PressReader - Rooi Rose: 2018-11-01 - Di­a­be­tes 3: Wat jy moet weet
Di­a­be­tes 3: Wat jy moet weet
Daar is ’n nu­we vorm van di­a­be­tes: di­a­be­tes in jou brein - van al­le plek­ke
Rooi Rose - 2018-11-01 - INHOUD - Deur SALOMÉ DELPORT
Dok­ters weet al lank­al dat men­se met di­a­be­tes meer ge­neig is om la­ter Al­z­hei­mer­siek­te (AS) daar­by te ont­wik­kel. Nie al­mal nie - maar wel oor­ge­noeg om ’n mens be­kom­merd te maak. Sy­fers wê­reld­wyd be­ves­tig AS by so­wat die helf­te van di­a­be­te.
Dié feit het na­vor­sers laat won­der of die twee siek­tes iets met me­kaar te doen het, en die prent­jie neem sta­dig vorm aan. Hier­die vorm van di­a­be­tes/AS word nou brein­di­a­be­tes, di­a­be­tes 3 of ti­pe 3 di­a­be­tes mel­li­tus (T3DM) ge­noem.
Moet ons iets daar­van weet? Be­slis. So­wat 50% van ons is oor­ge­wig en kan di­a­be­tes ont­wik­kel. En ons suk­kel om die vet­jies weg te werk, wat wys iets skort met ons di­eet, of ons ma­nier van di­eet. Daar­by dra 20% van ons die APOE4-geen vir AS.
1 DI­A­BE­TES OF AL­Z­HEI­MER­SIEK­TE?
’n Bie­tjie ver­geet­ag­tig­heid en selfs ’n sterk streep de­men­sie tot for­me­le AS is meer al­ge­meen on­der men­se bo ses­tig, en so te sê “nor­maal” on­der men­se bo tag­tig. Het dit reg­tig met di­a­be­tes te doen, of is dit net ’n te­ken van brein­ver­ou­de­ring?
Baie na­vor­sers dink di­a­be­tes 3 is nié Al­z­hei­mer­siek­te of som­mer net di­a­be­tes 2 wat die brein ook aan­tas nie. Dit is ’n af­son­der­li­ke toe­stand. Hul­le grond dit op die feit dat na­dood­se on­der­soe­ke van die brein­weef­sel van AS-slag­of­fers oor­tui­gend aan­dui dat AS en in­su­lien­weer­stan­dig­heid saam in die brein aan­we­sig is on­der 40%-65% van hul­le, en dat pro­ble­me met breing­lu­ko­se die­self­de soort let­sels as AS in die brein ver­oor­saak.
Daar is ook vas­ge­stel dat men­se met meer brein­ag­ter­uit­gang meer pro­ble­me met breing­lu­ko­se het, en dat die brein van men­se met min­der breing­lu­ko­se ook krimp en meer struk­tuur­ska­de toon. Dit lyk dus reg­tig of daar iets soos brein­di­a­be­tes moet wees en dat dit met AS ver­band hou. Tog is die al­ge­me­ne in­druk dat dit waar­skyn­lik nie al oor­saak van AS is nie. Maar dit is ’n be­lang­ri­ke een, en ver­moe­de­lik die re­de by die helf­te van AS-ly­ers.
2 DIE APOE4- GEEN
Na­vor­sers aan die Ma­yo-kli­nie­ke in die VSA, dr. Gu­o­jin Bu en prof. Ma­ry Le­a­ry, het ver­le­de jaar be­vind dat die ska­kel moont­lik die APOE4-geen is. Dis ’n geen wat een uit el­ke vyf van ons dra en is aan­we­sig by 40%-65% van men­se met AS. Hul­le kon in mui­se aan­dui dat mui­se met die APOE4-geen ook in­su­lien­pro­ble­me het.
Hul­le kon selfs die wer­king daar­van i­den­ti­fi­seer: Jou brein ge­bruik glu­ko­se as sy brand­stof – en baie daar­van. Hy neem glu­ko­se op met be­hulp van re­sep­tors op die neu­ro­ne ( brein­sel­le) so­dat hul­le dit as e­ner­gie kan ge­bruik. APOE4-pro­te­ïen “wen” al­tyd as dit by hier­die re­sep­tors kom. So keer dit dat jou brein­sel­le ge­noeg glu­ko­se kry. Met te min hier­van vir e­ner­gie sterf hul­le ge­lei­de­lik af, en kry jy die brein­ska­de wat ti­pies van AS is..
Hoe ver­skil dit van ti­pe 2-di­a­be­tes, wil ’n mens vra. Met ge­wo­ne di­a­be­tes “ver­hon­ger” jou lig­gaam­sel­le mos ook om­dat glu­ko­se nie in die sel­le in­ge­neem kan word nie. Die nu­we te­o­rie is dat di­a­be­tes 1 en 2 pro­ble­me reg­deur die lig­gaam ver­oor­saak, ter­wyl di­a­be­tes 3 spe­si­fiek die wer­king en struk­tuur van die brein aan­tas.
3 OP­LOS­SINGS WAT WERK
Dit klink skrik­wek­kend maar eint­lik is dit ook goeie nuus as AS en/of die APOE4-geen in jou fa­mi­lie loop, aan­ge­sien nu­we me­di­ka­sie op die na­vor­sings­re­sul­ta­te ge­grond kan word.
Soms duik on­ver­wag­se moont­lik­he­de op, soos dat me­di­sy­ne wat vir di­a­be­tes be­doel is dalk ook teen AS help, vol­gens na­vor­sing wat in Ja­nu­a­rie in Brain Re­se­arch ver­skyn het. Dié na­vor­sing is nog in die muis­toets­sta­di­um maar as di­a­be­tes met AS te doen het, maak dit net sin. Die bes­te van al­les is dat dit wys dat jou leef­styl AS kan klop. Dit klink na die­self­de ou rym­pie maar dit werk, dit voor­kom selfs die siek­te én dit be­hels goed wat jy mak­lik kan doen, soos om el­ke dag te oe­fen tot jy sweet. Los die sui­kers en ver­fyn­de “wit” kool­hi­dra­te. Eet meer ge­son­de o­lies – a­vo­ka­do, neu­te, vet vis (sar­diens, ma­kriel, salm en snoek), o­lyf-, a­vo­ka­doen ka­no­la-o­lie. Oor­weeg dit om ge­reeld te vas. En hou jou brein skerp op wat­ter ma­nie­re ook al vir jou plesierig is.