BO: Fragment van die eerste bladsy van die eerste uitgawe van die koerant Die Afrikaanse Patriot, wat op 15 Januarie 1876 verskyn het. ’n Mens herken die taal dadelik as Afrikaans, hoewel die destydse spelling van sekere woorde kennelik vir ons vreemd lyk.
En tog: skaars ’n eeu of wat gelede was daar sekere Afrikaanssprekendes self wat “die Taal” nog bloot as ’n agterlike dialek van Nederlands beskou het. Dis net ’n patois, het hulle gereken, ’n armsalige kombuistaaltjie. Hoe sou só ’n boerse flenter van ’n tongval met ’n uiters verskraalde grammatika en ’n tingerige woordeskat nou ooit gebore in staat wees om enige behoorlike uitdrukking aan edel gedagtes te gee?
Dat Afrikaans as skryftaal erken en as kultuurtaal gevestig sou word, het dan ook nie so maklik geskied nie. Dit het doelgerigte en begeesterde mense gekos om dit te laat gebeur—nie die minste nie ’n handjievol manne wat in die Bolandse dorp die Paarl die bal aan die rol gesit het.
FRIKAANS het uit ’n wye verskeidenheid van bronne ontwikkel en sy wortels lê oor drie kontinente versprei, naamlik Europa, Asië en Afrika. In 1652 het die VOC, die befaamde skeepsmaatskappy van Nederland, ’n verversingspos aan die Kaap gestig vir sy skepe op hul reis na en van die Ooste.
Aangesien die taalbeleid van die VOC baie streng was en hulle gretig was om die Hollandse karakter van die Kaap te behou, is die mense almal verplig om Hollands aan te leer. Dit het ook gegeld vir die Khoi-groepe in die omgewing en die slawe wat uit Afrika en die Ooste ingevoer is.
Die resultaat van hierdie beleid was ’n aanleerderstaal waarvan Hollands die teikentaal was. Party navorsers verwys hierna as ’n Kreoolse taal. Reisigers het reeds in 1671 aangeteken dat die Hollands wat aan die Kaap gepraat word nie meer soos die taal van Europa klink nie. Die skryftaal was egter nog dieselfde.
Teen die middel van die 18de eeu, was Afrikaans as ’n nuwe taal met ’n eie identiteit reeds aan die Kaap gevestig. Dit is Kaaps-Hollands genoem, maar het in party streke ook ander name gehad. Só het die taal van die Genadendal-sendingstasie by die Britse owerheid bekend gestaan as Genadendal Dutch. In die 19de eeu het Afrikaans in kontak gekom met Engels en die tale van die verskillende swart groepe in die binneland. Hierdie tale het ook ’n invloed op die ontwikkeling van Afrikaans gehad.
“OEWHANS wiet die riegtie wieg,” lees ’n mens. Dit lyk nie na Afrikaans nie. Totdat jy die woorde hardop vir jouself uitspreek en besef daar staan “ons weet die regte weg”.
EEN van die eerste variante van Afrikaans was die sogenaamde Kaapse Afrikaans wat deur veral die oudslawe in die Kaap gepraat is. Aangesien die meeste van hierdie mense die Islamitiese geloof aangehang het, is die taal sterk deur Arabies en die Moslem-kultuur gekleur. Hierdie mense was verantwoordelik vir die eerste geskrewe Afrikaans toe hulle die Arabiese alfabet begin gebruik het om in Afrikaans te skryf.
Soos met gewone Arabiese skrif word die teks van regs na links gelees. Verskeie Islamitiese heilige geskrifte is aan die Kaap in Arabiese Afrikaans oorgesit en die eerste Afrikaanse vertaling van die Koran is ook in hierdie skooltjie aangepak deur Achmat van Bengale.
’n Paarlse predikant, ds. Van der Lingen, het in 1858 ’n private skool met Nederlands as voertaal gestig om Afrikaanssprekende kinders te onderrig. Die skool was De Gimnasium en een van die onderwysers was Arnoldus Pannevis, ’n Nederlander, wat in 1866 in die Paarl aangekom het.
REGS: Die Nederlandse onderwyser Arnoldus Pannevis. Hy word deur baie as die Vader van die Afrikaanse taal beskou. Dit was by hom dat die gedagte ontstaan het om Afrikaans as skryf- en leestaal aanvaar te kry.
Pannevis was ook ’n taalkundige en het besef dat die sogenaamde Kaaps-Hollands wat die mense gepraat het, nie meer genoeg ooreenkomste met Hollands toon om dit as een van sy dialekte te kan beskou nie. Hy was die eerste persoon wat die taal Afrikaans genoem het.
Pannevis was ’n diep godsdienstige persoon en was baie gretig dat die Bybel in Afrikaans vertaal moes word. Hy het aan die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap geskryf om dit onder hul aandag te bring en voorgestel dat ’n jong predikant, S.J. du Toit, die Bybelvertaling sou onderneem. Die Bybelgenootskap het aan Du Toit die opdrag gegee om ondersoek in te stel of daar werklik só ’n groot behoefte aan ’n Afrikaanse Bybel bestaan.
Tydens die vergadering is daar vasgestel dat daar wel ’n groot behoefte vir ’n Afrikaanse Bybel bestaan, maar dat Afrikaans nog nie baie geskryf is nie en dus nie die nodige erkenning as ’n skryftaal geniet het nie. Hulle sou dit eers as ’n skryftaal uit eie reg erken moes kry en op alle vlakke help bevorder. Daar is toe besluit om ’n vereniging te stig wat hom hiervoor kon beywer. Dit was die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA).
’n Navorser soos dr. J.A. Heese het egter dekades later bereken dat die Duitse gene verreweg oorheersend is, hoewel daar ’n min of meer gelyke verdeling van Neder­landse en Duitse bloed in die Afrikaner is. Dit is omdat die eerste Nederlandse immi­grante baie kinders (dogters) gehad het wat later getrou het met die oorwig van Duitsers wat hier vir die VOC kom werk het.