Kreeftegang deur Günter Grass – praag.co.za
Kreeftegang deur Günter Grass
Die verskyning van KREEFTEGANG deur die Nobelpryswenner Günter Grass verteenwoordig 'n literêre gebeurtenis in Afrikaans en in Suid-Afrika. Die boek het in Duitsland meer as 500 000 eksemplare verkoop en 'n hele debat oor die Duitse geskiedenis ontketen. Die tema van KREEFTEGANG - die onderdrukking van geskiedenis en die meespeel daarvan in die hede - gaan vir seker 'n ewe heftige bespreking onder Afrikaners ontlok as onder Duitsers. Is daar iets soos kollektiewe skuld, en kan dit van geslag tot geslag oorgedra word? Kan ouers hul kinders se siening van die geskiedenis bepaal deur 'n politiek korrekte opvoeding? Is die lyding van Duitsers aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds 'n taboe-onderwerp? Hierdie soort vrae ontstaan aanmekaar by die lees van die Nobelpryswenner se uitmuntend geskrewe verhaal wat handel oor die keldering van die Wilhelm Gustloff, 'n passasierskip met ongeveer 9000 vlugtelinge aan boord, op 30 Januarie 1945, deur 'n Russiese duikboot.
Die verhaal begin op die internet en eindig in die gevangenis. Paul Pokriefke is 'n joernalis wat sukkel om hom te versoen met sy eie verlede, as een van die min oorlewendes van die Wilhelm Gustloff-ramp. Tesame met sy ma, Tulla, en sy seun Konrad, verteenwoordig die Pokriefke-familie drie geslagte Duitsers en drie houdings teenoor 'n problematiese verlede. Tulla wil die verlede eer, ongeag die ideologie, Paul wil dit liefs vergeet of onderdruk, en Konrad wil dit op vele maniere laat herleef deur sy flirtasie met neo-Nazisme. Die onstellende sesde hoofstuk van KREEFTEGANG met sy aangrypende beskrywing van die Wilhelm Gustloff se ondergang, is 'n hoogtepunt, maar so ook die dénouement wat volg. Net as die leser dink dat hy nou alles van die ramp en sy invloed op die lewe van Paul en sy gesin weet, volg 'n onverwagse wending wat die storie weer op 'n nuwe spoor plaas.
Willie Burger het reeds op 11 November 'n resensie in BEELD geskryf oor KREEFTEGANG onder die titel,
"Grass se roman relevant vir SA situasie vandag". Hier volg sy volledige resensie:
"In Januarie 1945 is die Wilhelm Gustloff, 'n luukse Duitse passasierskip met nagenoeg 9 000 vlugtelinge aan boord (hoofsaaklik burgerlikes en kinders), deur 'n Russiese duiboot gekelder. In die doodsnikke van die Tweede Wêreldoorlog het groot getalle Duitse burgerlikes paniekerig weswaarts gevlug om nie in die hande van die Russiese le?r te val nie. Die Wilhelm Gustloff was vol sulke vlugtelinge.
Dit is nie presies seker hoeveel mense in die aanslag gesterf het nie, maar aan menselewens gemeet, was dit 'n veel groter katastrofe as die Titanic-ramp. Nietemin is dié stuk geskiedenis grootliks onbekend aangesien daar uiteraard nie simpatie met Duitsers teen die einde van die oorlog was nie.
Günter Grass bekyk hierdie byna taboe-onderwerp deur drie generasies se reaksie daarop te beskryf, en sodoende word die Duitse worsteling met die verlede ondersoek.
Die verteller voer 'n "kreeftegang" uit deur verskeie storielyne uit verskillende tydperke as't ware gelyktydig aan te bied en sodoende bly die vertelling vol verrassings.
Wilhelm Gustloff, 'n betreklik onbelangrike Nazi-organiseerder in Switserland, is voor die oorlog deur 'n Jood vermoor. In die opwelling van nasionalisme voor die oorlog word hy 'n martelaar en die pasgeboude skip word na hom genoem.
Sowel sy lewensverhaal as dié van sy moordenaar en dié van die kaptein van die Russiese duikboot word vervleg aangebied, ineengestrengel met die verhaal van die verteller se moeder ('n oorlewende van die Wilhelm Gustloff) en die verteller se seun, wat onder invloed van die ouma Neo-Nazi-neigings toon.
Die manier waarop geskiedenis geskep word ten einde politieke doelwitte te bereik, word ondersoek. Die verswyging van sommige gebeurtenisse en beklemtoning van ander, die oprig en afbreek van monumente, is maniere waarop die geskiedenis gemanipuleer word.
KREEFTEGANG (Im Krebsgang) is veral 'n ondersoek na die manier waarop ons die verlede in herinnering roep en wat ons in die hede met daardie geskiedenis maak. Dit is duidelik dat die stories oor die verlede nie durf onderdruk word nie.
Die politiek-korrekte verteller se ma beskuldig hom daarvan dat hy nooit die storie van haar lyding wou vertel nie. Wanneer haar kleinseun (die derde generasie) uiteindelik hierdie geskiedenis namens die ouma begin oprakel, strek dit veel verder as die objektiewe versameling van feite oor die verlede vir 'n webblad. Die gebeurtenis uit die verlede word só lewendig gemaak, byna verheilig, dat dit tot 'n moord lei. Sowel die vergeet van die verlede as die verheiliging daarvan verhoed mense om iets daaruit te leer.
Die Duitse worsteling om tot 'n vergelyk met die verlede te kom, is besonder relevant binne ons Suid-Afrikaanse situasie.
- Willie Burger is professor in letterkunde aan die Randse Afrikaanse Universiteit."
Paul Kruger – ‘n biografieZAR300.00
Trou tot die dood toe deur Johan van der MerweZAR280.00