Ons ander ken ook die Mouterbaaikdam. Dis eintlik net so ’n breë holte onder ’n kalk-bakkrans daar op Duinpan, oom Sopie se plaas. En daar staan heeljaar water. Oom Sopie het al selfs eenkeer met ’n trekker en ’n kragkop daarvandaan water na sy ver krippe toe gepomp toe dit ’n droë jaar was en hy het sy skaapgoed mooi deurgehaal, terwyl ons ander maar swaargekry het. Ons moes selfs van die springbokke kop afsny wat ons in die veld kry lê het om die arme goed ’n ellendige dorsdood te spaar.
“Nou loop grawe jy mos diep,” sê oom Sopie en vat ’n hoenderboud met sy groot duim en wysvinger vas sodat hy hom behoorlik skóón kan afeet. “Ek het ook maar die storie gehoor, want dit was my pa wat mos destyds vir Duinpan gekoop het, en ek was toe nog sommer ’n penkop.
“Dié Maaik was glo soldaat in die vorige oorlog, glo selfs in Egipte en in die Noorde geveg. En toe hulle nou ná die oorlog terugkom, het Jannie Smuts se gowwerment besluit om die manne bietjie te beloon vir hul se gebakleiery teen die Dytsers en Moesselinie en om hulle weer bietjie te help om aan die gang te kom. My pa het my altyd vertel … veral die manne wat geboer het, het van die militêre voertuie en mesiene gekry wat ná die oorlog oorgebly het, en wat hulle op die plaas kon gebruik, soos lorries en bakkies en sulke goeters.”
Oom Sopie lag so ’n droë laggie. “En volgens wat ek later gehoor wat met hom en die mouterbaaik gebeur het, was die ding behóórlik ’n haliedywelsin.”
Toe die hoender klaar is, is daar nog die bakkie sagopoeding, en ons weet almal hoe lief oom Sopie vir ’n soetdingetjie is, daarom waag niemand om hom aan te jaag om voort te gaan met die storie oor Maaik en die mouterbaaik nie.
“Maaik was skoon gaande oor sy oorlogsding, maar dit was ook ál, want hy het nie die vaagste benul gehad hoe ’n mens so ’n ding ry nie. Hy het geweet jy sit in die saal en jy hou hom aan daardie paar Afrikanerbeeshorings vas om hom in die pad te hou nadat jy so hier geskop en daar getrek het om die mesien te laat vat, maar dis ook al.
“En toe Maaik nog weer aan ’n ding trek, toe vlieg die haliedywelsin hier onder hom weg dat die klippers so met ’n boog trek. En Maaik klou vir dood aan daai Afrikanerhorings. My pa vertel hy het die ding nogal regop gehou, maar hy het oor daai plaaswerf gestorm soos ’n jong tollie wat ’n vuurwarm doringhoutkool onder sy stert vasgeknyp het.”
Teen daardie tyd was ons ander natuurlik al net so nuuskierig soos die man wat die eerste die vraag gevra het, en ons kon nie wag om te hoor wat met Maaik en sy haliedywelsin geword het nie, maar niemand jaag vir oom Sopie aan nie.
“Oreborsel storm toe voort,” vertel oom Sopie. “Maar toe hy sien hy hou reguit koers na daardie hoë kalk-bakkrans toe en hy weet nie hoe om die mouterbaaik weer tot stilstand te bring nie, toe gooi hy sy lyf net voor die krans so skuinsweg en met dié swenk die mouterbaaik ook skuins weg en kortom, net voor dit die krans tref. En hier kom Maaik weer terug in die rigting van die huis. En weer spat die kjênners en die honde. Die ding dreun hier onder Maaik en so in die verbygaan skreeu hy vir die tannie: ‘Foun daar ’n mekenniek en vra hom hoe maak ’n mens die dooi ding dood!’ Maar die tannie hoor niks bo die lawaai nie. Anderkant die huis swenk Maaik toe maar weer, en hier kom hy weer by die huis verby. En hy skree weer: ‘Foun die mekenniek!’, maar weer hoor niemand enigiets nie. Hulle dink almal die man juig maar net omdat hy so lekker jaag.
“En so gaan dit amper die hele dag lank aan, want Maaik het nie geweet die ding se tenk is vol petrol nie. Dis op en af oor die werf en elke keer is dit net so op ’n nippertjie en hy swenk voor die bakkrans om.”
“En die dam, oom Sopie?” Die jong boertjie kan nie meer sy nuuskierigheid en sy lag bedwing nie, net soos Maaik nie die haliedywelsin kon bedwing nie.
“Nee, kyk, daar was mos altyd so ’n klam kol daar onderkant die krans, en almal het altyd gedink daar moet ’n ondergrondse watertjie wees, maar niemand het ooit daar gaan boor nie, want dit was bietjie op ’n ongeleë plek. Maar so met al Maaik se skerp swenke voor die krans, het hy later skoon ’n holte daar uitgery. En soos die holte dieper geword het, so het dit al hoe natter geword. Want sien, daar was eintlik ’n standhoudende fontein waarvan die jonger manne soos Maaik nooit notisie geneem het nie.
“Eers so teen die laatmiddag, toe die mouterbaaik se pêtril gedaan is en die ding self vrek en loop staan, val Maaik Oreborsel sommer net so uit die saal toe die baaik omkantel. Daar moes hulle hom glo gaan lawe en huis toe help. Hy kon die volgende oggend eers gaan kyk waar hy so elke slag op ’n nerf na teen die bakkrans vasgejaag het, en net daar sien hy dit was toe glad nie als verniet, dié jaery, want daar is die fontein toe oop en dis heel lekker water wat daar uitloop, glad nie erg brak nie.”
Later, verduidelik oom Sopie, nadat sy pa Duinpan gekoop het, het hy die fontein behoorlik laat oopskrop en vandag nog gebruik hulle van daardie water wat Maaik en sy haliedywelsin so oopgery het.
Die verroeste oorblyfsels van die mouterbaaik lê nog steeds daar op die plaas in ’n ou skuur. Oreborsel het dit nooit weer op die haliedywelsin gewaag nie. Maar oom Sopie oorweeg dit nog steeds om die mesien se oorblyfsels as ’n soort monument daar langs die Mouterbaaikdam op te sit. As eerbetoon vir die oudsoldaat wat nie net teen die Dytsers en Moesselinie gebaklei het nie, maar selfs die aarde se water oopgeveg het.