JY LEES NOU Afrikaanse boeke vir kinders – van babas tot tieners
'n Kind met 'n geprikkelde verbeelding sal nie verveeld wees nie. Hier's boeke vir van babas tot jong tieners.
Deur Wendy Maartens; Illustrasies: Anneliese Voigt-Peters (Protea, R150*)
Kerneels is agt, en wanneer sy ma as skoonmaker by 'n win-kelsentrum nagskof werk, maak sy vir hom 'n bed in die pakkamer. Dan kry hy kans om saam met sy beste vriend te kuier. Dis oom Sol, die veiligheidswag.
Dis lekker om saam met oom Sol die trollies bymekaar te maak en sy broodjies met hom te deel, maar daar is iets wat die lekkerste is: wanneer dit donker word en hy vir hom wys waar die Aandster, die Melkweg en Orion en al die ander sterre sit.
Dis verblydend om ál meer kinderboeke te sien met bruin en swart karakters – en wat uit 'n Suid-Afrikaanse leefwêreld kom. Mag daar ál meer in Afrikaans beskikbaar word, ook deur plaaslike bruin en swart skrywers.
Deur Rosie Greening; Illustrasies: Dawn Machell; Vertaler: Jaco Jacobs (Lapa, R99*)
Die reeks, wat Skaap Is Bang, Seekoei Is Gelukkig en Eekhoring Is Hartseer insluit, is met die hulp van voorskoolse konsultante geskryf. Dit kan as hulpmiddel gebruik word om met kinders oor hul ontwikkelende emosies te praat.
In Krokodil Is Kwaad word die kind gehelp om te dink hoe hy voel en optree wanneer hy kwaad is. Praktiese raad word gegee oor hoe om die boek in te span (frons, glimlag of skree iemand in die prentjies?); woorde in vet druk het met kwaad wees te doen, ensovoorts.
Skrywer en illustreerder: Gaia Cornwall; Vertaler: Jaco Jacobs (Lapa, R129*)
Eers die negatiewe: Dis jammer dat dit mode is om vir kinders te preek in 'n storieboek.
Benewens die uitspellery dat Sizwe sy swemtoets geslaag het en dus mág spring, is daar ook voor in die boek 'n waarskuwing oor "swembrille, duiktoestelle en ander dinge wat in die boek uitgebeeld word".
Die positiewe is hoofsaaklik die lieflike illustrasies van die seuntjie, sy pa en sy sussie en boeta se dapper springery van die hoë duikplank af. Kinders wat bang is vir 'n nuwe uitdaging, sal baie goed hierby aanklank vind.
Deur William Bee (Human & Rousseau, R99*)
William Bee meen dis baie makliker vir 'n illustreerder om ook 'n skrywer te wees as andersom. "Ek sal nooit iemand anders se werk illustreer nie, want woorde neem net 'n fraksie van die tyd en inspanning van die prente; waarom sal 'n mens betaling deel?" het hy op 'n boekblog gesê.
Hy is benewens skrywer, ontwerper en kunstenaar ook 'n internasionale skiër en jaag graag met sy klassieke sportmotor waar hy op die Engelse platteland woon. Een van sy prenteboekreekse is dié oor Stanley (Stoffel in Afrikaans): Stoffel Se Skool, Stoffel Se Garage, Stoffel die Boer en Stoffel die Bouer.
'Skilpad kan nie sing nie, skilpad kan nie spring nie, stom en stadig stap hy aan waar sy skilpadpad mag gaan.'
In laasgenoemde sien kinders realistiese tekeninge van verskillende soorte gereedskap van 'n tang en skaaf tot 'n boor, troffel en waterpas. Stoffel en Roffel bou 'n huis vir Miekie op haar nuwe erf, en teen die tyd dat die sement van die fondament droog is en die dak op is, het kinders 'n klomp tipiese bouersterminologie sowel as die primêre kleure geleer.
Deur Annie M.G. Schmidt; Illustrasies: Philip Hopman; Vertaler: Amelia de Vaal (Protea, R209*)
Annie Schmidt, wat in 1995 deur genadedood tot haar einde gekom het deur 'n dag ná haar 84ste verjaardag pille te drink wat haar hart laat stop het, word beskou as die "Nederlandse koningin van kinderliteratuur".
Wiplala is 'n "mannetjie", oftewel 'n wiplala, wat nie in 'n wip gevang word nie, maar wel deur Vlieg die kat agter 'n bank vasgekeer word. Die bank staan in die huis van meneer Blom, 'n geleerde man wat skryf aan 'n boek met die titel Politieke Spanninge in die Middeleeue.
Sy kinders is Johannes en Nella Della, en hulle is oortuig hul lewe is erg vervelig. Maar dan daag die wiplala, Wiplala, op en 18 hoofstukke lank is die kinders se lewe nié vervelig nie.
Deur Elli Woollard; Illustrasies: Benji Davis; vertaler: Philip de Vos (Protea, R155*)
Ou Reus van der Bees is op soek na Jan wat 'n reus uitoorlê het met 'n boontjierank: " 'n Kind vir my pan en sy voornaam is Jan."
Hy gaan soek by 'n kinderpark, maar voor hy 'n Jan kan vang, vra die kinders hom om allerhande gunste vir hulle te doen: Hy moet hul bal gaan haal en die katjie bo in die boom en wat nog alles terwyl al waaraan hy kan dink, is hoe lekker 'n kindjie sal smaak saam met aartappelslaai.
Dan kom daar 'n klein Jan wat vra om opgetel te word: "Ek's moeg en klein en vreeslik swak en baie, baie lig!" O aarde, kan 'n reusehart dit weerstaan?
Deur Chris Riddell (Protea, R149*)
Ada Goth, enigste kind van die beroemde digter en fietsryer lord Goth van Grommengrys-herehuis; die deurskynende spookmuis wat deur mevrou Slaansommer in 'n muisval gevang is, en 'n hele klompie ander kinders
Baie plekke in en om die Grommengrys-herehuis soos Die Herte-Sonder-Perke-park, die Metaforiese Troffelsmith se Stokperd-renbaan, die Verste-ver Tuin (Onklaar) en die Solderklub.
'As ek 'n skoolhoof was, sou ek ontslae raak van die geskiedenisonderwyser en eerder 'n sjokoladeonderwyser aanstel.'
Daar's báie. Wat anders kan jy verwag van 'n boek waar die voetnote geskryf word deur die afgekapte voet van 'n beroemde skrywer wat die genoemde voet tydens die slag van Baden-Baden-Württemberg-Baden verloor het?
Renosterpootjellie, gebakte seeotterpastei in 'n reduksie van opwasmeisietrane, gestolde waterhoenders, ingelegde waterrotte, duiwe op agt verskillende maniere gaargemaak . . . En dis maar net die kos wat in die herehuis gemaak word. Hier gaan nog baie ander dinge aan.
Die boek is heerlik in Afrikaans vertaal deur Kobus Geldenhuys. Die skrywer Chris Riddell is eintlik 'n politieke spotprenttekenaar by die Observer-koerant in Engeland. Hy is in Kaapstad gebore, waar sy pa 'n Anglikaanse priester was.
Deur David Walliams (Protea, R205*)
Tom het 'n krieketbal teen die kop gekry, al Amber se arms en bene is gebreek, Robin se oë is toegebind ná 'n operasie, George se mangels is uitgehaal, en Sally is so siek dat sy die meeste van die tyd slaap. En die persoon wat die Middernagbende 50 jaar tevore begin het en steeds siek kinders se drome help waar word.
Die kindersaal van die Lord Funt-hospitaal in Londen, wat ná donker 'n baie spokerige plek word.
Snags twaalfuur kom die Middernagbende bymekaar om een van hulle se droom waar te maak. Soos toe Robin, wat die hoogste punte in musiek kry, 'n hele orkes wou dirigeer. Die Portier het kinders uit al die hospitale in Londen bymekaargemaak, en hulle het Beethoven se Vyfde Simfonie uitgevoer – op mediese instrumente.
'n Wrede matrone wat in beheer is van die kindersaal, maar kinders háát.
David Walliams (hy was eers Williams) is 'n bekende Britse komediant en akteur wat in 2008 begin jeugboeke skryf het. Sy debuut, The Boy in the Dress, was gou 'n topverkoper.
Deur Jaco Jacobs; illustrasies: Dale Blankenaar (Lapa, R139*)
Hier's 'n hele paar, onder andere Tyrone wat oom Attie help om die paviljoen skoon te maak, Leah wat leer 'n mens kan nie saggies op 'n elektriese kitaar speel nie, en Anton Smit, 'n doodgewone ou wat deur gillende jong meisies verwar word met Brandon Skye, die popsanger wat op 12 al sy eie Porsche het.
In die skoolswembad waarin 'n krokodil swem, 'n hoë gebou waar 'n klomp gillende meisies 'n popster agternasit, 'n restaurantkombuis waar aartappels blou word en nog vele ander vreemde en normale plekke.
Hier's tonne aksie, soos hoe dit gekom het dat Liam Louw Arnold Schwarzenegger se springmielies geëet het, en hoekom die mooi Mienkie vir die hoof gesê het Ben is 'n onnosel, patetiese boontjiebrein, en hoekom 'n restaurant Die Aakligste Pasta op die Planeet en Die Nagereg waarvoor Niemand Bly Nie op die spyskaart het.
Zander, die boelie; tannie Tina, die buurvrou uit die hel; die feeksagtige sjef Bruschetta van der Merwe, en nog 'n hele boel onaardiges.
Die Engelse vertaling van Jaco Jacobs se bekroonde jeugroman 'n Goeie Dag vir Boomklim is benoem vir die Carnegiemedalje, Brittanje se oudste en prestigerykste literêre prys vir kinderboeke.
Stories en illustrasies: Fanie Viljoen (Lapa, R155)
Slym, 'n klein wurmpie; Paddavoet, sy beste maat; en juffrou Plat Anna, sy onderwyseres.
"Daar gebeur nooit iets opwindends met wurms nie. Hulle kruip maar meestal op die grond rond op soek na iets om te eet. Wanneer twee wurms mekaar toevallig raakseil, praat hulle ook maar min. Die een sal dalk vra: 'Wat doen jy vandag?' En die ander een sal antwoord: 'Niks. En jy?' " Maar daar is altyd 'n uitsondering!
Daar was die dag toe 'n voël Slym beetgekry het en met hom weggevlieg het, en toe die suigstokarties Doppie begin grond toe tuimel het, en toe prinses Lelieblom opgedaag het met 'n gesig vol vratjies en 'n groen ding wat by haar neus uithang . . .
Pasop vir Giftand die slang en Paddarotti die skoolboelie.
Hier is vier stories in die boek ( Die Wêreld Se Eerste Wurm in 'n Paddakonsert, Die Goggasirkus, Die Beker van Geluk en Die Towertapyt) wat nie net deur Fanie Viljoen geskryf is nie; hy het ook al die illustrasies gedoen.
Deur Robie H. Harris; illustrasies: Michael Emberley (Lapa, R169*)
Dis die mees byderwetse en volledige boek oor die onderwerp wat nog oor my lessenaar gekom het. Eerstens is hier kleurillustrasies, wat beslis help om die feite van die mens se liggaam en seksorgane minder skokkend of selfs grillerig vir kinders te maak.
Die vrae word gevra deur twee strokiesprentkarakters, van wie een so skaam is dat hy eintlik glad nie antwoorde wil hoor nie. Die feite word verduidelik in kort teksbokse met die kleurillustrasies wat dit vir die kind moontlik maak om presies te verstaan dat dit nie regtig die blommetjies en die bytjies is wat babas maak nie.
Die veranderings in die kind se lyf wat met puberteit begin, word verduidelik en hoe meisies en seuns verskil. Wanneer dit by die seksgesprek kom, word verduidelik dat dit vir baie mense privaat is en dat hulle dit dalk net met hul ouers wil bespreek.
Dieselfde simpatieke en veilige ruimte word deurgaans geskep tot by die geboorte van die baba en ander werklikhede soos kinders wat aangeneem word, homoseksuele mense, jou gene, wat om te doen as mense op die verkeerde manier aan jou vat, ensovoorts.
Die boek is 'n hoogs aanbevelenswaardige hulpmiddel om kinders toe te rus met al die inligting wat hulle oor hierdie teer sake nodig het.
Deur Jane Bull (Struik Kinders, R165*)
Dié boek is so oulik, as jy nie kinders het nie, sal jy iemand s'n wil gaan leen om saam met hulle te bak. Dis natuurlik nogmaals 'n Dorling Kindersley-produk, die uitgewer wat bekend is vir boeke wat stap-vir-stap-verduidelikings tesame met kleurfoto's gee.
Eers word die basiese reëls vir bak gegee, en dan spring die resepte weg met die eenvoudigste een, waarvoor jy net drie bestanddele nodig het, naamlik meel, strooisuiker en botter.
Dan volg onder meer vormkoekies wat uitgedruk word en op allerhande maniere versier word en tertjies wat soet of sout gemaak kan word.
Maanrotse is 'n lekker malligheid met ander buiteruimtelike bederwe soos komeetsterte, meteoorreën en Marsaanvalle. Daar is ook ingewikkelde resepte vir ouer kinders, soos meringue, 'n sjokoladekoek, 'n warm onderstebopoeding en broodrolletjies. (Die boek is ook geskik vir grootmense wat glad nie kan bak nie.)
Deur Wendy Maartens; illustrasies: Alex Van Houwelingen (Lapa, R105*)
Max was die gorilla wat in 1997 in die Johannesburgse dieretuin deur 'n vlugtende skurk geskiet is. Daarna het hy die man aangeval en kon die polisie hom vang. Die volgende dag het die koerante dit uitbasuin: "Suid-Afrika se Max, misdadiger se moses!"
In dié oulike boekie is onder meer die storie van Huberta die seekoei wat aan die stap gegaan het, die kese van Myddleton wat so koek eet, en die beer wat 'n soldaat geword het.
Ander boekies in die reeks is Jock van die Bosveld en Ander Ware Dierestories en Die Leeu wat Drukkies Gee en Ander Ware Dierestories.
My Bielieboek Vol Woorde
Geïllustreer deur The Boy Fitz hammond (Human & Rousseau, R125*)
Dis 'n groot boek van harde karton sodat klein vingertjies kan help blaai. Kleurryke illustrasies stel die kind voor aan Goed Wat Ry soos 'n skopfiets, lugambulans, hoëspoedtrein en 'n safarijeep.
Onder Wanneer Ek Grootword is daar byvoorbeeld 'n paramedikus, bakker, vlieënier en 'n treindrywer.
Daar is nog verskeie ander onderwerpe propvol prentjies wat die kind se woordeskat help uitbrei. Ook in die reeks is My Bielieboek Vol Getalle en My Bielieboek Vol Kleure.
Kinders Se Slange Van SA
Deur Johan Marais (Struik Nature, R109*)
Slange het bene. Ja, 'n mens dink dalk omdat hulle hulle so styf kan oprol, is hulle net 'n stuk tuinslang, maar in werklikheid het hulle meer bene as ons. Hulle is so soepel, want hulle het so baie werwels wat soos skarniere inmekaarpas.
Anders as by 'n mens groei 'n slang se vel nie saam met hom nie en sal 'n jongetjie tot 15 keer per jaar vervel. Die slang is dan baie weerloos, want hy kan nie lekker sien wat aangaan nie; sy nuwe vel is delikaat en daarom kruip hy eerder hoog in 'n boom weg tot die proses klaar is.
Dit is 'n boek wat nie deur 'n aanlyn dokument vervang kan word nie – jou kind sal dit op die rak wil hê vir naslaan en weer lees.
Hier is 36 van Suider-Afrika se algemeenste slange.
Meer as 250 volkleurfoto's.
Suider-Afrika is die tuiste van sowat 173 slangsoorte.
Net sowat 20 van hulle se pik is dodelik en nog sowat 29 se byt is baie seer.
Johan Marais is een van Afrika se voorste reptielkundiges en -fotograwe en doen baie vir reptielbewaring.
Deur Susie Brooks (Lapa, R175*)
Hier is 50 kunsprojekte wat laerskoolkinders baie kreatief sal besig hou – en vir seker sal van die idees gebruik kan word om bekostigbare Kersgeskenke te maak.
Maak 'n seerower van roomysstokkies, maak verjaardagkaartjies van botteldoppies, hoedjies uit bruinpapier wat met jou vingerafdrukke versier word, hondjies uit koerantpapier, vlaggies uit papbokse . . .
Hier is maklike en effens meer gevorderde kunsprojekte waarvoor heelwat oorskietgoed in die huis ingespan kan word. Ideaal vir kinders wat 'n slag uit die son moet kom of moet wegkom voor die TV.
Elf Dae Op 'n Eiland
Deur Elizabeth Wasserman (Tafelberg, R145*)
"Die twee divas is seker die naaste wat sy aan vriendinne het. Dit is nie dat sy úit is nie – sy is nie weird of so nie. Dit is net asof sy nog nooit juis haar voete in 'n spesifieke groep by die skool kon vind nie.
Daar is die kategorieë swart of wit. Jy is in of jy is uit. Jy is awesome of jy is nie. As jy presteer, is dit akademies of sport of kultuur. Dit help as jy mooi of ryk is of as jou ouers belangrik is."
'As jy wil hê kinders moet intelligent wees, moet jy vir hulle sprokies lees. As jy wil hê hulle moet nog intelligenter wees, lees vir hulle nog sprokies.'
Dan gebeur daar iets so vreesliks by 'n partytjie waarheen Danika die twee vriendinne genooi het dat die polisie opdaag en die hele gedoente in die koerante beland. Danika moet gaan wegkruip by haar pa – wat sy nie ken nie – op 'n eiland in die Seychelle.
Hier ontmoet sy Alex, 'n eilandbewoner wat in Kaapstad skoolgaan en kom blok het vir sy matriekeksamen. Dit is saam met hom dat sy in 'n intrige gewikkel raak met 'n skelm sjeik – die adder in die eilandparadys.
Deur Koos Kombuis (Penguin, R125*)
"Toe Errol vir my die kitaar aangee, het iets in my skielik verander. Ek is weer ek. Verlede tyd verander na teenwoordige tyd. Hier en nou." Basjan is 'n Karookind wat nie eens weet wie Justin Bieber is nie. Hy en sy ma word gedwing om Johannesburg toe te trek, en hier doop die skoolboelies hom Blasjan vanweë sy velkleur.
Gelukkig is daar kinders met wie hy maats raak: Errol is soos hy 'n enkelkind en woon saam met sy pa langs hulle in die woonstelblok.
Miriam kom oorspronklik van Soweto, maar woon nou in Berea en sy's min of meer die enigste een wat hom op sy regte naam noem. Cornelia kom uit 'n rykmanshuis, maar moes van skool verander nadat sy by haar vorige een die slagoffer van 'n kuberboelie was.
Dan is daar Aali wat nooit vir hulle vertel het hy het 'n bruin belt in karate nie – dit kom hulle eers agter die dag toe Gottlieb, die grootste van die boelies, met hulle kom moeilikheid soek: "Aali kom laag in, soos 'n motorboot wat klief deur vlak water. Dan vlieg hy teen Gottlieb se logge lyf in met 'n gemaal van kappende hande en voete, sulke vinnige bewegings dat niemand kan sien wat presies hy doen nie."
Deur Nerine Ahlers en Alet Steenkamp (Lapa, R159*)
"Ek het jou ouers belowe om na jou te kyk en jy maak dit nie maklik nie."
"Maak dit nie máklik nie? Ek is 18 jaar oud, Zack, en nie meer 'n kind nie!"
Niekie se ouers werk 'n jaar lank oorsee en sy woon op haar eie in 'n woonstel om eers haar matriek klaar te skryf. Maar dan verdwyn sy spoorloos, en Zack, haar kêrel, vermoed nie dadelik onraad nie omdat hy dink sy is nog vies vir hom ná hul uitval.
'n Paar dae gaan dus verby voor hy en Zukile en die polisie na haar begin soek. Die twee skrywers van Pretoria het saam begin skryf toe hulle agterkom daar is 'n tekort aan storieboeke wat op tienermeisies gerig is.
Deur Troula Goosen (Human & Rousseau, R129*)
"Die grafskrif is weggevreet deur die tyd. Wat Gabriel sien, tref hom soos 'n vuishou tussen die oë: Gabriel Dumonsceau, geboren 3 januari 1645 te Amsterdam, gestorven 15 juni . . . Die laaste jaartal is onleesbaar."
Die laaste wat Gabriel onthou voor hy op 'n plek wakkergeword het wat hy glad nie ken nie, is dat hy vir sy 14de verjaardag 'n jagmes by sy pa present gekry het. Hy en sy beste vriende het weggelê aan 'n fees wat Kok vir hulle berei het, maar wat gaan nou aan?
Is dit weer 'n poets wat sy vriende ("Hy kan nie hulle name onthou nie. Nie 'n enkele een nie.") vir hom gebak het? Raaiselklip is 'n sogenaamde gruwelroman ("gothic novel"), 'n donker verhaal wat in die verlede afspeel en waarin gruwel, die bonatuurlike en romanse vermeng word.
Deur Zelda Bezuidenhout (Lapa, R180)
"Nou is dit Vrydag. Die dag nadat Arnelia van Zyl vir atyd in Honger Neelsie verander het. Moontlik het ek nou 'n splinternuwe bynaam. Vreetzilla. Of dalk Sliderwoman. Ma het nie vanoggend verstaan dat dit vir my onmoontlik is om vandag skool toe te gaan nie: 'Vandag gaan beter wees, Nolla. Jy sal sien.'"
Drie dae nadat Arnelia by haar nuwe skool aangekom het, gooi sy naam weg deur haar skinkbord vraatsig oorvol gelaai op die eetsaal se vloer te laat val. Desondanks maak sy 'n paar vriende, en toe een van hulle die skool moet verlaat weens geldprobleme, spring die groepie in om te help.
Net nadat hulle 'n skoolsnoepie in 'n omgeboude ou kombi begin het, kry Arnelia die hoofrol van Tilla Taljaard in Haarsproei, die Afrikaanse weergawe van Tracy Turnblad in die blyspel Hairspray. En net daar is sy haar nuwe vriende kwyt, want het sy dan nie geweet dis Dineo se groot droom om in 'n skoolopvoering te speel nie?
Deur Marianna Brandt (Human & Rousseau, R145*)
Die arme kinders wat by Kosterkloof skoolgaan! Soos Emma aan die einde van die boek sê: "Ek dink Kosterkloof-skool en -koshuis sal altyd meer wees as waarvoor hulle staan. Wie weet wat volgende vir ons wag?"
Wie weet inderdaad, want die drama kry net nie end by hierdie plattelandse skool nie. In die eerste boek, Emma en die Geheime Gang, raak van die skoolkinders weg en die skoolhoof is besig met onheilighede in die laboratorium.
In Emma en die Creepy Komplot kom sy af op 'n aaklige vonds in die blou koelsakke wat die onderhoof in die middel van die nag kombuis toe dra. En dis beslis nie die rugbyspan se koeldranke soos hy beweer nie. Nou, in die derde boek, is daar 'n baie oulike nuwe hoof, juffrou Beaulah Bonthuys, wat saam met 'n hele swerm katjies haar intrek neem by Kosterkloof.
Maar dinge begin sommer gou weer baie deurmekaarraak, veral toe die beeldskone en slim Alana en Selena met hul duur klere en iPads hul intrek in die koshuis neem. S