'n STRATEGIE vir OORLEWING
'Klink my tot kruik waarin u Gees
Weer water vir my volk sal wees'.
G.A. Watermeyer: Die Republiek van Duisend Jaar
Kopiereg © : T.M. Hart
Uitgewer: Tobie Hart
Eerste Druk: 2014 ISBN: 978-1-928202-13-4
Lees reeks by Die Alternatief
Gelofteland plaas met toestemming van skrywer hierdie werk in reeksvorm. Dit is 'n eerlike en praktiese besinning oor aspekte van 'n strategie om in die veeleisende 21ste eeu te kan oorleef. Sake soos nasionalisme, die ekonomie, politiek, godsdiens, die media, apartheid en ander word onder die loep geneem. Ná deeglike navorsing het skrywer besin oor wat 'n alternatiewe en volhoubare Suid-Afrikaanse leefwyse sou kon wees. Al sou lesers nie noodwendig met elke sienswyse saamstem nie kan elke volksgenoot in vandag se Suid-Afrikaanse omstandige voordeel hieruit put.
Met 'n luukse braaivurk in die hand het hy nader gestaan. "'Sure'. Ek maak geld, baie geld. En ek betaal my belasting. En dis meer as wat baie ouens kan sê. Oorweeg ook nie om te 'pack for Perth' of te gaan 'settle in Seattle' nie. Party van daai ouens kom terug. En 'sure'. Soms raak ek ook gatvol en dan wens ek dinge kon anders wees."
Hy het nog 'n paar treë nader gegee en met die een oog op die TV-skerm en met die vurk in die lug, maar darem nie dreigend nie, gevra: "Wat is die alternatief?"
Wat hier volg is die resultaat van baie gesprekke en die dink oor juis wat 'n alternatiewe en volhoubare Suid-Afrikaanse leefwyse sou kon wees. Sinvol, kleurvol en volhoubaar, sonder om 'n getoi-toi of klippe en riool in die strate te sien of met plaasbesetting gedreig te word.
In die vaarwater van 'n egoïstiese en veral ook toenemende materialistiese globalisme wat 'n verslawende gelykmaking nastreef, word enige eiesoortigheid bedreig. Veral ook aan die suidpunt van Afrika. 'n Kontinent wat oor baie eeue aanvanklik veral die Westerling se aandag getrek het en waarheen hy sy, vir Afrika, vreemde siening en leefwyse versprei het.
Die sg Eerste-wêreldse samelewing wat hier gedurende nagenoeg 300 jaar gevestig het, sou in een opsig radikaal van soortgelyke koloniale ontwikkelinge elders verskil. Hier sou nl 'n aparte volk met 'n eie taal en kultuur vanuit verskillende groeperinge in Europa en die Britse Eilande ontwikkel en gedy en as iets van 'n 'Europa in Afrika', toenemend teenoor inheemse Afrika te staan kom. 'n Afrika wat intussen ook tot sy ernstige nadeel verander en verslaaf word.
In 'n gees van 'ubuntu' en die erkenning van 'n onderlinge gelyke menswaardigheid, is hierdie 'n poging om nugter en eerlik, maar ook indringend te kyk na die ontstaan en verloop van die lewensomstandighede wat tot die huidige spanning en botsings aanleiding gegee het.
Die insluiting van die enkele opmerkings oor evolusie was nodig omdat dié 'moderne religie' in perspektief gesien moet word as die behoudende en postmoderne mens sy historiese en religieuse ankers wil behou en versterk.
Teen die agtergrond van 'n toenemende en woekerende globalisme is die ekonomiese materialisme wat van begeertes behoeftes maak en wat deur die inligtingsmedia aan ons opgedring word, verder 'n ernstige bedreiging wat in perspektief bekyk moet word.
In die lig hiervan is dit nou die tyd om, ipv mekaar 'n menswaardige bestaan te ontsê, verby goedkoop propaganda, slagspreuke en selfs leuens, vir almal 'n lewenswaardige toekoms te bedink.
Terwyl baie Europees-georiënteerde Suid-Afrikaners en veral miskien 'Boere' en of Afrikaners, ná 1994 met 'n gevoel van verlammende ontkenning ('denial') sit, het dit tyd geword om weer op te kyk en vir die, of 'n, toekoms te beplan. Om op die ashoop van die verlede te bly sit – of ook net daarin rond te krap – is teenproduktief. Nogtans is dit nodig om te probeer bepaal wat verkeerd geloop het en dan op die goeie en noodsaaklike van die verlede 'n toekoms te probeer bou.
Een van die niksseggende cliché's wat 'n mens dikwels hoor – maar dan ook net hoor – is:
Uit die sinsverband waarin dit gewoonlik gebruik word, is meestal redelik duidelik af te lei waaroor dit gaan, maar dan ook niks meer nie. Wanneer dit wel geskryf word, verander die situasie ook nie veel nie, omdat die geskrewe of gedrukte weergawe ook meesal net die sensasionele waarde van die frase beklemtoon.
Die daadwerklike aksies om die verandering wat die frase veronderstel, te bewerkstellig, bly meesal uit. Gelukkig ook maar, omdat enige oorhaastige en dikwels dan ook emosioneel-gedrewe verandering, selde lewensvatbaar en standhoudend is. Selfs en miskien veral op polities-staatkundige gebied, lei die een revolusionêre verandering net maar weer tot die volgende soortgelyke aksie met telkens rampspoedige gevolge vir die 'verloorders'.
Om deel van die koor te word en te volstaan met 'genoeg is genoeg' in die moderne en veral postmoderne tyd en situasie wat ons beleef, is dus nie genoeg nie. In wat hier volg wil dit immers juis gaan oor 'n kritiese kyk na die verlede en om in die lig daarvan 'n bepaalde strategie en daarby een vir oorlewing te bedink.
Nogal wye en diep-lopende begrippe dié, wat duidelik verdere omskrywing noodsaak. Hopelik sal dit geleidelik duidelik word wie en wat in 'n oorlewingstryd gewikkel is.
My woordeboek, (Pharos) sê 'strategie' is 'krygskunde', 'veldheerskuns', 'sorgvuldige beplanning' of 'aanvalsplan'.
Miskien kort daar nog 'n paar begrippe, want wat hier volg wil nie veglustig wees nie, maar eerder 'n besinning oor enkele aspekte van 'n strategie om in die veeleisende 21ste eeu te kan oorleef. Hoewel dus nie onder 'n bepaalde vryheidsvaandel of met 'n krygslied nie, word vertrou dat die erns van die saak nietemin besef sal word. Maar voordat ons verder kan gaan is daar nog 'n paar begrippe wat eers van nader bekyk moet word.
Waarop sou die begrip 'oorlewing' bv alles of veral kon dui? Dieselfde woordeboek noem dat dit oa beteken: 'om met jou lewe daarvan af te kom'. Letterlik dus nie daardeur gedood of vernietig te word nie. Collins "Concise English" voeg iets van 'endure', dus 'verduur' by, wat daarop kan dui dat oorlewing ook 'saamleef met' dus bloot 'fisiese oorlewing' kan beteken. Iets wat juis die Westerse pioniermens se koms na Afrika, in die gedrang sou bring.
Baie Suid-Afrikaners en miskien meer bepaald Afrikaners of Boere, sou nie te vinde wees vir 'n fatalisties-ontkennende volstruispolitiek, wat 'n eie kulturele bestaan ontken nie. Blote fisiese voortbestaan onder vreemde en selfs vyandige en haglike omstandighede, kan tog ook nie sondermeer aanvaarbaar wees nie.
Aan die ander kant het algemene en vae bangmaakstories selde die effek dat dit mense aanspoor om daadwerklik, strategies en paraat, vir 'n toekoms te beplan. Dit gaan dan juis ekonomies-materialisties so goed met ons (ons het immers as ons dit verkies, meestal nog werk) terwyl die massa- en elektroniese media in haas al ons ander behoeftes, selfs kultureel en religieus, ruim voorsien. – Of die moderne mens (nog) enigsins religieuse behoeftes het, word natuurlik ook in sekere kringe en veral onder 'bewys-aanbidders' erg bevraagteken.
Vir diegene wat in die moderne wetenskaplike wêreld dikwels ook die geloof wil vervang met wetenskaplike bewys, sou 'n mens oa na Izak de Villiers (1936-2009), predikant, joernalis en koerantredakteur kon verwys. In die beskeie digbundeltjie Jerusalem tot Johannesburg, Tafelberg 2005 staan daar (p 11):
"Die nie-begryp-nie buig 'n reënboog in die lug;
die wéét bly bloot die wolke oor Johannesburg".
Oor die algemeen word die begrip oorlewing gekoppel aan die voortbestaan van 'n individu, maar dan ook aan dié van 'n groep, 'n samelewing of 'n nasie as 'nation', maar tog ook in die betekenis van 'volk'. Die wesenlike verskille tussen die begrippe volk as veral 'n kulturele entiteit en nasie as staatkundig-politieke begrip, sal gaandeweg vollediger duidelik word. Voorlopig is dit voldoende om slegs ondersoekend, na die volgende te kyk en enkele begrippe nader te omskryf.
Wat is 'n volk?
Dit is nie hier die eerste keer dat dié vraag selfs net in Afrikaans gevra word nie. Was dit dan nie juis ook hieroor dat daar, jare gelede in 1966, op hoë vlak verskil is nie? Ek verwys na die Eerste Minister van destyds wat 'n vooraanstaande woordkunstenaar tereggewys het toe dié in die feesstuk "Die Pluimsaad waai ver" juis die vraag filosofies aan die orde gestel het of, soos ons seker vandag na vreemde voorbeeld sou wou sê: op die tafel geplaas het.
Die herrie wat na aanleiding van die verwysing na 'n kunstenaar wat 'huiwerend vra wat 'n volk is', losgebars het, was onnodig. Nogtans was dit tipies van dié amper-volkie wat veeleerder wil baklei – verkieslik onderling en dus met mekaar – as om saam te staan. Veral as sy eie perswese die voortou neem en van krakies klowe maak.
Nog nie naby 'n oplossing vir die baie probleme waaraan 'n mens kan dink en wat jy daagliks ervaar nie, word enkele buitelyne van 'n moontlike gesprek hopelik hiermee darem al sigbaar. Die doel met hierdie beskouing is immers oa om deur die gewaande of werklike politieke wandade van die verlede, die Suid-Afrikaanse situasie te bekyk en 'n roete vir 'n toekoms vir alle inwoners van dié streek te probeer bepaal. Hetsy as 'n enkele saamgesnoerde reënboognasie of dan, andersins, as aparte volk(e), vir daardie groep(e) van die samelewing wat dit sou verkies.
'n Kortpad sou wees om dié deel van die huidige samelewing wat moontlik 'n eie identieit sou nastreef, sonder meer as dié Afrikaners of Afrikanervolk te beskou. Ruimte behoort egter ook gelaat te word vir ander sodanige groeperinge aangesien daar ook nog ander 'nasionalismes' werksaam is. Dat daar oor die algemeen en globaal gesproke, bepaalde middelpuntsoekende kragte aan die beweeg is, is immers duidelik.
In Wes-Europa en by name in die stamlande van die Afrikanervolk waaroor dit primêr hier gaan, waai daar ook reeds weer 'winde van verandering'. Juis ook in die Engelse wêreld van waar 'n vorige Britse premier, Harold Macmillan, met sy 'winds of change'-toespraak op 3 Febr. 1960 in die Suid-Afrikaanse Parlement, storms ontketen het, is daar nou nuwe dwarrels aan die vorm. Aansluitend by soortgelyke bewegings op die Europese vasteland en elders, is die 'Skotse-aksie', (vgl later) moontlik iets om van kennis te neem. Alle Engelssprekendes is immers nie, kultureelgesproke, Engelse nie.
Wat die Afrikanervolk betref, sou dit ook nie werk om enige Afrikaanssprekende as deel van die volk te beskou nie. Ook hier is immers, weerskante toe, voorbehoude. Om enigsins die dink te rig, moet dus eerder versigtig, maar tog ook vollediger, gevra word:
Wat is 'n volk en wie en wat is die Afrikaner- of 'Boervolk'?
'n Slim en geleerde politikus het eendag vertel dat 'n mens nie moet vra wie of wat 'n Afrikaner is nie. Volgens hom weet iemand as hy 'n Afrikaner is en basta. Of die betrokke persoon nog mooi weet wat hy is, is nie duidelik nie, maar sy stelling bevat nogal iets van die waarheid. 'n Definisie is in elk geval te eng om 'n mens, 'n groep, 'n volk van ander te onderskei en kan jou maklik verlei om van samestellings of adjektiewe gebruik te maak om presies te probeer sê wat jy bedoel. As vertrekpunt sou ons kon volstaan deur te sê dat 'n Afrikaner 'n mens is wat Afrikaans as sy of haar moedertaal erken en gebruik, met die voorbehoud dat alle Afrikaanssprekendes nie noodwendig Afrikaners (of 'Boere'} is of selfs wil wees nie.
Sjoe! Daar waag ek dit sowaar. Jammer vir diegene wat nie verder wil lees nie. Hopelik loop ons mekaar vorentoe weer raak, maar indien nie, vertrou ek opreg dat diesulkes op die een of ander manier sal kan oorleef. Vir dié 'andersdenkendes' wat dit tog wil waag om te probeer vasstel waarheen die argument voer, word aanbeveel dat hulle eers kyk na die latere hoofstuk oor die 'Kultuurgoedere van 'n Volk'.
Intussen konsentreer ons hier eerder op ooreenkomste as werklike of gewaande verskille. Ook noodgedwonge, omdat vooraf groepering en versnippering juis in die verlede enige moontlike sukses in die kiem gesmoor het. Met dié stelling is hopelik ook, in liefdevolle meegevoel, die herrie rondom die baie ander benaminge vir die 'splintervolkie', voorlopig besweer.
Terwyl dit enigeen vrystaan om hom en sy eie of dan die groep of groepie waarmee hy hom wil vereenselwig, te noem wat hy wil, sou dit tog ook net billik wees om te vra dat diegene nie moet voorgee dat hulle namens 'die volk' praat en groepeer nie. Of moet ons aanvaar dat die Afrikanervolk se huidige 'toekomstrek', soos in die verlede noodwendig uit verskillende trekke moet bestaan? Tydelik en voorlopig sou dit kon werk, maar vorentoe sou dit dan weer heelwat aanpassing en stryd verg om as 'n eenheid te probeer funksioneer. Aan die ander kant is daar miskien tog ook vir sommige troos te put uit die feit dat enige volk ook uit groepe en strata bestaan al hoef dit nie eksplisiet aangedui of beklemtoon te word nie. Ons is immers, selfs in volksverband, nie almal eners nie.
Die Afrikaner in die engtes
Nog 'n begrip wat half ongemerk sover ingesluip het, is 'post-modern'. Hoewel nog nie oral en in elke vakgebied waarin daarna verwys word, behoorlik gedefinieer nie, wil dit tog dui op 'ná die moderne tyd', wat op sigself weer gevolg het op die Westerse uitbreidingsaksies en die vestiging van markte ná die Franse Politieke van die 18de en veral die Engels-Europese Industriële Revolusie van die 19de eeu. Die aard van die postmodernisme (hoewel daar tog ook 'n positiewer kant is) word enigsins duideliker in die ou, maar nuut-ingekleurde slagspreuk van 'vryheid, gelykheid en broederskap', wat nou ook ekonomies en veral materialisties tot breekpunt gedryf word.
Die wekroep om vryheid, gelykheid en broederskap, min of meer al gehoor sedert Voltaire (1694-1778) maar veral vanaf Robespierre (1758-1794) en die Franse Revolusie (1789) baie populêr, het deur die jare baie betekenisse gekry. Dikwels is dit bloot egoïsties aangewend om opponente te troef en so die eie doelwitte te bevorder. Selfs in die verligte tyd van die 21ste eeu word die onhoudbaarheid van die stelling wanneer tot sy volle konsekwensies deurgevoer, blykbaar nog nie oral duidelik besef nie. Soms kom ons darem daarby uit om bv te erken: vryheid sonder etiese(?) verantwoordelikheid, lei tot chaos. Tussen en teenoor ander mense, groepe en volke, is absolutisme altyd riskant.
Om eties, en 'Christengelowig' - vir sover dit (nog) as kenmerke van die Afrikanervolk beskou kan word - te probeer oorleef, is nie maklik nie. Met die oog daarop moet van al die gevaarpunte kennis geneem word as 'n mens enigsins wil hoop om 'n behoudende volksbootjie tussen soveel meer as die spreekwoordelike 'Simplégades' in die antieke Bosporus te help stuur. Soos destyds volgens die Griekse mitologie met Jason en sy manne op pad na die goue vag, is beplanning en tydsberekening waarskynlik ook weer eens van die grootste belang. Daarby sou 'n mens seker ook met reg kon beweer dat die huidige altyd die beste tyd is om iets gedoen te kry. Al sou dit ook net wees om sommige en selfs ook net enkele persone bewus te maak van die dreigende en selfs versmorende gevare.
Die aard van die bedreiging
Met 'n bul van 'n biefstuk op die hardehoutkole, 'n stewige dop-en-dam of self al 'n 'scotch' met 'n donkerkleurige of swart etiket in die hand en die muurskerm-op-wiele staangemaak op die lapastoep, is dit uiters moeilik om gevare raak te sien en baie pretbederwend om daaroor te wil praat. So asof ons onsself nie eers 'n bietjie weelde en die vrug van vreemde arbeid waarvoor ons immers betaal, mag gun nie.
Sprekende voorbeelde van dié soort rustigheid straal uit die bydraes in Don't Panic van 2008 wat volgens die webblad 'Fig-Jam' weer sedert Des. 2013 aangevul word. Dankbaar oor die bemoedigende stories daarin tov Suid-Afrika, is daar ook ander wat vreemd voorkom en 'n allesinsluitende internasionalisme verkondig.
Terwyl ons rustig spog en soms ook kla oor duur klub- en visumgelde, kosmetiese chirurgie en mekaar met multimonoloë oor ons eie prestasies probeer troef, glo ons blykbaar dat die toekoms vir homself sal sorg.
Nog met my plooie en genadiglik redelik sonder 'n kitskos- en bierpens, word hiermee ook op die manne en vroue onder 60 en selfs onder 30 'n beroep gedoen om ook volgens húlle sieninge, aan 'n oorlewingsaksie mee te doen. Die toekoms behoort immers juis aan julle en julle kinders.
Ontkenning as skans
Die eerste wesenlike feit tov die bedreiging is dat dit ontken word en enige tromslaner of 'fluitjieblaser' in dié verband as 'n 'moaner' uitgekryt word of op sy beste as 'n pretbederwer. 'n Ander reaksie wat al beleef is, is dat mense hulle bloedig vererg. Waarskynlik omdat hulle deur verwysings na probleme, in hul kunsmatige gemaksone bedreig voel en dan verwoed en verward na 'n sigbare vyand soek om te beveg terwyl die eintlike gevaar so naby en wesenlik as die eie gesig in die spieël is. Deur materiële voorspoed het daar dikwels 'n maerte in die siel gekom wat hom op talle lewensterreine laat geld en selfs op die mens laat wreek.
Met die begrip 'Afrikanervolk' pertinent genoem, is dit veral dié volk se taal, leefwyse, godsdiens, maar ook fisiese voortbestaan wat nou ernstig bedreig word. In 'n vreemde en selfs vyandige vasteland en die globale gemeenskap van 'andersheid' sal dié volk hom uit die penarie waarin hy beland het - dikwels ook deur sy eie toedoen - menslik gesproke, self moet red. Dis te sê as hy gered wil word.
Ten einde perspektief hieroor te kry, is dit noodsaaklik om te probeer bepaal hoe dit gekom het dat die volk in die huidige situasie beland het. Een manier sou wees om bepaalde begrippe en verskynsels en die rol wat dit gespeel het van nader te bekyk. Voorbeelde is begrippe soos, nasionalisme, konserwatisme, die ekonomie, die media en dan ook apartheid as verskynsel en beleid.
Omdat 'Apartheid' nog steeds na 20 jaar van 'bevryding' meesal as totaal boos voorgehou word, is dit miskien wenslik om juis daarmee te begin.