Kommentaar op die Wet op Diensbillikheid - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Kommentaar op die Wet op Diensbillikheid
Die realiteit van 'n historiese stryd vir burgerregte het in die voortvarende retoriek van politiek-korrekte taal [newspeak] ontaard. "Gelyke geleentheid" beteken nou voorkeurbehandeling. "Stemreg" sluit nou voorkeurkanse in om te wen. Desegregasie van skole beteken nie meer die reg om na enige openbare skool ongeag ras te gaan nie, maar wel om gedwing te word om na die skool te gaan waarnatoe jy volgens ras aangesê word om te gaan. "Gelyke geregtigheid vir almal" beteken nou kompenserende voordele vir sommiges—meestal die meer bevoorregtes onder diegene wat die politieke etiket van "benadeeld" deel. [vry vertaal]
― Thomas Sowell, (Amerikaanse ekonoom en sosiale teoretikus) Civil Rights: Rhetoric or Reality
Dit blyk dat die kern van die wysigings die volgende is:
Klousule 4 van die Wetsontwerp beoog om artikel 15A in te voeg om mag te verleen aan die minister van arbeid om (i) nasionale ekonomiese sektore te identifiseer; en (ii) numeriese teikens vir daardie sektore vas te stel. Klousule 6 wil op sy beurt artikel 20 van die Wet of Diensbillikheid wysig ten einde die sektorale diensbillikheidsteikens te koppel aan die numeriese teikens wat deur aangewese werkgewers in diensbillikheidsplanne vir hul werkplekke gestel is.
Klousule 11 van die Wetsontwerp beoog om artikel 42 van die Wet op Diensbillikheid te wysig "ten einde dit uit te klaar" dat 'n aangewese werkgewer se voldoening aan sy verpligtinge om diensbillikheid te implementeer afgesien daarvan dat dit gemeet word aan die demografiese profiel van die nasionale of streeks- ekonomies aktiewe bevolking, ook gemeet mag word aan voldoening aan die numeriese sektorale teikens wat deur die minister van arbeid ingevolge die voorgenome artikel 15A gestel is.
Wanneer hierdie wysigings gemeet word aan onderskeidelik internasionale en nasionale maatstawwe, voer ons aan dat:
Die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (SAMRK) het op 12 Julie 2018 sy Gelykheidsverslag vir 2017-'18 bekendgestel met die onderopskrif, Achieving substantive economic equality through rights-based radical socio-economic transformation in South Africa' (Equality Report), oftewel "Ter bereiking van substantiewe ekonomiese gelykheid deur regte-gebaseerde radikale sosio-ekonomiese transformasie van Suid-Afrika."
Hierdie verslag was die direkte gevolg van aanbevelings van die VN se CERD-komitee wat op 4 Oktober 2026 gemaak is.
Die verslag het onder meer gemeld, en ek parafraseer, dat die Wet op Diensbillikheid gewysig word om meer genuanseerde groepe op grond van behoefte en met inagneming van sosiale en ekonomiese aanwysers te teiken. Daarbenewens moet diensbillikheidsplanne kwalitatief en konteks-sensitief wees en moet dit verder gewysig word om terug te keer na die posisie waar oorweging van die ekonomies aktiewe bevolking van 'n streek in verhouding tot verteenwoordigingsvlakke verpligtend en nie diskresionêr is nie.
Ons voer aan dat die departement en die minister met die wysigings nie gehoor gee aan die aanbevelings van die SAMRK soos uiteengesit in die Gelykheidsverslag nie, en dat die Wetsontwerp in die teenoorgestelde rigting beweeg van dit wat deur die SAMRK vir oorweging voorgestel is weens die feit dat die sektorale teikens soos deur die minister bepaal nóg konteks-sensitief, nóg meer genuanseerd gaan wees.
Die goue draad wat deur die Grondwet en die Wet op Diensbillikheid loop, is die vereiste van billikheid en redelikheid in die aanvaarding en toepassing van maatreëls vir regstellende aksie. Enige voorstel dat regstellendeaksie-maatreëls meganies toegepas mag word terwyl die minister oor feitlik onbeperkte mag beskik om teikens vir bedrywe en sektore te stel, moet sonder meer verwerp word. Gesonde rede en regverdigheid is die toetsstene.
'n Situasie waarin die staat (deur die minister van arbeid) die toekenning van werk op grond van ras en geslag beheer, is maatskaplike manipulasie en nie billike verteenwoordiging nie en kom in werklikheid op 'n kwotastelsel neer. Die doel daarvan om billike verteenwoordiging te bewerkstellig, is om te verseker dat onbillike diskriminasie uitgeskakel word en dat elke persoon dieselfde geleentheid het ongeag ras of geslag. Die rigiede daarstelling van "teikens" wat op proporsionele verteenwoordiging in die arbeidsmag gemik is, beteken nie dat die doel van 'n regverdige en billike samelewing bereik word nie.
Dit is ons gevolgtrekking dat die voorgestelde wysigings nie net ongrondwetlik en onwettig sal wees nie, maar dat dit direk in teenstelling is met die Internasionale Konvensie oor die Uitskakeling van Alle Vorme van Rassediskriminasie wat deur Suid-Afrika onderteken is, en met die Menseregtekommissie se Gelykheidsverslag wat daaruit voortvloei. In 'n land met 'n werkloosheidskoers van meer as 32% mag desentralisasie en deregulasie die moeite werd is om na te kyk.