Die Romaanse kuns het teen die middel van die 10de eeu byna gelyktydig op verskillende plekke in Wes-Europa begin ontwikkel. Hoewel die Romaanse kuns hoofsaaklik godsdienstig van aard is, verskil dit heelwat van streek tot streek, wat dit baie moeilik maak om 'n omvattende definisie daarvoor te gee.
Die katedrale van Spier en Mainz soos dit oorspronklik (ca. 1035) daar uitgesien het, was Vroeg-Romaans. Die oorgang na die Hoog- of Middel-Romaanse styl (1070/80-1150) het aanvanklik veral in Boergondië plaasgevind. Twee faktore was hier van groot belang: die invoer van die gang om die priesterkoor (koorgang), met kapelle wat straalsgewys gegroepeer en elk aan 'n ander heilige gewy is, en die vervanging van houtplafonne deur klipgewelwe, wat nie net die gevaar van brand grootliks uitgeskakel het nie, maar ook die akoestiek verbeter het.
Naas die pelgrimskerke is 'n groot aantal sogenaamde streekskole in Frankryk gebou. Die belangrikste daarvan is die van Poitou, Auvergne, Boergondië, Akwitanië, Normandië en Provence. Kenmerkend vir die Poitou kerke is die hoë sybeuke, wat soms net so hoog as die skip is. Die kerk het 'n aaneenlopende dak (blinde basiliek) en geen galerye nie. Die bekendste kerke van die groep is die St. Savin-sur-Gartempe (1060 -1115), met skilderinge aan die tonnelgewelf, en die Notre-Damela-Grande (Poitiers; einde 11e eeu, begin 12e eeu).
Voorts is eienskappe van die klassieke boukuns bewustelik in die groot Boergondiese kerke herhaal, soos duidelik in byvoorbeeld die St. Lazare (Autun) gesien kan word. In Aquitanië (Suidwes-Frankryk) is die skip breër as gewoonlik gebou, met 'n reeks koepels of pendentiewe bo-oor. Goeie voorbeelde is die St. Pierre (Angoulême; begin in 1105) en die St. Front (Perigueux, 1120 en later). In Normandië en Engeland (wat sterk kulturele bande met mekaar gehad het) is die kruisribgewelf vroeg reeds dikwels gebruik.
In Sentraal- en Suid-Italië was daar soveel style wat mekaar onderling beïnvloed het, dat daar nie sprake van 'n eenheid kan wees nie. Die Dom van Pisa (in 1063 begin) met sy losstaande kloktorings (die "skewe toring") en die doopkapel (1152-1278) is deur die Bisantynse styl beïnvloed, terwyl die S. Miniato al Monte (Florence; 11e-13de eeu) deur die vroeg Christelike monumente beïnvloed is en die gewels van die kerke in Umbrië aan die van Lombardië herinner (byvoorbeeld die S. Rufino in Assisi; ca. 1140).
Sisilië en die kusstrook van Amalfi het noue bande met die Bisantyne, Arabiere en Noormanne gehad, iets wat duidelik in die boukuns weerspieël word. Veral in Apulië is Lombardiese invloede ook te bespeur, soos in onder meer die S. Nicola (Bari, ca. 1087 begin).
In Duitsland is die Romaanse boukuns in die Saksiese en Ottoniese tradisies beoefen, terwyl die ander gebiede die skool van Hirsau (vernoem na die klooster in Hirsau (1082- 1091) in die Swartwoud waarvan net die ruïne oorgebly het) nagevolg het. Die kerke, wat veral tussen 1080 en 1150 gebou is, het 'n skip met 3 beuke en 'n lae dak en is na die voorbeeld van die Cluny II gebou nadat die ab van Hirsau 'n besoek daar afgelê het.
Die koor het ook 3 beuke, wat reguit kon wees of nisse kon hê. Die westelike front het 2 torings en 'n voorhal gehad. Langs die Ryn is 'n aantal "keiserdomme", byvoorbeeld die katedrale van Spiers, Mainz en Worms soos hulle in die 11de eeu daar uitgesien het.
In Spanje het die kerke langs die pelgrimsweë na Santiago de Compostela 'n duidelike Franse karakter met 'n taamlik eenvormige styl. Kenmerkend vir die 12de eeu was die toenemende gebruik van die koorgang. In Engeland het die boubedrywig hede pas na die verowering van Normandië toegeneem. Die Engelse katedrale het kenmerkend 'n lang skip en 'n regaf koor, elemente wat later ook in die Engelse Gotiek bly voortleef het.
Die Romaanse beeldhoukuns was ten nouste verbind met die boukuns, en was in die eerste plek gerig op die verkondiging van die Christelike geloof. In die tyd kon baie min mense lees en skryf en die verhalende beeldhoukuns het die funksie van die geskrewe woord oorgeneem. Bepaalde elemente het tel kens teruggekeer: die timpane in die voorportaal van die kerk het byvoorbeeld altyd of 'n beeld van Christus op die hemelse troon, met die 4 tekens van die Evangeliste ('n leeu vir Markus, 'n adelaar vir Johannes, 'n os vir Lukas en 'n engel vir Matteus), of 'n beeld van Christu as die regter in die Laaste Oordeel bevat.
Muurskilderkuns[wysig | wysig bron]
In Frankryk het baie Romaanse skilderinge bewaar gebly. Die bekendste is die in die St. Savin-sur-Gartempe in Poitou, 'n streek wat baie Romaanse skilderwerk opgelewer het. In die grafkelders is die martelaarskap van St. Savinus en St. Cyprianus uitgebeeld.
Miniature[wysig | wysig bron]
Die kantlyn is dikwels van grappige figuurtjies voorsien wat geen verband met die teks gehou het nie. Elke streek het sy eie styl, maar die kloosters van Noord-Frankryk, België en Suid-Engeland het die mooiste miniatuurkuns opgelewer. Die gebied het ook wat styl betref, baie ooreenkomste getoon, soos duidelike omlyning, 'n sterk ontwikkelde gevoel vir vlak verdeling en helder, sprekende kleure. Daar is nie veel aandag aan lig en skadu of die uitbeelding van materiaalteksture of dieptewerking bestee nie. In die laaste helfte van die 12de eeu het die styl verander.