Ek is erg wantrouig teenoor mense wat aan ander raad uitdeel.
My gevoel is dat jy net raad kan uitdeel as 'n mens diep in'n probleem gemarineer is en deeglik toegerus is om raad te gee wat waar en verantwoordelik is.
Daar is net vir my te veel amateurberaders, wat dit op hulleself neem om vir ander mense te sê hoe om hulle besondere probleem op te los. In die Baai se Saterdagkoerant, Weekend Post, is daar week na week 'n paartjie wat hulle wyshede opdis van hoe jy kwansuis dít of dát moet doen sodat jy vervuld en tevrede sal lewe. Só asof hulle alles gesien het en al die implikasies van hulle raad al deurdink het.
Die groot hartseer is hoe 'n skare dorstige mense hulle wend tot hierdie ghoeroes, en die raad opslurp. A nation turns its lonely eyes to you – want in ons desperaatheid sal ons soms enigiets probeer. Ek sien oggend na oggend hoe my kollegas plegtig luister na die gekondenseerde wyshede van die dagboekpredikers tydens die oggendvoorlesing, asof hierdie predikers werklik beter antwoorde kan bied as hulleself.
Ek het al te veel van hierdie beraders se kleivoete sien uitsteek – 'n groot skrywerdominee wat jong seuns bevoel het, 'n tydskrifdominee wat self moes skei, die jong predikant in ons gemeente wat met die hoofdiaken se vrou wegloop…
Dit staan selfs in die Bybel: moet op prinse nie vertrou nie. Die goed gaan jou in die agterent byt.
Hierdie hele geteem is eintlik om my nuwe punt te regverdig.
In 'n vorige blog het ek dit naamlik laat klink asof ek die allerantwoord het vir sin en betekenis in die lewe. Wel, nee, ek het nie.
Dit het ek maar net weer al te goed besef toe ek vandag my gewoonlike weeklikse pelgrimstog na my plattelandse klein paradys aanpak. Ek het dit bra met 'n sware hart en 'n donker gemoed gedoen.
Wat ek nie in my vorige skrywe genoem het nie, is hoe daardie planne wat ons beraam, en drome wat ons droom, deur die werklikheid befoefel word. Natuurlik is dit 'n kwessie en natuurlik kan mens dit mos nie ignoreer nie. As daar nie tyd, geld of plek vir 'n droom is nie, kan dit bloot nie gebeur nie.
So, by hierdie drome moet ek seker die ou wysheid voeg – gee my die vrede om daarby te berus. As ek dit nie regkry om my groepie soekende leerders te besiel en goeie punte te kry nie, moet dit maar so wees. As ek uiteindelik nie by die plekke uitkom waar ek wil wees nie, is dit ook reg. Tob en teem gaan nie help nie.
So, om op te som – as jy my sny sal ek ook bloei. Soos my kinders ook gou besef het – ek het nie al die antwoorde nie. En, party aande sal ek ook beswaard gaan slaap en hoop ek voel more beter.
Dis alles, op die ou einde, deel van hierdie groot komedie van menswees.
Dis seker te verwagte dat 'n mens op my ouderdom begin bestek opneem. Ek betrap myself dikwels deesdae dat ek op die lang pad sit en tob en allerande soorte somme maak. En, dit is tog asof daar deesdae vir my 'n klarigheid begin deurskyn.
In my jonger dae het ek, soos baie ander, gewonder wat is die doel, of sin van my lewe. Waarom is ek hier? Wat moet ek doen om hierdie doel te vervul?
Die dominee het gesê my doel is om te leef tot God's eer.
Ek het my verstand so min of meer hiermee versoen al het ek dit nie mooi verstaan nie, maar my hart het sy eie opinie gehad en bly mor en murmureer.
Dit het my 'n leeftyd geneem om my eie mening hieroor te vorm.
As ek na die sterre kyk en ons klein plekkie in die heelal besef, moet ek aanvaar dat ek bloot gelukkig kan wees om in hierdie tyd, soos miljarde ander, op hierdie wêreld geplaas te kan wees. Ek het vrede gemaak daarmee dat Janklaas nie hier geplaas is met 'n missie om die wêreld permanent te verander nie. Die golfies wat ek kan maak is eens te klein – ek is 'n klein, klein kolletjie op 'n klein wêreld, in 'n klein sonnestelsel in die wye heelal.
So, wat nou? Dwaal ek doelloos hier rond tydens my "innings" en wag mistroostig vir die moerige, maer man met sy sens en swart jas?
Dit, soos ek dit sien, is waar ideale en drome inkom. Die "bucket list" van wat jy in jou lewe wil bereik, wil sien en beleef.
Sonder hierdie drome is die lewe sowaar sonder sin en kan ek maar net sowel doodgaan. Hierdie drome het my aangevuur om dinge te bereik, te beleef en te doen. Só het ek 'n dierbare vrou en kosbare kinders, ek het 'n baie vervullende loopbaan gehad, ek het plekke gesien en snaakse dinge gedoen. En, hierdie lys is nog nie klaar nie – dit hou my opgewonde en vul my dae.
Ek wil nog plekke sien. Ek wil daai donnerse boek klaar skryf en 'n bosloerie van naby sien. Ek wil sien dat my kinders geborge en gelukkige toekomste het. Ek wil in 'n orkes speel saam met eweknieë. Ek wil 'n mooi foto van die nagruim neem. Ek wil só baie…
Hierdie drome is uiteraard bra selfsugtig, want dit is my eie plakpapier teen die mure van my kort bestaan.
Waar my ideale betekenis kry en waar ek 'n greintjie ewigheid bereik met wat ek kan doen, is vir my die derde vlak van wees. Dit is die soort goed wat mense eendag by jou gedenkdiens lees, met skugter laggies uit die gehoor.
Ek weet, ek weet ek het baie mense al teleurgestel en sommige mense seergemaak. Soms erg, en ek het het al baie dae en nagte hieroor berou gehad. Maar, het ek een ander mens gelukkig gemaak? Het ek dit reggekry om een ander mens 'n groter insig te gee in die wonderwêreld van die natuur? Het ek een keeltjie blyer laat sing? Het ek iemand aan iets moois, iets kosbaars bekendgestel? Het ek iets gedoen om die seer aarde beter te laat voel?
Dan het ek mos betekenis gehad verby my eie, kort, selfsugtige lewe. En dalk is dít uiteindelik die doel van my bestaan.
Ek het vroeër baie gewonder hoekom dit is dat die aarde so sproeterig met minerale bedeel is. Soos David Kramer sê: 'n stukkie lê hier, en 'n stukkie lê daar…
Ek weet nou dat die aarde uit baie brokstukke van sterstof ontstaan het, elk met 'n ander samestelling. Jy is net gelukkig as jou brokkie meer goud of slaptjips gehad het as jou suur buurman s'n.
En so begin ek deesdae ook besef hoe ek uit brokkies andere saamgestel is. 'n Brokkie pa, ma, gesinslede en familie, maar ook my vriende. Dit laat my toe weer bespiegel hoedat my skoolmaats my gemaak is wie ek vandag is en dat ek eintlik elkeen van hulle dank verskuldig is vir die blokkieskombers van ervaringe wat my gevorm het.
Ek was nooit een wat 'n massa vriende om myself kon vergader nie en was aangewese op enkelinge met dieper, langer vriendskappe. Dalk moes ek 'n ander reukweerder gebruik het.
Natuurlik maatjie Cobus, wie se ryke verbeeldingswêreld my op vlugte deur wilde wêrelde saamgeneem het. In die breë vyeboomskip het ons seerowers in woeste oseane beveg en in die ruimte rondgeploeter. Sy versameling slapbandboekies sou nie maklik in my huis toegelaat gewees het nie.
Neef Jan, wat my eng omgewing verryk het met stadstipe-ervaringe en ruimer denkwyses. Wat my Herbert Marcuse en ee cummings leer ken het en my die eerste treetjies tot 'n skeptieser lewensbeskouing leer betree het.
Jan Harm wat my tot groter prestasie aangespoor het en by wie ek 'n vreemde siele-aanklank gevind het. Hy was van 'n ander wêreld en my wêreld het dit aangegryp.
Peet was my puberteitsvriend. Ons het die ritme, storm en drang van die musiek van die Sestigs ons eie gemaak in daardie jare wat ek die ontvanklikste was vir die verwarrende belewenisse van ons ontluikende grootmensskap.
André was daar in die eerste jare waarin ek myself eintlik regtig leer ontdek het. Hy het my bekendgestel aan 'n wyer skat van musiekkunstenaars en was my broer wanneer dit swaar gegaan het.
Barry was 'n vriend wat ek nie verdien het nie. Ons het sulke lang, diep gesprekke gehad as wat 'n jong, onskuldige gemoed maar kon hê. Ons het saam die baardpunte van groot musiek bevoel en brakkerig ons eie weergawe van musiekmaak geëksploreer. Hy het styf-styf my vele ekskursies in verliefwees op 'n ontstellend wye reeks skoonhede verdra en desnietemin 'n vriend gebly. Vreemd.
Dis hierdie soort herinneringe wat ek seker eendag met deernis sal deurblaai as ek lui-lui op my stamperige rystoel in die ouetehuis sit en wieg. Dankie, ouens.
Gisteraand staan ek vir 'n wyle met 'n beteuterde klossie hare tussen my vingers, en my gedagtes gaan sommer ver, ver terug. Ek dag toe so by myselwers: het ons nou waaragtig só ver gekom?
Waar is die dae toe tydelike haarkapper, Pa Nic, sy dik skilpaddopraambril opgesit het, my stêrre op die plat rooi William Penn olieblik staangemaak het sodat my kop darem binne slaghoogte kon wees? Die omhang van die geurige wit laken was die laaste aspek van teikenvoorbereiding, behalwe miskien 'n suur vermaning om stil te sit.
Sy snygoed was sy trots. Die handknippers is sorgvuldig, met groot konsentrasie uitgeborsel en die laaste stoffies afgeblaas. Die skêrlemme is lig met 'n vinger bestryk om die skerpheid te toets. Dan sou hy die teiken besigtig, miskien 'n slag omloop voordat die aanslag met knetterende skêrgeknip in die lug begin. Hoekom hy so danig moes voorberei weet ek nie, want die uitkoms was tog slag vir slag dieselfde. Hy behoort dit met toe oë te kon doen: 'n dun pelsie bo-op die kop, onderbou met blinkgesnyde knoppe en duike langs die kante.
Ek het so gelyk, soos ook Ouboet, die Oususse en selfs Ma. Die Broederbond-A-snit, beginnende onder: 'n lang gladde nek, gekroon met twee blink nekknoppe weerskante, dan twee bakore en uiteindelik die pelskroontjie bo.
Ma se pelsie was weliswaar die dikste.
Ek wonder hoe sou dit geklink het as ons 'n afslaankap-motor gery het. Die wind sou alte aardig, in verskillende toonaarde deur die familiale knoppe en ore kon fluit wat soos volstruisnekke bo die venster uitsteek.
Die gevolg van die snyproses was in ieder geval bale en bale gesnyde krulle swartbruin wol. Dit het die kamer gevul en soos lawa in die gang begin afstroom, sodat die hond ons druipstert, met groot oë vanuit sy hok gaan lê en beloer het.
Ek het al gewonder of my lewe anders sou verloop het as ek toegelaat was om my hare in lang lokke te hou, soos 'n broeiende Isaac Newton of selfs Jan van Riebeeck. Stel jou voor die sielvolle selfies wat ek sou kon neem as ek donker in my koeldrankglas staar, met my lang, poëtiese neus wat tussen vloeiende lokke uitsteek. Mense sou sommer aanvaar het ek is 'n digter en die wêreld al my tiener-prulversies gespaar het.
En nou, dít. 'n Skamele grys klossie veseltjies wat ek sommer so tussen my vingers kan vashou, verloren van themaat. Hierdie maats is oor die lengtes en breedtes van die wêreld versprei, in hotelstorte, in motors, oor landsvlaktes of sommer dwarrelend in die groot lugstrome wat om die aarde waai – klein stukkies ek, 'n tydsgeskaalde getuienis van die lewe van iemand wat ook eens vol drome was.
Dan gooi ek maar die klossie in die asblik en begin wonder oor die volgende stel ewige vrae.
Drome was maar nog altyd met my en het dalk 'n groter deel van my lewe gevorm as wat mens sou dink. Geleerdes skat byvoorbeeld dat 'n mens se bui in 'n dag beїnvloed kan word deur 'n droom wat jy die vorige nag gehad het, maar al van vergeet het. G'n wonder dat ek sommer party dae weeїg of knorrig begin nie.
Ek het drome gewoonlik maar as 'n natuurlike deel van wees beskou en saamgeleef met wat vir my uitgedeel is – hetsy 'n nagmerrie, 'n liefdesdroom of 'n avontuur. Ek het al my goeie dosis van vasgenael weghardloop, van 'n krans afspring of met net 'n hemp aan rondloop gehad, maar aan die ander kant het Racquel Welch en ek al goeie tye saam beleef. Ek glo nie sy sal dit juis onthou nie.
Deesdae fassineer drome my egter meer as voorheen, en ek sien daar word nogal heelwat navorsing gedoen oor hierdie tema. Ek weet byvoorbeeld al lankal dat verskillende soorte vleise by aandete my meer en helderder laat droom en dat die skaapvleisdrome die interessantste van die lot is.
Wat my egter heelwat laat nadink het,, is die detail en oorspronklikheid van die drome. Ek het byvoorbeeld gedroom dat iemand 'n oorspronklike liedjie sing, en dat die lied eintlik besonder mooi was. Nou, as ek op my eie 'n liedjie probeer skryf, beland ek gou in 'n draaikolk en verveel die ding my sommer uit die staanspoor. Waar kom daardie lied dan vandaan?
'n Ander keer het ek gedroom dat iemand my 'n spitsvondige opmerking toevoeg, wat ek eintlik eers later gesnap het. Dit is dus asof daar 'n onafhanklike draaiboekskrywer in my kop funksioneer en ek reageer as't ware net op sy grille.
In 'n artikel in Popular Mechanics het hulle eens oor die werking van die skeppende brein bespiegel, en die konsensus was dat 'n mens se brein eintlik apart van jou bewuste denke kan funksioneer en jy soort van net sy gasheer is. Hy sal, wanneer dit hom behaag, vir jou verrassende ingewings en idees gee, hy sal op sy eie die antwoorde van blokraaisels gaan soek en dit net skielik op jou dump. Dis ook hy wat die spitsvondige antwoord op jou tong sit, in so 'n mate dat 'n mens soms self moet lag vir die snaaksigheid daarvan.
Ek vermoed dat as 'n mens kan leer om hierdie ou in jou kop beter te kan bestuur en vergas, jouself meer vir hom beskikbaar stel, 'n mens verrassende dinge met hom sal kan regkry.