Verse geen teengif vir die melancholie | Netwerk24
Deur Bibi Burger 10 April 2017 10:30
Nathan TrantraalFoto: CRAIG SWARTBOOI
Die bekroonde (en soms omstrede) digter, rubriekskrywer en strokieskunstenaar Nathan Tran­traal se tweede bundel, wat pas verskyn het, begin met 'n aanhaling uit Tales from Moominvalley deur Tove Jansson:
Die beskrywing van die wrang plesier wat geput kan word uit bittersoet "spring sadness" sluit goed aan by die humoristiese en melancholiese toon van Trantraal se bundel Alles het niet kom wôd.
In 'n onderhoud met LitNet beskryf Tran­traal die onderwerp van die gedigte in sy eerste bundel, Chokers en survivors (2013), as "history as told by the losers". Die meeste gedigte in Alles het niet kom wôd gaan, soos dié in Chokers en survivors en die verhale in Coloureds (een van die grafiese romans wat Nathan saam met sy broer André geproduseer het), oor arm bruin mense in die Kaapstad-omgewing – mense wat "losers" is in die opsig dat hulle nie die vrugte van kapitalisme of globalisasie pluk nie en wie se verhale gewoonlik nie opgeneem word in die geskiedenis of die gekanoniseerde literatuur nie.
Omtrent die helfte van die gedigte in Alles het niet kom wôd kan beskryf word as karaktersketse van mense uit die omgewing, "losers", "walking alone and liking it".
Hierdie fokus op karakters soos Ban ("Ban se pa onthou soms van hom / Maa laas wat hy hom kom hal et / toe lat val hy vi Ban / vanne moving bakkie af") herinner aan die werk van die Amerikaanse digter Charles Bukowski.
Bukowski sê, in terme van sy eie werk oor "losers": "In a capitalistic society the losers
slaved for the winners and you have to have more losers than winners."
Trantraal herinner die leser van sy bundel aan die invloed van ras op wie wen en wie verloor in 'n kapitalistiese samelewing, onder meer in die gedig "S.o.b.":
Soos Bukowski, en die Afrikaanse digters Danie Marais en (Trantraal se eggenote) Ronelda S. Kamfer, skryf Trantraal verhalende gedigte – gedigte waarin verhale in spreektaal oorgedra word.
Tradisionele gedigstrukture is dus grootliks afwesig in die bundel, maar daar word wel meer aandag aan ritme en metrum gegee as in Chokers en survivors. Veral "Rebekah" en "Galaxy's 21st birthday" is ritmies sterk en moontlik geskryf met die oog op voorlesings.
In laasgenoemde gedig word die oordrewe optimisme van popmusiek ("Make some fuckin' noise!") ondermyn op 'n manier wat herinner aan Die Skynmaagde se lied "In die club".
Behalwe vir die karaktersketse is die ander "verhale" in Alles het niet kom wôd (soos dié in die poësie van Bukowski, Marais en Kamfer) outobiografies. Soos in Chokers en survivors gaan dié outobiografiese gedigte veral oor Tran­traal se jeug, maar nou is die fokus op sy verhouding met godsdiens.
Soos reeds afgelei kan word van die bundel se voorblad en dubbelsinnige titel ("Niet" kan verwys na "nuut" of "niks") is hierdie verhouding nie eenvoudig nie. Net een van die gedigte ("Moenie vi hulle sê ôs gan ie, annes wil hulle saamkom") verwys na spiritualiteit:
Maa ek dink somtyds nog an dai dag
en hoe ôs af in dai nou pas ge­stap et
en hoerie son deurie wolke gekommet
soes dun wit vinges wat 'n swaa godyn oeptrek
En hoe ek gedink et
die Here gan ôs eendag kom hal
oppe dag soes die
In die meeste gedigte is die outobiografiese spreker se perspektief eerder dié van 'n (emosioneel betrokke) sosioloog wat fokus op die sosiale en sielkundige funksies en gevolge van godsdiens.
In "Weepers" betreur die spreker byvoorbeeld dat sy pa nie in sy lewe is om hom te waarsku teen charismatiese predikers nie. In "Fiction en estrangement" word verwys na bruin Christene wat te gou die euwels van apartheid vergewe het, sodat dieselfde euwels steeds voortbestaan: "Ammel het hystoe gegan / Hulle na hulle hyse langsie sea / ôs na ôs shacks / langs poeletjies stagnant wate / waa die gif in vegifnis / ôs ammel siek gemaak et".
Die bundel eindig met die gedig "Gebed zonder end" waarin die spreker verwys na 'n aand in Amsterdam saam met sy gesin, waarin hy kan vergeet van die probleme by die huis:
Hierdie "gebed" aan die einde van die bundel het my weer laat terugkeer na die Tove Jansson-aanhaling aan die begin van die boek. Lesers (en kykers) van die Moomin-verhale sal weet dat die teengif vir die melancholie en donkerte in die Moomin-vallei dikwels gevind word in 'n gesellige huislikheid. Dit is só 'n geselligheid wat in die laaste gedig beskryf word ("Ek is hie met my vrou en my kind, tussen vriende / Ek is dronk en ek worry nie oo hoe ek lyk / as ek laggie, ek worry nie oo môre nie").
'n Tragedie van die wêreld wat in die res van Tran­traal se gedigte beskryf word, is dat dié alledaagse huislikheid ontbreek. Hierdie tragedie word met deernis, sinisme en humor in Alles het niet kom wôd verwoord.