Die kruisverhaal in Koptiese Evangelies - Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika
Met argeologiese ontdekkings moet ’n mens gedurig onderskei tussen egte artefakte, vervalsings, versinsels en tradisies wat gemeenskappe vir hulself opgemaak het om sekere dinge duideliker te verklaar.
’n Goeie voorbeeld van so ’n tradisie waarmee ’n gemeenskap iets vir hulself probeer verklaar het, is ’n geskrif wat ontdek is en wat onder meer verklaar waarom Judas vir Jesus met ’n soen verraai het.
Die Koptiese teks
Hierdie veelbesproke teks dateer uit die agtste eeu en is in Kopties vir die Etiopiese kerk van destyds geskryf. Die teks vertel drie dinge wat nog in géén ander teks oor die lydensgeskiedenis van Jesus aangetref is nie:
Eerstens vertel die teks van ’n ete waarmee Pilatus vir Jesus onthaal het vóór sy verhoor en kruisiging.
Tweedens verduidelik die teks waarom Judas vir Jesus met ’n soen verraai het.
Derdens plaas die geskrif Jesus se arrestasie op die Dinsdag en nie die Donderdag nie.
Prof Roelof van den Broek van die Universiteit van Utrecht in Nederland het op die teks afgekom en in 2013 ’n vertaling daarvan gepubliseer in die boek Pseudo-Cyril of Jerusalem on the Life and the Passion of Christ. Prof Van den Broek stel dit egter duidelik dat die inhoud van die geskrif nie noodwendig waar is nie, maar hoogstens vertel wat daardie gemeenskap destyds geglo het.
Die agtste-eeuse Koptiese teks van Cerilius van Jerusalem
Die vertelling is niks meer nie as apokriewe stories oor Jesus, Pilatus en Judas Iskariot. Afskrifte van die teks word tans in twee manuskripte bewaar – een in die Morganbiblioteek en -museum in New York, en die ander een by die Museum van die Universiteit van Pennsilvanië.
Die apokriewe vertelling van Jesus en Pilatus
Volgens die apokriewe vertelling van Jesus en Pilatus het Pilatus vir Jesus nét voor sy verhoor vir ’n ete genooi. Tydens die ete sou Pilatus glo aangebied het om sy eie en enigste seun in die plek van Jesus te laat teregstel.
Jesus het die aanbod egter nie aanvaar nie. Volgens die geskrif sou Jesus glo vir Pilatus gesê het dat Hy sou kón ontsnap as Hy wou, maar dat Hy die kruisweg móés loop. Ten einde vir Pilatus te wys wat Hy bedoel, het Jesus, volgens die geskrif, toe skielik voor die oë van Pilatus verdwyn en eers ’n rukkie later weer sigbaar geword.
Daardie nag het sowel Pilatus as sy vrou in ’n visioen gesien dat ’n arend doodgemaak word. Dié arend sou ’n voorstelling van Jesus wees.
In die Koptiese en Etiopiese kerke is Pilatus as ’n heilige voorgestel. Dít verklaar waarom dié geskrif simpatiek staan teenoor Pilatus.
Die apokriewe vertelling van Judas se soen
Volgens die Bybelse Evangelies het die priesterhoofde Judas 30 silwermuntstukke betaal om Jesus te verraai (Matt 26: 15; Luk 22: 5 – Lukas noem nie die bedrag nie). Matteus en Markus vertel dat Judas daarna met die priesterhoofde se mense afgespreek het dat die een wat ek soen, Jesus is wat hulle moet gryp (Matt 26: 48; Mark 14: 44; Luk 22: 47).
Die Etiopiese Christene het die rede waarom Judas vir Jesus moes soen om Hom te verraai nie verstaan nie. Die apokriewe geskrif het daarom vir die Koptiese Christene en kerke verduidelik waarom Judas vir Jesus moes soen. Die rede was glo dat Jesus maklik van gedaante kon verander. Judas het daarom gereël dat hy Jesus met ’n soen sou uitwys.
Hierdie verklaring vir waarom Judas vir Jesus met ’n soen moes verraai, strek eintlik baie ver terug. Die vroeë kerkvader Origenes, wat in 185-254 nC geleef het, het reeds in sy Contra Celsum verduidelik dat Jesus van gedaante kon verander. Die Etiopiese kerke het hul verklaring nie sommer uitgedink nie, maar dit by Origenes gekry.
Die apokriewe vertelling van die Dinsdag-arrestasie
Die Koptiese geskrif plaas Jesus se arrestasie op die Dinsdag en nie die Donderdag soos wat die Bybel vertel nie. Volgens dié dokument was Jesus se laaste maaltyd dus nie saam met sy dissipels nie, maar saam met Pilatus. Tussen sy arrestasie en ete saam met Pilatus is Jesus voor Kajafas en Herodes gebring.
Prof Van den Broek maak dit egter duidelik dat die Koptiese geskrif die kat aan die stert beet het en dat daar géén getuienis bestaan wat dié weergawe steun nie.
Cerilius van Jerusalem
Die vraag kan nou tereg gestel word: Waar kom dié geskrif vandaan?
Die geskrif is glo deur ene Cerilius van Jerusalem, of minstens iemand wat in sy naam geskryf het, opgestel. Die vertelling is as ’n preek geskryf om in die Paastyd gebruik te word. Daar bestaan nie regtig duidelikheid of dié Koptiese dokument deur die regte Cerilius van Jerusalem geskryf is nie, omdat daar ook nog verskeie ander preke bestaan wat in sy naam opgestel is, maar wat hy glad nie geskryf het nie.
Die dokument is gekry in die biblioteek van die klooster van Sint Michael in die Egiptiese woestyn naby die moderne al-Hamuli in die westelike deel van die Faiyum. In die vertaling van die teks word gesê dat die dokument ’n geskenk is wat deur “aartspriester Vader Paulus” nagelaat is.
Versigtigheid met nuwe ontdekkings
Dit bring my by die rede waarom ek hierdie storie vertel.
Oor die afgelope klompie dekades het daar besonder baie geskrifte uit veral Koptiese bodem verskyn met verskillende aansprake op nuwe inligting oor Jesus. Van hierdie inligting is uiters ontstellend. Weinig van hierdie Koptiese dokumente se inhoud is egter betroubaar en waar.
Benewens die Bybelse weergawe van die evangelie van Jesus, het daar onder die Egiptiese en Etiopiese monnike gedurig apokriewe vertellings ontstaan. Die Egiptiese kanon van die Bybel is reeds in die vierde/vyfde eeu vasgestel. Die gevolg is dat hierdie agtste-eeuse preek van Cerilius van Jerusalem met groot agterdog bejeën moet word.
Die probleem wat ontstaan het, was dat daar gedurig Christengroepies was wat nuwe Koptiese stories opgestel en versprei het. Die probleem is selfs meer intens. Deesdae is daar al hoe meer mense wat hierdie soort versinsels op die internet plaas met die aanspraak dat dit nuutontdekte inligting is wat ’n vollediger prentjie oor Jesus verstrek, of dat dit dokumente is wat die kerk kwansuis sou weggesteek het.
Die boodskap is die volgende: Moenie alles glo wat op die internet verskyn of deur mense as nuwe inligting voorgehou word nie. Veral nie as aangekondig word dat die inligting uit Koptiese dokumente verkry is nie. Volg eerder die navorsing wat daaroor gedoen word en wees versigtig met inligting wat skielik nuut is.