Versindaba » Louis Jansen van Vuuren
Posts Tagged ‘Louis Jansen van Vuuren’
Louis Jansen van Vuuren. Margrietjies in April en lelies-der-dale in my Mei.
Vergeet-my-nietjies plaat blou onder die mos-oortrekte stamme. Rietpypies swaai hulle kwassies fraai-fraai in die ligte lentewind. Viooltjies staan kordaat orent soos sappige miniatuur Stradivariusies. Baie blou. En wit, natuurlik. Soos die gaasige bloeisels op die pruimbome. Op die kersiebome en amandelbome. Daar is besige bye om die botsels en nuutgevlegte neste in die oksels van die bloureënlote. Die eerste tulpe skreeu met bloedrooi sloerielippe die dag vaarwel. Daar is ‘n handvol stomende aspersies op by bord in die agter-kombuis.
Na die wasgoedwaterbloudae van die winter is die vierde maand ook ‘n tyd van terugkyk oor die skouer. Om met ‘n brandende hart verloopte liefdes uit die gisters terug te roep. Die gang van die lewe in oënskou te neem – die lief en die leed – om met oorgehaalde ywer die lewegewende lente tegemoet te loop.
April is die maand wat opgedra word aan Afrodite, maar as jy ‘n Romeinse kronometer het – dan behoort die maand April aan Venus. Daar bestaan soveel uiteenlopende vertolkinge rondom die ontstaan en etimologiese oorsprong van die skone Afrodite dat mens skoon lighoofdig kan raak ­- en dit sonder enige gulsige slukkies eau de vie of afrodisiakum. My gunsteling, effe benede-die- gordel-verduideliking, word uit toeka se dae oorvertel, dat die beeldskone godin haar ontstaan te danke het aan die dobberende en skuimende geslagsdele van die god Uranus. Die tragedie het na ‘n woeste struweling tussen Cronus en Uranus plaasgevind. Eersgenoemde het die verdwaasde Uranus glo op ‘n onbehoede oomblik tydens die geveg gekastreer en sy goed bedeelde parte in die golwende see gewerp! Dit kom daarvan om kort geplooide skirtjies tydens butch gevegte te dra.
Rompies moes hulle dra
want Aleksander het gevra.
Die dye van Hefaistos
het hom in die nag gepla
© Weerlig van die ongeloof Johan de Lange Protea Boekhuis 2011
Uit dobberende skuim en drywende dele is die skoonheid onverklaarbaar, en sonder groot seremonie, verwek. Sommer so volgroeid en volwasse het sy daar op die strand van Paphos aangekom – viets en vroom op ‘n reuse kammosselskulp. Nie ‘n haar op haar hoof uit plek nie!
Geboorte van Venus. William-Adolphe Bouguereau. 1879
Afrodite is nie uitsluitlik die godin van liefde nie, maar onder andere is sy ook die skikgodin van voëls. Alle soorte voëls – kuifreiers, kraaie en korhane, kokkewiete, kropduiwe en kwikkie kuikens. Maar veral vir ‘n swaan is sy bitter lief. As ek aan swane dink fladder ‘n swerm migrerende woorde voor my uit die vlakwater op.
Uit Marlene van Niekerk se: © Die sneeuslaper. ( Human en Rousseau 2009) Uit die eerste hoofstuk getiteld Die swanefluisteraar, bl.21.
…Ek het gekyk na waar hy kyk, na die rimpellose water onder die brugboog. Wat sou hy daar sien?
Hy het regop gekom, steeds prewelend, sy hande in die lug, soos ‘n dirigent voor die inval. En toe gee hy die eerste pols. En daar, van onder die brug, swem twee swane op hom af, majestueus, met getoonde nekke, asof hulle aan hom behoort.
Dit was asof ek vir die eerste keer gesien het wat ‘n swaan is: pluimedos van melkwit glas, ‘n nek geblaas in ‘n droom van vuur, ‘n vaas wat vaar, dig aan sy weerkaatsing vas, ‘n tweeling gemasker, bors aan bors gebind in ‘n dans, ‘n donker musiek in die webbe.
Die swaneroeper het sy bondel losgeknoop en ja, lees maar, daar staan presies net wat daar staan, professor, ‘n touleer uitgehaal waarmee hy homself neergelaat het tot op die dek van ‘n seilbootjie wat daar vasgemeer was teen die kade.
‘n God in die wieg van die witbevrore môre.
Op sy maag, met sy hande uitgesteek oor die water, het hy die voëls aangehaal, hulle kwaste kwispelend, hulle koppe digby syne. Orfeus aan die oewer. Dat ek met my vinger in my skamel asem skryf, een reël van ‘n vergete digter en dat dit oorspring van raam tot wal en ‘n swanefluisteraar oplewer? Van sulke toeval is die hart verruk.
Van sulke woorde is die hart verruk. Van voëls en verrukking gepraat:
pluimdos van melkwit glas
nek geblaas in ‘n droom van vuur
‘n vaas wat vaar
in ‘n dans gebind bors aan bors
*” Gedigte is soos voëls, hulle migreer oor die grense van mense heen asof die grense nie bestaan nie.” ( T.T. Cloete: Die Burger, 9 Desember 2010)
© stigmata tom gouws Human & Rousseau 2012
April is ook die maand waartydens kinders en leepoog verliefdes margrietjie- kransies maak. ‘n Mooi legende wil dit hê dat die margrietjie ontkiem en begin blom het waar die trane van ‘n bewoë Maria Magdalena op die dorstige aarde geval het. Verliefdes probeer vandag nog die toekoms inkyk deur die blommetjie se kroonblare een vir een uit te pluk: she loves me, she loves me not…
Die onsekerheid, die ewige vrae waarmee die liefde ‘n mens soms opsaal:
hoekom reik jy jou hand
uit na my
reik jy jou hand uit
uit na my hand se jy
reik jy my ruik
my reik se reuk
my hand in jou hand
hoekom reik jy na my toe
met jou reikende hand in my
jou hand in my hand
my reik in jou reuk
waarheen vat jy my
hoekom vat jy aan my
se altyd buite bereik
© wanpraktyk andries samuel gedigte Human & Rousseau 2011
Als is nie net maanskyn en rose in Aprilmaand nie. Kyk wat sê T.S. Elliot van die spulletjie:
T. S. Eliot The Waste Land, 1922
Op my boekrak is daar ‘n handvol nuwe digbundels wat my deur die wintermaande vergesel het. Van hulle ken ek intiem soos ‘n minnaar – kan uit hulle oopmond opsê- soos Juffrou Buitendach my in graad een aangepor het. ‘ Sê op jou versie kind! ‘ Een van my gunsteling Amerikaanse digters is Dorianne Laux.
knob on the bedroom door. Last summer’s
little vinger on my right hand at birth-
Facts About The Moon Dorianne Laux W.W. Norton & Company 2006
those burly summers and unslept nights in deep
The Book of Men Dorianne Laux W.W. Norton & Company 2011
Die jong bekroonde Engelse digter, Jacob Polley geniet welverdiende aandag met twee digbundels, THE BRINK (2003), Little Gods (2006) en vir sy skitterende debuut-roman Talk of the Town (2010).
and frying from the gutters and the downpipes.
© Little Gods Jacob Polley Picador 2006
Afrodite metamorfoseer oor die Etruskiese periode na ‘n skitterende Venus tydens die Romeinse Ryk. So helder flikker haar liggies dat die aanbiddende mensdom die tweede helderste planeet, naas die maan, na haar vernoem. Venus gloei op haar helderste net voor sonsopkoms en net na sononder. So word sy dan ook die beminde Oggend- en Aandster van die hemeltrans. Venus is so liggewend dat sy ‘n skaduwee kan werp. Is jou lig helder genoeg om ‘n skadu te gooi?
Die droom vou weids
uit die donker oop-
Die landskap sing van
In die koelgewaaide skadu
van ‘n helder baldakyn
voer ek jou lippe
soet ronde korrels
granaat en vy.
sweer ongierig trou.
Venus lag hierop
laat haar aandster bibber.
Appelmotte vlieg benepe rond,
maraboe sluk die spikkelslang
en ons gaan lê belief
waar die bergpruim blom.
© Tempermes LJvV Queillerie 2010
Die diamant is April se towersteen. Geliefdes skenk ruimhartig, soms ook ‘n bietjie teensinnig, vermoed ek, ‘n diamant as simbool van suiwer en ewigdurende liefde. Dit moet oor die regte helderheids-graad beskik. Ten minste in die F-kategorie. Die klip moet ook voorts gewigtig wees , die kroonhoeke en paviljoendiepte moet ŉ innerlike lig uitstraal.( ‘n Skaduwee kan gooi!) Nie dat ek dink die liefde nie suiwer of ewigdurend wil wees nie- ek bly maar skrikkerig vir die sogenaamde eeu -oue vloeke wat oor sekere diamante vertoef. Dink maar aan ‘n paar van die grotes, die Hope -diamant, die Orloff -diamant, die Lepelmaker-diamant en die Klopmans-diamant. ‘n Oulike relaas oor die Klopman-diamant-vloek lui soos volg. ‘n Reisiger beland oorkant Mev. Klopman die Derde op ‘n Concord vlug tussen Parys en New York. Hy merk die gewigtige klip aan haar mooi versorgde ringvinger en vra ewe hand- om -die -blaas aan haar:
” Mevrou Klopman is dit waar dat daar ‘n onrusbarende vloek oor jou vleklose steen hang?”
Die bouffant kop met die Dior sonbril draai elegant na die afwagtende reisiger en antwoord met karmosynlippe:
” Dit is inderdaad waar dat daar ‘n bose vervloeking saam met die rare juweel kom -dis Meneer Klopman.”
Ashes and Diamonds Cyprian Kamil Norwid 1821-1883
April se dae is amper getel. Die lentereëns val en in dieperige tuin stuwer botsels oop. Oop op my tafel, onder die venster, onder die dakbalke, lê Joan Hambidge se nuwe bundel, Lot se Vrou. Oop.
My eerste groot geliefde,
‘n Medusa, lag grys en bitter
oor my donker woorde.
Kriptomnesia, skel sy:
alles wat jy skryf reeds elders op-
geteken. In drome word jy
ge-Delmore Schwartz, ge-Delmore Schwartz.
Die ander onwillige muse
hou glo ruggespraak oor ons,
aanmekaar gestik is my gedigte.
O, ek is Lot se vrou,
wat luister hoe my woorde smeul.
ja, sy die donker skikgodin,
het my in die openbaar verguis,
my woorde, liefdeswoorde verpand
om haar nie-aandadigheid te bewys.
oor haar droom ek nooit.
Lot se vrou.
© Lot se vrou Joan Hambidge Human & Rousseau 2012
© New and Selected Poems Delmore Schwartz Doubleday & Company 1959
Terug by Marlene van Niekerk se Sneeuslaper:
En hoe klink swanetaal?
kriep, !tewiek, miruu,
tohoe wa bohoe,
askla mor usa,
/ # ! / / O *
wind woel die melkweg toe
ver wolke vat vlam
buierig reën stort later neer
met die klapklank van inheemse taal
grondbestandele van aarde en klip
wat losspoel tot water
© eggo’s in bewolkte water Mari Grobler Protea Boekhuis 2004
Meimaand wink uitlokkend in die voorhuis. Die reuk van lelie-der-dale hang swaar in die gang, op die wind se asem ruik ek heuning. Bye wat stuifmeel steel vir die soet wat later kom.
You hold it like a lit bulb,
a pound of light,
and swivel the stunned glow
around the fat glass sides:
it’s the sun, all flesh and no bones
attesting to the nature of the struggle.
© The Brink Jacob Polley Picador 2003
Posted in Buiteblik | 7 Kommentare »
Louis Jansen van Vuuren. Winter as Sneeu
Winter as Sneeu * & ‘n kwashaal brandblusser-rooi
Net na twaalf verlede Dinsdagmiddag het die hemel grou-bruin word. Ek was tussen die huis en my ateljee wat op die solder van die perdestalle is. Dis aardig as die lug verbruin. Apokalipties. Dit ontstem ‘n mens, die aweregse verandering in die natuur, want mens is geprogrammeer om die blou van die hemel as vanselfsprekend te neem. Enige afwyking van die kleurpatroon is ontstellend. Ek kry dieselfde kriewelende gevoel wanneer ŉ DVD op ‘n kritieke oomblik begin bokspring – sulke elektroniese piepgeluidjies begin maak. Dis ‘n gedempte, bonatuurlike geluid wat klink of dit uit ‘n nes vol nylon kuikens kom. Dit gebeur nou die aand op ŉ kritieke oomblik toe die beheksende Milla Jovovich in The Messenger luidkeels skrou: “Volg My!”. Piep, piep-pweem en pwong. Alles breek toe in blokkies op en die lug word bruin. In die ou dae het ek dieselfde gevoel van naderende onheil en benoudheid beleef wanneer my pa se Hewlard Packard Super Eight Home Movie Projector oorverhit en die dun selluloïde film opkook (dit het gewoonlik oor ‘n lasplek op die film vasgehaak en gebrand – want my pa het self sy tuisprente ‘gesplice’). Die verbrande film het dan sulke flikkerende bruin kolle op die wit muur weerkaats. Selfs die rooi beetkolle op die damastafeldoek van ons Sondagmiddagete het sepia geword in die gestolde projektorlig. Die reuk sal my ook altyd bybly. Soet en brak. Amper soos iets wat mens stilletjies in jou mond wil steek, maar later spyt oor gaan wees.
Die lug oor die wintertuin het voor my oë in dieselfde onheilspellende brandkolbruin verkleur. Genadiglik sonder die reuk van smeulende plastiek – én die geskreeu wat gewoonlik daarmee saamgegaan het. Inteendeel, dit was onverstaanbaar stil. Ek het die winterboomskelette in die onaardse lig agterdogtig bekyk en versigtig ‘n sigaartjie opgesteek. Toe begin dit sneeu.
Dis sneeukoud in die Boland,
die son is dagblind en flou.
‘n Ystydperk se voorbrand
maak die lugte smeulend grou.
Kwatryn in twee kleure
Hier binne is dit kouer en gryser
as die grysste Bolandse dag.
Die ure raak ouer, maar niks wyser,
& weldra kom dagsê die nag.
Johann de Lange. Uit: Weerlig van die ongeloof. Protea Boekhuis. 2011
vermindering sluit elke dag
‘n kleiner sirkel om jou enkels en polse
nou kan ek die voorste van jou arm tussen twee
gekringde vingers vat: die onvoorspelbaar perfekte
sirkel waarna die oudste vervoering soek
so moeiteloos voltooi
in hierdie minuskule omhelsing
-en daar is oorgenoeg vel
om ons al twee te bedek teen kou
en weemoed, en gras wat roer
© Petra Müller. Die aandag van jou oë. Tafelberg Uitgewers. 2002.
George Meredith. Gypsy Trails. Harvard University Press
Van brandkolle, rook en donker dinge gepraat – Januarie 6 is offisieel die verjaarsdag van Johanna van Arkel, alias Joanne of Arc en korreklik: Jeanne d’Arc. Uitgespreek soos die Engelse woord vir donker: dark! In a dark time, the eye begins to see…(Theodore Roethke) Dis die 600ste herdenking van haar geboortedag en Frankryk is weer opnuut op hol met haar histoire – die een koerant opskrif lui: The cross-dressing, teenage virgin-warrior -, martyr-saint continues to rally the French. Gedurende die loop van 2012 word Jeanne se verjaarsdag gevier met parades vol wapperende wimpels, konferensies, konserte en kunskompetisies. Daar word etlike son et lumière spektakels beplan en ook ‘n skouspelagtige pelgrimstog wat die roete van haar lewe van geboorte tot die brandstapel gaan naloop – vanaf die vleiveld waar sy die hitsende stemme die eerste keer gehoor het, tot by die plein waar die droë drag hout op haar wagtend was.
Die vuurvlam vlieg omhoog
met los lappe vuur omhoër
soos stukke van ‘n mantel
of hande of vlerke of Johanna
se hare net voor sy vonkend
krummelend swart ineensak.
Die vuur raak bewus van die hout
liefkoos met sengende vingers
‘n minnaar nou wat murmel
wat murmel mal oor Johanna
se hare, Johanna soek, bloedogig
soek, swart sink.
Sheila Cussons . Uit: Die Somerjood, 1980
Daar het drie nuwe boeke oor haar verskyn – twee biografieë en ‘n roman. La Figaro koerant het ‘n 114-blad kleurvolle bylaag oor haar geplaas onder die titel: Die Mite, die Legende en die Geskiedenis. Selfs President Sarkozy het ‘n vir Jeanne in sy voorste linies geplaas. Hy het Vrydag die 6de ‘n gul gedokumenteerde besoek aan haar geboortedorp, Domrémy-la-Pucelle, afgelê – hopende dat sy hom triomfantlik deur die verraderlike stembusboulevard in Maart sal begelei. Hoop beskaam nie.
Leonard Cohen. Book of longing. Penguin Books, 2006
Tussen al die bleek en grou van die winter landskap is daar in Januarie darem ook spatsels kleur – soos die golwende brandstapelrooi opera gordyne wat in rokende stede voor asem-ophoudende winterskares opgetrek word. Divas duik dan oopmond in fluweel en moiré tabberds onder voetligte op:…Vissi d’arte, vissi d’amore…..
My gunsteling brandgordyn is die een in die Opera Le Palais Garnier in Parys. Elke keer as ek in die gehoor voor die goud-en-rooi spektakel sit, word ek ‘n kind wat nie kan stil sit nie. Ek wil rondkyk en my kop in alle rigtings draai. Vir die eerste paar minute sit ek in my donker pak en helikopter-strikdas tjoepstil. Dan begin ek effens sweet en trap die dame in die sitplek langs my se blinkleer Laboutins nerfaf. Na wat soos ‘n leeftyd voel gee ek my aan my emosies oor. Ek tol in my sitplek rond, spiedend met my verkykertjie. Ek kry ‘n rilling as die 7 ton brons en kristal kroonkandelaar se ligte verdoof. Van opgewondenheid, maar ook ‘n van bietjie banggatgeit – want tydens ‘n opvoering in die mooi Meimaand van 1896 het ŉ kolossale stuk teenwig uit die kandelaber losgekom en ‘n stomme toeskouer doodgeval. Gaston Leroux het in 1910 sy Phantom of the Opera op die insident baseer.
Ek het nie lus vir ‘n re-make van die storie nie, veral nie met my as die inspirasie vir die opvolg nie.
Die koepelskildery wat in 1964 deur Marc Chagall geskilder is, is ‘n visuele chanson. As jy opkyk sien jy ‘n wriemelende uitspansel vol divas en duiwels en dapper helde, wat meester Chagall uit die stal van vurige operafigure geskep het. Met ‘n XXL opera-verkykertjie kan jy ŉ swewende koor karakters herken: Eurudike, Lucia, Violetta en Alfredo, Tristan en Isolde en dan natuurlik, Orpheus met sy goue lier.
Kandelaberkerse blaas dun roetkolomme
teen die koue freskoemure op
Teken in rookletters kapsie aan
Talm vir ŉ oomblik in die hoë ruimtes
seil dan deur ŉ loodvenster na buite weg
Spuls tuit Mefistofeles
sy rooi geverfde mond
Uitdagend nat sy lippe
Ek is dubbeld – Ek is ‘n eggo.
Sy stert onrustig wakker
Uit die donker kranskapel
Fladder ŉ sanctus-solo
oor die goue offerhandes op
Ryk fermata’s – ŉ vibrato wat kaveer en
ŉ tremolo wat ravot
As donker skadu’s oor my daal
Dit was toe altyd waar:
Daar’s ŉ Aspoester by elke bal
verbindings, pypies . . .
© Joan Hambidge.  (Tachycardia;  Jutalit)
Tags: Johanna van Arkel, Louis Jansen van Vuuren, Opera Le Palais Garnier
Louis Jansen van Vuuren. Die Seisoen tussen Somer en Winter
Oktobermaand. Dit bly tog die mooiste, mooiste, maand. Hier, en ook verseker, in die lentewordende Suiderland. Om ooparm onder die massiewe herfsplatane te staan en kyk hoe die koorsgeel blare val, is nonpareil. Dis soos om in ŉ sneeustolp te staan. Betowerend. Momenteel afgesluit van die wêreld. Vasgevang in ŉ oker-oomblik onder glas. Dis nie bleek of koud met ysige sneeuvlokkies wat uit die bleektes val nie – dit brand van kleur.
Om die seisoen met ŉ kransie bladgoudblare te verwelkom, twee verse:
AUCKLANDPARK: DRIE HERFSVERSE
( Eerste vers van die trio)
In Twickenhamlaan kraak die eerste tekens
van die verandering van seisoene ondervoets
en die skadu’s neig reeds na die kouer suide.
Ons beleef ŉ vroeë herfs, maar in hierdie tye
gee die platane geen metafore prys nie:
Die hoë stamme vertak vier-, vyfvoudig;
die bas is bontgrys gevlek en glad;
die puntige blare gloei in geel en groen.
Die platane staan skynbaar staties op straat.
Die platane verteenwoordig net hul eie soort.
Uit: Martjie Bosman. Toevallige tekens. Protea Boekhuis. 2010
infrancio y muerte
die herfs laat die laning verslete
wolke trek die kanaal styf tot bleek akwaduk
(moenie weggaan nie, nou dat ek jou nodig het)
in die onderpad soek ek na die veldhoed op jou kop.
jy lyk gemaklik wanneer jy
seisoene omdraai in ŉ lusernland
(laat my toe om jou te teken!)
jou voete proe die milde sooie
wanneer jy sorgvuldig mielies plant
volgens die maan se stand
(ek wil probeer!)
die reënseisoen meld homself aan
met paddas terloops in sluise
warrelwinde ruk veldmuise uit voetpaaie
jy skrik asof ŉ kind wanneer die weerlig
dadelpalms soos kerse klief
(moenie keer nie!)
in die jaar van die vloed
het slange hul velle prematuur verlaat
Uit: Melt Myburg. oewerbestaan. Protea Boekhuis. 2010
In die bosse en woude om ons dorpie koor daar plate sampioene oopmond in die klam ryk grond; chanterelles, girolle, cépe, mousseron, morille, pied de mouton, en dan is daar die vreesaanjaende maar heerlike trompette de la mort. ( daar bestaan twee soorte, hulle lyk amper dieselfde: die een is dodelik, die ander een, ŉ lekkerny.)
Hier draai ŉ legende in die rondte wanneer die eerste sampioene van die seisoen in stomende risotto’s en bredies op wagtende borde verskyn: dat mens jou verwende wederhelf die ewigheid kan instuur met ŉ guitige glipsie sampioensous. Jy kan perdalks net verby die owerhede kom met ŉ: ‘ek het nie geweet dat die dingetjie giftig was nie!’ Gewoonlik het elke eetbare variteit ŉ duiwelsdodelike doppelgänger.
Voordat die wit winter kom en ouma se handgebreide sokkies oopgerol word, stap die mense hier die wêreld vol. Ek haal selwers Wielietjies se bloedrooi halsband uit en onderneem ŉ staptog of twee – so onder deur die herfsconfettiereën. My saamdraboekie is byderhand vir ŉ skets of wat, maar ook vir ŉ wilwordende stapgedig.
Die stapgedig loop reeds met ons saam vanaf die antieke Griekse letterkunde.(Theokritus. 3de eeu vC.) Mens kan dalk Dante(1265-1321) se Inferno ook beskou as ŉ baie lang stapgedig. Ook so met die gedig Alegro van John Milton.(1608-1674),en Edmund Spencer se Prothalamium. In die 19de eeu het ons goeie voorbeelde van William Wordsworth (1770-1892) An Evening Walk en Walt Whitman(1919-1892) se Song of the Open Road.
Song of the Open Road ( Ek plaas slegs die eerste van 15 indelings.)
Daar is voortreflike twintigste-eeuse voorbeelde van die Stapgedig:
Guillaume Tollenare- Zone
Robert Frost- The Wood-pile
Wallace Stevens- An Ordinary Evening in new Haven
Frederico Garcia Lorca- Poet in New York
Elizabeth Bishop- The End of March
Sylvia Plath- Beck-Plage
Johan Ashberry-Au Grand Gallop
The Wood-Pile. Robert Frost.
As jy in die stad woon aan pastorale woude ontbreek kan jy altyd vir veertien blokke gaan stap, aan die einde van elke blok skryf jy net een lyn neer en kom so vorendag met ŉ gawe Stap-sonnet!
Disney temaliedjie vir The Hunchback of Notre Dame.
Die koper klokke van die Notre Dame.
Sedert 1856 lui die vier klokke van die Notre Dame katedraal in Parys elke 15 minute. Sonder ophou. Hulle het die einde van die Eerste Wêreld Oorlog aangekondig, ook die bevryding van Parys in 1944. Die vier klokke is deel van die tekstuur van Parys en het elkeen ŉ naam: Angelique-Françoise, Antoinette-Charlotte, Hyacinthe-Jeanne en Denise-David. Hierdie geliefde inwoners uit die Gotiese katedraal word volgende jaar opgesmelt en word dan vervang met nege nuwes. Wat glo gaan beier soos die oorspronklike 17de eeuse klokke.
Die aankondiging het ŉ gedoente in Parys veroorsaak, baie voel dat die 19de eeuse klokke ook deel vorm van Parys se letterkundige geskiedenis. Victor Hugo(1802-1885) se Notre Dame de Paris ( The Hunchback of Notre Dame ) word uitgelig as ŉ onvernietigbare gedeelte uit die Franse erfenis. Gelukkig gaan die Bourdon Emmanuel-klok wat in die suidelike toring hang, gespaar word. Ons sal moet sien wat word van die toorn wat sopas oor die Stad van Lig begin optrek. Intussen, het ek iewers nog ŉ klok hoor lui….uit Walt Whitman se digboek.
Little Bells Last Night
War-suggesting trumpets, I heard you;
And you I heard beating, you chorus of small and
You round-lipp’d cannons!-you I heard, thunder-
cracking, saluting the frigate from France;
Sunday morn I pass’d the church;
Winds of Autumn!-as I walk’d the woods at dusk, I
heard your long-strech’d sighs, up above, so
I heard the perfect Italian tenor, singing at the opera;
I heard the soprano, in the midst of the quartet
Lady! you, too, I heard, as with white arms in your
parlor, you play’d for me delicious music on the
Heart of my love!-you, too, I heard, murmuring
low, through one of the wrists around my head-
Heard the pulse of you, when all was still, ringing
little bells last night under my ear.
The Art of Recklessness. Poetry as Assertive Force and Contradiction deur Dean Young ( Graywool Press. 1910) het met die Amazon-poskoets hier by La Creuzette aagekom. Sommer so ŉ kruiwa-vrag ander boeke ook – met die oog op die kiltes wat kom!
Young se boek kap ŉ paar vreemde draaie en hy pleit vir ŉ vurige aanloop by die skep van die digkuns, want as die vonk verdwyn dan is daar groot moeilikheid: ‘ Once that critique has been assimilated or worn out, it becomes defanged, domesticated, no longer combative, rather quaint. Quaintness may be the worst that can happen to art, its fire replaced by a lava lamp.’ Nog ŉ aanhaling/aanplaksel waarvan ek van hou: ‘Poetry is not a discipline. It is a hunger, a revolt, a drive, a mash note, a fright, a tantrum, a grief, a hoax, a debacle, an application, an affect’.
Ten slotte: ‘ The blood may be fake but the bleeding must be real.’
LJVV. Begeerte en herrinering. Olie op doek.2010
Daar is in Parys ŉ boeiende fotografiese tentoonstelling deur Gisèle Freund. Die titel van die tentoonstelling is: L’Oeil Frontière. Dit kan gesien word tot 29 Januarie 2012 by die Fondation Bergé/Yves Saint Laurent. Freund het in 1933 uit Duitsland na Frankryk gevlug waar sy in 2000 op 91-jarige ouderdom oorlede is. Haar fotografiese portrette van skrywers en kunstenaars is welbekend.
Die herfs is ook die begin van die jagtyd in Frankryk. Ek het vanoggend wakker geword van skote in die vertes. Hase, wildevarke, bokkies en vogels van enige veer word uit al vier hoeke bekruip. Ek moet nog tot besinning kom oor dié nasionale sport Hordes geklee in eienaardige pakkies en hoedjies vaar wreed die bosse en woude binne. Geknakte ysterlope, nonchalant, oor die arm. Honde wat tjommel en tjank. (Ek vermoed dat ek dalk nog ŉ kas-vegetariër is. )
LJVV. Die Jagter se Dogter. Pastel op katoenpaier. 2010
Die jagter se dogter
Pette, baadjies en gepoetste leer.
Hoefysters skop teen die kegels,
stalkombers grys in die oggendmis.
Honde met kolle wat huil en kerm:
rooipers tong, beenwit spykertand,
slym en kwyl en wilde oog.
Vos en haas raak angstig weg,
klam spoortjies op vertrapte mos.
Hart wat soos ‘n hamer slaan,
geel oog opgeslaan na die berge.
Skoot spoeg dood uit die ysterloop:
lood en roes in vel en been.
Skottel en mes op die roukliptafel,
been en bloed en stront.
In ‘n woud van klewerige karkasse
staar ‘n oog nog lewend uit.
Met ‘n mond van kinderlippe
probeer sy lewe deur
die dier se verskeurde bek blaas.
Sneeu bedek ‘n duisend spore,
stil die werf in skemer kil.
Haar laaste sien is rook en roet.
Onder digte bosse doring sluit sy moeg haar oë,
prewel kinderrympies in die warm jakkalsnes.
Vlokkies sneeuhael bedek haar spore,
bring verlossing en die groot vergeet.
Uit: Louis Jansen van Vuuren. Tempermes.Queillerie. 2010
Voordat al die spruite begin vries, probeer aanhouer vissermanne nog ŉ laaste keer om ŉ ietsie vir die pan uit te trek. Dit is suiwer vreugde om op die bruggie oor die Petit Creuse te staan en jou gedagtes in die watervlak te week. Ek sien die 29 brûe in Parys wat sprakeloos oor La Seine span. En die ongelooflike lewende brûe van Cherrapunji in Indië. (Van die brûe is meer as 30 meter lank en sommiges die kenners meen, is meer as 500 jaar oud.)
Van ŉ brug af sien mens dikwels water.
LJVV. Pont Neuf. olie op doek. 2009
Afraand, alles, alles, altyd afrdraand
met die vloeikaart van ŉ hand
van ŉ windpomp in ŉ verste kamp,soms.
by ŉ studie van rivier en boom, uitasem,
kreukel, vir ŉ oomblik
as enigste verloop-
Uit: Louis Esterhuizen. wat die water onthou. Protea Boekhuis. 2010
Louis Jansen van Vuuren. Die handeling van draai…
Die ou eikebome staan nog steeds met kaal arms omhoog, maar daar is ‘n verandering in die lug, die boere hier meen dat die seisoen gedraai het. Die eerste sprake van lente in die tuin is die plate psalmwit sneeuklokkies (Galanthus nivalis) wat in die Maartsonnetjie skitter. Dis ‘n spesiale ritueel om ‘n eerste bossie wit kelkies in ‘n glaspotjie (sommer ‘n ou pruimkonfytflessie) op die kombuistafel staan te maak. Dit is asof die onopgesmukte stillewe in sy eenvoud simbool word vir die ‘draaiende‘ seisoen.
Daar is plasse krokusblommetjies (Crocus laevigatus) oral onder die bome en hulle groei oordadig wit en pers tussen klam kolle mos op die grasperke. Alles wat kan bot en blom is afwagtend, oorgehaal, daar’s botsels en swelsels aan elke lewende loot. Die kroon van hierdie voor-lenteskouspel is die klossies wilde irisse (Iris recticulata) wat vol durf en bravade fluweelblou blom.
‘n Groot helder wolklose hemel word hier Le grande Bleu genoem Die groot blou. Op sulke dae, wat nou die orde van die dag is, kom alles in die dorpie na die winterdut weer aan die gang. Oompies in blou overalls spit en hark en grawe in hul potagers . Markdag is weer vol heerlikhede soos die eerste rosige ruhbarberstele. Boussac, die dorpie waarin ons woon het tydens die Romeinse as Boussacum bekend gestaan. Die omgewing is argeologies goed bedeeld en het o.a. prehistoriese sites en ook Romeinse, Romaanse en Renaissance boustrukture. Die Franse skryfster, Georges Sand (1804-1876) het lang periodes in Boussac deur gebring en ‘n boek, Jean, hier geskryf. Frédèric Chopin(1810-1849) haar minnaar het van sy mooiste werke tydens sy verbintenis met Sand gekomponeer. Sy was ook goed bevriend met Franz Liszt (1811-1886) en Gustave Flaubert (1821-1880).
Die seisoenale siklusse beklemtoon ‘n onderliggende reeks patrone. ‘n Soort bloudruk vir die looptyd van die lewe. Sirkelvormige ritmes wat ons instinktief herken en wat tot in ewigheid herhaal word. Die kringloop van dag en nag, van die son en die maan …
there are four extremes
here there then now
we know these via symbol
day night dusk dawn
Ons word letterlik deur sirkels omsirkel. Dink aan die sierlike ring waarmee ons so ywerig trou belowe, die verkeersirkel waarom ons behendig stuur, die ronde tafel van koning Artur, die wiel van fortuin, die bose kringloop, ‘n ronde getal, ‘n rondawel, Rinke Ranke Rose (Ring a Ring o Roses), die Doni Tondo van Michelangelo, die vergulde stralekranse om die Heiliges se hoofde en die lieflike gebrandskilderde loodvensters van die Notre Dame de Paris.
In die Franse digkuns kom een van die sirkelpatrone sterk na vore wat tot vandag toe nog digters en liedjieskrywers begeester. Ek vind die ou Franse digvorme boeiend en kan my verkyk aan al die moontlikhede en moontlike gebruike en aanpassings.
Die Rondeel (Rondelle, Rondeau, Rondelet wat ‘n korter weergawe is)
Die Rondeel is ‘n Franse liriese digvorm ( formes fixes ). Daar bestaan etlike variasies en verbouings van die digvorm, maar gewoonlik bestaan die rondeel uit dertien of veertien reëls. Dit word ingedeel in twee kwatryne gevolg met ‘n kwintet (13 reëls in totaal) of ‘n sestet (12 reëls in totaal).
Die eerste twee reëls van die eerste stansa is ‘n refrein, wat herhaal word as die laaste twee reëls van die tweede stansa en die derde stansa. Daar is slegs twee rymklanke .
Rondeel deur Charles D’Orlean 1395-1465
De vent, de froideur et de pluie,
De soleil rayant, clair et beau.
De vent, de froideur et de pluie.
The weather has cast off its mantle
Of wind, of cold and of rain,
And is clad in embroidery
Of radiant sunlight, clear and fine.,
Which in its language does not sing or cry:
Of wind, of cold and of rain.
River, spring and stream
Wear a pretty livery
Drops of silver and jewellery;
Each dresses itself anew:
Of wind, of cold and of rain
Daar is baie variasies van die rondeel . Byvoorbeeld, soms word slegs die eerste reël van die gedig aan die einde herhaal, of: die tweede refrein word aan die einde van die laaste stansa geplaas.
Henry Austin Dobson(1840-1921)
Ander toevallige sirkelvorms wat my nou opval is die van verlate leë neste. Gewrong uit al wat spriet- en grassoort is. Sommige uit takkies en tou. Na die winter word die vakante neste oop en bloot gelaat in die blaarlose takke. Die raserige swart kraai is nou baie opvallend in die tuin en die neste sit soos kladkolle in die boomskelette.
Dis asof die maand Maart aan die kraai behoort. Die ander voëls is minder openbaar in die blaarlose bome, of dalk elders doenig waar dit nog warmer is. Kort voor lank verander die ganse ruimte en dan word kraai een van ‘n groot gemeenskap. Maar altyd met ‘n sterk teenwoordigheid.
Kraaie, leë neste en die veranderende natuur laat my dink aan soel somers in St. Remey de Provence. Ook aan Vincent en die skildery vol fladderende swart voëls. Hoe die tuin sawens verdonker en die kraai vir oulaas die dag vaarwel roep….dag nag skemer dagbreek
Voëls fladder in die boomkruin rond;
laaste lig sak somber weg.
Rooi gekwas die skemer ruim,
neste en holtes vaag die donker takke in.
Als verdof in damas van aand –
eerste ster wat skugter sprokkel.
Waar voel jy die skemers aan
op jou wandelsweë ver van my?
Roek skrou die dag vaarwel,
waarsku sluimerende mens
teen bakoorjakkals en sjamaan.
Donker nou die hele tuin;
aand se eerste roep
die honger toringuil.
‘n Laaste vers waarin die blink swart raaf ‘n rolverdeling het, vir nou:
Out under the sun stands a body.
It is growth of the solid world.
It is part of the world’s earthen wall.
The earth’s plants-such as the genitals
And the flowerless navel
Live in its crevices.
Also, some of earth creatures-such as the mouth.
All are rooted in earth,or eat earth, earthy,
Thickening the wall.
Only there is a doorway in the wall-
A black doorway:
The eye’s pupil.
Through that doorway came Crow.
Flying from sun to sun, he found this home.
(Ted Hughes. From the Life and Songs of the Crow)
Louis Jansen van Vuuren is in Middelburg, Mpumalanga gebore. In standerd sewe skryf hy in by Hoërskool Middelburg se kunsklas. Sy eerste kunsuitstalling vind op 17-jarige ouderdom in die Metodiste-Kerksaal in Middelburg plaas. Die uitstalling trek die aandag en The Rand Daily Mail en Vaderland skryf oor die jong man met belowende talent. Louis studeer later in die kunste en behaal ‘n BA Honneurs by die Universiteit van Stellenbosch. Vele uitstallings van sy kunswerke volg, plaaslik sowel as internasionaal. In 2010 publiseer Jansen van Vuuren sy eerste digbundel, Tempermes, wat goed ontvang word. Volgens Dr Riana Scheepers is hy ‘n digter wat dit regkry om sy lesers te beheks, om soos ‘n wilde, jong wolf die hekke van digterlike konvensies oop te huil, en dit boonop in oeroue digvorme soos die sestina, die aubade en die hooglied. Louis werk en woon in Frankryk op ‘n landgoed naby Boussac.
Tags: circle theory, Louis Jansen van Vuuren, sirkelpatrone, Tempermes