In die teoretiese konteks wat tot dusver geskep is, is gestel dat die fokus van my studie ekokrities is, aangesien dit gerig is op die uitwerking van die natuur op identiteitsaspekte in Carol Campbell se roman. Daarom is daar beweeg vanaf 'n omskrywing van ekokritiek na 'n bondige teoretiese fundering van die kwessie van identiteit en die konstruksie daarvan binne die konteks van die ekokritiek.
Witpop, Muis se dogter met die drome om skool toe te gaan, ervaar dat haar enigste rol in die samelewing is om te "shaddup": "Nie een van ons is opgeskryf nie. Dit beteken g'n skool vir ons nie. So, shaddup" (18). Haar mense en hul bestaan word al vir geslagte lank verswyg en ontken; Witpop se oupa (Muis se pa) was ook 'n karretjiemens, "dis hoekom my ma [Muis] nooit skool geloop het nie. En dis hoekom sy nie 'n identity het nie" (72).
Om te leef as die muishonde van die samelewing is vir Muis en haar kinders 'n pynlike ervaring. Fansie sê: "Wat ons Mamma Muis die graagste in die wêreld wil hê, is 'n identity. [...] Ek dink dít sal haar soos 'n regte mens laat voel, nie soos 'n muis wat moet wegkruip nie" (72).
Dat die gesin sonder enige identiteitsbewyse leef, is vir Muis ook om 'n ander rede 'n groot bron van onrus: "As die goewerment niks van ons weet nie, dan kan hy (Miskiet) ons bykom. Dán kan hy die kinders kom vat" (26). Die intrige van die verhaal is daarin geleë dat Muis al vyftien jaar wegkruip van Miskiet, wat eers vir haar in die tonnel onder die pad op Leeu-Gamka verkrag het (27) en daarna sy broer, Jan, vermoor het uit jaloesie omdat hy nie self vir Muis kon kry nie. Miskiet maak homself wys dat Muis se babaseun, Fansie, sy laaitie is (25). As Muis dan besluit om saam met Kapok weg te loop, sweer Miskiet wraak: hy gaan haar "keelaf sny soos 'n skaap" as sy ooit weer haar voete op Leeu-Gamka sit (25). Muis besef die erns van hierdie dreigement en die weerloosheid van haar gesin: "Ek wil my kinders op die boeke kry en 'n identity vir myself voordat hy my weer in die hande kry. [...] Ek weet die papiere is my protection" (48).
Die verskriklike patos van lewens wat deur die samelewing negeer word, blyk wanneer Muis die rede probeer vind waarom Miskiet juis vir haar agtervolg:
Hoekom bodder met iemand soos ek? Ek's niemand. Ek's niks. Ek kan nie lees nie. Ek het'ie geld nie. Ek swerwe net in die Groot Karoo rond met my kinders, 'n siek man, twee maer donkies en 'n hond. As 'n boer ons wegjaag, dan trek ons. Wanneer 'n kar aankom, trek ons van die pad af. Wanneer ons mense sien, vat ons 'n afdraaipad. (63)
Hoewel die karakters in Karretjiemense sukkel om enige positiewe beeld van hulleself te vorm uit die etikettering en beoordeling deur die samelewing, bied hulle band met en kennis van die natuur aan elke lid van die gesin 'n unieke wyse om eiewaarde te ervaar en dit te verklaar. By albei Muis se kinders is 'n mate van selftrots duidelik; Witpop sê: "Ek worrie nie oor wat die dorpskinners van my sê nie. Hulle weet niks van die veld nie. Fansie sê hulle sal doodgaan as hulle alleen in die veld gelos word" (19).
Op 'n kognitiewe vlak beleef, dwing omstandighede Muis om teenstrydige betekenisse aan die veld toe te ken. Sy ken die wegsteekplekke wat die veld bied; sy leer haar kinders die vaardigheid om weg te smelt met die natuuromgewing wanneer sy hulle die bevel daartoe gee: "Klein handjies en voetjies moet agter 'n bos of 'n klip of 'n gat inkruip. Hulle weet hoe om hulle lywe skaars te hou, want ek het hulle gewys hoe om dit te doen" (22). Sy rasionaliseer dat die veld liggaamlike beveiliging bied, maar haar gesin ook weghou van skadelike ervarings en invloede op geestelike vlak:
Dorpe is nie goed vir my kinders nie. Ek sien hoe Witpop probeer saamspeel, maar die kinders slaan haar met latte en gooi haar met klippe. Fansie verdwyn om 'n witpyp te gaan rook en daarna lê hy nikswerd in 'n hoek. En ek, wanneer ek 'n dorp sien naderkom, dan klim die dors vir 'n doppie in my bloed. (21)
Die veld konfronteer Muis egter ook met die wete dat sy sekuriteit van oppervlakkige aard probeer skep. Die kern van die gevaar lê daarin dat haar kinders nie geregistreer is nie, want: "As hulle nie goewermentsname het nie, hoe gaan die poliese weet vir wie om te soek as hulle wegraak?" (21) Die veld is dus ook vir haar 'n plek van selfaanklag en innerlike rasionele konflik, dis asof die natuur haar vermaan: "Ek hoor my kinders se name op die wind oor die veld aangesweef kom. Hulle het nie papiere nie en hulle laat my dit nooit vergeet nie" (20).
Op 'n gevoelsvlak word eweneens dubbele betekenis aan die veld toegeken. Hoewel dit die plek is waarheen Muis se angs vir gevare uit die dorp haar dryf, is dit tegelyk ook plek waar doodsangs gegenereer word. Die droogte veroorsaak dat hulle "skarrel soos rotte in die veld rond op soek na kos" (53). Witpop wonder later of hulle die donkies kan eet -"Daar was dae dat ek gedroom het hoe braai ek vir Pantoffel en Rinnik" (35) - en Fansie "kou die blare [van 'n soutbos] soos 'n skaap" (79). Haar kinders se honger vreet aan Muis se hart, want sy besef: "Ons kan van honger doodgaan terwyl ons op en af langs die langkampe in die Karoo rondtrek" (58).
Die veld is Muis se leef- en verwysingsruimte van haar vroegste dag af. Self kind van 'n karretjiemens (72), openbaar sy al kleintyd die veld se invloed op haar denkraamwerk deur aan sterre die name van bekende natuurdinge te gee: Spinnekop, Ystervark (75). Wanneer sy as volwassene haar lewe aan die boer se dogter op die plaas, Genade, wil verduidelik, bied die veld steeds die fisieke en emosionele konteks waarbinne hulle swaarkry beskryf word: "Waar kry 'n vrou wat op 'n donkiekar rondswerf in die wye dorre wêreld vol jakkalse en skerpioene 'n bossie wortels om op te kap in die pot saam met die vleis van die dier wat sy doodgemaak het vir haar kinders om te eet?" (14)
Muis skenk geboorte (22) en begrawe haar kind in die veld (73); intieme ervarings soos hierdie dra by tot die ontstaan van 'n spirituele band tussen mens en plek. Só onthou Muis die geboortes: "Toe hulle [my dogters] uitkom, was hulle klein en glibberig en elke keer't ek gedink ek het 'n padda uitgekraam" (22). Hierdie natuurbeeld is kenmerkend van die wyse waarop sy haarself deurlopend verduidelik en waarin die idioom van die veld asook dierebeelde oorheers as teken van die natuur se impak op haar selfbeskouing. In die aanvangsin van die eerste hoofstuk waarin Muis aan die woord is, sê sy: "[E]k is vas soos 'n hond aan 'n ketting" (11). Wanneer tyding hulle ná jare bereik dat die boer op Genade weer vir hulle 'n heenkome kan bied, gebruik Muis in haar verligting weer 'n veld- en dierebeeld: "[...] ek weet die jare van soos 'n malhaas rondhol, is amper op 'n einde" (16).
Die fundamentele aard van die skakels op psigiese vlak tussen haar en die natuur lê in hierdie intuïtiewe talige uitdrukking aan haarself. Ervarings van te ken en te behoort vorm die motivering vir die taalgereedskap wat sy kies en waarin die veld en diere die beelde voorsien om haarself en ander te beskryf. Miskiet daag by hulle kampplek op en "Fansie verdwyn soos 'n duiker in die donkerte" (58-59). Sy misreken haar met Miskiet se gewelddadigheid en "die volgende oomblik lê ek soos 'n skilpad op my rug met 'n skoen teen my kop" (62). Met hierdie insident word vorige gebeure van geweld waarby haar pa betrokke was, herroep: "My pa het 'n swerm bye in sy kop gehad enjinne, as hulle daar uitvlieg, wil jy nie in die rondte wees nie" (62). Die vrees vir afrekening agtervolg haar genadeloos: "Daai jakkals, daai slang [...] het my nog lank nie vergeet nie" (57). Dit spruit uit bitter herinneringe: "Hy [Miskiet] kyk na my babatjie, en sy gesig is soos dié van 'n böjaanmannetjie met skerp slagtande" (21).
Muis sê: "As mens lank in die veld woon, kan jy aan die lug voel wanneer 'n lewende ding in die omtes is. Baiekeer weet ek daar's 'n slang voordat ek hom sien" (57). Sy ken die veld op 'n kognitiewe vlak, wat 'n vertroudheid behels, maar ook op 'n vertrouensvlak, ondanks die ontberings wat haar gesin beleef: "[...] die veld is ons enigste pa. Hy sal vir ons sorg" (110). Ook vir Kapok is dit duidelik dat Muis op onderliggende vlak die vrede en vergenoegdheid beleef van iemand wat tuis voel, ongeag slegte belewings. Hy sê: "Dit was 'n harde lewe, maar ek het haar [Muis] sien lag en die meeste van die tyd was daar vreedsaamheid in haar oë" (27).
Witpop is Muis se middelkind, op die drumpel van adolessensie, en vol jongmeisieverlange na "pienk roll-on en 'n waslappie en sagte pads" (34). Sy reageer met die sensitiwiteit van 'n preadolessente kind op die verwerping deur die dorpskinders. Sy sê: "Ek weet hulle hou nie van my veldse klank nie. [...] Ek dink die kinders laaik ook nie dat ek nie kan skiyf nie" (17). Hulle verwerping stimuleer 'n ondersoekende ingesteldheid teenoor haarself en in hierdie proses van selfbeskouing blyk die effek van die voortdurend omringende veld op haar waarneming en selfinterpretasie: "Wanneer ons by 'n suipplek stop, kyk ek na my hare in die water en wonder hoekom dit regop soos gras groei" (17). Sy ontdek kwaliteite en vaardighede wat nie tot haar sosiale status kan bydra nie, maar van besondere praktiese waarde is, spesifiek in die omstandighede waarin sy grootword: "Pappa sê ons het nie skoene nodig nie, want ons voete is so hard soos 'n hond s'n" (17); en: "[Dan] sluip ons stilletjies weg soos jakkalse die donkerte in" (52).
Hierdie eienskappe en vernuf is die produk van die veldomgewing waarin Witpop diere dophou in die spel van oorlewing en selfbeskerming. Sy weier om haar die dorpskinders se gespot te laat welgeval en volg die weg van 'n bedreigde velddier: "Dan spoeg ek soos 'n slang. [...] Hulle steek my onder die klippe. Ek hou daarvan om hulle vol in hulle gesigte te spoeg" (16). Hoewel haar voorkoms of sosiale vaardighede haar nie met trots kan vul nie, spruit die geringe mate van selftrots waaroor Witpop beskik, uit die wyse waarop sy in die veld haar weg kan vind en in die vaardighede wat die veld haar leer. Wanneer sy gruwelik beledig word deur 'n plaasneef wat in 'n arbeidershuis woon, red sy haar eie eer met 'n onuitgesproke uitdaging aan haar belediger: "Ja, Kobus, kom saam met dié karretjiemeid veld toe, dan kan jy sien hoe useless jy regtag is" (34).
Haar pa verwag dat sy haar in 'n emmer moet was voordat hulle in die dorp kom, maar sy weier: "Ek wil dit nie doen nie. Ek laaik hoe ek ruik" (19). Dis 'n verklaring dat haar selfrespek nie gekoppel is aan die standaarde wat die samelewing stel nie, maar die resultaat is van hoe sy binne die konteks van die veld en die uitdagings wat die veldlewe bied, 'n meer relevante wyse van selfbeskouing en -waardering geleer het.
Fansie vind van jongs af plesier in die sterk verbintenis wat hy beleef met die natuur. Hy verkneukel hom in sy ma se stories oor hom as pasgeborene en "dat my hare soos 'n ystervark s'n was" (72). Sy waarnemings en sy herbelewing van gebeure, byvoorbeeld van die dood van sy babasussie (Meitjie), verraai die invloed van die natuur op sy denk- en ervaringswêreld - hierdie dooie sussie se vingertjies was "soos koue klippies"; Fansie onthou: "Ons baba het 'n sterretjie geword" (73).
Hy beskik oor besondere vernuf om dit wat hy wys word uit sy ervarings in die natuur toe te pas op ander lewensituasies.
Wanneer jy roer, sien die dier jou uit die hoek van sy oog en laat vat. Wanneer jy doodstil staan, ruik hy jou, maar kan hy jou nie sien nie. Partykeer kom hy tot by jou voete. Dan moet jy gou maak, soos 'n kobra, om hom te vang. Dis net so wanneer jy iemand agtervolg. (55)
Uit die slim benutting van die parallelle tussen sy lewe en dié van velddiere, groei selfvertroue en -kennis: "Ek kan 'n duif met kaal hande vang. [...] Ek gaan lê doodstil iewers langs water en verbeel my ek is 'n pofadder. 'n Pofadder wat al die tyd in die wêreld het om een voël te vang" (112). 'n Besondere mate van selftrots word gekweek in die toepassing van sy veldvaardighede, want dit maak van hom die betroubare voorsiener van kos aan sy gesin. Daarmee verdien hy sy gesin se bewondering: "Fansie hardloop soos 'n koedoe die veld vol. En almal is bly wanneer hy terugkom, want hy bring altyd 'n haas of 'n erdvark vir aandkos" (24).
'n Besondere aspek van Fansie se natuur- en selfbeskouing setel in sy erkentlikheid teenoor die bron waaruit sy gesin leef. Terwyl sy fokus op die natuur skerp en doelgerig ingestel bly daarop om daagliks iets terug te bring na die pot en die vuur, is sy respek gebalanseerd verdeel tussen homself as bedrewe jagter en die veld as goedgesinde gewer. Sonder die minste illusie omtrent sy rol as die afhanklike sê Fansie: "Wanneer ek alleen is, gesels ek met die diere in die veld en vra hulle om uit te kom" (32), en: "Ek's so bly daai erdvark het hom vir Rinkhals [die hond] gewys sodat ons kan eet" (32).
In die hoofstukke waarin Kapok aan die woord is, kom die leser onder die indruk van die dinamiese wyse waarop natuurkragte inspeel op menslike ervaring. Daardeur word gemotiveer dat die mens-natuurverbintenis 'n kernaspek is van die karakters se werklikheidsbelewing en gevolglik ook van hulle selfbelewing en -beskouing. Deur die gegewe van onafwendbare natuurmagte en klimaatsverandering in die Karoo word in hierdie roman 'n kragtige en interaktiewe teenwoordigheid aan die natuur toegeken. Die droër wordende landskap word 'n karakter op sigself deur die invloed daarvan op die plotontwikkeling en die direkte effek wat dit het ten opsigte van die lewensituasie en -uitkoms van die karretjiegesin. Hier word die leser daaraan herinner dat 'n omgewing net so 'n duidelike effek op karakters kan hê as gebeure of ander karakters; "ruimte word as karakter ingespan wanneer dit daadwerklik in interaksie met 'n gewone karakter tree" (Paul 2012:48).
Vir baie jare het die mense op die karretjie en hulle donkies goed geleef op die paaie deur die Karoo, "die gras [het] dik gegroei in die langkampe langs die grondpad en die fonteine op ons geheime plekke het altyd 'n poeletjie water gehad" (29). In hierdie jare is die gawes van die natuur met respek benut. Die gesin maak staat op dit wat Fansie in die veld kan vang as aanvullend tot die dooie diere wat hy op die pad se ryvlak optel, maar oorlewing is hulle enigste motief in die benutting van die voedselstoor van die veld. Respek vir alle natuurgoed blyk uit die oordeelkundige wyse waarop Fansie sy jagtersoog voortdurend verskuif tussen ystervarke (24,31), hase (30), duiwe (78) en duikers (79); ook uit Kapok se instruksies ten opsigte van die jag: "Ek sê vir hom [Fansie] hy moet nooit ooit 'n skilpad bring nie. 'n Skilpad stort net een traan en dis wanneer dit doodgaan. Ek wil nie daai een traan trek nie, selfs al gaan ons dood vannie honger" (30).
Wat het van die gras geword? As ons nou by Heuningvlei uitspan, is die fontein droog. [...]Die water het weggesink.[...] Dis die veranderinge elke jaar. 'n Bietjie minder water in die lope wat my pa en oupa my gewys het toe ek 'n kind was. [...] Die byeneste is ook nou weg. (29)
Teen die einde van die roman, ná 'n verrassende ontknoping in die agtervolgingsdrama, word daar tot Muis se verligting geboortesertifikate aan haar kinders uitgereik en word hulle deur die goewerment "mense gemaak" (131). Hulle vertoef egter nie in die dorp nie, die gesin hunker terug na die landelike omgewing waarbinne elkeen 'n eie waardebesef gevorm het in die tydperk toe die samelewing hulle tot "niks" gemaak het. 'n Motorwag verduidelik dat 'n mens goeie geld kan maak op die dorp; Kapok sê: "Ons wil'ie karre oppas nie. Ons gaan terug oor die berg na onse plek in die Groot Karoo" (134). Ook Fansie verwoord die gevoel van te behoort aan en te hunker na die plek wat so 'n wesentlike rol gespeel het in die vasstelling van persoonlike identiteit by hom en sy mense: "Ons moet wegkom en in die vlaktes verdwyn. Ek dink aan die vlaktes. Die koppies wat blink in die hitte. [...] 'n Duikertjie wat my van bo van 'n krans af dophou" (138). Die roman suggereer dat die gesin op 'n plaas in die Leeu-Gamkadistrik 'n heenkome sal vind (142).
In Muis en Kapok se laaste gesprek, oor hulle terugkeer, kom vryheid en geluk ter sprake (142). Hierdie mense, sonder sosiale aansien of erkenning, het daarin geslaag om elk op unieke manier eiewaarde te vind en só hoop vir die toekoms te behou, gebaseer op die geloof dat elke mens se inherente waarde hom bó knegskap verhef. "Een mens kan nie 'n ander mens besit nie", sê Kapok (142). Hoe die mens-natuurverbintenis enduit in die roman essensieel bly ten opsigte van die vorming en bekragtiging van die karakters se positiewe selfbelewing, word goed gedemonstreer in die laaste hoofstuk. Die gesin maak kamp onder die bloekoms by die rivier en dié nag, wanneer die koue Muis se slaap verdryf, kom sy 'n muishond op die rivierwal teë. Die dier hou haar dop met blink oë wat sy lewendige aard verraai en Muis stel hom gerus: "Dis oukei, muishond. Ek's ook 'n muishond." Die assosiasie met die dier gebeur waarskynlik omdat Muis ook daaraan gewoond is om 'n slegte naam te dra.2 Hier is egter ook 'n sterk konnotasie van lewe en vryheid te vind: "Miskiet is dood. Ek lewe. 'Ek's 'n muishond,' sê ek hardop. [...] Ek sal nooit weer hoef weg te kruip nie" (140).
Muis demonstreer dat sy assosieer met 'n natuurwese in die bevestiging van wie en wat sy ten diepste is: 'n vrye skepsel wat nie hoort onder die dwingelandy van vrees vir 'n ander nie, want:
My ondersoek oortuig my dat, hoewel Karretjiemense positief ontvang is, die roman onderskat word solank as wat die ekokritiese interpretasie daarvan agterweë bly en die ondersoekfokus nie ook val op die wyse waarop die roman die aandag vestig op die menslike-niemenslike verbintenis nie.