Plaaswoning, Doornrivier, dist. Worcester – Afrikanergeskiedenis
Plaaswoning, Doornrivier, dist. Worcester
Die Drosdy, Worcester
Die pad van Worcester na Villiersdorp loop byna reg suid en gaan oor die Breërivier na die Brandvleidam. 'n Ent van die dam draai 'n pad links weg oor die rante na die plaas Doornrivier, 35 km van Worcester. Hierdie plaas se pragtige ou gewelhuis met sy spierwit ringmuur lê hoog en kyk vir meer as anderhalf eeu reeds uit op die boorde, wingerde en koringlande.
Doornrivier is een van die oudste plase in hierdie omgewing. Soos baie ander plase is dit waarskynlik eers as 'n veepos gebruik, maar toe die aangrensende Dasboschrivier in 1754 uitgegee is, word "de plaats van Willem van der Merwe" reeds as sy noordelike grens genoem. Later kom dit in besit van Willem Hendrik van der Merwe. Volgens die inskripsie op die voorgewel is die huis in 1790 deur hom gebou, want nie alleen kom die datum daarop voor nie, maar ook sy eie voorletters sowel as dié van sy vrou, Hendrina van der Merwe.
Die huis is in 'n T-vorm gebou en is nie alleen een van die mooiste in die omgewing nie, maar ook werklik tiperend van die ou boerewonings. Die voorgewel word gekenmerk deur twee gegroefde pilasters en die holbol-sygewels deur die swaar geboetseerde driehoekige kroonstukke. Die mure, 76 cm dik, is van getrapte klei en die dak was oorspronklik van rogstrooi. Van die stoep betree mens direk die ruim voorhuis aan weerskante waarvan 'n slaapkamer geleë is. Daaragter is die ou groot kombuis waarin die ou vuurherd een hele muur beslaan en waar die groot balk waaraan die kospotte gehang het, nog te sien is.
W.H. van der Merwe het sy vrou vir baie jare oorleef. Met sy oorlye het sy enigste dogter, Maria Sophia, wat met Pieter S. du Plessis getroud was, in besit van die plaas gekom. Na die dood van Du Plessis is sy vrou met Jan Daniël Opperman getroud en op 4 Julie 1831 is die hele plaas op sy naam getransporteer. Vier jaar hierna word die plaas die eiendom van Willem Hendrik du Plessis, seun van die vorige eienaar. Hoewel gedeeltes van die oorspronklike plaas met verloop van tyd verkoop is, is die ou plaaswoning met 'n aansienlike stuk grond daaromheen nou reeds vir ses geslagte in besit van die Du Plessis.
Met trots het die familie die ou huis bewaar en sodoende nie alleen 'n familietradisie opgebou nie, maar die kulturele nalatenskap van Suid-Afrika verryk.
Foto: Eric Vertue • Die Plaaswoning, Doornrivier
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, p. 98.