NB Publishers | Book Details | Santa Gamka
Santa Gamka | General Fiction
WA Hofmeyr Prize (2010)
M-Net Prize for Prose (2010)
The Karoo has become too hot for Lucky Marês. In the most literal way imaginable. Neither his quick-wittedness nor his good looks will save him. Luck has run out for this native of the town Santa Gamka, son of a farmworker.
Just seven minutes and everything will be over. That his last adventure on earth is to be locked in a potter’s kiln!
Visit www.youtube.com/NBPublishers te watch an interview with the author.
Eben Venter se vorige roman, ­Horrelpoot, het lesers óf beïndruk óf afgestoot; lou-warm reaksies oor dié boek met sy somber visie op Suid-Afrika se toekoms is skaars. Sy nuutste roman, Santa Gamka, is iets heel anders, hoewel die stip kyk na maatskaplike ­omstan­­dig­hede in Suid-Afrika nie afwesig is nie.
Die roman begin met die hoof­karakter, genaamd Lucky Marais (uitgespreek “Marês”), opgesluit in ’n pottebakkersoond. Hy het ­sewe minute oor om te leef nadat die ­elemente van die oond deur sy ­aanvallers aangesit word. Hierdie ­situasie word die “pasaangeër” wat die struktuur van die roman betref: Terwyl hy in die oond lê, dink ­Lucky terug aan sy lewe ­sodat die verhaal van sy vormingsjare ­afgewissel word met daardie ­momente waarin hy die minute ­aftel voordat hy tot ’n hopie as ­verbrand word.
Lucky is die seun van ’n ­armoedige bruin plaaswerkers­gesin in die Karoo, maar ook iets van ’n ­inheemse aristokraat.
Vanaf sy ­geboorte voel sy ma dat sy mooi, gladde vel en oë met die Asiatiese trekke “terugslaan” na die eerste inwoners van die land en ’n teken van sy “suiwere ­kom­af” is. Dit is as gevolg van die ­koestering van sy ma dat Lucky sy lyf met ­soveel selfvertroue dra.
Die plaas wat so volop is in die Afrikaanse romankuns keer dus hier op eiesoortige wyse terug.
Lucky gee die perspektief van die arm plaaswerkerskind wat die ­vernedering van sy ouers deur die plaas­eienaar en sy vrou moet ­aanskou. As kind van “ná apartheid” wil hy tot elke prys daarvan ontsnap. Ten spyte van die drang om weg te kom, behou hy die band met sy ma en sussies en is daar die immer aanwesige behoefte aan ’n teken van geneentheid van sy pa se kant. Lucky se ­soeke na liefde en sy voortdurende gewonder oor wat presies die aard van die liefde sou wees, is trouens ’n deur­lopende ­tema in die roman.
Met die hulp van sy anties op die dorp gaan Lucky skool en slaag hy goed in matriek. Omdat hy ’n skrander skolier is wat deur sy ­Engels-onderwyser blootgestel word aan die letterkunde, identi­fiseer hy hom met literêre karakters soos J.D. Salinger se Holden ­Caulfield en Saul Bellow se Augie March. Dit is ook interessant om te sien hoe hy die Afrikaanse letterkunde lees en wat hy in Etienne van Heerden se kort­verhale, Sewe Dae by die Silbersteins en Patrick Petersen se ­gedigte raaksien. Hy kry ’n beurs om aan die Universiteit van Wes-Kaapland te studeer, maar hy los later sy studie om terug te keer na die dorp waar hy ’n rent-boy word wat sy ­seksuele dienste aan bepaalde ­kliënte verkoop.
By sommige is hy volkome in ­beheer van die situasie en sy ­emosies, maar ander laat hom weerloos vanweë hul neerbuigendheid. ’n Belangrike moment in die verhaal is Lucky se ontmoeting met Eddy en Eamonn (die skrywer met die boerenek en sy Ierse vriend) wat vir ses maande op ­Santa Gamka kom bly. Hulle word sy mentors wat hom vertel van die wêreld, sy terapeute met wie hy saans ná besoeke aan sy kliënte kan gesels, sy vriende met wie hy onbevange kan omgaan sonder dat seks op die spel is en ­uiteindelik sy begeleiers na ’n ­nuwe fase in sy lewe.
Soos wat Lucky se verhaal opbou tot by die aanval op hom, bou die spanning in die dorp ook op vanweë die toename in armoede, die ­misdaad, die droogte en die ­gebrek aan water. Dit is veral in hierdie interaksie tussen Lucky se lot en dié van die dorp wat die strukture en teksture van die ­huidige Suid-Afrika op boeiende wyse sigbaar word.
Te veel mag ek nie oor die roman se slot verklap nie. Wat wel gesê kan word, is dat Eskom ’n belang­rike rol speel in die roman se voorlopige klimaks, maar dat die ­verhaal van Lucky se vorming verby hierdie punt gedra word. Verder is dit polities veelseggend dat ­Lucky saam met sy begeleiers weggaan uit die land (al is dit dan met ’n “Non Immigration Visa”) en reis na New York, die droomstad wat soos ’n leitmotief deur die roman loop. Die fokus op Lucky se ontwikkeling word tot ’n sinvolle hoogtepunt gevoer wanneer sy ­begeleiers hom noodgedwonge in ’n volkome vreemde situasie moet agterlaat en hy op sy eie voete moet staan. As ­bonus bevat die slot ook ’n speelse toespeling op Venter se eie werk.
Die groot uitdaging met só ’n ­roman is om die “stem” en ­ervaring van die hoofkarakter oortuigend vas te vang. Venter sê self in ­onderhoude dat hy lank reeds ­“dagboek” hou van die ­Afrikaans wat hy ­tydens sy eie ver­blyf in die Karoo ­gehoor het om hierdie ­roman moontlik te maak. Vir my gevoel slaag hy nie net daarin om Lucky se perspektief oortuigend vas te vang nie, maar ook om ’n ­besondere soort Afrikaans met sy vertelling vas te lê.
Die roman oortuig ook op ander vlak­ke: Dit vertel ’n besonder ­onder­houdende verhaal, die fokus bly skerp en die aanslag is lig ten spyte van die haglike om­standig­hede waaroor dit soms gaan. Santa Gamka is ’n waardige toevoeging tot Venter se reeds indruk­wek­kende oeuvre.
TAFELBERG-UITGEWERS, KAAPSTAD. (SAGTEBAND, 312 BLADSYE, ISBN 9780624048138.)
Louise Viljoen is professor in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Stellenbosch.
Date Released: 02 October 2009