Demiurge - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
William Blake se "Ancient of Days" is deur sommige geïnterpreteer as 'n uitbeelding van die Demiurge.
Demiurge (van die Griekse δημιουργός dēmiourgóswat 'ambagsman' of 'vakman' beteken) is 'n term vir 'n skeppergod of goddelike ambagsman wat verantwoordelik is vir die skepping van die fisiese heelal.
Die woord is die eerste keer in hierdie sin deur Plato in sy sin bekendgestel Timaeus, 41a (ca. 360 B.C.E.). Dit verskyn later in 'n aantal verskillende godsdienstige en filosofiese stelsels uit die Laat Oudheid, veral in Neoplatonisme en Gnostisisme.
Drie afsonderlike betekenisse van die term kan onderskei word. Vir Plato was die Demiurge 'n welwillende skepper van die wette, die hemel of die wêreld. Plotinus het die Demiurge geïdentifiseer as nous (goddelike rede), die eerste uitstraling van "die Een" (sien monade). In die gnostisisme word die materiële heelal as kwaad gesien, en die Demiurge is die skepper van hierdie bose wêreld, hetsy uit onkunde of deur bose ontwerp.
Alternatiewe Gnostiese name vir die Demiurge sluit in Yaldabaoth, Yao of IAO, Ialdabaoth en verskeie ander variante. Die Gnostici het die aftakeling met die Hebreeuse God Yahweh dikwels geïdentifiseer. Christelike teenkanting teen hierdie leerstelling was een faktor in die besluit van die Kerk om die Hebreeuse geskrifte van die "Ou Testament" in die Christelike Bybel in te sluit.
Platonisme en neoplatonisme
Besonderhede van The School of Athens deur Raphael (1509), wat Plato wys (opwaarts beduie, soos na die vorm van die Goeie) en Aristoteles (wat sy handpalm na die aarde hou en materiële bewyse verkies).
Die karakter van Plato, Timaeus, verwys gereeld na die Demiurge in die Sokratiese dialoog wat sy naam dra, geskryf rondom 360 B.C.E. Timaeus verwys na die Demiurge as die entiteit wat die materiële wêreld 'gevorm en gevorm' het. Hy beskryf hierdie wese as onvoorwaardelik welwillend en dus begeerlik vir 'n wêreld so goed as moontlik. Die wêreld bly egter onvolmaak omdat die Demiurge met die bestaande chaotiese materie moes werk.
Timaeus stel voor dat aangesien niks sonder oorsaak "verander of verander" nie, daar 'n oorsaak van die heelal self moet wees. Hy verwys dus na die Demiurge as die vader van die heelal. Aangesien die heelal billik is, moes die Demiurge die ewige en volmaakte wêreld van 'vorms' of ideale as sjabloon gebruik het. Hy het daarna die wêreld geskep, wat voorheen slegs in 'n toestand van wanorde bestaan ​​het. Timaeus noem dat dit 'godslastering is om te verklaar dat die heelal nie na die beeld van volmaaktheid of hemel geskep is nie'.
Vir Neoplatonistiese skrywers soos Plotinus was die Demiurge nie die ontstaan ​​van die heelal nie, maar 'n tweede skepper of oorsaak (sien Dyad). Die eerste en hoogste God is die Een, die bron of die Monade. Die Monad het die nous, goddelike verstand of rede, waarna Plotinus verwys as die Demiurge.
As Nous is die Demiurge deel van die drie ordeningsbeginsels:
boog - die bron van alle dinge
logo's - die onderliggende orde wat onder die verskyning versteek is
harmonie - numeriese verhoudings in wiskunde
Hierin beweer Plotinus dat hy die ware betekenis van Plato onthul het, 'n leerstelling wat hy uit die Platonistiese tradisie geleer het, maar nie buite die akademie of in die tekste van Plato verskyn het nie. In die derde eeu C.E., was Plotinus duidelik bewus van die Gnostiese leringe oor die Demiurge en skryf hy deels in opposisie daarteen.
In verhouding tot die gode van die mitologie word die Demiurge geïdentifiseer as Zeus in Plotinus se werke.
'N God met 'n leeuwyfie op 'n Gnostiese juweel in Bernard de Montfaucon L'antiquité expliquée et représentée en figure kan 'n voorstelling van die Demiurge wees.
Soos Platon bied die gnostisisme 'n onderskeid tussen die hoogste, onkenbare God en die demiurgiese 'skepper' van die materiële wêreld. In teenstelling met Plato, bied verskeie stelsels van die Gnostiese denke die Demiurge egter antagonisties teenoor die wil van die Allerhoogste Wese. Sy skeppingshandeling kom óf voor in onbewuste nabootsing van die goddelike model, en is dus fundamenteel gebrekkig, óf anders word hy gevorm met die kwaadwillige bedoeling om aspekte van die goddelike te betower. in wesenlikheid. In sulke stelsels tree die Demiurge op as 'n oplossing vir die probleem van die bose.
Demiurge as onkundig
In die algemeenste vorm van Gnostisisme het die Demiurge 'n minderwaardige, hoewel nie intrinsiek bose funksie in die heelal as die hoof van die psigiese wêreld nie. Volgens die tweede-eeuse leraar Marcion - nog nie 'n volledig ontwikkelde Gnostikus nie, maar 'n belangrike lid van die Roomse Kerk totdat sy siening tot ketter verklaar is, moes die Demiurge skerp van die Goeie God onderskei word. Die Demiurge was erg regverdig, die Goeie God liefdevol en saggeaard. Die Demiurge was eintlik die God van die Jode, terwyl die ware God die hemelse Vader van Jesus en die Christene was. Alhoewel Christus, in werklikheid die Seun van die ware God, in die dekmantel van die Messias van die Jode gekom het, des te beter om die waarheid aangaande sy hemelse Vader te versprei. Die ware gelowige in Christus tree in die koninkryk van God in, terwyl die ongelowige vir altyd die slaaf van die Demiurge bly.
Volgens Ialdabaoth se ma Sophia en haar uitstraling volgens 'n agtiende eeuse gnostiese kaart.
Later het Gnostici gesê dat die Demiurge die groot tiran Ialdabaoth, die Seun van die Chaos, was. Hy is die maker van die mens, maar is gevul met afguns weens die vonk van goddelike lig in elke menslike siel. Ialdabaoth probeer dus die kennis van die mens beperk deur hom die vrugte van kennis in die paradys te verbied. Hierdie demiurge, uit vrees dat Jesus, wat hy as sy Messias van toorn bedoel het, die kennis van die Allerhoogste God sou versprei, het hom gekruisig. By die voltooiing van alle dinge, sal alle lig terugkeer na die volheid (Pleroma) van die hemel. Ialdabaoth en die materiële wêreld, tesame met die mense wat daarmee gepaard gaan, sal egter in die onderste dieptes gegooi word.
Een Gnostiese mite vertel dat Sophia (Grieks, wat letterlik 'wysheid' beteken), die moeder van die Demiurge, en 'n gedeeltelike aspek van die goddelike Pleroma of 'Volheid'. Sy wil iets anders as die goddelike totaliteit skep. Sy het dit egter gedoen sonder goddelike instemming. In hierdie abortiewe daad van afsonderlike skepping het sy die monsteragtige Demiurge gebaar. Toe skaam sy haar oor haar daad, draai sy hom in 'n wolk en skep 'n troon daarin. Die geïsoleerde Demiurge het sy moeder en niemand anders gesien nie. Hy was onkundig oor die beter vlakke van die werklikheid wat sy geboorteplek was, en het tot die gevolgtrekking gekom dat slegs hy self bestaan ​​het.
Die Gnostiese mites wat hierdie gebeure beskryf, is vol ingewikkelde nuanses en variasies, wat die afname van aspekte van die goddelike in menslike vorm uitbeeld. Hierdie proses vind plaas deur die agentskap van die Demiurge, wat, nadat hy 'n porsie krag van sy moeder gesteel het, 'n skeppingswerk beywer vir onbewuste nabootsing van die superieure ryk. So word die krag van Sophia omring in die materiële vorme van die mensdom, wat hulself in die materiële heelal vasgevang het. Die doel van die gnostiese bewegings was tipies die ontwaking van hierdie goddelike vonk van wysheid, waardeur die verligte siel kon terugkeer na die voortreflike, nie-materiële realiteite wat die oorspronklike bron was.
Volgens die Gnostiese onderwyser Valentinus was die Demiurge die nageslag van die vereniging van Sophia se dogter Achamoth met materie. Achamoth was self die laaste van die 30 Æons. Die Demiurge is dus deur baie emanasies van die Allerhoogste God geskei. In hierdie siening is die Demiurge in die skepping van hierdie wêreld uit chaos onbewustelik ten goede beïnvloed deur die hoër Aeon Jesus Soter, die Logos; en die heelal het amper perfek geword. Die Demiurge betreur egter selfs hierdie geringe onvolmaaktheid. Hy het homself as die Allerhoogste God beskou en het probeer om dit reg te stel deur sy Messias te stuur, wat op sy beurt verenig geword het met die bestaande Jesus, en sodoende die weg tot verlossing bied, nie deur sy kruisdood nie, maar deur die onthulling van die geheime Waarheid van Gnostisisme. In die Valentinian-eskatologie sal vleeslike manne terugkeer na die grofheid van materie en uiteindelik deur vuur verteer word. Die tweede vlak van mense, genaamd 'psigiese' mans, sal 'n middelstaat binnekom, ook nie die hemel nie (Pleroma) ook nie hel nie (Hyle), waar hulle saam met die Demiurge as hul meester sal woon. Die suiwer geestelike mans, wat verlig is vir die Waarheid, sal heeltemal bevry word van die invloed van die Demiurge. Saam met die Verlosser en Achamoth, sy eggenoot, sal hulle die pleroma van die hemel binnegaan.
Onder die naam van Nebro, Yaldabaoth word 'n engel in die apokriewe genoem Evangelie van Judas. Hy word eers genoem as een van die twaalf engele wat "tot stand kom om oor chaos en die onderwêreld te regeer". Hy kom uit die hemel, sy 'gesig het met vuur geflits en wie se voorkoms met bloed besmeer is.' Nebro se naam beteken rebelle. Hy skep ses engele benewens die engel Saklas om sy assistente te wees. Hierdie ses skep op hul beurt nog twaalf engele "met elkeen wat 'n deel in die hemel ontvang."
Die Demiurge as kwaad
Sommige Gnostici was nie tevrede bloot om die onderskeid tussen die Allerhoogste God, of God die Vader, en die Demiurge te beklemtoon nie. In baie van hul stelsels het hulle die verhouding van die Demiurge tot die Allerhoogste God bedink as een van die werklike antagonisme. Die Demiurge word dus die verpersoonliking van die mag van die bose, die Satan van die Gnostisisme, met wie die gelowiges oorlog moes voer tot die einde toe dat hulle die goeie God welgevallig sou wees. Die Gnostiese Demiurge veronderstel dan 'n verrassende gestalte aan Ahriman, die bose teen-skepper van die Zoroastriese filosofie.
Die karakter van hierdie onheilspellende bose demiurge het nog ingewikkelder geword toe hy in sommige stelsels geïdentifiseer is met Yahweh, die God van die Ou Testament, en in opposisie gebring is teen Christus van die Nuwe Testament. Aangesien die Demiurge in wese kwaad was, was al sy werk ook sleg. Gevolglik was nie net die wet van die Jode nie, maar die hele wet intrinsiek boos. Die plig van die kinders van die Goeie God was om ware spiritualiteit te vind deur die veronderstelde morele voorskrifte van die Demiurge te ignoreer en te bewys dat hulle enige assosiasie met die materiële wêreld oortref het. Dit het gelei tot die wildste orgies van antinomiese gnostisisme.
Neoplatoniese en Christelike kritiek
Plotinus het Gnostisisme gekritiseer in die negende traktaat van die tweede Enneads, getiteld "Teen diegene wat die Skepper van die Kosmos en die Kosmos self te kwaad bevestig." Plotinus kritiseer sy teenstanders vir "al die nuwighede waardeur hulle poog om 'n eie filosofie te vestig", wat hy verklaar, "buite die waarheid opgeneem is"; hulle probeer om hul skuld aan antieke filosofie te verberg eerder as om erkenning te gee, wat hulle beskadig het deur hul vreemde en verkeerde versierings.
Die meerderheidsopvatting is geneig om die teenstanders van Plotinus as 'n Gnostiese sekte te verstaan. Verskeie sulke groepe was gedurende Plotinus se leeftyd in Alexandria en elders teenwoordig gedurende die leeftyd van Plotinus, en sy kritiek het spesifieke ooreenkomste met die Gnostiese leerstelling. Plotinus wys op die Gnostiese leerstelling van Sophia en haar uitstoot van die Demiurge byvoorbeeld.
Christen-kritici van die idee van die Demiurge begin in die Nuwe Testament. Die eerste brief aan Timoteus sê byvoorbeeld: "Beveel sekere mans om nie langer valse leerstellings te onderrig of hulself aan mites en eindelose geslagsregisters te wy nie." (1: 3-4) Dit is blykbaar 'n verwysing na die Gnostiese mitologie, wat dikwels lang lyste van intermediêre geestelike kragte tussen die Allerhoogste God en die Demiurge behels het. Later het Christen-skrywers die Gnostiese onderwysers en hul leerstellings direk gekritiseer. Aangesien baie Gnostiese geskrifte self deur die Kerk vernietig is sodra dit die mag gehad het om dit te doen, was hierdie anti-ketters skrywers die belangrikste bron van kennis rakende antieke Gnostiese leerstellings oor die Demiurge tot die ontdekking van die Nag Hammadi-biblioteek en ander Gnostiese werke in onlangse eeue.
Attridge, Harold W., Charles W. Hedrick, en Robert Hodgson. Nag Hammadi, Gnostisisme & Vroeë Christendom. Peabody, Mass: Hendrickson Uitgewers, 1986. ISBN 9780913573167
Goed, Deirdre Joy. Heropbou van die tradisie van Sophia in die Gnostiese letterkunde. Vereniging vir Bybelse literatuur monografie-reekse, no. 32. Atlanta, Ga: Scholars Press, 1987. ISBN 978-1555400590
Luttikhuizen, Gerard P. Gnostiese hersienings van Genesisverhale en vroeë Jesus-tradisies. Leiden: Brill, 2006. ISBN 9789004145108
Pagels, Elaine. Die Gnostiese Evangelies. New York: Vintage Books, 1979. ISBN 0679724532
Reydams-Schils, Gretchen J. Demiurge and Providence: Stoïstiese en platonistiese voorlesings van die Timaeus van Platon. Monothéismes et filosofie. Turnhout: Brepols, 1999. ISBN 9782503506562