Misterie bestaan tog / nog! (2) - Willie Oosterhuis
Misterie bestaan tog / nog! (Deel 2)
Deur Willie Oosterhuis (skuilnaam) op 1 Mei 2011
Almal is vol in afwagting, elkeen het sy eie verwagting van 'n ervaring sodra die gordyne lig. Die spel begin – en eindig. Vir sommige was dit wat ervaar was AL wat daar was, die volledige realiteit. Vir ander was die verhoogspel se ervaring nie goed genoeg nie en bestaan daar by diesulkes die soeke na wat agter die agtergrond-gordyn gebeur, in die oefenkamers, selfs dit wat in die gedagtes van die regisseur en selfs die spelers en skrywer aangaan en aanleiding gee tot die inhoudelike van die produksie. Elkeen in die gehoor het sy eie behoefte aan kennis en ervaring van wat opgedis word.
Die groot vraag van die lewe, vir veral delfgeeste, is sekerlik: Hoekom is alles dit wat dit is? Is die oppervlakkige ervaring van lewe al wat daar is? Carl Sagan: "But those with the courage to explore the weave and structure of the Cosmos, even where it differs profoundly from their wishes and prejudices, will penetrate its deepest mysteries."
Geen antwoord kan en sal waarskynlik volkome bevredig nie want niemand weet hoe realiteit behoort te wees nie. Wat is die standaard waarteen vergelyk kan word? Antwoorde mag dalk net verskuil wees in die misterie rondom die aanvangsbestel, die sentrale tema in kosmologie (die studie rondom die ontstaan van die kosmos.
'n Basiese beginsel in die natuurwetenskap rondom die kosmos is dat wetenskaplikes AANNEEM dat daar 'n volledige samehangende beskrywing van die werking van alles in die natuur bestaan en dat dit dan realiteit verklaar. Hierdie beskrywing HOEF NIE noodwendig suiwer natuurwetenskaplik te wees nie, solank alle fenomene verklaar word. Huidig is die beskrywings / verklaring van die natuur gefragmenteerd, onvolledig en ook ontoereikend, veral ten opsigte van die aanvangsbestel.
Die aanvangsbestel / inisiële bestel is die naam van die bestel wat die oerknal voorafgaan. Wiskundige beskrywing van dié bestel kom neer op "sinloosheid / non-sensical". Vrae soos "Wat het die oerknal vooraf gegaan?" word omseil deur antwoorde soos "'n Sinlose vraag het 'n sinlose antwoord" of met "Wat is noord van die noordpool? Niks." Die pre-oerknal is wetenskaplik gesproke, huidig, 'n versluierde entiteit.
Geen wetenskaplike mening kan en behoort uitgespreek te word rondom die aard van die aanvangbestel sowat 14 biljoen jaar gelede nie. Maar dat so 'n bestel bestaan het word algemeen aanvaar. Die keuse is dan tussen 'n "moeder" bestel van 'n volledige perfekte "niks" OF 'n "moeder" bestel waarvan die aard anders as niks was. Heinz Pagels: "The nothingness 'before' the 'creation' of the universe is the most complete void we can imagine – no space, time or matter existed. It is a world without place, without duration or eternity, without number – it is what the mathematicians call 'the empty set.' Yet this unthinkable void converts itself into the plenum of existence – a necessary consequence of physical laws. What are these laws written into that void? What 'tells' the void that it is pregnant with a possible universe? It would seem that even the void is subject to law, a logic that exists prior to space and time."
Maar die beginsels van onder andere afleiding / deduksie en simmetrie kan met vrug gebruik word om sinvol te spekuleer oor die aard van sodanige aanvangsbestel / pre-oerknal bestel, synde 'n bestel van perfekte niks of synde 'n bestel van iets anders dan niks. Albert Einstein: "The supreme task of the physicist is to arrive at those universal elementary laws from which the cosmos can be built up by pure deduction."
Die aard van pre-oerknal sal uiteraard totaal vreemd staan teenoor wat mens as normaal beskou. Maar selfs "normaal" word getemper deur die vreemde aard van realiteit in tyd-ruimte (ons redelik bekende bestel). Voor ons spekuleer oor die vreemde moontlike pre-oerknal bestel, wat buite tyd-ruimte val, gaan ons vlugtig ter voorbereiding na vreemde fenomene van die tyd-ruimte bestel kyk. As die vreemde en moeilik verklaarbare fenomene in die tyd-ruimte bestel ongemak veroorsaak, mag die ongemak van die totaal vreemde pre-oerknal bestel dalk net meer verteerbaar wees.
Die mikro-wêreld, die wêreld van die klein boustene van atome, se natuurwette blyk onversoenbaar te wees met die natuurwette van die makro-wêreld (planete, mense, klippe, sandkorrels).
Mens se persepsie, met reg, is dat voorwerpe (planete, klippe, mense, sandkorrels) van mekaar geskei staan en die skeiding noem ons ruimte. Om invloed op geskeide voorwerpe uit te oefen moet ruimte oorbrug word deur bv. 'n krag/kragveld soos bv. gravitasiekrag. Sodanige aksie en/of invloed oor die skeiding van ruimte vind NOOIT vinniger plaas nie dan die snelheid van lig. Maar in die spookagtige mikro-wêreld kan invloed uitgeoefen word op so 'n manier asof geen ruimte bestaan nie. Meer nog, geld so 'n invloed teen vinniger dan die snelheid van lig. Die effek is onmiddelik, ongeag die afstand, so asof afstand nie bestaan nie.
Ten spyte van die blykbare onversoenbaarheid in natuurwette is daar tog 'n konflikvrye naasbestaan en ook totale ineengevlegdheid van alle aspekte van realiteit.
'n Aantal ander vreemde aspekte van realiteit is ook tekenend van die misterie rondom die bestel van tyd-ruimte.
Die tyd-ruimte bestel, "gebore" met die oerknal, het 'n blykbaar ongewone, 'n verstommend ongewone hoë vlak van orde / lae entropie gehad. Hierdie verstommende hoë orde kan net bestempel word as 'n hoogs onwaarskynlike (eenmalige?) "frats". Sodanige aanname is tekenend van die nie verstaan van die ontstaan van die tyd-ruimte bestel.
In tyd-ruimte het alle materie (planete, mense, sandkorrels) altyd 'n unieke spesifikasie elke "oomblik" terwyl die bestel konstant meedoënloos evolusionêr verander. Dit beteken om te "wees" het altyd 'n unieke geskiedenis van posisie/plek aan die een kant en 'n unieke geskiedenis van tydsaspek aan die ander kant.
Hierdie unieke posisie in tyd-ruimte geld NIE vir die mikro elemente / subatome nie. Kansigheid is die wagwoord. 'n Mikro onderdeel het 'n groter of kleiner kans om op ENIGE plek in die kosmos te "wees" op enige tydstip.
Fotone, die kleinste eenheid van lig, beweeg altyd teen die snelheid van lig en daarom verouder fotone nooit. 'n Foton wat ontstaan het met die oerknal en nou waargeneem word, se inligting wat dit oordra van die oerknal het nie verouder nie en so sal die waarnemer van so 'n foton (of fotone) onder die vals indruk kom dat die oerknal besig is om plaas te vind.
Materie, ook lewende materie, beweeg nooit teen die snelheid van lig nie. Daarom verouder materie (en ook die mens). Maar tyd mag stadiger of vinniger vir materie verloop (veroudering gemeet aan tyd) afhangend van o.a. dié se beweging deur ruimte.
En dit is die verbasende insig wat Einstein getoon het toe hy sy teorie van Spesiale Relatiwiteit verwoord het.
Minstens alle makro onderdele in tyd-ruimte openbaar 'n konstante van "wees" in tyd-ruimte en die konstante se waarde is gelyk aan die snelheid van lig = c soos in Einstein se beroemde formule E = mc2. Hierdie konstante waarde is die kombinasie van "wees" in tyd, eendersyds en ook andersyds "wees" in beweging (al dan nie) in die drie dimensionele (3D) ruimte.
Vir die foton wat ALTYD beweeg in 3D ruimte teen snelheid van lig bly niks oor van die kombinasie se waarde van ook wees in tyd, daarom is tyd (veroudering) vir lig altyd nul.
Vir die mens is sy 3D beweging in ruimte maar beteuterd klein en word die res van die kombinasie van waarde tyd-ruimtelikheid opgeneem deur tyd.
Die tyd-ruimte bestel is 'n evolusionêre bestel. Gebeurtenisse is geskei in die dimensies van tyd en in die drie dimensies van ruimte nl. hoogte, breedte en lengte. Elke gebeurtenis op makrovlak (planete, mense, klippe) het 'n UNIEKE spesifikasie in die evolusionêre bestel, en het daarom ook 'n GESKIEDENIS gemeet in terme van tyd en ruimtelike posisie.
'n Status van tydloosheid in tyd-ruimte bestaan dus, maar so 'n status beteken nie noodwendig status "ewig" nie. Miskien kan status "ewig" toegeken word aan "energie" want energie kan nie geskep word of vernietig word nie, energie kan omvorm word in verskeie gedaantes – energie IS NET.
Dit blyk egter dat die verandering van pre-oerknal bestel na tyd-ruimte bestel 'n verbreking in 'n vlak van tyd-simmetrie tot gevolg gehad het. Tyd (veranderings in die bestel en wat gemeet word) het begin met die oerknal. Dus, tyd word nie waargeneem in die pre-oerknal bestel nie, die bestel van niks OF die alternatief, die bestel van iets anders dan niks.
Die argumente gaan dan van hier gevoer word oor 'n bestel wat "anders as niks" is. Verskeie modelle is al voorgestel om iets van die pre-oerknal te sê. Daar is meriete in elke voorgestelde model.
Sterkerwordende ondersteuning vind plaas rondom A. Linde se "Multiverse" model van meer as een kosmos, elk met eie unieke oerknal en waarvan natuurwette van die verskillende kosmosse kan/mag verskil. Hierdie model vind al meer steun van "String teorie" (teorie van die nog kleiner boustene van die klein boustene van atome) se aanhangers.
In hul poging om 'n bydrae te lewer om realiteit (of aspekte daarvan) te beskryf het S. Hawking en Hartle die Geen Grense Model voorgestel. (Sien Deel 1.)
Die aanname dat die natuur 'n patroonmatigheid het en streng grense het waarbinne alle moontlike konfigurasies van hierdie patroon kan plaasvind, word in hul model aangepas. Hawking en Hartle het probeer aandui dat hierdie onverbiddelike grense van die tyd-ruimte bestel kan opgehef word in 'n nie/geen-grens bestel.
Dit beteken dat volgens die beskouing die "eng" verstaan van 'n kosmos binne grense, opgehef word. Die "groter" prent is dan dat die kosmos maar 'n onderdeel kan wees van 'n groter bestel en in die "moeder" bestel word nie GEWONE tyd (lees evolusionêre gebeure) waargeneem nie maar "Imaginary time," aldus Hawking en Hartle.
In 'n artikel skryf S. Carroll (2008):
The basic laws of physics work equally well forward or backward in time, yet we perceive time to move in one direction only – toward the future. Why?
To account for it, we have to delve into the prehistory of the universe, to a time before the big bang. Our universe may be part of a much larger multiverse, which as a whole is time-symmetric.
Carroll wil dan sê dat die "groter moeder" HEELAL, waarvan ons kosmos maar 'n onderdeel is na 'n verandering, ook kon lei tot natuurneiging / aard-verandering. Dié verandering, word geargumenteer, het onder andere tot gevolg gehad dat ons kosmos tyd-assimmetries (gebeure verloop eenrigting – van toekoms na verlede) geword het met die oerknal.
Hoe sal die moeder bestel se tyd-simmetrie dan wees? Toekoms en verlede is op gelyke voet. Geskiedenis bestaan nie. Die afleiding word dus gemaak dat die moederbestel 'n non-evolusionêre bestel is. Vir hierdie bestel het ons nie beskrywende taal nie. Ook maak die wiskundige beskrywing daarvan geen sin nie, 'n vreemde bestel.
Volgens die Geen Grense model was daar dan nie 'n singulariteit nie en word minstens een aspek van die yslike ongemak opgehef en dit is dat die inisiële begin-bestel rondom die singulariteit nie bestaan het nie en dus die bestel NIE ONEINDIG dig was nie. Wat 'n verligting! Maar die verligting ten opsigte van hierdie kwessie is net tydelik want nuwe vrae doem op, vrae wat smag na antwoorde.
Vanuit die Geen Grense model kan mens vra: Hoekom was dit nodig dat die ouer bestel "geboorte" moes skenk aan 'n ander/andere, nuwer bestel? Die antwoord mag net wees dat die potensiaal van die ouer bestel so ontsluit word. En hierdie potensiaal-verwesenliking vorm 'n nuwe en totaal ander produk, 'n produk evolusionêr in aard, wat lewe, soos ons dit ken, moontlik maak. En hierdie lewende materie is op sy beurt in staat om te skep en dié skepping is non-materieel naamlik die realiteit van waardes en verhoudings.