Biome van die aarde — 7(a):
In die ewige somer...
Die tropiese reënwoude... immer nat, immer heet, immergroen. Juis vanweë die ewige klamheid en hitte is hier 'n weelde van plantegroei soos 'n mens dit nêrens elders op aarde sal kry nie...
ERWOUD... as jy die woord hoor, dink jy mos dadelik aan 'n stomende, stikkende somberte. Aan verstrengelde ruigtes en ondeurdringbare bos met nagmerrieplante en wreedaardige diere. En... wag... is dit nie Tarzan wat daar aan 'n bobbejaantou bengel en gil nie?
Ja-nee, laat 'n mens dit maar erken: die oerwoud is kennelik 'n meedoënlose, mededingende wêreld waar plante insekte vreet en ander plante doodwurg.
Maar die oerwoud van die storieboeke is ook baie ver van die waarheid af. Dis eintlik geen chaotiese plek nie, maar 'n wêreld van orde. Dis verbasend maklik om daardeur te loop, en meer as die helfte van ons planeet se plante- en dierelewe word daar aangetref.
Uit die ruimte gesien, vorm die reënwoude 'n groen see om die middel van die aarde in vier geografiese hoofstreke: Suid- en Sentraal-Amerika, Afrika en Madagaskar, Indo-Maleisië en Australasië.
Hierdie woude tel onder die natste plekke op aarde. Daar is geen seisoene in tropiese reënwoude nie. Regdeur die jaar bly die temperatuur en die vogtigheidsvlakke dieselfde. Só 'n klimaat word ekwatoriaal genoem.
Mense aard bitter sleg in hierdie klam, naargeestige plekke. Die menslike nedersettings is skaars en gewoonlik primitief, en besoekers wil dikwels versmag van die hitte en humiditeit (lugvogtigheid).
REGS: Die Amasone-reënwoud.
Foto se kopiereg opgehef deur sy skepper, Bruno Camelier (released into the public domain by its author Bruno Camelier)
Maar die plante floreer! Omdat dit altyd warm en nat is, is die groeiseisoen feitlik eindeloos en die tropiese woude bevat onteenseglik die rykste plantegemeenskap op aarde.
'n Rit per helikopter oor 'n tropiese reënwoud openbaar 'n ineengestrengelde massa groenigheid, deurkruis met rankplante, met hier en daar eilandjies van vrolik gekleurde blomme.
TROPIESE reënwoude kan gewoonlik in vyf afsonderlike lae verdeel word. Die boonste laag bestaan uit die reuse bome van die woud. Dis geen deurlopende laag nie, maar bevat verspreide bome wat bokant die res van die woud uittroon.
Hierdie laag is blootgestel aan die volle krag van die son, wind en reën. Die bome is kenmerkend slank en vertak eers ver boontoe in hul kruine.
Onder dié laag is die jong reuse wat hul beurt afwag om bo die ander uit te styg en die oerwoud te regeer.
Die digte tweede laag vorm die "see van groen" en is 'n vermenging van die jong reuse en verskeie vrugtebome, asook talle klimop- en kleefplante. Die boomkruine raak verstrengel om 'n dik plafon oor die woud te vorm wat die meeste lig van die onderste lae wegkeer.
Die derde laag is dié wat jy sou sien as jy opkyk terwyl jy deur die woud loop. Die bome hier het lang, dun kruine, wat só toegerus is dat hulle die min lig ten beste kan benut.
Die struiklaag is 'n yl versameling van dwergboompies, palms en hout- en kruidagtige struike.
Die kruielaag word gekenmerk deur kleiner plantjies soos kruie, varings en jong lote. Slegs sowat een persent lig wat op 'n reënwoud val, dring tot dié vlak deur en min plante kan hier oorleef.
HOEWEL die digte plantegroei van tropiese reënwoude 'n mens kan laat dink dat die grond vrugbaar is, is die teenoorgestelde waar. Die swaar reënval veroorsaak dat minerale uitwas en die vrugbaarheid afneem.
Daarby ontbind dooie plantmateriaal so vinnig in dié vogtige omgewing dat daar feitlik geen humus is nie.
Die verskeidenheid van tropiese plante is verstommend—minstens
100 000. Maar die verskillende soorte toon opmerklik eenderse kenmerke en só kan hulle saamwoon in 'n plek waar die wedloop om ruimte en lig bepaal of hulle kan oorleef.
Baie bome se wortels is bo aan die kante verdik om enorme stutwortels te vorm wat vastigheid verskaf. Steltwortels kom veral op kleiner bome voor. Dit groei uit die hoofstam en vorm 'n sierlike boog tot in die grond.
Blare neig om leeragtig te wees en bevat 'n dik nerf wat uitwaseming in die hitte keer. Die meeste word dunner na die punte om 'n "druppunt" te vorm sodat reënwater makliker kan afloop.
LINKS: Die plantegroei in reënwoude is nie oral ewe dig nie.
Foto: S.R.Brantley / USGS
Nog 'n kenmerk van boomblare is litte op die blaarstam sodat die blare hul posisie volgens die lig kan verander.
'n Hele paar laer geleë bome lewer blomme direk uit die bas van die takke of stam. Dit maak die blomme maklik bereikbaar vir bestuiwers.
'n Magdom van plante, bekend as afhanklikes, groei oor en om die takke van gasheer-bome en -rankplante. Hierdie plante het baie vernuftige maniere om lig, water en voedsel te soek terwyl hulle die mins moontlike energie verbruik.
Epifiete is plante wat op ander plante groei sonder om parasities te wees. Hulle sluit orgideë en bekerplante in. Pleks van hul voedingstowwe uit die grond te haal, het hulle wortels wat afhang en lug en vog uit die atmosfeer onttrek of uit watter verrottende plante- of dierereste ook al byderhand is.
Baie epifiete het meganismes om water op te berg. Die meeste leef as blaarrosette wat natuurlike houers vorm om water te kan hou. Ander, soos orgideë, berg water in hul vlesige stingels, blare en lugwortels.
Klimplante soos bobbejaantoue (liane), wat sterk genoeg is sodat Tarzan daaraan kan swaai, is in die aarde gewortel en wikkel hulself om bome wat hulle mettertyd boontoe neem na die sondeurdrenkte plafon. Daar hang hulle in enorme lusse tussen die boomkruine. Sekere liane het dorings of stekels.
Wurgbome ontkiem in die vurke van ander bome en stuur hul wortels grond toe. Die wortels groei geleidelik oor en weer oor die gasheer se stam en strengel saam om 'n dik massa te vorm wat keer dat die gasheer se stam uitsit. Ná sowat 'n eeu wurg die gasheerboom dood.
Benewens bakterieë en swamme, wat vir die vinnige verrotting van omgevalle bome sorg, kom twee parasiete in die reënwoud voor. Wortelparasiete groei op die grond en dring deur die wortels van plante om van hul sap te leef. Half-parasiete groei op bome en verbruik slegs 'n deel van die voedsel van hul gashere. Die res maak hulle self deur fotosintese.
DIE tropiese reënwoude is verantwoordelik vir die produksie van baie van ons planeet se suurstofvoorraad.
Maar die natuurlike plantegroei van die reënwoude word in 'n verontrustende tempo uitgeroei. In baie gebiede word dit vervang deur voedsellanderye wat nie naastenby soveel suurstof as die oorspronklike woud kan lewer nie.
Die mens moet eet... maar in die proses is hy ook die grootste versteurder van die brose ewewig van die natuur in sy ondermaanse tuiste.