Title page for ETD etd-07012008-152711
Pretorius, Willem Jacobus Email
Die Britse owerheid en die burgerlike bevolking van Heidelberg, Transvaal, gedurende die Anglo-Boereoorlog (Afrikaans)
native refugee department
eed van neutraliteit
burger camp - white concentration camp
Op 23 Junie 1900 het die Britse troepe Heidelberg beset. Die rustige bestaan het
vir spanning onder die burgerlikes en agterdog teenoor die Britse milit�re owerheid plek gemaak. Inwoners soos ds. A.J. Louw, wat geweier het om die Eed van Neutraliteit te teken, is onverwyld uit die dorp verban. Vroue soos Issie
Kriegler en Cassie O�Reilly, wat met hulle uitgesprokenheid die gramskap van die Britte ontketen het, is saam met hulle gesinne na die konsentrasiekamp by Merebank in Natal gestuur. Aangesien die be�indiging van die oorlog vir die
Britse owerheid belangrik was, het distrikskommissaris J.M. Vallentin Heidelbergse wapenneerl�ers gebruik om die burgers tot oorgawe te oorreed en voorstelle vir die bereiking van vrede aan die hand te doen.
As deel van die verskroeide aarde-beleid is Boerevroue en kinders wat sonder heenkome was, na die blanke konsentrasiekamp op Heidelberg geneem, waar hulle getalle mettertyd tot ongeveer 2 000 aangegroei het.
Die Heidelbergse kampowerhede het die aankomelinge van tente voorsien terwyl
higi�niese maatre�ls en mediese dienste vir liggaamlike welsyn ingestel is.
Siektes het uitgebreek. Die pogings van die Britse medici om die sterftesyfer met
Westerse medikasie en voorskrifte vir beter voeding aan kinders te verlaag, het
allesbehalwe seepglad verloop onder meer vanwe� die Boerevroue se wantroue
Voor die Anglo-Boereoorlog was die gemeentelike lewe besonder aktief. Met die
Britse oorname het eredienste, bediening van die doop en katkisasie in die
susterskerke op Heidelberg op 'n gereelde grondslag voortgegaan.
Godsdiensoefening in die konsentrasiekamp is ook nie agterwe� gelaat nie.
Fasiliteite is vir die gemeentelike aktiwiteite van die drie susterskerke beskikbaar gestel. Ook het die Britse kerke op Heidelberg, die St. Ninian�s Anglican Church en die Wesleyan Methodist Church, �n bloeitydperk beleef, terwyl die Berlynse Sendinggenootskap sy werksaamhede gestaak het. Teen 1902 is die kampinwoners toegelaat om dienste in hulle gemeentes op die dorp by te woon.
Onderwys het met die Britse besetting �n nuwe tydvak betree. Die kampskool het
saam met die skoolgeldheffende skole en die �free schools� op die dorp daartoe
bygedra om die grondslag vir �n Britse onderwysstelsel in Transvaal te l�.
Ingevoerde Britse onderwysers het nuwe w�relde vir die kampkinders ontsluit, wat hulle tot verdere intellektuele ontwikkeling sou aanspoor. Die kampskole, waarby ook volwassenes gebaat het, was �n ligpunt in die bestaan van die
konsentrasiekampe. Tot onlangs was min oor die swart konsentrasiekampe in die Heidelbergdistrik
bekend. Toestande in hierdie kampe het na hulle oorname deur die Departement van Naturellevlugtelinge in Junie 1901 verbeter. Swartes is deur die le�r en privaat huishoudings in diens geneem. Sommige was selfversorgend deurdat hulle mielies en ander gewasse produseer het. Die swart kamp op Heidelberg se
sterftesyfer was laag. Dit is waarskynlik aan die goeie werk van die mediese offisier, ene Stewart, te danke.
Hervestiging van blanke en swart kampinwoners het na afloop van die oorlog in Mei 1902 gevolg. Met Britse hulp en danksy rantsoene wat aan hulle uitgereik is, kon hulle huiswaarts keer. Dit blyk dat Heidelberg se blanke konsentrasiekamp relatief goed bestuur is en vanwe� sy lae sterftesyfer onder die beter kampe tel.