IS 4 Januarie 1897 en hoogsomer in Transvaal. Pres. Paul Kruger staan in ’n Pretoriase straat en kyk na ’n lawwe gevaarte wat pas uit Duitsland hierheen gebring is. Dit is ’n perdelose rytuig wat die Pretorianers John P. Hess en A.E. Reno vandag hier aan die waardige ou staatsman demonstreer—’n waentjie sonder trekdiere wat sommerso op eie stoom voortsnork (illustrasie hieronder).
Waarop die geamuseerde Transvaalse president met ’n wantrouige "nee, dankie" reageer en lakoniek byvoeg: "Netnou blaf ’n hond en dan skrik die ding en gooi my af! Hulle moet hom eers verbeter voordat ek daarin ry."
In Brittanje is tot ’n wet uitgevaardig dat iemand met ’n rooi vlag voor ’n bewegende motor moes loop om te waarsku dat ’n gevaarlike ding in aantog is en om te keer dat perde skrik.
Dié geskiedkundige motor uit Duitsland was ’n Benz. Dit het ’n enjin van een en ’n halwe perdekrag gehad en kon "darem" ’n topsnelheid van iets oor die 20 km/h haal. Dit het soos ’n perdewaentjie gelyk. Die bande was van soliede rubber en die wiele is met ’n ketting aangedryf. Trouens, as ’n mens na die foto HIERONDER kyk, lyk dit nogal half na ’n kruising tussen ’n fiets en ’n kar!
BO: ’n Foto van die geskiedkundige bekendstelling van die eerste motor wat in Suid-Afrika aangekom het. Van links is A.E. Reno, stigter en toe redakteur van die Pretoria News en ook die man wat die demonstrasierit gereël het, dr. W.J. Leyds, staatsekretaris van die ou Transvaalse Republiek, en John Hess, die eienaar van die motor.
Wanneer ’n mens vandag—net iets meer as as ’n eeu later—die magtige dreunings van motorvoertuie en die massiewe verkeersopeenhopings op ons paaie ervaar, is dit moeilik om jou ’n wêreld voor te stel waarin motors nog die absolute uitsonderings eerder as die reël was.
Waar het die omwenteling dan begin? Hoe het die motor ontstaan? Interessant genoeg is daar geen spesifieke persoon wat die krediet kan kry vir die uitvindsel wat die mens se lewe soos geen ander verander het nie. Die motor het oor honderde jare stuk-stuk ontwikkel—uit die idees, drome, fantasieë en gepeuter van honderde individue.
IN 1769 bou Nicholas Joseph Cugnot, ’n Franse leëroffisier, ’n affêring wat vandag as die wêreld se eerste selfaangedrewe landvoertuig beskou word. Dit is ’n driewiel-trekker wat teen minder as 5 km/h aankruie, maar op sy eerste toetslopie as ’n wrak eindig.
Daar is soveel teenkanting teen die aanstomende gevaartes dat verskillende wette aangeneem word om hulle aan bande te lê. Mettertyd ontwikkel stoomvoertuie toe darem in iets wat nie openbare paaie nodig het nie—hulle word suksesvolle stoomlokomotiewe wat op treinspore beweeg.
Ander ingenieurs het volhard en teen die 1880’s is elektriese motorkarre in Europa gemaak en teen die 1890’s in Amerika. Die elektriese motor het nog tot omstreeks 1910 gewild gebly, veral onder vroue en bejaardes wat gevind het dat hulle dit maklik kon hanteer.
EUROPESE uitvinders was die eerstes wat binnebrandmasjiene gebruik het om motors aan te dryf. Die eerste masjiene is egter deur gas voortgestu en nie deur petrol nie. Die binnebrandmasjien word só genoem omdat dit krag lewer deur ’n mengsel van lug en brandstof in ’n silinder te verbrand. Dit verskil in ’n belangrike opsig van die stoommasjien wat steenkool in ’n afsonderlike oond buite die eintlike masjien verbrand. Die stoommasjien is dus ’n buitebrandmasjien.
’n Ruwe soort motorkar met ’n eensilinder-gasenjin is so vroeg as 1860 reeds deur Jean Étienne Lenoir van Frankryk gebou. Die mees betekenisvolle vordering in hierdie tydperk is deur dr. Nicholas A. Otto in Duitsland gemaak. Sy vierslag-gasenjin is ’n regstreekse voorsaat van vandag se motorenjins.
John W. Lambert was moontlik die eerste Amerikaner wat ’n petrolaangedrewe voertuig ontwerp en gebou het. Sy petrolkarretjie met een silinder en ’n vierslag-enjin kon 24 km/h haal. Hy het beweer dat hy dit in 1890 in Ohio toetsbestuur het.
Die eerste kommersieel suksesvolle petrolaangedrewe motors is deur die broers Charles E. en J. Frank Duryea van Massachusetts gebou. Hul eerste motor, met twee silinders en ’n tweeslag-enjin, het sy verskyning in 1893 gemaak. In die daaropvolgende jaar is ’n motor wat deur Elwood G. Haynes ontwerp is, met welslae in Kokomo, Indiana, getoets.
Die motor het tussen 1900 en 1920 geleidelik sy moderne vorm aangeneem. Die stuurwiel het die stuurstok in 1900 vervang. Snelheidsmeters, skokbrekers, staalrame, toebakke, windskerms en H-ratverwisseling was teen 1905 in gebruik. In 1908 is die standaardisasie van motoronderdele deur die Cadillac Motor Company ingestel. Die elektriese aansitter, wat sy verskyning in 1912 gemaak het, het die moeilike handslinger vervang en vroue aangemoedig om motors te koop en te bestuur. Daar was nog baie ander toevoegings.
Ford het die konsep van die motor as ’n noodsaaklikheid eerder as ’n luukse ontwikkel. Sy Ford Motor Company, wat in 1903 gestig is, het in 1908 met die produksie van die beroemde Model T-Ford, of Tin Lizzie, begin. Deur middel van massaproduksie waardeur omruilbare standaardonderdele per vervoerband na werkers gebring is, kon Ford sy produksiekoste só sny dat motors baie goedkoper verkoop kon word as wat vroeër moontlik was.
DIE koms van die eerste motors op plattelandse dorpies het ’n hele beroering veroorsaak. Maar hulle was nie altyd welkom nie. Hulle kon immers die perde op loop jaag en het boonop baie stof opgeskop.
Die bakwerk van die vroeë motors was feitlik geheel en al van hout. Die vervaardiger was dikwels ’n koetsmaker, wat dit net soos die ou koetse geverf het. En omdat min mense in daardie baanbrekersdae verwag het om ver te gaan ry, het die meeste motors weinig bagasieruimte gehad. Die bagasiebak is gewoonlik met gereedskap en onderdele gevul!
Reeds van die eerste dekade van die twintigste eeu af moes die motors in die meeste lande geregistreer word en ’n nommerplaat hê—deels om die owerheid te help om roekelose bestuurders te identifiseer.
By die vroeë motors moes die masjien gedurig met verstellers aan die stuurkolom of ’n kolom daarnaas verstel word. Só was daar ’n handversneller, ’n klepligter-beheerknop en ’n
Dit was baie moeilik om die eerste motors te bestuur. Om weg te trek moes die bestuurder die ontsteking verhaas en die kleppe verder oopmaak, dan die handrem losmaak en die motor in rat gooi terwyl hy die koppelpedaal versigtig uitlaat—en boonop die verkeer dophou!
BO: Die vinnige ontwikkeling van die binnebrandmasjien-motor is duidelik op hierdie foto te sien. Die Haynes-motor van 1894 (links) lyk maar petieterig langs die veel swieriger 1908-model (regs).
Oop toermotors is dikwels bo hoë toe-motors of limousines verkies wat gevaarlik om die draaie gekantel het. Motoriste was doodtevrede om ’n oop toermotor te hê, mits dit “agter ’n ligte kap van die kapkar-tipe het om die stof uit te hou en wat oopgevou kan word wanneer dit swaar reën’’.
Selfs vir luukse motors is baie onderdele nie spesiaal vervaardig nie, maar is ander gebruiksartikels bloot aangepas. Elektriese skakelaars was soos dié in die huis.
wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5-lisensie, waarvolgens deling en wysiging op sekere voorwaardes vergun word
Die rykes is aangeraai om meer as een motor te besit, sodat hulle die regte koetsbak vir elke geleentheid kon hê. Hulle sou byvoorbeeld ook ’n “limousine’’ aanskaf wat geskik was vir die aand, omdat ’n keil (hoë hoed) daarbinne gedra kon word.
【11/5(月)・11/12(月)・12/3(月)［鳥羽市］開催】「≪地プロ：イ−2�≫中小企業等の人材確保支援事業(経営者意識改革セミナー)」の第1回・第2回・第3回(鳥羽商工会議所)の参加者を募集します。