Deel van die gesprek
Wium van Zyl skryf oor Inboekeling, deur Hans du Plessis. (Rapport Boeke)
Dis altyd anders as mens reeds die boek gelees het. Wium van Zyl se resensie stuur op een openbaring af – ‘n intrigefout wat hy raakgesien het. Net jammer dit is nie ‘n intrigefout nie. Hy het net nie gesnap wat Du Plessis doen wanneer hy iets verswyg nie. Hy praat ook van “etlike drukfoute” – ek tel een. Nou sal my studente seker wil weet of die resensie aanvaarbaar is of nie. Wel, nee. Dink daaraan as iets ondeunds deur iemand wat by Golgotha van die Oseane betrokke was.
Francois Smith resenseer Die Alibi klub, deur Jaco van Schalkwyk. (Boeke24)
Francois Smith is nie alleen romanskrywer nie – hy is ook ’n redigeerder van aansien. Dít skemer deur in hierdie resensie, waarin die inhoud en verloop van die roman aangedui word, en die redigeerder dan uiteindelik sê waar die plekke vir verbetering is. Dit is werklik ’n baie knap resensie. Vir die outeur is dit die deeglikste wat hy sal kry, ongeag die positiewe of negatiewe strekking; vir die koerantleser gee dit die noodsaaklike inligting oor die inhoud, maar ook die wete dat dit nie noodwendig ’n boek vir aankoop is nie. Uiteindelik sal die uitgewer ook tevrede wees: Smith skryf sy resensie op só ’n intrigerende manier dat dit mens wel nuuskierig maak. Dit hang van die leser self af of hy nuuskierig genoeg is.
Joan Hambidge resenseer Inboekeling, deur Hans du Plessis. (LitNet)
Ná die resensie in Rapport is dit interessant om Hambidge se invalshoek na te gaan: Du Plessis as taalkundige en kenner van Griekwa-Afrikaans, wat nou ’n stuk onbekende geskiedenis onder oë neem. Sy is nie vitterig oor taal wat vir die moderne oog vreemd lyk nie, en is duidelik baie positief ingestel. Uiteindelik bring Inboekeling haar by ’n punt wat waarskynlik ’n hele debat op sy eie kan afgee, naamlik in watter mate ’n roman soos hierdie ’n meer getroue, aanvaarbare weergawe van die geskiedenis kan bied as geskiedenishandboeke. Ek sien uit na Leopold Scholtz se reaksie!
Bettina Wyngaard resenseer Van Manenberg, met liefde, deur Mike Michaels. (LitNet)
In aard nader aan ’n koerantresensie as die dikwels uitgebreide besprekings wat LitNet kenmerk, maar Wyngaard sien alles raak. En soos sy algaande die elemente van die verhaal aanspreek en verduidelik hoekom dié roman mens se aandag verdien, kom sy skielik by ’n punt waar ’n eenvoudige aanhaling presies vir mens illustreer wat sy tot dusveer bedeesd verduidelik het: Alpha, die karakter wat die meeste ontwikkel in die verhaal, wil meer as enigiets anders deel wees van ’n familie. Sy bende is sy familie, hoe disfunksioneel ook al. Die leser word vroeg reeds daarop gewys (bladsy 14), wanneer Jay dink aan Alpha se ritueel, waar hy die bende in ’n kring laat staan, en sing: “Wie’s my ma? Wie’s my pa? Wie’s my broe’? Wie’s my swae’?” Hy beantwoord dan sy eie vraag deur elkeen voor die bors te tik en te sê: “Hie’s my ma. Hie’s my pa. Hie’s my broe’. Hie’s my swae’.”
Alettie van den Heever resenseer Kamphoer, deur Francois Smith. (LitNet)
Van den Heever voeg iets baie interessants by tot die gesprek oor Kamphoer, naamlik die verandering van tydsperspektief in hoofstuk 32 na verlede tyd, asook die laaste paragraaf van hoofstuk 36. Die res van die resensie is deurdag en bondig aangebied, en hierdie een knelpunt wat sy uitlig is presies wat mens hoop om in LitNet-resensies aan te tref. Iets wat jou dwing om toe te tree tot die gesprek. In hierdie geval word alles wat geskryf is oor die die konvensionele tydsperspektief in Afrikaanse romans. My eie onmiddellike reaksie was dat Van den Heever nie van ’n skrywer kan verwag om dinge vir sy leser maklik te maak nie. Die knelpunte was sy uitlig is nie knelpunte nie, dit is dinge wat die skrywer gebruik om sy leser te toets en te laat nadink. Maar wag, ek vergeet my plek. Maar aldus wys dit mens hoe effektief Van den Heever se resensie is, binne sy konteks.
Francois Verster skryf oor Donkerland, deur Deon Opperman en Kerneels Breytenbach. (LitNet)
Verster het sy eie mening oor Donkerland, en dit is wat hierdie verslag van sy gesprek oor dié roman met die uitgewer, die oorspronklike dramaturg en die prosaverwerker laat slaag – miskien nie as resensie nie, maar beslis as reaksie. Sy bydrae is aansienlik langer as meeste LitNet-resensies, en die dinge wat hy aansny is aansienlik meer as wat mens normaalweg in resensies kry. Veral insiggewend is die manier waarop hy aantoon hoe lesersverwagtinge dikwels totaal verkeerd kan wees – maar hoe dit tog ook ’n moontlike diskoers antisipeer. Kyk gerus na die manier waarop hy sy aannames oor die titel en verband met F.A. Venter en Karel Schoeman hanteer – iets wat beslis nie in ’n resensie tot sy reg sou kon kom nie.
Anke Theron resenseer Lotta se lewe, deur Alice Pantermuller. (LitNet)
Ek skryf nie normaalweg oor resensies van vertalings nie, maar maak hierdie uitsondering omdat Boeke24 en Rapport Boeke kinder- en jeugboeke afskeep, en hierdie resensent ’n kwessie aanspreek waarvan boekliefhebbers kennis moet neem. Dit is naamlik die gebruik wat uitgewers het om boeke vir jonger lesers te koppel aan spesifieke ouderdomsgroepe. Die oomblik dat so-iets gedoen is, verkry die ouderdomsbepaling ’n vorm van ewigheidswaarde. Jeugroman A is vir die ouderdomsgroep 10 tot 12, byvoorbeeld. Maar as daardie toedeling in 1990 gemaak is, is dit hoogs onwaarskynlik dat dit nog in 2014 sal geld. Kinders en tieners word enersyds vroeër aan baie meer dinge blootgestel as in 1990, en andersins het leesvaardigheidsvlakke ook sedertdien geskuif. Anke Theron se resensie is daarom baie belangrik. Sy neem ’n behoorlike teoretiese aanloop, en kom dan uiteindelik by ’n oordeel van die ouderdomsbepaling tot niet maak. Een van die knapste resensies van die afgelope ruk.
Johannes Bertus de Villiers resenseer ’n Duisend stories oor Johannesburg, deur Harry Kalmer. (LitNet)
Wat vir my bevredigend is van ’n resensie soos hierdie ene, is dat mens reeds in Rapport en die oggendblaaie gelees het wat ander resensente daarvan maak, en nou soek jy daardie nuwe hoek. De Villiers verwys na die resensies wat syne voorafgegaan het, dui aan dat hy op een belangrike punt van hulle verskil, en brei dan daarop uit: Watter duisend stories is dit waarna die titel verwys, en kan mens dit werklik in verband bring met’ n Duisend en een Arabiese Nagte? Hy doen dit met vernuf en groot oortuiging. Ek wonder net hoekom hy nie ook na die belangrikste leidraad op die omslag verwys het nie.
Joan Hambidge resenseer Gordel, deur Adriaan Coetzee. (Rapport Boeke)
Dis goed om weer ’n resensie van Hambidge te lees. Sy doen dit deeglik, sy doen dit reg. Een sin som alles op: “Dit wou e.e. cummings en gert vlok nel ook doen – met groter sukses.”
Johan Smith skryf oor Donker spoor, deur Martin Steyn. (Rapport Boeke)
Smith kondig ’n nuwe bringer van leesgenot aan, maar laat na om te sê presies wat vars is aan hierdie “bloedspoortjie”.
Louise Ferreira skryf oor Seisoen van lig en donker, deur Alta Cloete. (Boeke24)
Ferreira doen een belangrike ding, en dit is om die koerantleser te laat opsit en kennis neem van die boek en skrywer. Maar as mens mooi daaroor nadink, bewys sy die skrywer geen guns nie. Die kritiek wat sy uitspreek, slaan op die agtelosigheid van die redigeerder. Om dan ten slotte te sê die roman is nie sonder foute nie en na te laat om dit uit te spel, sal die skrywer magteloos laat wonder wat haper en wat kan sy volgende keer doen om dit te vermy. Dít is tog wat die ander funksie van ’n koerantresensie is – om ook vir die skrywer insig te gee in die ontvangs van sy/haar roman.
Joan Hambidge resenseer In ligte laaie, deur Jannie Malan. (Litnet)
Ek twyfel of ’n debuterende digter op’n beter manier ontvang kan word as deur ’n positiewe resensie deur Joan Hambidge. Soos ons pas in Rapport kon sien hoe sy Adriaan Coetze se Gordel met skerpe insig takseer en deurdring tot die kern van sy probleme, net so ontleed sy die vernaamste kenmerke van Jannie Malan se debuut – positief, ontvanklik, waarderend. Die twee eindnotas gesels op intrigerende manier saam met die resensie. Net een punt van kritiek op die resensie. Die samevatting staan in skerp kontras met die deeglike formulerings van die res van die resensie – “Op die keper beskou: ‘n belofteryke, sterk debuut wat veel beloof vir hierdie debutant wat reeds in Nuwe stemme ‘n buiging gemaak het.”
Leopold Scholtz resenseer Die bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram, deur Nic von Wielligh en Lydia von Wielligh-Steyn. (Boeke24)
’n Bietjie afwisseling op die boekeblaaie. In die plek van digkuns en prosa, ’n boek oor die apartheid-regime se kernprogram. Scholtz se resensie is deeglik geskryf, maar sy aanbod van sy materiaal is effe futloos.
Anna-Mart van Wyk resenseer Die bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram, deur Nic von Wielligh en Lydia von Wielligh-Steyn. (Rapport Boeke)
Van Wyk het haar resensie met ’n spesifieke doel aangepak. Sy wou ’n insident gebruik wat sy op ’n manier kon dramatiseer, om haar lesers se verbeelding aan te gryp, en trek hulle dan verder in die wêreld van geheime en fantasie rondom die kernprogram in. Die resensie lees lekker. en terwyl dit presies dieselfde gevolgtrekking en aanbeveling maak as dié van Scholtz, maak haar resensiestyl ’n geesdrif vir die boek by mens los.
André Bartlett bespreek Gesprekke oor die lewe, deur I.L. de Villiers. (Boeke 24)
Aasvoëlkop se NG-gemeente is ’n interessante een. Die name van Beyers Naudé, I.L. de Villiers en André Bartlett word daarmee vereenselwig. Heel gepas bespreek Bartlett hierdie versameling van De Villiers se laaste preke. Resensie in die streng sin van die woord is dit nie; eerder is soort kennisgewing. Mooi verpak, maar dit is duidelik dat Bartlett uit die staanspoor die inhoud wou verduidelik sonder om krities daarop te reageer.
Amanda Botha bespreek Gesprekke oor die lewe, deur I.L. de Villiers. (Rapport Boeke)
In André Bartlett se bespreking van hierdie bundel in Boeke24 sien ons dat Amanda Botha die samesteller is. Dit word nie vermeld by Rapport se bespreking daarvan deur Botha nie. Dit is nie ’n aanvaarbare praktyk nie.
Nico Geldenhuys resenseer Die sirkel van bekende dinge, deur Johan Vlok Louw. (Boeke24)
Ondanks Geldenhuys se skerp kritiek op die redigering, en die betekenisvolle opmerking dat die boek met 20% verkort kan word, bly ek nuuskierig daaroor. Smag ek net na ’n cowboy-storie? Moontlik. Feit is, Geldenhuys se opmerkings oor die boek se vrot kolle en die swak redigering sal dit net by nuuskierigheid laat bly.