Donkerkamer het sowat agt swart-en-wit-foto’s ingesluit – o.a. van die akteur Owen Wilson wat ’n selfdoodpoging oorleef het (hy het sy polse gesny). Op die foto kan die leser net-net ’n litteken aan Wilson se linkerpols uitmaak. Daar is ook foto’s van jong manlike agterstewes (o, die fermheid van jeug…), xenofobiese geweld (‘n slagoffer is aan die brand gesteek en word deur ’n polisieman geblus) en die Namibiese Bosoorlog.
Die leser wat weer foto’s verwag met Krap in die see sal teleurgesteld wees. Dit kan egter, tot ’n meerdere mate, as ’n voortsetting van Donkerkamer se hoof-tematiek beskou word: die homoërotiek; gedigte wat handel oor gewelddadige gebeure in die media asook familie-problematiek. Die gedig-as-donkerkamer wat gedigte ontwikkel en aan die leser openbaar, maak nou plek vir nuwe metaforiek: die krap, spesifiek dan ook die reusespinnekopkrap. Die see wat in die titel na verwys word, verskyn as Laagwater (i) en Dryf (ii), titels van twee van die vier afdelings.
Die eiesoortige foto op die voorblad van ’n man (wat self effe ‘gebreklik’ of ‘stokkerig’ voorkom) skep ’n tipe freak show atmosfeer en roep Joseph Conrad se “fascination with the abomination” op. Soos die leser deur die bundel werk, word dit ook duidelik dat die toonaard van die gedigte ’n spieëlbeeld van die voorblad se groteskheid word: elke gedig is ’n mikrokosmos wat bydra tot die makrokosmos van die grillerige reusespinnekopkrap en sy godverlatenheid.
Sy aanhaling praat oor gebeentes: dit wat die krap so anders maak as die mens. Die reëls herinner my ook aan Saint-Saëns se “Dance macabre”. Nie alles hoef morbied te wees nie. Daar is ook ’n klein kopknik – miskien net in my kop – na Yeats se “Second Coming” in die titel, wat saamwerk met die gedig “Die koms” wat hier onder aangehaal word.
Die programgedig, “Krappegesang” (7) swawelstert met bogenoemde gedig, maar dui ook op die homoërotiese tematiek van die bundel: “Hy met die rooi hakskene” tree in ’n vernuftige woordspel met die oorspronklike idioom. Verder wil die spreker die krap se “harde karapaks poets”; sy “knypers vryf”. Laastens is die jukstaposisie van die volgende twee reëls
’n tipe ambivalensie teenoor die krap: die spreker ervaar hom as ’n “bloedbroer”, maar ervaar eweneens ’n sterk erotiese begeerte teenoor hom.
“Vuisneste”, die tweede afdeling, vervat die gay-tematiek. Die toonaard is sardonies en dikwels is daar ’n ironiese afstand tussen titel en inhoud soos gesien in “Domestic bliss”, ’n reeks wat uit kwatryne bestaan (33):
Die vierde afdeling, “Dryf” bevat gedigte van ’n ekfrastiese aard, alhoewel Botha nie hierdie gedigte soseer as tradisionele beeldgedigte beskou nie:
Maar ek dink nie die gedigte wat ek oor kunswerke skryf wil die kunswerk noodwendig belig nie. Die kunswerk raak ’n vastrapplek om by iets anders uit te kom. Baie keer draai hierdie gedigte as ars poëtiese verse uit. Ek raak opgewonde oor die oënskynlike toevallighede of ironieë tussen verskillende kunswerke, soos byvoorbeeld Opperman se “Kroniek van Kristien” en Mason se skildery oor die wildehond waaroor ek in “Die onpaar paar” skryf. Die beeld van ’n sterrehemel waarbinne al hierdie kunswerke ’n hangplek kry soos Eliot skryf in sy “Tradition and the Individual Talent”, is ’n vertroostende idee waarna ek dikwels terugkeer (Woorde Wat Weeg. Besoek 11 Julie 2017).
Soos in Donkerkamer ontgin Krap die uiters verwikkelde familiekonstellasie. In laasgenoemde bundel vervleg die digter surrealistiese droombeelde en pynlike herinneringe. Daar is ’n onderliggende woede wat deur hierdie gedigte syfer (soos met die queer gedigte), alhoewel die digter kennelik die nodige afstand van die persoonlike gegewe verkry het. Die familiale disfunksie word veral verbeeld in die persona van die vader: “Naby Misverstand was daar woorde/tussen seun en pa, toe bloed aan ’n sens” (“Bokkeveld”:14) en in die gedig, “ek droom van my pa” (15). Laasgenoemde is een van die sterkste gedigte in die bundel wat aansluit by Johann de Lange se “petidiendroom” waarin hy ook droom-tematiek benut om oor die disfunksionele vader te skryf. In Botha se geval word die kerk-metafoor binne die droom vernuftig ingespan saam met die moederfiguur wat “god-gee-my-krag toornig/na bo drup”.
Fourie Botha se digbundel Donkerkamer is hierdie week in die nuus in Namibië – in die dagblad The Namibian – oor foto’s deur John Liebenberg uit die koerant se argief wat deur die digter gebruik is in twee van sy gedigte. Lees die storie hier.
Die eerste weergawe van die gedig staan in ‘n dagboek by 6 Februarie 2006. Die plan was om ‘n tipe himne te skryf. Ek het deur my bybel geblaai om na die vorm van hierdie soort gedig te kyk. Ek kon die Psalms nie naboots nie. Toe blaai ek deur Openbaring. (Ek onthou hoe bang dié boek my gemaak het toe ek klein was. Om oor die vrees te kom, het ek op laerskool die hele Openbaring deurgelees en vurig kantaantekinge in pen in die kantlyne ingeskryf.) Toe sien ek die gedeelte oor die name in die boek waarvan Openbaring 5 praat en onthou dat my eie name voorin my bybel staan – in my pa se handskrif en onderstreep met die datum 5 Junie 1988. Toe het ek die begin en die einde, die beeld en die toepassing as jy wil, van die gedig.
Ek het die gedig aan Joan Hambidge en my klasmaats gewys toe ek kreatiewe skryfwerk aan UK gestudeer het. Ek wys my gedigte eerste vir haar.
Dit gaan vir my oor ‘n pa se toe-eiening van sy seun. Wat dit beteken as ‘n pa sy kind uitkies – dit is ‘n ingewikkelder ding as wat ‘n mens dink.
Ek het ‘n ondersteunende, onkritiese, waarderende leser, iemand wat nooit oordeel nie, maak nie saak wat jy sê nie, in gedagte. ‘n Goeie vriend wat jy nie ken nie maar vir wie jy geheime dinge kan vertel. Dalk ook iemand met geheueverlies, sodat hy nie verveeld raak wanneer jy dieselfde storie oor en oor vertel totdat jy klaar is daarmee nie.
Fourie Botha se debuut bevat volgens die nota op die laaste bladsy van die bundel heelwat gedigte wat geskryf is tydens sy M.A.-studie in kreatiewe skryfkuns aan die Universiteit van Kaapstad. Die gedigte is dan ook inderdaad netjies afgerond en getuig van ŉ sorgsame skryfproses en deeglike besinning, sowel wat die tematiese as die poëtiese aspekte betref.
Daar is egter ook temas en werkwyses wat in al die afdelings ontgin word. Ek wil hier spesifiek verwys na die beeldgedigte waarin daar telkens ŉ oorspronklike siening van die kunswerk gebied word of waar die kunsbelewenis met persoonlike belewenis versmelt. Daar is ook ‘n aantal foto’s in die bundel opgeneem, ongelukkig nie geplaas direk by die toepaslike gedigte nie, maar soos die leser deur die bundel lees, stuur die foto jou soms terug na ŉ gedig om te herlees terwyl die lesing van die gedig teenoor die foto onvermydelik deur die foto beïnvloed word.
Botha is ŉ jong digter met baie potensiaal, hy skryf met energie en rond sy werk goed af as en in dié lig beskou, is DONKERKAMER ŉ goeie debuut.
Ek kan onthou dat ek in standerd twee ‘n gedig in paarrym oor ‘n rivier en die Anglo-Boereoorlog geskryf het waarvan my juffrou gehou het. Ek het nog altyd graag gedigte gelees en ek dink jy probeer jouself uitdruk in ‘n medium wat jy die beste ken. Waarom ek myself wil uitdruk, weet ek nie.
Die Afrikaanse digkuns tans is ‘n ding met baie koppe en daar gaan eintlik verbasend baie aan vir ‘n genré wat so min rakruimte in die gewone boekwinkel opneem. Met Nuwe Stemme was dit ook vir my interessant om te sien hoe baie jonger mense so ‘n ou kunsvorm beoefen.
Ek het in die Vaaldriehoek, Sasolburg, groot geword en daar gematrikuleer in 1983. Ek het ‘n B.Com-graad by Universiteit van Pretoria verwerf en kon later registreer as Owerheidsouditeur. Ek is in die ouditeursberoep en is ook deeltyds betrokke by my vrou se besigheid. Ek het in Pretoria, Durban en Umthatha gewoon en gewerk voordat ek nou Oos London my tuiste gemaak het. Ek en my vrou, Karen is nou sewe jaar saam, ons is lief vir die lewe by die see en stap gereeld op die strand. My wortels lê egter diep in die familieplaas in die Oos-Vrystaat waarheen ek so dikwels moontlik gaan. Ek dig nie net nie, maar is ook besig met vele onklaar verhale en stories.
Ek is baie opgewonde om in NS4 opgeneem te wees; ek voel baie geëerd en natuurlik dankbaar. Dit is beslis die aansporing en die klop op die skouer wat my daardie selfvertroue gee wat nodig is om voort te gaan en nie op te gee nie. Ek hoop die blootstelling is die voet in die deur en baan die weg vir ‘n eie selfstandige debuutbundel. Ek dink al die Stemme-digters word dopgehou om te sien wat verder met hulle gebeur. Die vorige Stemme het bewys dat die projek van Tafelberg ‘n baie waardevolle rol speel om digters aan te spoor en bekend te stel. Loftus Marais is ‘n baie goeie voorbeeld van ‘n digter uit Stemme 3 wat ‘n baie suksesvolle debuutbundel gelewer het. Van my gedigte was voorheen opgeneem in Poort, ‘n publikasie van die Akademie vir Wetenskap en Kuns wat ‘n keur van hoërskoolleerlinge se werk was. Die een gedig dink ek het die tyd deurstaan, maar die ander is dalk ‘n goeie voorbeeld hoekom ‘n digter (in my geval in elk geval ) nie vroeg moet publiseer nie.
My eie gedigte ontstaan omtrent vanself, hulle kry hulle eie lewe asof ek slegs die tussenganger is wat die gedigte gestalte gee. Ek maak baie staat op die krag van my onderbewuste en die tye wanneer die brein in sy droom stadium is. Daarna begin die harde werk, baie harde werk. Ek het amper ‘n kompulsiewe drang om te skaaf en te skaaf en verse word oor en oor geskryf, oor en oor gebore. My gedigte is nooit klaar nie. Ek moet gedwing word om hulle uit te los. Ek skat so 10 gedigte bly oor uit elke 100, elke geslaagde gedig stap maande saam met my. Ek glo aan ‘n streng suiwerings- en distileringsproses. Ek voel dit is my plig teenoor die leser , die gedig en die poësie, dat ek deurdag en met moeite die volmaaktheid soek. Amper intuïtief weet ek of ‘n gedig van my, nou werk… die volmaaktheid is ek jammer om te sê, ontwyk my tot dusver. My “amper volmaakte vers” sou huppel sonder om te struikel en hy verras met iets vars en tref ook met ‘n vuishou in die maag. WB Yeats se gedig the lake isle of innisfree (wat ek hier vir Afrikaans gesteel het) was altyd na aan my hart, ek laat dit aan u lesers oor om te oordeel of die of die oorspronklike naby aan die volmaaktheid kom en of ek geslaag het met my intuitiewe woordkeuses;
Enkele van my gedigte is in tydskrifte soos Karapaks, New Contrast en My ousie is ‘n blom opgeneem. Sommige digters wat in die Nuwe Stemme-reeks edebuteer het, het bekende digters geword. Ons sal sien wat met NS4 se digters gebeur.
Was sedert 1999 by oor die 100 Bekgeveg Poetry-slams betrokke (as klankman en DJ). Hy skryf gedigte omdat dit die kunsvorm is wat die meeste met die minste vermag en hou baie van vertaling (veral iets uitdagends soos Dylan Thomas). Wil graag die eerste digter word om op die maan voor te lees (ha-ha).
Ek het seker maar in die standerd nege (graad 11) wiskunde eksamen klas begin om gedigte te skryf. Toe kla ek maar op papier oor my sorge! Ja, natuurlik ook die feit dat ek “in die apartheidsjare ” groot geword het. Dit het my baie gepla- in my stilte maar geskryf.of dit nou gedigte was weet ek nie!
Dis wonderlik en bemagtigend om deel te wees van Nuwe Stemme 4. Die erkenning is wonderlik maar ek besef ook en is altyd bewus van die feit dat jou reis deur die lewe gesaai is met ‘beskerm-engele” wat saam met jou die pad stap en vir my is dit in die vorm van my mentor: Ronel de Goede (Foster) en die gemeenskap oor wie ek skryf.
Die gedigte van Louis Leipoldt ,Elisabeth Eybers, Adam Small het baie na aan my hart kom lê – Diana Ferrus en Gert Vlok Nel. (Ek verstaan van wat hulle praat, dit maak sin) . Ek is ook baie lief vir die digters en skrywers van Noord-Afrika, Midde-Ooste en Indië. Maar die Afrikaanse digkuns soos dit tans nou daaruit uitsien? Ek weet nie….
Buiten gedigte in skooljaarblaaie, het ek van my gedigte verskyn in Vlieg (UP) en Inkvars van die BSV. Die opname van my gedigte in Nuwe Stemme 4, is egter die eerste regte-egtige boekpublikasie daarvan.
Ek geniet die ding van “gedigte-maak” nou weer. Daar was ‘n rukkie wat dinge vir my of te slim of te “please tog net vir almal” was. Ek het ‘n voorliefde vir die subversiewe of “die ander” kant van kuns en skryfwerk. Die jong klomp (en ek sluit die rockers in) is besig om groot vernuwing te bring; en hulle is passievol daaroor! ‘n Nuwe heroiese periode. Dis baie exciting.
Digkuns is iets waarvan die digter moet hou en as ander mense toevallig ook daarvan hou, is dit ‘n bonus. Ek hou nie daarvan as dit ‘n resies tot prestige raak nie. Ek háát dit as digters hulleself te ernstig opneem. Sulke gedrag maak my skaam om te sê ek skryf gedigte en belemmer die groei van die Afrikaanse poësie. Ek is opgewonde oor jong digters soos Loftus Marais, Marius Swart en Hunter Kennedy (sien: liriekskrywer-skuinsstreep-digter). Ek is ook besonder opgewonde oor die interessante Afrikaanse kletsrymtendens wat tans aan die opleef is. Daar is ‘n groei in Afrikaanse digkuns, dit kom net uit ander oorde as in die verlede – veral musiek.