Die belangrikste woord in die Afrikaanse taalFoto: Chinmay Singh/Pexels.com Wat is die belangrikste woord in die Afrikaanse taal? ’n Stoere Afrikaner-oom het my een keer hierdie vraag gevra. Dit is tipies een van daardie vrae waarop ’n mens gewoonlik nie antwoord nie, maar net knikkend na die persoon kyk in die hoop dat hy sy vraag self sal antwoord. Dis natuurlik presies wat ek gedoen het. In my stilswye het daar egter ’n reeks woorde deur my gedagtes gerits. As gelowige mens het ek onmiddellik geestelik begin dink. Karaktereienskappe soos “integriteit” het by my opgegaan. ’n Politieke begrip soos “selfstandigheid” sou ook kon werk. “Balans!” breek hy die stilte. “Die woord ‘balans’ is die belangrikste woord in die Afrikaanse taal.” Hy verduidelik dat dit ’n woord is wat oral van toepassing is en dat daar geen geval is waar die konsep nie toegepas behoort te word nie. “’n Goeie ding kan vinnig ’n slegte ding word as jy nie balans toepas nie.” Hoe waar is dit nie. In ’n kultureelplurale samelewing soos Suid-Afrika waar uiteenlopende kultuurgroepe uiteenlopende politieke sienings het, is dit baie maklik om perspektief te verloor en die woordjie “balans” iewers saam met die badwater uit te gooi – soveel meer wanneer ’n meerderheidsgroep met ’n politieke agenda in die regeringstoel sit en waar minderheidsgroepe aan die wil van dié meerderheid oorgelewer is. Suid-Afrika is ’n land met ’n omstrede geskiedenis – ’n geskiedenis waaroor daar warm debat gevoer word en ’n geskiedenis ten opsigte waarvan die fyner nuanses dikwels weggekam word. Die tragiese is dat die grofste verdraaiings van die land se geskiedenis dikwels in skoolhandboeke voorkom. Een geskiedenishandboek verklaar byvoorbeeld dat Nelson Mandela in die tronk gegooi is omdat hy ’n goeie leier was en dat die voormalige regering nie daarvan gehou het nie. ’n Ander suggereer dat die bloedige konflik tussen die ANC en die IVP grootliks te wyte is aan die feit dat die IVP op die ANC jaloers was. Dit is te verstane as ’n mens toegee dat die regering (lees “die regerende party”) bepaal wat in geskiedenisboeke vir kinders geleer moet word en dat prominente ANC-woordvoerders dikwels die vreemdste stellings oor die geskiedenis maak. ’n Onlangse voorbeeld is dié van woordvoerder Keith Khoza, wat erken dat die ANC sy geskiedenis “oorgeskryf” het aangesien dit deur die vorige bedeling verdraai is. Stellings soos hierdie kan maklik ’n teenreaksie uit Afrikanergeledere uitlok. Daarom hoor ons ook soms stellings wat daarop sinspeel dat Afrikaners nooit foute gemaak het nie en dat alles wat gebeur het en wat op die oog af vreemd lyk op die een of ander manier geregverdig kan word as die omstandighede in ag geneem word. Dit ís dalk so dat Afrikaners soms vreemde goed aangevang het in gevalle waar die konteks beter perspektief op die onderwerp kan plaas. Versagtende omstandighede impliseer egter nie noodwendig onskuld nie. Die antwoord lê in balans. Elke persoon moet volwassenheid aan die dag kan lê om te kan toegee en erken wanneer daar verkeerd opgetree is. Verkeerde optredes impliseer egter nie dat ’n volk of ’n nasie boos is nie. Sekere politici maak nietemin seker dat ’n dubbele standaard ten opsigte van Afrikanergeskiedenis in stand gehou word. My ore tuit al wanneer ek die woord “apartheid” of “foute van die verlede” hoor – begrippe wat op elke moontlike terrein in ons keelgate afgedwing word. Dat die minderheidsregering ’n stelsel van afsonderlike ontwikkeling toegepas het, kan nie betwis word nie; dat daar sekere dinge gebeur het wat nie moreel regverdig kan word nie behoort ook nie betwis te word nie. Die gebalanseerde antwoord is egter dat die geskiedenis geëvalueer moet word binne die konteks van daardie tyd en dat goeie en slegte lesse uit die verlede geleer kan word. Die probleem wat Afrikaners sal moet konfronteer, is die feit dat daar vandag byna ’n carte blanche op die veroordeling van Afrikaners se geskiedenis bestaan. Daar is breë konsensus dat apartheid verkeerd is en byna niemand wil as ’n apartheidsapologeet gebrandmerk word nie. Hierdie situasie is heel opportunisties deur linkse populiste uitgebuit. Daarom hoor ons vandag dat allerhande bose dade tydens apartheid aan wit mense toegedig word, ten spyte daarvan dat daar geen historiese gronde bestaan om hierdie bewerings te maak nie. Só hoor ons byvoorbeeld dat apartheid ’n volksmoord of ’n beleid van slawerny was, of dat apartheid die morele ekwivalent van Nazi-Duitsland is. Daar word ook aangevoer dat swart armoede die gevolg van apartheid is (asof swart armoede nie sou bestaan het indien dit nie vir apartheid was nie). Redelike, ingeligte mense vind dit egter baie moeilik om op hierdie ongegronde bewerings oor die verlede te reageer, want enige poging om aan te voer dat apartheid “nie so sleg was” as wat diegene aanvoer wat hul eie bose verlede fabriseer nie, lei daartoe dat jy as ’n apologeet vir apartheid uitgekryt word, wat noodwendig beteken dat jy ’n rassis moet wees. Hierdie situasie is nie volhoubaar nie. Afrikaners sal uiteindelik óf politieke selfmoord pleeg deur hulself tot in die verdoemenis te verskuldig, óf ons sal op een of ander manier weerstand moet begin bied teen die kriminalisering van ons verlede. Feitelikheid, ongeag politieke korrektheid, is die enigste wyse waarop balans en ’n gesonde perspektief op die verlede herstel kan word. Balans – slegs wanneer ons hierdie belangrike woordjie met betrekking tot ons geskiedenis kan toepas, sal ons werklik iets daaruit kan leer.