Die Bloemfonteinse Skrywersvereniging (1970–2014) – al 44 jaar ononderbroke aktief op koers | LitNet
Corlietha Swart 2014-09-16
Met die neem van poolshoogte met betrekking tot die Afrikaanse literatuur is dit belangrik om ook terreinverkennend kennis te neem van die reuse literêre voetspoor van andersoortige rolspelers, soos die Bloemfonteinse Skrywersvereniging (BSV). As daar slegs na die afgelope 20 jaar gekyk word, sny dit die BSV-tydlyn so ongeveer in twee, aangesien die BSV teen 1994 reeds 24 jaar bestaan het.
Die BSV is alreeds op 6 Maart 1970 gestig, het 'n ledetal wat fluktueer in die omgewing van 170 skrywers van oor die hele land, en volg jaarliks 'n vaste jaarprogram met vaste projekte. Hierdie projekte behels, buiten agt byeenkomste (werksaande), 'n nasionale skryfwedstryd (die getal inskrywings wissel gewoonlik tussen 700 en 1 100 en kom selfs van oorsee), 'n nasionale slypskool met 'n gerekende skrywer of uitgewer as aanbieder, twee BSV-publikasies by SUNMedia en die volgehoue bekendstelling en aanmoediging van lede om deel te neem aan skryf- en slypgeleenthede wat by verskeie instansies in die land beskikbaar is.
As die BSV-ledetal, plus die jaarlikse getal wedstrydinskrywings, asook die groot getal slypskoolgangers en webbladbesoekers wat jaarliks 'n skrywerspad met die BSV stap, verreken word, en daar word in ag geneem dat die BSV al sedert 1970 funksioneer, is die voetspoor van hierdie vereniging nie net die afgelope 20 jaar nie, maar alreeds vir 44 jaar, meer as noemenswaardig. Tog is daar onlangse publikasies oor skryfsake wat aanspraak maak op volledigheid, maar waarin die spesifieke hoofstukke wat gewy word aan gemeenskapskryf, slypskole en gemeenskapsbundels, geensins melding maak van die BSV se reusevoetspoor oor meer as vier dekades heen nie, en dit terwyl vele gerekende skrywers, soos die kinderboekskrywers Jaco Jacobs, Fanie Viljoen (beide is steeds lede van die BSV) en Carina Diedericks-Hugo, alreeds as skoolkinders aan die BSV-skryfwedstryd deelgeneem het, gewen het, die BSV-slypskool as deel van hul prys bygewoon het en toe self begin skryf het. Die BSV het dus oor dekades heen 'n trotse rekord van veral die identifisering en bekroning, maar ook die bemagtiging, van ontluikende skryftalent. Ook skrywers soos Piet Steyn en Dirk Winterbach het eers na hulle aftrede aan die BSV-skryfwedstryd deelgeneem, gewen, die BSV-slypskool bygewoon en toe begin skryf en ander slypskole bygewoon. Japie Bogaards het ook gedebuteer kort nadat hy die BSV-skryfwedstryd gewen en die slypskool bygewoon het. Ander wenners het ook met niefiksiewerke gedebuteer kort nadat hul die BSV-skryfwedstryd gewen het, soos Hannes Haasbroek en pas ook Ode Krige. Ook Sonja Loots en Carina Stander was as skoolkinders wenners van die BSV-skryfwedstryd, om maar net 'n paar gevalle te noem. In vele media-onderhoude verwys van hierdie gerekende skrywers self na die BSV wat hul skryftalent, voor hulle nog 'n hand op papier gewaag het, ontdek het en hul sodanig gemotiveer het dat hulle uiteindelik in die skryfbedryf beland het.
Die amptelike BSV-embleem
Met die verloop van jare verander ook die skryfapparaat en tegnologie van skrywers en dit wat vir die eerste twee dekades van die BSV moderne skryfapparaat was, was ietwat uitgedien in die tweede helfte van die BSV se bestaan, soos uit die BSV-embleem afgelei kan word. Francois Sieberhagen, 'n finalejaar-argitektuurstudent, het die BSV-wapen in Mei 1975 ontwerp en die ontwerp, van 'n tikmasjien met 'n vertikaalstaande pen, is aanvaar. In latere jare, met die ontwikkeling van tegnologie, is 'n rekenaarskerm buite om die primêre embleem bygevoeg, sonder om die ouer skryfapparaat se sentrale posisie te kompromitteer.
Beskermhere, voorsitters, bestuurslede en lede
Alhoewel die naam Bloemfonteinse Skrywersvereniging dalk die indruk mag wek dat die lede slegs uit die sentrale streek afkomstig is, is die teendeel waar. Van die volbetaalde lede wat so in die omgewing van 170 fluktueer, is daar maar ongeveer so 35 kernlede in en om Bloemfontein self wat naby genoeg is om die agt jaarlikse byeenkomste en werksaande, waarvan een 'n formele algemene jaarvergadering is, by te woon. Die ander lede is geografies wydverspreid oor die land heen en soms selfs van oorsee en word per nuusbrief bereik (elektronies, of per slakkepos volgens voorkeur).
Die BSV het in sy 44-jarige bestaan nog net twee beskermhere gehad: Gerhard J Beukes, wat hierdie posisie tot sy dood in 1998 beklee het, en die huidige beskermheer, Bernard Odendaal, tans ook direkteur van die ATKV-Skryfskool by die NWU in Potchefstroom. Ook wat die voorsitterskap betref, was daar oor jare heen min fluktuering, al word daar jaarliks tydens die AJV opnuut vir hierdie posisie gestem. Stabiele kernbestuurslede, wat die institusionele geheue van die BSV preserveer, is beslis 'n aspek wat kontinuïteit verseker, aangesien die res van die bestuur nie noodwendig jaarliks dieselfde bly nie. Interessant genoeg weerspieël die samestelling van die bestuur ook, alhoewel nie doelbewus nie, in 'n groot mate die totale ouderdomspektrum van aktiewe lede, tans van in die twintigs tot in die sewentigs, alhoewel ook 'n hele paar skoolgaande leerders, hetsy individueel of as deel van gesinslidmaatskap, lede is. Die eerste voorsitter van die BSV was in 1970 Pieter Sonnekus, toe was Stoffel Cilliers in 1971 die tweede voorsitter, en Danie Malan die derde voorsitter in 1973. En toe het Stoffel Cilliers (op 'n stadium adjunksuperintendent van onderwys verbonde aan die hoofkantoor van die Vrystaatse onderwysdepartement) vir 35 jaar as vierde voorsitter vasgeskop, vanaf 1973 tot 2007! In 2008 het sy dogter, Lalien Cilliers, vir 'n jaar as vyfde voorsitter by haar pa oorgeneem, en die sesde voorsitter vir die afgelope ses jaar (November 2008 tot 2014) is Corlietha Swart, wat ook as lektor verbonde is aan die Departement Afrikaanse en Nederlands, Duits en Frans van die Universiteit van die Vrystaat (die instansie wat ook as borg van die skryfwedstryd optree).
Die bestuurslede van die BSV is almal vrywilligers wat, ten spyte van eie besige voltydse beroepe (mediese dokter, sielkundige, universiteitsdosent en lede van die ouditeurs- en finansiëlebestuursbedryf, die onderwys en uitgewersbedryf), dit belangrik ag om hierdie tradisieryke vereniging, wat soveel volwassenes en leerders oor dekades heen aan die kreatiewe skryfkuns in Afrikaans bekendgestel het, in hul vrye tyd te laat voortleef.
Vennootskappe en borge
Die BSV is alreeds in die 40 jaar in vennootskap met die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN). Otto Liebenberg, huidige kurator van die NALN, was ook vir jare ondervoorsitter van die BSV, en PJ Nienaber, stigter van die die NALN, het ook aan die beginjare van die BSV byeenkomste bygewoon. Die vennootskap duur steeds voort, want Malani Viljoen van die NALN ontvang en administreer tans steeds gedeeltelik die BSV se jaarlikse skryfwedstrydpos wat baiemaal net onder of bo 'n duisend inskrywings van oor die hele land en oorsee ontvang. Sedert 2008 word alle inskrywings wat jaarliks vir die BSV-skryfwedstryd ontvang word, verseël en in die NALN-versameling opgeneem vir latere verwysing as van die wenners van 'n betrokke jaar dalk in die toekoms in gerekende skrywers ontpop. Ook die BSV-notuleboeke word in veilige bewaring by die NALN gehou. Otto Liebenberg van NALN het op 26 Augustus 1987 die eerste notuleboek van die BSV van Stoffel Cilliers, wat toe voorsitter was, ontvang. Die BSV het in die 30 jaar in die NALN-ouditorium byeenkomste, slypskole en prysuitdelings gehou. Nadat bouwerk en opknapping aan die museum enkele jare gelede 'n aanvang geneem het, is die byeenkomste en slypskole na die Noorderbloem-Aftree-oord se saal verskuif, waar die verrigtinge steeds meestal plaasvind, alhoewel die BSV na die opknapping alreeds enkele NALN-museumbesoeke gebring en in 2012 Francois Bloemhof en in 2013 Leon van Nierop se slypskole in die ouditorium aangebied het. Die Departement Kuns en Kultuur vereis tans 'n formele aansoek vir die gereelde gebruik van die NALN-fasiliteite.
Met vanjaar se slypskool met Chanette Paul op 23 Augustus 2014 in die Noorderbloem-Aftree-oordsaal het die NALN-personeel gesorg vir 'n uitstalkas met 'n uitstalling van al die skrywer se publikasies en is NALN-promosiemateriaal ook in die slypskoollêers geplaas, sodat slypskoolgangers, wat van oor die hele land gekom het, ook vertroud kon raak met die groot literêre werk wat by die NALN gedoen word. Vir jare was die BSV en NALN ook Boekemarkvennote, met BSV-vrywilligers wat een maal 'n maand 'n boekverkoping van tweedehandse boeke onder die NALN-toring, ook genoem die Toringmark, bedryf het. Die Boekemark is sedert renovasie aan die NALN-gebou gestaak, maar kan dalk eersdaags weer onder die geheraktiveerde Vriende-van-NALN-vereniging herleef. Die BSV en NALN-vennootskap was oor dekades heen na beide kante voordelig en 'n vennootskap wat steeds deur beide instansies gekoester word. NALN is 'n belangrike skakel met die Afrikaanse letterkunde en van die BSV-skrywers wat presteer, vind mettertyd hul plekkie in die NALN. Van die BSV-lede se boeke is ook al in die NALN-ouditorium bekendgestel, soos dié van oorlede Christa-Jonker-Jordaan, skrywer en bestuurslid van die BSV, en wyle Leandré Hanekom, om maar enkeles te noem.
Oor die jare heen het verskeie instansies al die BSV-skryfwedstryd geborg, waaronder Volksblad tot in 2007. Die Fakulteit Geesteswetenskappe van die Universiteit van die Vrystaat onder die dekaanskap van Lucius Botes borg reeds sedert 2010 die BSV-skryfwedstryd se totale prysgeld, aanvanklik ten bedrae van R12 000 en later R15 000.
Die afgelope drie jaar dra AfriForum ook by tot die borgskap van die betrokke jaar se skrywer wat die BSV-slypskool jaarliks in Augustus (talemaand) aanbied.
Die Nederlandse Stichting tot Bevordering van Kulturele Betrekkingen Nederland/Zuid-Afrika bewillig al vir jare 'n bedrag aan die BSV om die koste van een van die twee jaarlikse BSV-publikasies te dek vir die bevordering van Afrikaanse skryfwerk in die vorm van die druk van Inkvars, 'n publikasie wat die wenbydraes van die wedstrydwenners, asook die beoordelaarsverslae, bevat en wat met vrug deur onderwysers en leerders in stelwerkklasse in skole gebruik kan word en op die BSV-webwerf bestel kan word. Finansiële en morele ondersteuning uit hierdie Nederlandse oord beteken vir die BSV geweldig baie. Die kinderboekskrywer en skilder Fanie Viljoen ontwerp al die BSV-publikasies se voorblaaie en die voorblaaie kan ook op die BSV-webwerf besigtig word. Met die BSV se 40ste verjaarsdag in 2010 het die BSV se Nederlandse vriende van die Stichting onder leiding van Wybren Jongsma 'n stukkie verjaarsdagkoek tydens een van die BSV-byeenkomste in Bloemfontein kom geniet omdat Stichtingslede op daardie stadium deur Suid-Afrika getoer het en by van hul projekte (soos die BSV) aangedoen het.
Die BSV hanteer alle borgskappe met groot verantwoordelikheid deur alle fondse terug te ploeg in die gemeenskap en sodoende 'n diens aan skrywers te lewer deur hul aan te moedig, in te lig en te bemagtig ten opsigte van kreatiewe skryfgeleenthede, wedstryde en slypskole.
Die BSV-jaarprogram bestaan uit sewe byeenkomste en een jaarvergadering wat in die Noorderbloem-Aftree-oordsaal of in die ouditorium van NALN aangebied word. Dit behels meestal informele werksaande, waar eie skryfwerk in enige gekose genre oor voorgeskrewe onderwerpe voorgelees en deur mede-BSV-lede bespreek en daar aanbevelings gemaak of publikasiegeleenthede of skryfsuksesse gedeel word. Byeenkomste kan ook die vorm van impromptu skryfsessies tydens byeenkomste of museumbesoeke aanneem, soos met 'n besoek aan die Nasionale Museum waar 'n gerekonstrueerde straat uit die historiese Bloemfontein van die laat 1800's besoek is en lede impromptu in enige gekose genre daaroor iets moes skryf vir voorlesing. Lede wat geografies ver geleë is en nie die byeenkomste kan bywoon nie, kan ook bydraes vir voorleesdoeleindes en kommentaar van lede tydens byeenkomste elektronies aanstuur. Van tyd tot tyd word kenners ook genooi om oor spesifieke skryfaspekte leiding te gee, soos Bernard Odendaal (poësie), Jaco Jacobs onlangs oor kinderboeke, 'n film-meesterklas met die Amerikaanse regisseur Syd Field oor draaiboekskryf, ens. Skryf- en slypgeleenthede word ook voor elke byeenkoms in elektroniese of slakkepos-nuusbriewe en tydens byeenkomste aan lede bekendgestel. Bloemskryfsels is die BSV se eie interne publikasie waarvoor lede aan die einde van die jaar bydraes, wat deur die loop van die jaar geskryf is, kan stuur vir keuring vir opname. Daar is ook jaarliks 'n wisseltrofee vir die beste Bloemskryfsels-bydrae, wat deur 'n onafhanklike skrywer bepaal word, op die spel.
Koop woud van nege en negentig vlerke by Kalahari.com.
Koop Suurlemoen! by Kalahari.com.
Tydens elke byeenkoms word met trots van ons lede, oudlede en oudpryswenners van die jaarlikse landswye skryfwedstryd se prestasies, verneem – ook op nasionale en internasionale gebied, met betrekking tot populêre sowel as literêre fiksie (by uitgewers, of selfpublikasie), niefiksie en akademiese artikels, joernalistieke werk, resensies, radio- of TV-bydraes, pryse (soos ATKV-veertjies), uitgewersprestasies, internetbydraes – trouens, enige denkbare medium en genre, aangesien die BSV-lede 'n diverse groep met diverse kreatiewe skryfbelangstellings is. Hierdie skryfsuksesse in 'n groot verskeidenheid genres word jaarliks uit BSV-geledere of deur gereelde deelnemers aan BSV-aktiwiteite aangemeld, en in geval van lede word sodanige uitsonderlike prestasies vereer by wyse van sertifikate en wisseltrofeë waarvoor lede meeding by die ledeprysuitdeling tydens die algemene jaarvergadering.
Die nasionale BSV-skryfwedstryd
Die BSV se jaarlikse tradisieryke nasionale skryfwedstryd lewer, soos reeds gesê, jaarliks tussen 700 en 1 100 inskrywings uit alle provinsies van Suid-Afrika, Namibië en van oorsee op. Twee van die wenners is vanjaar byvoorbeeld afkomstig van die VSA en Nederland. Temas word uit die geledere van die BSV-lede en bestuur ingestuur en die bestuur kies die bestes en kontroleer dat dit nie oorvleuel met vorige jare se onderwerpe nie, geskik is vir die betrokke kategorie se ouderdomsgroep en gebalanseerde keuses lewer, en lê dit dan vir finale goedkeuring aan die beoordelaars voor. Genres waarin deelgeneem kan word, sluit in kortverhale, kort-kortverhale, sketse/vertellings, essays (opstelle) en poësie.
Altesaam R15 000 se pryse word jaarliks deur die Fakulteit Geesteswetenskappe van die UV uitgeloof en vyf BSV-wisseltrofeë vir skole en drie wisseltrofeë vir die ope-afdeling is op die spel. Beoordeling vind anoniem plaas deur 'n paneel van vier beoordelaars (twee vir prosa en twee vir poësie), wat almal onafhanklike kundiges op die gebied van kreatiewe skryf is, of self gepubliseerde skrywers is. Een van die skoletrofeë is, vanuit letterkundige oogpunt beskou, interessant, aangesien Gerhard J Beukes die trofee ('n houtboek van stink- en geelhout, met sy profiel daarop uitgekerf) in 1989 vir die BSV deur die beeldhouer Laura Rautenbach laat ontwerp het.
Hoërskool DF Malan van Bellville is gereeld die skool met die meeste inskrywings, en lewer ook gereeld wenners op – 'n jare lange rekord waarop hul baie trots is. Die BSV kan met trots terugkyk na 'n hele lys gerekende en bekroonde skrywers wat almal hul skrywerstande op die BSV-skryfwedstryd gesny het.
Die nasionale BSV-slypskool vir ontluikende skrywers
Al die bekroonde inskrywings en ook die beoordelaarsverslae word jaarliks in Inkvars gebundel, wat saam met die pryse op die BSV se jaarlikse Slypskool vir Ontluikende Skrywers(geborg deurAfriForum) oorhandig word. Benewens die prysgeld en trofeë kan die skryfwedstrydwenners hierdie dag lange slypskool onder leiding van 'n bekende skrywer of uitgewer as deel van hul prys gratis bywoon. Onder onlangse slypskoolaanbieders is PG du Plessis, wat in 2010 saam met sy vrou, Marie, ook die eregaste van die BSV was tydens die vereniging se 40ste verjaarsdagviering, Margaret Bakkes, Hans du Plessis, Irma Joubert, Annelie Botes, Francois Bloemhof, Leon van Nierop en Chanette Paul, om maar net die afgelope paar jaar se slypskoolaanbieders te noem.
Die wenners die afgelope jare is nie net van oor al die provinsies in Suid-Afrika afkomstig nie, maar die skryfwedstryd se onlangse geskiedenis het ook wenners uit Nederland, Engeland en die VSA opgelewer. Dit is 'n bewys dat hierdie gevestigde skryfwedstryd 'n nasionale en selfs internasionale profiel toon en 'n baie belangrike bydrae lewer tot die bevordering van Afrikaans, die prikkel van belangstelling in kreatiewe skryfkuns onder jonk en oud, naby en ver, en die uiteindelike ontdekking en ontwikkeling van sluimerende skryftalent.
Die BSV ken jaarliks 'n beurs toe vir gratis slypskoolbywoning vir een persoon met bewese skryftalent, maar wat dit moontlik finansieel moeilik mag vind om die slypskool by te woon. Die beurs word in die media geadverteer en aansoeke vir die skryfbeurs word ontvang, vergesel deur voorbeelde van die kandidaat se skryfwerk. Die bestuur beoordeel dan die voorleggings om 'n geskikte beurshouer vir die betrokke jaar te identifiseer. Heelwat skryfsuksesstories is al oor jare heen gebore uit hierdie inisiatief om 'n persoon met skryfmeriete te bemagtig en te ondersteun vanuit BSV-geledere as eerste tree op 'n skrywerspad. Oor jare heen het die BSV met plaaslike boekwinkels soos Protea Boekhuis, Exclusive Books, ea ook 'n lang pad gestap deur hul te nooi vir boekuitstallings en -verkope tydens die jaarlikse slypskool.
Die hart van enige lewenskragtige vereniging bly sy lede en hul geesdrif, en daar is die BSV baie geseënd. Die BSV is immers nie net 'n blote skryfgroep nie, maar ook op vele vlakke 'n ondersteunende skrywersvriendekring. Dit is vir die BSV belangrik om as vereniging sy onafhanklikheid, uniekheid en eiesoortige karakter te behou en suiwer te fokus op die vereniging se sentrale doel, naamlik kreatiewe skryfwerk. Dit is wat die BSV al vir 44 jaar ononderbroke suksesvol doen.