140 Tekens van die Begin van die Smarte. Markus 13:8 | Bybelverskille
← 139 Julle wat glo in die Naam van die Seun van God
141 Datering van Papiri. →
Kan jy glo dat daar op die laaste woord in 'n sin nie minder nie as nege variasies voorkom! Dit is die geval met Markus 13:8. Maar hoe kan ons bepaal watter variasie met die oorspronklike outografie sou ooreenstem? Net een kan tog reg wees.
Heel eerste kyk ons na die verskillende variasies en watter manuskripte hulle verteenwoordig. Dit word die eksterne kriteria genoem.
1. "Want nasie sal teen nasie in opstand kom, en koninkryk teen koninkryk. Daar sal aardbewings op baie plekke voorkom en 'daar sal hongersnood wees.' Hierdie dinge is die begin van die smarte." Vier Griekse kodekse (±350 – 750 n.C.) en drie antieke vertalings (±250 – 450). Hierdie weergawe kom in die meeste moderne vertalings voor.
2. "… en daar sal aardbewings wees op verskillende plekke, en daar sal hongersnode wees en beroeringe." (en beroeringe bygevoeg). Vyf Griekse kodekse (450 – 850), 21 Griekse minuskul manuskripte (na 900) en ook vier antieke vertalings (450 – 950). Hierdie weergawe kom in die 1933/53 Vertaling voor.
3. "… en hongersnode". Een Griekse kodeks (450), die Vulgaat (350) en elf oud Latynse vertalings (350 – 1250). (Hierdie variasie illustreer dat die herhaling van die werkwoord 'daar sal wees' vervang kan word met 'en' sonder om die betekenis te verander. Nogtans is dit een van die veranderinge wat mense graag tel wanneer hulle wil bewys dat daar baie variasies in die Bybel voorkom!)
4. "… en beroerende hongersnode". Een Griekse kodeks (375) en twee antieke vertalings (250 en 350) (Deur die volgorde van 'hongersnode' en 'beroeringe' om te ruil word 'n nuwe betekenis geskep, maar tog maak dit volkome sin.)
5. "… en plae en beroeringe." Een Griekse kodeks (750), twee Griekse minuskules (na 900), en een antieke vertaling (950). (Hier is hongersnode 'limoi' vervang met plae of pessiektes 'loimoi'. Dis 'n leesfout wat maklik kan gebeur.)
6. "… en daar sal hongersnode en plae en beroeringe wees." Een Griekse unsiaal en een Griekse minuskule. (As jy gekonfronteer word met een manuskrip wat lees "hongersnood en plae" en 'n ander "hongersnood en beroerings" hoe verseker jy dat die korrekte woord nie uitgelaat word nie? Kopieerders het eerder albei ingesit as om 'n eie subjektiewe keuse te maak en die korrekte uit te laat.
7. "… en daar sal aardbewings en hongersnode op verskeie plekke wees, en beroeringe." Een Griekse leesbundel. (Hier is 'op verskeie plekke' verplaas vanaf "aardbewings' na 'hongersnode'. Woordorde kan maklik verwar word.)
8. "… plae en hongersnode en beroeringe." Een antieke vertaling. (Weereens in die volgorde van woorde verwar.)
9. "… honger en dors." Een antieke vertaling. (Moes die kopieerder eers gou 'n vlieg doodslaan en toe uit sy geheue twee woorde ingeskryf wat by mekaar hoort?)
Ons het net nodig om die eerste twee variasies te bestudeer. Die ander het ek volledigheidshalwe bygevoeg met my persoonlike nota's in hakies om belangrike menslike kenmerke wat algemeen by kopieerders voorkom te illustreer. Dit bewys dat gewone menslike foute kan voorkom wat variasies dan veroorsaak sonder enige mala fide bedoeling.
Mens kan onmiddellik sien dat die eerste weergawe teenwoordig is in die oudste Griekse manuskripte asook die oudste antieke vertalings. 'n Vertaling gee altyd die bewys dat daar 'n Griekse manuskrip in die gebied en tyd teenwoordig was waar daardie vertaling gemaak is. 'n Groot aantal laat manuskripte, veral die minuskules wat eers ná 900 ontstaan het, gee slegs 'n aanduiding van die kopie waarvan hulle afgeskryf is. Dit gee geen bewys van wat oorspronklik in die outografie geskryf was nie.
Volgens die manuskripte tot ons beskikking is die weergawe wat ons in die moderne vertalings kry, eerder die weergawe wat in die oorspronklike outografie geskryf was.
Ons volgende kriterium is om te probeer vasstel hoe hierdie variasie kon ontstaan het. Ek het my moontlike verklarings vir al die ander variasies kortliks gegee. Laat ons ons aandag bepaal by die twee variasies wat werklik van belang is.
Indien die oorspronklike outografie net "aardbewings en hongersnood" vermeld het, (soos in die moderne vertalings) moes iemand "en beroeringe" bygevoeg het. Daar is egter geen aanduiding in die manuskripte vir so 'n byvoeging nie.
Indien die oorspronklike outografie egter "aardbewings en hongersnood en beroeringe" was, moes iemand weer doelbewus "en beroeringe" uitgelaat het. Hiervoor kan ook geen rede gevind word nie.
Wat wel van groot belang is, is die feit dat sowat 92% van Markus in Matteus opgeneem is, en sowat 85% in Lukas. Hieruit kan ons met sekerheid aflei dat beide Matteus en Lukas van Markus gebruik gemaak het in die samestelling van hulle onderskeie evangelies. In Matteus 24:7 vind ons "aardbewings en hongersnood" soos in die moderne vertalings. In Lukas 21:11 vind ons weer "aardbewings en hongersnood en epidemies" (limoi en loimoi) maar nie "beroeringe" (tarachai) nie. Indien "beroeringe" wel deel van Markus was, waarom sou beide Matteus en Lukas daardie woord verwyder het? Dit maak net nie sin nie. Hierdie is 'n sterk aanduiding dat die oorspronklike outografie van Markus beslis nie hierdie woord "beroeringe" (tarachai) in gehad het nie.
Ons laaste aanduiding kan van 'n intrinsieke studie kom deur na die konteks van hierdie deel te kyk.
In hierdie deel verduidelik Jesus aan 'n paar van sy dissipels wat die tekens van sy tweede koms sal wees. In vers agt verduidelik Hy eers wat tussen mense sal gebeur. "Want nasie sal teen nasie in opstand kom en koninkryk teen koninkryk." Hier sal "beroeringe" as menslike aksies wel inpas. Maar dan verduidelik Jesus wat in die natuur sal gebeur. "Aardbewings op verskeie plekke en hongersnode". Dit is dinge wat oor die mense kom sonder hulle betrokkenheid. Hier pas "beroeringe" nie in nie, want dit dui weer op aksies van mense self.
Volgens die konteks pas hierdie woord beslis nie. Die outografie moes sonder "beroeringe" gewees het.
Al drie die objektiewe kriteria stem ooreen dat die oorspronklike outografie, sonder "beroeringe" moes wees. Die verwyder daarvan uit die bekende 1933/53 vertaling is slegs 'n herstel na die oorspronklike bewoording soos die Heilige Gees dit geïnspireer het.