Ontspan, hulle toets seker al weer die stelsel . . . | Netwerk24
Deur Heinz Mödler 14 Augustus 2019 00:00
Op 26 April 1986 – om 01:23:40, om presies te wees – druk Alexander Akimof 'n knop wat hy wens hy nooit gedruk het nie. Minute later ontplof reaktor 4 van die Tsjernobil-kernkragstasie in die Oekraïne wat die grootste mensgemaakte ramp denkbaar veroorsaak.
Terwyl die sirenes loei en die vlamme lek, probeer Akimof en sy hoof, Anatoli Djatlof, die skade herstel. In die ontploffing is die dak van die reaktor afgeblaas en het betonmure so dik soos damwalle soos klei beweeg.
Buite lê radioaktiewe uraan en smeul en dien dosisse bestraling van industriële sterkte toe aan almal teenwoordig, asook kilometers verder.
Maar Akimof en Djatlof probeer onverpoos die situasie red. Hulle stuur selfs twee jong manne uit om te gaan kyk hoe die reaktor lyk. By hul terugkoms was die twee onherkenbaar. Akute bestraling het hul liggame permanent verniel. 'n Paar dae later sterf hulle.
Verstommend genoeg wil Djatlof nie toegee nie. Hy is oortuig hulle kan nog iets doen om die situasie te red. Pleks daarvan om sy mense te beveel om na veiligheid te laat spaander, karring hy aan.
Groepdink is 'n sielkundige fenomeen waar 'n groep mense eenvoudig nie wil aanvaar dat die mensgemaakte ramp wat hulle ont­keten het, so erg is as wat dit werklik is nie.
Djatlof, en die hele groep wetenskaplikes wat die betrokke oggend teenwoordig was, ly aan sogenaamde groepdink (groupthink).
Die term is geskoei op George Orwell se boek 1984, maar is vir die eerste keer in 1971 deur die sielkundige Irving Janis in die vakjoernaal Psychology Today beskryf.
Volgens Janis gaan alles oor die begeerte van die groep om tot elke prys kohesie te behou.
Die groep se beywering om normaliteit en standvastigheid te handhaaf, oorkom die rasionele denke wat nodig is om die waarheid van die situasie te herken. Niemand wil die een wees wat sê "daar is groot moeilikheid – ons moet nou vlug!" nie. As 'n lid van die groep is dit belangriker om te glo wat almal wil glo.
Hoeveel van ons vlug die oomblik wanneer 'n brandalarm afgaan?
Die groep is oortuig van hul onkwesbaarheid en dat die draai van 'n paar knoppe die probleem in 'n japtrap sal oplos.
Hulle ignoreer enige waarskuwings en sal 'n alarm eenvoudig dooddruk, want dit kan tog nie waar wees dat iets regtig verkeerd is nie.
Dit klink domastrant, maar die meeste van ons is geneig om presies dieselfde te doen. Hoeveel van ons vlug die oomblik wanneer 'n brandalarm afgaan?
"Hulle toets seker die stelsel," is wat almal in die kantoor dink sonder om eens op te kyk. En dan gaan hulle, as 'n groep, voort om hul werk in vrede te doen. Al wat steurend is, is die geraas. Buite heers pandemonium, want almal wat nie deel is van die groep nie, sien hoe die gebou afbrand.
Of die afwesigheid van groepdink die skade van die Tsjernobil-ramp enigsins sou beperk het, is onwaarskynlik.
Maar dalk kon die Amerikaners die lewensverlies, en die verleentheid, van Pearl Harbor vermy het indien hulle in 1941 van groepdink geweet het.