Ripfumelo, ehenla ka swivangelo, rivoniwa tani hi xivangelo xa tidyondzo ta Vukhongeri. Ku na kwalomu ka 10,000 wa tinxaka ta vukhongeri emisaveni hinkwayo. kwalomu ka 84% wa va aki va misava va pfumela eka yin'we ya nthlanu wa vukhongeri, kunga Vukreste, Vusurumani, Vuhindu, Vubhudha na vukhongeri bya ndzhavuko. Swimunhwana swo sungula, hakanyingi a swi hlayiwi swiri vanhu —ngopfungopfu australopithecines, leswi a swiri namabyongo na kuakeka ka miri loku yelanaka na timfenhe. Swotala eka swimunhwana leswi aswiiswikota ku tirhisa ndzilo, naswona aswi ake no tshama eka tindhzawu totala ta tiko-nkulu ra Yuraxiya, naswona hiswona swi tswaleke muxaka wa vanhu va manguva lawa (Homo sapiens) e Afrika kwalomu ka 200,000 wa malembe lamahundzeke. Swisungule ku kombisa mahanyelo yohluvuka kwalomu ka 50,000 wa malembe lamahundzeke. Vanhu vamanguva lawa vasungule ku valanga na tiko nkulu ra Afrika ivi va hangalaka na misava hinkwayo. Tirhiselo ro kala ri nga pfuni nchumu swi vula tirhiselo leri endliwaka handle ka mbuyelo leri a ri tava ri siveriwile loko ku tekiwile magoza lama faneleke. Tirhiselo ro homboloko ri fanele ku tlheriseriwa ku suka eka mutirhi loyi a nga ni vutihlamuleri (ku fanele ku sunguriwa akhawunti ya swikweleti), kumbe eka vhoti loko ku nga ri na vutihlamuleri.