Op ’n dag, ’n hond deur John Miles: ’n resensie | LitNet
Op ’n dag, ’n hond
Uitgewer: Human & Roussaeu
John Miles se jongste roman is, soos sy vorige roman, Voetstoots (2009), ’n ondersoek na dit wat nodig is om staande te bly te midde van sosiale verwildering en agteruitgang. In omstandighede waarin menselewens goedkoop geword het, hou ontydige lewensverlies in dat die naasbestaandes van die oorledenes weens die pyn en gemis ernstig ontwrig word en maniere moet vind om sinvol met hulle lewens voort te gaan.
Die hoofkarakter in Op ’n dag, ’n hond is ’n afgetrede onderwyser wie se naam van die leser weerhou word. Sy vrou, die suksesvolle speurverhaalskrywer Agnes, word tydens ’n rooftog by hulle huis in ’n kusdorp doodgesteek, waarna die onderwyser inwillig om tydelik na Kaapstad te verhuis om by ’n skool te gaan uithelp. Hy gaan tuis in ’n tuinwoonstel langs die huis van die skoolhoof, Liz, en haar vriendin, Hazl. Dit blyk gou dat die bestendigheid wat die onderwyser in die stad wou aantref, nie sou realiseer nie: “Een ding wat hierdie jaar in die stad gewys het, is dat dit onmoontlik is om van voor af te begin, wat gebreek het, is stukkend, jy kan die brokstukke optel, dis darem iets om te doen” (100). Trouens, die naamlose hoofkarakter kom spoedig voor selfs meer brokstukke te staan. Ná ’n stormagtige nag in die stad, die aankondiging van verdere ontwrigting, verneem hy tydens ontbyt die nuus van die dood van ’n vriend, Kerneels de Wet, tydens ’n rooftog. Terwyl hy geskok na die televisienuus luister, nog met die broodmes in sy hande, jaag hy die oorspanne Hazl met haar geskiedenis van mishandeling die skrik op die lyf toe sy skielik op hom en die mes in sy hand afkom.
Dit is ook op hierdie chaotiese dag dat die hond, Bluf, sy opwagting in die onderwyser se klaskamer maak. Die afdeling “Hond” in die roman gaan oor die onderwyser se pogings om Bluf, wat tydens die stormnag uit die Dierebeskermingsvereniging (DBV) se perseel ontsnap het, na veiligheid te bring. Sy eienaar is tydelik in die buiteland en het hom in die sorg van die DBV gelaat. Bluf is ’n baldadige Airedaleterriër wat na afloop van die skooldag in die stadsverkeer beland, met die gevolg die onderwyser (en nie Bluf nie) in die proses deur ’n voertuig getref word. Die beseerde onderwyser beland weens ’n toevallige sameloop van omstandighede kort hierna in Bloemfontein, waar Bluf ook by ’n familielid van sy eienaar tydelik onderdak gevind het.
Bluf is nie die enigste hond in die roman nie. Die hondekarakters Skoert, Mymer en Bluf is diere wat op verskillende maniere optree om as geestelike gidse en as lotgenote vir die karakters op te tree. Pogings om die honde met verwysing na die Griekse mitologie en met insigte vanuit die etologie (die studie van dieregedrag) te begryp, is egter net gedeeltelik suksesvol en die honde bly soos die meeste dinge in die lewe onpeilbaar. In Op ’n dag, ’n hond verwys die onderwyser na The Monkey Grammarian van Octavio Paz wanneer hy opmerk: “Bluf sien my sonder dat hy enige woord vir my het, hy sien my en sê niks, hy leef anderkant woorde, in ’n steekbaard-wêreld. Die hond wat ek sien, is nie die hond wat ek sê nie en hond sê nie hond nie. Dis ek wat vir hom name gee, hy is hy, ek ek ken die name, oral kyk ek teen name vas. Denke ontspring in die mond. Hy is hy en Bluf is Bluf” (221). Die beperkings waaraan menslike taal, wat immers metafisiese denke moontlik maak, onderworpe is, word onder meer soos volg in The Monkey Grammarian uiteengesit: “[T]he difference between human writing and divine consists in the fact that the number of signs of the former is limited, whereas that of the latter is infinite, hence the universe is a meaningless text, one which even the gods find illegible. The critique of the universe (and that of the gods) is called grammar ...” (Paz 1981:47–8). Menslike denke sal noodwendig tekortskiet in pogings om sin te maak van die oorweldigende kompleksiteit van die heelal.
Die band wat Bluf, Mymer en Skoert met die menslike karakters onderhou, die Oosterse talisman wat die onderwyser saam met hom ronddra en die antieke mitologie bied beloftes om die onpeilbare verloop van die lewe te temper, maar is net ten dele van hulp wanneer lewens herhaaldelik op gewelddadige maniere beëindig word. Die bejaarde onderwyser streef te midde van hierdie onverbiddelikheid ’n Stoïsynse gelykmatigheid na om nie deur die omringende chaos oorweldig te word nie. Hy vind lering in die Stoïsynse wysheid van Marcus Aurelius wat in sy Meditasies ’n pleidooi vir psigologiese ewewig tydens onsekere tye lewer met die natuur as ’n bron vir leiding en inspirasie. Dit is woorde soos die volgende van die Romeinse wysgeer wat gelykmatige intellektuele dissipline as teenwig vir ontwrigtende verandering voorskryf: “Die heelal is verandering, die lewe is wat jou denke daarvan maak” (136). Hiernaas blyk medemenslike warmte en ontferming ook ten slotte ’n ruspunt vir vermoeide siele te bied wanneer die intellektuele strewe na balans en kalmte nie altyd opgewasse is om die omringende sosiale en morele ontwrigting die hoof te bied nie.
Op ’n dag, ’n hond is ’n boeiende verslag van ’n karakter wat sonder die rigtingwysers van die religie, spesifiek die Christelike godsdiens, met ongelyke sukses probeer om aan ’n morele bestaan beslag te gee in ’n vyandige wêreld waarin wreedheid en geweld te dikwels orde en stabiliteit versteur. As sodanig is die roman nog ’n toevoeging tot die groeiende aantal fiksietekste in Afrikaans wat die grootskaalse morele verwildering in die hedendaagse Suid-Afrika in oënskou neem. Die boek het weliswaar nie dieselfde literêre slaankrag as sommige van Miles se vroeëre werke soos Liefs nie op straat nie (1970) en die indrukwekkende Kroniek uit die doofpot (1991) nie, maar dit is ’n rustiger, nadenkende verhaal wat erns maak met ’n morele lewenshouding as ’n antwoord op die omringende maatskaplike verval.
Paz, Octavio. 1981 (1974). The Monkey Grammarian. Vertaal uit die Spaans deur Helen Lane. New York: Arcade Publishing.
Foto van John Miles: Naomi Bruwer
Dit is een van die beste boeke wat ek nog gelees het.
2018-08-09 at 13:19
Is die boek beskikbaar in audio?