PressReader - Kuier: 2016-04-20 - Ge­son­de tan­de en tand­vleis help vir jou al­ge­me­ne wel­stand
Ge­son­de tan­de en tand­vleis help vir jou al­ge­me­ne wel­stand
Moe­nie net na jou tan­de om­sien so­dat hul­le tot op jou ou­dag hou nie – dis ook be­lang­rik vir jou al­ge­me­ne ge­sond­heid.
Kuier - 2016-04-20 - Inhoud - DEUR i­vor p­ri­ce
Tand­siek­tes ver­oor­saak sleg­te a­sem, ja. Maar dit lei on­ge­luk­kig ook tot veel er­ger toe­stan­de. Mond­ge­sond­heid word di­rek ver­bind met ver­skeie siek­te­toe­stan­de, waar­on­der di­a­be­tes, be­roer­tes, long­siek­tes, hart­siek­te, vet­sug as­ook vroeë sterf­tes by be­jaar­des.
En on­ge­son­de tan­de be­gin in baie ge­val­le by on­ge­son­de tand­vleis. Wan­neer plaak en tand­steen tus­sen ons tan­de nie be­hoor­lik ver­wy­der word nie, swel die tand­vleis op en be­gin bloei, ’n toe­stand wat as tand­vleis­ont­ste­king be­kend staan. As dit on­be­han­del bly, trek die tand­vleis weg van die tan­de en in­flam­ma­sie ont­wik­kel on­der die tand­vleis-lyn. Son­der be­hoor­li­ke sorg word die been, tand­vleis en bind­weef­sel wat die tan­de on­der­steun, aan­ge­tas en tand­ver­lies kan voor­kom. Die bak­te­rieë wat weens tand­vleis­siek­te groei, kan ook in ons bloed­stroom be­land en ons ri­si­ko vir an­der erns­ti­ge siek­tes ver­hoog.
Prof. Ro­bin Sey­mour, ver­bon­de aan die skool vir tand­heel­kun­di­ge diens­te aan die U­ni­ver­si­teit van Ne­w­cas­t­le in B­rit­tan­je, sê na­vor­sing toon daar is ’n ver­band tus­sen men­se wat siek­tes van die tand­vleis het en swak bloed­toe­voer in die lig­gaam.
“As men­se by my kom met ’n tand­vleis­siek­te, laat ek hul­le on­mid­del­lik toets vir di­a­be­tes. In 70% van ge­val­le het hul­le dié siek­te of hul­le is op die punt om dit te kry.
Sey­mour glo swak mond­ge­sond­heid kan ’n mens se kan­se om an­der siek­tes te ont­wik­kel met so­veel as 20% ver­hoog.
Wan­neer jy jou tan­de laat skoon­maak, be­hoort die mond­hi­gi­ë­nis jou in te lig oor hoe jou tan­de lyk, ver­ge­le­ke met die vo­ri­ge keer. ’n Spe­si­a­le lig be­hoort ook in die mond en keel ge­skyn te word om te kyk of daar sel­le is wat kan­ker­ag­tig kan raak. Dit is on­ge­luk­kig ’n pro­se­du­re wat meest­al oor die hoof ge­sien word.
’n Pe­ri­o­don­tis, dr. Ho­ward Gluck­man, sê:“Tand­vleis­siek­te is nie seer nie en die mees­te men­se be­sef nie daar is ’n pro­bleem voor dit te laat is nie. Die ag­gres­sie­wer soort tand­vleis­siek­tes word ge­woon­lik by jon­ger men­se aan­ge­tref en die meer chro­nie­se soort by ou­er men­se.”
Vol­gens Gluck­man bor­sel die mees­te van ons min­stens twee keer per dag ons tan­de en – as ons nie te moeg is nie – flos ons en ge­bruik ’n mond­spoel­mid­del, maar dit is eg­ter nie goed ge­noeg nie. ’n Jaar­lik­se tand­arts­be­soek bly nood­saak­lik om­dat tot 40% van men­se oor die wê­reld heen aan ’n soort tand­vleis­siek­te ly.
WAT IS DIe siek­te?
Daar is ’n rits fak­to­re be­trok­ke, waar­on­der ge­ne­tie­se vat­baar­heid, spe­si­fie­ke bak­te­rieë in die tand­vleis, die om­ge­wing, rook, di­a­be­tes ens., sê Gluck­man. Daar is ook ’n sterk ver­band tus­sen stres, vet­sug en tand­vleis­siek­te. Kyk uit vir dié ge­vaar­te­kens:
Bloei­en­de tand­vleis: Dit bly ’n baie be­lang­ri­ke simp­toom en ge­vaar­te­ken, hoe­wel dit by ro­kers ver­bloem kan word na­ma­te tand­vleis­ont­ste­king her­stel. •
Los tan­de: Die been is ge­deel­te­lik ver­nie­tig en die tan­de kan in hul hol­te be­weeg. •
Tand­vleis-re­ses­sie: Wan­neer ge­deel­tes van die wor­tels ont­bloot word as ge­volg van on­der­lig­gen­de been­ver­lies. Dit kan ook deur ag­gres­sie­we bor­sel­werk en or­to­don­tie­se be­han­de­ling ver­oor­saak word. •
Sleg­te a­sem: Die graad van sleg­te a­sem ver­skil by el­ke per­soon en ly­ers is dik­wels nie daar­van be­wus nie. Bor­sel jou tan­de ge­reeld en flos, flos en flos. Vol­gens Gluck­man is flos baie be­lang­rik, maar nie juis baie ge­wild nie om­dat dit re­de­li­ke hand­vaar­dig­heid ver­eis. Tand­vleis­siek­te be­gin meest­al tus­sen die tan­de wat nie so ge­reeld skoon­ge­maak word nie.
Wees ook daar­van be­wus dat dit nie nét swak mond­hi­gi­ë­ne of baie uie en knof­fel is wat jou a­sem kan laat stink nie. ’n Droë mond is die i­de­a­le broei­plek vir bak­te­rieë. Dis waar­om de­hi­dra­sie, rook, hard­ly­wig­heid en al­ko­hol­mis­bruik by­dra tot die pro­bleem. Men­se wat op ’n di­eet is (ve­ral ’n ho­ë­pro­te­ïen-di­eet) suk­kel ook dik­wels met ’n sleg­te a­sem.
In­tus­sen sê na­vor­sers aan die U­ni­ver­si­teit van Ka­li­for­nië, men­se wat hul tan­de en tand­vleis ge­reeld skoon­maak, het dalk ’n
klei­ner ri­si­ko om de­men­sie te ont­wik­kel. Hul­le het so­wat 5500 be­jaar­des oor ’n tyd­perk van 18 jaar ge­mo­ni­tor en ge­vind ­die­ge­ne wat min­der as een keer per dag hul tan­de bor­sel, was 65% meer ge­neig om de­men­sie te ont­wik­kel. In­flam­ma­sie word be­trek by ’n he­le klomp ge­sond­heids­toe­stan­de, in­slui­tend hart­siek­tes, be­roer­tes en di­a­be­tes.
Maar Am­ber Watts, wat de­men­sie aan die U­ni­ver­si­teit van Kan­sas be­stu­deer, is ver­sig­tig om tan­de­bor­sel as voor­sorg aan te moe­dig.“Ek sou hui­we­rig wees om die ge­volg­trek­king te maak dat om jou tan­de te bor­sel jou be­slis teen Al­z­hei­mer se siek­te sal be­skerm.”
WAT VAN KIN­DERS se tan­de?
Dr. An­ge­la Gil­hespie sê in haar boek, The ABC of Child­ren’s Teeth, dat tand­be­derf by kin­ders jon­ger as ses ’n wê­reld­wye e­pi­de­mie is en dat te min ge­doen word om dit te voor­kom.
“Tand­art­se het tra­di­si­o­neel ge­fo­kus op die be­han­de­ling van tand­be­derf. Hul­le het ge­wag tot dié siek­te ge­vor­der het en ou­ers het, meest­al uit on­kun­de, ge­wag tot hul kin­ders tand­pyn het voor hul­le pro­fes­si­o­ne­le tan­de­sorg op­ge­soek het.”
Gil­hespie is eg­ter ’n voor­stan­der van die teen­oor­ge­stel­de: Om voor­sorg te tref so­dat jou kind nié tand­pro­ble­me ont­wik­kel nie.“’n Kind kan nie ’n ge­son­de lig­gaam hê son­der ’n ge­son­de mond nie. Tand­be­derf het ’n in­vloed op ’n kind se ver­moë om te eet; in­fek­sies be­ïn­vloed die im­muun­stel­sel en kan ook ’n uit­wer­king op haar e­mo­si­o­ne­le en siel­kun­di­ge toe­stand hê.”
Goeie tand- en mond­sorg vir jou kin­ders be­gin al wan­neer jy swan­ger is, glo Gil­hespie. Dit sluit in om ty­dens swan­ger­skap vi­ta­mien D-aan­vul­lings te ge­bruik.
Vol­gens dr. Marc S­her, ’n Kaap­stad­se tand­arts, dra bors­voe­ding by tot mon­d­ont­wik­ke­ling.“Die ak­sie om te suig en te sluk, is baie be­lang­rik om­dat dit die groei van die kaak en ge­sig­be­ne aan­moe­dig.”
Dit is ook be­lang­rik om jou kind se mond so gou moont­lik te be­gin skoon­maak om die ont­wik­ke­ling van bak­te­rieë te voor­kom, sê Gil­hespie.“Die bes­te ma­nier om ’n ba­ba se mond skoon te maak, is om die tand­vleis ná el­ke hoof­voe­ding af te vee met gaas­blok­kies ge­doop in skoon, ge­kook­te wa­ter. Dit kan ver­vang word deur ’n vin­ger­bor­sel en la­ter ’n ba­ba­tan­de­bor­sel.”
Be­skerm bA­BA SE TANDJIES
Gil­hespie gee ook die vol­gen­de wen­ke:
Vrug­te­sap en koue dran­kies is te suur vir ba­ba­tan­de, selfs al ver­dun jy dit met wa­ter. Kin­ders wat voort­du­rend aan ’n bot­tel met ’n sui­ke­ri­ge dran­kie suig, se tan­de is al­tyd met vloei­stof be­dek, wat keer dat spoeg die tan­de be­skerm.
Ver­vang teen een­ja­ri­ge ou­der­dom jou kind se suig­be­ker met ’n ge­wo­ne kop­pie. Moe­nie sui­ker by melk, vrug­te en groen­te voeg nie. Jou kind moet ge­noeg wa­ter drink vir vol­doen­de spoeg­vloei. As jy jou kind be­derf met ’n soet­ding, moet jy die ge­woon­te ves­tig dat hul­le daar­na tan­de skoon­maak.
Om­dat daar snags min­der spoeg in die mond is wat tan­de na­tuur­lik teen die vor­ming van gaat­jies be­skerm, is dit be­lang­rik om voor slaap­tyd van al­le plaak ont­slae te raak.