- Totaal 1 287,36 vk km
- Totaal (28 Feb 2014) 2 866 238
- Bevolkingsdigtheid 2 222,6 vk/km
Rome (Latyn en Italiaans: Roma [ˈroːma], luister (hulp·inligting)) is die hoofstad van Italië en die Italiaanse streek Latium (Italiaans: Lazio). Rome is in westelike Sentraal-Italië aan die Tiberrivier en naby die Tirreense See geleë. Met 'n oppervlakte van 1 285 km² en 'n bevolking van sowat drie miljoen binne die stadsgrense en vier miljoen in die agglomerasie is Rome die grootste stedelike nedersetting in Italië. Die enklawe van die Vatikaanstad is in die noordweste van die stadsgebied geleë.
Die Palazzo della Civiltà Italiana (ook bekend as Colosseo Quadrato) in die Quartiere XXXII – Europa is oorspronklik volgens die beginsels van 'n destydse stroming binne die Italiaanse argitektuur, die razionalismo italiano, ontwerp en gebou vir die beplande Wêreldtentoonstelling van 1942. Sedert 2015 dien dit as nuwe hoofkwartier van die mode-etiket Fendi te Rome. Die openingsplegtigheid is deur FENDI5, die vyf legendariese Fendi-susters, en modetsaar Karl Lagerfeld bygewoon
Rome se huidige stadsbeeld is oor 'n tydperk van sowat 3 000 jaar gevorm, met antieke Romeinse ruïnes soos die Colosseum en Forum Romanum asook enkele geboue wat bewaar gebly het soos die Panteon as stomme getuies van die stad se goue tydperk as caput mundi, die hoofstad van die wêreld, en administratiewe sentrum van die magtigste ryk wat ooit in Europa ontstaan het. 'n Ryk argitektoniese erfenis is aan Rome se latere funksie as setel van die Rooms-Katolieke Kerk te danke. Antieke en sakrale boukuns word aangevul deur 'n groot verskeidenheid wêreldlike geboue uit later styltydperke soos Renaissance en barok, waaronder kunsvolle piazza's (openbare pleine) en fonteine. Die historiese sentrum (centro storico) is in 1980 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.
Rome het in sy lang geskiedenis as hoostad van die Romeinse Koninkryk, die Romeinse Republiek en die Romeinse Keiserryk gedien. Sedert die 1ste eeu n.C. was die stad die setel van die pous en tussen die 8ste en 10de eeu die administratiewe sentrum van die Pouslike State. In 1871 het dit die hoofstad van die nuut verenigde Italiaanse eenheidstaat en in 1936 die administratiewe setel van Benito Mussolini se kortstondige Italiaanse Ryk geword. Rome was sodoende steeds die funksie van 'n godsdienstige en politieke spilpunt vervul. Dit huisves vandag die groot gesentraliseerde Italiaanse staatsadministrasie – en 'n rekordgetal ambassades danksy die Vatikaanstad se status as selfstandige politieke entiteit.
Vir die grootste deel van sy geskiedenis het Rome sy groot bevolking aan sy status as politieke hoofstad te danke gehad. Met 'n bevolking, wat deur historici en argeoloë vanaf die einde van die Romeinse Republiek tot in die Hoë Keisertyd op meer as 'n miljoen beraam word (enkele historici en argeoloë het 'n bevolkingsgetal van 1,6 miljoen bereken), was dit een van die grootste voorindustriële stedelike nedersettings op aarde – 'n status wat ondenkbaar sou gewees het sonder die oorvloed graan- en ander landbouinvoere asook die rykdomme wat die stad uit ander ryksdele binnegestroom het. As mens in gedagte hou dat die antieke Romeinse stadsgebied net 'n gedeelte van die oppervlakte van Parys binne sy historiese stadsgrense beslaan het en sowat die helfte daarvan deur openbare geboue en ander nie-bewoonde strukture of ruimtes ingeneem is, was antieke Rome 'n stad met 'n buitengewoon hoë bevolkingsdigtheid.
Met keiser Konstantyn die Grote se uitbou van Konstantinopel as nuwe keiserlike setel en Rykshoofstad vanaf 330 n.C., asook die krisis en ontbinding van die Ryk in die 5de eeu was vir Rome 'n politieke en ekonomiese afskaling verbonde wat sy bevolking gaandeweg van 'n geskatte 1,6 miljoen tot 50 000 laat daal het. Die laaste groot bouprojekte is in die 4de eeu voltooi. In sy laat fase is herstelwerk en oonderhoud van bestaande infrastruktuur gestaak of tot 'n minimum beperk.
Rome word tans weer onder die wêreld se globale stede gereken en is danksy sy kunsskatte die mees besoekte stad in Italië asook die derde gewildste stedelike toeristebestemming in die Europese Unie. Naas die Italiaanse regering en parlement, die regerings van die admininstratiewe streek Lazio en die Metropolitane Stad Roma Capitale asook 'n groot verskeidenheid nasionale instellings het 'n aantal spesiale agentskappe van die Verenigde Nasies hul setel in Rome, soos die FAO (Voedsel- en Landbou-organisasie), die WFP (Wêreldvoedselprogram) en die IFAD (Internasionale Fonds vir Landbou-ontwikkeling).
Die Oasi Urbana del Tevere is 'n rustige groen stedelike oase van sowat 50 hektaar langs die Tiber-rivierloop, geleë tussen die brûe Ponte Risorgimento en Ponte Matteotti in die noordelike stadsdeel Flaminio
Rome is in die Sentraal-Italiaanse administratiewe streek Lazio (Latium) geleë waar dit provinsiale status het as Metropolitane Stad. Volgens sy oppervlakte en bevolking is Rome by verre die grootste stad in die land. Die uitbreiding van die stadsgebied na die onmiddellike omgewing, die Campagna Romana of kort Campagna, het uitgestrekte voorstedelike sones laat ontstaan sodat die historiese middestad nog slegs sowat vier persent van die totale oppervlakte beslaan – alhoewel Rome gedurende 90 persent van sy geskiedenis slegs uit hierdie historiese kernstad bestaan het.
Rome se geskiedenis en ekonomie is deur drie waterliggame bepaal – die Tiberrivier, wat in suidelike rigting met kronkels deur die stadsgebied vloei; die Aniene-rivier, wat in die noordelike stadsdeel Parioli in die Tiber uitmond; en die Tirreense See. Terwyl Ostia in die antieke tydperk as Rome se in- en uitvoerhawe gedien het, is die middestad net sowat 20 km van die kus af geleë. Die golwende heuwels in Rome se onmiddellike omgewing bereik hoogtes van iets meer as 100 meter, terwyl die stadsgebied 'n gemiddelde hoogte van 37 m bo seevlak het. Rome en sy omgewing word deur hoër begreekse omsluit wat iets verder af geleë is – die Abruzze in die ooste, die Sabynse Berge in die noordooste en die Albaanse Heuwels (soms ook Albaanse Berge genoem) in die suidooste.
Die Metropolitane Stad Rome grens in die noorde aan die provinsies Viterbo en Rieti, in die ooste aan L'Aquila (in die administratiewe streek Abruzze) en in die suide aan die provinsies Frosinone en Latina.
Agro Romano[wysig | wysig bron]
Ondanks die vinnige verstedelikingsproses sedert die laat 19de eeu het uitgestrekte landbougebiede binne die kringpad Autostrada A90 bewaar gebly. Met 'n totale oppervlakte van 517 km² of sowat veertig persent van die stadsgebied maak hulle van Rome die grootste landboumunisipaliteit in Europa.
Campagna Romana[wysig | wysig bron]
Begraafplase, katakombes en nekropolisse[wysig | wysig bron]
Dienslewering[wysig | wysig bron]
Besuinigings, wat jare lank op munisipale owerheidsuitgawes toegepas is, het in die vroeë 21ste eeu daartoe gelei dat groot Italiaanse metropole soos Rome, Napels en Turyn begin sukkel het om nodige munisipale dienste te lewer. In Rome word padverkeer deur sowat 10 000 slaggate belemmer, terwyl nuusberigte oor die ontploffing van tientalle munisipale busse sedert 2016 (meestal as gevolg van kortsluitings) en die ineenstorting van 'n roltrap in die Repubblica-moltreinstasie op 23 Oktober 2018, waardeur tientalle mense beseer is, internasionale aandag getrek het. Net soos in Napels bly vullisverwydering 'n uitdaging nadat 'n belangrike stedelike stortterrein in 2013 gesluit is.
Rome is 'n opvoedkundige sentrum in Italië met vier openbare en een privaat universiteit, naas meerdere Rooms-Katolieke instellings wat deur die Heilige Stoel en geestelike ordes bedryf word. Die Universiteit van Rome (Sapienza Università di Roma), gestig in 1303, is die grootste universiteit in Italië en Europa asook een van die grootste tersiêre instellings ter wêreld, met sowat 112 000 studente, 4 000 dosente en 4 000 ander personeellede, elf fakulteite, 59 departemente, twee akademiese hospitale, 54 biblioteke, 18 musea en een aanlyn-universiteit. La Sapienza, wat in 2018 ook 34 BA- en Meestersgraad-programme in Engels aangebied het, is 'n wêreldleier in klassieke studies. Die twee ander openbare universiteite is Vergata en Roma Tre.
Die Amerikaanse Universiteit (American University of Rome, AUR), 'n privaat instelling, is in die stadsdeel Trastevere geleë en vier in 2019 sy 50ste jubileum. Met sowat 600 studente uit 'n vyftigtal lande is dit een van die kleiner hoëronderwys-instellings in Rome, net soos sy suster-universiteit John Cabot University (JCU) met tans sowat 700 studente. JCU is in 1972 as onafhanklike Amerikaanse Engelsmedium-universiteit met drie kampusse langs die Tiberrivier in die historiese middestad gevestig.
Lugaansig van die internasionale lughawe Roma-Fiumicino Leonardo da Vinci met sy vier terminale. Die lughawe is naby die Tirreense Seekus geleë
Die Italiaanse hoofstadgebied word deur twee internasionale lughawens bedien, Roma-Fiumicino Leonardo da Vinci en Ciampino wat albei deur die onderneming Aeroporti di Roma SpA (ADR) bestuur word. In 2018 het albei lughawens 49 miljoen passasiers gehanteer (waarvan 43 miljoen op Fiumicino). Een van ses nuwe bestemmings in 2018, wat vanuit Fiumicino bedien word, was Johannesburg.
Net soos in ander metropole het huurgelde in Rome, veral in die Centro storico of historiese middestad, die hoogte ingeskiet. Selfs vir standaard-woonstelle moet dikwels maandeliks €25 huurgeld per vierkante meter betaal word. Vir luukse woonstelle met dakterrasse word buitengewoon hoë huurgelde gevra, terwyl parkeerplekke vir maandeliks €600 verhuur word.
Net soos elders in Italië is sokker die gewildste sport in Rome wat in 1934 en 1990 as gasheerstad van die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi se eindwedstryde. Die laaste het in Rome se Olimpiese Stadion (Stadio Olimpico, 70 000 sitplekke) plaasgevind, die tuisstadion van Rome se twee bekendste sokkerklubs, A S Roma (ook giallorossi – die geel-en-rooies – genoem en gestig in 1900) en S S Lazio (biancazzurri – die wit-bloues, gestig in 1927), wat albei in Italië se A-reeks (eerste liga) speel. Een van die hoogtepunte in die sokkerkalender is die Derby della Capitale, 'n wedstryd waarin die twee klubs teen mekaar speel.
Belangrike geboue in Rome en besienswaardighede[wysig | wysig bron]
↑ (it) Bevolkingsensus op demo.istat.it 2014 Geargiveer 1 Oktober 2018 op Wayback Machine
↑ (en) www.adr.it ADR Press releases, 9 Januarie 2019: Historic record in 2018. Besoek op 22 April 2019