Ek het vroeër vanjaar na ’n interessante gesprek vanaf die US Woordfees geluister. Volgens hulle is die stand van Afrikaans op skool in die land heel billik. Wel, die prentjie in KwaZulu-Natal is heel anders! Die toekoms van Afrikaans in KwaZulu-Natal is glad nie so rooskleurig nie.
Die uitdaging is om die inklusiewe en transformatiewe aspekte van Afrikaans aan ’n breër Suid-Afrika voor te stel.
Tans neem die stelsel ook nie die ewolusionêre ontwikkeling van die taal op skool in aanmerking nie. Afrikaans, soos enige ander taal, is dinamies en gedurig besig om te groei en te ontwikkel soos onlangs deur die toevoeging van nuwe woorde in die nuwe HAT gedemonstreer is. Dit is belangrik dat voorsiening gemaak word vir hierdie ontwikkeling in die taal en veral vir die invloede van nuanses deur die invloede/gebruike as ’n streekstaal.
Ons moet juis nou ’n stelsel ontwikkel wat alle leerders insluit. (Ek was op my dae ’n lektor so ek is met die uitdagings van die onderwysstelsel vertroud.) Hoe is die huidige stelsel op skool inklusief? Die huidige stelsel is in wese eksklusief – dit sluit die ander uit – deur die blote feit dat daar nog onderskeid getref word tussen verskillende taalbekwaamhede. Totdat ’n stelsel ontwerp word wat almal insluit, ongeag ras, taalagtergrond, bekwaamheid of ekonomiese verskille is dit ’n eksklusiewe sisteem.
Ons moet die gemeenskappe nader aanmekaar bring. Woorde en teorieë op papier maak nie altyd voorsiening vir die werklikhede in die praktyk nie. Die werklikheid is dat daar nog groot ongelykhede bestaan in die onderrig van Afrikaans in skole. Totdat ’n nuwe-stelsel/sisteme ontwikkel word wat dit aanspreek sal die “taal-diskriminasie van Apartheid” voortbestaan/voortleef. Daar is verskillende organisasies/unies/ens soos FEDSAS, ATR, SAOU, die Departement van Basiese Onderwys, ensovoorts wat hulle beywer vir die regte (toekoms) van Afrikaans. Ongelukkig, in my ervaring, het die verskillende organisasies elk hulle eie agenda wat nie altyd ooreenstem met mekaar nie. Elkeen veg vir sy eie oorlewing wat ook nie altyd tot die voordeel van die taal is nie. Al hierdie verskillende entiteite moet deel vorm van ’n nasionale gesprek sodat daar ’n nasionale, oorkoepelende benadering geskep kan word. Die agendas van die verskillende organisasies moet binne hiérdie raamwerk ontwikkel word sodat almal dieselfde doelwit nastreef naamlik: die oorlewing van Afrikaans.
Volgens statistieke van 2011 is Afrikaans die moedertaal van 602 000 Suid-Afrikaners. Ek kan u verseker dat dit in die afgelope nege jaar daadwerklik verander het. Die 2011-data is ’n wanvoorstelling van die lewensvatbaarheid van Afrikaans. Rome is aan die brand ...
Die situasie word vererger en gekompliseer deur die feit dat daar nie instansies is waar leerkragte opgelei kan word nie. Verder, as gevolg van die feit dat daar van “geleentheids-” onderwysers op laerskoolvlak gebruik gemaak word, is die standaard onvoldoende as die leerders op hoërskoolvlak kom. Daar is ’n dringende behoefte aan ’n “oorbruggingswerkboek”. (En ook ’n dringende tekort aan opgeleide leerkragte op laerskoolvlak!)
In baie gevalle wil die leerders op hoërskoolvlak vir Afrikaans registreer, maar daar is nie ’n oorbruggingsopsie nie. As ’n werkboek saamgestel kan word wat aan hierdie vereiste voldoen, sal dit ’n positiewe invloed uitoefen op toekomstige getalle.
Hierdie aspek belowe opwindende geleenthede en ’n toekoms vir Afrikaans op die vasteland van Afrika.
Daar is ook ’n probleem met vakadviseurs vir grade 8 en 9. Daar is ’n tekort aan voldoende gekwalifiseerde persone.
Oor die algemeen is daar ’n behoefte aan ondersteuning en akademiese materiaal, veral vir die digkunsafdeling. Daar moet onthou word dat die leerkragte Afrikaans praat as ’n tweede taal, in sommige gevalle derde taal, en die standaard wat verwag word, is onrealisties moeilik!
Die ander verdoemende aspek is die feit dat die eksamen-vraestelle van Afrikaans so moeilik is dat dit leerders “wegjaag” van Afrikaans af. Ons moet ’n sisteem ontwikkel wat die leerders op ’n meer inklusiewe manier eksamineer. Daar moet ook daadwerklik en krities na die sillabus gekyk word, die relevansie/toepaslikheid daarvan en die volhoubaarheid van die stelsel. Blykbaar is die keuse van die gedigte tans baie meer toeganklik, ’n bietjie meer “modern”. Dit is ’n positiewe verandering, maar die “standaarde” wat verwag word van die leerders is bo hulle vuurmaakplek.
Om aan te hou om aan sogenaamde standaarde (byvoorbeeld die moeilike eksamenvraestelle) in ’n veranderende milieu vas te kleef, dui daarop dat ons nog ’n eksklusiewe beleid volg.