Historia - Volume 51, Issue 1, May 2006
Volume 51, Issue 1, May 2006
Source: Historia 51, pp 1 –27 (2006)
Source: Historia 51, pp 29 –48 (2006)
<b>"&apos;n Vry, Verenigde Suid-Afrika onder die Union Jack" : F.S. Malan, Suid-Afrikanisme en die Britse Ryk, 1895-1924</b> <br>Tydens sy stormagtige loopbaan as koerantredakteur en politikus, het Francois Stephanus Malan sterk en botsende reaksies uitgelok. In die laat negentiende eeu, het Engelssprekendes en imperiale amptenare hom as &apos;n verraderlike republikein en bittere vyand van Brittanje veroordeel. Gedurende die Anglo-Boereoorlog is op sy arrestasie aangedring. Na Uniewording in 1910 is hy egter toenemend as &apos;n beskermer van die Britse Ryk gesien en tot die Geheime Raad bevorder. Vir talle Afrikaners was hy &apos;n held wat &apos;n afvallige en &apos;n handlanger van Britse imperialisme geword het. Ondanks hierdie uiteenlopende standpunte, het Malan se visie oor die jare merkwaardig onveranderd gebly. Hy het hom vir &apos;n verenigde Suid-Afrika, vry van interne Britse beheer, maar steeds as &apos;n integrale deel van die Ryk, beywer. Hy was van mening dat die imperiale band noodsaaklik was om &apos;n stabiele, florerende gemeenskap te skep waarin Afrikaans- en Engelssprekendes hulle vyandigheid kon oorkom om een nasie te vorm. Malan het , n belangrike rol gespeel in die unifikasie van Suid-Afrika, sowel as die Unie se toenemende selfbestuur binne die Ryk, maar het in die proses sy politieke loopbaan opgeoffer. Vasgevang tussen die terugwykende Britse imperialisme en &apos;n voortstuwende Afrikanernasionalisme, is sy openbare loopbaan in die algemene verkiesing van 1924 verpletter.
Source: Historia 51, pp 49 –85 (2006)
<b>"I-Kongilesi Lilizwi ezindi ezindlwini (Congress se Naam is Alombekend)" : politiek en klas in die Kaapprovinsie gedurende die 1920&apos;s</b> <br>Daar bestaan feitlik geen omvattende provinsiale geskiedenisse van die ANC nie. Historici wat huiwer om die geskiedenis van &apos;n nuwe regerende party aan te pak, behoort die politieke en streeksgeskiedenis daarvan meer ernstig en nougeset te bestudeer. Hierdie artikel ondersoek die ingewikkelde geskiedenis van politiek en arbeid oor die algemeen, maar meer spesifiek ook van die ANC en swart werkers in die Kaap gedurende die 1920&apos;s. ANC-leiers in die Kaap het werkers as deel van hulle steunbasis beskou, veral in nasionale, maar nie klasterme nie. Die geskiedenis van hierdie verhouding wys op beide die swakhede en sterk punte in plaaslike ANC-takke se verbintenis tot werkers. Leiers se onderskeie ideologiese oortuigings het hulle begrip vir, en verbintenis tot werkers beperk, maar hulle het tog ook prakties opgetree wanneer werkers deur krisisse geraak is. Takke het die beeld van die ANC as organisasie wat alle Afrikane, insluitend werkers, wil en kan verteenwoordig, aan die publiek voorgehou. Die ANC was vinnig besig om &apos;n geliefde huishoudelike naam te word met fondamente in beide die landelike en stedelike Afrika-politieke kultuur. Die verklaring: "IKongilesi Lilizwi ezindi ezindlwini (Congress se Naam is Alombekend)", wat in 1925 gepubliseer is, blyk dus geregverdig te wees.
Source: Historia 51, pp 87 –116 (2006)
<b>Van "Native Village" tot "Dark City" : bevolkingsgroei, klas, politieke en plaaslike administrasie in Alexandra township, Suid-Afrika, 1933-1943</b> <br>Hierdie artikel voer aan dat spanning gedurende die 1930&apos;s toenemend tussen perseeleienaars en huurders in Alexandra Township, Suid-Afrika, asook tussen beide groepe inwoners aan die een kant en die wit owerhede aan die ander ontwikkel het. Gedurende dié dekade het die botsende belange van die aanwesige klasse en die dubbelsinnigheid van perseeleienaars se posisie egter verhoed dat enige herkenbare vorm van massaweerstand in die gebied ontstaan het. In die vroeë 1930&apos;s was nasionale organisasies nog swak, wat veroorsaak het dat daar &apos;n gebrek aan sodanige aktiwiteite in Alexandra was. Afrika-nasionalistiese politieke aktiwiteit het eers in beweging gekom teen die einde van die 1930&apos;s as reaksie op Eerste Minister J.B.M. Hertzog se beperkende wetgewing. <br>Hoewel daar klasseverskille tussen perseeleienaars en huurders in Alexandra was, was daar geen verenigde aksie binne die afsonderlike twee groepe nie. Huurders het soms verenig, maar was nie in staat om voortdurend te protesteer teen die perseeleienaars wat hulle toegang tot behuising en waterhulpbronne beheer het nie. Die eienaars, aan die ander kant, was weer verdeeld tussen verskillende faksies wat te voorskyn gekom het uit die kompetisie vir setels in die Alexandra Gesondheidskomitee (AGK) gedurende die 1920&apos;s en vroeë 1930&apos;s. Tydens die grootste gedeelte van hierdie dekade was protes gerig teen die AGK en dié komitee se toenemend outokratiese wit leier, Herbert Falwasser. <br>Onder leiding van Falwasser het die AGK verbeterings aangebring aan sanitasie, paaie en watervoorsiening, maar die provinsiale owerheid was nie bereid om die magte aan die AGK te gee wat nodig was om &apos;n bevolking groter as die meeste wit munisipaliteite na behore te kan hanteer nie. Gevolglik het Falwasser se benadering tot administrasie al meer diktatoriaal geword, sodat hy eerder soos &apos;n munisipale lokasiebestuurder as die voorsitter van &apos;n gesondheidkomitee begin optree het. Sy houding het teen die einde van die 1930&apos;s wydverspreide opposisie tot gevolg gehad. Die vorme protes daarteen, wat al hoe meer op openbare aksie staatgemaak het, het die grondslag gelê vir groter protesaksies wat in die 1940&apos;s gevolg het.
Author Felix Malunga
Source: Historia 51, pp 117 –139 (2006)
<b>Op soek na beter lone : mynbou kapitalisme en staatsmag word uitgedaag, 1943</b> <br>Hierdie artikel poog om insig te bied in die frustrasies van swart mynwerkers in die Messina kopermyne as gevolg van swak betaling en haglike werksomstandighede. Dit het gelei tot &apos;n volgehoue verswakking in die sosiale en ekonomiese posisie van die werkers. Die regering het &apos;n aantal arbeidswette gebruik om die mynbou-industrie te beskerm teen arbeiders se eise. Laasgenoemde is nie net gesien as &apos;n bedreiging vir die ekonomiese stabiliteit van die mynbou-industrie nie, maar ook vir die belastingopbrengs wat die regering uit mynbou geput het. Die artikel bewys verder dat die uitbreek van die 1943-staking &apos;n sigbare manifestasie van permanente vervreemding en konflik was, asook &apos;n teken daarvan dat kontradiksies in die ekonomiese en sosiale sisteme by die Messina kopermyne aan die toeneem was en dat die stryd tussen mynbestuur en werkers besig was om &apos;n skerper en ononderdrukbare vorm aan te neem. Gedurende die staking het die regering nie gehuiwer om die polisie en militêre mag te gebruik om werkers te dwing om toe te gee aan die vereistes van kapitalisme en die Staat nie.
Source: Historia 51, pp 141 –162 (2006)
<b>Anatomy of a theological ideology : support of the "Nederduitsch Hervormde Kerk" for the ideology of apartheid</b> <br>This article explores the support of the "Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika" (NHKA) for the ideology of apartheid. Official documents of this church are examined within the framework of changing accents in Afrikaner nationalism. Attention is also given to the unitary vision of people (volk) and church, and later of race and church. The theological and historical legitimisation of apartheid and of its own racial church law further the understanding of this specific church&apos;s ideological practice.
Authors: Anna-Mart Van Wyk and Jackie Grobler
Source: Historia 51, pp 163 –199 (2006)
Source: Historia 51, pp 201 –233 (2006)
Author Miles Larmer
Source: Historia 51, pp 235 –256 (2006)
<b>Wat het skeefgeloop? Zambiese politieke biografieë en post-koloniale redevoering oor verval</b> <br>Die onlangse herlewing van belangstelling in die politieke geskiedenis van laat en post-koloniale Zambië word gevorm deur die versweë nasionale debat wat verklarings probeer vind vir die ekonomiese en sosiale verval wat sedert die 1970&apos;s in Zambië plaasvind. Hierdie nuwe golf van historiese aktiwiteit word gekarakteriseer deur beide nuwe werksaamhede op die akademise navorsingsterrein, asook deur die verskyning van belangrike outobiografiese studies deur prominente politieke en ekonomiese rolspelers. Laasgenoemde werke bied insig in aspekte soos die dilemmas van post-koloniale staatsbestuur; die redes vir ekonomiese nasionalisasie in die laat 1960&apos;s; die totstandkoming van die eenpartystaat in 1972; die terugkeer tot multiparty demokrasie in 1991; asook die impak van ekonomiese liberalisering in die 1990&apos;s. Hierdie studies demonstreer in die besonder hoe &apos;n burokratiese kapitalisteklas, gekoppel aan staatskorporasies en multinasionale ondernemings gegroei het en hulle sedert die laat 1970&apos;s beywer het vir die liberalisering van die ekonomie, ten einde hulle nuutgevonde rykdom en mag tot volle wasdom te laat kom. Die voortgesette invloed van hierdie klas tydens beide die periodes van eenparty- en multipartyregering word duidelik geïllustreer. Daarteenoor staan die onwilligheid van die meeste van hierdie outeurs om hulle eie onderskeie rolle selfkrities te ondersoek - &apos;n verskynsel waardeur nasionalistiese mites oor &apos;n vroeëre generasie geskiedenis opnuut versterk word.
&apos;n Welkome toevoeging tot die Khoisan-erfenisreeks.
Customs and beliefs of the /Xam Bushmen, Jeremy C. Hollmann (ed) : book review
Author Albert Van Jaarsveld
Source: Historia 51, pp 257 –259 (2006)
Kaapse hofrekords bied &apos;n venster op slawekultuur.
"Trials of slavery. Select documents concerning slaves from the criminal records of the council of Justice at the Cape of Good Hope, 1705-1794", Van Riebeeck Society, 2, 36, Nigel Worden & Gerald Groenewald (eds) : book review
Source: Historia 51, pp 259 –262 (2006)
Missionary enterprise and endeavour in the Eastern Cape.
Source: Historia 51, pp 262 –265 (2006)
Merkwaardige lewensverhaal van &apos;n omstrede figuur.
The Notorious Syndicalist; J.T. Bain : a Scottish Rebel in Colonial South Africa, Jonathan Hyslop : book review
Author Elize Sutherland
Source: Historia 51, pp 266 –267 (2006)
Autobiographical writing by South African women.
The closest of strangers : South African women&apos;s life writing, Judith Lutge Coullie (ed) : book review
Source: Historia 51, pp 268 –272 (2006)
African water histories : transdisciplinary discourses, J.W.N. Tempelhoff (ed) : book review
Source: Historia 51, pp 273 –275 (2006)
Afrikaanse digters oor kuns, kultuur, en politiek in die 1930&apos;s.
Ek ken jou goed genoeg ... die briefwisseling tussen N.P. Van Wyk Louw en W.E.G. Louw 1936-1939, J.C. Kannemeyer (red.) : book review
Source: Historia 51, pp 276 –279 (2006)
Die Vrije Universiteit, Nederland en Suid-Afrika : &apos;n aantal publikasies en perspektiewe.
Source: Historia 51, pp 279 –282 (2006)
De Vrije Universiteit en Zuid-Afrika, 1880-2005, Gerrit J. Schutte : book review
Source: Historia 51, pp 282 –285 (2006)
Source: Historia 51, pp 286 –290 (2006)
The Ian Smith papers on the period up to UDI.
So far and no further! Rhodesia&apos;s bid for independence during the retreat from empire, 1959-1965, J.R.T. Wood : book review
Source: Historia 51, pp 294 –297 (2006)
Policy and politics of British mission organisations.
Religion versus Empire? British protestant missionaries and overseas expansion, 1700-1914, Andrew Porter : book review
Author Tolly Bradford
Source: Historia 51, pp 294 –294 (2006)