Versindaba Gilbert Gibson Archives - Page 2 of 4 - Versindaba
Resensie: [vii] (gilbert gibson)
[vii], deur Gilbert Gibson; (Tafelberg, Isbn 978 0 624 058847, R135, 91 bladsye)
in stilte afgemat they shuffle
Hoe benader ‘n mens Gilbert Gibson se jongste digbundel met die titel [vii] met verse wat “onvoltooid” klink en wat die leser moet voltooi – semantiese eilande is immers sy handtekening, nes by e.e. cummings waar die volgehoue spel met die sintaksis en semantiek die leser dikwels onverhoeds betrap.
Ek lees hierdie bundel as een lang uitgesponne vers. 85 Gedigte speel vorentoe en agtertoe. Die raaisel word opgelos in die gemoed van die leser wat bewus word van ‘n pynlike jeug en ‘n gesprek met ander digters. In my resensies van aldrie sy vorige bundels het ek op die tipiese Gibson-tegnieke gewys. Die belangrikste eienskap van sy digkuns is waarskynlik die “onvoltooide” gedig. Hy vra van die leser om in Roland Barthes se terme ‘n scriptible eerder as lisible lesing te maak soos uitgewys in S/Z (1970/1974). Die leser is mede-skrywer, mede-skepper aan die vers met sy vele intertekste en intratekste. Daar is dus gesprekke met ander gedigte, maar ook met die eie oeuvre. (Hierom verskaf ek my vorige lesings as ‘n addendum of supplement).
Jacques Derrida se nosies rondom die lees van tekste maak ons attent op ‘n paar relevante punte. In sy studie Of Grammatology wat ek onlangs weer gelees het, is daar drie aspekte wat van toepassing is op Gibson se werkswyse as digter, naamlik: om woorde of begrippe sous rature (under erasure te plaas: X ); daar is geen buite-teks nie (il n’ya pas de hors-texte) en die aporias in tekste word geaktiveer. Die leser moet die tekens of grammé noukeurig naspeur.
Hierdie is nie ‘n teoretiese artikel nie, maar ‘n resensie en ek verwys lesers na Spivak se puik vertaling van De la Grammatologie. Vir ons doeleindes is dit gebiedend noodsaaklik om te kyk hoé Gibson sy tekste vir ons aanbied. Hoe dit die leser noop om te dekonstrueer en te weet: er staat niet wat er staat!
Elke digter skep ‘n leesverwagting en hierom eis hy/sy ‘n leesstrategie.
Gibson se tekste bied nie closure aan nie; die leser word gedwing om self die vers te voltooi soos wat ‘n mens ‘n blokkiesraaisel invul.
Hy debuteer met Boomplaats (2005), hierna volg Kaplyn (2007) en die derde bundel heet Oogensiklopedie (2009). Die titels is reeds aanwysers van sy unieke aanslag: Boomplaats aktiveer die historiese slag van Boomplaats, maar ook plek van die boom; die kruisigingstoneel. Kaplyn is ‘n oorlogsbeeld.
In ‘n woordelys verduidelik die digter die kaplyn soos volg: “‘n (boomgesleepte) skoon stuk grond tussen twee vegtende lande, spesifiek met die intensie om spore wat die kaplyn kruis op patrollie raak te sien”.
Oogensiklopedie die aktiveer weer die mediese wêreld kompleet met mediese verduidelikings vir die leser. Oog (om te kyk/voyeur) neem die leser na verskillende vlakke van lees. By Gibson is ‘n mens altyd bewus van wat tussen gedigte gebeur – die inspeel op ander tekste en veral Die Bybel is ‘n belangrike bron vir die digter.
Die titelgedig [vii] ontbreek in die jongste bundel.
So ons moet dit oplos of invul. Die gedigte stel besondere eise aan die leser se kennis van ander gedigte en vorme van die digkuns.
Soos byvoorbeeld gedig nommer 14 met sy spel met sowel die sonnet as die ou FAK-liedjie “Blinkvosperd”. Op ‘n vernuftige wyse word die liefdesgedig gedekonstrueer: die verhouding is dood en word ná die volta tot lewe gewek. Die liefdesgedig word eweneens op sy kop gekeer in hierdie vernuftige vers.
In Jans Rautenbach se “Jannie Totsiens” is dit ‘n temalied. http://af.wikipedia.org/wiki/Jannie_totsiens
In Lacan se terme het ons hier ook te make met die tuché, oftewel die toevallige verdediging teen die traumatiese ervaring of indruk. Ons kan dus nie help om Reeva Steenkamp se dood ook hier in te lees nie.
Ongelukkig het die digter die gedig verander na nommer 15 en myns insiens die gedig verswak, omdat hierdie spel nou verdwyn! So lui die oorspronklike:
© gilbert gibson. [ongepubliseerde verse] Oktober 2010.
jou oë lê soos dooie vullens
bokant jou wange na ’n uit-
breking van perdesiekte
die wenkbroue daaroor
die kleur van brommers in die son
soos klippe in die veld lê jou oë
en ’n roering wat die wind oor die gras
aan skaduwees heg
waai deur jou mane
jou oë dryf in bloed onder jou voorkop
die wimpers gevul met inkennigheid
ek wil jou ribbe inval soos runderpes
die lyf infekteer en stilletjies wegsluip
voor die vlerkklap van aasvoëls
wil van jou besit neem soos
’n slaak van verligting
jou keel is blinkvos jou mond
’n lang dun spleet om
’n geroesde stang
My belangstelling in die Amerikaanse geskiedenis het my verbeelding op loop laat gaan met die volgende vers:
Abraham Zapruder se “home-movie”-kamera het hierdie oomblik toevallig vasgevang op 22 November 1963. Op ‘n persoonlik assosiatiewe vlak: as jong kind verbied my ouers my om na die foto’s in National Geographic te kyk – op ‘n agtermiddag (ek is op laerskool) begin ek hierna kyk en word lewenslank gefassineer deur hierdie dramatiese oomblik.
Camille Paglia het in Vamps & Tramps verwys na Jackie se vinnige opspring in die motor, omdat sy ‘n perderuiter was.
“And the sport gave her superb reflexes” (193).
Soos Francesca Stanfill eweneens uitwys: Jackie O het ná haar dood ‘n media-ikoon geword; iets waarteen sy waarskynlik sou beswaar maak. Die sosiale media het deur die jare aan haar ikoniese status gegee.
“You know how it is,” Mrs. Onassis once told me when I was a reporter for the New York Times. “When you look back on your life, you hardly recognize the person you once were. Like a snake shedding skins.”
Sy had ook verskillende name wat hierdie identiteitsverandering aanstip: Bouvier, Kennedy, Onassis…En ‘n briljante vrou wat aan die Sorbonne gestudeer en later jare by ‘n uitgewsershuis gewerk het.
Paglia se artikel heet “Mona Lisa in motion: Jacqueline Kennedy Onassis” – wat onder meer ‘n toespeling is op die feit dat die Mona Lisa kortstondig op bruikleen was in die Withuis.
“It was her baptisms by gunfire that deified her” (Vamps & Tramps, 191) besluit sy klinkend. Sy is soos ‘n argetipiese pietà in hierdie skokkende oomblik vasgevang.
Terwyl ek hierdie essay skryf, vertolk Maria Callas op ‘n voortreflike wyse Medea.
Dan beweeg die gedig na die sirkels van die hel en Hansie aktiveer vir my Hansie Cronjé se dood.
ek is bevrees dat ek jou
in versvoete verdeel en opslurp my lief
dat oë oor jou aanmeld die roering
van grashalms om
’n sluipende miervreter dat ek
jou bemin met voorkennis
want die meeste verklarings van liefde
bestaan uit herhaling van onweer
van oorloë teenwoordig of toekomstig
met verwysings na die liggaam
na dele van die liggaam
of agteruitgang van die liggaam
dus probeer ek die liefde
om die tanende aard van metafore
van jou oë af weg te weer
die liefde maak blind
laat in die aand wag vaak
tussen dstv-kanale een vir een verander
ek bemin jou deur sport
by animasie verby
bo godsdiens en ’n voortdurende soeke na
en vra om die tv af te skakel
die liefde word ’n berig voor
Die liefdesgedig word hier in die domein van televisie-kanale ingedra. Die geliefde word opgedeel; letterlik in versvoete verdeel. Dit lewer kommentaar op die moderne mens se besige lewe – dat ‘n gedig geskryf word nie meer in stilte of afsondering nie, maar letterlik terwyl die digter verskillende kanale besoek.
Hierom dalk word die liefde ‘n berig voor stormwindwaarskuwings? Die gedig is nie meer ‘n ruimte van geborgenheid nie, juis omdat dit letterlik in kompetisie is met moderne media soos televisiebeelde.
Boonop weet die digter(en nou die leser) dat liefdesgedigte dikwels oor die einde van ‘n verhouding handel:
Hier vind ons ‘n kopknik na Boerneef: die verwysing na Wuppertal en mitsdese is ons by die berggans wat sy veer laat val het. Die “spore” sit ons terug by Derrida – die leser as spoorsnyer wat die tekens moet naspeur en volg.
Vervolgens gedig nommer 42 wat eintlik die hele werkswyse perfek opsom:
vinnig maak venyn die woorde tot vers
reg voor jou oë
nog voor die yster in die vuur
kan hulle ruik
hulle verwerp oordeel
hulle is ’n lokus van woede
hulle kan oor jou buig
soos die mure van ’n nuttelose skool of kerk
die oorbeskerming van die gedig net ’n illusie
venyn is donker in jou oë
en jou oë is oop
en is bokant hierdie woorde stik-
siende en in temporale suspensie
en dra die liefde net as parodie
die vers noodwendig biografie
Die digterlike procédé herinner aan hierdie digter se manier van doen:
Intertekste ja en ‘n intree teen die figuur Marilyn Monroe wat so besing is in Afrikaans .
Dit is ‘n bundel wat getuig van belesenheid en intelligensie.
Elke gedig stel ‘n probleem en die leser moet die oplossing vind. In die proses word die gedigte terselfdertyd ‘n dekonstruksie van die gedig as outonome of afgeslote eenheid. Die skip-in-die-botteltjie is ‘n blokkiesraaisel of dalk ‘n kaartspel.
Die digter hou sy kaarte dig teen sy bors. Hy shuffle…
Barthes, Roland. 1970/1974. S/Z. Hill and Wang, New York.
Derrida, Jacques. 1967/ 1997. Of Grammatology. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
-. 1972/1981.”Plato’s Pharmacy” in Dissemination. Londen: Athlone Press.
-. 1978. Writing and difference. Vertaal deur Alan Bass. Londen: Routledge & Kegan Paul.
Paglia, Camille. 1994. Vamps & Tramps. New York: Vintage Books.
Gilbert Gibson – Boomplaats (2006)
Gilbert Gibson. Boomplaats. Tafelberg Uitgewers, 2006. ISBN 0 624 04262 6.
So nou en dan word ek oorval met ‘n onvermoë om te kan slaap. En in een van hierdie tydperke, staan ek eenuur in die oggend op, loop kombuis toe, skakel die komputer en koffiemasjien aan en begin Boomplaats van Gilbert Gibson te lees. Wat ‘n verruklike, wonderbaarlike, oorrompelende leeservaring is dit nie. Dis later drieuur. Ek is nog steeds wakker en ek probeer bepaal: presies wat maak van ‘n gedig ‘n gedig?
In die vroeë oggendure formuleer ek dit dan so: die digter se vermoë om die onsê-bare te verwoord. Om die stilte wat agter alles lê, neer te skryf. Daardie primordiale iets wat onaantasbaar is, dit wat agter die vervlietende lê… Die mens se soeke na betekenis in ‘n lewe wat oorval word deur chaos, waansin, pyn, verwerping en verlies.
In die donker is alle katte grou en die volgende oggend, met die breek van die daglumier, herlees ek die verse en besef die digter het my nie in die donker nag mislei nie. Die verse is steeds helder en sterk.
Gibson het destyds in Nuwe Stemme 2 opgeval. Hy gebruik die Boere-oorlog, ou gesegdes, Totius om sy eie verse te laat lewe kry. Omdat hy medikus is, speel die mediese wetenskap dikwels ‘n rol in sy gedigte.
Daar is min digters wat so oortuigend die interteks op ‘n verhulde en terselfdertyd openlike manier aanwend as hierdie digter. Daar is soveel verse in hierdie bundel waarvan ek doodgewoon hou. Die slim spel met sy tradisie lei ons reeds af uit die titel wat natuurlik die Slag van Boomplaats op 29 Augustus 1848 aktiveer. Die mooi bandontwerp betrek ook gedigte: die omslag wys op die laaste oomblikke van iemand wat tereg gestel is en die voetspore is in die grond; net soos ‘n vers – in navolging van Van Wyk Louw, Cussons, De Lange – gewoon net ‘n natrek in die stof is.
Die Slag van Boomplaats kry eweneens ‘n ander ironiese wending wanneer ‘n mens weet dat die monument wat opgerig is, nou onlangs deur vandale beskadig is. By hierdie slag is die eerste Kaapse rebel tereg gestel na die geveg in die Trans-Gariep. Hierdie man is geskiet voor die Bloemfonteinse stadshuis. Terselfdertyd is daar bittermin oor die Slag geskryf. (Die digter gee ‘n plattegrond van die plek voor in die bundel.)
Waaroor het hierdie stryd gehandel? Natuurlik oor ‘n Britse goewerneur, ene Harry Wackelyn Smith wat die TransGariep geannekseer het en die Voortrekkers in opstand gebring het. Die Vrystaters het hulle teen hom verset. In hierdie stryd, onder leiding van Andries Pretorius, het ‘n senuweeagtige Boer ‘n voortydige skoot afgevuur en is die Boere dus bittergou afgeransel. Ene Thomas Hermanus Dreyer het weggehardloop en deur die Britte as krygsgevange geneem en in die krygshof tot rebel veroordeel. Hy is gefusilleer op 4 September 1848.Op ‘n uiters subtiele wyse speel hierdie geskiedenis in op die gedigte sodat die leser as’t ware twee tekste voor hande het: die ouer, historiese teks en die nuwe, moderne lewe van ‘n internis wat gedigte maak. Die leser kan dus self die drade saamtrek van hierdie subtiele eenheidsbundel. Dit word nie oordadig en soos die Engelse sê “in your face” uitgespeel nie. Dit is juis die subtiele aanbod wat so puik werk. Vir die non-mediese kenner is daar ‘n handige glossarium wat van nut is.
Daar is uitstaande verse in hierdie bundel soos “schurveberg”, “stil huis; sutherland”, “’n mens kan ‘n plaas klein bêre”, “oom was ‘n sinjaleman”, “wildeals”, om enkeles uit te sonder. Vir my was dit lekker – om in die staat van insomnia – ouer digters raak te lees en te sien hoe hy veral met Totius werk en ‘n kniebuiging maak (o.a.) na gert vlok nel in “oom was ‘n sinjaleman” of die digter se verlange na kindwees en sy herinneringe vaslê in ‘n “n mens kan ‘n plaas klein bêre”.
Die bundel maak ‘n sterk stelling oor die stand van die digkuns en die digter se lot.
Die jongeliede wat so kla en kerm dat hulle nie uitgegee word nie en moet wag na hulle pogings in Nuwe stemme, kan gerus hierdie bundel gaan lees. Dit is iemand wat werklik die beloftes van ‘n groepsdebuut manjifiek bevestig.
Gilbert Gibson – Kaplyn (2007)
Gilbert Gibson. Kaplyn. Tafelberg Uitgewers, 2007. ISBN 13 978 0 624 345 489.
Gilbert Gibson se Kaplyn is die tweede bundel van die digter wat bekroon is met die Protea-prys vir sy debuut: Boomplaats. In sekere kringe word daar gevoel dat hy die Ingrid Jonker-prys moes gewen het. Dis ‘n besondere digkuns wat op ‘n sobere wyse die wêreld van die mediese wetenskap betrek in verse wat intellektueel en intertekstueel werk. Maar ágter die sobere verse, is daar hewige emosie, verlies en pyn sigbaar.
In ‘n woordelys verduidelik die digter die kaplyn soos volg: “‘n (boomgesleepte) skoon stuk grond tussen twee vegtende lande, spesifiek met die intensie om spore wat die kaplyn kruis op patrollie raak te sien”.En dit is dan die digterlike aanslag: die opstand wat in slaap woel; gevegte tussen mense wat onopgelos voortstu; ‘n ouer persoon wat onthou hoe hy as kind getraumatiseer is deur sy pa se ongeluk, terwyl hy deelneem aan ‘n skoolkonsert; ‘n man wat by die vader se kis staan, ‘n knipmes in sy yskoue hand plaas sodat hy – indien hy nie werklik dood sou wees nie – sy pols kan oopsny ten einde werklik te kan sterf…
Dit is ‘n komplekse bundel met ingewikkelde verwysings en verswygings. Tussen afdelings is daar eksperimentele verse waarin die digter as’t ware assosiatief sy onbewuste aan ons voorstel: hoe hy met woorde speel, assosiasies skep (p. 75).
Ons vind hier ‘n geweldige sterk bemoeienis met die digterskap – ‘n soort skrynwerker van die woord. In ‘n minimalistiese vers dig hy soos volg:
ek stuur ‘n kanarie
in jou hart af
of hy bly
Die kanarie moet waarsku dat daar gifgasse mag wees en die gedig word ironies (en ikonies) genoeg iets wat die digter aan die geliefde stuur om uit te vind of húl liefde nog bestaan….
Met elke lees, word nuwe verbintenisse tussen verse getrek. Die digter onthou ‘n halfgerookte sigaret wat uitgeskiet word langs ‘n vuur en ‘n mens dink aan Wallace Stevens se stelling dat die digkuns ‘n geweld van binne is wat jou beskerm teen ‘n geweld van buite. Die digkuns van Theodore Roethke kom eweneens aan bod met die ervaring van hoe die verhouding met die vader deur gedigte loop. Daar is dan verwysings ook na die Vader, die Bybel (in verdraaiings tussen afdelings wat die onbewuste van die digter voorstel as vlakkig en opstandig) en die gesprek met vaderdigters: Van Wyk Louw en vele ouer digters. Daar is ‘n gesprek met Ginsberg, ‘n prosavers en ongehoorde reëlbreuke (op die / ‘n / in / met ) wat ‘n intense bemoeienis met die digkuns verraai soos in die ars poetica (“die son gaan onder”, p. 10) waar die duine dui op die betekenisse wat voortdurend skuif. Of die ontginning van “hin” in ”ooie teen die rante”.
Die teks is “my skip” en die katakombes van die dooies (‘n broer wie se geweer hy erf) of die dooie digters via intertekste meld hul hier aan. Oorlog is eweneens ‘n metafoor – reeds aangedui in die titel – met verwysings na die grensoorlog en die geweld tussen mense, hul stiltes, hul verraad. “bataljon twee” (p. 37) is ‘n ars poetica, maar eweneens ‘n lewensbeskouing waarin die “groute”van hierdie menswees weergegee word. Pyn priem hier eentonig en opstandig, om Breytenbach aan te haal.
Woorde word met dubbelbetekenisse gelaai en die digter ontgin in “lupus”(p. 24) die twee betekenisse van die begrip – met ander betekenisse wat die leser opspoor in die voortdurende gesprek met die woordelys agterin of gesprekke met jou self.
Hy droom van mites en mitoses; van ‘n slaap waarin ‘n kinderliedjie – ons hoor hoe Mimi Coertse lamtietiedamtietie sing – die weerloosheid van die spreker nogmaals weergee.
Die opstand teen die politieke onreg is fel, maar indirek. Hy buikspreek via Allen Ginsberg se “Howl” oor presies wat die onreg vir jong soldate ingehou het: hierom gedigte van die slaaploosheid, herkennings van geskondenheid in die self en ander (“delirium”, p. 58). In klein pynprikke word die kaplyn van ‘n psige ontbloot.
In “toemaar die donker man” (p. 61) word die huidige politieke onrus en soeke na werk brandend vertel in ‘n ontmoeting met ‘n swart jeugvriend en rondom voete word ‘n hele verlede en hede saam-gedig (via Jonker, o.a.). Dit is Gibson-vintage hierdie – die gedig tref jou by nabaat op sy felste, in sy oënskynlike beheer en afstand.
Iets hiervan bespeur ‘n mens in “finnegan’s wake”(p. 68) en in “margate”(p. 90). In “forensiese poësie”(p. 84) verklaar hy sy manier-van-doen wat inspeel op ander verse se skepsis oor woorde en die prosavorm.
Maar dit is juis hierdie beheer wat ook op die lange duur dalk gevaar vir die digterskap kan inhou: die digter moet sy emosies meer ontgin en vertrou. In navolging van Wallace Stevens is daar dertien woorde teen subjektiewe nood en pyn – hier word die pyn weer eens buite gehou deur die intellektuele skrynwerker wat o.a. met Neruda en Seamus Heaney praat.
Dit is egter nie ‘n bundel met altyd maklik of toeganklike verse nie. Die gedigte is ingewikkeld en word met elke lees ‘n komplekse refleksie op die digterskap.
Dit verdien om gelees te word.
Gilbert Gibson – Oogensiklopedie (2010)
Tags: Gilbert Gibson, Joan Hambdige resensies, Resensie [vii] deur gilbert gibson
Posted in Resensies | Comments Off on Resensie: [vii] (gilbert gibson)
Posted in Onderhoude | 9 Kommentare »
Louis Esterhuizen. Gilbert Gibson deel van vertaalprojek
Ooteoote het onlangs begin met ‘n opwindende projek wat hulle ‘n vertaallab noem. Hiervolgens word gedigte van bepaalde digters geplaas met die uitnodiging aan hul lesers om dié gedigte na Nederlands te vertaal. Aangesien dit ‘n interaktiewe blad is, kan die vertalings direk na die betrokke gedigte geplaas word.
Pas het ooteoote dan ook die 18de aflewering in hul vertaallab geplaas en watter verrassing was dit nie om vier nuwe gedigte deur Gilbert Gibson (foto) daar te vind nie … Besonder interessante gedigte wat almal met die konsep “huis” te make het; iets wat ‘n mens laat vermoed dat ‘n nuwe bundel besig is om vorm aan te neem.
As lusmaker plaas ek onderstaande gedig; ‘n gedig wat by tye van hierdie skrywe nog nie vertaal is nie.
ek wil jou huis omhels maar
daar’s nie mure nie
selfs al is jou stoep bloot-
gestel aan onheilige hande
en die heining ‘n deinende reeks
van skande wat ten spyte van
intensie tot die teendeel lei na groter verlies
na ‘n eksperiment waar gedagtes nog vry
die lyf se begeerte onvermydelik kan koester
selfs in konkriet lê onskuld en troos
waar hierdie bloedige lippe van jou
oor glimwit tande die laaste woord inkry
dit laat jou vensters soos jare voel waar-
oor die wind se lied met die
sluimerige spoed van voete in sirkels loop
en uit die aard van sinjale probeer geute
my stil te verduidelik
duidelik kan jy die uil jou naam hoor roep
duidelik kan jy die klop aan die deure voel
‘n Ander digter wie se gedigte as 13de aflewering geplaas was, en dus reeds deur verskeie deelnemers vertaal is, is die jong Britse digter Marianne Morris wat einde Maart aan Perdu se program ‘De scheppende kracht van het vertalen‘ deelgeneem het. Tydens dié geleentheid het Han van der Vegt en Frank Keizer van haar gedigte vertaal en voorgedra.
Marianne Morris se vorige bundels is Iran Documents (2012, Trafficker Press), Commitment (2011, Critical Documents), Tutu Muse (2007, Fly by Night) and A New Book From Barque Press, Which They Will Probably Not Print (2006). In 2008 is die Harper-Wood Scholarship for Creative Writin aan haar toegeken.
By wyse van toeligting volg een van Morris se gedigte hieronder, met die Nederlandse vertaling daarvan deur Hannie Rouweler.
ART WILL SAVE YOUR LIFE
like it does mine even before I’ve performed the little death
goes behind me like a yellow brick road
path my feet
dented lapping nerve. Safety in knowing that what holds you up
isn’t alive, and therefore can’t leave. Only you can leave, and you will
mouthing your twist like an undisciplined lover and throw in its face
hands empty of pen, calling it husband-hungry
in tutu with dayglo.
my love you will eventually say, long after the fact. Her face will turn
and be neither woman, nor man, but lung heaving under ocean,
the muscle perfectly formed under skin when you open the door
a mechanism whose longevity nurses you at the breast,
a site of fire that moves beneath you, first rippling and
then slowing into a drill pump between canapés the suit
contains the warble of your admissions and of ordinariness
and of everything, everything that can be said about our bodies
can also be said about the soul that moves
dehydroepiandrosterone moves my bed
as modernity refuses to pass away and you are miles away
leaping about in it, clear about life, where it goes, who to talk to,
the little years pulsing with breath, fish swim in the lung
and now life with its death is a crashing presence
a subjective masterpiece
a monster whose horns and tusks toss me
on the wind that crashes into the house.
Art pulsates within me, more than an absent child
more than the fund to help babies
more than electricity. Apple+tab
darts between worlds as in rooms I haven’t the patience
and cannot give ‘no’ to the food, in it pours
I want to make little words in all of the windows
make nothing for too long in one place, lest the depth appeal
to the monster, slithery-tongued, e-oriented
hiding among dashes in ‘Sent Items’
waiting for a lashing of tongue.
There is no surface desire, anymore, now it goes so deeply
into me that I look and it’s lost
over dinner it’s lost
over the weekend it’s lost
and I turn to you, startled at last to meet eyes
‘to make eyes meet’ is the song that explodes
who knows how much of me sleeps, even I don’t.
© Marianne Morris (Uit: Commitment (2011, Critical Documents)
KUNST ZAL JE LEVEN REDDEN
zoals bij mij het geval is zelfs voordat ik de kleine dood heb opgevoerd,
gaat achter mij aan als een weg met gele bakstenen
baant mijn voeten
gedeukte opgelapte zenuwen. Veiligheid te weten dat wat je overeind houdt niet levend is en daardoor dus niet kan weggaan. Alleen jij kunt weggaan en je zult gekke bekken trekken als een ongedisciplineerde minnaar en lege handen zonder een pen in zijn gezicht gooien, dit echtgenoot-honger noemen
in balletrokje van fluor.
Kom nu maar weer bij me terug
lieveling, zul je vermoedelijk lang na het incident zeggen. Haar gezicht zal veranderen, niet in een vrouw ook niet in een man, maar longen zwellen onderin de oceaan, spieren volmaakt gevormd onder de huid wanneer je de deur opent
een mechanisme dat lang prettig aanvoelt op de borst,
een haardvuurtje dat onder je doorgaat, eerst golvend en
dan langzaam overgaat in een drilboor tussen canapés, het pak
bevuild met het gekweel van jouw goedkeuringen en van gewone dingen
en van alles, alles wat over onze lichamen kan worden gezegd
kan ook over de ziel worden gezegd die beweegt
dehydroepiandrosteron beweegt mijn bed
omdat deze tijd weigert voorbij te gaan en jij mijlen van mij vandaan
erin springt, duidelijk over het leven, waar het naartoe gaat, met wie te praten,
de kleine jaren ademen door, vissen zwemmen in de longen
en nu is het leven met zijn dood een vernietigende tegenwoordigheid
een subjectief meesterwerk
een monster wiens hoorns en slagtanden met mij doen wat ze willen
in de wind die tekeer gaat in mijn woning.
Kunst pulseert in mij, meer dan een afwezig kind
meer dan het fonds om babies te helpen
meer dan elektriciteit. Apple+tab
pijlen tussen werelden omdat ik niet het geduld heb
door kamers te lopen
ruimten waar ik het geduld niet voor heb
om door te lopen
en geen ‘nee’ tegen eten kan zeggen, naar binnen giet
ik wil kleine woorden in alle vensters maken
niets te lang voor op één plaats, de diepte is aantrekkelijk
voor het monster, met gladde tong, e-mail gericht
die zich verschuilt tussen onverwachte aanvallen in ‘Verzonden Berichten’
wachtend op de zweepslag van de tong.
Er bestaat geen oppervlakte verlangen meer, nu gaat het zo diep
in mij dat ik zie dat het verdwenen is
na het avondeten is het verloren
na het weekend is het verloren
wie weet hoeveel van mij slaapt, zelfs ik weet het niet.
© Marianne Morris (Vertaal deur Hannie Rouweler)
Tags: Gilbert Gibson, Marianne Morris
Posted in Binneblik, Blogs, Louis Esterhuizen | Comments Off on Louis Esterhuizen. Gilbert Gibson deel van vertaalprojek
Posted in Vertalings | Comments Off on gilbert gibson – vertaling in Engels
Gilbert Gibson en die ATKV Woordveertjie
Soos julle teen dié tyd almal bewus van is, was dit verlede Vrydagaand die toekenningsaand van die ATKV Woordveertjies. Wat die aand besonders gemaak het, is dat die eerste toekenning in die pasingestelde kategorie vir poësie ook tydens dié spoggeleentheid gemaak is. Gilbert Gibson se bundel oogensiklopedie is deur die paneel van drie beoordelaars aangewys as die beste bundel wat verlede jaar verskyn het.
Mnr. Japie Gouws, besturende direkteur van die ATKV-groep, het tydens die geleentheid die woord gevoer. Graag haal ek enkele grepe uit sy toespraak aan: “Die doelwit van hierdie toekennings is om uitnemendheid en kreatiwiteit te bekroon en aan te spoor. Ons glo in die belangrikheid en voortbestaan van gehaltewerk in Afrikaans, en in die aansporing en ondersteuning van ons Afrikaanse skrywers, digters en dramaturge. […] Die ATKV het besluit om vanaf vanjaar, ook ‘n toekenning vir digkuns te maak. Die eerste toekenning van die ATKV Prys vir Poësie vanaand, is dus vir ons ‘n spesiale hoogtepunt. Die Afrikaanse filosoof, Marthinus Versfeld, het die digkuns so beskryf: ‘. . . die digter is die man wat in die donker waters van die chaos duik om skoon en blink dinge daaruit te haal’.”
Gilbert Gibson, wat ongelukkig nie persoonlik teenwoordig kon wees om die prys in ontvangs te neem nie, het die volgende dankwoord gestuur wat tydens die geleentheid voorgelees is: “In Fichardtpark, in Bloemfontein, waar ek bly, speel daar naweke van die bure se kinders in ons straat. Die mans maak dan bymekaar rondom braaivleisvure, hulle vroue besig met bykosse en Binnelanders. Min van hulle lees gedigte, vermoed ek. Met omtrent ses miljoen inboorlinge wat Afrikaans in Suid Afrika gebruik (14% van die populasie), het dit die wydste geografiese verspreiding, en word dit nog daagliks gelees en geskryf. Minder as vyf persent van alle mense in Suid-Afrika koop egter boeke – wat ‘n skamele 0.007 persent van hulle huishoudelike uitgawes verteenwoordig. As jy alles hoor wat in die kwynende leeskultuur en die vervlakking van die hedendaagse menslike kondisie gebeur, staan jy dankbaar teenoor uitgewers en skrywers wat nie ontmoedig word deur toenemende druk van naweeksport of sepie intriges nie. Dankie dus aan die AKTV wat op hierdie tasbare wyse letterkunde bevorder, en poog om ook te midde van braaivleisvure die boek se toekoms in Afrikaans te verseker.”
Nou ja, toe. ‘n Trompetgeskal vir die ATKV met hierdie besonderse inisiatief en ‘n rondebors handeklap vir Gilbert Gibson as eerste ontvanger van ‘n pronkprys.
As leestoegif plaas ek ‘n vers uit oogensiklopedie onder aan vanoggend se Nuuswekker. En, indien jy dit nog nie raakgesien het nie, kan jy gerus gaan kyk na die fotoblad wat Marlise van die geleentheid saamgestel het.
‘n Besonderse hoogtepunt tydens die glansgeleentheid wat ek hierbo beskryf, was Philip de Vos se optrede. In sy nuutste blog verwys hy na en haal hy onder ook die gedig aan wat hy tydens dié geleentheid voorgedra het. En dan, in nog ‘n spesiale blog, vier Desmond Painter sy eerste jaar as blogger op die webblad. En watter verskil het hy nie gemaak nie! Dankie, Desmond.
Nog ‘n belangrike bydrae sedert gister is die persvrystelling oor Uys Krige se briewe wat hierdie naweek tydens die Woordfees Versindaba bekend gestel gaan word. En dan, ten slotte, fokus ek graag jou aandag op die rubriek oor Ronelda S. Kamfer se openingsgedig in haar bundel, Noudat slapende honde, wat op De Contrabas bespreek word.
Lekker lees en raak saam met ons opgewonde. Dit is inderdaad opwindende tye waarin ons leef.
die motor was ‘n wit almera
ses jaar oud
met honderd en sewe
duisend kilo’s op
bande effe afgeloop
(veral regs agter)
en ‘n duik in die deur.
voor het die ma gesit
die pa agter die wiel
boetie agter ma
en die babasussie
in komberse toe
die boetie het met
‘n balletjie gespeel
en probeer om die headrest
voor hom raak te gooi
elke paar sekondes
‘n sagte plof
ma was besig te brei
penne klikklik terwyl sy
die speedometer uit die hoek 132 km/h
van die oog dophou,
die grysbroek-pa het met ‘n toon
sy been wat jeuk probeer krap
baba van die dreun
aan die slaap gesus
wange te warm rooi
een van boetie se gooie
het die balletjie
by ma se bril verby laat trek
teen die truspieel vas
af tot in pa se skoot
sy oe op sy bene
die vingers verstyf
die lorrie vandeventer vervoer
Posted in Nuuswekkers. Louis | 4 Kommentare »