RELEVANTE ONDERWYS MET INAGNEMING VAN DIE RAAKVLAKKE TUSSEN FORMELE EN NIE-FORMELE ONDERWYS
RELEVANTE ONDERWYS MET INAGNEMING VAN DIE RAAKVLAKKE
TUSSEN FORMELE EN NIE-FORMELE ONDERWYS
(Om te dien as basis vir bespreking)
Dit word hedendaags algemeen aanvaar dat "behoorlike volwassen­heid" 'n besondere doelstelling van opvoedende onderwys in al sy vorme (informeel, formeel en nie-formeel) is. Leerders se vordering op die weg na behoorlike volwassenheid kan dan beoordeel word in terme van dit wat kenmerkend is van "be­hoorlike volwassenheid." Relevante onderwys beteken dan relevant (of betekenisvol) vir vordering op die weg na behoorlike volwas­senheid. Nie-relevante onderwys is onderwys wat geen of 'n geringe bydrae maak tot die leerder se vordering in die rigting van behoorlike volwassenheid.
In die informele, formele en nie-formele onderwys gaan dit grootliks om die inhoude wat ontsluit word en die wyse van ontsluiting. Die volgende vrae ontstaan: welke inhoude het die meeste (sterkste) betekenis vir die volwas­sewording van 'n besondere groep leerders? Seleksie van inhoud is hoofsaaklik 'n kurrikuleringsaangeleentheid en die vraag na relevansie kan dan lui: watter inhoude moet geselekteer word met die oog op die beste moontlike vordering na behoorlike volwassenheid en formele en nie-formele opset?
Behoorlike informele volwassenheid-as-sodanig bestaan nie. Daar is altyd sprake van volwassenheid binne 'n besondere konteks (maatskaplike bestel, kultuurgemeenskap). Dit beteken dat die volwassenheids­beeld maatskaplik en kultureel bepaal word, byvoorbeeld: die volwassenheidsbeeld van 'n bosbewoner sal verskil van dié van 'n hoogs geskoolde vakman. Die volwassenheidsbeeld van Wester­linge, Oosterlinge en Afrikane sal eweneens van mekaar verskil, alhoewel saamleef in dieselfde maatskaplike sisteem 'n gelykma­kende effek sal kan hê.
Die navorser sal moet begin by die bepaling van universele (essensiële) kenmerke van volwassenheid om te dien as wetenskap­lik-aanvaarde kriteria vir beoordeling van 'n groep mense (leerders) se vordering op weg van volwassenheid. Wanneer hierdie vordering geïnterpreteer word, sal gekyk moet word na die kultuurwêreld (betekeniswêreld) van 'n besondere groep leerders. In 'n multi-kulturele samelewing sal daar skerp gekyk moet word na die vordering wat daar gemaak kan word wanneer slegs die universele in berekening gebring word. Daarna sal bepaal moet word welke kultureel-bepaalde aanvulling nodig is.
(ii) Seleksie van inhoude wat relevant is vir vordering op weg
na daardie volwassenheidsbeeld wat eie is aan 'n spesifieke gemeenskap. In die Republiek van Suid-Afrika word met 'n spesifieke gemeenskap bedoel die reeds geïndustrialiseerde (tegnologiese) gemeenskap wat saamgestel is uit mense op verskillende niveaus ten aansien van deelname aan die tegnologiese gemeenskap.
(iii) Seleksie van daardie wyses van leer en onderrig wat
volwassenheid bevorderend is en wat deur 'n besondere kultuur­gemeenskap aanvaar sal word en wat in informele, formele en nie-formele opset geoperasionaliseer kan word.
(iii) 'n Menswaardige lewenswyse;
(iv) Sedelik-selfstandige besluitvormende en verantwoordelik-han­ delende lewenswyse;
(v) Normsidentifiserende lewenswyse;
KENMERKE VAN BEHOORLIKE VOLWASSENHEID GEOPERASIONALISEER
(iii) die besondere werkvereistes.
Om die kenmerke van behoorlike volwassenheid te operasionaliseer kan beteken dat dit in terme van hierdie drie sake herskryf moet word. Dit sal vervolgens gedoen word. (Aan die hand van Landman, W.A.: Fundamentele Pedagogiek en Onderwyspraktyk. Butterworth. Durban, 1977, pp. 73-75).
Eerste norm vir volwassenheid:
Daar kan nie van die leerder (toekomstige werker) verwag word om 'n weg af te lê wat nie by hom pas nie. Dit beteken dat in die beplanning van die wordingsweg daar rekening gehou sal moet word met persoonshoedanighede (persoonlikheidstrekke of eienskappe van die betrokke leerders).
'n Duidelike begrip van die feit dat 'n mens in die eerste plek verpligtinge het en eens daarna voorregte.
Opleidingsinrigtings kwalifiseer as besondere oefenplekke. Dit beteken dat opleidingsplekke ingestel moet wees op die oefening van dit wat as hoogs waardevol geag word, sodat dit essensieel selfstandig beoefen kan word. Werkvereiste (werkeise) kan gesien word as sake wat deur leerders geoefen moet word. Dit beteken dat die eise in kurrikula moet verskyn. Tydens dié oefening sal 'n onderwyser (opleier) individuele verskille in prestasie, belangstelling ens. kan opmerk en leerders wat goed presteer en sterk belangstel, aanmoedig. So word hulle selfkennis versterk. (Landman, W.A. (Red.) Kind en Skool, 'n Fundamenteel-peda­gogiese beskouing. N.G. Kerkboekhandel. Transvaal. Pretoria).
(ii) die werkbetekenis (beroepsbeoefeningbetekenis) van leerders se "sterk" punte uit te wys.
Tweede norm vir volwassenheid:
(a) Uitspraak van 'n sedelike oordeel
'n Volwassene huiwer nie om sy keuses vir en sy handeling ten opsigte van die hoogs waardevolle in terme van goed of sleg, reg of verkeerd met erns te bekyk nie.
Leerders moet geleentheid kry om die kwaliteit van hulle insette te beoordeel. Die voldoening aan werksvereistes wat as kurrikula verskyn moet sedelik beoordeel word. Dit beteken dat die uitkomste van evaluering nie net per se beoordeel moet word nie, maar veral in terme van behoorlik ("ek het my bes gedoen") en onbehoorlik ("ek het lyf wegge­steek"). Leerders sal ook gehelp moet word om hulle presta­sies te beoordeel in terme van hulle persoonshoedanighede. Byvoorbeeld: "ek dink ek het genoeg verstand om beter te presteer" ens.
Leerders moet gehelp word om swak en ontoereikende handelinge, gedagtes, wyses van insette ensovoorts tydens die oefening van werkeise te identifiseer en dan as afkeurenswaardig af te wys.
Derde norm vir volwassenheid:
Kan beteken hier kennismaak met en dit geskied wanneer werkseise (veral gesien en aanvaar as besondere behoorlik­heidseise) sinvol en werklikheidsgetrou in kurrikula ver­skyn. Lewe dui op oefening daarvan met die oog op even­tuele selfstandige beoefening. Lewe dui verder op die sinvolle sinchronisering van persoonsmoontlikhede en werkvereistes tydens die beoefening van laasgenoemde.
Dit dui op respek vir ander mense se gelykwaardigheid d.w.s. vir mense wat net so met waardes gemoeid is as 'n mens self.
Vierde norm vir volwassenheid
(Hier kan net daarop gewys word dat indien didaktiese riglyne as 'n aspek van kurrikulering beskou word, die riglyne deel van kurrikula (met die leerplanne daarvan) kan vorm. Die didaktiese riglyne word dan deur die leerder saam met geselekteerde inhoude geoefen. So word 'n leerder dan geleidelik en in toenemende mate probleemstellingvaardig, vaardig in aktualisering, eksposisie van inhoud, funksiona­lisering, evaluering, ensovoorts d.w.s. vaardig in die hante­ring van besondere werkeise). Didaktiese riglyne dien in die onderrigsituasie as leergeleenthede (resp. leerwyses) (Kruger, R.A. Beginsels en kriteria vir kurrikulumontwerp Pretoria. HAUM. 1980, bls 80).
Indien daar (om professionele en ander redes) beswaar gemaak word teen die opname van didaktiese riglyne (voorgestelde leergeleenthede) in kurrikula, lyk Möller se voorstel dat dit opgeneem word in 'n handleiding by die kurrikulum, na 'n sinvolle moontlikheid (Möller, A.K. Kurrikulumstudie : Didakties-pedagogiese perspektief. Pretoria. Universiteit van Pretoria, 1985, p.4).
Vyfde norm vir volwassenheid
Sesde norm vir volwassenheid
Dit gaan hier om 'n klemverskuiwing van blote parate kennis na lewensvaardighede. Op dié wyse word ook 'n beperking van vak­keuses moontlik, wat 'n bydrae kan maak tot bekostigbaarheid van die onderwys. Vakke (studierigtings) wat hulle leen tot die verwerkliking van werkeise tot lewensvaardighede, sal voorkeur moet geniet. Op hierdie stadium kan moontlik gesuggereer word dat die drie R'e (Reading, Writing, Arithmetic) basiese vakke kan wees vir die skoolfases.
5. WERKONTLEDINGS AS VORM VAN SITUASIEANALISE VIR KURRIKULERING VIR VOLWASSE ONDERWYS
Kurrikulumkundiges dui aan dat enige program vir kurrikulumher­siening en kurrikulumontwikkeling behoort te begin met 'n situa­sie-analise. Dit beteken dat 'n huidige situasie krities beoor­deel moet word ten einde leemtes aan te dui. Kritiese beoorde­ling (evaluering) beteken dat kriteria aangewend moet word. In hierdie hoofstuk word daar gesuggereer dat werkvereistes relevan­te kriteria is. Werkvereistes (werkeise) d.w.s. kennis, vaardighede en houdinge, verskyn in werkontledings.
Frykland (1941) word dikwels beskou as die vader van die werkana­lises, omdat hy die analise-konsep bevorder het om te dien as basis vir kurrikulumontwerp in skole. Frykland se sisteem bestaan uit die redusering van tegniese inligting en vaardighede tot die elemente daarvan. Die elemente kan geleer word en ook gekombineer word om groter eenhede te vorm wat "jobs" (betrek­kings) genoem kan word. Frykland se tegniek het die standaardwyse geword vir die redusering van werksinhoud (werkeise) vir die doel van kurrikulumontwerp (Duenk, L.G. 1988, 66-76).
5.3 Werkontledings en relevante onderwys
5.3.1 1982: Siegel, L en Lane, I.M.
¨ die kurrikulêre oorbrugging wat noodsaaklik is om, wat hierdie aktiwiteite betref, die gaping tussen formele onderwys en werkvereistes te vernou (met nie-formele onderwys as vernouingsmoontlikheid).
5.3.2 1983: Muchinsky, P.M.
'n Werkontleding is 'n prosedure wat nuttig is vir die identifi­sering van die kriteria of werkverrigting-dimensies van 'n bepaalde werk. 'n Werkontleding vertoon kriteria vir effektiewe werkverritging, d.w.s. werkvereistes.
5.3.3 1980: McCormick, E.J., & Ilgen, D.R.
5.3.4 1979: Orpen, C: "Job Analysis" (Hoofstuk 1)
Die navorser wat ingestel is op kurrikulumontwikkeling sal in 'n werkbeskrywing soek na kriteria wat hy kan gebruik vir die evaluering van kurrikula. Skerp kriteria vir kurrikulumevalue­ring is die inhoud van die werkbeskrywing en is veral waardevol vir gaping - of leemte-identifisering waar 'n gaping of leemte raakgesien word as die verskil tussen leerreste (geskooldheid) van formele onderwys- en werkvereistes. Kurrikulumontwikkeling sal vervolgens gerig wees op navorsing ten aansien van gaping of leemte-uitskakeling deur formele en nie-formele onderwys.
5.3.5 1983: McCormick, E.J: "Job and Task Analysis" (Hoofstuk 15)
'n Bruikbare onderskeiding wat McCormick maak, is dié tussen taakbeskrywing en taakontleding. Taakbeskrywing bestaan uit stellinge aangaande vereistes wat nagekom moet word, terwyl taakontleding verwoord word in terme van gedraginge ten aansien van taakvereistes, met die klem op menslike prestasievereistes, vaardighede en kennis wat ontwikkel moet word. Taakbeskrywings spesifiseer verder die terminale (einde-van-kursus) prestasie van persone en dus die inhoud van opleidingsprogramme. Taakontleding daarenteen hou verband met gedraginge wat verband hou met leer, dus leervoorwaardes en aan leervoorwaardes moet voldoen word in relevante formele en nie-formele onderwys- en opleidingsprogramme.
5.3.6 1984: Nasionale opleidingsraad: Kompendium van opleiding
Die Departement Mannekrag (RSA) het in Oktober 1984 'n verslag saamgestel en versprei met die titel Kompendium van opleiding. Een aangeleentheid wat tereg besondere aandag geniet het, is werkontledinge. Wat vir hierdie paragraaf van belang is, is die beskrywing van posvereistes op bladsye 22 tot 24. Op grond hiervan word oorgegaan tot die bepaling van opleidingsbehoeftes waarby die saak van persoonsontleding (bladsye 30-31) van beson­dere belang is vir die navorser wat die bespreekte beroepsvereis­tes en persoonlikheidseienskappe wil aanwend as kriteria vir die bepaling van die relevansie van kurrikula van formele en nie-formele onderrig.
5.3.7 1985: Cantor, J.A:
Belangrik hier, is nie in die eerste plek die model nie, maar dat leerplanwerkvereiste vergelyking as 'n sinvolle aangeleentheid beskou word.
5.3.8 1987: Ricchio, La Verne:
5.3.9 1988. Dippo, Don: "Occupational analyis and work
Gedurende die tagtigerjare het (in Kanada), politici, besigheids­leiers en die publiek hulle kommer uitgespreek oor die aard en kwaliteit van work education (loopbaangerigte opleiding). Daar word te min klem gelê om leerlinge toe te rus met basiese vaar­dighede, persoonlike eienskappe (attributes) en tegniese opleiding. Opleiding vir die werklewe en loopbaanvoorbereiding moet (volgens die publiek) die hoogste prioriteit wees.
Belangrik hier, is die seleksie van daardie items uit werkanali­ses wat sal kan kwalifiseer as lewensvaardighede (veral soos vervat in die Dictionary of Occupational Titles waarvan reeds in paragraaf 5.3.1 verwys is en die 37 menslike kenmerke wat ter sprake kom by taakverrigting, soos uitgelig deur McCormick en Ilgen (par 5.3.5).
5.3.10 1983: Groff, W.H.
6. WERKEISE AS LEWENSVAARDIGHEDE
Die opvoedingsgebeure word voltrek vanaf die eerste lewensdag, gedy in die ouerhuis en word voortgesit na die formele onderwys. Dit beteken dat wyses van lewe ook 'n fundamentele deel van alle onderwys moet wees: informeel, formeel en nie-formeel.
7. LEWENSVAARDIGHEDE UIT DIE LEEFWêRELD
7.1 Inleidende oorsig (Landman, W.A.; 1977, 1979, 1981,1984.)
In voorgaande paragrawe is aangedui dat werkeise kwalifiseer as lewensvaardighede. Die mens is egter nie slegs arbeidende wese in soverre hy voldoen aan werkeise (eise van die werklewe) nie. Hy voer 'n bestaanswyse in sy leefwêreld waarvan die werkwêreld 'n deel is. In die breëre leefwêreld kan daar raakgesien word dat die leerder in besondere verhouding tot die leefwêreld staan, wat werklikheidsverhoudinge genoem kan word. Die leerder wat leer is besig om wyses van leer (leerwyses) aan te wend en die uitkoms van hierdie aanwending is 'n verskerping van die werklik­heidsverhoudinge. Daar is sprake van niveau-verheffing van die werklikheidsverhoudinge (deur leer) en met 'n verheffing in die rigting van behoorlike volwassenheid. Dit beteken dat beide leerwyses en werklikheidsverhoudinge opgeneem kan (moet) word in die volwassenheidsbeeld. Ten einde komponente van die beeld van behoorlike volwassenheid te kan word, moet leerwyses en werklik­heidsverhoudinge geoefen word en dit impliseer kurrikulêre hantering daarvan.
In hierdie paragraaf sal aandag gegee word aan die volgende leerwyses: gewaarword, waarneem, dink, aandaggee, memoriseer.
Verder. In die skool raak die kind betrokke by lesse. Die onderwyser is besig met lesgee en die kind neem deel. Die doel van die lesgee is om kurrikulêr geselekteerde werklikheid vir en saam met die kind te ontsluit. Hiervoor implementeer die onder­wyser sekere stappe wat stappe (essensies) van die lesverloop genoem kan word. Nader besien is hierdie stappe eintlik verskil­lende ontsluitingswyses d.w.s. middele wat die onderwyser gebruik om werklikheid mee te ontsluit. Hierdie ontsluitingswyses het intrinsieke waarde, d.w.s. dit is pedagogies waardevol afgesien van die werklikheid (inhoude) wat met die hulp daarvan ontsluit word. Gedurende lesgee kry die deelnemende kind (leerder) geleentheid om hierdie ontsluitingswyses te oefen. Die doel van hierdie oefening is dat die ontsluitingswyses wat, dieper gesien, besondere wyses van lewe is, geleidelik en in steeds toenemende mate deel word van die leerder se volwassenheidsbeeld (in die vorm van lewensvaardighede).
7.2 Opvoedende bedrywighede
(i) Betekening met toenemende verantwoordelikheid
(ii) Geleidelike wegbreek van inspanningloosheid
(iv) Opvoedende waag
Die kind moet gehelp word om 'n behoorlike wyse van lewe (d.w.s. passende by die tagtigerjare en die daarmee gepaard­gaande behoorlikheidseise) aan te durf. Die opvoedingsdoel­wit is dan om te begelei sodat hy met dapperheid en selfs onverskrokkenheid kan kies vir die behoorlike en presterende deelname aan
(v) Hoop op die toekoms
(vi) Ontwerpende lewenswyse
Die kind moet gehelp word om sy positiewe moontlikhede (begaafdhede) met die oog op die toekoms te vorm. Die opvoedingsdoelwit is dan om by hom 'n begeerte te wek om nie tevrede te wees met dit wat tot vandat toe bereik is nie, maar om steeds te verbeter en te verskerp. Dit beteken onder andere dat prestasie-bewussyn gewek moet word deur verantwoordelike deelname aan
(vii) Toenemende agting vir menswaardigheid
7.3 Die Boodskap
7.4 Wyses van formele en nie-formele werklikheidsontsluiting wat geoefen moet word
Ontsluitingswyses en die skoolse verwerkliking daarvan
ONTSLUITINGSWYSES │ SKOOLSE OEFENING
tot die kind se vraende be- │ (b) Lewe deur nie probleme te ont-
lering │ (c) Lewe met 'n besef van die waar-
vorm te stel. │ (d) Om sonder dwang van buite self
deur die kind beleef word │ (e) Om die vaardigheid om probleem-
EKSPOSISIE VAN NUWE │ (a) Aanvaarding daarvan dat dit
Reduksie tot essensies │ (b) Lewe deur voldoende bykomende
inhoud wat waarde het vir │ (c) Lewe met behoorlike inspanning
kernfeite word opgespoor). │ (d) 'n Toewyding aan inisiatief en
AKTUALISERING VAN LES- │ (a) Aanvaarding daarvan dat dit
die gereduseerde essensies).│ verworwe kennis te verwerk en
roep om iets te doen, aan- │ (b) Lewe deur verantwoordelike ver-
Individualiseringsbeginsel │ (c) Om sonder dwang van buite self
eie leerstyl). │ (d) Om aktief betrokke te raak by
FUNKSIONALISERING │ (a) Aanvaarding daarvan dat dit
bring word). │ (b) Lewe deur verantwoordelike vas-
geoefen en beoefen op sin- │ (c) Lewe met die wete dat die eie
word gesintetiseer ten │ (d) Selfstandige besluit op die
Leefwêreldlike toepassing │ (e) Die selfstandige aanwending van
EVALUERING │ (a) Aanvaarding daarvan dat dit
Toetsing as oriëntering │ (b) Lewe deur voortdurende kritiese
dige stand van insigte │ (c) Lewe met voortdurende beoor-
Differensiëring van opdrag │ (d) Selfstandige beoordeling van die
by die uitvoering van op- │ (e) 'n Kritiese beoordeling of daar
(aansporing om sinvolle │ (f) Selfstandige, kritiese beoorde-
voer). │ (g) Bepaling of daar gebou is aan
7.5 Leerwyses wat formeel en nie-formeel geoefen moet word.
Leerwyses en die skoolse verwerkliking daarvan.
Leerwyses │ Skoolse oefening
LEERWYSES wat GEoefen moet word (wyses waarop aangaande die werklikheid geleer word).
7.6 Werklikheidsverhoudinge wat formeel en nie-formeel geoefen moet word
(ii) die verowering van beteknisvolle gedraginge, belewinge,
ervarings en wilshandelinge; en
(iii) die ontplooiing van beteknisvolle kan (doen) en vaardighede.
Die volgende vraag ontstaan nou: op welke wyse word hierdie betekenisvolle wysinging voltrek? Een besondere stel wyses waardeur verhoudinge tot die werklikheid gewysig kan word, is daardie handelinge was as LEERWYSES bekend staan. Deur wyses van leer te verwerklik, word sekere verhoudinge tot die werklikheid algaande betekenisvol gewysig steeds in die rigting van toerei­kender volwassenheid.
Werklikheidsverhoudinge en die skoolse verwerklining daarvan
Werklikheidsverhoudinge Skoolse oefening
Wyses van werklikheidsverhoudinge om GEoefen te word.
Hierdie wyses van kindwees kristalliseer in die vakonderrig tydens lesverlope. 'n Besondere moontlikheidsvoorwaarde vir hierdie kristallisasie is aan seleksie, ordening en evaluering van tagtigerjare relevante vakinhoude. Wanneer relevansie d.w.s. betekenisvolle tersaaklikheid bepaal word, bestaan daar 'n besondere kriterium. Hierdie kriterium is die aard van die samelewing waarin daar sinvol gelewe sal moet word.