News - Wat ons ook op Erfenisdag behoort te vier...
Outeur: Nico Koopman
September is Erfenismaand met feesvieringe wat 'n hoogtepunt bereik op Erfenisdag (24 September). In 'n meningsartikel vir Daily Maverick, skryf prof Nico Koopman (Viserektor: Sosiale Impak, Transformasie en Personeel) dat Suid-Afrikaners ook hul hibriditeit op hierdie nasionale dag behoort te vier.
​Lees die vertaalde weergawe van die artikel hier onder
Hibriditeit is deel van Suid-Afrikaners se ryke erfenis wat ook op Erfenisdag (24 September) gevier behoort te word. Hierdie woord is afkomstig uit kontekste van verskillende plantsoorte en etniese groepe, en beteken letterlik "mengsel". Dit het, onder andere, verwys na die sogenaamde vermenging van etniese groepe.
Ek is veral geïnteresseerd in die konstruktiewe gebruik van die begrip hibriditeit in die sosiale wetenskappe. Hybriditeit daag sekerhede en essensialiteite uit, die idee dat groepe intrinsieke, natuurlike, biologiese verskille het wat hulle maak wat hulle is. Essensialiste beskou mensgemaakte verskille as inherente verskille wat deur die natuur gegee word.
Hybriditeit moedig ons ook aan om na verskillende stemme te luister in plaas daarvan om ons ore aan net een stem uit te leen. Dit dra die idee van liminaliteit oor, wat verwys na 'n tussentydse toestand waartydens daar weer oor ou vaste, duidelik definieerbare identiteite onderhandel word en die deur oopgemaak word vir dit wat nuut, verbeeldingryk en verrassend is.
Ons gebruik die idee van hibriditeit byna speels en prakties, vra altyd wat as, stel ons altyd iets nuuts voor. Hybriditeit, lyk dit vir my, bevorder nie 'n soort vermenging wat die entiteite wat meng, ongedaan maak en 'n totaal nuwe eenvormige entiteit voortbring nie. Dit vernietig nie dit wat besonders is nie, maar beklemtoon eerder 'n mengsel, 'n blootstelling aan die ander, dialoog met die ander, interaksie met die ander, 'n deelname aan die lewe van die ander, gasvryheid aan die ander, en leer van die ander. Hierdie blootstelling laat jou nie onveranderd nie omdat jy iets van die ander jou eie gemaak het.
Maar hibriditeit is meer as dit. Dit is ook 'n morele lewenstyl en -toewyding, dit wil sê 'n etiek van interaksie en omgang met die ander, van blootstelling aan en deelname aan die lewe van die ander, van poreuse grense wat help om osmose tussen mense moontlik te maak, van kwesbare openheid tot die ander, van lewe op drumpels en kantlynne, 'n etiek van lewe in liminale en onsekere tussenruimtes, van lewe van openheid vir baie stemme en baie lense. 'n Etiek van hibriditeit het 'n positiewe uitwerking op die manier waarop ons ons menswees en ons lewe saam definieer.
In 'n land waar dit so maklik is om mense te etiketteer en in verskillende bokse te plaas, help hibriditeit ons om te beweeg van minimalistiese beskrywings van onsself en ander tot maksimalistiese beskrywings, van bedreigde beskrywings tot vrye beskrywings, van angstige beskrywings tot vreugdevolle beskrywings, van enkel-beskrywings tot veelvoudige beskrywings, van eksklusiewe beskrywings tot inklusiewe beskrywings, van selfsugtige beskrywings tot self-transendente beskrywings, en dus van onregverdige tot regverdige beskrywings, van ontmenslikende tot humaniserende beskrywings, van onderdrukkende tot bevrydende beskrywings.
Hybriditeit behels dat ek 'n heteroseksuele persoon is, maar deur my deelname aan die lewe van LGBTIQA + bemindes, dra ek ook hul lense. Ek is heteroseksueel, maar ek is ook meer.
Ek is 'n man, maar as gevolg van my interaksie met vroue is ek ook bereid om na hulle te luister. Ek is manlik, maar ek is ook meer as manlik.
Ek word beskryf as Swart, "Kleurling", Bruin, Khoi, Griekwa, Hessequa, Outeniqua, maar ek is ook meer as dit. My lewe saam met my mede-Suid-Afrikaners, hetsy Xhosa, Blank en Indiër, en so meer, laat my nie onveranderd nie. Ek leef ook met hul lense. Ek is "Kleurling", maar ook meer.
Ek is Suid-Afrikaans, maar deur in solidariteit met mense uit ander Afrikalande te leef is ek ook meer as Suid-Afrikaans. Ek is 'n Afrikaan, maar deur my interaksie met mense van ander vastelande is ek ook meer as 'n Afrikaan.
Hierdie etiek van hibriditeit kan ons ook help om na hoër vlakke van vrede tussen die wêreld se godsdienste te beweeg. Die relatief hoë vlakke van vrede onder mense uit verskillende godsdienste in Suid-Afrika kan toegeskryf word aan die hibriede interaksie, samewerking en saamleef van hierdie mense in ons woonbuurte en gemeenskappe oor eeue heen. Ek is 'n Christen, maar deur my interaksie met my broers en susters uit ander godsdienstige en sekulêre oortuigings, is ek ook meer as 'n Christen.
'n Leefstyl en etiek van hibriditeit kan ons in staat stel om 'n groter begrip te hê vir mense wat op soveel maniere van ons verskil en kan ons dalk ook help om die vervreemding en ongeregtighede wat in, onder meer, homofobie en vrouehaat, rassisme en xenofobie, klassisme, diskriminasie teen persone met gestremdhede en ouer mense, en die vernieting van die natuur manifesteer, te oorkom.
Wanneer ons ons ryke erfenis erfenis vier, behoort ons ook vreugde te vind in ons hibriede leefwyse en die deelname aan mekaar se lewens. Só bou ons 'n sosiale kohesie, sosiale solidariteit, sosiale medelye wat die weg baan vir 'n lewe saam soos in die vooruitsig gestel word in daardie kern van ons gemeenskaplike erfenis, naamliks die Suid-Afrikaanse Grondwet, dws 'n lewe van waardigheid, genesing, geregtigheid, vryheid en gelykheid vir almal.
*Prof Nico Koopman is viserektor vir sosiale impak, transformasie en personeel aan die Universiteit Stellenbosch.
Bhabha, HK. The location of culture (London: Routledge, 1994)
Pieterse, JN. Globalization and culture: global mélange (Oxford: Rowman & Littlefield, 2004)
Koopman, N. Towards a pedagogy of hybridity, reconciliation and justice, in B Leibowitz (ed.), Higher education for the public good. Views from the South (Stellenbosch: SunPress/Stoke on Trent, UK/Sterling, USA: Trentham Books, 2012), p.151 – 163.