PressReader - Landbouweekblad: 2018-11-09 - Ma­nie
Landbouweekblad - 2018-11-09 - Inhoud -
NÁ meer as twee jaar se ge­skar­rel oor die De­par­te­ment van Land­bou, Bos­bou en Vis­se­rye se een­sy­di­ge bu­ro­kra­tie­se in­spek­sie­diens wat vir ver­skil­len­de be­dry­we in­ge­stel is, lyk dit of al­les op­nuut uit­ge­stel is, on­danks die de­par­te­ment se ver­se­ke­ring tot die teen­deel.
Vol­gens af­kon­di­gings in die S­taats­koe­rant is vyf sul­ke a­gent­skap­pe in 2016 aan­ge­stel. Dié a­gent­skap­pe is LEAF Ser­vi­ces (om al­le plaas­li­ke en in­ge­voer­de graan en o­lie­sa­de vir ge­hal­te­ver­se­ke­ring te in­spek­teer), Pro­kon (wat ja­re ge­le­de deur die aar­tap­pel­be­dryf be­gin is en nou ook vars pro­duk­te moet toets), Ne­jahmo­gul Techno­lo­gies and A­gric Ser­vi­ces (sui­wel­pro­duk­te), A­gen­cy for Food Sa­fe­ty (die­re­pro­duk­te) en Im­pu­me­le­lo A­gri­bu­si­ness So­lu­ti­ons (ver­werk­te pro­duk­te, soos vrug­te­sap­pe en bevrore of in­ge­maak­te groen­te en vrug­te).
Bil­ly Mak­ha­fo­la van die de­par­te­ment wat met die in­spek­sie­diens ge­moeid is, het in ’n bon­di­ge ant­woord op Ma­nie se kol­le­ga se vrae ge­ant­woord dat al­mal, af­ge­sien van LEAF, op dreef is.
Dit is eg­ter nie wat Ma­nie se spi­oe­ne hom in die oor fluis­ter nie. Bui­ten mis­kien Pro­kon wat ’n bie­tjie vor­de­ring maak, lyk dit nie vir Ma­nie of e­nig­iets an­ders as hier­die a­gent­skap­pe se spog­ge­ri­ge web­wer­we werk nie.
Som­mi­ge be­dry­we, soos Melk SA en die vrug­te­sap­be­dryf, be­oog regs­op­tre­de teen die in­spek­sie­diens. Selfs waar daar on­der­ne­mings deur die de­par­te­ment en a­gent­skap­pe was om oor werk­ba­re stel­sels te on­der­han­del, ge­beur daar net niks.
DIT VAT DIE KOEK
Die pad wat LEAF ge­loop het, vat eg­ter die koek.
LEAF (wat staan vir le­a­ders­hip, en­vi­ron­ment, a­gri­cul­tu­re, fo­re­stry en fis­her­ies) is ’n on­der­ne­ming wat in die ge­heel deur ’n groep vroue in die Oos-Kaap (hul eie be­skry­wing) be­sit word. LEAF is in 2016 deur Sen­ze­ni Zokwa­na, Mi­nis­ter van Land­bou, Bos­bou en Vis­se­rye, aan­ge­stel om ’n in­spek­sie­diens in die graanbedryf te be­har­tig. Zokwa­na het dit ge­doen son­der om die be­dryf e­nig­sins in die saak te ken. LEAF moes by al­le ha­wens, pak­hui­se, si­lo’s, meu­le, bak­ke­rye en selfs by groot- en klein­han­de­laars graan­pro­duk­te se ge­hal­te toets. Die ge­raam­de be­gro­ting daar­voor was R60 mil­joen per jaar en die be­dryf moes op­dok.
Die be­dryf het aan­vank­lik met die hof ge­dreig, maar die de­par­te­ment het on­der­neem om oor ’n werk­ba­re stel­sel te on­der­han­del. ’n Jaar ge­le­de moes LEAF sy plan voor­lê, maar het steeds geen be­nul ge­had hoe die be­dryf lyk of waar sy in­spek­sies ge­doen moet word nie. Op­drag is ge­gee om met be­lang­heb­ben­des in die be­dryf te praat en met ’n nu­we sa­ke­plan teen Maart van­jaar te kom. Dié ver­ga­de­ring is van LEAF se kant ge­kan­sel­leer en se­dert­dien hang al­les in die lug.
Ma­nie ver­neem nou LEAF het glo die in­ter­na­si­o­na­le on­der­ne­ming SGS (’n in­ter­na­si­o­na­le lei­er in toet­sing en ser­ti­fi­se­ring) ge­kon­trak­teer om die werk na­mens hom te doen. In prak­tyk het dit be­te­ken die staat kon­trak­teer ’n sta­tu­tê­re ver­plig­ting
uit aan ’n maat­skap­py om­dat hy dit nie self kan doen nie. Dan gaan daar­die maat­skap­py en kon­trak­teer dit op sy beurt uit aan ’n an­der maat­skap­py, son­der e­ni­ge ten­der, om­dat hy nie die werk kan doen nie.
Ná be­swa­re uit die be­dryf het SGS glo kop uit­ge­trek en die jong­ste nuus is dat ’n nu­we maat­skap­py nou glo deur LEAF ge­kon­trak­teer is – net om die sa­ke­plan saam te stel. In­tus­sen moet die be­dryf wag en sien voor hy die kwes­sie ver­der kan voer – en dit ná twee jaar.
Dit is pre­sies ’n jaar ge­le­de dat Ma­nie ge­noem het dat die diens vir die graanbedryf so­ver ’n muis ge­baar het en daar geen duim ge­vor­der is nie. Die groot vraag: Wie be­taal in­tus­sen vir die ge­lag? Ma­nie won­der wat het al­mal al die af­ge­lo­pe twee jaar uit hier­die on­der­skeie in­spek­sie-a­gent­skap­pe ver­dien.
Zim­bab­we se boe­re is ver­stom­mend op­ti­mis­ties oor die toe­koms van die land­bou in hul be­le­ër­de land. Dit lyk as­of niks hul­le kan on­der­kry nie, ver­tel ’n kol­le­ga wat pas ’n week saam met boe­re in Bu­la­wa­yo deur­ge­bring het. Dit was ty­dens ’n bees­skool wat deur hul stam­boek­ver­e­ni­ging aan­ge­bied en deur 150 boe­re by­ge­woon is. Daar was selfs 20 na­me op die wag­lys. Dit is ’n be­wys van hoe hul­le na in­lig­ting oor die nuut­ste teg­no­lo­gie in vee­boer­de­ry smag.
Die jong­ste kri­sis is die te­kort aan bui­te­land­se geld wat on­ont­beer­lik is vir die in­voer van nood­saak­li­ke le­wens­mid­de­le en an­der goe­de­re, ver­al brand­stof. Die re­ge­ring, wat die kas­tai­ings uit die vuur moet krap na­dat Ro­bert Mu­ga­be die land tot in die af­grond ge­re­geer het met sy be­leid om kom­mer­si­ë­le boe­re se grond af te vat en dit vir sy vol­ge­lin­ge te gee, sit nou met te min va­lu­ta.
Die land het reeds in 2009 van die Zim­bab­wie­se dol­lar ont­slae ge­raak en die A­me­ri­kaan­se dol­lar as be­taal­mid­del be­gin ge­bruik. Nou het die geld so min ge­raak weens on­der meer die be­taal van bui­te­land­se skuld, dat die ban­ke nie al­dag geld het nie. Men­se mag net $100 per week trek – as die ban­ke geld het.
Ge­volg­lik ge­bruik baie men­se nou e­lek­tro­nie­se be­taal­stel­sels, wat die pro­bleem deels ver­lig. Daar is eg­ter ver­al ’n brand­stof­te­kort en lang rye voer­tuie is ’n daag­lik­se ge­sig by vul­sta­sies.
Som­mi­ge boe­re maak eg­ter steeds ’n plan, soos die man wat met munt­stuk­ke vir die bees­te be­taal het wat hy on­langs op ’n vei­ling ge­koop het. Men­se ver­tel hy het bees­te van $150 000 tot $250 000 be­kom en toe met ’n paar bak­kie­vrag­te vol munt­stuk­ke be­taal. Waar hy dit ge­kry het, wil nie­mand sê nie, nie eens hy­self nie, maar dit was blyk­baar heel wet­tig. Die vei­lings­huis moes men­se huur om die méér as ’n mil­joen mun­te te tel!
Maar te­rug by die boe­re: Daar is nog heel­wat kom­mer­si­ë­le boe­re in Zim­bab­we oor wat grond huur om voort te boer. Som­mi­ge van hul­le huur hul ou grond by die nu­we ei­e­naars. Daar is ’n on­wrik­ba­re gees om boer­de­ry vo­ren­toe te neem. Van­jaar het die re­gis­tra­sie van stoet­vee reeds met 3% ge­styg, wat ’n be­wys is van die boe­re se vas­byt-ge­aard­heid.
BE­DROG MET VOED­SEL
Een van Ma­nie se kol­le­gas was ge­skok om ty­dens die vee­voer­ver­vaar­di­gers se on­lang­se sim­po­si­um te hoor hoe­veel be­drog daar met voer- en voed­sel­be­stand­de­le ge­pleeg word.
Be­ne­wens son­ne­blom­o­lie wat as o­lyf­o­lie be­mark word en voer wat be­drieg­lik as nieGMO ge­klas­si­fi­seer word, sê dr. A­dri­aan du Toit, hoof­kon­sul­tant van Ad­van­ce Ma­na­ge­ment Con­sulting, dat spe­se­rye ook ge­rek word deur on­der meer se­ment as vul­ler aan te wend.
Laat een van Ma­nie se an­der kol­le­gas toe ewe droog­weg hoor: “Geen won­der ek suk­kel só om ge­wig te ver­loor nie.”
’n Nu­we maat­skap­py is glo deur LEAF ge­kon­trak­teer – net om die sa­ke­plan saam te stel.