Pinksterfees is 'n hoogtepunt in die kerklike jaar waartydens die uitstorting van die Heilige Gees feestelik gevier word. Die kleure wat gebruik word om die liturgiese ruimte te verhelder is rooi, oranje en geel. Simbole wat gebruik word sluit in vuur, 'n duif en water.
Die sleutelteks is Esegiël 37, en die "vallei van droë bene" is seker die bekendste en mees geliefde visioen in die boek Esegiël. Die beskrywende beelde, die wonder van die ontvouende verhaal en visuele appèl van die simboliek trek die leser by hierdie wonderlike verhaal in. Ons word deur hierdie teks herinner dat die Heilige Gees nuwe lewe in ons elkeen blaas. Handelinge 2 vertel die verhaal van die Pinkstergebeure. Johannes 15 vertel van Jesus wat weggaan, maar die Voorspraak na ons toe sal stuur. Psalm 104 is 'n skeppingspsalm wat aansluit by die nuwe lewe wat in die dooie bene geblaas word.
Toe die dag van die pinksterfees aanbreek, was hulle almal op een plek bymekaar. 2Skielik was daar 'n geluid uit die hemel soos van 'n geweldige stormwind, en dit het die hele vertrek gevul waar hulle gesit het. 3Hulle het iets soos vuur gesien wat in tonge verdeel en op elkeen van hulle gekom het. 4Almal is met die Heilige Gees vervul en hulle het in ander tale begin praat soos die Heilige Gees dit aan hulle gegee het om onder sy leiding te doen.
164b Ek het dit egter nie van die begin af vir julle gesê nie, omdat Ek nog by julle was."
3 Hy vra toe vir my: "Mensekind, kan hierdie beendere leef?" Ek het geantwoord: "My Heer, Here, net U weet dit." 4 Toe sê Hy vir my: "Profeteer oor hierdie beendere. Sê vir hulle, 'Verdroogde beendere, luister na die woord van die Here. 5 So sê my Heer, die Here vir hierdie beendere: "Kyk, Ek gaan gees in julle laat kom, en julle sal leef. 6 Ek sal senings aan julle heg, vleis aan julle sit, vel oor julle trek, asem in julle gee, sodat julle kan leef. Dan sal julle besef dat Ek die Here is."'"
37:1-14 – "Ek sal my Gees in julle laat kom sodat julle kan lewe."
Die evangelie van Johannes gebruik waarskynlik perspektiewe uit hierdie gedeelte op ten minste twee plekke. In Jesus se gesprek met Nikodemus is Jesus verbaas dat hy nie verstaan dat 'n mens van bo-af gebore moet word nie – hfst. 3. En in Joh. 5:25 verwys Jesus op soortgelyke wyse na die lewe wat Hy bring vir dooies: "Daar kom 'n tyd, en dit is nou, wanneer die dooies die stem van die Seun van God sal hoor, en dié wat daaraan gehoor gee, sal lewe." Dit is inderdaad iets wat Jesus ook fisies geïllustreer het met die opstanding van Lasarus en natuurlik uiteindelik van Homself.
37:15-28 – "Ek sal van hulle een volk maak in die land."
Hierdie gedeelte word baie keer gelees net as 'n belofte van geestelike hernuwing sonder om die historiese konteks daarvan in ag te neem. Die impak van die boodskap van hernuwing word egter verhoog as 'n mens dit in die eerste plek hoor as 'n belofteaan die volk in ballingskap. Hoekom? Want hierdie profesie van Esegiël hét in vervulling gegaan met die terugkeer van die ballinge in 538 v.C. soos Esra en Nehemia dit vir ons vertel.
Dit beteken daarom dat ons met 'n nog groter vrymoedigheid in ons eie kontekste op hierdie God kan staatmaak wat belowe: "Ek sal my Gees in julle laat kom sodat julle kan lewe." (37:4,14). Hy het dit op 'n spesifieke manier in die verlede bewaarheid. Hy kan dit ook in die hede in nuwe kontekste laat gebeur. Esegiël teken dus vir ons 'n prentjie van 'n aktiewe God wat op soewereine manier intree in hopelose situasies en deur sy Woord en Gees verandering bring. Ons kan daarop vertrou en daarvoor bid, totdat ons ook ervaar wat Israel ervaar het: "'Ek het dit (immers) gesê en Ek sal dit doen,' sê die Here." (37:14).
Toetrede: Lied 444 of Flam 58
Seëngroet: (Responsories, n.a.v. die Geloofsbelydenis van Nicea)
Lofsang: Lied 443
Toewyding: Flam 339 of VONKK 45
Geloofsbelydenis/Gebed oor die Heilige Gees: (Herman Bavinck,)
Skriflesing: Esegiël 37:1-14b
Slotsang: Lied 436 of VONKK 367
Seën: Handelinge 2:17-18
Lied 444 Kom kyk! Kom kyk! of
VONKK 45 Gees van Christus, hoor ons bede
[onderstaande uit die Seisoen van Luister se 2015 liturgie is ook in 2020 voorgestel]
[Gee geleentheid vir 'n simboliese handeling – dat mense hul "droeë bene" vorentoe bring en iewers op die liturgiese ruimte sit: op/in die doopfont, naby die Nagmaalstafel, ens. Gee óf vir mense papiertjies om hul vrese/"droeë bene" neer te skryf, of iets wat die droeë bene simboliseer. Laat hulle dink wat dié doodsheid in hul eie lewens is wat roep om lewe en díe simbolies na God bring.]
Laat die gemeente rustig lusiter na Lauren Daigle se "Come Alive (Dry Bones) – hierdie video is van die lirieke, wat dit maklik maak om te volg.
Kantoryverwerking: Gerrit Jordaan 2016 © © Afrikaanse teks, orrelbegeleiding en kantoryverwerking – 2016 VONKK-Uitgewers (admin Bybel-Media) © Swahili-teks en melodie: Openbare besit
RUBRIEK: Multikultureel – Gebede, Pinkster, Liefde, Dankbaarheid en Diens / Missionaal
VONKK 367 "Blaas nou oor my, o Heer"
Nav Johannes 20:21-22 Teks: Hannes van der Merwe 2017 © Musiek: TRETHAM – Robert Jackson 1888
Orrelbegeleiding: Friena Maritz 2017 © © 2017 VONKK-Uitgewers (admin Bybel-Media) RUBRIEK: Klassiek – Gebede / Pinkster
1. Blaas nou oor my, o Heer,
laat ek u Gees ontvang.
Vul my met nuwe vrede, Heer,
en maak my lewe heel.
2. Blaas nou oor my, o Heer,
Gee my die gawes uit u hand,
gebruik my tot U eer.
3. Blaas nou oor my, o Heer,
Gee my die lewe, ewig, Heer,
waar ek by U kan wees.
Ons hou daarvan om op Pinkstersondag die uitstorting van die Gees met vlamme uit te beeld, soos met hierdie lekker aktiwiteit waar kinders krone met vlamme maak. Vanjaar is egter 'n goeie geleentheid om op die wind-simboliek te fokus. Kyk by Daniellesplace vir baie oulike idees. Vir vanjaar hou ek veral van die wind en vuur streamers idee. Sny vooraf repe kreukelpapier – rooi en geel vir vlamme en blou en wit vir wind. Laat kinders 4 blou/wit of rooi/geel repe aan 'n stokkie vasmaak. Terwyl julle sing, kan hulle dan hul stokkies swaai. Of hier is 'n patroon vir 'n papier windmeul met prentjies van vlamme en duiwe op.
2015 se voorstel, herhaal in 2020:
"Vertel die storie met geluide. Carolyn Brown sê: Provide castanets, rain sticks, rattles of all sorts, cans filled with dried beans, or anything that rattles for the verses about the bones. Several people blow on live microphones or rub sandpaper blocks together to produce the wind sound for verses about God's breath. A children's class could be enlisted to serve as a sound choir practicing in advance. Or, children could be invited forward to provide sounds as the scripture is read. In either case, they will need a director leading them during the reading. It will also help to read the passage twice, first without the sounds, then with them."
2020 se voorstel:
Jy kan ook na die Skriflesing hierdie video van die liedjie "Dem Bones, Dem Dry Bones" wys. Vir 'n lekker prettige opsie kan almal die verskillende bene wys soos die liedjie daarvan praat. As die gemeente kans sien vir enige iets, kan julle die liedjie saam sing en dit al vinniger sing, terwyl almal na die verskillende bene wys. ONTHOU: kinders voer nie hul geloof vir grootmense op nie. Ons woon eredienste sáám by en aanbid sáám. Daarom noem ons hierdie ook nie 'n "kinder-oomblik" nie. Daag die grootmense uit om deel te neem aan die aktiwiteit, sodat die kinders nie voel hulle moet "perform" of dat hulle daar is vir die grootmense se vermaak nie.
Hier is 'n templaat wat kinders kan gebruik om met "split bins" geraamtes te maak.
Vir die kinders kan jy "Bible for kids" aflaai. Daar is verskeie kinderverhale spesifiek oor Handelinge 2.
Dit is vandag Pinksterfees. Ons vier die uitstorting van die lewendmakende Heilige Gees. Pinksterdag is eintlik die geboortedatum van die kerk. Dit is immers die Gees, wat reeds met die skepping lewegewend oor die waters gesweef het, wat die kerk skep. Dit is die Gees wat gelowiges bemagtig om God se kerk te wees. Die Gees vul ons met krag.
Sonder die Gees – hoor ons in vandag se teks – is daar net droë bene.
Dit is presies die toestand waarin ons die Ou Testamentiese volk van God in Esegiël 37 ontmoet: in ballingskap, geestelik gesproke 'n vallei vol doodsbeendere.
Hoe het dit gebeur dat God se volk in hierdie gedeelte as 'n vallei vol doodsbeendere beskryf word?
In 597 v.C. het die leër van Babilon Jerusalem binnegeval en die Judese koning, die weerbare soldate en talle leiers en vooraanstaandes in ballingskap weggevoer. Esegiël is tydens hierdie wegvoering as 'n jongman van om en by 25 jaar oud saamgeneem (2 Kon 24:10-16; Eseg. 1:1-3). Tien jaar later in 586 v.C., nádat Jerusalem weer sy rug teen die Babiloniërs styf gemaak het, is die stad binnegeval, die tempel aan die brand gesteek en die koning in kettings saam met 'n tweede groep mense in ballingskap weggevoer.
Gedeeltes soos Psalm 137 beskryf hoe neerslagtig die ballinge was. Hierdie was die spreekwoordelike en letterlike derde keer van ballingskap. Reeds in 722 v.C. is die noordelike stamme weggevoer. Met die wegvoering in 597 v.C. sou mens 'n inkeer verwag het, maar dit het nie gebeur nie.
Die ballingskap is beskou as noodwendige oordeel van God, maar het ook vir God se volk na die absolute einde gevoel. Volgens 2 Samuel 7 het die nasionale godsdiens van Israel op drie pilare berus:
die beloftes van 'n Sionstad (Jerusalem),
'n woning vir die Here (tempel) in die stad, en
'n koning uit die huis van Dawid op die troon van dié stad.
Met die gebeure van 586 v.C. het al drie hierdie pilare verkrummel. 'n Mens kan die verbystering en ontreddering aanvoel. Méér nog het dit 'n groot vraag opgeroep: Beteken die oorwinning van die heidense koning dat sy god sterker as die God van Israel is (vgl. Ps. 42:3, 10; 79:10; 115:2)?
Teen hierdie agtergrond is dit duidelik waarom dele van Esegiël 37 in die vorm van 'n klaaglied geskryf is. Luister bv. Na Esegiël 37:11:
Hy (die Here) sê toe vir my: "Mensekind, hierdie beendere, hulle is die hele huis van Israel. Kyk, hulle sê, 'Ons beendere is verdroog, ons hoop is verlore, ons is afgesny.'
Die lewende God se volk is 'n hoop droë beendere, leweloos. Wanneer die volk in Esegiël 37:11 weeklaag dat hulle bene droog is, word dit verklaar asof hulle hoop daarmee saam gevou het. Hulle het afgesny gevoel, van hulle verlede, mekaar en ook van hulle God. Anders gestel, daar was niks wat hulle uit hulle eie te voorskyn kon bring om lewe te gee nie.
Die volk was gestroop van al hulle vastigheid. In hul eie oë was hulle verspreide droë bene.
In ons teks kom God aan die woord. Eensydig, sonder enige verdienste aan die volk se kant, kondig God vernuwing en genesing aan, Israel kon vroeër dalk dink dat God dalk swakker as die gode van die Babiloniërs was. Daarom het hulle in ballingskap beland.
Nou kan daar egter geen twyfel meer wees nie. In hierdie aangrypende teks kondig God die herstel van die droë beendere tot lewende wesens aan. Die agent van die vernuwing is die Gees van God. Soos wat die Gees in die eerste skeppingsverhale lewe in die mens gebring het, gebeur dit wéér.
Die herstel verloop in twee fases:
Ná die eerste fase waartydens die bene in nuwe liggame herskep word, is die proses nog nie voltooi nie (verse 7-8).
In die tweede fase van herstel word die Gees geroep om nuwe lewe in die herskepte liggame te bring. Dit is eers ná die Gees asem ingeblaas het wat die herstel en herskepping volledig was (verse 9-10).
In die finale verse van ons teks word die herstel van Israel as 'n toekomstige belofte geskets. Die Here belowe om dit vorentoe in die toekoms te laat gebeur. Luister weer na hierdie aangrypende woorde (12-14):
Daarom, profeteer en sê vir hulle,
'So sê my Heer, die Here:
"Kyk, Ek maak julle grafte oop, en Ek sal julle uit julle grafte laat opkom, my volk! Ek sal julle terugbring na die grond van Israel. Julle sal besef dat Ek die Here is wanneer Ek julle grafte oopmaak en julle uit julle grafte laat opkom, my volk. Ek sal my Gees in julle gee, en julle sal leef. Ek sal julle tot rus bring op julle grond. Dan sal julle besef dat Ek die Here is. Ek het gepraat en Ek sal dit doen."
Dit is die uitspraak van die Here.
Die vraag is egter wanneer hierdie gawe van die Gees sou plaasvind. Die verwagting was dat die belofte vervul sou met die volk se terugkeer uit ballingskap na die beloofde land. Die presies tydstip is nie so belangrik nie. Ons teks onderstreep eerder dat die mens sonder die Heilige Gees eintlik meestal droë beendere is. Met die Heilige Gees word ons lewe egter 'n volwaardige lewe.
Die vervulling van hierdie teks sou eers ten volle met Pinksterdag gebeur, die dag van die uitstorting van die Heilige Gees, die dag wat ons vandag vier.
Werk van die Gees
Ons teks bring die hand van die Here en die werk van die Gees van God in verband met mekaar. Die Gees van God voer die lewegewende werk van God uit. Die lewe wat deur die Gees bewerk word, staan teenoor die sterflikheid en sondigheid van die mens. Deur die werk van die Gees, kom 'n nuwe identiteit en 'n totaal nuwe werklikheid tot stand.
Dit gebeur in Handelinge 2 wanneer die Gees uitgegiet word. Ons sien dit ook met die sg. "klein Pinkster" in die Johannesevangelie waar die nuwe lewe wat Jesus bekendmaak, 'n werklikheid vir die dissipels word wanneer Hy die Gees oor hulle blaas (Joh. 20:22) en hulle op dié wyse nuwe lewe gee.
Volgens Esegiël 37 is dit duidelik dat die profeet 'n verkondiger was, maar dat God self die lewe bewerk. Dit is ook die klem dwarsdeur die Handelingeverhale. Die Gees waai waar Hy wil en kan nie deur menslike pogings gestuit of geskep word nie. Die eensydigheid van die genade van die heil in Esegiël het geen oorsaaklike verband met die getrouheid van die volk nie.
Die boodskap van Esegiël is duidelik: God werk, en Hy betrek die mens daarby. Dit is nooit iets waarop die mens uit verdienste kan roem nie. Selfs in die duisternis van die oordeel in die eerste gedeelte van Esegiël, is daar sprake van die ware genade van God wat eensydig en weerbarstig openbaar word.
Treffend word in Esegiël 33 vir die profeet gesê dat die mense deur sy arbeid na hom toe stroom om die woorde van die Here te hoor, maar helaas, hulle gehoorsaam nie hierdie woorde nie. Die volk se woorde en dade rym nie. Die hartsverandering is nie mensewerk nie, maar die werk van God se Gees.
Hierdie teks het 'n ryke boodskap wat so gepas is vir Pinksterdag.
Ons ontmoet God as die Lewegewer en herskepper in hierdie teks. Dit is die wese van God: nie in die eerste plek op oordeel en verwoesting gerig nie, maar 'n God wat herstel en lewe skep. God doen dit in die wêreld, maar spesifiek ook in God se kerk. Geen kerk is so leweloos dat God dit nie met 'n skeppende magswoord kan herstel nie. Daarom bly ons bid vir God se kerk, ook ons gemeente. Ons lewe as gemeente is 'n gawe van God.
Daar is in groot dele van die wêreld en selfs kerke weinig meer oor as net droë bene van wanhoop. Net God kan dié situasie omdraai. 'n Voëlvlug oor die historiese verloop van die ballingskap en Israel se terugkeer, maak die hand van God daarin sigbaar. God bring nuwe lewe in morsdooie beendere omdat Hy kan en wil. Ongeag die moegheid en doodsheid van die wêreld, stu God se liefdevolle heilswerk voort.
Ons kom – wat die kerkjaar betref- nou uit die Paastyd, met die Pinkstertyd wat nou op die voorgrond staan. Die opstanding van Christus kry nuwe betekenis en lewe deur die werk van die Gees van God. Wat God aan Christus gedoen het toe God Hom uit die graf opgetel het, doen God nou deur die Gees aan ons. Dit is nie mensewerk nie. Dit is God se lewegewende werk wat by die skepping begin het toe dieselfde Gees in die mens ingeblaas is. Met Pinkster word nuwe lewe deur die werking van die drie-enige God, Vader, Seun en Heilige Gees moontlik gemaak.
Die Pinksterboodskap is: God se nuwe seisoen is hier. Dit staan lynreg teenoor menslike verwagtings, iets baie meer positiefs as wat jy jou in jou stoutste drome kon verbeel. Dit is letterlik soos 'n gedagtevlug na 'n plek waar dit nie herfs en winter is nie, maar lente en somer. Die tekens van nuwe lewe is oral te sien. Die nuwe lewe word oral en in alles ingeblaas. Hoe is dit moontlik? Deur die Gees van God!
Teenoor die wanhoop van kleiner wordende gemeentes en kerke wat hulle deure sluit, stoot hierdie nuwe lewe op. Al sê talle gelowiges soos die volk van ouds "dit is klaar met ons … ons bene is droog!" moet ons hoor dat God sê: "Ek sal my Gees in julle blaas (dieselfde Hebreeuse woord as in Genesis met die skepping van die mens) en julle sal lewe." Moed opgee? Nooit!
Hoe werk ons dan mee in hierdie saak? Ons moet tog sekerlik 'n bydrae lewer? Die boodskap van die Esegiëlboek is treffend. God se heil hang nie van menslike samewerking of prestasie af nie. Ons ontvang die Gees nie op grond van ons waardigheid om die Gees te ontvang nie. God se heilsplan is presies dit: God se plan. Die mens word daarby ingesluit, maar is nie 'n inisieerder daarvan nie. Vreemd genoeg staan ons nooit daarbuite nie. God het die mens op die oog as sy heilsplan ontvou. Ons bydrae? Ons bydrae is om die heil wat vrylik en gratis aangebied word, te omhels.
God se liefde brand van die begin af vir die mens. Die storie van die Bybel begin en eindig met God wat saam met die mens in die tuin stap. Deur die oop graf ná Jesus se opstanding en die uitstorting van die Heilige Gees, word die mens volledig herskep om te kan reageer op God se liefdesuitnodiging om saam te gaan stap. Namate Koninkrykstyd in die komende weke ontvou, word die ter plaatse implikasies van hierdie saamstap (wat uiteindelik navolging van Jesus se treë is), verder uitgewerk. Pinkster is nie die einde van 'n reis nie. Inteendeel, dit is die aankondiging van die begin van die saamstap met God, want God se somer kom!