PressReader - Landbou Boerekos: 2017-09-29 - Bloem se be­si­ge bak­ster
Bloem se be­si­ge bak­ster
Met ’n graad in re­ke­ning­kun­de, ’n loop­baan as on­der­wy­se­res en ’n suk­ses­vol­le boer­de­ry in die sak­kie, het An­na­tjie Wes­sels half toe­val­lig be­gin bak. Van­dag, op 75, le­wer sy steeds el­ke week ’n ver­stom­men­de hoe­veel­heid ge­bak aan tuis­ny­wer­he­de reg oor Bloemf
Landbou Boerekos - 2017-09-29 - Inhoud - Teks en sti­le­ring: A­RI­NA DU P­LES­SIS Fo­to’s: MY­BURGH DU P­LES­SIS Re­sep­te: AN­NA­TJIE WES­SELS
An­na­tjie Wes­sels, oor­spronk­lik van Brand­fort en dees­dae van Bloem­fon­tein, is van son­op tot son­on­der op ’n draf­stap. Luis­ter jy na wat sy al­les in ’n dag uit­rig, is dit am­per on­moont­lik om te glo dat dié ou­ma van drie al 75 jaar oud is.
“Ek weet nie hoe lank ek nog so sal kan aan­gaan nie, want ek word nou ’n bie­tjie oud. Ge­luk­kig het ek nog niks kwa­le nie. Ek het ’n ruk te­rug nu­we knieë ge­kry, en, jong, hard­loop hul­le nou vir jou lek­ker!” lag sy.
Ter­wyl sy oor haar le­we praat, dink ek aan die En­gel­se sê­ding wat be­gin met Jack of all tra­des. Net die eer­ste deel daar­van is eg­ter op haar van toe­pas­sing, want al is sy beslis ’n Jack of all tra­des, is sy ’n meester in al­les wat sy aan­pak. BEGINDAE
An­na­tjie is ’n slim­kop wat in die dis­trik Brand­fort groot­ge­word en haar skool­loop­baan aan die Ho­ër­skool Sen­traal in Bloem­fon­tein vol­tooi het. Daar­na het sy B.Com. (Rek.) aan Tuk­kies gaan stu­deer. Na­dat sy haar graad ver­werf het, het sy ook ’n di­plo­ma in on­der­wys aan Tuk­kies vol­tooi.
Sy het twee jaar lank op Beth­le­hem skool­ge­hou voor sy met Piet Wes­sels, ’n mie­li­een-bees­boer, ge­troud is.
Hul plaas, Riet­kuil, was na­by aan waar K­riel-krag­sen­tra­le van­dag is. Toe hul­le daar gaan woon het, was daar net ’n pos­kan­toor, po­li­sie­sta­sie, win­kel en la­er­skool op die dorp. An­na­tjie was ’n jong boer­vrou toe die skool se een on­der­wy­se­res af­tree en die skool­raad haar ge­vra het om daar te kom skool­hou.
“Ek het nie ’n clue ge­had van skool­hou vir klein kin­der­tjies nie – ek het boek­hou en han­dels­reg vir ho­ër­skool­kin­ders ge­gee. Maar’ n vrien­din wat’ n la­er­skool on­der­wy­se­res op Bet­hal was, het my aan­ge­moe­dig om die nu­we uit­da­ging aan te pak.
“Toe gaan doen ek dit. En wat kry ek? Kin­ders van graad 1, graad 2 en graad 3 in een klas. En ons is net twee on­der­wy­sers – ek met my 29 klein­tjies in een klas en die res van die skool se 15 kin­ders is by die skool­hoof in die klas!”
Die dorp het vin­nig ont­wik­kel en teen die tyd dat An­na­tjie op­hou skool­hou het by die la­er­skool, was daar 1 300 kin­ders in die skool. La­ter is daar nog ’n A­fri­kaan­se la­er­skool, ’n En­gel­se la­er­skool en ’n ho­ër­skool ge­bou. Toe haar en Piet se twee kin­ders, Chris­tel­le en Lou­is, mooi op­ge­skoot was, het sy be­gin om by die En­gel­se la­er­skool vir
bui­te­land­se vol­was­se­nes A­fri­kaans te leer.
“Die krag­sta­sie het baie bui­te­land­se kon­trak­teurs in diens ge­neem van on­der meer Fin­land, S­we­de en Duits­land. Al­mal wou na­tuur­lik ba­sie­se A­fri­kaans leer. Dit was vir my baie in­te­res­sant en ook half snaaks om groot­men­se soos graad 1’tjies te leer om ’n nu­we taal te praat.”
JUF­FROU WORD ’N BOER
Ná ja­re in die on­der­wys was sy lus om ’n nu­we koers in te slaan en vir haar ’n loop­baan op die plaas uit te kerf. Ge­trou aan haar aard het sy nie sta­dig of klein be­gin nie. Sy het ’n hoen­der- en ’n vark­boer­de­ry op die been ge­bring. “Ek het 200 teel­sôe ge­had en ons het so­wat 3 000 hoen­ders per week ge­slag,” ver­tel sy non­cha­lant.
“Ek het die boer­de­ry ont­set­tend ge­niet. My man het aan­ge­gaan met die graan­boer­de­ry en sy Pin­z­gau­er-stoe­te­ry en ek met my var­ke en hoen­ders. Maar toe be­gin die my­ne die grond om ons op­koop. Ons het na ’n ruk be­sluit om ook ons plaas te ver­koop en op my pa (wat in 1989 oor­le­de is) se plaas, Riet­fon­tein, in die dis­trik Brand­fort te gaan boer. Dit is hoe ek weer te­rug op my ge­boor­te­grond be­land het.”
DIE BE­GIN VAN DIE BAK­KE­RY
Sy het haar lief­de vir kos­maak, bak en naald­werk by haar ma ge­kry, as­ook baie van die prak­tie­se vaar­dig­he­de wat sy van­dag nog in haar bak­ke­ry toe­pas.
“My ma was ’n prak­tie­se mens en kon al­les on­der die son doen. Sy kon kle­re maak, kos­maak en sy het on­ge­loof­li­ke ge­bak op­ge­to­wer,” sê An­na­tjie.
Haar kin­ders was op Bloem­fon­tein in die skool en sy het nie meer haar hoen­der- of vark­boer­de­ry ge­had nie.
“Ek het by die plaas­li­ke las­lap­gil­de aan­ge­sluit en het nou en dan som­mer ’n koek ge­bak en saam­ge­neem vir die vroue om te ge­niet. Een vrien­din wat ’n tuis­ny­wer­heid ge­had het, het my ge­vra of ek nie vir haar win­kel ’n paar koe­ke wil bak nie. Ek het ge­bak en vir ’n paar we­ke el­ke Vry­dag as ek die kin­ders by die kos­huis gaan haal het, die koe­ke gaan af­le­wer.”
Toe an­der men­se daar­van hoor, het hul­le ook be­gin vra, en die be­stel­lings het vin­nig be­gin in­stroom. Haar koek­bak­be­sig­heid het la­ter só groot ge­word dat sy el­ke dag van die week tuis­ge­bak aan tuis­ny­wer­he­de reg oor Bloem­fon­tein af­ge­le­wer het.
“Bak is har­de werk, maar lek­ker werk. En die koek­geld het nut­tig te pas ge­kom. Dit het ge­help met die boer­de­ry wan­neer dit no­dig was. En dit het ge­help om die kin­ders deur skool en u­ni­ver­si­teit te sit.”
Piet is in 2000 oor­le­de en An­na­tjie en die kin­ders het be­sluit om die plaas te ver­koop en Bloem­fon­tein toe te trek.
“Die koek­bak­ke­ry het my daar­deur ook ge­help. As jy be­sig bly en ’n ver­ant­woor­de­lik­heid het, is daar nie tyd om op ’n ho­pie te gaan sit nie. Dit is nou nog so. Ek meen, wat moet ek nou el­ke dag doen? Op­staan in die og­gen­de, en dan? Ek kan mos nie die he­le dag kui­er of sit en lees nie. ’n Mens moet be­sig bly.”
BAK­KER MET ’N SIN VIR SA­KE
Toe hul­le nog op die plaas ge­bly het, het sy vir baie meer tuis­ny­wer­he­de ge­bak as die vyf win­kels aan wie sy nou, op die ou­der­dom van 75, le­wer. “Toe my seun nog in die huis was en my ge­help het met die af­le­we­rings, kon ek meer doen, maar nou le­wer ek al­les self af. Daar­om het ek af­ge­skaal.”
“Af­skaal” be­te­ken dui­de­lik iets an­ders vir haar as vir mees­te men­se, want sy bak week­liks on­ge­veer 500 koe­ke. In haar net­jie­se bak­ke­ry teen­aan haar huis staan hoë rak­ke met ver­pak­te koe­ke, ter­te en kleinkoekies wat af­ge­le­wer moet word en ry op ry pas ver­sier­de laag­koe­ke op ta­fels. Dit lyk en ruik heer­lik.
“Ag, ons maak sjo­ko­la­de­koek en va­niel­je­koek in al­ler­han­de vorms, room­koek, mous­se­koek, gre­na­del­la-en-pyn­ap­pel­koek, vlakoek, Swart­woud­koek, rol­koe­ke, melk­tert, suur­le­moen­ter­te en kaaskoek,” rits sy die reeks ge­bak af wat sy el­ke dag le­wer. “En dan bak ek na­tuur­lik ook be­skuit en kleinkoekies, wat al­tyd in aan­vraag is. Ons maak so­wat 12 soor­te kleinkoekies,” voeg An­na­tjie by.
Sy en haar drie hel­pers bak vyf dae per week van Maan­dag tot Vry­dag. “Wat ons Maan­dag bak, le­wer ek Dins­dag vars af.”
An­na­tjie het lank­al ag­ter­ge­kom dat die voor­keu­re en smaak in ge­bak by haar vyf af­set­pun­te baie ver­skil. Dit is deel van haar suk­ses en een van die re­des waar­om die vraag na haar ge­bak kon­stant bly. By een win­kel in ’n se­ke­re deel van die stad soek die kli­ën­te ba­sie­se va­niel­je- of sjo­ko­la­de­koek met bot­ter­ver­sier­sel of ge­vul met room. En hul­le hou van ’n plaat­koek, wat mak­lik in ’n bok­sie ver­pak en ge­dra kan word. By an­der win­kels wil die kli­ën­te def­ti­ge laag­koe­ke met vul­sels van vla, ker­sies of an­der vrug­te hê. Dan is daar weer se­ke­re win­kels waar kaas­koe­ke, suur­le­moen­ter­te en melk­terte al­tyd in aan­vraag is.
“Ek doen al­les self – die aan­ko­pe, die af­le­we­ring en die boe­ke,” sê sy.
“Dit is ’n groot werk, maar as jy ’n goeie roe­ti­ne het, is dit mak­li­ker. Die aan­ko­pe is am­per vir my ’n gro­ter werk as die bak­werk.
Ek moet die pry­se voort­du­rend fyn dop­hou en die aan­ko­pe mooi uit­werk, an­ders maak ek nie ’n goeie wins nie. Ons ge­bruik on­ge­veer 30 do­syn ei­ers, 25 kg ver­sier­sui­ker en 15 kg sui­ker op ’n dag. Al be­spaar ek dus R5 op ’n koek of ’n tert, maak dit ’n groot ver­skil aan my wins.”
GE­HAL­TE IS ONONDERHANDELBAAR
“Ek bly ver weg van daar­die kits­meng­sels waar­by jy net ’n paar ei­ers en o­lie hoef te voeg,” sê An­na­tjie.
Sy ge­bruik slegs goeie, vars be­stand­de­le en maak al­les vir el­ke pro­duk in haar reus­ag­ti­ge reeks van meet af vars. Sy kook selfs haar eie ka­ra­mel om haar ge­bak te ver­sier. “Dié wat jy in die hou­ers koop, is nie vir my lek­ker nie en ná ’n dag of twee word dit so vaal op die koe­ke. Ek maak die wa­re Ja­kob – reg­te, ou­tyd­se ge­kook­te kon­dens­melk, want dit lyk en smaak net so­veel be­ter.”
Het sy raad vir ie­mand wat vir ’n in­kom­ste wil be­gin bak? Sy dink ’n ruk­kie.
“Be­gin stel­sel­ma­tig. Moe­nie haas­tig wees nie. Kyk eers wat ver­koop en waar­van die men­se hou. Leer ken die mark waar­voor jy bak. As jy eers op dreef is en jou ge­bak kry af­trek, stel dan iets nuuts be­kend en brei jou reeks só uit,” ge­sels sy ter­wyl sy tee skink.
Dan voeg sy by: “Die heel be­lang­rik­ste, na­tuur­lik, is om te sorg dat dit wat jy maak, die bes­te is. Jy moet trots wees daar­op. En dit geld nie net vir koek­bak nie.”
Af­ge­sien van do­sy­ne be­skuit en kleinkoekies bak An­na­tjie en haar drie hand­lan­gers on­ge­veer 500 koe­ke per week.