PressReader - Weg! Platteland: 2014-12-01 - Wa­ter­sa­ke Oes re­ën en ge­bruik jou grys­wa­ter om ’n vlei­land te skep
Wa­ter­sa­ke Oes re­ën en ge­bruik jou grys­wa­ter om ’n vlei­land te skep
Deur re­ën­wa­ter op te vang en huis­hou­de­li­ke wa­ter te her­ge­bruik kan jy jou wa­ter­re­ke­ning ver­klein én ’n rent­mees­ter van dié kos­ba­re bron pleks van bloot ’n ver­brui­ker word. Be­ver­ley Ballard-t­re­meer ver­dui­de­lik.
Weg! Platteland - 2014-12-01 - Voorblad - IL­LUS­TRA­SIES MO­NI­QUE MOUISSIE
Suid-a­fri­ka se ge­mid­del­de jaar­lik­se re­ën­val – 464 mm – is min­der as die helf­te van die wê­reld­ge­mid­del­de. Voeg dié s­ta­tis­tiek by die wa­ter­be­hoef­tes van ons groei­en­de be­vol­king en drink­ba­re wa­ter kan in die toe­koms ’n baie duur luuk­se word. Wa­ter is ’n kos­ba­re bron wat nie ver­mors en be­slis nie weg­ge­gooi moet word nie. Tog is dit pre­sies wat ons doen as ons nie re­ën­wa­ter en grys­wa­ter ten vol­le be­nut nie.
Sei­soe­na­le re­ën hou groot voor­de­le in vir plan­te: As net 10 mm re­ën op ’n dak van 100 m2 val, kan jy om­trent 500 ℓ (of 0,5 kl) op­vang, ter­wyl jy op ’n ei­en­dom van 4 000 m2 al­te­sa­me 20 kl sal kry! Die ge­mid­del­de huis­ei­e­naar kan jaar­liks tien­dui­sen­de li­ter re­ën­wa­ter op­vang son­der om te veel moei­te te doen. Wat ’n be­spa­ring op jou wa­ter­re­ke­ning!
Die op­vang van re­ën­wa­ter werk ver­al goed in stre­ke met swaar re­ën­val of lang­du­ri­ge, deur­drin­gen­de re­ën wan­neer baie wa­ter af­loop. Saam met wa­terslim tuin­maak­teg­nie­ke kan re­ën­wa­ter baie van die wa­ter verskaf wat jy vir jou erf no­dig het. As jy ge­noeg op­gaar­tenks het en in die re­ën­val­sei­soen ge­noeg wa­ter op­vang, gaan jy in droë tye of wan­neer wa­ter­be­per­kings in­ge­stel word, ge­noeg wa­ter hê om jou plan­te aan die le­we te hou. Die ge­bruik van re­ën­wa­ter ver­lig ook die las op on­der­grond­se put­te, pom­pe en mu­ni­si­pa­le wa­ter­stel­sels. Daar­by is re­ën­wa­ter gra­tis en skoon.
Boe­re en klein­boe­re ver­sa­mel lank reeds re­ën­wa­ter op hul­le ei­en­dom deur by­voor­beeld dam­me en lei­vo­re te maak en wa­ter­tenks op te rig. Huis­ei­e­naars raak ook al hoe meer ver­troud met die be­wa­ring van wa­ter in die huis en tuin, en nu­we teg­no­lo­gie word voort­du­rend ont­wik­kel. Daar is nou ’n groot ver­skei­den­heid duur­sa­me wa­ter­tenks be­skik­baar wat aan geu­te ge­kop­pel kan word om re­ën­wa­ter op te vang wat van die dak af­loop. Som­mi­ge ei­e­naars van ei­en­dom­me op die plat­te­land ge­bruik reeds huis­hou­de­li­ke grys­wa­ter vir tuin­maak, en ver­skeie gholf­land­goe­de­re, ho­tel­le en kom­mer­si­ë­le ei­en­dom­me in Suid-a­fri­ka doen dit ook nou. Die eeue oue teg­nie­ke om te keer dat re­ën­wa­ter op skuins plek­ke af­loop, word ook weer on­der­soek. >
Oes re­ën op jou grond
Die feit dat wa­ter­op­vangs plek­ge­bon­de moet wees, kan die pro­ses baie een­vou­dig maak, maar ook in­ge­wik­keld. Ver­al teen hel­lings kan re­ën­wa­ter al­te mak­lik af­loop en ver­lo­re gaan. Op sul­ke plek­ke kan re­ën­wa­ter met groot suk­ses op­ge­vang word – pro­beer die vol­gen­de ma­nie­re: • Ter­ras­se ’n Aan­tal plat of ef­fens ver­son­ke ter­ras-ge­deel­tes – on­der­steun met mu­re, skanskor­we, gren­del­keer­blok­ke, rots­tui­ne of hel­lings be­plant met s­trui­ke en grond­be­dek­kers (waar­van die wor­tels die grond vas­hou) – is ’n goeie op­los­sing. Sit ’n e­ro­sie­be­he­ren­de be­dek­king of grond­hou­den­de bio-af­breek­ba­re maas neer voor­dat jy plant om die grond te be­hou ter­wyl die plan­te ge­ves­tig raak. • Ver­he­we de­le (wal­le­tjies) en vlak hol­tes Ver­he­we de­le – so­ge­naam­de berms – en vlak hol­tes ( swa­les) word dik­wels naas me­kaar ge­bruik en is baie doel­tref­fend om die af­loop van wa­ter te ver­traag en te keer. Dit kan ont­werp word om re­ën­wa­ter te be­hou en sta­dig in die grond te laat in­sy­pel.
In groot tui­ne waar die grond goed drei­neer, kan lang vlak hol­tes met bo­me of vrug­te­bo­me be­plant word. An­der­sins kan dit ge­bruik word om swaar wa­ter­af­loop van el­ders te her­lei en ter­self­der­tyd die vloei van wa­ter te ver­traag (mits dit teen ’n hoek ge­vorm is om wa­ter te laat vloei en gras daar­op ge­plant is, óf as dit ge­vorm is om soos ’n droë stroom te lyk). Die­self­de be­gin­sels word toe­ge­pas by vo­re en op­ge­ër­de grond­sir­kels om die drup­lyn van bo­me en s­trui­ke.
Nog ’n ma­nier is om ’n gras­perk ef­fens pie­ring­vor­mig te maak. Sul­ke ter­rein­in­sin­kings kan vlak wees, maar hoe gro­ter die ge­son­ke deel, hoe meer wa­ter sal be­hou word. Ont­werp dit só dat dit ge­noeg wa­ter hou om na die wor­tels van bo­me en s­trui­ke deur te sy­fer. ’n Re­ën­val van 20 mm sal die grond bin­ne­dring tot op ’n diep­te van om­trent 30 cm. Dit is vol­doen­de vir die wor­tels van dek­plan­te; dus sal ’n vlak hol­te van 2 cm vol­doen­de wees. Wor­tels van s­trui­ke en bo­me groei af tot ’n diep­te van om­trent 60 cm en 100 cm on­der­skei­de­lik. Vlak hol­tes on­der of na­by dié plan­te moet ’n mi­ni­mum van 5 cm wees. Ver­he­we de­le is ge­neig om van bo af weg te kal­we, en daar­om kan jy dit ho­ër maak – 15 cm – so­dat jy dit nie so dik­wels hoef te her­bou nie. • Sink­sloot ( F­rench drain) As ’n groot klomp af­loop­wa­ter by die laag­ste deel
HEEL BO Ter­ras­se help af­loop­wa­ter teen ’n hel­ling be­hou. MID­DEL Wan­neer jy ’n paad­jie of op­rit maak, lig die mid­del – of een kant – ef­fens so­dat af­loop­wa­ter na aan­lig­gen­de rand­bed­dings ge­lei word. ON­DER ’n Vlak sloot­jie in ’n gras­perk lei af­loop­wa­ter van
Vlak hol­tes tus­sen plan­te teen hel­lings ver­hoog die wa­ter­hou­ver­moë.
Skep half­maan­vor­mi­ge wal­le­tjies (wat spe­si­fiek is om wa­ter te hou) aan die la­er kant van bo­me wat teen ’n hel­ling ge­plant is.