Vertaling sit nie in enigiemand se broek nie – Bea Lingenfelder
Bea Lingenfelder	in Uncategorized	 April 3, 2016 April 7, 2016 512 Words
[Om ’n stuk vir die verhoog aan te pas sit nie in enige iemand se broek nie. Dit kom met baie uitdagings. LIP het met Waldemar Schultz, Deon Opperman, Tetius Kapp en Nico Scheepers gesels oor wat presies die vertaling- en verwerkingsproses in teater behels.]
’n Vertaler en verwerker se grootste uitdaging is die lengte van die teks en hoe om dit te verkort. Dit is belangrik om in gedagte te hou wie jou gehoor is en om die storielyn se boodskap nie in die verkortingsproses te verloor nie. Waldemar Schultz erken dat Fiela se Kind moeilik was om te verkort en steeds die storielyn te behou. Volgens Tertius Kapp, vertaler van die Buite Blaf die Honde Swart en Herzog Pryswenner, het hy eerder die spreekbeurte stuk-vir-stuk verkort.
’n Ander uitdaging is die aanpassing van taal. Vir Nico Scheepers, vertaler en regisseur van Hemelruim, is dit maklik om agter te kom as woorde nie gemaklik uit die akteur se mond vloei nie. “Dit is noodsaaklik om ’n teks nie soos ’n vertaling te laat klink nie,” sê hy. Daarom is dit ook moeilik om die regte vertaalekwivalent te kry wat by die spesifieke spraakstyl pas. In produksies soos Fiela se Kind, wat in die 1870’s afspeel, het die mense van daardie tyd meestal Nederlands gepraat. “Die roman is bietjie verouderd, en ek het my teks effens gemoderniseer deur ’n mengsel van die boek, die film en die verhoogstuk te kombineer vir die gehoor van vandag,” sê Schultz. Kapp het die taal van een van Buite Blaf die Honde Swart se karakters verder aangepas na ’n meer Engelse spraakstyl met ’n Nederlandse aksent, omdat die gehoor nie in die vorige optredes die Afrikaans-Nederlands so goed verstaan het nie..
Scheepers sê dat ’n produksie moet sin maak: “Dit is belangrik om jou teks op so ’n manier te vertaal, dat jou ligging, konsep en karakters bymekaar pas. Hemelruim se ligging is na Kaapstad verplaas en dus is die dorpe na Bellville en Franschoek verander.” Daarom is Hemelruim se karakters se name ook verander. “Dit sou nie sin maak om ’n karakter se naam ‘Mariaan’ te noem as sy ’n Engelse burger is nie,” sê hy.
Nie alle tekste word egter verwerk nie. Al is NP van Wyk Louw se Raka op ’n moderner manier uitgebeeld, is die teks volgens Deon Opperman net so gebruik soos wat jy dit in die boek sal lees. “Wie sal nou aan NP van Wyk Louw se woorde verander, dis mos absurd.” Vir Opperman sit die krag van teater in die gebruik van verbeelding. Om verbeelding aan te wakker, moet die betekenis van woorde suksesvol oorgedra word. “Teater steun op die woord ten opsigte van uitbeelding, en Raka se woordgebruik is die spilpunt van die boodskap,” beweer Opperman.
“Die grootste fout, wat iemand kan maak, is om ’n vertaler en verwerker te sien as nét ’n vertaler en verwerker,” sê Scheepers. Dit is kommunikasie tussen woord, verbeelding en die gehoor. Sonder vertaling en verwerking, sal die wêreldliteratuur binne sy eie grense stagneer. – Bea Lingenfelder