In ’n omvangryke, onafhanklike ontleding van grondbesit is bevind mense van kleur besit bykans ’n derde van die waarde van landbougrond in Suid-Afrika en bykans die helfte van hoëpotensiaallandbougrond.
’n Pas afgehandelde nasionale grondoudit bied volledige en feitelike inligting oor die besit en gebruik van grond deur mense van kleur in Suid-Afrika. Die oudit is spesifiek oor die tydperk van 1994 tot 2016, maar bied ook ’n historiese beskouing van grondbesit en -gebruik sedert die vroegste tye in Suid-Afrika.
Om perspektief aan die grondoudit te verleen, het mnr. Johann Bornman inligting oor die historiese okkupasie en migrasie van mense in Suid-Afrika sedert die vroegste tye ingesamel en verwerk. Dié inligting dui daarop dat slegs 1,3% tot 4,6% van die oppervlakte van die huidige Suid-Afrika in die baie vroeë tydperke bewoon is.
Die moderne mens het meer as 2 000 jaar gelede uit die noorde suidwaarts oor die Limpopo en deur die San- en Khoi-Khoi-gebiede beweeg. Sowat 300 n.C. het swart volke aan die ooste van die land oor die Limpopo getrek en ongeveer 400 n.C. het mense hulle in die huidige KwaZulu-Natal gevestig; in die jare 600 in die Oos-Kaap en tussen 1200 en 1650 op die Hoëveld en in die Vrystaat. In daardie stadium is sowat 6,2% van Suid-Afrika bewoon.
Die Khoi was deur verskeie stamme of groepe verteenwoordig. Die swart bevolking was gevestig in die Oos-Kaap, KwaZulu-Natal, en in die binneland in bepaalde omgewings. Hulle is deur ’n groep stamme verteenwoordig. Met die koms van Jan van Riebeeck was die Khoi-Khoi-bevolking sowat 75 000 sterk, en gesentreer in die kusgebiede van die Wes- en Oos-Kaap. Drie pokke-epidemies in die 1700’s het die Khoikoi swaar getref. In 1795, met die eerste sensus ná die oorname van die Kaap deur Engeland, was die totale bevolking tussen 60 000 en 70 000, waarvan die Khoikoi met die sensus in 1820 altesame 25 975 getel het.
Bornman sê dié mense, ’n toegewyde, hardwerkende span, bly almal in verskillende provinsies en is baie spesifiek gekies omdat hulle noukeurig werk. “En, interessant genoeg, die span het mekaar nog nooit oor die twee jaar ontmoet nie.” Vir die kwantitatiewe basis is hoofsaaklik inligting gebruik uit verhandelde transaksies van die aktekantore, soos verskaf deur Windeed, asook data van die Departement van Statistiek en die Departement van Landbou. ’n Funksionele platform is op die internet ontwikkel om die verpakte data te huisves en dit word deurlopend bygehou. Besoek Landbou.com of land.agrids.co.za vir meer inligting hieroor.
’n Tweede databasis is ook geskep om transaksies van groter as 10 ha, maar teen waardes kleiner of gelyk aan R2, op te neem. Dit werk op dieselfde basis, soos beskryf, om voorsiening te maak vir grondtransakies waar slegs oordragte plaasgevind het, sonder ’n transaksiewaarde. (Die Regering se grondoordragte val hoofsaaklik onder laasgenoemde.) In die proses is 453 967 transaksielyne gehanteer, waarvan 179 068 transaksies vir die eerste groep en 42 542 vir die tweede groep toegedeel is.