You are here: Home » Content » Om vas te stel watter eienskappe materiale besit
Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.This content is ...In these lensesGETIntPhaseNS Tags6th Afrikaans Course This module is approved and included inLens: Siyavula: Natural Sciences (Gr. 4-6)By: SiyavulaAs a part of collection: "Natuurwetenskappe Graad 6"Collection Review Status: Approved
MemorandumOpdrag 2: (groepwerk)Table 1
(Daar kan nog baie ander voorbeelde ook wees – leerders kan die lys aanvul).ASSESSERINGLys die stowwe waaruit die volgende voorwerpe hoofsaaklik bestaan en dui aan of dit magneties (M) of nie-magneties (NM) is:Table 2
STOF WAARUIT DITBESTAAN
Slegs twee verkeerd
Minder as vyf korrek
Opdrag 3: Table 5
Die spyker begin roes.
Die spyker roes nie, want die suurstof kan nie in die water ingaan nie omdat die olie die proefbuis seël.
Die spyker roes vinniger, want daar is sout in die water.
Die spyker kan nie roes nie, want daar is geen water in die proefbuis nie.
Die kalsiumchloried maak die lug droog, m.a.w. daar is nie vog in die lug nie. Die spyker roes nie.
Die spyker kan nie roes nie, want dit is met ‘n lagie olie bedek.
Die spyker word met ‘n lagie sink bedek. Dit beskerm ‘n deel van die spyker – daardie deel sal nie roes nie. Die deel van die spyker wat nie bedek is nie, sal roes in die water.
Gevolgtrekking:Water en suurstof is noodsaaklik vir yster om te roes. Sout bespoedig die proses.ASSESSERING(Summatief)Gebruik nou die kennis wat jy opgedoen het en maak die volgende afleidings: 1. Hoekom is daar ‘n lagie olie bo-op die water in proefbuis 2?Om die suurstof uit die water te hou sodat die spyker nie roes nie.2. Die spykers in proefbuise 1 en 3 roes wel. Hoekom? Daar is in proefbuise 1 en 3 suurstof en sout in die water opgelos.3. Hoekom het proefbuis 5 ‘n rubberprop op? Om die suurstof uit die proefbuis te hou sodat die spyker nie kan roes nie.4. Watter vorm van roesbeskerming word voorgestel deur proefbuis 7? Die spyker word met sink bedek.Opdrag 4:(Individueel)Table 6
Voorwerp wat geroes het
Plek waar voorwerp voorgekom het (binne/buite)
Buite Voorkoms van voorwerp (nat/droog)
Is daar dele van die voorwerp wat meer geroes het as ander dele?
Die handvatsel wat van plastiek gemaak is, roes nie.Die res van die hark roes, want dit is van yster gemaak.
Waarom het roes voorgekom?
Dit het buite in die reën gestaan.Water laat yster roes.
(Daar kan nog baie ander voorbeelde wees.) Opdrag 5: (Individueel)1. Watter faktore sal jy in aanmerking neem wanneer jy ‘n nuwe stelsel moet aanbring?Hoe lank gaan ek nog met die motor ry voordat ek dit verkoop? Hoe oud is die motor? Hoeveel geld het ek? ens.2. Watter uitlaatstelsel, dink jy, is goedkoper in die langtermyn?Vlekvrye staal uitlaatstelsel. Dit is vir ‘n leeftyd en word gewoonlik ook so gewaarborg. Jy kan dit terugneem as daar probleme kom.Hoekom koop net slegs ‘n klein persentasie van motoreienaars die vlekvrye staal uitlaatstelsel?Nie almal kan bekostig om dit te koop nie, want dit is baie duur.4. Hoekom roes die uitlaatstelsel van ‘n motor so vinnig?Waterdamp kondenseer in die uitlaatstelsel. Die waterdruppels kom met die yster in aanraking en dan roes dit.5. Uitlaatstelsels van motors kan nie beskerm word deur dit te verf nie. Hoekom nie?Die uitlaatstelsels raak ontsettend warm en die verf sal afdop. 6. Hoekom roes vlekvrye staal stadiger as gewone staal?Vlekvrye staal is ‘n allooi, m.a.w. ‘n mengsel van staal en ‘n ander metaal wat nie so vinnig roes nie.Opdrag 6:1. Wat is die kleur van die kristal?Pers2. Wat gebeur met die gekleurde water rondom die kristal sodra die verhitting begin?Sodra die water verhit word, styg dit. 3. Wat gebeur met die gekleurde water naby die oppervlak van die water?Die gekleurde water naby die oppervlak begin om in ‘n sirkel in die Pyrex–beker te beweeg. Dit daal weer af by die deel waar dit nie deur die brander verwarm word nie.Opdrag 7:(Groepwerk)As ‘n seewind deur stroming ontstaan, behoort julle as groep nou self te kan uitwerk hoe ‘n landwind ontstaan. Maak ‘n skets en skryf jul verduideliking hier neer:Hoe ontstaan ‘n landwind?Gedurende die nag koel die land vinniger af as die see. Die see bly langer warm as die land. Die warmer lug bo die see styg op. Koeler lug van die land kom na die see aangewaai. Opdrag 8:1. Wat gebeur nadat jy die stuk ruitglas voor die verwarmer geplaas het?Jy voel onmiddellik minder hitte.(Die verwarmer/bron is nie warm genoeg nie. Glas keer stralende hitte van die verwarmer af – net soos hout of karton)Opdrag 9:1. Voel jou hand dadelik die warmte?Ja.2. Hoe bereik die warmte jou hand?Deur straling.3. Keer die glas van die gloeilamp straling?Nee, want die stralende warmte van ‘n baie warm (witwarm) voorwerp kan deur glas gaan.Verduideliking: water gelei elektrisiteit en as mens aan elektriese apparaat vat terwyl jy op die grond staan, vloei die stroom deur die liggaam na die grond. Dit kan mens doodskok.LEERDER AFDELING
AKTIWITEIT: Om vas te stel watter eienskappe materiale besit [LU 1.2, LU 2.1, LU 2.3]Ons gaan na die volgende eienskappe kyk:(1) Materiale kan oplosbaar wees(2) Materiale kan magnetiseerbaar wees(3) Materiale kan roes(4) Materiale kan warmte oordra d.m.v.geleiding stroming straling(1) Materiale kan elektrisiteit gelei.1. MATERIALE KAN OPLOSBAAR WEES (Sien in leereenheid 2 meer hieroor)2. MATERIALE KAN GEMAGNETISEER WORDStowwe wat magneties is, is stowwe wat deur magnete aangetrek word.Stowwe wat nie-magneties is, word nie deur magnete aangetrek nie.Opdrag 2 (Groepwerk)Werk in groepies van drie of vier en onderskei tussen stowwe wat nie-magneties is en stowwe wat magneties is wat hieronder geïllustreer word (probeer gerus die lysie aanvul):Table 7
ASSESSERINGLys die stowwe waaruit die volgende voorwerpe hoofsaaklik bestaan en dui aan of dit magneties (M) of nie-magneties (NM) is:Table 8
Stof waaruit dit bestaan
Magneties / nie-magneties
3. MATERIALE KAN ROESWanneer yster of staal stelselmatig afgetakel word, word dit roes genoem. Roes is ‘n vorm van korrosie. In die drie of vier sekondes wat dit jou neem om ‘n sin telees, verloor Brittanje 40 kg yster of staal.Die rede:Dit het verander in roes. Veertig kilogramyster is genoeg om vier fietse van te maak.Dit is m.a.w. ‘n chemiese reaksie. Wanneer ‘n metaal roes, verander dit na ‘n nuwe stof. Dit is moeilik om dit weer terug te verander na wat dit was. Die metaal verloor sy glans en kan selfs breek. Metale (yster en staal) roes makliker wanneer dit nat is of wanneer dit buitekant in nat weer gelaat word. Wanneer metale naby soutwater gelaat word, roes dit selfs nog makliker. Wanneer yster roes, reageer dit met suurstof en vorm ‘n bruin ysteroksied:yster + suurstof = bruin ysteroksiedysteroksied + water = roes Yster sal net roes as dit aansuurstof en waterblootgestel word.Alhoewel yster en staal makliker roes as ander metale, word staal gebruik om skepe, motors, brûe en ander strukture te bou, want dit is goedkoper en sterker as ander boumateriale.Roes kos maatskappye miljoene rande, want yster- en staalvoorwerpe moet beskerm word teen roes en dit wat reeds geroes het, moet vervang word. OPDRAG 3Doen die volgende eksperiment om vas te stel wanneer roes plaasvind. Stel 7 proefbuise op (soos aangedui):
Bekyk die proefbuise na 4 dae en skryf jou waarnemings in die tabel hieronder neer:Table 10
Gevolgtrekking: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ASSESSERINGGebruik nou die kennis wat jy opgedoen het en maak die volgende afleidings: 1. Hoekom is daar ‘n lagie olie bo-op die water in proefbuis 2?__________________________________________________________________________________________________________________________________________2. Die spykers in proefbuise 1 en 3 roes wel. Hoekom?__________________________________________________________________________________________________________________________________________3. Hoekom het proefbuis 5 ‘n rubberprop op?__________________________________________________________________________________________________________________________________________4. Watter vorm van roesbeskerming word voorgestel deur proefbuis 7?__________________________________________________________________________________________________________________________________________Maniere waarop ek kan keer dat yster en staal roes:Table 11
METODE(Behandel die voorwerp met...)
Skepe, motors, brûeMy voorbeeld: OLIE / GHRIES
Bewegende dele van masjinerieMy voorbeeld: ALLOOI(Wanneer yster en staal met ander metale gemeng word, vorm dit ‘n allooi)
Vlekvrye staal, bv. eetgerei, uitlaat-stelselsMy voorbeeld: ANTI-ROES MATERIAAL(Word met ‘n lagie sink/chroom bedek – gegalvaniseer)
Vuilgoeddromme, krane, ketels, buffers van motorsMy voorbeeld: PLASTIEK
Tuinstoele, fietse se mandjies, rakke by wasbakke, ens.My voorbeeld: TIN(Blikkies word met ‘n fyn lagie tin bedek)
Ingemaakte vrugte/groenteMy voorbeeld: MAGNESIUM/SINK(Dit word as ‘n laag bo-oor yster geplaas en wanneer dit roes, word dit net weer vervang)
Die kante van ‘n skipMy voorbeeld: Opdrag 4 (Individueel)Doen ‘n opname om te sien wat alles deur roes aangetas word. Hou dinge by die huis, skool, in die tuin of strate dop. Stel dan ‘n soortgelyke tabel op met die volgende inligting:Table 12
Plek waar voorwerp voorgekom het (binne/ buite)
Voorkoms van voorwerp (nat/droog)
Opdrag 5 (Individueel)Jou motor se uitlaatstelsel het geroes. Dit het ‘n groot gat in en maak ‘n vreeslike geraas. Jy is nou genoodsaak om ‘n ander uitlaatstelsel aan te bring. Jy vind uit dat daar twee tipes uitlaatstelsels is waaruit jy kan kies, nl:‘n Gewone staal uitlaatstelsel: Dit is gewaarborg om vir twee jaar te hou voordat dit weer deurrroes. Koste: R750.OF‘n Vlekvrye staal uitlaatstelsel: Dit is gewaarborg om te hou so lank as wat die motor hou. Koste: R1 250.Beantwoord die volgende vrae:1. Watter faktore sal jy in aanmerking neem wanneer jy ‘n nuwe stelsel moet aanbring?_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________2. Watter uitlaatstelsel, dink jy, is goedkoper in die langtermyn?_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________3. Hoekom koop slegs ‘n klein persentasie van motoreienaars die vlekvrye staal uitlaatstelsel?_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________4. Hoekom roes die uitlaatstelsel van ‘n motor so vinnig?_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________5. Uitlaatstelsels van motors kan nie beskerm word deur dit te verf nie. Hoekom nie?_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________6. Hoekom roes vlekvrye staal stadiger as gewone staal?_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________4. MATERIALE KAN WARMTE OORDRAAs jy ‘n koue teelepel vir ‘n tydjie in kookwater hou, word dit warm wanneer jy daaraan raak. Warmte is dus oorgedra van die water na die teelepel. (Hierdie oordrag van warmte sal net plaasvind totdat die temperatuur van beide stowwe dieselfde is).
Oordrag van warmte vind op drie maniere plaas, nl. geleiding, stroming, straling:4.1 Geleiding:Dit is die oordrag van warmte van een deel van ‘n stof na ‘n ander, terwyl elke deel op sy eie plek bly.Geleiding vind veral plaas in vaste stowwe. Die meeste metale is goeie geleiers van warmte. Nie-metale soos glas, hout, rubber, kurk, papier, plastiek en asbes is swak geleiers van warmte. Alle vaste stowwe gelei nie warmte ewe goed nie.Figure 3Interessante gebruike van swak geleiers:Handvatsels van panne, strykysters, ens. word van hout, plastiek of ander swak geleiers gemaak. Dit verhoed dat die hand brand. Ons kledingstowwe (wol, katoen, ens.), die hare/pels van diere, die vere van voëls is almal swak geleiers van warmte. Die lug tussen die hare/pels/klere/ vere is ook ‘n swak warmte-geleier. Só behou die liggaam sy warmte. ‘n Glasblad op ‘n tafel en tafelmatjies wat van hout/kurk/plastiek/katoen gemaak is, verhoed dat warmte van ‘n skottel na die gepoleerde blad gelei en skade aangerig word. Koue vleis, blikkies of botteltjies koeldrank kan op ‘n lang reis koel gehou word deur hulle in koerantpapier of ‘n wolkombers toe te draai. Papier en wol is swak geleiers. Ys kan lank bewaar word deur dit in saagsels te hou of in ‘n handdoek toe te draai. Huise met grasdakke is koel op warm dae en warm op koue dae. Huise met plat dakke het lae glasvesel bokant die plafon. Eskimo’s bou hulle huise van sneeu om hulle teen koue te beskerm.Noem nog VYF voorbeelde, elk met ‘n kort verduideliking:1.________________________________________________________________________________________________________________________________________2. ________________________________________________________________________________________________________________________________________3. ________________________________________________________________________________________________________________________________________4. ________________________________________________________________________________________________________________________________________5. ________________________________________________________________________________________________________________________________________4.2 Stroming:Stroming veroorsaak dat wanneer water verhit word, dit styg. Stroming veroorsaak dat wanneer water afkoel, dit daal.OPDRAG 6: OM WARMTE-OORDRAG DEUR STROMING TE ILLUSTREER Figure 4Benodigdhede:Pyrex-beker (hittebestande glasbeker) glasbuis brander koue water kaliumpermanganaat kristalle Vul ‘n wye Pyrex-beker met koue water. Laat ‘n kaliumpermanganaat kristal deur ‘n droë glasbuis tot op die bodem sak – sorg dat die kristal naby die een kant van die beker lê.Plaas jou vinger styf op die bo-ent van die glasbuis en lig die buis stadig op. Verhit die beker effens – reg onder die kristal.Wat neem jy waar?1. Wat is die kleur van die kristal?_____________________________________________________________________2. Wat gebeur met die gekleurde water rondom die kristal sodra die verhitting begin?__________________________________________________________________________________________________________________________________________3. Wat gebeur met die gekleurde water naby die oppervlak van die water?_____________________________________________________________________die toepassing van stroming in die alledaagse leweVentilasie van ‘n vertrekFigure 5Wanneer vensters bo en onder oopgemaak word, verlaat die warm lug die vertrek bo deur die oop venster en vars koel lug kom onder in.In koeleenhedeFigure 6In yskaste word die vriespype bo-in geplaas. Die koue lug daal af en verkoel die hele yskasVerhitting van vloeistowwe.Figure 7As ‘n ketel met water op ‘n warm plaat gesit word, word al die water in die ketel deur stroming (konveksie) verhit.Afkoel van masjiene.Figure 8‘n Motor se masjien word afgekoel met water wat om elke silinder sirkuleer. Deur stroming wat deur ‘n waterpomp aangehelp word, sirkuleer die warm water na die boonste tenk van die verkoeler. In die dun pypies van die verkoeler word warmte aan die lug afgegee. Die water in die onderste tenk is dan kouer as in die boonste tenk.Land- en seewindeFigure 9Gedurende die dag word die land warmer as die see. Die lug oor die land word dan warmer, sit uit en styg op. Koeler lug kom van die see af en neem die plek in van die warm lug – so ontstaan ‘n seewind.Gee nog twee voorbeelde van stroming. Verduidelik wat plaasvind.1._____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________2. _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________OPDRAG 7 (Groepwerk)As ‘n seewind deur stroming ontstaan, behoort julle as groep nou self te kan uitwerk hoe ‘n landwind ontstaan. Maak ‘n skets en skryf jul verduideliking hier neer:4.3 Straling:Die warmte-oordrag van die son na die aarde vind plaas deur middel van straling. Ons kry baie warmte van die son af. Tussen die son en die aarde se atmosfeer is daar ‘n lugleegte (vakuum). Warmte-oordrag tussen die son en die aarde kan nie sonder stroming/geleiding plaasvind nie.Stralende warmte van die son bereik ons nadat dit deur die luglaag om die aarde gegaan het. Alle voorwerpe op die aarde waarop die sonstrale skyn, word verhit. As ons egter hoër in die atmosfeer gaan, word dit kouer.Figure 10Opdrag 8: Om straling te demonstreer
‘n elektriese verwarmer‘n stuk ruitglasSkakel ‘n elektriese verwarmer aan. Hou jou hand so 30 cm voor die verwarmer totdat jy die hitte voel. Plaas ‘n stuk ruitglas tussen jou hand en die verwarmer.Wat neem jy waar?1. Wat gebeur nadat jy die stuk ruitglas voor die verwarmer geplaas het?_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Opdrag 9: Om straling met ‘n gloeilamp te demonstreerBenodigdhede: elektriese gloeilamp ‘n stuk ruitglasHou jou hand 5 cm van die gloeilamp af. Skakel aan. Plaas die ruitglas tussen jou hand en die gloeilamp wanneer jy die hitte voel.Wat neem jy waar?1. Voel jou hand dadelik die warmte?_____________________________________________________________________2. Hoe bereik die warmte jou hand?_____________________________________________________________________3. Keer die glas van die gloeilamp straling?_____________________________________________________________________Wat is jou gevolgtrekking?_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
5. MATERIALE KAN ELEKTRISITEIT OORDRA
Eksperimente het bewys dat die enigste vaste stowwe wat elektriese oordrag gelei, metale en grafiet is. Wanneer dit elektrisiteit gelei, vloei elektrone deur die materiaal, maar daar is geen chemiese reaksie nie, daar word geen nuwe stof gevorm nie en hul gewig bly dieselfde. Suiwer water gelei elektrisiteit. Die geleidingsvermoë verhoog wanneer ‘n suur bygevoeg word.Elektrisiteit is ‘n vorm van energie (soos hitte). Dit kan gebruik word om bv. water te kook en dit kan selfs chemiese reaksies laat plaasvind. Die energie in ‘n elektriese stroom veroorsaak dat watermolekules opbreek.
Hierdie opbreek van ‘n stof soos water deur elektrisiteit word elektrolise genoem.Oop elektriese drade is gevaarlik, veral as daar water naby is. Moet nooit met nat hande aan elektriese apparaat vat nie.Verduidelik:_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________AssesseringLeeruitkomste 1:Die leerder is in staat om met selfvertroue op weetgierigheid oor natuurlike verskynsels te reageer, en om binne die konteks van wetenskap, tegnologie en die omgewing verbande te ondersoek en probleme op te los.Assesseringstandaard 1.2:Dit is duidelik wanneer die leerder ondersoeke uitvoer en data versamel;Leeruitkomste 2:Die leerder ken, interpreteer en pas wetenskaplike, tegnologiese en omgewingskennis toe.Assesseringstandaard 2.1:Dit is duidelik wanneer die leerder betekenisvolle inligting onthou;Assesseringstandaard 2.3:Dit is duidelik wanneer die leerder inligting interpreteer.
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Sep 16, 2009 1:06 am -0500. Add to a lens