in te slaap en 'n buite tent vir eet en kuier en so aan, vertel hy opgewonde.
"En die Tante?" vra ek versigtig.
"Sy't my moertoe gestuur," lag hy vrolik. "Ek gaan alleen. Jy is mos te slapgat om jou werk te los en saam te kom," spot hy my.
"Hou vir my 'n plek oop op jou Afrika toer, ek gaan beslis saam op daardie een," sê ek vir hom, en ek bedoel dit. Ek moet dringend wegkom van my anderman se vrou en anderman se snotty kinders waarmee ek myself teen alle waarskuwings in opgesaal het. Hulle is besig om my van my verstand af te dryf.
Ek wens oom Karel voorspoed toe en sê hy moet my laat weet waar hy is en hoe dit gaan.
Op die Saterdag van sy vertrek sit ek in dieselfde drinkplek waar ek en hy laas gesit het. Dieslefde mooi meisie dra vir my bier aan toe ek die oproep kry. Daar was 'n ongeluk omtrent 'n uur se ry van oom Karel se plek af. 'n Kop aan kop botsing tussen 'n baie groot vragmotor en oom Karel se bakkie. Oom Karel is op slag dood.
Ek en die mooi meisie huil op mekaar se skouers. Ek weet nie of ek huil oor oom Karel is waarheen sy vrou hom gestuur het, en of ek huil oor my trip na Kaïro in sy moer is nie. Hoe en hoekom ek en die mooi meisie toe in die hotelkamer saam in die bed beland het, weet ek nie. Sulke dinge gebeur maar.
Omtrent 'n week na oom Karel se dood kry ek 'n brief in die pos. Die handskrif is die van oom Karel. Die brief is saaklik en op die man af. Hy skryf dat hy 'n vooruit gedateerde tjek in my rekening inbetaal het. Die geld behoort deur die loop van die week op my bankstaat te wys. "Dit is om te gebruik vir die toer deur Afrika na Egipte soos ons beplan het," skryf hy. Ek kyk na die datum op die koevert. Die brief is gepos die dag voor sy ongeluk.
Die brief is geteken:
Jou vriend, oom Karel two-step.
Posted in Louwie | Tagged stories, two-step | 8 Kommentaar
op April 19, 2009 at 9:35 nm Sonkind
Agge nee – ek het so gehoop oom Karel vind bietjie geluk!
op April 19, 2009 at 11:25 nm Joh
verskans in mooi kleure
elkeen 'n enkeling
onkenbaar in hul pyn
Tog weet ons in ons wese
die maat van ander se vrese
voel ons 'n roering
die mag van syn
op April 20, 2009 at 11:16 vm Louwie
Sonkind, bedoel jy so 'n los Joost-gelukkie?
Nee, die ouman se hart sou dit nie kon hanteer nie!
Maar dan ook weer 'n baie aangenamer manier om om die ewigheid in te gaan! 😆
op April 20, 2009 at 1:11 nm Die piesangverkoper
Goeie genade, die tannie klink na 'n heks! Ons moet vir Angus Buchan op haar case sit!
op April 23, 2009 at 8:29 nm maxie
P U I K !!!!
Ek sou wat wou gee vir 'n bundel kortverhale uit jou pen in my boekrak!
op April 27, 2009 at 5:32 nm Louwie
Piesangverkoper, sien jy nou wat gebeur toe ek Angus vertel van die ou tannie. Daar beland die man toe in die hospitaal!
Maxi, ek sou ook nie omgee om so 'n bundel op my boekrak te hê nie! Miskien kan Sonkind ons vertel hoe doen mens dit?
op Julie 19, 2010 at 8:43 nm maxie
En wat lees ek gister raak in 'n baie groot publikasie? 😉
Baie geluk met die plasing hiervan, Louwie!
op Julie 19, 2010 at 9:23 nm Louwie
Dankie Maxi. Bertus Die Piesangverkoper wou eintlik daardie Franse storie van my publiseer, maar ek dink dit was te rof vir die koerant. Oom Karel (erg gesnoei) moes toe maar instaan.