Die sesde Sondag in Lydenstyd is tradisioneel ook Palmsondag. Dit is die dag waarop die kerk Jesus se intog in Jerusalem in herinnering roep, maar terselfdertyd is dit ook die Sondag wat Groot Lydensweek inlui. Die erediens het op hierdie Sondag dus 'n tweeledige fokus:
Herdenking van Jesus se juigende intog in Jerusalem.
Nadenke daaroor dat die kerk weer op die vooraand van die herdenking van Jesus se lyding, sterwe en opstanding staan.
13Daarna het Pilatus die priesterhoofde, die lede van die Joodse Raad en die volk bymekaar geroep 14en vir hulle gesê: "Julle het hierdie man voor my gebring as 'n opruier van die volk. Nou het ek in julle teenwoordigheid die saak ondersoek, en ek het in hierdie man geen grond gevind vir die aanklag wat julle teen hom inbring nie. 15Herodes het ook nie, want hy het hom na ons toe teruggestuur. Hy het beslis niks gedoen wat die dood verdien nie. 16Ek sal hom dus laat gésel en dan loslaat." 17y
'Bedek ons!' z
(Matt 21:1–11; Mark 11:1–11; Joh 12:12–19)
28Nadat Jesus hierdie dinge gesê het, het Hy voor hulle uit geloop, op pad na Jerusalem toe. 29Toe Hy naby Betfage en Betanië kom, teen die Olyfberg, stuur Hy twee van sy dissipels vooruit met die opdrag: 30"Gaan na die dorpie toe daar reg voor julle. Net soos julle inkom, sal julle daar 'n jong donkie kry wat vasgemaak staan. Geen mens het nog ooit op hom gery nie. Maak hom los en bring hom hier. 31En as iemand vir julle vra: 'Waarom maak julle hom los?' moet julle antwoord: Die Here het hom nodig."
Hy wat in die Naam
en eer aan God
in die hoogste hemel!"
39'n Paar Fariseërs uit die skare sê toe vir Jesus: "Meneer, maak stil u volgelinge!"
(Matt 21:12–17; Mark 11:15–19; Joh 2:13–22)
45Jesus het na die tempel toe gegaan en die handelaars begin uitjaag. 46Hy het vir hulle gesê: "Daar staan geskrywe: 'My huis sal 'n huis van gebed wees,' maar julle het dit 'n rowersnes gemaak."
47Hy was elke dag in die tempel besig om die mense te leer. Intussen het die priesterhoofde en die skrifgeleerdes, en ook die leiers van die volk, 'n plan gesoek om Hom dood te maak. 48Hulle kon egter niks vind wat uitvoerbaar was nie, omdat die hele volk gretig na Hom geluister het.
Onthou dat Jesus steeds vasbeslote op pad is na Jerusalem. Sy gesprekke en gelykenisse het dus 'n dringendheid en skerpheid om sy boodskap finaal tuis te bring. Hy praat oor:
volharding in gebed (18:1-8 – gelykenis van die weduwee en die regter),
nederigheid teenoor God (18:9-14 – gelykenis van die Fariseër en die tollenaar),
kinders wat welkom is by Hom en in die koninkryk (18:15-17) en oor
die ewige lewe wat 'n geskenk van God is vir elkeen wat Jesus navolg (18:18-30 – die verhaal van die ryk jongman).
Jesus word met juiging in Jerusalem verwelkom
Jesus kondig vir die derde keer sy naderende dood aan vir die twaalf, hoewel hulle dit steeds nie begryp het nie (18:31-34). Jesus se genesing van die blinde man by Jerigo (18:35-43) staan dus skerp in kontras met hulle geestelike blindheid.
Let op hoe die blinde man Jesus se identiteit bevestig met sy uitroep: "Jesus, Seun van Dawid". En Jesus ontferm Hom oor die blinde, en doen dan presies wat die blinde oor Hom bely het. Let ook op hoe die blinde Jesus onmiddellik begin volg, anders as die ryk jongman van 18:18-30.
Die innemende verhaal van Saggeus (19:1-10), die hooftollenaar wat tot bekering kom en met oorvloed restitusie doen – vierdubbel teruggee wat hy afgepers het – en die helfte van sy goed met die armes deel, staan ook in skerp kontras met die verhaal van die ryk jongman. Hy ontvang Jesus met blydskap en reageer met dieselfde tipe vrygewigheid waarmee God in die gelykenis van die weduwee en die regter geteken word.
Die tema van besittings wat 'n deurlopende motief in die verhaal op pad na Jerusalem is (hfst. 9-19) word voortgesit met die gelykenis van die goue muntstukke (19:11-27) wat aan die een kant die belang van betroubaarheid illustreer, en aan die ander kant 'n veroordeling van die Fariseërs en die Joodse leiers is wat Hom nie as Koning erken het nie. Let ook op dat Jesus aan die begin uitspel dat Hy ook die mense se spoedige verwagting van die koms van die koninkryk wou inperk, waarskynlik aangesien Hy geweet het dat die evangelie die hele wêreld nog moes in.
Uiteindelik bereik Jesus dan Jerusalem en ry met 'n donkie die stad binne, in vervulling van die profesie in Sagaria 9:9 met die hele skare juigende volgelinge wat God uit volle bors prys oor al die wonderwerke wat hulle al gesien het (Ps 118:26).
Toetrede: Lied 326 of Lied 545 of Flam 82
Votum: (uit Luk 19:29-40; Joh 1:1)
Loflied: Lied 547 of Flam 171 of VONKK 171
Die Palmsondag optog kan by enige van hierdie bewegings pas
Genadeverkondiging / Toewyding: Flam 91
Skriflesing: Lukas 19:28-40
Slotsang: Lied 585 of VONKK 158 of Flam 149
Seën: (Aangesien dit die begin van Groot Lydensweek is, kan die seën en responslied ook weggelaat word.)
Respons: Flam 149 Refrein of Lied 309
As omstandighede dit toelaat, begin buite die gebou en beweeg dan na binne met 'n Palmsondag optog.
As julle in die kerkgebou begin, kan die optog tydens die toetrede-lied gebeur.
Lied 326 "Maak oop die oorte, deure, wyd!" of
Lied 545 "Jesus kom na Jerusalem toe" of
Votum (Uit Bybelmedia se Woord en Fees 2015/2016)
Hulle het toe die donkievul na Jesus geneem.
Hulle het hulle boklere oor die donkievul gegooi en Jesus laat opklim.
Gemeente: Terwyl Hy aanry, het hulle hulle boklere op die pad voor Hom oopgesprei.
Toe hulle naby die afdraande teen die Olyfberg kom, het die hele skare dissipels God vol vreugde hardop begin prys oor al die kragtige dade wat hulle gesien het.
Voorganger: Hulle het uitgeroep:
Gemeente: "Geseënd is die Koning, Hy wat kom in die Naam van die Here!
Vrede in die hemel en heerlikheid in die hoogste!"
(uit Luk 19:29-40; Joh 1:1)
As julle van buite na binne beweeg, kan julle dit tydens die lofsang doen.
Lied 547 Alle volke, klap julle hande of
Flam 171 Hosanna In Die Hoogste of
Dieselfde skare wat geskree het, "Prys Hom! Loof Hom wat in die Naam van die Here kom, die Koning van Israel", het toe Jesus nie aan hulle verwagtinge voldoen nie, geskree, "Kruisig Hom". Ons dien 'n heeltemal ander Koning, 'n Koning wie se wysheid vir die wêreld soos dwaasheid lyk en 'n Koning wie se krag vir die wêreld soos swakheid lyk. Ons dien 'n Koning wat oorwin het deur te sterf.
Jy kan hierdie video wys terwyl jy die skriflesing doen.
Hierdie kan 'n gunsteling fees wees vir kinders as julle iets van die Palmsondag optog maak. Die hele liturgie kan familie-vriendelik wees. Begin óf die diens buite die kerkgbebou en laat die hele gemeente aan die optog in die gebou in deelneem. Of laat dit elders in die diens gebeur. Dit is belangrik dat die kinders dit nie alleen doen nie. Onthou, volwassenes is nie toeskouers van kinders se geloof nie. Die kinders moenie voel dat hulle die vermaak van die dag is nie. Die Palmsondag optog is 'n gesamentlike daad van lofprysing.Laat mense van verskillende ouderdomme in die paadjies afgestap kom. Laat daar hier en daar in die banke mense ook palmtakke* swaai. As julle dit tydens 'n lied doen, maak seker dat dit 'n lied is wat die kinders ken en sal kan saam sing. Jy kan ook oorweeg om die optog aan die einde van die diens te doen, wanneer die betekenis reeds "uitgepak" is.
*Palmtakke is swaar en gevaarlik. Jy kan gerus vlae gebruik, of lang stroke baie ligte lap. Vlae kan julle of self maak, of gebruik verskillende landsvlae. Laasgenoemde werk goed, want jy kan daarby aansluit deur daarop te wys dat Jesus die Koning van die hele wêreld is, dat "elke volk en nasie" Jesus moet eer. Jy kan die vlae hou en elke jaar weer gebruik.
As julle wel palmtakke gebruik, kan jy hier vir die gemeente wys hoe om palmkruisies te maak. Veral kinders sal dit geniet om tydens die preek – terwyl hulle luister – kruisies te maak.
Lees gewoon die Bybelverhaal dramaties. Ons hoef nie altyd "morele lessies" uit skrifgedeeltes te haal nie – dis juis belangrik dat kinders die Bybel leer ken.
Jy kan ook die betekenis van Jesus se koningskap deurgesels. Die kontras tussen Jesus op 'n donkie en 'n belangrike man wat met prag en praal op 'n perd ry, is 'n baie goeie illustrasie wat aansluit by Ackermann se vertelling in die preek se inleiding. Kry 'n prent van 'n belangrike man op 'n grand perd hier.
As jy dit nie vantevore gebuik het nie, kyk na "The Donkey that no one could ride"
"Ek onthou daardie oggend asof dit net gister gebeur het," vertel prof. Denise Ackermann in haar boek, Surprised by the man on the borrowed donkey. Sy sit daardie oggend in die indrukwekkende Katedraal van Canterbury terwyl 'n prosessie biskoppe van die Anglikaanse Kerk besig is om hul plek in te neem. Die bekende Lambeth-konferensie van die Anglikaanse Kerk is besig om te konstitueer. Die prosessie, meestal mans maar ook 'n paar vroue, is in pragtige duur gewade geklee. Hul togas is onder andere van sy en helderkleurige brokaat gemaak, met goue omboorsels, en hooftooisels vol tossels.
"Ek leun vooroor om te kyk wie kom almal die kerk binne. Die deure begin toegaan agter die Aartsbiskop van Canterbury. Wie kort nog? Wie mis ek?" 'n Verrassende prentjie spring helder op in haar gedagtes. Sy mis Jesus, die Man op die geleende donkie. Hoe sou dit lyk as Jesus op sy donkie die katedraal binnekom?
Stel jou Jesus op 'n geleende donkie voor in 'n swierige Anglikaanse prosessie in 'n indrukwekkende Gotiese katedraal, sê Denise Ackermann. Met hoog-Britse pomp and circumstance. Dit is byna komies, met respek gesê. Tog is Jesus op sy geleende donkie die sentrale figuur in ons geloof. Van Hom bely Christene dat Hy die lewende God is wat mens geword het. Hy het nêrens 'n plek gehad om sy hoof neer te lê nie. Hy het sy dissipels se voete gewas, en moes 'n donkie leen op sy bittersoet intog in Jerusalem, onderweg na die kruis. Dieselfde Jesus, wat op die donkie na sy teregstelling asof Hy 'n krimineel is ry, het drie dae later opgestaan uit die dood.
Die geleende donkie beeld Jesus se nederigheid en almag uit. Die paradoks van sy mag en diens, uitgebeeld in sy triomfantelike intog op 'n geleende donkie is die krag wat Denise Ackermann in haar eie pad van geloof, met al sy hoogtepunte en laagtepunte, begelei.
Christus die Koning
Jesus word in ons teks as koning voorgestel. Ons sien dit alreeds in die twee dissipels wat Hy na die dorpie Betfage stuur om die ongebruikte donkie te gaan haal. Die twee wat gestuur is, is apostels wat met die gesag van Christus optree.
Jesus is bewus van die plek waar die donkie gevind sou word, die toestand daarvan en die gesprek wat sou plaasvind om die donkie in die hande te kry. Dit beklemtoon sy goddelikheid en sy gesag, asook dat Hy Jerusalem met oorleg en voorkennis betree. Die jong donkie wat nog nooit deur iemand gery is nie word spesifiek genoem. Die rede is omdat diere wat vir heilige gebruik geoormerk is (Num 19:2; 1 Sam 6:7) of deur koninklikes gebruik sou word, nie vir enige anders doel gebruik kon word nie. Die ongebruikte donkie (en die ongebruikte graf) hou in die Lukasevangelie verband met Jesus se koninklike waardigheid.
Die woorde "Die Here het hom nodig" beteken dat die donkie vir goddelike gebruik benodig word. Dis nie sommer enige Eienaar wat die donkie nodig het nie. Die eintlike, Goddelike Eienaar, het die donkie nodig om sy inisiatief en koningskap te dien.
Die dissipels help Jesus op die donkie. Sy "saal" bestaan uit van hulle klere wat hulle uit eerbetoon op die donkie se rug gooi. Die klere wat op die pad voor Jesus gegooi word, is die spreekwoordelike rooi tapyt wat vir koninklikes oopgerol word.
Wanneer Hy by die stad kom, word sy koningskap erken. Die skare juigende volgelinge begin God prys oor al die wonderwerke wat hulle gesien het. Daar ontspring 'n loflied uit die skare:
Loof die Koning,
En eer aan God in die hoogste hemel!
Dit is duidelik dat die skare in Jesus die Messias van God herken. Hulle interpreteer Jesus se rit op die ongebruikte donkie in terme van Sagaria 9:9:
Hy is nederig en hy ry op 'n donkie.
Die skare se woorde egge ook Psalm 118: 26:
As gemeente vier ons vandag ook hierdie triomfantelike en openbare voorstelling van Jesus as koning. Ons verwelkom Hom as koning en vier sy koningskap saam met die dissipels, die profeet en die psalmdigter.
Ons vier saam met die skare dat Jesus se intog, dood en opstanding vrede tussen God en mens tot stand gebring het. Die tyd het aangebreek en niks sou Jesus stop nie. Die koor van die skare gryp vooruit na die groot gebeure wat sou volg. Dit eggo die koor van die hemel in Lukas 2:14. Kersfees en Palmsondag het dieselfde boodskap. God versoen Hom met die mens!
Ander soort koningskap
Die geleende donkie help onthou dat Jesus se koningskap anders is – dat dit nie was wat mense verwag het nie. Die intog in Jerusalem bevat al die elemente van die menslik-absurde: die arm koning; die waarheid wat op 'n donkie ry. Al juig die skare het hulle nie besef waaroor hulle regtig juig nie. Daar is 'n misverstand.
In die voorafgaande hoofstukke beklemtoon Lukas die koningskap van Jesus as Messias. Daar is egter een groot misverstand wat Lukas voor die intog reeds begin regstel. Lukas plaas Jesus se gelykenis van die drie slawe wat tien, vyf en een muntstuk ontvang het net voor die intog. Die gelykenis vertel dat daar eers 'n periode van menslike arbeid en verantwoordelikheid in die koninkryk is voordat die eindoordeel plaasvind. In Lukas 19:11 word die rede aangegee hoekom Jesus die gelykenis vertel het: "Terwyl die mense na Jesus geluister het, het Hy nog 'n gelykenis vertel, aangesien Hy naby Jerusalem was en hulle gedink het die koninkryk van God sou nou enige oomblik kom."
Die verwagting dat die koninkryk van God op 'n sigbare wyse sou aanbreek word dus reeds reggestel. Die skare het dit duidelik misverstaan, omdat die entoesiasme van Jesus se intog vinnig verdwyn. Binne 'n week sou hulle Hom uit die stad met 'n kruis op sy rug jaag. Vir hulle was dit sonder twyfel 'n politieke gebeurtenis, terwyl God in Jesus iets anders in gedagte gehad het.
Met verwysing na die misverstand oor Jesus se koningskap, skryf die teoloog Wilcock:
Like so many religious ideas, it was a half truth, and as such even more dangerous than a lie. The Jews of Jesus's time thought they knew what was meant by the kingdom of God. People today think they know what is meant by Christianity, the church, the gospel. More often than not, however, the message has been misunderstood, and needs to be clarified. This Luke sets out to do.
Jesus se koningskap is anders. Daarom pas Hy nie op 'n wêreldse troon nie, al is Hy die Koning van die heelal. Daarom lyk die Man op die geleende donkie vreemd as jy 'n Anglikaanse prosessie met die mentaliteit van 'n empire sien.
Triomf deur lyding
Ons onthou dat Jesus presies geweet het wat op Hom gewag het. Hoewel Jesus openlik en triomfantelik die stad binnegaan, het Hy vroeër duidelik gemaak dat die koninkryk van God nie dadelik sal kom nie (Luk 19:11). Hy móés eers ly, sterf en opstaan. Christene kyk na Palmsondag en Jesus se triomf deur die bril van sy verhoging en heerskappy aan die regterhand van God. Ons weet egter ook dat dit nie bereik is sonder die dood en lyding van Christus nie.
Dis waarvan Paulus in Filippense 2 praat.
het sy bestaan op Godgelyke wyse nie beskou as iets
waaraan Hy Hom moes vasklem nie,
ja, die dood aan die kruis. (Fil. 2:6-8)
As pelgrims op pad na die nuwe Jerusalem staan ons daarom juigend en aanbiddend voor die Koning van alle konings. Ons sien ons Heer op pad na die nuwe Jerusalem, waarvan Openbaring vertel. Saam met stemme in die hemel en die 24 ouderlinge roep ons uit: "Die koningskap oor die wêreld behoort aan ons Here en sy Gesalfde, en Hy sal as koning heers tot in alle ewigheid . . . Ons dank U, Here God, Almagtige, U wat is en wat was, dat U nou u groot mag gebruik en as koning heers" (Op 11:15-17).
Ons weet egter ook dat ons in die "nog-nie" realiteit lewe. Hy is Heer, maar die stryd met die magte rondom ons en in ons duur voort. Sy koningskap word steeds nie oral erken nie, maar ons Heer is Heer! Individue word steeds verstrengel in die soeke na eer en mag, in oorheersing en onderdrukking, maar ons Heer is Heer. Kerke en denominasies wil indrukwekkend en magtig wees, maar ons Heer is Heer. Ons misverstande en sondigheid ontneem Hom nie van sy heerskappy nie.
Die intog in Jerusalem gryp vooruit na die dag wanneer elke knie sal buig en elke tong bely dat Hy Heer is (Fil 2). Dit gryp vooruit na die dag wanneer die pyn van oorlog en magsmisbruik, onderdrukking en manipulasie verby sal wees. Ons Heer is Heer!
In Karl Barth se Dogmatics in Outline, skryf hy in die voorwoord dat hierdie lesings in die semi-ruïnes van die eens statige Kurfürsten Schloss in Bonn gelewer is. Ongeveer 7-uur in die oggend het hulle 'n psalm of gesang gesing om hulle op te beur. Ongeveer 8-uur het hulle die stootskrapers gehoor wat besig was om die rommel bymekaar te maak. Dit was 'n tyd waarin hulle moes leer om weer te glimlag.
In hierdie omstandighede skryf hy: "Hy sit aan die regterhand van die Vader. Dit is wat ons vandag in ons tyd moet sê. Dit is die eerste en laaste ding wat saak maak. Watter voorspoed of nederlaag ons ook al in ons ruimte beleef, wat ook al kom of gaan, daar is een vaste sekerheid, een saak wat bly en voortgaan: Jesus sit aan die regterhand van God."
Vir mense wat deel is van hierdie feesvierende skare in die "nog-nie" van ons aardse bestaan, wag daar uiteraard ook 'n kruis. Die oorwinning kom nie sonder die kruis nie. Dit mag vreemd klink op 'n Palmsondag wanneer ons saam met die dissipels en skare juig oor die Messias as Koning.
Die volgelinge van Jesus kan nie sy lof besing sonder om Hom na te volg nie.
As ons terugkyk op die gebeure na die intog in Jerusalem, op sy dood en opstanding, weet ons dat die oorwinning plaasgevind het. Al is die oorwinning behaal, die oorlog gewen, vind daar nog veldslae plaas. Ja, die onreg duur voort. Ja, die pyn duur voort. Dit is veral die stryd met onsself as Jesus se navolgers wat voortduur. Ons is huiwerig om Hom te volg tot in die nuwe Jerusalem. Ons "misverstaan" ons Heer. Jy sien, om Hom te volg beteken dat ons ideale en drome, ons planne en skemas, ons verwagtinge en koninkryk onder die kritiek van die kruis staan.
Daarom, al wil die wêreld ons stilmaak omdat dit gevaarlik is vir ons eie drome om te verkondig dat Hy die Heer is, is ons 'n juigende en feesvierende skare – al kos dit ons reputasie. As dit gevaarlik raak om in ons samelewing te verkondig dat Jesus die vervulling van God se droom vir die wêreld is, staan ons by Jesus – al word ons as onverdraagsaam uitgekryt. Al kos dit alles, sal ons sy lof besing, want dit is slegs deur Hom dat vrede tussen hemel en aarde tot stand gebring is. As ons dit nie doen nie, sal die klippe uitroep!
Sadhu Sundar Singh het gesê:
As ons nie die kruis van die Heer dra nie sal ons die kruis van die wêreld met al die aardse dinge moet dra. Die wat die kruis van die Heer dra weet uit ervaring dat hierdie kruis hulle dra en veilig by hulle bestemming sal bring. Die kruis van die wêreld, daarenteen, trek ons af en lei tot vernietiging. Watter kruis dra jy? Word stil en dink.
Met hierdie gesindheid van selfondersoek skryf NT Wright:
Terwyl ons saam met Jesus in Jerusalem aankom, moet ons op 'n dringende vraag antwoord. Reis ons saam met Jesus met die hoop dat Hy sommige van ons eie verwagtinge en ambisies sal vervul? Is ons reg om lofsange te sing, maar net solank dit lyk of Jesus doen wat ons wil hê? Die lang, stowwerige pad van ons pelgrimsreis gee ons genoeg tyd om die motiewe waarmee ons Jesus volg, uit te sorteer. Is ons gereed om nie net ons klere op die pad voor Hom te gooi nie, is ons gereed om nie net die vertonerige en flambojante ding te doen nie, maar ook om Hom te volg wanneer moeilikheid, kontroversie, verhoor en dood volg?
Ons sien vandag die heerlikheid van die Man op die geleende donkie. Agter hierdie man aan neem ons ons kruis op en volg Hom na.