Jacob Zuma is al lank ’n uitgeslape strateeg wat kry wat hy wil hê. Ná 'n taai onderhandelingsproses het die nasionale uitvoerende komitee van die ANC verklaar dat hulle Dinsdag 14:00 'n mediakonferensie oor sy lot hou. Dit lyk nou asof Zuma se doppie ná amper twee volle termyne as president van Suid-Afrika eindelik geklink is.
'n Kat met nege lewens, lui die gesegde – en pres. Jacob Zuma het sy voorlaaste een opgebruik toe hy op 8 Augustus 2017 die agtste mosie van wantroue teen hom in die parlement oorleef het. Maar dié geslepe politieke strateeg se rateltaai bewind is blykbaar 'n doodskoot toegedien toe sy eksvrou, dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, nie daarin kon slaag om in Desember as die nuwe leier van die ANC verkies te word nie.
Cyril Ramaphosa, 'n oogappel van oudpresident Nelson Mandela en 'n gerespekteerde sakeman, het die organisasie se leisels oorgeneem ná 'n naelskraapse oorwinning. Kort daarna het hy sy spiere gebult om Zuma uit die tuig te lig.
En dit wys jou net: Van oorleef kan jy Zuma min vertel. Hy het immers as ’n arm kind uit die KwaZulu-Natalse platteland, wat volgens sy eie vertelling nooit skoolgegaan het nie en homself leer lees en skryf het, sy weg tot in die Uniegebou gebaan.
In die pylvak na die presidensie het hy baie mense bekoor. Hy was die platjie wat sy pad na die presidensie oopgedans het – die singende, laggende populis wat in 2007 saam met die sanger Steve Hofmeyr gebraai het.
'n Deel van die antwoord lê juis by sy nederige herkoms; die ander deel by die oorlewingstaktiek wat hy as uitgewekene tydens die apartheidsjare aangeleer het. Soos om deals te maak, om te operate, soos die voormalige intelligensiebaas van ’n bevrydingsbeweging noodwendig moes doen.
As kind het Zuma dit moeilik gehad. Hy is op 12 April 1942 in Nkandla in Zoeloeland gebore. Sy pa, ’n polisieman, is dood toe hy nog baie jonk was, en sy ma was ’n huiswerker.
In 1963 het hy by Umkhonto we Sizwe (MK), die ANC se militêre vleuel, en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) aangesluit. En dis in 1963 dat hy naby Zeerust aangekeer is toe hy die land vir militêre opleiding wou verlaat.
Ná sy vrylating in 1973 het hy gehelp om ANC-strukture in die destydse Natal (nou KwaZulu-Natal) te herorganiseer. En in dié tyd het hy as intelligensieoperateur vir die ANC begin werk in ’n skaduagtige wêreld waar jy gedurig aan verraad blootgestel is.
Danksy dié werk weet hy waar al die geraamtes in die kas is en skroom hy glo nie om die kennis te gebruik nie.
Gewapen met dié politieke vaardighede het hy in 1990, nadat die verbod op die ANC opgehef is, na Suid-Afrika teruggekeer en aan die onderhandelings oor ’n nuwe, demokratiese bestel deelgeneem.
En dis ook in dié tyd dat sy plattelandse Zoeloe-herkoms hom op die pad na die presidensie geplaas het.
’n Bloedige politieke oorlog tussen die ANC en IVP, wat duisende lewens sou eis, het sedert die 1980’s in KwaZulu-Natal gewoed. Niemand het beter as Zuma geweet hoe belangrik beheer oor die provinsie met sy miljoene Zoeloe-stemme is nie.
Op die dag toe die KwaZulu-Natalse verkiesingsuitslag in 1994 bekendgemaak is, was hy so kwaad soos ’n slang toe hy by die wetgewergebou in Pietermaritzburg instorm.
Zuma het stilweg die verdeel-en-heersplan begin uitvoer wat eindelik die provinsie vir die ANC sou wen – en vir hom baie invloed sou bekom.
Mbeki het hom uit sy pos as adjunkpresident van die land verwyder, maar hy het aangebly as adjunkpresident van die ANC. Zuma en sy ondersteuners het onmiddellik die storie begin versprei dat Mbeki van Zuma ontslae wou raak omdat hy hom as ’n bedreiging beskou.