Hierdie artikel handel oor die Kanadese stad. Vir die gelyknamige dorpe en kastele, sien gerus Montreal (dubbelsinnig).
45°31' N 73°34' W
18 Mei 1642
431,5 vk km
200 m (Mont Royal)
1 649 519
3 822,8/vk km
UTC -5 (Oostelike tyd)
Montreal (Montréal in Frans; Standaardfrans: [mɔ̃ʀeˈal], Kanadese Frans: [mɒ̃ʀeˈal], Engels: [ˌmʌntɹiˈɒːl]) is die naam van die stad, eiland en eilandsee by die vereniging van die Sint-Laurens- (Frans: fleuve Saint-Laurent) en Outaouais-riviere in die sentrale gedeelte van die Sint-Laurens-vallei. Montreal se hawe, wat 1 600 kilometer landinwaarts van die oseaan lê, behoort tot die grootstes van Noord-Amerika.
Montreal (amptelik: Ville de Montréal) is die grootste stad van die Franssprekende provinsie Quebec (Oos-Kanada) - en op een na ook die grootste Franssprekende stad ter wêreld. Die Île de Montréal (Montrealeiland) het sowat 1,7 miljoen en die metropolitaanse gebied van Montreal 3,8 miljoen inwoners. Volgens die sensus van 2005 is meer as 70 persent van die bewoners van Montrealeiland Franssprekendes. Die grootste minderhede is die sogenaamde Néo-Canadiens (immigrante, 23 persent) en Engelssprekendes (sowat tien persent). Daar is 'n aantal oorwegend anglofone voorstede veral in die weste van Montrealeiland soos byvoorbeeld Montreal West.
Montreal is een van die mees kosmopolitiese - en danksy lae misdaadsyfers ook veiligste - metropole ter wêreld (in 2005 is daar slegs 35 moorde in die metropolitaanse gebied met 3,6 miljoen inwoners gepleeg). Besoekers kan gerus na middernag deur die stad wandel - veral Amerikaanse toeriste is meestal verbaas dat Montreal se strate op daardie tyd nog steeds besig is.
Montreal het internasionale bekendheid verwerf met die tentoonstelling Expo '67 en die Olimpiese Spele van 1976. Die stad is ook die setel van die International Civil Aviation Organization (ICAO), 'n Specialized Agency van die Verenigde Nasies (VN) wat die ontwikkeling en bedryf van die burgerlugvaart, lughawens, lugvaartroetes en lugvaartveiligheid beheer, en die International Air Transport Association (IATA). Daarnaas het ook die Canadian Space Agency / Agence spatiale canadienne (CSA/ASC) sy hoofkwartier in Longueuil, 'n voorstad suid-oos van Montreal.
Die Montrealers - of Montréalais soos hulle in Frans genoem word - gebruik dikwels die bynaam "La Belle" - "Die Skone" vir hulle stad en geniet die Franse "Savoir vivre" in 'n moderne Noord-Amerikaanse metropool wat sy Europese karakter steeds gehandhaaf het.
4.3 Ville-Marie (1642-1665)
4.6 Britse gesag 1760-1800
5 Met 'n oogopslag
Geografie en stadlandskap[wysig]
Weer en klimaat[wysig]
Die maksimale jaarlikse temperatuurvariasie in die metropolitaanse gebied van Montreal kan sowat 70 °C wees, met 'n gemiddelde amplitude van 31 °C. Die jaargetye met hulle verskillende temperature het 'n deel van Montreal se leefwyse geword. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 10,1°C en die gemiddelde jaarlikse reënval 1 030 millimeter. Die gemiddelde jaarlikse aantal sonskynure is 2 015,2. Die weer is baie wisselvallig en word sterk deur die jaargetye beïnvloed. Montreal is baie warm, gereëld ook bedompig, in die somer. Dit is ook die tyd van die donderbuie. Julie is die warmste maand van die jaar, alhoewel die hoogste temperatuur ooit in Augustus 1975 gemeet is (37,6°C of 100°F). Op 15 Januarie 1957 het die temperatuur tot -37,8 °C gedaal. 'n Gemiddeld van 157 dae tussen 3 Mei en 8 Oktober is vorsvry.
Stewels, handskoene, musse en warm mantels is noodsaaklik in die winter. Januarie is die koudste maand, en deur die ysige winde word die lae temperature nog sterker ervaar. Op 14 Januarie 2004 word temperature van -40°C (-40°F) gemeet, die laagstes ooit. Sneeuval tree gereëld op, met 'n gemiddelde van 240 sentimeter gedurende die winter. Die stadsregering bestee jaarliks meer as CDN-$50 miljoen aan sneeuverwydering. Sneeuval tree ook in die lente en herfs op.
Montrealers geniet dikwels die warm weer van die été indien of Indian Summer, wat nog laat in die herfs optree.
Daaglikse gemiddeldes in °C
Reënval in mm
Sneeuval in cm
Sedert die middel van die 19de eeu was daar drie dekades waartydens Montreal sterk bevolkingsgroei ervaar het: 1851-61, 1901-11 en 1951-61. Maar daar was ook 'n periode toe die bevolking afgeneem het (tussen 1966 en 1981) om daarna weer stadig toe te neem. Die bevolkingsgetal van die middestad het sedertdien begin stabiliseer, terwyl Montreal se voorstede verder gegroei het. So was nog in 1931 tagtig persent van die metropolitaanse bevolking in die stadsgebied saamgetrek. In 1996 het hierdie syfer nog net 31 persent beloop. Eers met die insluiting van voorstede in 2002 het die prentjie weer verander toe die totale bevolking tot 1,8 miljoen gestyg het en 53 persent van die metropolitaanse bevolking binne die stadsgrense van Montreal saamgetrek was.
Die demografiese groei van Montreal was meestal nie soseer aan natuurlike bevolkingsaanwas te danke nie, maar eerder die gevolg van migrasie. Terwyl ook die aankoms van groot getalle oorsese immigrante 'n belangrike faktor by hierdie ontwikkeling was, was dit grotendeels Quebecers uit ander dele van die provinsie wat hulle in Montreal gevestig het - Engelssprekendes uit landelike gebiede val in hierdie kategorie, en meer nog Franssprekendes. Ná die Tweede Wêreldoorlog het ook hoër geboortesyfers tot die bevolkingsgroei bygedra. Vandag is die meeste Montrealers boorlinge van Quebec.
Vir die grootste deel van die 19de eeu was 98 persent van Montrealers van Franse of Britse afkoms. Engelssprekendes het in die tydperk tussen 1831 en 1865 selfs die meerderheid gevorm, en eers daarna het migrasie van Montreal 'n oorwegend Franssprekende metropool gemaak. Omstreeks 1900 het groter getalle Joodse immigrante uit Oos-Europa hulle in die stad begin vestig. Dit was die beginpunt van etniese diversifisering - 'n proses wat in die loop van die 20ste eeu sou versnel.
Die Metropolitaanse Gebied van Montreal het vandag sowat 3,6 miljoen inwoners (waarvan sowat 1,6 miljoen in die stad Montreal). 53 persent van die bevolking is tweetalig, dertien persent praat naas Frans en Engels 'n derde taal. 'n Vyfde van die Montrealers is buite Quebec gebore (sowat tien persent is van Italiaanse afkoms), en daar word meer as 100 verskillende tale in die stad gepraat. Volgens die sensus van 2011 was daar 40 Afrikaanssprekendes.
In 1996 was twee derdes van die bevolking in die sensus-metropolitaanse gebied Franssprekend; dertien persent het Engels as huistaal gebesig, en 17,7 persent 'n ander taal. 2,3 persent was meertalig. 24 persent van Montrealers was etniese minderhede soos Italianers, Jode, Duitsers, Sjinese, Haïtianers en Grieke. Die twee laasgenoemde groepe het hulle eers in die 20ste eeu in noemenswaardige getalle in Montreal begin vestig, terwyl alle ander groepe reeds vanaf die 19de eeu geïmmigreer het.
'n Groot deel van die Montrealers is van Ierse afkoms, aangesien die stad en die provinsie Quebec vir hulle meer aantreklik was as ander dele van die Britse Ryk, in die besonder Toronto (vroeër York). Die Franse bevolking het nie teen die Ierse setlaars op grond van hulle herkoms en godsdiens gediskrimineer nie aangesien albei groepe dieselfde Rooms-Katolieke godsdienstige agtergrond het. Tydens die groot Ierse hongersnood van 1842 tot 1852 het baie Iere na Quebec geëmigreer, en 'n groot aantal weeskinders is deur Franssprekende gesinne aangeneem. Die Ierse immigrasie het vir baie jare aangehou, en daar word beraam dat sowat veertig persent van die Franssprekendes in Quebec van gemengde Frans-Ierse afkoms is.
Montreal is ook die Kanadese hoofstad van die gay en lesbiese gemeenskap en het die 1ers Outgames mondiaux Montréal 2006, die Gay en Lesbiese Olimpiade, georganiseer.