Xhosa #4 | mnr.muller
Posted on Januarie 16, 2008 by mnr.muller
Hierdie Xhosa-les is ‘n lekker kort ene. Onthou, ons sal nog baie op woordeskat moet fokus hierna, om genoeg naamwoorde en werkwoorde te hê om sinne mee te kan bou, én ons sal nog ‘n hele klompie taalreëls ook stelselmatig moet aanleer.
Ons weet bv. dat al die naamwoorde in Xhosa in verskillende klasse is, en dat dit nogals bepaal hoe die res van ‘n sin gaan lyk (want elke naamwoordklas het sy eie skakels).
Maar bogenoemde stuff gaan ons binnekort tema-vir-tema deurdraf. Laat ons nou eers die derde tipe sin wat ‘n mens kan maak, bespreek. Die eerste tipe was 1. Bevelsinne, die tweede tipe sin was 2. Stelsinne (seker die algemeenste sinsbouvorm), en vandag bespreek ons 3. Vraagsinne.
‘n Vraagsin het ‘n vraagteken aan die einde! So eenvoudig soos dit:
Uyafunda? Leer jy/hy/sy? [klem op die léér]
Ndifunda? Leer ek? [klem op die ék]
Indoda ihamba? Stap die man?
Libaleka ihashe? Hardloop die perd? [Dieselfde as: Ihashe libaleka?]
Let ‘n paar dingetjies op:
Die -ya- wat voor die werkwoord gebruik word, skuif die klem na die werkwoordsgedeelte van die vraag (of die stelsin for that matter).
Die volgorde waarin die onderwerp, voorwerp en werkwoord gebruik word, is glad nie so belangrik in Xhosa (as in Afrikaans of Engels) nie. (Omdat naamwoorde in klasse gedeel is, weet ‘n mens dadelik watter woord “gekoppel” word aan die werkwoord (d.w.s. wie die aksie uitvoer), want daardie naamwoordklas se onderwerpskakel word as voorvoegsel met die werkwoord verbind: Lihamba? Loop dit? [iets in die li- klas, in hierdie geval, waarskynlik dan nou die ihashe perd].
‘n Mens kan ‘n kort, losstaande woordjie: na gebruik om die vraag-wees van ‘n vraag te beklemtoon. Haha, ons kan eintlik dit vertaal na: “?”. Soos in Afrikaans en Engels, gaan ‘n mens se stemtoon op aan die einde van ‘n sin as ‘n mens ‘n vraag vra. Hierdie na ? help ‘n mens om daai stemstyging uit te voer.
Raait. Obviously is daar baie vrae wat ‘n mens kan vra. En nes Afrikaans en Engels dedicated vraagwoorde het, het Xhosa ook. Leer bietjie die volgende:
Probeer nou hierdie volgende sinne vertaal:
Iphi indoda na?
Hardloop die atleet?
Kutheni umfundi ukhaba umbaleki?
Sterkte! Het jy enige vrae oor vraagsinne? Vra gerus!
Filed under Xhosa and tagged na, vraag, vraagsinne, vraagwoorde, vrae, Xhosa |	2 Kommentaar
sonkind on Januarie 18, 2008 om 1:48 nm said:
1. Waar is die man?
2. Uyahamba na?
3. Libaleka umbaleki?
4. Hoekom leer die atleet om te skop?
5. Wat lees /leer hulle?
André / mnr muller on Januarie 18, 2008 om 2:28 nm said:
Weereens, wel gedaan!
Let egter op die volgende:
3. Omdat umbaleki in die um- klas is, sal sy onderwerpsmerker nie ‘n li- wees nie, maar ‘n u-, d.w.s. Ubaleka umbaleki? of Umbaleki ubaleka na?
4. umfundi = leerder, d.w.s. Hoekom die leerder hy skop die atleet? of in beterder Afrikaans: Hoekom kop die leerder die atleet?
Amper-amper! Dis goeie foute wat jy maak 🙂