Die vyand van die Amerikaanse volkDonald Trump. Foto: Commons.wikimedia.org Mense dink verskillend oor pres. Donald Trump. Sommige dink hy’s die kat se snor; ander sien hom as Satan se jonger boetie. Dis in orde. Mense kan nie en moet nie dieselfde oor dinge dink nie. Só iets kan slegs deur dwang bereik word en dan is ons op ŉ glybaan na ŉ diktatorskap. Maar afgesien daarvan of mense Trump positief of negatief waardeer, verlede week het hy ŉ grens oorgesteek wat elke demokraat, elke vryheidsliefhebber, moet bekommer. Nadat hy ŉ perskonferensie gebruik het om ŉ felle aanval op die “fop-media” te doen, het hy getwiet: “Die FOP-NUUS media (mislukkende @nytimes, @NBCNews, @ABC, @CBS, @CNN) is nie my vyand nie, dit is die vyand van die Amerikaanse Volk!” In ŉ toespraak in Florida het hy dreigend daarop laat volg: “Die media is ŉ groot deel van die probleem; hulle is deel van die korrupte stelsel … En as die media lieg, sal ek alles doen om te sorg dat hulle nie daarmee wegkom nie!” Ek kan nou, ná 42 jaar in die joernalistiek, getuig dat die verhouding tussen alle regerings en die media selfs op sy beste altyd gespanne is. Enige regering wil media hê wat in die praktyk willose propaganda uitkraam, pleks van media wat die bewindhebbers krities bekyk. Dit was die geval in sowel die ou as die nuwe Suid-Afrika. Dit was nog altyd die geval in Amerika. Een van die vaders van die Amerikaanse demokrasie, pres. Thomas Jefferson, het die koerante van sy tyd gehaat, maar terselfdertyd geskryf hy sien liewer ŉ land sonder ŉ regering as een sonder koerante. Nog nooit in die Amerikaanse geskiedenis was die betrekkinge tussen verreweg die meeste media en die president egter só sleg dat hulle “ŉ vyand van die volk” genoem is nie. Dis gevaarlik. Dié begrip is gebruik deur byna elke totalitêre diktator van die twintigste eeu, van Wladimir Lenin en Josef Stalin, tot Adolf Hitler en Josef Goebbels, om vyande van die regime te demoniseer en uit te skakel. Geen wonder nie dat byna al wat leef en beef skielik kiertsregop gaan sit het nie. Die veteraanjoernalis Carl Bernstein, wat saam met sy kollega Bob Woodward vir die oopvlek van die Watergate-skandaal verantwoordelik was, het dit “ŉ demagogiese aanval op die instellings van die vrye demokrasie” genoem en gesê dit wys “verskriklik outoritêre neigings”. Selfs Chris Wallace, ŉ kommentator by Fox News (wat Trump dikwels steun) het gesê Trump het ŉ grens oorgesteek. Maar dit gaan verder: Die invloedryke sen. John McCain, ŉ Republikein, het gesê diktators begin meestal “deur die vrye pers te onderdruk”. En Trump se eie minister van verdediging, genl. James Mattis, se reaksie was veelseggend: “Ek het soms taamlike problematiese tye met die pers gehad. Maar nee, die pers, sover dit my betref, is ŉ belangegroep wat ons hanteer. En ek het self nie probleme met die pers nie.” Kom ons benader die kwessie van ŉ kant af. Het Trump rede om ontevrede oor die media te wees? Ongetwyfeld. Sommige media het die gewoonte om elke molshoop tot ŉ berg op te blaas. Dis trouens nie net Trump wat gereeld deurloop nie. Dis bekend dat sy voorganger, pres. Barack Obama, soms ook op sy tande moes byt oor wat hy as onbillike beriggewing ervaar het. Jy krý slegte joernaliste. Ek het van hulle geken, mense wat geen oomblik sou aarsel om die waarheid terwille van sensasie te verdraai nie, wat gewerk het vir blaadjies wat ek nie in my huis wou toelaat nie. Dis mense wat die hele beroep ŉ slegte naam gee. Jy kry ook middelmatige joernaliste. Ook hulle het ek geken – mense wat nie bedóél om oneerlik te wees nie, maar toegee aan die druk van bo om die sirkulasie en winste te vergroot. En jy kry goeie joernaliste, wat hul soeke na die waarheid ernstig en sonder vrees opneem. Mense wat weet ŉ geloofwaardige vrye joernalistiek is ŉ voorvereiste vir die voortbestaan van die demokrasie en daarvolgens optree. Bernstein en Woodward is voorbeelde. Ook die joernaliste wat die Inligtingskandaal in die jare sewentig oopgevlek het, of dié wat Guptagate, die Nkandla-skandaal en ander wantoestande in Suid-Afrika uitgegrawe het. Daar gaan trouens byna geen week verby sonder dat die een of ander skandaal, groot of klein, in die omgewing van pres. Jacob Zuma en die ANC blootgelê word nie. Deur die gehate media. Daar is op hierdie oomblik joernaliste in Amerika wat rondsnuffel in Trump se bande met Rusland, in die verstrengeling van sy sakebelange en sy regering. Of dit iets gaan oplewer, is onbekend. Maar die feit dat hulle rondkrap, maak nie van hulle vyande van die volk nie. Inteendeel. Beteken dit dat die media heeltemal objektief in hul beriggewing is? Absoluut nie. Sowel CNN as Breitbart News benader nuus vanuit hul eie ideologiese agtergrond, net soos Suid-Afrikaanse media wanneer hulle oor Zuma berig. Een van die dinge wat jong historici op universiteit leer, is dat absolute objektiviteit ŉ mite is. Die historikus Arnold Toynbee het op ŉ keer gesê (ŉ uitspraak wat Hermann Giliomee graag aanhaal) dat ŉ mens se net so min van jou eie subjektiwiteit bewus is as van die reuk van jou asem. Dit geld ook vir joernaliste (en vir elke enkele persoon wat onderaan dié artikel gaan reageer). Die vraag is: Neem jy jou subjektiwiteit in ag? Besef jy dat ander mense dinge in alle opregtheid anders as jy kan sien? Neem jy alle relevante feite in ag, of verswyg jy dié wat jou nie pas nie? Die demokrasie is op sy beste ŉ taamlik morsige affêre, soos Trump tans agterkom in Amerika, waar hy op die grense van die moontlike stuit. Maar die demokrasie – en goeie maniere – vereis dat jy diegene wat van jou verskil daardie ruimte sal gun en hulle met ŉ sekere minimum van respek sal behandel. Helaas het Trump sy opponente reg van die begin af soos vuilgoed behandel. Dié “vuilgoed” slaan nou terug en dis die oorsaak van ŉ groot deel van sy huidige probleme. Maar goed, dit is soos dit is. Dis die politiek. Waar hy egter duidelik te ver gegaan het, is sy uitspraak dat die media “die vyand van die volk” is. McCain se waarskuwing is tydig.