Vryhandelsooreenkoms tussen 44 AfrikastateArgieffoto. In Kigali, die hoofstad van Rwanda, is verlede maand ŉ verdrag vir die skepping van ’n vryhandelsooreenkoms (VHO) tussen die meerderheid Afrikastate (44 uit 54) onderteken, die Afrika-Vasteland Vryhandelsooreenkoms (AVVHO). Dit beteken dat Afrika die handel onder mekaar vergemaklik deur invoertariewe te verlaag of af te skaf, doeaneprosedures te vergemaklik en standaarde aan te pas. Die uiteindelike doel is ’n soort Europese Unie (EU) vir Afrika, selfs met ’n eie geldeenheid en vrye beweging van mense. Dit is egter nog vêr in die verskiet. Veral die vrye beweging van mense is selfs in die EU hoogs omstrede en was een van die redes vir die Brexit. In die geval van Afrika skrik veral Suid-Afrika daarvoor, want reeds nou is hier miljoene buitelanders uit ander Afrika-lande wat deur Suid-Afrika se voorspoed getrek word en talle probleme veroorsaak. Die beginsel van handelsooreenkomste vir hele vastelande is ’n gesonde een en het die ekonomiese groei en handel in die betrokke gebiede gewoonlik bevorder. Die EU, oftewel sy ekonomiese voorlopers die Europese Ekonomiese Gemeenskap, Vereniging van Suidoos–Asiatiese Nasies (VSAN), Noord-Amerikaanse Vryhandelsooreenkoms (Navho), Suidelike Gemeenskapsmark (Mercosur) is alles voorbeelde van suksesvolle streeksvryhandelsones wat in ekonomiese unies ontwikkel het. In die geval van die EU het dit selfs ’n monetêre unie geword. Die ekonomiese verbonde werk die beste waar lande geografies, ekonomies, polities en kultureel heelwat gemeenskaplike eienskappe het en ontwikkel daarom dikwels vanaf ekonomiese bande na kulturele en politieke bande. Afrika se interne handel het oor die afgelope dekades verbeter, maar het nog veel groeipotensiaal. Tans vind sowat 18% van handel in Afrika intern plaas, terwyl dit in die geval van die EU om en by 60% is. Hoe sterker en hoe meer gediversifiseer ekonomieë is, hoe meer handel kan daar wees. In Afrika is die probleem nog dat meeste uitvoerprodukte landbou- of mynbouprodukte is en dat daar heeltemal te min vervaardiging bestaan. Die vryhandelsooreenkoms kan egter die vestiging van meer vervaardigingsbedrywe aanmoedig. Nog steeds vind die meeste handel tussen ’n Afrikastaat en sy eertydse koloniale moondheid, of deesdae toenemend met China, plaas. Die bestaande streekshandelsblokke soos die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG), die Gemeenskaplike Mark vir Oos- en Suider-Afrika (Comesa), die Ekonomiese Gemeenskap van Wes-Afrikaanse State (EGWAS) en die Oos-Afrika Gemeenskap (OAG) is nog nie dawerende suksesse nie, maar is ’n begin. Die idee om een groot Afrika-handelsblok te vorm, is ook niks nuuts nie. Reeds in 1991 is met die Verdrag van Abuja die visioen van ’n vryhandelsblok vir die hele Afrika in vooruitsig gestel. In 2008 is ’n verdere stap in die rigting geneem toe die SAOG, EGWAS en Comesa in beginsel besluit het om saam te smelt en ’n handelsblok van 26 state te vorm. Nou sal daar egter nog ’n veel groter vryhandelsblok gevorm word. Tot dusver was alles egter nog net voornemens. Opvallend was dat die grootste ekonomie van Afrika, naamlik Nigerië, nie deel van die ooreenkoms is nie, wat heelwat van die sprankel wegneem. Nigerië is so groot dat dit ’n geweldige interne mark vir sy produkte het en boonop is verskeie bedrywe gewoond aan hoë invoertariewe om hulle te beskerm teen kompetisie. Die ondervinding wys egter dat groot ekonomieë gewoonlik die meeste baat by vryhandelsooreenkomste en die deur staan oop vir die huiwerige lande om later ook deel van die ooreenkoms te word. Die ondertekening is egter eers die begin. Nou moet elke ondertekenaar se parlement die ooreenkoms goedkeur en daarna volg die lang proses van die implementering. Afrika-leiers is sterk met groot planne en skemas en die idee van nouer bande in Afrika is niks nuuts nie. Die Afrika-Unie (vroeër Organisasie vir Afrika-Eenheid) is ‘n voorbeeld vir ‘n groot visioen met min praktiese waarde. Dit is wel verblydend dat die keer op die ekonomie en nie die politiek gefokus word nie. Ekonomiese bande loop politieke samewerking gewoonlik vooruit. Die praktiese stappe sal nog heelwat kopbrekens veroorsaak. Die vervoerinfrastruktuur is ‘n voorvereiste vir handel en hier is nog ‘n groot agterstand. Ook burokratiese onbekwaamheid, korrupsie, wetlike hekkies, verskillendes standaarde en die belastinginkomste uit invoertariewe kan die implementering belemmer. ’n Mens hoop dat iets van hierdie ooreenkoms kom, alhoewel die ondervinding eerder skepties maak. Groot woorde en planne het al uit Afrika gekom (NEPAD, Afrika-Renaissance, Afrika-Eenheid, Pan-Afrikanisme ens.) en min het daarvan gekom wat tasbaar en tot voordeel van die mense is.