mislukte staat | Diakonos
Boodskap gelewer deur Prof Jurgens Hendriks – NGK Stutterheim 18 Augustus 2019
Daar is ŉ groot onrustigheid in ons land, onsekerheid oor die toekoms. Agentskappe wat te doen het met emigrasie het meer as ooit navrae van Suid-Afrikaners van mense wat na Australië, New Zeeland, Kanada en waar ook wil gaan. Intussen stroom mense uit Zimbabwe en talle ander lande na Suid-Afrika in die hoop om hier te kan werk kry en ŉ beter lewe te mag hê. In die Wes-Kaap groei die townships met mense uit die Transkei en Oos-Kaap op ŉ weeklikse basis.
Dis ŉ wêreld-wye verskynsel. Vlugtelinge uit Afrika stroom oor die Middellandse See na Europa al is daar duisende wat verdrink as oorlaaide bote sink.
Waarom gaan dit so sleg in Afrika dat mense sulke lang en gevaarlike reise aanpak, so ver gaan om huis en haard te verlaat en in ander lande heenkome te gaan soek?
Ek wil dit met ŉ vraag begin.
Waarom is die meeste Afrika lande in so ŉ hartseer toestand?
In baie lande, SA inkluis, is meer as 80% van die bevolking Christene. Hoekom gebeur die ding in Christen lande?
Waarom soveel korrupsie en so ŉ gebrek aan betroubare leiers dat ŉ land se mense “die pad vat” op soek na beter heenkome?
Die boodskap het vier dele:
Simptome van ŉ mislukte staat.
Waarom maak Christene nie ŉ verskil as hulle 80% van die bevolking is nie?
Leierskap en drie versoekings;
Leierskap in navolging van Christus.
SIMPTOME VAN ŉ MISLUKTE STAAT
As mens “failed state” Google het die internet die interessantste besprekings en voorbeelde. Die Encyclopedia Brittanica se beskrywing is na my oordeel uitstekend:
Failed state, a state that is unable to perform the two fundamental functions of the sovereignnation-state in the modern world system: it cannot project authority over its territory and peoples, and it cannot protect its national boundaries. The governing capacity of a failed state is attenuatedsuch that it is unable to fulfil the administrative and organizational tasks required to control people and resources and can provide only minimal public services. Its citizens no longer believe that their government is legitimate, and the state becomes illegitimatein the eyes of the international community.
Ons het pas oor die nuus gehoor:
Auditor-general, Kimi Makwetu, has releasedthe latest municipal audit results, showing an overall decline for the 2017-18 financial year.
The Auditor-General of South Africa audited 257 municipalities… Only 18 municipalities managed to produce quality financial statements and performance reports, as well as complied with all key legislation, thereby receiving a clean audit. This is a regression from the 33 municipalities that received clean audits in the previous year.
U weet wat voor die Zondo kommissie getuig word. Op grond van die getuienis is SA op die drumpel daarvan om ŉ mislukte staat te word, inteendeel, streke van die land en afdelings van die staat is sodanig gekaap deur korrupte mense en groepe, dat al die kenmerke van ŉ mislukte staat daar voorkom. Oud-president Zuma het hierdie bedeling ingelui en sy trawante probeer met alle mag in beheer bly van selfverrykende korrupsie. Dit is asof hulle die Afrika patroon wil navolg.
Ons vraag is: hoekom maak die kerk nie ŉ verskil nie? Waar is die invloed van 80% Christene wat sout en lig moet wees, wat reg en geregtigheid moet bring, wat vrede tussen alle mense moet bewerk?
Ek is die afgelope 20 jaar betrokke by NetACT, die Network for African Congregational Theology. Die netwerk het in 1999-2000 ontstaan tussen agt kweekskole waar die NGK se sendingwerk tot kerkstigting en uiteindelik onafhanklike kerk met hulle eie teologiese opleiding gelei het. Tans het ons meer as 50 lede uit 15 lande waar meer as 20,000 teologie studente opgelei word.
Kyk egter na die groter prentjie: in SA is daar ongeveer 180,000 pastore van gemeentes wat basies geen teologiese opleiding het nie – dis ongeveer 80% van alle kerkleiers. In Afrika Suid van die Sahara is daar ten minste 2 miljoen “bospastore” sonder geen opleiding in teologie, in hoe om die Bybel te lees en te verstaan en te breek en op die manier hulle gemeenskappe te begelei nie.
In al hierdie lande en feitlik in al die betrokke kerke is korrupsie en nepotisme, etnisiteit-spanning tussen stamme (m.a.w. rassisme), ŉ groot probleem.
In meeste van hierdie lande is die Islam aan die groei. Die spanning en geweld tussen Christene en Islam is ontstellend soos wat die Islamitiese imperialisme in intensiteit en fisiese aggressie toeneem.
Van alle mense het die Nigeriërs in die netwerk vanaf 2015 daarop aangedring dat ons die korrupsie-en-leierskap probleem in die oë moet kyk en aanspreek. Ek wens ek kon u meer vertel oor wat hier aan die gebeur is. Dit gee my moed.
Ons wil egter fokus op die vraag: Waarom het Christene in hierdie mislukkende state en streke so min invloed – en dit terwyl Christene die meerderheid in soveel van die lande is?
Die antwoord lê daarin dat ons nie verstaan wie ons is nie, wat ons moet wees nie. Ons is nie die lig van die wêreld en die sout van die samelewing nie.
Wat is ons identiteit? Hoe moet ons wees? Die antwoord staan reeds in Gen 1:26-28.
Toe het God gesê: “Kom Ons maak die mens as ons verteenwoordiger, ons beeld, sodat hy kan heers oor die vis in die see, die voëls in die lug, die mak diere, die wilde diere en al die diere wat op die aarde kruip.”
God het die mens geskep as sy verteenwoordiger, as beeld van God het Hy die mens geskep, man en vrou het Hy hulle geskep.
Toe het God hulle geseën en vir hulle gesê: “Wees vrugbaar, word baie, bewoon die aarde en bewerk dit. Heers oor die vis in die see, oor die voëls in die lug, oor al die diere van die aarde, ook oor die diere wat op die aarde kruip.”
Die skrifgedeelte verduidelik dat
onsgeskep is na die beeld(wat ons is) en verteenwoordiger (wat ons moet word) van die Drie-enige God, die Vader, Seun en Gees; of in ander woorde: as ŉ gemeenskap, ŉ “community.” Ons bestaanswese is “community” en die eerste en belangrikste gemeente is die gesin.
Ons is geskape om as mede-skeppers, verteenwoordigers,verantwoordelikheidte neem vir die skepping;
Ons is geskape om te heers, maar “heers” se diepste betekenis hier is om te dien… ons is soos mens in Christus kan sien: diensknegte,verantwoordelik om na mekaar en die skepping om te sien.
Ons identiteit is geleë in die misterie van die Drie-eenheid. Richard Rohr het dit mooi gestel:
In the Trinity, the three must be maintained as three and understood as different from one another. Yet the infinite trust and flow between them is so constant, so reliable, so true, and so faithful that they are also completely one.1
ŉ Ander pragtige metafoor is die waterwiel waarmee die ou mense water oor ŉ draaiende bakkies-wiel laat loop het om die krag te verskaf om koring te maal.
Die Vader gee alles aan die Seun soos wat die boonste bakkie al sy water uitstort in die bakkie onder hom. Die Seun gee alles wat Hy ontvang aan die Gees en die Gees gee al die krag aan almal wat “in Christus” hulle hart en lewe oopstel aan die Gees. Hierdie krag draai om die as van liefde wat die Koninkryk van God op die aarde laat kom. Die God van liefde stort liefde uit in die lewens van sy kinders wat dit “in community” met mekaar deel, aan mekaar en aan die wêreld gee, skeppend en verantwoordelik, versorgend gee.
Dit is ŉ dans van kreatiewe, skeppende beweging wat die Koninkryk van God laat gestalte vind.
Waarom kom dit nie tot sy reg in ons gemeenskappe nie? Hoekom “flop” ons is ons Godgegewe doel?
Genesis vertel ook wat die Koninkryk laat misluk soos ŉ mislukte staat. Alles val in mekaar as elke Adam en Eva besluit hulle wil self in beheer wees oor hul eie tuintjie. Hulle kruip dus weg van God. Maar die gebrek aan verantwoordelikheid neem laat jou naak … en uiteindelik is daar moord in jou eie familie as die een kind die ander een doodslaan.
Die verhale van die vloed, van Noag, van die toring van Babel en die groot taalverwarring verduidelik wat alles verkeerd loop as ons ons God-gegewe identiteit en verantwoordelikheid verloor. Ideologie neem oor, eie planne vir beheer oor eie koninkryke en stede, Steinhoff besighede en Zimbabwe state verduister skeppende verantwoordelikheid vir die wêreld en lewe. Die einde is ŉ mislukte staat en ŉ gebroke wêreld.
Dit is ŉ terneerdrukkende prentjie. Die vroegste weergawe van ŉ mislukte staat. God probeer weer.
Van Genesis 12 en volgende lees ons migrasie-stories en sien ons hoe God ons help om weer ons ware identiteit te ontdek. Hy roep vir Abram en sê (Gen 12:1-4):
Die Here het vir Abram gesê:
“Trek uit jou land uit, weg van jou mense en jou familie af na die land toe wat Ek vir jou sal aanwys.
Ek sal jou ‘n groot nasie maak, Ek sal jou seën en jou ‘n man van groot betekenis maak, en jy moet tot ‘n seën wees.
Ek sal seën wie jou seën, en hom vervloek wat jou vervloek. In jou sal al die volke van die aarde geseën wees.”
Abram het toe weggetrek, gehoorsaam aan die woord van die Here,
Abraham word toe, soos so baie mense vandag, ŉ immigrant.
Abraham moet die mens se diepste identiteit weer ontdek .. en die keer gebruik die Bybel ander woorde om ons identiteit te beskryf: jy moet vir ander tot ŉ seën wees. Daarin sal jy self seën vind.
Vir my is van die belangrikste lesse uit die Abraham verhale-siklus dat jy nie maklik jou identiteit in jou geboorteland en tussen jou eie mense ontdek as jou hele lewe net om jouself draai nie. Soos met apartheid en ontelbare ander voorbeelde uit Afrika en die geskiedenis, verongeluk selfsugtig gerigte ideologie die diepste wese van ons Godbedoelde identiteit en verantwoordelikheid. “Op reis gaan” beteken mens moet ontsnap uit ŉ geslote lewenskring.
“Gehoorsaamheid” ontsluit genade, al is om gehoorsaam te wees self groot genade. Daar is baie illustrasies hiervan uit Abraham se lewe. Kom ons kyk na twee: Dis eers as jy in gehoorsaamheid die onbekende in waag en jy afhanklik is van die Here se leiding en krag op die onbekende pad voor jou, dat jy leer om te word wat jy moet wees.
Dis net as jy gehoorsaam is dat jou nageslag ŉ toekoms het. Dit moes Abraham met die lank wag vir Isak leer. En hy moes leer dat jy jou kosbaarste besittings moet kan weggee. Eers dan kry jy dit en meer terug.
Genade word ontsluit deur gehoorsaamheid, maar gehoorsaamheid kom telkens net los as jy bereid is
om wyer as jou eie tuintjie verantwoordelikheid te neem;
as jy bereid is om wat jy het op te offer
Op die reis het Abraham telkens altare gebou. Die altare moes hom herinner wat hy van God leer ken het. Die altare het padtekens en padkaart vir sy identiteit geword.
Het u en ek altare waar God aan ons verskyn het en vir ons rigting gegee het?
Is ons gehoorsaam om buite ons eie tuintjies verantwoordelikheid vir die skepping en wêreld om ons te neem?
Vanuit die oogpunt van hierdie boodskap illustreer die res van die OT twee sake:
Israel as ŉ mislukte staat omdat hulle nie ŉ seën vir die nasies was nie maar op hulleself ingestel was …. en let op, ŉ mislukte staat verloor beheer oor sy grondgebied. In die ballingskap verloor Israel al hul aardse besitting.
Leierskap. In Israel se geskiedenis was daar goeie konings en slegte konings. Die gehalte van leierskap bepaal die lotgevalle van mense en volke. En kyk ook na die geboorte van ŉ baie spesiale vorm van leierskap: profete. Ek vertrou u weet dat SA se profete ons gered het van ŉ Rwanda-tipe bloedbad.
3 LEIERSKAP EN DIE DRIE VERSOEKINGS
Die OT se profete het algaande besef dat God self vir ons sal moet kom wys wat Hy bedoel met leierskap en wat ons ware identiteit is. Ek wil uit die NT twee aspekte van leierskap met u deel – aan die hand van die voorbeeld van Jesus Christus.
Die eerste is die versoekings wat ons verlei en waardeur ons identiteit vernietig word.
Matteus 4:1-11, Markus 1 en Lukas 4 verhaal hoe die Satan Jesus se Koninkryk probeer verongeluk het, sy identiteit probeer saboteer het.
U ken die drie versoekings. Mens kan dit opsom as hedonisme, egoïsme en materialisme. Henri Nouwen2het die mooiste boekie oor leierskap aan die hand van die drie versoekings geskryf.
Hedonismeis ‘n denkrigting waarvolgens genot en gelukdie primêre of belangrikste intrinsieke waarde en die hoogste doelvandie menslike lewe is. Maak van klippe brood; seks in enige vorm vir die “kick” daarvan; losbandigheid wat net plesier soek. Dit gaan om die versoekings van die vlees, oordrewe beheptheid met die mens se basiese liggaamlike behoeftes. Dis van te veel eet en vetsug (obesiteit) tot al die baie vorme van seksuele obsessies, of ŉ obsessie met jou fisiese voorkoms, of ŉ lewe wat net op “jôl” ingestel is en vir niks verder verantwoordelikheid neem nie.
Egoïsmeofselfsug. Spring van die tempel se dak en laat almal verstom as die engele jou ŉ soft landinggee. Jy wil gewild wees en bewonder word. Jy wil die middelpunt van alles wees, die mense moet jou aanbid, jy kan nie sonder die aandag van facebook en twitter volgelinge en die toejuiging van die skares klaarkom nie. Jy rig jou besluite en keuses in op grond van wat die mense sal sê.
Materialisme en beheer. Heers oor die koninkryke van die aarde het Satan aan die Jesus voorgestel, ek gee jou al die mag,geld en besittings en die vermoë om in alles en oor alles beheerte hê. Dit gaan om die bou van Steinhoff-sakeryke , om onder die “Big Men” of “Assertive Women” te tel, om lewenslange president te wees – ensovoorts.
Jesus is sy lewe lank hiermee gekonfronteer.
In die woestyn het hy dit in sy mees kru vorm ervaar;
Tussen Getsemane en Golgota was dit ŉ bloedsweet versoeking.
As mens swig voor hierdie versoekings verloor jy jou skeppingsidentiteit en kan jy nie vir ander tot ŉ seën wees nie. Dit breek verhoudings (community) en jy word ŉ slaaf van waardes wat vernietig. Waarop dit neerkom is dat jy ophou verantwoordelikheid neem vir die skepping en jou naaste. Jy eindig egter altyd naak in jou eie tuintjie met kinders wat baklei en doodmaak.
4 LEIERSKAP IN NAVOLGING VAN JESUS
In wat waarskynlik die oudste Christelike lied is, kan ons die diepste beginsels van ons identiteit hoor en in Jesus geïllustreer sien.3The Message se vertaling van Filip 2:1-8 lui:
1–4 If you’ve gotten anything at all out of following Christ,
if his love has made any difference in your life,
if being in a community of the Spirit means anything to you,
if you care— then do me a favor:
Agree with each other,
be deep-spirited friends.
Don’t push your way to the front;
He had equal status with God but didn’t think so much of himself
that he had to cling to the advantages of that status no matter what.
When the time came, he set aside the privileges of deity
Having become human, he stayed human.
Instead, he lived a selfless, obedient life and then died a selfless, obedient death —
and the worst kind of death at that — a crucifixion.
Sendingwerk in Afrika het telkens die evangelie verskraal tot ŉ tipe verlossing wat neerkom op ŉ ontsnapping van al die aardse ellendes vir ewigdurende vreugde eendag in die hemel. Dis ŉ “ontsnap aarde ellendes” evangelie wat nie gehoor het dat die evangelie gaan oor ŉ koninkryk “op die aarde soos in die hemel” nie. Nou sit Afrika en talle Christene met ŉ evangelie wat die hemel belowe maar die aarde in ŉ gemors los.
Luister na Filippense 2, kyk na Jesus se aardse lewe.
Soos Abraham het hy sy tuiste verlaat en ŉ immigrant op aarde geword waar hy die hele tyd op reis was na alle groepe en mense wat hom nodig gehad het: armes, siekes, vroue, kinders, rykes, heersers, skrifgeleerdes ens.
Maar die grootste geheim van Jesus se lewe kyk ons die hele tyd mis. Hy het ŉ dienskneg gebly en nooit die onbeskryflike krag waaroor hy beskik het, tot sy eie voordeel aangewend nie. Hy het siekes genees, blindes laat sien, verlamdes laat loop, skares gevoed, duiwels uitgedryf, storms kalmeer, op water geloop en Lasarus wat dood was opgewek …
maar nooit het hy sy mag gebruik om homself te bevoordeel nie.
Sy mag is gebruik om ŉ seën te wees.
Ons grootste versoeking is om die besittings, geld en mag waaroor ons beskik tot ons eie voordeel te gebruik. Jesus se versoeking in Getsemane, voor die kruisiging, het hieroor gegaan. Toe Petrus die bendelid se oor met sy swaard afkap, sê Jesus vir hom (Matt 26:52-53):
“Sit jou swaard terug in sy plek, want almal wat na die swaard gryp, sal deur die swaard omkom. Of dink jy Ek kan nie my Vader om hulp vra nie? Hy sal dadelik vir My meer as twaalf legioene engele beskikbaar stel.
Ons het ŉ baie eensydige siening van die kruis – eintlik ŉ selfsugtige siening. Die kruis is vir ons die simbool van die grootste reddingsaksie wat ooit plaasgevind het, Jesus se bloed vir ons sonde.
Dus, na ons aardse “jôl” kry ons vergifnis en ontvang ons die ewige lewe. Dis soos goeie besigheid.
Jesus wys vir ons met die kruisiging dat verlossing kom, die Koninkryk kom,
as jy nie die mag waaroor jy beskik vir jou eie belang aanwend nie;
as jy beheer van jou eie tuintjie of koninkrykies prysgee om vir ander ŉ seën te wees.
Die eerste geslag Christene het hieroor gesing (Fil 2:7-8):
Instead, he lived a selfless, obedient life and then died a selfless, obedient death—
Hoekom is Afrika en Suid-Afrika ondanks die hoë persentasie Christene in so ŉ hartseer toestand?
Hoekom vertoon ons en talle ander lande al die simptome van ŉ mislukkende staat?
As ek die Bybel reg verstaan, sê die Bybel vir ons ons leef nie in navolging van Christus nie.
Ons, en ons leiers, het ons ware identiteit verloor – of dit nog nooit ontdek nie.
God se koninkryk kan op aarde kom, as ons bereid is om nie net vir ons eie tuintjies te leef nie, maar as ons verantwoordelikheid vat vir die plaas. Dit beteken, ons moet oor die grense van geslag en ras en stand uitreik, Abraham-gewys op reis gaan, verantwoordelikheid aanvaar vir alles wat stukkend is en seer is … Jesus volg na al die ander groepe en daar help, daar sout wees, daar verantwoordelikheid aanvaar. Dis nie ŉ maklike pad nie want dit beteken in die politieke en ekonomiese gemors van jou eie gemeenskap inbeweeg.
Hoe anders kan ons sout wees en lig bring as ons nie vir die nasies tot seën is nie?
Hoe kan ons dorpe, streke en provinsies verander sonder dat daar mense is wat verantwoordelikheid neem en die korrupsie aanspreek?
Dis nie ŉ maklike reis nie. Maar as ons in ons eie tuintjies selfsugtig wat ons het vir onsself hou, is daar ook geen toekoms nie.
Word deel van God se waterwiel.
18 Aug 2019. hjh@sun.ac.za. 073 772 6706.
1Richard Rohr’s Daily Meditation, From the Center for Action and Contemplation, Unity and Diversity, 8 June 2019.
2Henri J.M. Nouwen, In the Name of Jesus: Reflections on Christian Leadership(New York, Crossroads, 1989).
3Twee boeke wat vir my baie beteken het om Filippense 2 te verstaan is: Gorman, M.J., 2009, Inhabitating the cruciform God, kenosis, justification and theosisin Paul’s narrative soteriology, Eerdmans,Grand Rapids; Hellerman, J.H., 2013, Embracing shared ministry. Power and status in the early church and why it matters today, Kregel, Grand Rapids.
Sleutelwoordw: failed state, gelowige leef, Jesus, mislukte staat
Kategorieë : Christenwees, Lesings, Werkswinkels, ens, Preek agtergrond, Uncategorized