Die Middeleeuse kerk het vanweë sy nieu-Platoniese denkraamwerk geglo dat die kerk nie alleen die taak het om God se heil aan die wêreld te bemiddel nie, maar ook God se waarheid en kennis. Die enigste kennis wat die moeite werd is, is die wat sy oorsprong in die hemelse waarheid het, en slegs die kerk het daardie soort toegang gehad.
Die vernaamste rede vir die ontstaan van universiteite was die behoefte aan opleiding vir die professies, byvoorbeeld onderwysers, priesters, regslui en medici.
Die Aufklärung het die skaal ongelukkig ook te ver laat deurswaai. Logiese Empirisme het tot Rasionalisme en Positiwisme verword en die mensbeskouing is noodwendig verskraal. Later word daar geleidelik teruggekeer na balans. Friedrich Schleiermacher lei ’n nuwe bewuswording dat die mens veel meer is as net ’n rasionale wese. Die holistiese ideaal, soos beliggaam deur Alexander von Humboldt, word die opleidingsideaal van die universiteit, naamlik om goed afgeronde intellektuele mense aan die gemeenskap te lewer. In wese was dit ’n elitisties ideaal.
Daar word steeds ’n hoë premie op akademiese en wetenskaplike vryheid geplaas. Voorskriftelikheid is nie aanvaarbaar nie, nòg deur owerheid nòg deur seksionele groeperinge (hoewel ’n mens kan aanvaar dit op een of ander wyse tog ’n faktor is).
Die universiteit is die plek waar die waarheid nie as ’n gegewe beskou word nie, maar as ’n ideaal. Die wetenskap is ’n immer voortgaande eksperimentele spel van idees voortspruitend uit die mens se verhouding met die werklikheid.
Tweedens wat ideologiese ooreenstemming of verskil betref. (Die term ideologie dui op ’n ideë- en waardestelsel wat grondliggend deur groepsbelange bepaal en gestuur word.)
Waar Suid-Afrikaanse universiteite vroeër ’n mate van wetlike onafhanklikheid geniet het, is hulle tans nouer aan die beleidsgesag en ideologie van die regering gebind. Dit word nogtans algemeen aanvaar dat selfs waar so iets nie ’n ernstige probleem is nie, akademici en wetenskaplikes ideologies nie ongekompromiteerd is nie, veral as hulle professionele konneksies ter sprake kom.
Die kerk verteenwoordig ’n eie universum (God se koninkryk) en behoort dus ’n eie ideologiese profiel te vertoon. (Helaas weerspieël die kerke ook die gekombineerde ideologie van hulle lidmate.)
Gesien die strategiese sensitiwiteit van tersiêre onderrig en opleiding, spreek dit vanself dat die universiteit maklik in ’n ideologiese slagveld kan ontaard.
Die kerk is direk betrokke by die alledaagse werklikheid en die oorlewingstryd van sy lidmate. Dit geld veral die kerke van die Reformasie en meer spesifiek die Hervormde/Gereformeerde tradisie.
Die antwoord op die vraag waarom ’n teologiese opleiding aan ’n universiteit te laat setel, is nogal meer kompleks as wat algemeen aanvaar word. Ons moet daarvoor miskien eers oorweeg wat teologie is, self nie ’n maklike vraag om te beantwoord nie, veral as ’n mens dit koppel aan die vraag waaraan teologie sy plek aan die universiteit te danke het.
Vanweë ’n tradisie van noue skakeling met wetenskaplike denke en professionele kultuur. Die teologiese tradisie van die Hervormde Kerk is byvoorbeeld om nie in agterdog terug te trek in ’n eie hoekie nie, maar die wêreld van die wetenskap as ’n uitdaging te beskou en in gesprek daarmee te tree. Die wisselwerking met die professies was weliswaar vroeër meer betekenisvol, maar steeds nie onbelangrik nie.
Opleiding van teologiese kandidate in ’n universitêre omgewing word van groot betekenis geag vir die soort vorming wat deur sulke kerke belangrik geag word.
Deur kerke toe te laat om in te koop in die teologiese fakulteit, word aan hulle ’n belang gegee in die sukses en reputasie van so ’n instelling. Deur die historiese aanspraak van vennote te honoreer, word tradisie gevestig.
Dit bly egter ’n kompromisreëling, die beste wat in die omstandighede moontlik is, maar nie sonder gebreke nie en in elk geval aan baie spanningsfaktore blootgestel. Goeie wil by die onderskeie vennote is ’n sine qua non vir die voortgesette sukses daarvan.
Toekenning van gewigte aan vakke, temas en vaardighede na aanleiding van ’n kurrikulêre visie kan ’n bron van spanning of selfs wrywing wees.
Hierdie faktore is nie uniek aan die teologiese fakulteit en opleiding nie, maar lewer tog ’n groot bydrae tot die algehele spanning wat daar rondom en in die teologiese fakulteit bestaan.