Die ANC se grootste mislukkingFoto: Olu Eletu/Unsplash.com Mense maak die land. En vaardighede, kennis en onderrigvlakke maak mense beter. Regerings kan hierdie proses aanhelp of kniehalter deur beleidmaking. Hierdie aksiomatiese (klinkklare) waarhede kan niemand meer ontken of ontduik nie. Honderd jaar gelede was minerale en ander natuurlike hulpbronne grootliks nog ’n belangrike hoeksteen van lande se rykdom en vooruitgang. Dit is hoekom daar iets soos kolonialisme was – sodat die metropolitaanse moondhede natuurlike hulpbronne vir hul eie ekonomieë kon bekom wat nie geredelik in hul eie lande beskikbaar is nie. Hierdie hulpbronne is egter in Europa verwerk en veredel tot iets wat veel beter en bruikbaar is en dit is selfs terugverkoop aan die mense van Afrika. Hierdie verdeling was ’n proses wat nie in Afrika gebeur het nie omdat die kennis daarvoor nie hier bestaan het nie. Afrika is vandag nog ryk aan sulke hulpbronne, maar dit bly verreweg die armste vasteland ter wêreld. En daar is ’n nuwe soort kolonialisme aan die gang – dalk ’n sagter weergawe, maar nietemin ’n vorm van heerskappy. China het sy menslike kapitaal – en ook tuisvervaardigde tegnologie – met oorgawe begin inspan om te myn en infrastruktuur te bou om sodoende sy eie doeleindes te dien terwyl daar ook uiteraard sekere voordele vir Afrika geskep word. Maar China, nes die Europese koloniale moondhede, is nie hoofsaaklik in Afrika bedrywig uit altruïstiese redes nie. Daar word aan ’n hedendaagse Silk Road gebou. Die ewigdurende probleem met Afrika – en ook met ander Derdewêreldstreke en -lande – is dat dit nie die menslike kapitaal het om sy hulpbronne te veredel of hoë ekonomiese waarde toe te voeg nie. Afrikaleiers, hetsy deur onbevoegdheid of ’n doelbewuste poging, het klaaglik daarin misluk om hul mense se potensiaal te ontsluit. Behalwe vir Suid-Afrika, is die vakbondwese op die res van die vasteland baie swak ontwikkeld omdat industrialisering en die groei van die formele arbeidsmark erg agterweë gebly het. Treurige beleggings en standaarde wat skool- en tersiêre onderrig betref, swak beskerming van eiendomsreg sowel as lae en onderontwikkelde voedselproduksie is maar net sommige van die faktore wat postkoloniale Afrika steeds rysmier. Dit het veroorsaak dat slegs Suid-Afrika in die Afrikastreek suid van die Sahara oor ’n taamlik gevorderde en gesofistikeerde ekonomie beskik en dit het weer daartoe aanleiding gegee dat Afrika sy beste talent te wyte aan die breinkwyn aan Europa, Amerika en toenemend ook Asië afstaan. Daar word allerweë groot gewag gemaak van die diensleweringsuksesse van die ANC oor die afgelope 24 jaar. En daar is groot meriete en waarheid hierin. Krag- en watervoorsiening is aansienlik uitgebrei. Riolering is verbeter in die townships. Hierdie vordering is weliswaar vanaf ’n lae basis en ek glo enige demokraties-verkose regering sou dit kon regkry – beter regeerders sou waarskynlik veel meer kon vermag. Daar is egter ook yslike mislukkings, en dienslewering alleenlik help mense nie om vir hulself te begin sorg nie. Tesame met knouende arbeidsbeleid, het die ANC en sy alliansievennote die skoolstelsel ondermyn en geweier om die kopskuif van die heeltemal uitgediende nywerheidsera na die moderne kennisekonomie (waar menslike vernuf, tegnologie en inligting die “eenheid van betaling” is) te maak. Natuurlik word daar nou en dan in amptelike beleidsdokumente lippediens hieraan bewys, maar dit vind nie werklik tasbare neerslag in meeste openbare skole en ander sektore van die ekonomie nie. Hierdie mislukking oorskadu ook al die ander suksesse, want sonder hierdie verbeterings gaan Suid-Afrika se hoë werkloosheidskoers – wat selfs hoër is as in 1994 – nie verlaag word nie. Daar word beraam dat tot ’n derde van alle witboordjiewerkers se werk in die volgende 15 jaar ernstig in die gedrang kan wees weens die toenemend plaasvervangende rol wat tegnologie speel. En dan wonder Cosatu hoekom sy blouboordjielede (wie se werk baie vinniger geoutomatiseer en vervang kan word) so vinnig besig is om hul werk te verloor. Aggressiewe stakings, ’n weiering om die nuwe spelreëls te aanvaar en skadelike beleide soos minimumlone is bloot petrol op hierdie wegholbrand van kennis en kunsmatige intelligensie. Die Wêreldbank het onlangs ’n menslike ontwikkelingsindeks uitgereik. Reeds aan die begin van die inleiding word daar aangevoer dat deur mense se vaardighede, gesondheid, kennis en veerkrag – altesame beskryf as hul menslike ontwikkelingskapitaal – te verbeter, hulle meer innoverend, produktief en buigsaam sal wees. In die 2019 World Development Report (WDR): The Changing Nature of Work word daar insgelyks aangevoer dat markte toenemend op soek is na mense met hoë vlakke van ontwikkelingskapitaal, veral gevorderde kognitiewe en sosiogedragsvaardighede. Dit is iets wat nie gaan verander nie – ongeag hoeveel die EFF, Cosatu, die SAKP en ANC daaroor gil of dit probeer ontken. Dis eintlik nie nuwe eise wat aan mense en werkers gestel word nie, maar almal sal daarby moet aanpas of professioneel wegkwyn. In die verslag word kriteria soos die vlakke van skoolonderrig, kinders se vroeë ontwikkeling, produktiwiteit en die algehele gesondheidsomgewing gebruik om tellings vir die onderskeie lande in die wêreld te bereken. Die gewone Afrika-sondaars wat op ander indekse ook swak vaar – soos Tsjad, Suid-Soedan, Mali en Niger – beklee tewens die laaste paar plekke op hierdie indeks. Die gewone presteerders – meestal Asiese en Westerse lande soos Singapoer, Japan, Finland en Australië – is heel bo-aan. Maar waar Suid-Afrika op feitlik elke ander indeks iewers in die middel of selfs in die boonste helfte lê, is dit 126ste uit 157 lande op hierdie ranglys. Selfs veel armer Afrika-lande soos Malawi, Swaziland, Ghana en Zimbabwe is bo Suid-Afrika geleë. Dit is skokkend en tekenend van die ANC se enorme mislukking op hierdie allerbelangrike gebied. Oor die redes vir hierdie erbarmlike toestand kan lank bespiegel word: Die ANC se vyandigheid jeens die private sektor en wit mense om te help, emigrasie van kundiges, die regering se uitermate ingryping en geloof dat slegs die staat alle probleme kan oplos, massiewe korrupsie asook uiters onverstandige beleide wat beleggings wegdryf. Dalk is die situasie in ons openbare skole en hospitale weens werklike onbevoegdheid geskep, of miskien is dit doelbewus. Ek vermoed dit is ’n toksiese mengsel van albei. Die feit is, hoop is nie ’n strategie nie. Om liries oor iets in beleidsdokumente te raak, gaan dit nie maak gebeur nie. Daar moet gewerk en belê word om dit te verwesenlik en dit begin by ’n geloof dat iets werklik die regte weg is om in te slaan. Laasgenoemde is wat ons doen by die Solidariteit Beweging en AfriForum deur opleiding en werklike bemagtiging en beskerming, maar ons dweepsieke regering glo hulle kan volgens hul eie reëls speel en wen. Sonder behoorlike onderwys gaan regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging (SEB) net op verdere mislukking en skade uitloop. Die gebrek aan menslike kapitaal is die ANC se grootste mislukking ná ’n kwarteeu in regering. Vele ander probleme vloei voort uit hierdie feit.