Bydrae van die Hugenote in SAHugenote Vereniging van Suid-Afrika
Bewaar en bevorder die Hugenotegeskiedenis en -erfenis
Deur H.C. Viljoen English.
Wibaut Die Hugenote wat teen die einde van die 17de eeu na die Kaap van Goeie Hoop verhuis het, het slegs 'n breukdeel verteenwoordig van die groot Protestantse uittog uit Frankryk na die Herroeping van die Edik van Nantes in 1685. Tog was hulle getalle groot genoeg om 'n sterk invloed op die jong Kaapse nedersetting uit te oefen. Reeds in 1671 arriveer die eerste Franse Hugenotevlugteling, Francois Villion (later Viljoen), aan die Kaap. In 1686 kom die broers Guillaume en Francois du Toit aan. Nadat die hoofstroom Hugenote in 1688 – 1689 hier aangekom het, het hulle ongeveer een-sesde van die vryburgerbevolking uitgemaak, waarna hulle getalle steeds drupsgewyse tot die beëindiging van staatsondersteunde emigrasie in 1707 toegeneem het.
'n Volledige naamlys van die Hugenote wat na die Kaap verhuis en nasate in Suid-Afrika het, verskyn in die kolom links. Nie al hierdie vanne word vandag in Suid-Afrika aangetref nie, aangesien 'n hele aantal Hugenote stamouers slegs in die vroulike lyn voortgeplant het.
Die voornemende setlaars is slegs streng noodsaaklike bagasie toegelaat. Aan die Kaap was van hulle verwag on 'n bestaan uit die landbou, handel of enige ander bedryf te maak; indien deur eersgenoemde, sou hulle vry plase ontvang, en gereedskap, saad en vee sou aan hulle gegee word, waarvan die koste mettertyd aan die Kompanjie in koring of enigiets anders terugbetaal moes word.
'n Groot aantal Hugenote is gelys as ervare "wingerdsnoeiers". Die Die Villiers broers in besonder het aan die Kaap aangekom met 'n reputasie vir wingerdbou en wynmaak. Deur die jare het die De Villiers-broers in totaal meer as 40 000 wingerdstokke aan die Kaap aangeplant. Hulle het van die oorspronklike grond wat aan hulle toegewys is (wat hulle La Rochelle genoem het) na individuele toekennings naby Franschhoek getrek: Bourgogne, Champagne en La Brie.
Die Hugenote het egter ook 'n breër erfenis nagelaat. Duisende nasate dra vandag met waardigheid vanne waarvan die spelling onveranderd uit hulle oorspronggebiede nagelaat is, soos De Villiers, Malan, Du Toit, Du Plessis, Du Preez en Malherbe of wat verafrikaans is, tot byvoorbeeld Viljoen, Cronjé, Pienaar, Retief en Senekal. Sekere voorname wat onder die Hugenote gewild was het hardnekkig in Suid-Afrika bly vassteek, veral mansname soos Francois, Pierre, Etienne, Jacques en Louis. Berekeninge toon dat die Hugenote se bydrae tot die samestelling van die Afrikanervolk sowat 24% bedra. Nasate is trots op hulle voorvaders wie se geloofsoortuiging hulle erns was en waarvoor hulle baie opgeoffer het en bereid was om te ly.
Etlike skrywers noem allerlei kenmerke in die Afrikanervolk wat toegeskryf moet word aan die invloed van die Hugenote: fisieke kenmerke soos 'n donkerder gelaat en swart hare, die opgewekte lewenshouding, uithouvermoë, artistieke sin, individualisme en onafhanklikheidsin, liefde vir persoonlike en politieke vryheid, wellewendheidsvorme, humor en blymoedigheid, vermoë om 'n plan te maak.
'n Opname gepubliseer in die Sunday Times Magazine van 4 Oktober 1981 het aan die lig gebring dat daar tussen die eerste 36 talrykste blanke families in Suid-Afrika nege Hugenote-vanne is. Hulle is die families Nel, Du Plessis, Coetzee, Fourie, Du Toit, Le Roux, Viljoen, Marais en Du Preez. In die eerste vier dele van die Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek is daar artikels oor 25 persone met die van De Villiers, sewentien oor Du Toits, twaalf oor Malans, nege oor Jouberts en agt oor Viljoens. 'n Mens tref inderdaad die name van Hugenote-afstammelinge aan onder die leiers en presteerders op elke lewensgebied in Suid-Afrika – godsdienstig, maatskaplik, ekonomies, kultureel, navorsing en ontwikkeling op die gebiede van die ingenieurswese, natuurwetenskappe, landbou, die sport en die politiek; as weermagleiers en as staatshoofde; as digters en as skrywers.
Die Hugenote se nalatenskap is vliedend: met die verloop van jare het navorsers verniet gesoek na 'n duidelik Franse invloed onder die Kaapse koloniste, en slegs die name van families en plase bly oor. Watter bydrae die Hugenote ook al gemaak het, word nie meer afsonderlik van hul mede-koloniste se bydrae onthou nie. Maar die Hugenote se sin vir waardes leef voort, en die romantiek klou steeds aan daardie Franse plaasname in die Wes-Kaap wat aan die vlugtelinge herinner. Niemand sê dit beter as Maurice Boucher in sy "French Speakers at the Cape" nie: