Beleggers bang vir praatjies wat goud en grond bedreigArgieffoto (Foto: MEIBC, Facebook) Buitelandse beleggers hou onderhandelinge en prosesse oor die Mynbouhandves en grondonteiening fyn dop. Dit is bevestig toe Solidariteit verlede week met ŉ senior afvaardiging van die Amerikaanse ambassade vergader het oor hul regering se besluit om hoë invoertariewe op SA staaluitvoere na Amerika te hef – ŉ besluit wat ons plaaslike staalbedryf ernstig benadeel. Die gesprek met die diplomate het uiteindelik ook gelei na ŉ bespreking van die kontroversiële Mynbouhandves en die grondonteieningsdebat. Die diplomate het dit onomwonde gestel dat die blote retoriek oor die twee kwessies en die gepaardgaande onsekerheid oor eiendomsreg hulle ŉ geruime tyd reeds noop om Amerikaanse beleggers in ŉ maandelikse Suid-Afrikaanse beleggingsomgewingsverslag te waarsku teen die ongunstige beleggingsklimaat. Die diplomate verduidelik tereg dat eiendomsreg die hoeksteen van die markekonomie is en as hulle politieke uitsprake ontleed, veral uitsprake deur president Cyril Ramaphosa wat hul sterkste aanwyser van die regerende party se beleid is, hulle diep bekommerd is oor die status van eiendomsreg en vrye handel in Suid-Afrika. Hulle verduidelik dat dit in die geval van ŉ mynboubelegging soms so lank as 20 jaar duur voordat ŉ belegger substantiewe finansiële voordele uit ŉ belegging kan put. Weens dié onsekerhede raai hulle Amerikaanse beleggers aan om eerder elders in die wêreld, byvoorbeeld in Chili en Brasilië, langtermynbeleggings aan te gaan en om dus elders werk te gaan skep. Internasionale regsfirmas en bankiers het onlangs dieselfde boodskap aan die Mynbouhandves-onderhandelaars oorgedra toe hulle genooi was om te verduidelik wat internasionale kliënte ontmoedig om in Suid-Afrika te belê en waarom hul Suid-Afrikaanse kliënte eerder hul mynbedrywighede in die buiteland uitbrei. Die aanbieders was dit eens dat die onsekere, deurlopend veranderende en komplekse regulatoriese raamwerk vir mynbou hul buitelandse en plaaslike kliënte afsit. ŉ Kanadese regsfirma het in hul aanbieding aangetoon hoe buitelandse beleggings in die Suid-Afrikaanse mynbedryf sedert 2005 ŉ afwaartse neiging begin toon het. Dit is ŉ jaar nadat die omstrede Wet op die Ontwikkeling van Minerale- en Petroleumhulpbronne en die eerste Mynbouhandves gepromulgeer is. Die firma het bygevoeg dat ŉ internasionale belegger swart ekonomiese bemagtigingstransaksies deur dividende wil befonds en solank die handves en die wet al meer nuwe vorme van “belastings” hef en myne só minder winsgewend maak, sal daar nie verder in Suid-Afrikaanse mynbou belê kan word nie. Hierdie nuwe belastings is ook ŉ sensitiwiteit onder plaaslike mynhuise nadat die regering hulle mislei het oor die instelling van tantième-wetgewing wat in 2010 in werking getree het. Die belastinginkomste wat so gegeneer word, sou kwansuis in mynbougebiede aangewend word, maar dit het reguit in die staatskas beland. Solidariteit het die departement van minerale hulpbronne in 2014 daaroor aangevat toe die destydse minister, Ngoako Ramatlhodi, eenvoudig aangedui het dat die ANC se Vryheidsmanifes bepaal dat die land se minerale rykdom aan die mense van die land behoort, as riglyn dien. Daarom moet alle burgers voordeel trek uit die vorm van belasting op mynhuise. Die regering se konsepmynbouhandves bevat juis ŉ klousule wat mynhuise en internasionale diensverskaffers dwing om ŉ bedrag gelykstaande aan 1% van hul omset (nie wins nie) aan ŉ gemeenskapsontwikkelingfonds te betaal. Mynhuise het sterk standpunt ingeneem teen die klousule omrede nagenoeg 50% van mynmaatskappye nie winsgewend is nie en die bykomende “belasting” rampspoedig vir die bedryf sal wees. Solidariteit se argument was dat werkers weens die bykomende koste aan maatskappykant, uiteindelik die prys gaan betaal deur óf ŉ kleiner verhoging te kry óf eenvoudig by marginale myne afgelê gaan word. Dit lyk darem of die regering se onderhandelaars gesnap het dat blouboortjiewerkers, wat deel van hul ondersteunersbasis is, die prys vir die gierigheid sou betaal en daarom die klousule gaan skrap. ŉ Plaaslike regsfirma, wat heelwat buitelandse beleggers as kliënte het, het in hul aanbieding aan die Mynbouhandves-onderhandelaars aangedui dat hul kliënte in lande belê waar hulle die land se wetgewing met die eerste oogopslag verstaan, dit aansporings vir beleggers bied en daar ŉ professionele en effektiewe staatsdiens is. Dit is dan ironies dat die nuwe minister van minerale hulpbronne, Gwede Mantashe, verlede week tydens sy begrotingsrede aangedui het dat dit sy doel is om beleggers na Suid-Afrika terug te lok. Hy het genoem dat direkte buitelandse beleggings van R76 miljard in 2008 na R17,6 miljard in 2017 afgeneem het. (Hierdie afname in buitelandse beleggings beteken eenvoudig dat daar nie genoeg besparings en kapitaal in die land is om nuwe mynskagte te sink nie.) Mantashe het ook aangedui dat hy bewus is van grootskaalse korrupsie en onbekwaamheid in sy departement veral rakende ongerymdhede met die toestaan van mynlisensies en onbevoegdheid rakende die verwerking van mynlisensie-aansoeke. Minister Mantashe moet begin besef dat die Mynbouhandves in sy huidige vorm en die Wysigingswet op die Ontwikkeling van Minerale- en Petroleumhulpbronne wat ná sewe jaar steeds nie deur die parlement goedgekeur is nie, mynboubeleggings verder gaan laat daal en die onbekwame staatsdiens wat beleggers verder ontmoedig, alles voor sy eie deur lê. Dan het president Ramaphosa ook verlede week aangedui hy sal kan doen met R1,2 triljoen! Dit was met verwysing na die tipe beleggingsinvestering wat die regering na Suid-Afrika wil lok, maar hy en Julius Malema is juis kop aan kop met hul populistiese uitsprake wat beleggers en die wêreld se grootste moondheid die VSA, negatief stem oor die land. Ten spyte van sku internasionale beleggers, is plaaslike mynhuise ook besig om drasties te krimp namate mynbedrywighede afgeskaal word: Anglo American is ŉ skadu van wat hy was, Rio Tinto en BHP Billiton is basies reeds landuit en AngloGold Ashanti wat sewe jaar gelede vyftien operasionele skagte gehad het, gaan ná vandeesweek se nuutste afleggingsaankondiging slegs een myn in Suid-Afrika oorhê. Dit terwyl die maatskappy besig is om sy mynbedrywighede in Ghana uit te brei. ŉ Mens wil nie die regering bloot kritiseer nie. Al steur hulle hulself waarskynlik nie regtig aan ons kritiek nie, wil ŉ mens hoop dat hulle spoedig sal besef dat namate beleggers in reaksie op omstrede beleidskwessies hul rug op die land keer, werksgeleenthede vernietig gaan word en die massa werkloses wat die ergste daardeur geraak gaan word, hul tradisionele ondersteunersbasis vorm.