Maleisië – Nie vir kinders
Die laaste wildernis
Plekname het my nog altyd interesseer. Party name rol sommer op die tong, so lekker sê hulle. Gobabis, Kamanjab, Aranos. Of Koiingnaas, Nababeep en Kakamas. Plaasname soos Aandster, Kinkel, Akanous, Houmoed, Eindpaal, Skemerhoek, Hartbeesloop, Leeurante en Patria. Soms het die plaasnaam en sy eienaar 'n onafskeibare verbintenis. Hansie Patria, Koos Aandster of Piet Houmoed, byvoorbeeld Hoe het so 'n naam, of dan so 'n verbintenis ontstaan? Daar moet 'n lang, onvertelde verhaal betrokke wees – hoe anders sou Tranedal, Misverstand, Skurfpens, Allesverloren, Mara, Wildmoor of Verneukpan hul name gekry het?
Hoe sou Borneo sy naam gekry het, wonder ek. Dié naam het nog altyd by my 'n magiese prentjie van digte woude, geheimsinnige riviere, bobbejaantoue en kannibale geskep. Dalk was Johnny Weismuller in sy eina-broekie as Tarzan en sy slim span troetelape in hul boomhuis uit my kinderdae hiervoor verantwoordelik.
Ons was nuuskierig oor Borneo se woude en wildlewe. Veral oor Sabah se oerangoetangs en dwergolifante. Vir hierdie doel vat ons die pad uit Kundasang na Sandakan. In 'n opgezoepte minibus met 'n haastige bestuurder en sy oorywerige regterhand, wie passasiers werf. Ons is gans te veel insittendes, maar die musiek pomp. Dis 'n stamperige rit, die pad is uitgery en die bussie skuur plek-plek deur. Maar spoedvraat stu die bussie onkeerbaar deur die ruie suidooste van Borneo voort. By Sepilok besluit ons om liewer uit te klim en beëindig ons die kortstondige verhouding met ons onverskillige bestuurder en sy regterhand eensydig.
Dis immers waar die oerangoetans is. Altans, dis waar die rehabilitasiesentrum vir oerangoetans is. Die sentrum fokus daarop om oerangoetangwesies groot te maak en weer in die Borneowoude vry te laat. Oerangoetans kom net op Borneo en op die Sumatra-eiland voor en is ernstig bedreigd.
Die naam oerangoetan beteken letterlik "mens uit die woud". Nes mense is oerangoetans afhanklik van 'n moeder tot omtrent ses jaar oud.
Die sentrum poog om die wesies te leer wat hul moeders hulle in die natuur moes leer. En dan weer vry te laat.
In die kindergarten van die sentrum word die kleintjies en jonges skoon en gesond gehou, geleer om self te eet, om te klouter en om te sosialiseer met ander oerangoetans. Daar is toue, pale en 'n speelraam en mens kan hulle streke dophou van agter 'n venster.
In die ander afdeling is daar ouer diere wat vry beweeg in die woud en twee maal per dag aanvullingskos op 'n platvorm kry. Tydens voertyd kan mens na hulle kyk maar omdat hulle groter en meer selfstandig is, is hulle onvoorspelbaar. Soms is daar wildes by. Soos die oerangoetans die woud gewoond raak, trek hulle dieper die woud in of word elders hervestig.
Oerangoetans is besonderse wesens. Behalwe dat hul DNA 96% ooreenkom met dié van 'n mens, is hulle uiters intelligent, toon gevoelens, en maak en gebruik gereedskap. Hoewel hulle meestal alleenloop, geniet hulle ook mekaar se geselskap. Anders as ander ape bly hulle permanent in bome, en nie op die grond nie. En hulle maak elke aand 'n blarebed om in te slaap.
Langsaan die oerangoetans is die rehabilitasiesentrum vir "sun bears", die wêreld se kleinste beersoort. Nes die oerangoetans is die bere bedreigd omdat hul habitat vining krimp en toenemend gefragmenteerd raak. Op 'n soortgelyke manier as die oerangoetans word beerwesies geleer om te oorleef in die oerwoud en dan op agtjarige ouderdom as volwassenes in die woude hervestig. Die beertjies is endemies aan Borneo en is selfs meer bedreigd as oerangoetans.
Ons ontmoet vir Kai, een van die gawe gidse by die rehabilitasiesentrum. Kai het vroeër by die "Rainforest Discovery Centre", ook in Sepilok, gewerk en bied aan om ons 'n begeleide toer deur die reënwoud te gee.
Dis 'n goeie plek om skaars voëlsoorte te sien vanuit die skuilings en op die loopbrug tussen die bome se kruine. Kai wys vir ons 'n paar voëlsoorte voordat die reën uitsak. En toe beleef ons 'n egte reënbui in 'n egte reënwoud, van bo-af. Sonder blitse en sonder donder. Net oordadige, mildelike reën.
Na die reënbui kom die mistigheid. Dit raak skemer en Kai het baie geduld met ons. Hy stel voor dat ons moet gaan kyk vir 'n "Flying Squirrel". By die plek waar ons moet gaan kyk kom ons 'n leërskare nuuskieriges teë, gekamoefleer en tot die tande toe bewapen met swaarkaliber kameras en bazooka lense. Ondanks ons onvoorbereidheid sien ons drie van die sonderlinge diertjies vlieg teen die aandskemerlug.
Na 'n vol dag in Sepilok besluit ons om aan te beweeg na Sandakan.
Sandakan was aanvanklik die hoofstad van Sabah. Geseënd met 'n natuurlike hawe, geskik vir die uitvoer van hout uit die Borneo-woude, het Sandakan op 'n stadium die digste bevolking van miljoenêrs in die wêreld gehad.
As poort na een van die wêreld se laaste wildernisgebiede is Sandakan ook bekend gemaak deur Martin en Osa Johnson. Dié twee avonturiers was ook pionierfilmmakers en het Borneo se wildlewe en tradisionele mense aan die wêreld op die silwerdoek bekend gestel. Martin het gelyk soos Tarzan in klere en Osa het gelyk soos Jane met groen grimering.
Met die Tweede Wêreldoorlog neem Japan Sandakan vir vier bloedige jare by die Britte oor. Meeste buitelanders vlug, of word geïnterneer. Die plaaslike mense word verjaag, sommiges word vermoor, en ander word in 'n tronk saam met krygsgevangenes gegooi. Dis nie 'n gewone tronk nie. Dié krygsgevangenekamp is berug gemaak vir sy dodemarse in die woude en dit word bereken dat sowat 2,700 Australiese en Britse soldate op dié manier onder die Japanese se hande gesterf het. Van ontbering, en sonder 'n enkele skoot. Net ses van die arme krygsgevangenes het uiteindelik oorleef. Aan die einde van die oorlog was Sandakan omtrent heeltemal verwoes – eers deur die bomme om die Japanese uit te kry, en toe deur die Japanese wat niks vir die Britte wou agterlaat nie.
Die Anglikaanse klipkerkie, St Michaels, was omtrent die enigste gebou wat staande gebly het na die oorlog.
Nog 'n prominent inwoner van Sandakan was die skryfster Agnes Keith. "Land below the Wind", die boek oor haar gesin se wedervaringe in Borneo voor die oorlog, kom uit haar pen. 'n Ander boek van haar "Three came home" was geskoei op die Keiths se terugkeer na Sandakan na die oorlog, en het 'n Hollywood-fliek geword.
Die Keiths het in 'n prominente huis op die rant van Sandakan gewoon, en met hul terugkeer ná die oorlog het hulle die verwoeste huis tot sy volle eertydse glorie gerestoureer. Vandag kan die huis as museum besoek word.
Die huis gee mens 'n goeie kykie na koloniale Sandakan en die verhewe leefstyl van koloniale Britte. Groot kamers met swaar houtmeubels, oordadige tuine met oneindige grasperke, wye stoepe en sonvertrekke, versierde balkonne en uitsigte in alle rigtings oor die oseaan het Agnes Keith se huis beroemd gemaak.
In 'n poging om Borneo se dwergolifante ("pigmy elephants"), krokkedille, die vreemde "slow loris" ('n tipe lemur / nagapie) en grootneusape ("proboscis monkey") te sien, besluit ons om die Kinabatangan Rivier vanuit Sandakan te besoek. Die benedeloop van die rivier kronkel deur 'n gebied wat beskryf word as ryk aan skaars voël- en diersoorte van Borneo.
Ons bespreek plek, wat vervoer heen-en-weer, verblyf, etes, bootritte en begeleide staptogte insluit. Ons mede-besoekers is meestal uit Europa – Britte, Duitsers, Hollanders en Skandinawiërs.
Die voëllewe is wel indrukwekkend, maar behalwe vir al die verskillende soorte ape, en by twee geleenthede oerangoetans, sien ons eintlik geen ander diere nie.
Dis natuurlik blote toeval en geluk as mens enige wilde dier tydens die bootvaarte op die rivier sien. Maar ontstellend is die feit dat daar so min van die Borneo-wildernis, wat die Johnsons so romanties op film uitgebeeld het, oor is. 'n Maer strokie woud langs die oewers, die sogenaamde gallereiwoud is eintlik al wat oorgebly het. Die galereiwoud is beperk tot enkele meters in sommige dele.
Slegs fauna wat stroomlangs kan beweeg, kom dus voor. Diere wat van die hinterland afhanklik is, sal bloot by geleentheid by die rivier uitkom – en dan net by plekke waar die gallereiwoud konneksie met oerwoud in die hinterland het. En die oerwoude in die hinterland krimp vinnig.
Die oorspronlike woude in Maleisië se deel van Borneo is vervang met oliepalmplantasies. Derduisende hektare daarvan. Met gepaardgaande fabrieke, landgoedere, dorpies en allerhande vorme van infrastruktuur. Palmolie is 'n massiewe industrie in Maleisië. Maar ongelukkig stroop dit die toerisme bemarking van Borneo as 'n wildernisgebied van alle eerlikheid. Trouens die palmolie-industrie het Sandakan se karakter as poort na die Borneo-wildernis onherroepbaar verander.
Ironies is daar sterk Europese gelaatstrekke op die palmolie-industrie – van die grootste belanghebbendes in dié industrie is Britte, Dene en Hollanders. Stelselmatig word die betekenis van Borneo se naam as 'n wildernisgebied verander. Onherroeplik. Deur veraf Europese maatskappye en gulsige verbruikers van elders.
Author oudoringPosted on Julie 11, 2017 Februarie 19, 2018 Categories Afrikaans, Maleisië, namibië, reis, TravelTags Agnes Keith, Borneo, Britte, Osa Johnson, Pigmy eliphant, plekname, Sandakan, Sepilok, Urang utan3 Kommentare op Die laaste wildernis
Author oudoringPosted on Julie 6, 2017 Februarie 17, 2018 Categories Afrikaans, Maleisië, reis, TravelTags Borneo, Britte, Chinese, Gaya, KK, Sabah, Snorkel2 Kommentare op Salig is die wat snorkel
Miskien is ek onnodig bang gemaak met die Heilsleër in die Kinderkransklasse. Nes met gehapte appels, kleurvolle vlinders, psigidilliese effekte, bell bottoms, die omgekeerde vredesteken, langspeelplate met verskuilde boodskappe as dit agteruit gespeel word, die Rooi, Swart en Geel Gevaar, en wie weet wat nog. Instrumenteel in hierdie waarskuwings was daar altyd tannies met name soos Kotie en Huipie (kry mens regtig dogterjies met dié name?). Die tannies was altyd stemmig geklee, gekous, gepolvy en geties. En hulle het marsjeer onder 'n banier van organisasies met yslike name.
Op die dorpie waar ek groot geword het, het daar nie veel gebeur nie. So, ons het alles bygewoon en gedweë met aandag na alles en almal geluister. Eers lank daarna het ek gewonder oor die kuns van langspeelplate agteruitspeel. Wie kan so iets doen? En watter genie sou daaraan dink om 'n geheime boodskap in die onverstaanbare klanke te kon versteek? Watse tipe boodskap in elk geval? Iemand het eendag grappenderwys beweer dat jy na potjiekosresepte kon luister as mens Bles Bridges se plate sou kon agteruit speel.
Bangmaak is 'n magtige wapen om jong kinders te beïnvloed. Ons arme seuntjie was vir die eerste paar jaar van sy lewe bang dat hy swanger kan raak. Ons kon nooit uitvind wie hom bang gemaak het met so 'n afgryslike ramp nie, maar ons kon darem sy vrees betyds agterkom en verduidelik dat dit biologies onmoontlik is. Op my beurt weer, was ek tot verlede week nog bang vir die Heilsleër.
Die aanklag teen die Heilsleër was dat die Rooiskilde van dié organisasie die Khakis teen die Boere in die Vryheidsoorlog gehelp het. En dat die Heilsleër nie sakramente bedien nie. Sakramente was in elk geval 'n oorgrote woord vir my. Nes kategismus.
My Lief praat makliker as ek. Sy is vreesloos as sy nuwe mense ontmoet. En sy kry verspotmaklik 'n aanknopingspunt. Ek is baie meer versigtig, bly liewer stil en wonder net voordat ek my mond uit nood moet oopmaak.
Ons eerste blyplek in Kota Kinabalu is nie goed geleë nie. Ons kry 'n meer sentrale blyplek, maar ons moet van 'n taxi gebruik om daar te kom. Totdat My Lief by die ontbyttafel die groepie van die Heilsleër sien. En hulle het 'n bussie as 'n ryding. Voordat ons kan sê "saamry", sit ons saam met hulle in die bussie. Op 'n uitreik. Ons gaan kospakkies by behoeftiges in die buitewyke van Kota Kinabalu aflewer. Dis die twee van ons, vier jong Amerikaanse meisies en 'n Maleise man van Chinese afkoms, wat aangespreek word as Major. Ons tel nog vrywilligers op en vertrek op 'n onbekende sending, die ruigtes van die berge rondom Kota Kinabalu in.
Ons lê besoek af by 'n paar verinneweerde huise waar die gemene deler armoede is. En baie onvertelde verhale. Dis eenvoudige huishoudings op werwe met motorwrakke, honde en hoenders. By die een huis is 'n pa wat verlam is na 'n ongeluk twaalf jaar gelede, by 'n ander huis is 'n ma van drie kinders wie se pa tronkstraf uitdien, en so gaan dit aan. Ons lewer kos af, ons gesels en ons bid saam by elke huis. Ons bid tot dieselfde God wat ons ook in Afrikaans aanbid. Ons gee, maar eintlik ontvang ons.
Want skielik besef ons hoe buitengewoon geseënd ons is.
En ons kry 'n eerstehandse nuwe opinie oor die Heilsleër se drie esse – "soup, soap and salvation". Ek is ook nie meer bang vir die Heilsleër nie. Inteendeel.
O ja, en amper vergeet ek: Die Heilsleër en die Salvation Army is dieselfde ding.
Author oudoringPosted on Julie 3, 2017 Februarie 17, 2018 Categories Afrikaans, Maleisië, reis, TravelTags Armoede, Britte, Heilsleër, Kota Kinabalu, Langspeelplate1 Kommentaar op Heil die Leser
Melaka se reputasie as 'n bloeiende handelstad en poort na die speseryehemel was sedert die 15e eeu bekend onder die Portugese. 'n Seeroete tussen Lissabon en Melaka moes net gevind word, wat die taak was vir manne soos Diego Cao, Bartolomeus Dias en Vasco da Gama. Toe laasgenoemde dit uiteindelik regkry, word Alfonso de Albuquerque opdrag gegee om die Portugese vlag in Melaka te gaan hys in 1511.
Teen die tyd van Alfonso se aankoms woon daar alreeds Arabiere, Chinese, Indiërs en Maleiers in Melaka, almal onder beheer van 'n sultan. Maar 'n opdrag bly 'n opdrag, en Alfonso neem doodeenvoudig die plek oor en hys sy vlag, sonder enige goeie skikking met die sultan.
Alfonso is 'n voorbeeldige Katoliek en besluit om naas 'n bastion, ook 'n kerk op die enigste bultjie naby die hawe in Melaka, te bou.
Alfonso se edele werk is egter soos hoes teen donderweer – Islam is deeglik ingegrawe en die sultan se onderdane is astrant. Hulle wil nie bekeer nie, en is onwillig om vreedsaam aan te pas by die Portugese se vreemde reëls oor handeldryf. Buitendien is daar 'n geknoei en 'n gekroek onder die Portugese, wat net mooi niks help om die inwoners te laat glo in hul kwansuise opregtheid nie.
En op dié manier bly Alfonso en sy opvolgers se bestuur van Melaka onoortuigend en wankelmoedig.
Toe kom die Hollanders in 1641. Eers verjaag die Hollanders die Portugese, vestig 'n handel met strenger reëls, bou 'n beheerde hawe, verwoes die vorige heersers se Katolieke kerk en bou 'n Protestantse kerk op 'n ander plek. Die Hollanders bou ook die Stadhuys, hul administratiewe hoofkwartiere, en lê die gebruiklike Jonkerstraat en Heerenstraat aan.
Die Hollanders beheer ook die Kaap van Goeie Hoop, en Jawa, en bou die VOC op tot 'n magtige internasionale maatskappy vanuit Melaka. Personeel wissel en word verplaas. Die opstandiges en parmantiges word slawe, gevangenes of matrose. Op dié manier word Maleise woorde soos piesang, plafon en pondok na die Kaap en Jawa uitgevoer. En Jan van Riebeeck se vrou, Maria, word in Melaka begrawe.
Laaste kom die Britte, eers in 1826. Net soos in die Kaap neem hulle Melaka by die Hollanders af. Eintlik stel die Britte belang in handeldryf met die Chinese en Indiërs en die Kaap sowel as Melaka was vir die Britte twee belangrike strategiese punte om dié handelsroete gevestig te kry.
Met die Hollanders verwyder uit Melaka, begin die Britte die plek as 'n nagedagte bestuur omdat hulle fokus op die belangrikheid van George Town as 'n hawe. As 'n troosprys bou die Britte 'n eie kerkie in Melaka, maar beskou die agteruitgang van Melaka andersins gelate.
Uiteindelik word Maleisië onafhanklik van die Britte, eers in 1957. Melaka bly aan die agterspeen suig, tot omtrent twee dekades gelede toe die nuwe regering die historiese en kulturele waarde van die stokou stad besef. Derhalwe word Melaka se ou deel in 2008 'n Wêrelderfenisgebied en toerisme groei tot die belangrikste bron van inkomste vir die stad.
Melaka laat my onomwonde glo dat mense met yslike verskille en uiteenlopende agtergronde kan saamleef as 'n gemeenskap. Dis 'n kleurvolle stad, met 'n ryk geskiedenis. Hier is plek vir oud en jonk, ryk en arm, Hindoe en Christen, Boedis en Moslem. Die geskiedenis van die stad word gekoester, en eenheid in verskeidenheid word hoër geag as eiebelang.
Ons besoek Melaka aan die einde van Ramadan, dus is al die Halaal eetplekke toe. So beland ons een aand by 'n eetplekkie langs die grag wat die Hollanders gebou het. Die geboutjie toon letsels van die afgelope 400 jaar, maar die interieur is vars en jonk. Die spyskaart is Thais, ons word bedien deur 'n Maleier van Indiese afkoms, sit langs 'n Duitse paartjie en luister na Reggae musiek.
En so mengel ons in Melaka.
Author oudoringPosted on Junie 28, 2017 Februarie 17, 2018 Categories Afrikaans, Maleisië, reis, TravelTags Britte, Hollanders, Kaap van Goeie Hoop, Melaka, Portugese1 Kommentaar op Mengel
O, Eiland van die Son
Maleisië het 'n baie digte bevolking langafstandbusse. Gerieflikheidshalwe kies ons dié opsie om te beweeg en gevolglik is ons aangewese op die raad van buskaartjieverkopers oor ons volgende bestemming; wel tot 'n mate. So word ons omgepraat deur een op die busstasie van Tarah Nata in die Cameron Highlands om die Perhentian Eilande te besoek. Nog nooit van gehoor nie. Maar hoe kan 'n buskaartjieverkoper nou verkeerd wees?
Die eilandjies lê aan die noordelike deel van Maleisië se ooskus. Regoor Kuala Besut. Ook nog nooit van gehoor nie. Daar is 'n hele paar eilandjies, en ons kies die kleinste enetjie van die twee waarop akkommodasie beskikbaar is, Kecil. Ons besluit oor blyplek, kies datums, en koop die buskaartjies, heen-en-terug. O ja, dis 'n eiland – ons koop ook bootkaartjies, ook heen-en-terug. So kies ons koers ooswaarts na ons kuier in die Cameron Hooglande.
Ons kom op 'n snikhete Donderdagmiddag aan by die pier in Kecil.
Op die strand is 'n soompie strandkafeetjies en verskeie geboutjies en blyplekkies, styf ingeryg langs mekaar. Die water is onnatuurlike blou en warm. Wiegende kokospalms, 'n wit sandstrand, kabbelende brandertjies, en bootjies wat dobber. Ons tipe blyplek. O, Eiland in die Son, ons stap sommer strandlangs soontoe.
Ons kry 'n kamer wat uitloer tussen twee kokospalms. Al die kamers rus op stelte, blykbaar vir beter ventilasie. Behalwe die ventilasie skarrel daar elke nou-en-dan 'n likkewaan tussen die stelte deur. Direk agter ons is die woude. Die water is verleidelik en voordat jy "likkewaan" kan sê, swem ons.
Later word tafels en stoele op die strand uitgepak vir aandete. Dis so lekker hier, mens wil sommer met jou voete ook vuiste maak.
Dis snorkelwêreld dié, en ons oordoen dit byna. Eers neem ons 'n bootjie en gaan swem saam met seeskilpaaie. Ons hang ook bokant korale en visse in alle denkbare kleure, groottes en vorme.
Die aand knak ons 'n Tiger by een van die strandkafeetjies op Long Beach.
Op die tweede dag leen ons weer snorkels en stap op 'n stil paadjie deur die woud na klein strandjies waar ons die enigste mense is. En ons snorkel. Ons kry vir Nemo en haar gesin. Ook die uitgebreide familie. Nooit geweet die Nemo's is so baie nie.
Op die derde dag vra ons 'n watertaxi om ons te gaan aflaai op 'n strand wat nie te voet bereikbaar is nie. En ons snorkel. Ek sorg vir 'n hele paar persoonlike bestes: Langste tyd aaneen in die water, langste ent geswem deur 'n Kalaharikind sonder om te rus, en een van net twee mense wat op 18 Junie 2017 deurgebring het op Romantic Beach.
Hoewel daar seker reisigers is wat dit so verkies, dink ek nie mens moet alleen reis nie. Dis soveel moeiliker om rigting te kry, om inligting in te samel en dis bloot onopwindend om nie jou ervarings met iemand te deel nie. As mens alleen reis, lag jy ook minder en kan jy ook nie gereeld beken dat jy tevrede is nie. Die Perhentian Eilande is 'n bestemming wat mens beslis nie alleen moet ervaar nie.
Author oudoringPosted on Junie 24, 2017 Februarie 17, 2018 Categories Afrikaans, Maleisië, reis, TravelTags Bus, Kalaharikind, Long Beach, Perhentian, Snorkel, Tiger4 Kommentare op O, Eiland van die Son