AB Nuusbrief - Junie 2019 Pages 1 - 13 - Flip PDF Download | FlipHTML5
Home Explore AB Nuusbrief - Junie 2019
AB Nuusbrief - Junie 2019
Published by janbosman, 2019-06-01 04:00:32
Description: AB Nuusbrief - Junie 2019
Volume 19, Nommer 5 In hierdie uitgawe: p1 p3 Junie 2019  Woord deur die Voorsitter p5  Grondwetlike perspektiewe oor minderhede p7  Die wetenskap is duidelik oor moedertaalonderwys p8  Die agenda oor die grondwetlike reg van Afrikaans p11  Die veiligheidsbestuurstelsel in die oorgangsfase p13  Woorde wat kwel p13  Die AB in provinsies  Nuus vanaf meewerkende organisasiesAB Nuusbrief Woord deur die Voorsitter Deur Jaco Schoeman Voorsitter van die Nasionale Raad Loftus het 'n nuwe liefling gekry en die kat kom weer. Die inhuldiging van die 5e Pre- sident van die 6e parlement het op luisterryke manier plaasgevind. Na die aangry- pende gebaar van hoofregter Mogoeng Mogoeng tydens die instelling van die parle- mentslede, toe hy spontaan gaan kniel het en met geboë hoof duidelik hoorbaar met Christus in gesprek was, kon Saterdag se inhuldiging op Loftus as 'n trotse geleent- heid gesien word. Daar was ook by Afrikaners die hunkering en brandende begeerte om tog integraal deel te wees van hierdie wonderlike vaderland, waar ons ook graag in vryheid en in 'n regverdige bestel ten volle wil leef en nie gemarginaliseer wil wees nie. Later in die week het ons ook gesien hoe Mnr. David Mabuza aangewys is as ad- junkpresident en het hy sy eie belofte na sy vorige ontkomings, - 'n sluipmoordaan- val, vergiftiging, ondersoek na korrupsie en sy suksesvolle skoon rekord deur die ANC se integriteitskomitee, - dat hy soos 'n kat met vele lewens weer sal verskyn, gestand gedoen. Soos met elke verkiesing is daar opwinding en teleurstelling in die uitslae, hoop en verwagting in die regering, kwessies wat al hoe meer kwel en wat nie die aandag kry wat dit verdien nie. Ten tyde van die skrywe word ons geruk deur nog plaasaanvalle en moorde, die sinnelose moord op jongmense naby Putfontein in Delmas in Gau- teng en wat voorafgegaan word deur die Umlungu kreet. Uit my Xhosa kennis en ervaring is die verwysing nie na wit mense nie maar na wit skuim en dan word ons ook herinner hoe die Sekretaris-Generaal, Ace Magashule van die ANC die term ge- bruik het in die verkiesingsveldtog. Lees ook die artikel in die AB Nuusbrief. Ons het reeds omvattende besprekingsdokumente oor die verkiesing die tendense en die afloop daarvan sowel as moontlike scenario's aan ons lede versprei. Hopelik gee dit aanleiding tot goeie gesprek in die kringe waar ons lede beweeg en ook met afdelingsvergaderings, maar die laaste besprekingsdokument van Prof André Du- venhage het ook 'n wekroep tot Afrikaners en die Afrikanerbond. Dit is in hierdie tye waarin ons Nasionale Raad ook weer ontmoet op 13 en 14 Junie om aandag aan dié en ander sake te gee. Ons is terdeë bewus daarvan dat Afrikaans te gereeld as politieke voetbal ingespan word en is dit ook die geval met Panyaza Lesufi, heraangestelde LUR van Onderwys in Gauteng. Sy eng en benoude siening oor Afrikaans is veroordeel maar die skade is gedoen en sal hy klaarblyklik voortgaan met sy skade in die belangrike onderwys portefeulje na sy heraanstelling. Lees gerus ook die kundige sieninge oor moeder- taal onderwys en dan veral ook oor die pad wat minderhede moet stap in dié uitgawe van die AB Nuusbrief. (Vervolg op p2) As Afrikaners bou ons saam aan die toekoms van Suid-Afrika
Woord deur die Voorsitter (verv)Ons sal nou in die komende dae en maande duidelikheid kry oor die rigting wat die president gaan inslaan enwatter sake sy agenda bepaal. Hopelik sal die duidelikste uiteensetting kom van die agenda in die Staatsredein 'n gesamentlike sitting van die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies op 20 Junie2019. Dit sal dan die eerste Staatsrede wees van die sesde termyn van die parlement ná die verkiesing van 8Mei 2019.Die visie wat die presi- Ons het mnr Cyril Ramaphosa reeds gelukgewens met sy verkiesing endent tydens die inhuldi- inhuldiging as president van die Republiek van Suid-Afrika. Die pad na her- stel van die laaste dekade, is inderdaad 'n geweldige omvangryke en ge-ging gestel het kan wigtige taak en het ons die president sterkte toegewens met die taak. Onsslegs gerealiseer word het die President herinner aan die Afrikanerbond se Credo wat ons rig in almits die regering en die ons aksies en ter wille van ons lede haal ek graag aan. "Dat ons eie belan- ge en dié van ons mede-Afrikaners onlosmaaklik verbind is aan dié vanregerende party afstand elke ander Suid-Afrikaner en elke ander volksgroep in Suid-Afrika, en datdoen van diskrimine- die belang van elke ander Suid-Afrikaner daarom ook óns belang is."rende maatreëls. Daarom verbind ons onsself ook telkens opnuut "om ons energie en vermo- ëns onvoorwaardelik aan ons vaderland diensbaar te stel ten einde diekwaliteit van lewe van alle mense in Suid-Afrika te verbeter en hul menswaardigheid te bevorder."In die Ampseed wat die President op Saterdag 25 Mei 2019 afgelê het, het hy plegtig trou aan die Republiekvan Suid-Afrika gesweer, en onder andere ook bevestig dat hy "die regte van alle Suid-Afrikaners sal beskermen bevorder; en aan almal reg sal laat geskied." In sy toespraak na die inhuldiging het hy onder andere gesê"Hierdie nuwe regering vind vertroosting daarin dat dit wat ons verenig, baie kragtiger en blywender is as ditwat ons verdeel" en dan ook die belangrike "Laat ons – in hierdie nuwe era – al ons bronne mobiliseer en alons vermoëns oproep om die visie van ons stigters moeders en vaders te verwesenlik. Laat ons 'n bondge-nootskap sluit - nie net as besigheid en arbeid nie, nie net as diegene wat regeer en diegene wat regeer wordnie - maar as burgers en patriotte van hierdie groot nasie, vry, gelyk en vasberade. Kom ons skep 'n bondge-nootskap vir groei en ekonomiese geleenthede, vir produktiewe grond en lewensvatbare gemeenskappe, virkennis, vir innovering, en vir bekostigbare, toeganklike en volhoubare dienste. Kom ons skep 'n bondgenoot-skap vir 'n doeltreffende, bekwame en etiese staat."Die harde werk lê nou voor en in die uitlewing van die president se ampseed het ek hom in die brief van ge-lukwense herinner aan die kundigheid en ervaring waaroor baie Suid-Afrikaners, ook Afrikaners beskik, enwat telkens onder die regering se aandag gebring is. Ek het herhaal dat vele jonger generasies Wit, Bruinen Indiër kundiges egter gestuit word om deel van hierdie visie te wees, omdat hulle teruggehou word deurregstellende aksie, swart ekonomiese bemagtiging en die toepassing van kwotas. Daarom het ons die uit-daging gestel dat hierdie visie wat hy tydens die inhuldiging gestel het slegs gerealiseer sal word mits dieregering en die regerende party afstand doen van die diskriminerende maatreëls. Ons weet daar is baiekundige Afrikaners wat dié visie deel en gereed staan om te help. Dit berus by die president en sy regeringom na 25 jaar die speelveld gelyk te maak, sodat hulle hulle deel kan bydra.In die volgende paar dae en weke sal die maskers nou af kom. Veral Ons weet daar is baiedie president sal sy staal moet wys. kundige Afrikaners watDr Anthea Jeffery van die IRR skryf in Biznews van 23 Mei 2019 dat dié visie deel en gereedons tipies in die gees van die Nasionale Demokratiese Revolusie nou staan om te help. Dit be-beweeg uit die "pre-election "dexterity-in-tact," to back-in-power rus by die president en"firmness in principle, en dat ook die President nou moontlik mag be- sy regering om na 25 jaarweeg vanuit die "onkant" posisie van die ideologiese lyn waar hy voordie verkiesing tydelik meesterlik gematigde en versoenende geluide die speelveld gelyk tegemaak terug in die ongenaakbare reëls van die laaste 50 jaar soos maak sodat hulle hullewaarin hy vasgevang is en verstewig is by die ANC se NASREC 2017 deel kan bydra.konferensie.Die drastiese verandering in politieke temperatuur en moontlike terug beweeg na die NDR blyk op sy dui-delikste toe Ace Magashule enkele dae na die verkiesingsuitslae tydens die Walter Sisulu gedenklesing op18 Mei 2019 enkele pertinente uitlatings gemaak het en wat vry vertaal is vanuit die artikel in Biznews van23 Mei 2019: (Vervolg op p3)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 2
Woord deur die Voorsitter (verv) "Ons kan nie langer slawe wees in ons eie nasie nie. Ons kan nie langer getel word onder die armste van armes terwyl hulle wat dit histories van ons gesteel het dit nog steeds geniet nie'; Wit mense is die afstammelinge van koloniste wat ons rykdom en ons grond gesteel het; en Ons kom verseker vir dit wat aan ons behoort."Ons sal moet sien of hierdie nuwe oggendskemering waarvan die president ons verseker, inderdaad diegroot belofte inhou van 'n staatsman, wat hom kan losskeur uit die kloue van 'n uitgediende ideologie enhoe versoenbaar is die beleid vanuit Luthuli huis, Sauerstraat Johannesburg met die van Luthuli huis bydie see, Parlementstraat, Kaapstad.Die Nasionale Raad van die Afrikanerbond vergader op 13 en 14 Junie 2019 by die Eike in Johannesburg.Ons vertrou dat ons lede ook vir hierdie belangrike vergadering met ons in gees en voorbidding sal wees.Wees sterk. Grondwetlike perspektiewe oor minderhedeDeur Jan BosmanHoofsekretaris van die AfrikanerbondIn sy inhuldigingstoespraak op 25 Mei 2019 sê president Ramaphosa: "Kom ons bou 'n werklik nie-rassigesamelewing, een wat aan alle Suid-Afrikaners behoort, en waarin alle Suid-Afrikaners behoortDie ideaal van president Ramaphosa is lofwaardig en verdien ondersteuning. Dit was vir die laaste klompiejare egter duidelik dat dit nie die visie van sy party en leierskap was nie, want verdeeldheid is aangemoedigdeur lede van sy party vanuit die parlement en wetgewers met verdelende uitsprake, algemene aantygingsvan rassisme, beskuldigings oor diefstal van grond, gruwelike beskuldigings is gemaak oor die verkragtingvan vroue en kinders en is Afrikaans goedsmoeds uitgerangeer by universiteite. Tot so onlangs as 19 Mei2019 is dit Panyaza Lesufi (Gauteng LUR vir Onderwys) se doelwit om Afrikaans by skole ook uit te rangeer.In 'n ideale wêreld sou daar funksionerende meganismes gewees het om behoorlik te kan reageer op die bo-genoemde en om regstellings te maak. Suid-Afrika se grondwet beskik oor die meganismes in die Hoofstuk 9grondwetlike instellings om beide die handves van regte behoorlik toe te pas en ook die diversiteit van Suid-Afrika se belange te bevorder en te beskerm. Die grondwetskrywers het in die oorgang na die grondwetlikedemokrasie die verskillende taal, kultuur en geloofsgemeenskappe van Suid-Afrika in gedagte gehad, toe dieverskillende grondwetlike meganismes daargestel is om juis die belange van die gemeenskappe te bevorderen te beskerm.Die Handves van Regte, wat kwessies soos taal, onderwys en an-der sake wat minderhede raak, verleen aan die Menseregtekom- Die grondwetskrywers het inmissie die bevoegdhede om, respek vir menseregte en 'n kultuur die oorgang na die grondwet-van menseregte te bevorder; die beskerming, ontwikkeling en ver- like demokrasie die verskil-wesenliking van menseregte bevorder; en die handhawing van lende taal, kultuur en geloofs-menseregte in die Republiek monitor en die stand daarvan be-paal. Die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die gemeenskappe van Suid-Regte van Kultuur-, Godsdiens- en Taalgemeenskappe het die Afrika in gedagte gehad, toevolgende hoofoogmerke: Om respek te bevorder vir die regte van die verskillende grondwetlikekultuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe; om vrede, vriendskap, meganismes daargestel is ommenslikheid, verdraagsaamheid en nasionale eenheid onder kul-tuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe op die grondslag van ge- juis die belange van die ge-lykheid, niediskriminasie en vrye assosiasie te bevorder en te ont- meenskappe te bevorder en tewikkel; en om die instelling of erkenning, ooreenkomstig nasionale beskermwetgewing, van 'n kultuur- of ander raad of rade vir 'n gemeenskapof gemeenskappe in Suid-Afrika aan te beveel. Met die vormingvan die latere Pan Suid-Afrikaanse Taalraad (Pansat) is voorsien dat veeltaligheid en taalregte bevorder souword en is die verdere ontwikkeling en handhawing van die amptelike tale van Suid-Afrika ook 'n oogmerk.Die hartseer ironie is dat dié taalligaam trots verklaar dat hy ""een nasie, vele tale" bevorder maar dit slegs (Vervolg op p4)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 3
Grondwetlike perspektiewe oor minderhede (verv)deur Engels op sy webwerf doen. Die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie bevorder ook slegs Engels opsy webwerf en eweneens is die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kultuur-,Godsdiens- en Taalgemeenskappe se webwerf in Engels terwyl die skakels na Afrikaans, Pedi, en Zoeloe niefunksioneer nie.Ongelukkig is dit toegelaat Ongelukkig is dit toegelaat dat die grondwetlike instellings met ver- wysing na die Suid-Afrikaanse Mensregtekommissie, die Kommissiedat die grondwetlike instel- vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kultuur-,lings tot 'n groot mate dis- Godsdiens- en Taalgemeenskappe en PANSAT tot 'n groot matefunksioneel geraak het en disfunksioneel geraak het en die verskeidenheid van Suid-Afrika in sy taal, kultuur en geloofsgemeenskappe, ernstig in die steek gelaatdie verskeidenheid van Suid het. Tot 'n groot mate is baie van hierdie kwessies en ten spyte van-Afrika in sy taal, kultuur en vele ontmoetings met senior lede van die regering, die regerendegeloofsgemeenskappe, ern- party en in rieme papier se korrespondensie, nog verder verskraal.stig in die steek gelaat het. Daar moet opnuut met dringendheid gekyk word na ander meganis- mes wat suksesvol kan optree as skakelmeganisme tussen alles sfere van regering en die grondwetlike instellings aan die een kanten die diverse gemeenskappe en hulle behoeftes aan die ander kant.Op 13 Mei 2019 is 'n voorstel deur die Afrikanerbond by wyse van 'n brief aan President Ramaphosa gerigmet enkele voorstelle waaronder:1) Om ernstige oorweging te skenk aan die instelling van 'n skakelmeganisme vir minderhede en Suid- Afrikaanse taal-, kultuur- en godsdiensgemeenskappe om die kwellings en spesifieke behoeftes van hier- die groepe binne die verskillende staatsdepartemente, provinsies en grondwetlike instellings te bevorder, te evalueer en te monitor. Ten einde hierdie behoefte aan te spreek word die vestiging van een of meer van die volgende aan die hand gedoen: a. 'n Permanente ministerie van Suid-Afrikaanse minderhede of /gemeenskappe b. 'n Ombudsman vir Suid-Afrikaanse minderhede/gemeenskappe c. 'n Spesiale kantoor vir Suid-Afrikaanse minderhede/gemeenskappe in die Presidensie Daar is talle internasionale voorbeelde van spesiale meganismes, in Europa, Kanada en ook die Ministe- rie van Minderheidsake in Indië, waaruit Suid-Afrika beste praktyke kan oorneem.2) Ons het verder ook die politieke wil nodig om internasionaal erkende minderheidsregte in Suid-Afrika te ondersteun. Dit kan gedoen word in die vorm van 'n handves van minderheidsregte as 'n byvoeging by die Grondwet. So 'n handves moet berus op internasionale konvensies en verklarings van minderheids- regte. Dit moet nie net die regte van minderhede of gemeenskappe insluit nie, maar moet ook die verplig- tinge van die staat en regering teenoor minderhede en kultuurgemeenskappe uiteensit.Die aanhef tot die 1996-weergawe van die Grondwet bevestig Die instelling van 'n skakelme-dat Suid-Afrika aan elkeen behoort wat daarin woon, en dat ons ganisme vir minderhede enverenig is in ons diversiteit of verskeidenheid. Die Grondwet be-vestig ook die basis van ons nasionale eenheid, maar die voor- Suid-Afrikaanse taal-, kultuur-waarde is dat daardie eenheid deur ons diversiteit gevorm word. en godsdiensgemeenskappe om die kwellings en spesifiekeDit moet beklemtoon word dat die Suid-Afrikaanse Grondwet nie behoeftes van hierdie groepeverwys na die internasionale begrip 'minderhede' nie, en eerderverwys na gemeenskappe of groepe. Die drie tipes gemeenskap- binne die verskillende staats-pe wat in die Grondwet omskryf word, naamlik kulturele, gods- departemente, provinsies endienstige en taalkundige gemeenskappe bevat egter die kenmer- grondwetlike instellings te be-ke wat internasionaal gebruik word om etniese, godsdienstige entaalkundige 'minderhede' mee te omskryf. Dit is egter juis hier vorder, te evalueer en te moni-waar Suid-Afrika verskil van internasionale standaarde en norme. tor, kan oorweeg word.Dit is uit hierdie kulturele, godsdienstige en taalkundige gemeenskappe wat die Suid-Afrikaanse samele-wing saamgestel word en wat tans deur Statistiek SA beraam word op 55,7 miljoen mense. Aan die handvan die grondwetlike erkenning van diversiteit moet die volgende in ag geneem word. 97.9% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 51.7 miljoen, praat een van die elf amptelike tale of gebruik gebaretaal. Benewens die amptelike tale word baie ander Afrikatale, Europese en Oosterse tale ook in Suid-Afrika gepraat.VOLUME 19, NOMMER 5 (Vervolg op p5) Bladsy 4
Grondwetlike perspektiewe oor minderhede (verv) 60% van die Suid-Afrikaanse bevolking behoort aan een van die 22 vernaamste godsdiensgroepe. Die presiese getal kulturele gemeenskappe is moeilik om vas te stel want kultuur sluit taal, godsdiens, tradisie, geskiedenis, geloof, gedrag, voorwerpe en ander kenmerke in wat die lede van 'n besondere groep saamsnoer, maar dit word nie slegs daartoe beperk nie.Hierdie mense maak die taal, kultuur en geloofsgemeenskappe van Suid-Afrika uit. Dít is die realiteit waar-van ons nie kan wegskram nie.Die waarheid vir Suid- In Maart 2010 was prof Rajmohan Gandhi, kleinseun van MahatmaAfrika se vele minderhede Gandhi in Suid-Afrika en tydens ons ontmoeting met hom by die Voor- trekkermonument, het hy verwys na Mahatma Gandhi wat gesê het "'nof gemeenskappe lê nie in Land word getoets aan hoe hy sy minderhede behandel."die kunsmatige wit enswart verdeling nie, maar Die waarheid vir Suid-Afrika se vele minderhede of gemeenskappe lêwel in 'n Suid-Afrika vere- nie in die kunsmatige wit en swart verdeling nie, maar wel in 'n Suid- Afrika verenig deur die volle uitlewing van die verskillende identiteitenig deur die volle uitlewing van sy ryke verskeidenheid. Ons het soveel tale, kulture, gelowe envan die verskillende identi- tradisies en ons glo dat dit die realiteit van Suid-Afrika is wat erkenteite van sy ryke verskei- moet word en as sodanig bevorder word.denheid. Dit is nodig dat ons 'n nuwe verbintenis kry ten opsigte van die werkli- ke betekenis van die aanhef in die grondwet naamlik dat Suid-Afrikaaan elkeen behoort wat daarin woon en dat ons wel in ons diversiteit verenig is. Geen vordering kan gemaakword om Suid-Afrika te verenig as ons diversiteit nie terselfdertyd gerespekteer, bevorder en gevier word nie.Meer nog, ons is nie Afrikaners omdat ons dit verkies nie maar omdat ons dit is deur die diversiteit van dieland waarin ons woon. Saam met die president sou ons ook 'n Suid-Afrika wou sien wat aan alle Suid-Afrikaners behoort, en waarin alle Suid-Afrikaners behoort. Die wetenskap is duidelik oor moedertaalonderwysDeur Professor Kathleen Heugh.'n Nuwe aanslag op die gebruik van Afrikaans as onderrigmedium vir kinders wat Afrikaans tuis praat,beteken dat die geleenthede verminder vir alle kinders om te leer deur 'n taal wat hulle die beste ken.Die onderstaande artikel met verwysing na die LUR vir Onderwys in Gauteng, Panyaza Lesufi, het op26 Mei 2019 in News24 verskyn. Prof Heugh van die Universiteit van Suid-Australië het goedgunstiglikingestem dat ons die artikel na Afrikaans kan laat vertaal vir plasing in die AB Nuusbrief. Die artikelword geplaas met erkenning aan News24.Die omstredenheid oor "moedertaalonderwys" is niks nuuts nie. Dit woed al vir ten minste 117 jaar lank inSuid-Afrika. As ons "blaam" wil uitdeel, kan ons dalk die vinger wys na die Britse "verengelsingsbeleid" en diebeperking van onderwys deur medium van Nederlands aan die einde van die Anglo-Boereoorlog in 1902.Smeulende gegriefdheid oor taaldiskriminasie het gelei tot 'n beleid om Afrikaans te beskerm en te bevoorregnadat die Nasionale Party in 1948 aan bewind gekom het en het in 1953 weer na vore gekom in die Wet opBantoe-onderwys, wat aan elke etnotaalkundige gemeenskap "die reg op moedertaalonderwys" gebied het.Ironies genoeg was dit in dieselfde jaar dat UNESCO se verslag oor The Use of the Vernacular Languages inEducation aanbevelings gemaak het en wat berus het op onderwyskwellings oor die gebruik van leerders se"moedertale" in skoolstelsels van Afrika.Die verskil tussen die twee dokumente is dat die Nasionale Party se beleid nie net die beginsels van "regte"en beste onderwyspraktyk behels het nie. Dit was verweef in rassistiese, rassegregasie en onbillike sosio-ekonomiese beleide.In die geval van die UNESCO-dokument is die huistaal, plaaslike taal of moedertaal van die kind erken as diewesenlike grondslag vir onderwys vir alle kinders. Daar is destyds gedink dat drie jaar van die huistaal ge-noeg sal wees voordat omskakeling na een van die internasionale tale (of gewese koloniale tale) met sukses (Vervolg op p6)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 5
Die wetenskap is duidelik oor moedertaalonderwys (verv)gedoen kan word. Sedert 1953 het ons in 20 lande in Afrika gevind dat die meeste leerders ten minste sesjaar goeie onderwys deur die medium van die huistaal of plaaslike taal, plus goeie onderrig van Engels nodighet voordat leerders deur medium van Engels kan leer. Die Six Year Primary Project, 1970-1976, gelei deurBabs Fafunwa en kollegas in Nigerië, het dit nie net vir Afrika nie maar vir die wêreld aangetoon. Dit was eers 15 jaar later dat 'n studie onder leiding van David Ramirez soortgely-Uit Suid-Afrikaanse data en ke bevindings in die VSA gemaak het. Hierdie bevindinge is verdermeer onlangse data uit Ethi- gestaaf in uitgebreide studies, ook in die VSA, in 1997 en 2002, deuropië het ons geleer dat, in Virginia Collier en Wayne Thomasminder gunstige toestandeof met minder hulpbronne, UNESCO en die Association for the Development of Education in Africa (ADEA) het in 2005 'n studie van taalonderwysbeleid in 25het die meeste leerders agt lande laat doen. Teen die middel van 2006 kon hulle aan die minis-jaar moedertaalonderwys ters van onderwys in Libreville verslag doen dat ons in Afrika, tenplus die onderrig van En- minste ses jaar onderwys deur die medium van die moedertaal plus goeie onderrig van Engels, Frans of Portugees nodig het, voordatgels nodig, voordat hulle leerlinge kan oorskakel na onderwys in een van hierdie tale as on-deur hierdie taal kan leer. derrigmedium. Uit Suid-Afrikaanse data en meer onlangse data uit Ethiopië het ons geleer dat, in minder gunstige toestande of met minder hulpbronne, het die meeste leerders agt jaar moedertaalon-derwys plus die onderrig van Engels nodig, voordat hulle deur hierdie taal kan leer.Hierdie jonger navorsingsbevindings uit Afrika is wyd versprei deur UNESCO en word tans in taalonderwys-beleid in Suidoos-Asië en Suid-Asië gebruik. Die bevindings is maklik bekombaar by UNESCO (Why andhow Africa should invest in African languages and multilingual education: an evidence- and practice-basedpolicy advocacy brief.) - plak die volgende webadres in die webleser https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000188642Die Afrika-navorsing word insgelyks deur verskeie internasionale en transnasionale navorsingsforums ge-bruik, insluitende die Raad van Europa se Navorsingsnetwerk van Uitnemendheid, Volhoubare Ontwikkelingvir 'n Diverse Wêreld. Heel onlangs is dit byvoorbeeld gebruik in die Salzburg Statement for a MultilingualWorld.As die omvattende Suid-Afrikaanse en Afrika navorsing, in 'n internasionale konteks oor ons grense heen inag geneem word in beleidsbepaling, waarom beweeg ons dan terugwaarts in tyd, en waarom word moeder-taalonderwys in ons land nogmaals aangeval?Hartverskeurende mislukking van huidige stelselVyf en twintig jaar na die amptelike einde van apartheid behoort dit moontlik te wees om gesonde onderwys-beginsels te skei van diskriminerende en onbillike beleid. Ons het dekades se navorsingsbewyse van binneSuid-Afrika, van dwarsoor Afrika en van elders. Dit bewys sonder enige twyfel dat die meeste skoolleerlingenie kan leer deur medium van 'n taal wat hulle nie goed ken nie en wat hulle nie verstaan nie.Dit is eenvoudig onmoontlik om die sterk grondslae van geletterdheid Dit is eenvoudig onmoont-en gesyferdheid te vestig in 'n taal wat nóg die leerders nóg hulle on-derwysers goed genoeg ken. Die ontsettende, en kom ons wees eerlik, lik om die sterk grondslaehartverskeurende mislukking van ons huidige onderwysstelsel om leer- van geletterdheid en gesy-ders te leer om te lees, te skryf en selfs basiese wiskunde te verstaan, ferdheid te vestig in 'n taalis 'n skande. wat nóg die leerders nógOns het in 1994 ons nuwe visie vir 'n billike Suid-Afrika begin, met 'n hulle onderwysers goedGrondwet wat alle kinders se reg verskans om onderwys in 'n gepaste genoeg ken.taal te ontvang, maar ons het misluk. Ons het geïnvesteer in 'n Langua-ge Plan Task Group Report (1996) en die instelling van 'n statutêre liggaam, die Pan-Suid-Afrikaanse Taal-raad, ook in 1996, om vir 'n nuwe visie vir veeltaligheid in die land te sorg, maar ons het misluk.Ons het in 1997 selfs 'n nuwe taal in onderwysbeleid ontwikkel, een wat voorsiening maak vir 'n toegevoegdebenadering tot tweetalige of veeltalige onderwys gebaseer op die moedertaal (of huistaal) plus Engels, maarons het misluk. Ons het baie min gedoen om seker te maak dat ons dit behoorlik doen. Ons ontsê die meesteVOLUME 19, NOMMER 5 (Vervolg op p7) Bladsy 6
Die wetenskap is duidelik oor moedertaalonderwys (verv)van ons kinders dit wat hulle nodig het. Ons gee grotendeels voor dat hulle dit deur Engels kan kry, gouereerder as later. Die gevolg is dat hulle dit nie kry nie.Aanslag op Afrikaans help nie'n Nuwe aanslag op die gebruik van Afrikaans as onderrigmedium vir kinders met Afrikaans as huistaal, hetgeen nut nie. Al wat dit doen, is om die geleenthede vir alle kinders om te leer deur 'n taal wat hulle die besteken, verminder. Dit ontmoedig ouers om aan te dring op die ge-leentheid om sowel die moedertaal en Engels en moontlik ook nog Die enigste leerders wat in'n ander Suid-Afrikaanse taal te leer. Dit neem ons weg van veelta- die huidige omstandighedeligheid wat ons leerders sal voorberei vir indiensneming en voldoe- steeds sukses sal behaal, salning aan die vereistes van 'n toenemend diverse wêreld. 'n klein minderheid wees vanDie enigste leerders wat in die huidige omstandighede steeds suk- diegene met Engels as huis-ses sal behaal, sal 'n klein minderheid wees van diegene met En- taal, en/of die kinders van diegels as huistaal, en/of die kinders van die sosio-ekonomiese en sosio-ekonomiese en politie-politieke elite van die land. Dit is nie demokrasie nie en dit is nie ke elite van die land.billik en regverdig nie.* Kathleen Heugh is medeprofessor in Toegepaste Linguistiek aan die Universiteit van Suid-Australië. Sy is 'nopvoedkundige taalkundige wie se navorsing toegespits is op voorsorg en werk met na-apartheidtaalbeleid inSuid-Afrika van 1988 tot 2007. Sy het al regerings in meer as 30 lande geadviseer oor die rol van moeder-taal, minderheidstale en meertalige onderwys. Wat is die agenda oor die grondwetlike reg van Afrikaans?Deur Jan BosmanHoofsekretaris van die AfrikanerbondTydens 'n ontmoeting met Afrikaanse organisasies in Kaapstad op 15 Mei 1996 en net na die aanvaardingvan die finale grondwet sê president Nelson Mandela die volgende: "Die argument wat gevoer kan word virdie behoud, beskerming en vertroeteling van Afrikaans is sekerlik nasionaal eerder as seksioneel. Dit is 'nSuid-Afrikaanse taal wat, volgens alle standaarde, merkwaardig presteer het in terme van ontwikkeling as 'ntaal van wetenskaplike, akademiese en algemeen-intellektuele uitdrukking. 'n Nasie wat sy intellektueleprestasies op prys stel, sal uit sy pad gaan om die middele van daardie prestasies te beskerm en te bevor-der. Dit, glo ek, is die groot en sterk argument vir Afrikaans. Dit is dieselfde argument wat gemaak kan wordvir die bevordering van wetenskaplike uitdrukkingsvermoë in al die inheemse tale; dit is in die nasionale be-lang om 'n algemene wetenskaplike geletterdheid binne bereik van 'n groter publiek te bring."Hierteenoor kom die LUR vir Onderwys in Gauteng., Panyaza Lesufi, en sê volgens Beeld van 20 Mei 2019:"dit gaan sy verstand te bowe dat die partye vir Afrikaanse onderrig baklei. "Daar is nie meer Afrikaanse uni-versiteite in die land nie. As jy op Afrikaanse onderrig aandring, kelder jy die kinders. Waar gaan die kindersná skool studeer?" Dit is verstommend dat 'n persoon wat die politieke hoof is van 'n"'n Nasie wat sy intellektuele departement in Gauteng waar daar by skole met Afrikaans gewoe-prestasies op prys stel, sal ker word, sulke onsinnigheide, wat grens aan die naïewe, kan kwy-uit sy pad gaan om die mid- traak. Met die argument hang die nie meer so bedekte ideologiesedele van daardie prestasies onderrok van Panyaza Lesufi lelik uit en kan die lyn getrek word na die deurlopende agenda wat die heeltyd teen Afrikaans op allete beskerm en te bevorder. vlakke van onderrig gerig word.Dit, glo ek, is die groot ensterk argument vir Wat nog meer verstommend is is dat Lesufi se uitsprake lynregAfrikaans." bots met die President van die ANC mnr Cyril Ramaphosa se ver- sekeringe oor Afrikaans wat so onlangs as 29 April 2019 in die At- terbury Teater in 'n gesprek met meningsvormers en belangheb-bendes gemaak ishttps://www.youtube.com/watch?v=lygkUrHsBAU (± 1:49:50 in opname oor Afrikaans spesifiek) (Vervolg op p8)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 7
Die agenda oor die grondwetlike reg van Afrikaans? (verv)"We cannot want Afrikaans to die. Afrikaans must not die. It is a valuable and important language. Our consti-tution dictates that we must protect it. It dctates that we must promote it. It dictates that we must preserve it. Itis precisly what we are going to do. We are going to preserve Afrikaans."Die ANC en ook mnr Ramaphosa moet nou onomwonde sê of Lesufi die ANC se agenda met Afrikaans be- paal en verwoord en of daar werklik 'n politieke wil is om die grondwetli-Al wat die regering tot ke regte van die Afrikaanse gemeenskap te respekteer soos deur diedusver reggekry het, met President verwoord.Lesufi in die voorste liniewas om die ander tale in Nie net is hierdie standpunte van Lesufi direk in teenstelling met dieSuid Afrika af te skaal en Suid-Afrikaanse grondwet nie, maar dit is die standpunte van 'n persoon wat die ryke diversiteit van Suid-Afrika misken en inderdaad minag.'n swak Engels in die plek Verengelsing is beslis nie die oplossing vir Suid-Afrika se onderwyspro-daarvan te stel. bleme nie en net so is Afrikaans alleen ook nie die oplossing nie. Veel eerder moet die oplossing gesoek word in die strewe na uitne-mendheid deur kwaliteit moedertaal onderrig. Ongelukkig sluit Lesufi nou deur sy uitsprake aan by die gele-dere van diegene wat eerder Engels bevorder ten koste van Suid-Afrika se diversiteit. Engels is nie die taalvan die meerderheid in die land nie en is maar die taal wat die vierde meeste gepraat word as eerste taal inSuid-Afrika. Ongelukkig is daar diegene uit alle taalgroepe wat die polities korrekte roete loop met die bevor-dering van Engels as om met werklike en volhoubare oplossings vir Suid-Afrika se taal en kultuur diversiteitvorendag te kom. Lesufi bevind hom nou in die groepering wat ter wille van gedienstigheid, en moontlik 'neie agenda, aanhou om Afrikaans te marginaliseer en verdag maak.Aangesien moedertaalonderwys een van die belangrikste fondamente vir die bevordering en beskerming vandie regte van kultuur-, godsdiens- en taalgemeenskappe is, en - aangesien dit internasionaal op grond van grondige navorsing bewys is en aanvaar word dat moedertaal- onderrig onontbeerlik is vir die vorming en ontwikkeling van leerders, en aangesien ouers die reg het om die taal en medium van onderrig vir hulle kinders te kies,is dit dringend noodsaaklik dat die regering moet herbesin oor moedertaalonderrig vir alle Suid-Afrikaners.Oor en oor is bewys dat taal lei tot prestasie. Ongelukkig is hierdie beginsel versaak en is die taalprestasievan Suid-Afrika se skoolbevolking baie swak. Van die redes wat aangevoer word was juis swak onderrig endie noodsaak vir moedertaalonderrig. (Verwys na die artikel van Professor Kathleen Heugh in die uitgawevan die AB Nuusbrief)Dit is eenvoudig so dat indien die Regering nie stappe gaan neem om die omstandighede te skep vir die ont-wikkeling en gebruik van al ons amptelike tale', soos vereis word deur art 6 van die Grondwet nie, die vooruit-sigte vir ons inheemse tale - en vir die toekomstige opvoeding van kinders uit die betrokke taalgroepe - uitersnegatief sal wees. En dit beteken bo alles dat veel groter erkenning verleen moet word aan die rol van moe-dertaalonderrig in ons onderwysstelsel.Al wat die regering tot dusver reggekry het, met Lesufi in die voorste linie was om die ander tale in SuidAfrika af te skaal en 'n swak Engels in die plek daarvan te stel. Die miskenning van moedertaalonderrig worddeur elke gemeenskap in ons land ondervind. Hiervan is die deurlopende jaarlikse Matriek uitslae-fiasko 'nlewende voorbeeld van taalwanorde in die onderwys. Die veiligheidsbestuurstelsel in die oorgangsfaseDeur Dr Rina VenterTydens die bekendstelling van my outobiografie; 'n Stukkie van die legkaart, by die Afrikanerbond se af-delingsvergadering in Centurion, op 29 April 2019 wys ek daarop dat belangrike funksies van die Staatveilig-heidsraad afgelas is tot groot nadeel van die regering se magsposisie tydens die oorgangsfase. Hierdie ver-andering speel in my ervaring direk in die hande van die ANC. Uit besprekings wat hier gevoer is en ook inander skrywes en kommentare oor die veranderings wat die president in November 1989 doen aan dieveiligheidsbestuurstelsel, en stel hierdie veranderings voor as algemeen gangbaar in die lig van problemewat de Klerk wil regstel. Die president wil sy kabinet as politieke magsentrum herstel. Die bogenoemde, be- (Vervolg op p9)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 8
Die veiligheidsbestuurstelsel in die oorgangsfase (verv)vestig in werklikheid my standpunt naamlik hoe dit die regering se magsposisie tydens die oorgangsprosesinderdaad uitgerafel en ondoeltreffend gemaak het.Daar is verwys na die instelling van verskeie kabinetskomitees, ten einde op hierdie vlak beter koördineringte verseker. Wat met koördinering hier bedoel word is nie vir my duidelik nie. Ministers ontvang slegs die no- tule van die kabinetskomitee waarop gedien is, en neem kennis vanDie hoogsverdeelde apart- sake wat vir besluite deurgevoer is na die kabinet. Hierdie werkwyseheidsadministrasie, waar- lei tot gapings in agtergrond-inligting waarop besluite in verdeeldemee ek gou as minister kabinetskomitees geneem is wat in gedagte gehou moet word. Alledeeglik kennis gemaak het, maatskaplike programme van die staat het 'n sterk ekonomiese enwas nie gerat om in heer- finansiële komponent gehad wat nie gefragmenteerd beoordeel kan word nie. As voorbeeld kan gekyk word na die staat se bestaanbevei-sende rewolusionêre om- ligingsprogram wat oordragbetalings doen aan staatsafhanklikes enstandighede, binne hulle die ekonomiese en finansiële impak namate hierdie afhanklikheid allynfunksies doeltreffend te hoe groter word. Dit geld vir gesondheid, onderwys en plaaslike o-kon presteer nie. werhede se dienste. Hierdie saak word vervolgens daar gelaat. Ek wil konsentreer op die bestuur van die veiligheidsituasie.Daar word verwys na kenmerke van 'n rewolusie tydens die Botha-era wat geheers het. Mac Maharaj, dieleier van Umkhonto weSizwe (MK) in hierdie tyd, verwys telkens in sy outobiografie, Shades of Difference,na die wit regering as die vyand van die ANC. In my ondervinding het die siening nooit verander nie. DieANC het na die Notule van Verstandhouding (NVV) in September 1992, sy politieke posisie sodanig verste-wig ten einde onbeperkte mag te wen en het nog nie afgesien van die standpunt nie. Die feite van die saakis. toe die kabinet in Julie 1990 verneem het van die omvang van operasie Vula, wat leiers van MK sedert1988, binne SA bestuur het, was dit duidelik dat die ANC se nasionaal demokratiese rewolusie binne die landontplooi is. Veranderings aan die veiligheidsbestuur van die land moet dus teen hierdie agtergrond beoordeelword want dit het alle funksies van die Staat geraak. Ek maak die volgende stelling; Geen oorhoofse vertol-king van die omvattende aanslag teen die Staat is in die kabinet gedoen na hierdie inligting beskikbaar ge-raak het nie. Die vertolking moes die kabinet bemagtig met 'n strategiese plan van optrede vir die bestuurvan hierdie aanslag. Die vertolking moes elke komponent van die aanslag doelgerig, gekoördineerd en doel-treffend bestuur, en die volle kapasiteit van die Staat behoorlik gemobiliseer het.Daar word ook verwys na die onaanvaarbaarheid van 'n regering wat binne 'n regering besig was om te ont-wikkel, onder die ou veiligheidsbestuurstelsel, en dat mnr de Klerk kabinetsregering as prioriteit in November1989 wou herstel. In my ervaring as lid van die kabinet ontwikkel die kabinet in die volgende jare egter nooittot 'n sterk magsentrum wat beheer gehad het oor kabinetsbesluite nie. In my boek verduidelik ek hierdieprobleem met betrekking tot die verdeelde apartheidsadministrasie wat nie as prioriteit aandag gekry het nie.Gevolglik is belangrike besluite wat die kabinet geneem het nooit deurgevoer nie. Selfs finale skikkings oorregstellende aksie, die vredesverdrag, die Notule Van Verstandhouding en belangrike beginsels in die nuwegrondwet is onafhanklik van die kabinet geneem, ten koste van sy magsbasis se belange. Dit illustreer hoeswak die kabinet as magsentrum ontwikkel was.Die feite is die volgende. Daar was inderdaad teen November Finale skikkings oor regstellen-1989 ontevredenheid by sekere ministers en hulle departemen-te ten opsigte van veiligheidsmagte wat op hulle lynfunksies de aksie, die vredesverdrag ,oortree. Hierdie saak het inderdaad aandag vereis teen die ag- die Notule Van Verstandhou-tergrond van heersende veiligheidsomstandighede. Die ding en belangrike beginsels inhoogsverdeelde apartheidsadministrasie, waarmee ek gou asminister deeglik kennis gemaak het, was nie gerat om in heer- die nuwe grondwet is onafhank-sende rewolusionêre omstandighede, binne hulle lynfunksies lik van die kabinet geneem, tendoeltreffend te kon presteer nie. Die lyn van besluitneming en koste van sy magsbasis se be-uitvoering van besluite was hoogs ondoeltreffend. Daarom was lange.rasionalisasie van die verdeelde apartheidsadministrasie nood-saaklik maar wat nooit voor 1994 aandag ontvang het nie. Hoehierdie twee prosesse saam bestuur kon word, wat gelyktydig moes werk met die hantering van 'n nood-saaklike teen-insurgensie program, en rasionalisasie en uitfasering van die lomp apartheidsadministrasie hetegter geen aandag gekry nie. Daar was hoofsaaklik gefokus op ontwikkeling van 'n nuwe grondwet - "TerwylRome brand". (Vervolg op p10)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 9
Die veiligheidsbestuurstelsel in die oorgangsfase (verv)Die ANC het sy rewolusie in swart woongebiede volgehou en deurlopend bly ontplooi, terwyl die deur na on-derhandeling oop was. Politieke onderhandelinge tussen hoofleiers van politieke partye, oor 'n politiekegrondslag waarop onderhandelinge kon begin, ten einde die rewolusionêre aanslag onder beheer te kry,voordat grondwetlike onderhandelinge begin, is nie ontwikkel nie. Die ANC was besig om sy eie magsposisiete verstewig om mag te wen op sy eie voorwaardes. 'n Nadere blik op die veiligheidsbestuurstelsel is nodig. De Klerk gee op-Die ANC het sy rewolusie drag en skaf die doeltreffende koördinering en bestuur van die volgendein swart woongebiede funksies in die Staatsveiligheidsraad (SVR) af, nl; komponente vir strate-volgehou en deurlopend gie formulering, en takke vir die bestuur van die Nasionale Veiligheidsbe- stuurstelsel (NVBS), en strategiese kommunikasie, en verskuif hierdiebly ontplooi, terwyl die funksies na lynfunksionarisse. Vir verskeie redes, onder andere agv diedeur na onderhandeling hoogsverdeelde apartheidsadministrasie, was hulle nie in staat om sakeoop was. onafhanklik te ondersoek, besluite te neem en deurgevoer te kry nie. In sekere gevalle ontbreek wetlike bevoegdhede om besluite te neem en deur te voer. Vra vir my hoe ons gesukkel het om die gesondheidsadmi-nistrasie gerat te kry om dringende en noodsaaklike agterstande van dienste in swart woongebiede reg testel. Dringende probleme en vraagstukke het gevolglik onder die mat beland, verval of uitgerafel, sonder datbehoorlike beheer in die kabinet bestaan het. Hierdie veranderings aan die koördinerings en bestuursfunk-sies van die SVR, het tot gevolg gehad dat die regering se vermoë om die rewolusionêre aanslag te kon han-teer dramaties verswak het en inderdaad verval het. Lynfunksionarisse, agv die verdeelde administrasie, hetnie oor die kapasiteit beskik om ernstige probleme met dienslewering, ook in swart gemeenskappe, doeltref-fend te kon ondervang en hanteer nie.Die ANC bly werk met 'n dubbele politieke agenda. Sy eerste politieke prioriteit was beheer oor die verdeel-de swart gemeenskap, wat die IVP een van sy sterkste teenstanders maak. Die ANC het gemaak asof hy wilonderhandel, terwyl hy eers seker maak hy kry politieke beheer oor swart woongebiede, en het hierdie ge-biede onregeerbaar gemaak deur funksies van die staat te bly saboteer en te verswak. Terselfdertyd dryf dieANC 'n sterk ideologiese aanslag teen wittes se politieke integriteit en geloofwaardigheid. Die aanslag wasomvattend, diepliggend en van uiterste belang. Dit het ingesluit die vernietiging van de Klerk en sy kabinet sepolitieke geloofwaardigheid. Elke faset van die Suid-Afrikaanse samelewing is geraak, en was 'n tipiese re-wolusionêre aanslag. In swart woongebiede is waterkrane se koppe afgekap, sanitasie-stelsels is vernietig,en na herstel weer en weer vernietig. Huurgelde is nie betaal nie. Elektriese krag is op groot skaal gesteel,toegang tot gebiede is beheer. Vullisverwydering kon nie plaasvind nie. Selfs die president van die land konnie sonder uitgebreide stappe in swart woongebiede kom nie. Na September 1992 toe daar 'n Notule vanVerstandhouding ontwikkel is, het die stand van sake voortgeduur. Geen formele ooreenskomste wat verse-ker het dat alle politieke leiers saam werk en help om maatskaplike stabiliteit te begin herstel is ontwikkel nie.Onderhandelings hervat in die onaanvaarbare omstandighede wat in swart woongebiede heers met die mis-tasting dat onderhandelinge sal help dat maatskaplike stabiliteit in swart gemeenskappe herstel word. Dit al-les sonder dat die ANC se rewolusionêre aanslag teen die Staat in sy essensie ontleed en hanteer is. Dierewolusionêre aanslag, wat onbeperkte magsoorname ten doel gehad het, kon nie effektief eensydig deurlynfunksie departemente hanteer word nie. Indringende gekoördineerde proaktiewe strategiese planne watwerk met die essensie van die aanslag teen die Staat moes ontwikkel word, wat nie gebeur het nie.Strategiese ontleding, beplanning en bestuur van die aanslag teen Die sterk magsvermoë vandie staat, vereis identifisering en mobilisering van alle beskikbarehulpbronne wat gesamentlik ontplooi en gekoördineer moet word. die Staat is nooit formeel in-Laat ek 'n voorbeeld noem wat nooit in die openbaar bekend ge- geskakel as deel van 'n nasi-maak is nie. Op 'n stadium het Cholera in 'n sekere plakkersge- onale strategie wat alle de-meenskap uitgebreek. Te midde van rou riool wat in strate belanda.g.v. ANC-kaders wat amok maak in woongebiede, en keer dat partemente deurlopend in-agterstande herstel word, terwyl hulle leiers deel is van onderhan- trek binne 'n nasionale plandelinge. Hopelik is daar begrip vir die krisis waarvoor ons gestaan wat die fel aanslag van diehet want om dit te kon hanteer moes alle hulpbronne gemobiliseer ANC se rewolusie effektiefword. Die gebied moes onder kwarantyn geplaas word en alle inwo-ners onder isolasie en toesig. Dit is alles noodsaaklike stappe wat teenstaan en bestuur nie.geneem moes word om verspreiding van die siekte te verhoed. Diesterk magsvermoë van die Staat is nooit formeel ingeskakel as deel van 'n nasionale strategie wat alle depar-temente deurlopend intrek binne 'n nasionale plan wat die fel aanslag van die ANC se rewolusie effektief (Vervolg op p11)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 10
Die veiligheidsbestuurstelsel in die oorgangsfase (verv)teenstaan en bestuur nie. Die kapasiteit waaroor die Staat beskik het, is ad hoc gemobiliseer en ontplooi inreaksie op krisisse wat opgeduik het en teen geweld wat die ANC doelbewus beheer en ontplooi het.Die voortdurende aanklag van die ANC oor derdemag bedrywighede, as deel van sy politieke strategie omhierdie magsfaktor te destabiliseer, het oor die kop van veiligheidsmagte bly hang, wat hulle rol geïnhibeer het. Die afwesigheid van 'n nasionale bestuursplan vir die kabinetDie voortdurende aanklag van wat sy volle kapasiteit ontplooi, het gelei tot reaktiewe optredesdie ANC oor derdemag bedry- en onsekere leierskap. Belangrike gekoördineerde inligting oorwighede, as deel van sy poli- die aanslag op die staat wat elke departement se funksie insluit ,tieke strategie om hierdie ten einde die Staat se volle kapasiteit om die aanslag te hanteermagsfaktor te destabiliseer, en te mobiliseer, is nie doelgerig ontplooi en bestuur nie.het oor die kop van veilig- Sake het verkeerd begin loop voor die aankondiging van 2 Fe-heidsmagte bly hang, wat hul- bruarie 1990, toe ad hoc optrede ontwikkel het, om vraagstukkele rol geïnhibeer het. uit die Botha-era te hanteer, voordat duidelikheid bestaan waar- heen de Klerk die Staat in die nuwe jaar sou neem. Sy noodsaak- like en belangrike aankondiging is nooit voorafgegaan deur geko-ördineerde ingeligte beplanning nie. Dit kon al die funksies van die staat ingesluit het, met kenners, wat inge-lig was oor elke aspek van vraagstukke voor die regering, waaruit 'n weldeurdagte bestuursplan ontwikkelkon word vir noodsaaklike regstelling van die apartheidstaat nie. Hieruit kon 'n strategiese politieke plan ont-wikkel word om die skerp Charteristiese aanslag op wittes se politieke geloofwaardigheid teen te staan, enom alle hulpbronne effektief aan te wend op pad na 'n noodsaaklike nuwe bedeling. Die wysigings wat DeKlerk aangebring het aan die veiligheidsbestuurstelsel voor 1990 het egter sy beheer en eie magsposisiedramaties verswak. Gevolglik verloor hy pro-aktiewe beheer oor die aanslag op die Staat waarvan nooitwerklik herstel is nie. Sake is gefokus op die ontwikkeling van 'n grondwet terwyl die ANC swart woongebiededestabiliseer, en onregeerbaar maak. Hierdie toedrag van sake is na Mei 1994 sonder enige regstelling oor-gedra aan 'n nuwe onervare magsugtige ANC-regering, sonder die bestuurskapasiteit om die land reg testel. Hiermee saam volg die verlies van betekenisvolle inspraak en mede-verantwoordelikheid deur die witgemeenskap.Dit is van historiese belang dat 'n onbevange debat oor hierdie uiters belangrike fase in Suid-Afrika se ge-skiedenis plaasvind. Nie om vingers te wys nie. Objektiewe begrip is nodig om te verstaan hoe 'n hoogsgeso-fistikeerde staat, met al sy kundigheid en vaardighede, wat uitgestaan het in Afrika, so dramaties kon terug-sak binne 'n kort tydperk, tot 'n ondoeltreffende staat op die rand van die afgrond. Hierdie tragiese gebeurevereis objektiewe debat wat eerlik werk met apartheid en ingewikkelde probleme en hoe daar probeer is omdit reg te stel maar waarin daar nie behoorlik geslaag is nie. Daar wag groot werk wat die land tot by sy vollepotensiaal moet bring.(Dr Rina Venter was die minister van nasionale gesondheid en gesondheidsontwikkeling 1989 tot 1994)Daar is verskeie perspektiewe oor die saak en is dit 'n gesprek wat nodig is en nog lank nie afgesluitis nie. Ander bydraes is ook ontvang wat ons in die komende maande sal plaas. Woorde wat kwelDeur Herman ToerienSteve Biko skryf in sy boek, I write what I like, soos volg: "The most potent weapon in the hands of the op-pressor is the mind of the oppressed." Wat is die rol wat die gebruik van sekere woorde op ander het?Dié vraag word nou weer indringend gevra na dit geblyk het die moordenaars van 'n jong paartjie, wat net'n selfoon in die proses gesteel het, het die woord mlungu /umlungu (meervoud) uitgeroep tydens die aan-val. Het hulle die Xhosa / Zoeloewoord gebruik om bloot na wit mense te verwys, of is hulle as "wit skuim"uitgeskel?Uit die konteks is dit taamlik duidelik dat iets soos "wit skuim" bedoel is, en dat rassisme in dié geval onder-liggend was. Daar is bedoeling in woorde, ongeag of die woorde oorspronklik beledigend bedoel was of nie.Die "k"-woord wat soveel ontsteltenis veroorsaak, het oorspronklik nie 'n beledigende betekenis gehad nie,maar dit is algemene kennis dat swart mense reg oor die wêreld dit so ervaar. Hoekom dit gebeur het – of (Vervolg p12)VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 11
Woorde wat kwel (verv)blankes dit aanvanklik as skelwoord begin inspan het, of swart mense dit eerste as sodanig begin ervaar het,is moeilik om te bepaal. Een teorie is dat die k-woord baie klink soos nkafine, die Zoeloewoord wat "lafaard"sou beteken. Volgens die Wêreldspektrum se agttalige woordeboek vertaal "lafaard" nie in een van Suid-Afrika se agt belangrikste tale as dié woord, of enige soortgelyke woord nie. Ook die woord "heiden," waar-van die k-woord glo afgelei is, werp geen lig in die agt tale nie.mlungu /umlungu - Uit die Alvorens na die meer waarskynlike verklarings gekyk word oor waaromkonteks is dit taamlik dui- mlungu /umlungu skelnaam-betekenisse gekry het, word op 'n ooglo-delik dat iets soos "wit pende teenstelling gewys. Mlungu /umlungu word in Sesotho en Tswa-skuim" bedoel is, en dat na vertaal met lekgowa of makgowa. Princess Magopane en Lindokuh-rassisme in dié geval on- le Mdabe skryf in die Daily Maverick die volgende: "It has become com-derliggend was. mon for middle-class black people to be addressed or referred to as lekgowa or makgowa (a term used in Setswana and Sesotho to denote a white person/people). This labelling is often done by people who arenot middle class, so for example, while at a petrol station, an attendant will address you as lekgowa (whiteperson); at an intersection, someone will come humbly to your window to ask you for some food or a donation– if you give him the time of day, he will thank you as lekgowa laka; your domestic worker, will refer to you asmadam or lekgowa laka to those she confides in."Volgens hierdie skrywer se vrou, Joan, wat van kindsbeen af vlot in Sesotho is en dit ook tot op vierdejaars-vlak op die destydse BOK geneem het, is die Sotho-woorde lekgowa of makgowa se betekenis dieselfde asmlungu /umlungu, beide in gewone en aangepasde betekenis, dit wil sê as skeldnaam en wat as"wit skuim"vertaal kan word. Sy was onbewus daarvan dat die woorde nou ook as term vir middelklas swart mensebedoel word. Sy was wel bewus daarvan dat swartmense wat "witmense se gewoontes" aangeleer het, souitgeskel sou word, soos wanneer 'n swart huiseienaar ander swart mense wat op sy sypaadjie rommel strooidaaroor sou aanspreek, dan terug geantwoord sou word dat hy nie sy "witmensmaniere" op hulle moet komuithaal nie. Spesifiek hierdie woorde word dan gebruik.Die term, wit skuim, het klaarblyklik ook onskuldig ontwikkel. Vroeër jare het heelwat skepe aan die kus vanPondoland ('n Xhosastam) uitgespoel, en die oorlewendes is met die plaaslike bevolking geassimileer. Diewit skuim het bloot na die skuim van die branders verwys.Met die ontstaan van Fanagalo, hoofsaaklik as myntaal, en die baie Xhosas wat op die myne gaan werk het,is mlungu /umlungu ook in Fanagolo opgeneem. Die betekenis was aanvanklik ook bloot "wit persoon / witmense", maar het later ook die woord geword waarmee na "the boss" verwys is. Met bestuurs- enrasseverhoudinge wat nie altyd na wense was nie, het dit gou ook 'n negatiewe betekenis gekry. ViaFanagolo het dit gou na ander tale versprei, ook na tale van buite Suid-Afrika.Dit is interessant dat die moordenaars van die paartjie hierbo verwys, volgens berigte moontlik Zama-Zamasis. Dit is heel moontlik dat hulle, of van hulle, dus in 'n stadium mynwerkers was, en die woord via Fanagaloopgedoen het. Hoewel die myne Fanagalo met Engels vervang het, dui verskeie berigte daarop dat Fanagalonie as gebruikstaal verdwyn het nie, en danksy die baie buitelanders selfs floreer. Dit het byvoorbeeld 'nhandelstaal in die KwaZulu Natal se middellande geword.Hoe dit ook al sy, die kanse bly goed dat die moordenaars bedoel het om die woorde as haatspraak te ge-bruik. Uit heelwat inskrywings op die internet blyk dit dat baie witmense wat die woorde ken, dit outomatiesas haatspraak teen hulle ervaar, ook in gevalle waar dit klaarblyklikonskuldig bedoel is. 'n Vrou, wat gehoor het hoe die personeel van'n restaurant voor die voet so na wit kliënte verwys het, wou byvoor- Dit blyk dat baie witmensebaat verontwaardig weet hoe dié personeel nog die vermetelheid wat die woorde ken, dit outo-kan hê om fooitjies te verwag. maties as haatspraak teen hulle ervaar, ook in gevalleAs in gedagte gehou word dat mlungu /umlungu en lekgowa / mak- waar dit klaarblyklik onskul-gowa wél dikwels as beledigend gebruik word, en sommige witmen- dig bedoel is.se dit nét as beledigend ken, beteken dit om die gebruik as bydraertot rassespanning uit te skakel, daar heelwat voorligting gedoenmoet word. Dit is 'n tweesnydende swaard. Die woorde, Kill the Boer, kill the farmer, is vanuit die staanspoordeur witmense as rassistiese haatspraak beskou. Eers op appèl het die Menseregtekommissie toegegee datdit inderdaad haatspraak is. Van die ANC se kant is die wêreldbeker-sokkerstadion in Polokwane na diehoofdrywer, Peter Mokaba, vernoem. Heelwat meer wedersydse sensitiwiteitsopvoeding is nodig. VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 12
Die AB in provinsiesGebiedsfees van die Afrikanerbond van die Gebied Gauteng-Noord (Pretoria en Centurion).Lede van die Afrikanerbond word hartlik uitgenooi na die volgende geleentheidDatum: SATERDAG 8 JUNIE 2019Tyd: 07h30 vir 08h00 [ tot ± 11h00 ]Plek: Voortrekkersaal, Duxburyweg, Hatfield.Program: 1. Spreker: Prof Dirk Kotzé van UNISA Onderwerp: Belangrike tendense in die afgelope verkiesing 2. Saam eet en kuier.Wie: AB-lede en AB-rustende ledeKoste: R100-00 per persoonBywoning: Elke persoon wat die Gebiedsfees wil bywoon moet die Gebiedsekretaris voor 4 Junie 2019 om 20h00 laat weet. E-pos u naam en afdeling se naam aan [email protected] of per SMS na 082 353 9673. MentorvennootDaar bestaan reeds drie Mentorvennoot Verenigings: Paarl - Dr. Carel Stander: [email protected] Ermelo - Jaco Pieters: [email protected] Kimberley - Basie Heckroodt: [email protected] drie hierdie verenigings is druk besig met inisiatiewe om jong entrepreneurs te help. Op 16 Augustus(Paarl), 15 Julie (Ermelo) en 4 Junie (Kimberley) vind daar spesiale geleenthede plaas. Skole van die be-paalde omgewings kan gerus met die betrokke persone wat die voorsitters is kontak maak vir hulp ten opsig-te van entrepreneursake.Indien ander skoolgemeenskappe en dorpe so `n Vereniging in hul omgewing wil sien funksioneer, kontak virKobus van den Bergh van Mentorvennoot vir raad en hulp by: [email protected] Rapport Onderwysfonds - Aansoeke vir 2020Die Rapport Onderwysfonds is 'n landswye nie-winsgewende weldaadsorganisasie (NPO 041-319) wat fi-nansiële hulp verleen aan jong onderwysstudente wat ná skool verder wil studeer maar nie oor die nodigefondse beskik nie.Hulp is beskikbaar in die vorm van 'n leningsbeurs, waarvolgens 'n lening vir 'n jaar teen 'n gunstige rente-koers aan die student toegestaan word. 'n Gedeelte van die rentedraende lening kan jaarliks, op grond vandie akademiese uitslae, volgens 'n glyskaal, in 'n beurs omskep word.ROF sien daarna uit om aansoeke vir hulp te ontvang!AANSOEKE VIR 2020Sluitingsdatum: - Die aansoektydperk is verleng tot 15 Oktober 2019.Neem asseblief kennis dat aansoeke elektronies ingedien word.Die inligting en aansoekprogram is by www.rof.org.za beskikbaarSkakel die kantoor by of 012 111 8364 indien enige probleme ondervind word.Ondersteun voornemende studente deur 'n skenking aan die Rapport Onderwysfonds, Absa, Tak-kode: 632 005, Tjekreknr: 405 864 6741 Kontakbesonderhede vir die Afrikanerbond Privaatsak X45, Aucklandpark, 2006 Tel: (011) 782-8569 of (011) 782-8627 [email protected] www.afrikanerbond.co.za Faks: 086 658 6343VOLUME 19, NOMMER 5 Bladsy 13