’n Misdaad-ekonomieArgieffoto. In die vroeë negentigerjare van die vorige eeu is Kodesa gehou. Kodesa was ’n veelpartykonferensie om die oorgangsmeganismes na ’n demokratiese Suid-Afrika daar te stel. Tydens die eerste sitting (20 Desember 1991) lui mnr. FW de Klerk dit soos volg in: “Die oë van die ganse Suid-Afrika is gerig op ons wat hier vergader. Die toekoms van man, vrou en kind, van ryk en arm, van geleerd en ongeleerd, gaan wesenlik geraak word deur ons sukses of mislukking.” As hoërskoolseuns in ’n koshuis op ’n plattelandse dorpie het ons nou nie juis veel gehad aan al die agendas, doelwitte, mislukkings of suksesse nie. Met Kodesa wel elke dag in die koerante en in die nuus het ons baie deeglik daarvan kennis geneem. Soos hoërskoolseuns nou maar is, het ons eerder ’n grap daarvan gemaak. Die spottery sou lui: Waarvoor staan Kodesa? Die antwoord was dan komies: Kom ons deel en steel alles. Ons het eintlik maar die grappie by die grootmense gehoor. Ek onthou baie goed op die kerkstoepe sou van die ooms die grappie bietjie verder voer. In daardie stadium was daar in die GKSA (Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika) nogal ’n gegons en gegrom oor van ons teoloë deelgeneem het aan die openinge van Kodesa vooraf. Die ooms sou dan spottenderwys opmerk: Hulle bid vir ’n geseënde gesteel en gedeel. Min het ons hoërskoolseuns in daardie stadium besef hoe profeties daardie gespot oor Kodesa in Suid-Afrika sou word. Nou, 20 jaar later, leef ons omtrent in ’n tyd van deel en steel. ’n Misdaadekonomie, noem my polisiemanvriend dit. Rondom ons word alles gedeel en gesteel, letterlik. Ek lees die joernaliste begin plek-plek skryf oor ’n misdaadekonomie. Ek lees die ekonome begin somme maak oor hoeveel ons verloor met misdaad en hoeveel ons ekonomie ook baat by die algehele stelery. Ná ’n onlangse inbraak by ons eie huis begin ek self somme maak hoeveel mense deur hierdie enkele inbraak geraak word. Die antwoord is skrikwekkend. Van die mense wat die alarm moet verander, die hekslotte, die sekuriteitsdiens in die omgewing, die vervanging van goedere (nie eens gepraat van waar my ou nr. 14-draftekkies verkoop is nie), telefoonoproepe – onbeskryflik astronomies die impak van elke liewe inbraak. Feit bly, elke enkele diefstal is besig om ons samelewing te vernietig. Ons is bekommerd oor ’n korrupte regering, maar ons moet maar eerlik wees. Elke voertuig, elke selfoon, elke bankkaart wat gekloon word, elke maand se betaling aan alarms, sekuriteitswagte, verhoogde heinings, vervanging van deurslotte, wat ook al, het ’n enorme impak op die ekonomie rondom ons. Ek werk elke dag met jong kinders en die hartseer vir my is hoe hulle van jongs af gekondisioneer is om alles te moet oppas. Goed oppas. Hulle moet. Anders raak dit weg. Niks is inderdaad nêrens veilig nie. Vra bietjie rondom jou van wie is iets al gesteel. En moenie skrik as jy besef omtrent almal het op die een of ander wyse iewers al deurgeloop onder misdaad nie. Ek besef daar is mooi verhale van mense wat ander se besittings optel en terugvat, ander mense se besittings oppas asof dit hul eie is. Laat ons tog ook erken, dit is goor om voortdurend oor jou skouer te moet loer as jy in die verkeer sit, om te moet hoor: Moenie op jou selfoon praat terwyl jy in die straat loop nie, pas tog jou kaart en jou kodes goed op. Hoe min van ons is daar wat nog nie ’n heining voor ons huis het nie? Gaan doen bietjie in jou straat ’n opname en kyk hoeveel van daardie heinings is in die afgelope 20 jaar gebou. Dit is tragies. Werklik tragies. Gehoorsaam aan die agtste gebod behoort ons mekaar se besittings op te pas asof dit ons eie is. Is ek pessimisties? Negatief? Nee glad nie, inteendeel, maar dit is die harde werklikheid van Suid-Afrika vandag. Iewers sal ons doodgewoon net weer met mekaar moet begin eerlik wees. Ons sal moet begin vra wat die impak van leuens in ons samelewing is. Die ou mense het die wyse sêding gehad: Wie kan lieg, kan steel en wie kan steel, kan moor. In hierdie stadium voel dit vir my in Suid-Afrika word te veel gelieg, te veel gesteel en te veel gemoor. Ons raak te gewoond aan hierdie dinge. Hoe ons die patroon gaan breek, weet ek nie, maar iewers sal ons moet begin. Intussen dra ons misdaadsyfer ruim by tot ons ekonomie.