Die filosoof Slavoj Žižek skryf iewers dat elke totalitêre ideologie vir sy oortuigingskrag op ’n geldige menslike waarde steun – soos individualiteit, sosialiteit of gelykheid. Wilson-Hartgrove meen kennelik dat iets soortgelyks ook verwronge weergawes van die evangelie geld: elke ketter het sy letter. Daar is vir hom naamlik geen twyfel dat die voorspoed-evangelie (wat ook in Suid-Afrika en die res van ons kontinent toenemend populêr word) ’n dwaalleer is nie, maar dan ’n dwaalleer wat op ’n waarheidsmoment berus: dat Jesus ons nooi om God se oorvloed hier en nou te geniet.
Wilson-Hartgrove erken die belang daarvan dat Christene hulle vir regverdiger regeringsbeleid, ook op ekonomiese gebied, moet beywer, maar die primêre roeping van die kerk, meen hy, is om die beter, radikaal anderse samelewing konkreet te beliggaam, want juis dit daag die bestaande orde uit. Daarom is hy skepties oor ’n piëtistiese geloof wat aan die aardse hier en nou wil ontvlug, maar ewe skepties oor ’n teologie wat geregtigheid met die middele van die wêreld se skaarste-logika wil realiseer. Om op die oorvloed van God te vertrou deur alles, ook jouself, weg te gee, lyk vir die wêreld na dwaasheid, maar Jesus se kruis en opstanding inspireer gelowiges om dit te waag.
Onlangs is ’n beraad oor swart Afrikaanssprekendes se betrokkenheid by die taal by UWK gehou. Die taalkundige Charlyn Dyers het op my versoek ’n essay oor (’n aspek van) dié onderwerp geskryf. (Klik hier om dit te lees, en dan hieronder op “Lewer kommentaar” om daaroor saam te gesels.)
“Ek weet daar sal mense wees wat nou wil sê: ‘Wil jy nou regtig op hierdie dag en datum weer ons ou vriend die duiwel bysleep, met sy hoewe en horings en al?’ Ek moet sê ek weet nie eintlik wat die dag en datum daarmee te make het nie. En ek is nie gepla met die hoewe en die horings nie. Maar verder is my antwoord: ‘Ja, ek wil.’”
Só skryf C.S. Lewis in sy klassieke Mere Christianity (Afrikaanse vertaling: Doodgewoon Christen). Dat die vraag (en antwoord) nie wyk nie blyk daaruit dat die invloedryke 20ste-eeuse teoloog Karl Barth in sy monumentale Kirchliche Dogmatik etlike bladsye aan die onderwerp wy, en dat nuwe, meer populêre boeke daaroor, soos Stephan Joubert en andere se Bestaan die Duiwel Regtig?, ook in die 21ste eeu steeds die lig (of dan die duisternis …) sien. Ongelukkig is nie alle skryfsels hieroor ewe waardevol nie.
Dit gaan dikwels ook gepaard met ’n taamlik massiewe voorstelling van die demoniese in byna menslike terme, en ’n bygelowige koppeling daarvan met onskuldige verskynsels soos Harry Potter, popmusiek, karate en joga – ’n benadering van “raak nie, smaak nie, roer nie aan nie” (Kol 2:21).
’n Byna teenoorgestelde siening is dat die Bybelse spreke oor die duiwel bloot ’n kleurryke manier is om te verwys na die kwaad wat mense doen. Wat hierdie “liberale” beskouing misken, is dat die kwaad ook mense doen – as ’t ware ’n wil van sy eie het.
Die gevaar bly maar dat ons óf die outonomie van die bose onderskat en naïef optimisties dink oor die mens se vermoë om die kwaad uit die weg te ruim, óf in bygelowigheid die duiwel agter elke bossie gaan soek, maar hom miskyk daar waar hy juis sy knoeiwerk doen – in Louw se woorde: “Ek is ín jou gevleg, gerank, soos ‘n wortel in die donker bank.”
* Stuur ’n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld aan [email protected] om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.
Ook kritiek op die uitspattige rykdom van die Wabenzi, mense wat danksy hul velkleur en die regte politieke konneksies oornag geldmagnate geword het en hulle in peperduur Mercedez-Benz-motors laat rondry (vandaar die benaming), dui op ’n diepgewortelde rassistiese oortuiging dat swartes nie die reg het om, soos wittes, ryk te wees nie. Dit maak ook nie saak of die betrokke ryke sy of haar geld deur korrupsie bekom het nie, want wie dáároor praat, werk mee aan die instandhouding van die korrupte-Afrikaan-stereotipe. Dis “Afropessimisties”, ’n ernstige sonde.
Ja-nee, om politiek korrek te wees moet ’n mens positief wees. Die staatsondersteunde handelsmerkbevorderaar “Brand South Africa” werk hard om ’n aantreklike beeld van Suid-Afrika na die buiteland uit te straal; die media en gewone burgers moenie dié werk ongedaan maak deur boodskappe oor misdaad, korrupsie en wanbestuur die wêreld in te stuur nie. Dis onpatrioties en dus anti-reënboognasie – ver van politiek korrek af. Mense wat postapartheid-Suid-Afrika so afkraak, suggereer dat dit in die ou dae beter was, en is dus rassiste.
Die wortels kan egter ook dieper lê. Net soos wit Engelssprekendes se geldige kritiek op ’n ekstreme Afrikanernasionalisme in die verlede nie altyd net deur ’n sin vir menslikheid en geregtigheid aangevuur is nie, maar ook soms deur ’n mate van ressentiment oor ’n verlies aan mag aan die Afrikaners, berus ’n groot deel van sommige wittes, Engels én Afrikaans, se swartgalligheid teenoor die huidige politieke orde nie net op geldige kommer, of irritasie oor “politieke korrektheid”, nie, maar op daardie einste ressentiment jeens die “barbare” wat nou aan die mag is.
Van politieke korrektheid gepraat. Ek sien daar is intussen ’n uitgebreide miniseminaar daaroor gereël. Klik hier, lees en gesels saam.
In die warm diskussies oor “Skiet die Boer” en dergelike moordliedjies word dikwels gesê dat dié liedjies in die konteks van die struggle wel sin gemaak het. Hierdie analise word dan deur ondersteuners van die voortgesette gebruik van sulke liedjies as ’n argument gebruik. Die betoog loop so: Die liedjies is deel van die edele historiese erfenis en kultuur van die ANC en sy massa ondersteuners, en daarom onaantasbaar.
Oor die vraag of die ANC en sekere ander bevrydingsbewegings se keuse vir ’n geweldadige stryd teen die apartheidsbewind ’n wyse besluit was, sal nog lank gedebateer kan word, maar selfs al sou dit wees, dan sou dit nie daaruit volg dat die sing van sulke liedjies in die konteks van so ’n stryd vir vryheid geregverdig was nie. Immers, alle weergawes van die maatstawwe vir ’n regverdige oorlog bepaal dat burgerlikes nie aangeval mag word nie, en sluit sekerlik uit dat willekeurige geweld teen lede van spesifieke etniese, rasse-, taal- of godsdiensgroepe deel van ’n “regverdige” stryd kan uitmaak. Laasgenoemde het ’n akkurater naam, te wete aanhitsing tot volksmoord. Wie daaraan meedoen, bevind hom in die geselskap van Adolf Hitler en kie.
In die Seminaarkamer kan ’n nuwe bydrae ter voortsetting van die LitNet-debat, vroeër vanjaar, oor poligamie gelees word. Daarin reageer die seksioloog Marlene Wasserman (“Dr. Eve”) op my onlangse inskrywing oor hierdie onderwerp. Nog twee respondente, die skrywer Annelise en die politieke wetenskaplike Amanda Gouws, se kommentaar verskyn ook eersdaags (ook in die Seminaarkamer). Lees gerus en gesels saam.