50 Jaar Vorentoe | Bonsmara Namibia
50 Jaar Vorentoe
Ons ken die musiek in die agtergrond – hoe klink die deuntjie vorentoe?
Die Bonsmara is wetenskaplik beplan, konstant ge-evalueer met behulp van prestasietoetsing en geteel totdat die eindproduk bereik is wat as Bonsmara bekend staan. Dit is die “antieke” geskiedenis. Dit is 50 jaar terug.
Telers wat kennis nagejaag het en vooruit gedink het, het die Bonsmara met voortdurende prestasietoetsing en streng minimum rasstandaarde gevat tot die mees talrykste beesras in Suidelike Afrika. Bonsmara telers het ‘n enorme invloed gehad op die beesindustrie in Suidelike Afrika.
Die wetenskaplike benadering het die ras tot groot voordeel gestrek en uitgebreide stambome met betroubare BLUP teelwaardes wat gebaseer is op verpligte prestasietoetsing data, gee die “musiek in die agtergrond” vir die Bonsmara boer. Dit is die beeld en deuntjie van die hedendaagse Bonsmara.
Tans is die Bonsmara nie meer die enigste mediumraam, rooi bees wat prestasiegetoets is nie. Ander beesrasse en genootskappe het vinnig die waarde van die Bonsmara se wetenskaplike benadering besef, en daarby aangepas. Die kompetisie in die beesbedryf is fel vanuit alle rigtings en selfs uit die rasse wat nie oorheersend prestasietoetsing ondersteun of toepas nie. Die wetenskaplike benadering tot teling is en sal altyd die hoeksteen bly van Bonsmara teling. Die “deuntjie vir die toekoms” sal egter note van verandering moet insluit om Bonsmara die voorloper ras te hou.
Die katalogus is wetenskaplik korrek, bevat ‘n magdom inligting en is sekerlik van die beste katalogusse beskikbaar – vir die teler wat opleiding daarin ondergaan het en by bly met die konstante veranderinge. Vir die meerderheid van kommersiële boere – en veral vir die nuwe opkomende veeboere, is dit ‘n grootliks onverstaanbare dokument. Die katalogus is so moeilik verstaanbaar dat dit nie gebruik kan word om nuwe boere na die Bonsmara te lok nie.
1.1) Kommersiële Boer
Kruisteling vorm deel van die Namibiese beeskultuur. Ongeveer 94% van alle bees wat in Namibië geslag word, is kruisbeeste. Dit beteken dat die boer nie nèt Bonsmara koop nie maar ook ander ras bulle van tyd tot tyd. Hy word dus blootgestel aan die verskillende katalogusse van ander beesrasse en registrerende instansies soos die Landbou Navorsings Raad en Breedplan, om maar 2 te noem. Hy weet watter bul hy benodig in sy stelsel – hy weet net nie hoe om dit te kies uit die
magdom data op die katalogus nie. Gee die korrekte buldata in maklik verstaanbare vorm aan hom en daar is geen rede hoekom hy nie Bonsmara sal koop nie.
Getrou aan die Bonsmara tradisie moet ons eerste “sing” van so ‘n kommersiële boere-vriendelike katalogus. Ek voorsien dat dit in die toekoms ‘n integrale deel van Bonsmara veilings gaan word.
1.2) Nuwe opkomende mark
Die beesindustrie scenario in Namibië het daadwerklik verander oor die laaste dekade. Meatco het verder toegetree en 2 slagpales opgerig in die noordelike kommunale gebiede. Verskeie instansies, soos die regering, Meatco en die Millennium Challenge Account – Namibia (MCA-N) besef die negatiewe effek van inteling. Hulle het ‘n betekenisvolle bydrae gemaak om nuwe genetika in die vorm van onder andere Bonsmara bulle in die gebiede te vestig. Bonsmara Namibië het ‘n wesenlike aantal bulle onder die skemas verkoop. Hierdie vorige bestaansboere kan nou goeie winste uit hulle diere maak en is blootgestel aan goeie Bonsmara bulle. Plattelandse en landelike ontwikkeling gaan hand aan hand met veeboerdery en dit is die deuntjie wat regerings sing in Suidelike Afrika.
Bonsmaras sal lekker saam sing in die toekoms as hulle “smart partnerships” vorm met die regeringinstansies, nie winsgewende organisasies en lokale abbatoirs wat met regeringsondersteuning of buitelandse ondersteuningsfondse veeboerdery in die onderontwikkelende gebiede wil bevorder.
Getrou aan die Bonsmara tradisie moet ons eerste “sing” van ‘n opkomende boer vriendelike katalogus. Kundiges word gebruik om hierdie gemeenskappe van raad te bedien. Die wetenskaplike benadering van die Bonsmaras al sorg dat Bonsmara die ras van keuse sal word vir hierdie gemeenskappe in die toekoms.
2) Sing saam met regverdige, volhoubare grondhervorming en die rol van die Bonsmara daarin.
Agribank Namibië maak ‘n groot bydrae tot die nuwe boer op die plaas met finansieringskemas, lae rentekoers lenings en uitstel terugbetaling periodes. Hierdie is ‘n groeiende mark en word al groter soos wetgewing aangepas word en meer geld beskikbaar gestel word vir grondhervorming. Bonsmara telers in Namibië het alreeds “smart partnerships” met Agribank waar voornemende voorheen benadeelde aansoekers gehelp word om die regte keuses te maak. Plase word deur telers besoek en ‘n bondige opsomming van kundigheid, infrastruktuur en weiding word gemaak. Dit help Agribank om die aansoek sinvol te oorweeg. Indien die aansoek suksesvol is, word daar omtrent in alle gevalle Bonsmaras aangekoop.
Bonsmara moet die deuntjies van die belangehouers in die toekoms reg lees en ‘n konstruktiewe koorlid wees. Dit maak ‘n heel nuwe segment van die mark oop vir die
Bonsmara. Ek voorsien dat Bonsmara die ras van keuse sal word om plase te bestok.
3) Die rol van kruisteling in die Namibiese beesboerdery
Soos voorheen genoem, is dit ‘n deel van die boerdery kultuur. Die Bonsmara presteer uitstekend as suiwer ras – maar daar is ‘n groot rol vir die Bonsmara in doelgerigte en beplande kruisteling. Waarde toevoeging tot die speenkalf deur middel van kruisteling is ‘n erkende telingbeginsel en word al hoe meer toegepas. Die uitstekende rol van die Bonsmara as moederlynras en veral in kruisteling, moet orals besing word.
Tans word daar nie genoeg bemarking gedoen om die Bonsmara te bevorder in ‘n kruisteelstelsel nie. Die suiwer Bonsmara presteer goed genoeg maar, om ‘n erkende teelbeginsel te ignoreer, sal nie werk in die toekoms nie. Ek sien ‘n groot rol vir die Bonsmara in verskillende kruisteelstelsels in die toekoms.
Die suiwer en kruisgeteelde Bonsmara maak alreeds ‘n groot bydrae by lokale slagplase en ook in die Namibiese uitvoermark. Ek voorsien dat die Bonsmara se rol in kruisteling die grootse mark sal wees vir Bonsmara diere in die toekoms.
Daar sal nog ‘n sintetiese ras ontwikkel word met die suiwer Bonsmara as basis en anker ras.
4) Toekomstige Bonsmara veilings
Daar sal altyd plek wees vir enkel telers wat hulle eie produksieveilings aanbied. Die veilings met kleiner getal bulle (20 -30) sal moeilik die toets van tyd deurstaan. Voornemende kopers wil gaan na veilings waar groter getalle bulle aangebied word (50+) en waar streng seleksie in die aanbieding toegepas is. Individuele veilingsvereistes gaan strenger word as die minimum rasstandaarde en dit opsigself gaan vertroue skep by voornemende Bonsmara kopers. Dit sal deel word van ‘n reeks aksies om veilingsintegriteit te vestig en veilingstandaarde te lig.
Daar sal altyd kopers wees wat individuele telers ondersteun. Dit is ook reg so. Ek voorsien dat voornemende kopers in die toekoms baie klem sal lê op veilingsintegriteit. Die veiling en dit wat daar gevestig is, sal ‘n groter rol speel as hulle keuse van teler en heel moontlik ras.
Veilings waar slegs Bonsmaras aangebied word sal altyd ‘n plek in die beesindustrie hê. In die toekoms sal meer en meer Bonsmara diere op veelras veilings aangebied word. Dit sal wees in samewerking met die rasse wat suksesvol kruisteel met Bonsmara. In Namibië byvoorbeeld, is Simmentaler X Bonsmara kruisings baie gewild en so ook Bonsmara X Brahman tipe koeie. Op die veelras veilings sal uitstekende kommersiële kruisdiere vertoon en verkoop word. Dit sal aan die
voornemende kopers wys wat gedoen kan word deur die rasse te kruis wat op veiling aangebied word.
Die samestelling van die tradisionele veiling sal heeltemal verander in die toekoms. Bonsmara vir die kommersiële mark sal meeding met ander rasse op dieselfde veiling. Bonsmara telers sal in die toekoms groepeer met ander ras telers wat dieselfde waarde sisteme in plek het en waarmee hulle saam kan werk. Keuse van ander rasse en telers moet vroegtydig gedoen word sodat almal dieselfde deuntjie fluit vir die sukses van die veiling.
5) Die “Oop” Bonsmara sisteem met opgradering
Dit is nou en sal ook in die toekoms een van die groot plus punte van die Bonsmara wees. Na 50 jaar van teling is daar nog steeds sekere eienskappe in die Bonsmara wat verbeter kan word en “nuwe” eienskappe wat ingeteel moet word. Baie klem sal op kwaliteit kloue gelê word en die vestiging van betroubare poena gene in die Bonsmara sal meer belangrik word. Getrou aan die Bonsmara tradisie van wees eerste en wetenskaplik, is daar is alreeds telers wat dit suksesvol bedryf. Die toekoms sal nog meer wetenskaplik word as wat die sisteem tans is. Poena gene sal deur DNA bewys moet word om so aangedui te word op die katalogus. Terloopse verwysing, sonder enige bewys, na die poena potensiaal van ‘n dier sal geen waarde dra nie.
Die oop sisteem laat toe dat poena rasse waar daar alreeds baie akkurate DNA toetse bestaan om die poene gene te bevestig, gebruik kan word om die Bonsmara se poena genepoel te versterk en meer akkuraat te maak. Dit sal in die toekoms die speelveld vir poena gene en die mededinging tussen rasse baie gelyk maak en die Bonsmara sal ook daar sy regmatige posisie in neem. Ons moet die poena deuntjie fluit anders kompeteer ons nie op alle moontlike vlakke nie.
Die Bonsmara genepoel is wyd en selfvoorsienend vir enige bestaande of nuwe teler. Nuwe telers wat reeds bestaande boere is, ongeag die rasse en kruisings waarmee hulle boer, sal egter in die toekoms opgradeer met bestaande kuddes tot suiwer Bonsmara. Die diere is reeds deur jare bewys as aangepas vir die omgewing en bring broodnodige genetiese variasie en diversiteit na die Bonsmara genepoel. Mededinging van ander rasse vir spesifieke eienskappe soos swaarder speengewig sal die Bonsmara Genootskap in die toekoms noop om nuwe telers van bogenoemde raad te bedien. Dit laat die nuwe teler toe om stelselmatig oor te skuif na stoetteling sonder baie groot inisiële onkostes terwyl sy huidige produksiesisteem nog grotendeels intakt bly en die rekeninge betaal. Die groter prentjie is die voordeel wat die basisdiere na die ras bring. Dit sal heel moontlik ook die groot erosie onder nuwe Bonsmara telers soos wat tans ondervind word, neutraliseer tot ‘n mate.
“Nuwe Bloed” met die erkenning van die goeie eienskappe van ander rasse en hoe dit tot voordeel van die “nuwe” Bonsmara” gebruik gaan word, is die “tune” wat gesing moet word.
Vir die huidige telers en voornemende telers wat jonk genoeg is om bogenoemde alles te belewe en mee te maak – STERKTE!