Wat sê die Britte met Brexit?Foto: pixabay.com Die uitslag van die sogenaamde Brexit-referendum – 51,9% vír Britse uittrede uit die Europese Unie (EU) en 48,1% daarteen – het regoor die wêreld ŉ duisternis ontleders na hul penne (of eerder rekenaars) laat gryp. Die groot vraag is: Wat het die Britte nou eintlik daarmee gesê? As ŉ mens die reaksies op Afrikaanse media se berigte en kommentare lees, lyk dit of baie lesers die uitslag simplisties op grond van hul eie ideologiese uitgangspunte benader. Baie, ofskoon nie almal nie, sien dit as ŉ bevestiging van die belang van etniese identiteit, van nasionalisme teenoor internasionalistiese identiteitloosheid, van konserwatisme teenoor liberalisme. Dié mense is nie heeltemal verkeerd nie. Dit hét wel deeglik ŉ rol gespeel. Maar as jy die uitslag in sy volle omvang ontleed, blyk die prentjie – soos eintlik maar alles in die lewe – veel meer genuanseerd te wees, eerder grys as ŉ duidelike swart-wit. Die stemgedrag oor die hele Verenigde Koninkryk was uiters interessant. Dit het ŉ hele aantal breuklyne in die land blootgelê wat kris-kras loop en op ŉ hele paar plekke oorvleuel of selfs teenstrydig is. Om mee te begin, het dit ŉ duidelike verskil tussen ouer en jonger kiesers aan die lig gebring. Byna driekwart (73%) van die kiesers jonger as 25 jaar het téén Brexit gestem, teenoor 60% van dié ouer as 65 jaar wat vír uittrede was. Tussen dié twee ouderdomsgroepe neem die steun vir Brexit toe saam met ouderdom. Vir diegene tussen 25 en 34, was die steun vir lidmaatskap 62% en by dié tussen 34 en 45 het dit afgeneem tot 52%. Altesaam 56% van die kiesers tussen 45 en 54 was vír Brexit en dit het by dié tussen 54 en 65 tot 57% toegeneem. Die ooskus het inderdaad in streke waar die meeste afgetredenes woon, oorweldigend uittrede gekies. Die rede hiervoor, meen ontleders, is dat die ouer Britte nog nostalgies is en verlang na die dae toe Brittanje op sy eie ŉ groot moondheid met ŉ ryk was. Die jonger mense ken dit nie; hulle ken slegs ŉ Brittanje as deel van die EU. Hulle is meer internasionaal in hul lewensbeskouing as die ouer geslag. Die probleem is die jonges het nie sterk genoeg gevoel om in groot getalle te gaan stem nie. Aansienlik minder van hulle het by die stembus opgedaag as die oueres. ŉ Tweede breuklyn is klas. Altesame 57% van die kiesers in die hoër inkomstegroepe wou in die EU bly, terwyl 64% van dié met laer inkomstes wou padgee. Dit word bevestig deur die meeste gegradueerdes wat wou bly, teenoor die ongestudeerdes wat wou uittree. Van die kiesers met die laagste opgeleiding, mense sonder enige kwalifikasie, het 75% vir Brexit gestem. Onder die gegradueerdes was dit net bo 30%. Die kloof blyk ook uit die stemgedrag van etniese groepe. Wittes wou naelskraap (53 teenoor 47%) weg van die EU. Van die Asiërs wat in Brittanje woon, wou 67% en van die swartes ŉ volle 73% in die EU bly. Dalk nog belangriker was die inheemse etniese kloof. In Skotland was 62% van die kiesers vír die EU en in Noord-Ierland 56%. Die stemgedrag van die Walliesers het min of meer die landwye uitslag gevolg, terwyl 53% van die Engelse teen voortgesette lidmaatskap gestem het. Dit het op kort termyn die Skotse onafhanklikheidsideaal weer laat opvlam. Die Skotse eerste minister, Nicola Sturgeon, het laat blyk dat sy ŉ tweede referendum oor onafhanklikheid in Skotland wil laat hou. In 2014 het die onafhanklikheidsgesindes met 45-55% verloor, maar hulle meen hulle staan in die huidige omstandighede ŉ beter kans. En ook in Noord-Ierland borrel dit onder die oppervlak. Katolieke – eintlik maar etniese Iere – praat al oor ŉ referendum om Ierland te herenig. Nog ŉ interessante feit is dat byna 60% van die inwoners van Londen, maklik een van die mees internasionale en kosmopolitiese stede ter wêreld, in die EU wou bly. Elders in Engeland, veral op die platteland, was die steun vir uittrede oorweldigend. In Londen gaan al stemme op – waarskynlik meer ironies as iets anders – dat die stad hom van Brittanje moet afskei. Luidens ŉ peiling het 49% van dié wat vír Brexit gestem het, dit gedoen om te verseker belangrike besluite word in Londen geneem, pleks van Brussel. Slegs ŉ derde het as rede aangevoer Brittanje moet beheer oor immigrasie behou – ŉ interessante uitslag, gesien in die lig van die groot klem wat die Brexit-kamp in die veldtog hierop geplaas het. Wat sê dit alles? Allereers Engelse nasionalisme het ŉ beduidende rol gespeel. Britse nasionalisme veel minder. In die tweede plek was dit ŉ klasse-opstand teen die elite. Dit was die armer mense, wat in die kapitalistiese Thatcher-revolusie uitgesak het, wat ŉ middelvinger na die elite gewys het met die boodskap dat hulle verwaarloos voel en meen niemand luister na hulle nie. Derdens het jonger mense gewys hulle is veel minder nasionalisties as die oueres. Maar ook dat die dinge wat die ouer mense so opgewonde maak, hulle nie veel kan skeel nie. Nietemin het die meeste jonges saamgestem in ŉ peiling met ŉ stelling dat die Brexit-besluit beteken hulle sal veel langer met die gevolge as die ouer geslag moet saamleef. Hulle verkwalik die ouer mense daarvoor. In die vierde plek het die Skotte en etniese Iere in Noord-Ierland hul stert teen die Engelse gelig. Die dreigement dat die Skotte kan besluit om van Brittanje weg te breek, het ŉ rol in die referendumveldtog gespeel, maar die Engelse het vermoedelik besluit dis ŉ onbeduidende moontlikheid. Ten slotte was dit opvallend dat die “Remain”-kamp oorwegend op rasionele argumente – ekonomiese skade, vrede in Europa, invloed in Brussel, ensovoorts – staat gemaak het. Die “Brexiteers” het hoofsaaklik op mense se emosies gespeel, wat wys dat emosies dikwels ŉ aansienlik belangriker rol speel wanneer mense moet besluit waar hulle hul kruisies gaan trek. ŉ Mens sou dit seker kon betreur, maar dis wel deeglik ŉ politieke feit waarmee ontleders rekening moet hou. En waar Suid-Afrika aan die vooraand van munisipale verkiesings staan, is dit ŉ gedagte wat ŉ mens sekerlik nie uit die oog moet verloor nie.