Nuuskommentaar: Jansen se siening onvanpas vir GrondwetJonathan Jansen. Foto: www.ufs.ac.za Prof. Jonathan Jansen, oud-rektor van Kovsies, is bekend daarvoor dat hy soms wydsprakig kan wees (en soms gekruide taal daarby kon inspan), en dat hy vaste, vooropgesette idees oor AfriForum en Solidariteit het. Pas het daar weer ’n artikel uit sy pen op Netwerk 24 verskyn, waarin hy sy verstek-posisies bevestig. Hy beskryf Solidariteit en AfriForum as “regse konserwatiewe” organisasies. Nou skryf hy dat Afrikaans nie op (voormalige Afrikaanse) kampusse sal oorleef nie. Hy tree uit die aard van die saak sterk in die bresse vir pogings van verskeie voormalige Afrikaanse universiteite om Afrikaans op hul onderskeie maniere uit te rangeer. Hy gebruik steeds die verskoning van “uitsluiting” wat Afrikaans teweeg sou bring en trap op al die alternatiewe pogings om juis die uitsluiting te voorkom. Maar, en dit is waar die probleem die meeste in dryfsand vasval, hy gee toe dat universiteitsowerhede voorsien het dat van hierdie planne in die howe sou beland. Jansen gee toe dat die posisie van Afrikaans grondwetlike en ander erkenning geniet: “As die standbeeld van Cecil John Rhodes ’n simbool van die rasse-uitsluiting, wit bevoorregting, en marginalisering by die Engelse universiteite was, het die grondwetlike bepalings en institusionele statute ter beskerming van Afrikaans as onderrigtaal presies dieselfde funksie vervul in die oë van swart studente op plekke soos Tukkies, Kovsies en Stellenbosch.” Hier raak Jansen aan ’n aspek wat gereeld in die debat ter sprake gekom het, en waaraan akademici en filosowe deelgeneem het, en ook die skrywer-digter Breyten Breytenbach gereeld sy mond ter behoud van Afrikaans uitgespoel het. Dit is naamlik dat die Grondwet aangebied is as ’n soort Kersboom waarvan betrokkenes net hoef presente af te haal waarvan hulle hou. Grondwetlike bepalings wat nie die breër narratief pas nie moes dus weggebêre word, of in die howe aangedurf word (met die hoop om politieke uitsprake te kry?). ’n Kortpad word dus uit ’n probleem gesoek en selfs die Grondwet staan nie in die pad van hierdie kortpad nie. ’n Interessante aspek is dat universiteite wat verengels dit aanbied as sou hulle hiermee veeltaligheid bevorder. Jansen verwys egter hierna doodgewoon as verengelsing waar Afrikaans verwyder (moet) word. Watter weergawe moet dan aan die howe opgedis word? Maar kan die Grondwet so beskou word as sou dit bloot “lastighede” oplewer wat ter wille van kortpad-oplossings ondergeploeg moet word? Het die land nie reeds groot genoeg probleme met ’n regering wat sy meerderheid wil gebruik om ’n tirannie van die meerderheid te skep, en dan kort-kort deur die howe tot orde geroep moet word nie? Tot groot ergernis van die regering. Moet universiteite as plekke van akademiese uitnemendheid nie juis die voorbeeld stel deur suiwer met die Grondwet om te gaan nie? Moet die wye verskeidenheid vakdissiplines nie ingespan word om eerstens strategieë te ontwikkel wat die probleme wat ervaar is, te voorkom nie, en dit dan na behore só te bestuur dat dit juridies korrek en billik haalbaar teenoor minderhede en hul internasionaal erkende minderheidsregte is nie? Ten laaste. Dit is nie van pas dat iemand wat aan die hoof van ’n land of instelling gestaan het, daarna uitsprake maak wat as ’n soort voorskriftelikheid aan sy opvolger beskou kan word nie. Só word die outonomie van die nuwe rektor en die ander partye soos AfriForum en Solidariteit se hande eintlik gebind as hulle, synde ’n nuwe besem by Kovsies, tot ’n skikking in goeie gees wou kom. Die opweeg van menseregte teen mekaar, hetsy individuele of minderheidsregte, is soms baie eenvoudig, maar soms kan die grenslyn baie moeilik bepaal word. Dit word beslis nie opgelos deur die een stel regte te ontken of as minderwaardig te beskou nie. En dit raak veral tragies dat, as in ’n opvoedkundige opset, die Grondwet na die maan gestuur word deur ’n wil om vandalisme en geweld af te dwing. Dit beteken ook nie die regte benadering is dat hardvogtig aangedring moet word dat Afrikaans se grondwetlike regte eerbiedig moet word, maar niks gedoen word om negatiewe persepsies oor die taal te besweer nie.