PressReader - Weg! Ry & Sleep: 2015-01-01 - S­PEED­WEEK
Doer bo, in die noord­wes­te­li­ke hoek van die land, kan jy jou bak­kie, ou tjor, mo­tor­fiets – of selfs Lam­bor­g­hi­ni – in die rooi druk son­der om se­nu­ag­tig rond te kyk vir draaie, rand­ste­ne of spoed­ka­me­ras. WIL­LEM VAN DER BERG was by S­peed­week 2014, wat el­ke j
Weg! Ry & Sleep - 2015-01-01 - CONTENTS - Fo­to’s: Wil­lem van der Berg
Bak­kies, fiet­se, sport­mo­tors en ’n kurk­droë surf­bo­ard
M en­se sê mos heel fi­lo­so­fies: “Dit gaan oor die reis, nie die be­stem­ming nie.” Nou kyk, ek self is erg oor die lang­pad. Maar wan­neer jou ou 2.5 Isuzu teen ’n noord­wes­te­wind uit­beur en jy in jou tru­spie­ël sien hoe hy die sleep­wa waar­op jou mo­tor­fiets ge­laai is, pik­swart rook, dan raak jy bie­tjie lam vir die reis. En wan­neer jy graag op Hak­skeen­pan wil uit­kom vir S­peed­week, gaan dit net oor die be­stem­ming. Al ry jy al die pad soon­toe in ’n Lam­bor­g­hi­ni A­ven­ta­dor.
Maar wag, ons kom nog by die Lam­bor­g­hi­ni. Tus­sen Gro­blers­hoop en U­ping­ton be­gin die Soes bor­rels hap en proes. En daar gaan staan ek en vriend Pie­ter toe son­der die­sel om­dat die brand­stof­naald die vo­ri­ge week die gees ge­gee het. Toe laai ons my BMW F 800 GS af so­dat ek by die naas­te plaas kan mooi vra vir hulp. Ek ry nie ver voor ek Op­kyk Boer­de­ry se bord sien nie. Vol­gens die bord het hul­le ook ’n gas­te­huis ge­naamd Ou­ma se Huis. Gas­te­pla­se is mos al­tyd voor­be­reid en hul­le be­hoort vrien­de­lik te wees met rei­si­gers, en daar­om swaai ek in.
Nie­mand is tuis nie, maar in die groot sink­skuur kry ek die plaas­wer­kers waar hul­le mid­dag­e­te eet. Na ’n paar
ple­a­se­cal­l­me’s en ge­sprek­ke tus­sen die voor­man en die boer kry ek ’n 20-li­ter­die­sel­kan teen R14 per li­ter. Aan die boer van Op­kyk Boer­de­ry: Baie dan­kie. Ons kon toe weer ver­der. Maar net voor U­ping­ton tref ons ’n mor­si­ge don­der­storm. Eers waai die stof dat jy niks kan sien nie en toe sous dit dat jy suk­kel om koers te hou. In U­ping­ton, die Ka­la­ha­ri se hoof­stad, mors ons nie veel tyd nie. Want van hier tot op Hak­skeen­pan is dit nog 250 km. Eers daai ver­skrik­li­ke reguit 180 km­stuk tot op A­skham en dan nog 70 km wes­waarts na die Riet­fon­tein-grens­pos
STOFSKOPPER (bo). Die plaas­li­ke boe­re het dit dui­de­lik ge­maak dat hul­le bak­kies nie te­rug­staan vir Lam­bor­g­hi­ni’s nie.
VIN­NI­GER, HO­ËR, VER­DER (regs). Die leu­se op Hak­skeen­pan is: “It’s not how fast you go, but how you go fast.” Hier leef ie­mand soos oom Koos Kru­ger dit uit as hy met sy Ces­sna laag bo-oor Ga­vin Rus­sel en sy Kawasaki by die baan se weg­spring­punt vlieg. tus­sen ons en Na­mi­bië. Die pan lê so 20 km voor die grens.
Dis reeds don­ker wan­neer ons van die teer af­draai na die 60 000 ha sout­pan. Ter­wyl ons koers kies na waar ’n hoë, ge­le­ri­ge sprei­lig die ten­te­dorp laat lyk na ’n saam­trek op Mars, dans blit­se oor die pan. Ons het net on­der die lig stil­ge­hou toe dit be­gin re­ën. Op ’n duin­tjie waar vrag­hou­ers in ’n me­di­a­sen­trum en S­peed­week-kan­toor om­skep is, staan ’n oom en wink ons na­der.
“Naand man­ne, jul­le het wrag­tag re­ën woes­tyn toe ge­bring,” groet oom Jan Els. Oom Jan is die man wat die Ka­la­ha­ri De­sert S­peed­week d­rie jaar ge­le­de be­gin het. Hy ont­vang ons soos kos­huis­kin­ders wat ná ’n lang kwar­taal te­rug­kom plaas toe. Die kof­fie­ma­sjien word da­de­lik op­ge­start.
Die re­ën in hier­die am­per woes­tyn is dalk won­der­lik vir die boe­re, maar oom Jan is glad nie op­ge­won­de daar­oor nie.
“Dit neuk nou die pan se op­per­vlak be­hoor­lik op. Ons soek dit so hard as moont­lik vir die ja­e­ry, maar die re­ën maak dat die sout op­stoot en die kors brok­kel­rig raak,” ver­dui­de­lik hy.
Dit het nie te lank te­rug nie ook ’n slag ge­re­ën en die kors toe al laat op­breek, ver­tel oom Jan. Op die eer­ste na­week van S­peed­week het die men­se wat ge­jaag het al ge­suk­kel op die los op­per­vlak.
“Ons sal maar moet sien, maar ek dink dit gaan deur die week en die ko­men­de na­week nog moei­li­ker raak. En dit is nou maar die ding van so ja­e­ry op ’n pan. Toe­stan­de is nooit die­self­de nie en jy moet dit net vat soos dit kom.”
Daar was nooit ’n plan om so ’n groot af­fê­re hier te hou nie, ver­tel oom Jan. Hy en ’n paar vrien­de wou ’n sa­me­koms vir hul­le­self op Ver­neuk­pan re­ël.
“Ons is pe­trol­kop­pe. Ons wil by­me­kaar­kom, jaag en ons­self ge­niet. Maar toe maak ons ’n web­si­te. En dit was ’n fout, want toe kan al­mal sien.”
En skie­lik was daar ’n he­le klomp pe­trol­kop­pe van reg­oor die land wat nes oom Jan en sy vrien­de ge­voel het.
Hy is ook be­trok­ke by die B­lood­hound-pro­jek op Hak­skeen­pan wat gaan poog om in 2016 die wê­reld­landspoe­dre­kord na 1 610 km/h te ver­be­ter. Daar­om het hul­le toe S­peed­week hier­heen ge­bring. Maar die S­peed­week-ja­ers ry nie op die stuk wat vir die B­lood­hound voor­be­rei word nie. Dié baan is so 3 km suid van waar ons nou staan en el­ke lie­we k­lip­pie word op­ge­tel. Daar sal ook la­ter met la­sers sé­ker ge­maak word dit is pre­sies ge­lyk.
Wan­neer ons afstap na die groot tent waar daar ge­ëet en ge­kui­er word, be­gin die re­ën met me­ning val. On­der ons skoen­so­le pak die klei­mod­der op tot­dat jy la­ter ’n goeie 3 cm ho­ër staan. “’n Mens kan nou by­voor­beeld glad nie op die pan ry nie,” be­duie oom Jan.
In die eet­tent sit ’n paar men­se en koes vir die drup­pels wat deur­sy­fer.
“Dit re­ën dwars­deur my tent wat ón­der hier­die tent staan,” sê ’n man met ’n wit baard, lang krul­ha­re en kaal­voe­te. Dis oom Ger­rit van der Mer­we.
“Hy le­we nog in die so­mer van ’69. Pu­re hip­pie,” lag oom Jan.
Oom Ger­rit het sy slaap­tent in die een hoek van die eet­tent op­ge­slaan en sit saans bui­te sy tent en mu­siek maak. Hy was lid van die Sil­ver C­reek Moun­tain Band en speel ’n trop in­stru­men­te.
Al is jy ver van al­les word daar sog­gens en saans lek­ker ge­ëet. Oom Hen­drik Bott en sy vrou, Ge­trui­da, het die Ka­la­ha­ri Kook­skerm net voor die Riet­fon­tein­grens­pos en hul­le sorg vir die heer­li­ke kos. Ter­wyl ons hoen­der­pot­jie, slaai en roos­ter­koe­ke op­skep, be­gin oom Ger­rit sy ki­taar se s­na­re pluk en lig­gies op die bek­fluit­jie blaas.
Pink Floyd se “Wish you we­re he­re” vat sag­gies oor by die don­der­weer. By ons aan ta­fel sit oom Jan se t­wee seuns, Re­gardt en Jan­dré, wat ook help or­ga­ni­seer, en nog le­de van die span. Daar’s ’n rooi­kop ou wat die mees­te vrae met ’n brom­me­ri­ge “uh” ant­woord. Maar dis nie om­dat hy on­ge­skik is nie, dis maar net Wil­lem Louw wat na­by U­ping­ton op ’n plaas groot­ge­word het en dees­dae in Johannesburg werk, se ma­nier van ge­sels. Hy stel die ka­me­ra en
la­sers op wat die spoed en ’n fo­to neem wan­neer jy oor die eind­streep jaag.
“Hier is al­mal mal oor die fo­to’s wat die spoed­ka­me­ra neem,” sê Wil­lem. “Wat hul­le nié weet nie, is dat dit meest­al die­self­de ka­me­ras is wat hul­le af­neem wan­neer hul­le te vin­nig op die paaie ry.” So koud soos ons deur die nag in die ten­te ge­kry het, so braai ons die vol­gen­de og­gend teen 11:00. Dis Woens­dag en dis bit­ter rus­tig op die pan. Die mees­te men­se word eers oor die na­week ver­wag. Die baan word in elk ge­val deur die og­gend toe­ge­hou so­dat die pan kan droog bak. Maar ’n mens kan sien waar­van oom Jan ge­praat het: Groot de­le van die op­per­vlak lyk spon­se­rig en wan­neer jy daar­oor be­weeg, trap jy som­mer ’n diep spoor so sag is dit.
Maar voor jy kan jaag, moet jy eers jou ry­ding laat in­spek­teer, of skru­ti­neer, soos hul­le dit noem. Hul­le maak net se­ker dat jou voer­tuig in ’n goeie toe­stand is en dat jy dit tot stil­stand kan bring na­dat jy jou top­spoed be­haal het. As al­les in or­de is, kry jy ’n groot plak­ker met ’n nom­mer op. Met so ’n nom­mer voel jy som­mer klaar soos ’n landspoe­dre­kord­hou­er. Ter­wyl daar nie veel is om te doen nie, vat ek my Isuzu vir ’n check-up.
“So na wat­ter spoed kyk jy?” vra Blackie Swart ter­wyl hy die Soes be­loer. Ek mik da­rem vir 120 km/h, be­duie ek. “Ja. Baie het al kom pro­beer,” sê Blackie skep­ties en plak nom­mer 183 teen ’n kant­ruit.
Hou vas, dan wys ek jou! As die baan die mid­dag oop­maak, tree ek met die Soes aan. By die weg­spring­plek kyk oom A­dri­aan B­riel of jy jou scru­ti­neer­ing- plak­ker op het en ’n val­helm dra. En vol­gens die re­ëls moet jy ook ’n lang­broek en lang­mou­hemp dra as jy wil jaag. Hy kom­mu­ni­keer per ra­dio met die baan­be­amp­tes wat op ki­lo­me­ter 1, 2, 3 en 4 sit om te kyk of jy daar ver­by­kom en dan ook met Wil­lem en die man­ne by die eind­streep, 5 km van die weg­spring­plek. Dan kan jy laat waai.
Hoe­wel 5 km ’n taam­li­ke ent­jie is om spoed op te tel, weet ek die Soes is nie ’n kort­af­stand­at­leet nie. Daar­om wen ek hom som­mer van die weg­spring af goed op. Om­dat die pan so sag is, is daar al t­wee spo­re uit­ge­trap, wat ’n al­le­min­ti­ge stof­wolk ver­oor­saak. Half­pad be­gin ek my dro­me van 120 km/h laat vaar. Die nu­we mik­punt is nou 100 km/h. En uit­ein­de­lik blits die Soes teen ’n vol­le 104 km/h ver­by Rooi Wil­lem se ka­me­ra en la­sers.
By die eind­streep gaan dit jo­lig. Mu­siek pomp oor ’n luid­spre­ker en on­der ’n tent en op bak­kies se klap­pe sit men­se en kui­er. D­rie groot man­ne by die oop klap van ’n Vry­staat­se Hi­lux wink my na­der. “Jy moet nou die vol­gen­de keer in
re­ver­se pro­beer,” sê Al­bie Mou­ton van Bot­ha­vil­le. “Die R staan vir ra­cing.”
Nood­hulp­kis­sie “Soek jy nie iets vir ’n slang­byt nie?” vra And­re Bo­tha van Bloem­fon­tein.
“Ons het ’n slang­byt- kit hier­so,” sê hy en haal ’n a­lu­mi­ni­um-kas­sie on­der ’n kom­bers uit die bak­kie se kap­pie. Dis prop­vol klein bot­tel­tjies J­ä­ger­meis­ter, A­ma­ru­la, bran­de­wyn en an­der slang­gif. Bo-op al­les lê ’n dik, groen rub­ber­slang.
“Ja-nee,” sê oom Jan wat ook by­staan, “hier in die Ka­la­ha­ri moet ’n mens lig­loop. Hier is nie net pof­ad­ders nie. Hier is pof­hoen­ders ook.”
Met die slang­byt­se­rum in ons mid­de wil oom Jan weet waar­om bran­de­wyn nie brie­ke het nie. “Want Co­ke is nie bra­ke
fluid nie,” ant­woord hy. Teen son­on­der vat baie men­se hul­le ry­goed uit om bie­tjie te speel of ’n ske­mer­dran­kie ie­wers op ’n duin te d­rink. O­ral sien jy stof­wol­ke draai.
Wil­lem en Art Vil­joen, ’n pa en seun van Johannesburg, staan op ’n duin en kyk hoe die son aan die ein­de van die pan uit­brand. “Dis fan­tas­ties om nou hier te kan staan,” sê Wil­lem.
Die man­ne slaan kamp­stoe­le op en
“Ek is nie ’n sur­fer nie, maar dit lyk vrek
ni­ce,” ver­dui­de­lik hy die ek­stras op sy kar. Hy is wel ’n bas­ket­bal­spe­ler en het vir ’n jaar en ’n half vir die A­me­ri­kaan­se span die BC Eag­les ge­speel. “Dit vat no­gal k­waai aan ’n mens se knieë en ek is nou klaar.”
Ek kry die Don­der­dag­og­gend ’n f­lip saam met oom Koos Kru­ger van Vil­liers in sy Ces­sna 402. On­der die vlieg­tuig se vlerk sit sy vriend Her­bert Bou­cher op ’n stoel in ’n kom­bers toe­ge­draai. Die man lyk moeg en moe­de­loos.
“Na­ge­vol­ge,” is al wat Her­bert oor sy si­tu­a­sie wil sê en klou sty­wer aan die blik­be­ker waar­uit hy Co­ke d­rink. Iets sê vir my daar was nie gis­ter­aand net Co­ke in daai be­ker nie.
Oom Koos-hul­le het gis­ter van die Vry­staat op­ge­vlieg en vlieg la­ter van­dag weer te­rug. Maar hy gaan nou eers vir my en Rooi Wil­lie die wê­reld uit die lug uit wys. Van bo af lê die stre­pe rooi dui­ne soos plooie om die pan. En jy kan ook sien hoe e­norm die kaal stuk aar­de is.
Ons duik ’n slag tot net bo die pan en dan vlieg oom Koos met ons vir lank so laag. Jy kry die i­dee van hoe dit moet voel om teen 200 km/h hier te be­weeg. al­mal ge­niet iets koels. Wil­lem se vrou, Wil­ma, is ook by. Art ver­tel hy het al die pad van Johannesburg tot hier met sy 1973- Volks­wa­gen Ke­wer ge­ry. ’n Bran­der­plank en ou kof­fer is bo-op die dak­rak vas­ge­maak. My maag wil skie­lik dwars­deur die stoel sak as oom Koos die Ces­sna op­trek, die blou­tes in. As hy hom daar hoog bo weer om­draai grond toe, sweef ek so paar sen­ti­me­ter bo my stoel. Te­rug op die grond lyk Her­bert soos ’n nu­we mens.
“Ja-nee hoor, ek het nie net een look nie.”
“Hy’s woe­lig . . .” Daar is van­dag klaar meer men­se en by die weg­spring staan ’n paar kar­re en mo­tor­fiet­se reg. Ga­vin Rus­sel is ook daar met sy groen Kawasaki ZX14. Dis sy der­de jaar hier en hy en sy vrou, De­bra, kom ’n he­le 1 500 km van Dur­ban af om S­peed­week by te woon.
“Ek het die vo­ri­ge t­wee jaar al­bei ke­re 292 km/h ge­ry. Ek het in­tus­sen ’n paar din­ge op die fiets ver­an­der en self 10 kg ver­loor. Van­jaar wil ek 300 km/h haal.”
Op teer sê Ga­vin doen hy mak­lik oor die 300 km/h. “Teen daai spoed sweef jy. Jy mik net vir ’n rig­ting en lê plat.”
Ga­vin trek weg vir sy eer­ste po­ging. De­bra luis­ter se­nu­ag­tig na die Ka­wa se skreeu­ge­lui­de. Oor die ra­dio’s laat weet die baan­be­amp­tes waar hy trek.
“Bi­ke 4. Een ki­lo­me­ter. Hy’s woe­lig.” Maar Ga­vin doen net 187 km/h met sy eer­ste pro­beer­slag. “Ge­na­de, dis soos ’n blêr­rie aar­tap­pel­land,” sê hy oor die baan se toe­stand. “Ek het in ’n sta­di­um ge­won­der of ek in die reg­te rig­ting ry. Dit voel dan of die fi­nish nie na­der­kom nie. Dis soos ’n bre­ak­fastrun hier af.”
Daar word be­sluit om nog ’n baan vir
UITSPANTYD (bo). Hier is al­le soor­te wie­le wel­kom.
NA­GE­VOL­GE (on­der). Som­mi­ge og­gen­de het som­mi­ge men­se taam­lik swaar op­ge­staan. Soos Her­bert Bou­cher hier wys. die mo­tor­fiet­se oop te maak om te kyk of dit nie be­ter sal gaan nie. Ga­vin trek weer weg.
“Bi­ke 4. T­wee ki­lo­me­ter. Hy’s weer woe­lig. Bi­ke 4. D­rie ki­lo­me­ter. Hy’s skerp.” Jy kan hoor hoe die fiets se toe­re kort-kort skie­lik klim soos die ag­ter­wiel op die los op­per­vlak gly. Dié keer doen Ga­vin 268 km/h. Hy is taam­lik be­we­rig as hy weer kom stil­hou.
“Nee heer­lik­heid, jy gaan deur ’n aar­tap­pel­land, klomp blaar­slaaie en nog aar­tap­pels voor jy op die ein­de so
MET KIND EN KOKKETIEL.
Da­nie en Ma­rie­ta Swart het die troe­tel­die­re in­ge­pak. Voor strek Flap­pie die Mal­te­se poe­del en regs ge­niet F­rik­kie die kokketiel die vroeë og­gend­son.
Be­hal­we vir mu­siek is Ger­rit van der Mer­we ook mal oor sy Hon­da XR 650s.
SLANG IN DIE TAS.
And­re Bo­tha van Bloem­fon­tein wys hoe lyk ’n Vry­staat­se nood­hulp­tas.
Art Vil­joen het sy bran­der­plank saam­ge­sleep met die hoop dat springgety iets op Hak­skeen­pan sal