André de Ruyter: ‘Korrupsie duur voort by Eskom’André de Ruyter, uitvoerende hoof van Eskom. (Argieffoto) André de Ruyter, die uitvoerende hoof van Eskom, het Donderdag erken daar word steeds daagliks ŉ stryd teen korrupsie by die kragvoorsiener gevoer. “Ons is belaai met uitdagings, veral as dit by verkrygingsprosesse kom.” De Ruyter was een van die sprekers by die On the Record-beraad wat News24 saam met Nedbank in Sandton aangebied het. Die beraad het gefokus op kwessies wat die toekoms van Suid-Afrika raak en sprekers uit die regering, ondernemings in staatsbesit en die sakewêreld het aan paneelbesprekings deelgeneem. Staatskaping het nie net ernstige finansiële skade aan Eskom aangerig nie, maar die werkskultuur van die instelling is ook verwoes, het De Ruyter bevestig. “Eskom het 11 uitvoerende hoofde in tien jaar gehad, daarom is dit ook geen wonder dat ŉ kultuur ontstaan waar ŉ mens jou kop laag hou, want dinge gaan binnekort weer verander nie.” In die gesprek het De Ruyter verder gesê hy het met ŉ korporatiewe denkwyse die leisels by Eskom in Januarie 2020 oorgeneem. Gevolglik is daar vir die eerste keer vrae gevra oor die koste van sekere projekte. “Om die verval by sekere kragstasies te sien was soos ŉ koue emmer water in my gesig. Ek was ook nie voorbereid op die aansienlike interne teenstand wat ek dikwels ontvang het nie. “As mens dink korrupsie het tot ŉ einde gekom toe die Guptas se vlug by Lanseria-lughawe opstyg, maak hulle ŉ fout.” De Ruyter vertel van ŉ geval waar ŉ middelman slegs fakture uitreik en die pryse van onderdele vir kragstasies met tot 40% laai, sonder om enige verdere waarde toe te voeg. In nog ŉ geval betaal Eskom R80 000 vir ŉ knieskerm, waar ŉ stel vir ŉ gewone sweiser tussen R80 en R90 sal beloop. “Korrupsie het tot alle vlakke deurgesyfer, van werkers op die grondvlak tot by bestuur.” De Ruyter het gesê meer en gesentraliseerde beheer sal nie die oplossing vir die probleme wees nie, want misdadigers vind eenvoudig kreatiewe maniere om dit te omseil. “Korruptes moet aangekeer word en suksesvolle vervolgings sal misdadigers die duidelike boodskap gee dat hulle nie hul bedrywighede kan voortsit nie.” De Ruyter het ook vertel van ŉ geval waar 18 uitvoerende beamptes by die Tutuka-kragstasie weens diefstal van brandstof ter waarde van miljoene rande geskors is. Die verdagtes is ook in hegtenis geneem, maar is die volgende dag saam op borgtog van minder as R10 000 vrygelaat. “Moet egter geen fout maak nie, daar is steeds talle briljante mense wat by Eskom werk, maar dit het ŉ plek geword waar internasionale instellings goeie werknemers kom werf.” Volgens De Ruyter is Eskom nou op die plek waar die kragvoorsiener weer ŉ nuwe generasie werknemers sal moet inneem en oplei om die ratte en wiele aan die draai te hou. Dit is ook hier dat De Ruyter passievol oor die toekoms van kragvoorsiening in Suid-Afrika begin praat. “Ons sal nooit Eskom kan herstel tot sy gloriedae in die 80’s en 90’s waar daar bykans elke 13 maande ŉ nuwe kragsentrale gebou is nie. Daar is tans ŉ rewolusie in die energiesektor en Eskom kan tegnologie en innovering gebruik om as’t ware ŉ branderplank te bou waarmee ons die golf van geleenthede kan ry.” Hy glo Suid-Afrika sal in die toekoms ŉ mengsel van energieverskaffing hê wat gas-, wind- en sonenergie sal insluit. Daar is ook ŉ beleggingspotensiaal van R1,2 biljoen (trillion) in die bedryf. By Komatipoort word opleiding van tegnici in wind- en sonkrag beplan, terwyl ŉ fotovoltaïese sonkrag- (PV-)kragstasie ook aangelê word. “Ek dink dit sal ironies wees as Eskom die voortou kan neem met die hergebruik van kragsentrales wat uit diens gestel moet word en mense in hernubare energie in Mpumalanga kan oplei.” De Ruyter het gesê Eskom kan beurtkrag hoofsaaklik nou help bekamp deur alternatiewe kragvoorsieners so gou en goedkoop moontlik toegang tot die elektrisiteitsnetwerk te gee. Eskom het 31 000 ha van sy eie grond landwyd met goeie toegang tot die elektrisiteitsnetwerk geïdentifiseer wat vir hernubare energieprojekte beskikbaar gestel kan word. Dit kan volgens De Ruyter maklik sewe tot agt gigawatt elektrisiteit by die netwerk voeg; en vinnig ook. “Ons moet praat oor die toekoms. Ek kry dikwels raas omdat ek glo te veel op die toekoms fokus, maar ek dink daar is nie genoeg in die verlede daarna gekyk nie en dit is hoekom ons in hierdie penarie sit. As ons nie nou oor die toekoms begin praat nie, gaan ons nooit van beurtkrag ontslae raak nie.” Op die vraag oor hoe lyk die Eskom van 2050 vir De Ruyter dan, antwoord hy die volgende: “Elektrisiteit wat met steenkool opgewek word, sal aansienlik minder wees met Medupi en Kusile wat uiteindelik ten volle by die kragnetwerk aansluit. Koeberg sal uit diens gestel word, terwyl Eskom verskeie beleggings in gas en hernubare energie sal maak met aansienlike verdere belegging in die berging van elektrisiteit soos met die berging van gepompte hidrokrag (pumped storage hydropower). Hy meen die grootste gedeelte van Eskom se bedrywighede sal dan uit die transmissienetwerk bestaan. “Ons moet net in die volgende dekade nuwe transmissielyne van 8 000 km bou, wat R131 miljard sal beloop. Dít is wat die hart van Eskom in die toekoms sal wees.”