Rondloperbrakke, bergies en die hongeres in Afrika. Ander se ellende maak Lana* se hart week. Sy steek maklik haar hand in haar sak daarvoor. “Gee en vir jou sal gegee word,” is haar leuse. Haar man, Frans*,skud sy kop. Hy het ’n meer praktiese benadering tot die lewe én geld. Geld het vroeg al in die huwelik tot struwelinge gelei. Hulle het afsonderlike bankrekeninge, maar sy kyk nooit na ’n bankstaat nie. Die woord “begroting” is nie in haar woordeskat nie. Tot albei se verligting het hy mettertyd ook haar geldsake oorgeneem. “Dis vir hom lékker,”sê Lana ongelowig.
Frans, heelwat ouer as sy, het in sy vyftigs besluit om meer geld vir hul aftrede weg te sit. Bo en behalwe hul pensioenfondse. Skielik is elke sent vir hom belangrik en dit word twee keer omgedraai. Dit maak Lana gedaan en die vonke spat gereeld.“Hy sê hy gee nie om dat ek geld op myself bestee nie, maar hy trek die streep by die hele wêreld se behoeftiges. Dit help nie ek sê ek het nog baie produktiewe werkjare oor nie, hy glo ons moet voorbereid wees op alles. Oor dié een sal ons nooit saamstem nie. Ons filosofie oor geld (en die lewe) is net te uiteenlopend.”
Pieter du Plessis, ’n kliniese sielkundige van Pretoria, meen dis ’n bietjie meer ingewikkeld.“Rusies oor geld word dikwels in huweliksterapie genoem, maar hou verband met baie ander kwessies in die huwelik. Navorsers se bevindings daaroor is dus dikwels uiteenlopend.” Dit is soos ’n spinnerak, verduidelik Pieter. As ’n gogga in ’n enkele draadjie daarvan vasvlieg, vibreer die hele spinnerak.
Dus: Is dit geld waaroor julle baklei, of het ander faktore die rusie oor geld veroorsaak?’n Voorbeeld: ’n Egpaar het ’n rebelse kind met gedragsprobleme. Pa en Ma het ’n hewige rusie oor Boetie se selfoonrekening. Pa betaal maar, terwyl Ma kla sy kan nie die nuwe handsak koop wat sy begeer nie. Gaan dit oor geld, of ander dieperliggende kwessies soos dissipline, prioriteite en gesinsverhoudings? Dis dus die oeroue vraag: Wat kom eerste, die hoender of die eier?
Pieter verduidelik: Soos wat sommige mense van middels (soos alkohol en pynstillers) en dobbel afhanklik is, koop ander. Jy reageer impulsief op daardie drang om te koop, sonder om oor die finansiële gevolge te besin. Natuurlik val alle mense wat graag geld uitgee, nie in die groep nie. Vir sommige mense is die waarde van geld eenvoudig nie so belangrik nie. Dis die kreatiewe denkers en dromers, die sogenaamde regterbrein-mense. Jy droom en sien die geheelprentjie raak sonder om alles fyn te analiseer. Jy sien byvoorbeeld jou gesin heerlik in ’n viertrekvoertuig vakansie hou,sonder om die rente op en waardevermindering van die voertuig te bereken.
Pieter verduidelik: Jy het ’n maandelikse begroting, spaar die volle bedrag voordat jy iets groots koop, vermy skuld en belê genoeg vir jou aftrede. Die yskas se deur word vinnig toegemaak en die ligte afgeskakel om krag te bespaar. Jy is ’n sogenaamde linkerbrein-mens wat op die fyner detail let en moontlikhede analiseer. Voordat die viertrekvoertuig gekoop word, oorweeg jy die finansiële implikasies daarvan. Voorts is jy meer bewus van die waarde van geld en hoe om dit ekonomies sinvol te gebruik. (Jou ekonomiese intelligensie is waarskynlik hoër as die eerste groep s’n.) Jy is meer gesteld op orde, roetine, dissipline en hou van struktuur. Jy kan soms neig om obsessief te wees. Alles word vooraf goed deurdink en moet volgens plan en binne ’n bepaalde orde verloop.
Dis ’n kombinasie van jou gene en hoe jy grootgeword het, sê Pieter. Jy kan dit ook aanleer. Dit hou verband met jou waardes en uitkyk op die lewe. Bepaal geld en status jou selfbeeld en geluk? Of is daar ander dinge in die lewe wat vir jou belangriker is?
Bespreek elkeen se geldpersoonlikheid. Hoe jy oor geld dink, wat dit vir jou beteken en hoe dit jou lewe en doelwitte beïnvloed. Kortom: Is dit vir jou lekker om te spaar, of om geld uit te gee?
Begroot, begroot, begroot. Geen huishouding kan funksioneer sonder ’n deeglike begroting nie. Bepaal ook wie verantwoordelik is vir watter betalings. Gaan julle ’n gesamentlike bankrekening hê of jul geld afsonderlik bestuur? Dis baie belangrik dat daar vir elkeen ’n “spesiale geldjie” opsy gesit word waarvoor julle nie aan mekaar verantwoording hoef te doen nie.