Beleggings: EU vra SA om SEB te verslapPresident Cyril Ramaphosa(Oktober 2018) Foto: Kopano Tlape/GCIS Pres. Cyril Ramaphosa het onlangs tydens ŉ tweedaagse besoek aan die Europese Unie met leiers in die EU vergader en die Europese parlement tydens die sewende SA-EU‑beraad toegespreek. Suid-Afrika is die Europese Unie se enigste strategiese vennoot in Afrika. Die ekonomiese dimensie van hierdie verhouding is volgens die EU fundamenteel omdat die EU Suid-Afrika se eerste handels- en beleggingsvennoot is, wat verantwoordelik is vir 25% van Suid-Afrika se handel en 75% van sy regstreekse buitelandse belegging. Meer as 500 000 direkte werksgeleenthede is van hierdie ekonomiese verhouding afhanklik. Die EU het in aanloop tot Suid-Afrika se beleggingskonferensie in Oktober, sowel as die SA-EU‑beraad, ŉ gespreksdokument opgestel waarin belangrike uitdagings uiteengesit word wat veral vir Europese beleggers van belang is. Volgens die EU het uitgebreide konsultasies met die EU-lidstate sowel as Europese sakelui drie hoofbeperkings geïdentifiseer vir moontlike regstreekse buitelandse belegging wat voordeel sou trek uit die regering se dringende aandag. Die drie beperkings is swart eienaarskapsvereistes onder die breëbasis swart ekonomiese bemagtiging (BSEB)-kodes van goeie praktyk, lokaliseringsvereistes in openbare verkryging en vertragings in die verkryging van magtigingsbriewe van die Nasionale Reguleerder vir Verpligte Spesifikasies (NRVS). Prof. Jannie Rossouw. Foto: Reint Dykema. Prof. Jannie Rossouw, hoof van Wits se sakeskool, meen die regering moet hiervan kennis neem en sê Ramaphosa se plan om beleggings te lok, help nie indien hy nie iets doen aan die bekommernisse van potensiële beleggers nie. “As die omstandighede vir beleggings nie aantreklik is nie, word dit elders geskuif. As jy byvoorbeeld ŉ skoenmakery begin en jy het die R50 miljoen kapitaal wat jy benodig maar nou moet jy aan SEB voldoen. So jy soek ŉ SEB-vennoot wat byvoorbeeld die helfte kan insit of jy kry nie iemand wat die geld het nie en nou moet jy die helfte van wat jy insit, weggee – so jou belang verwater as jy als moet insit.” Rossouw sê indien die regering ernstig is in hul strewe om nuwe beleggings te lok, sal dit ernstig moet kyk na besware wat beleggings aan bande lê. Hy sê voorts enige vorm van administratiewe burokratiese rompslomp is problematies. Die EU het gesê dit erken egter die belangrikheid van ekonomiese transformasie in Suid-Afrika om historiese ongeregtighede en die toekomstige algehele ontwikkeling en maatskaplike stabiliteit in die land reg te stel. Die EU sê as die grootste bron van buitelandse beleggings in Suid-Afrika het EU-maatskappye bygedra tot die ekonomiese transformasie van die land en het hulle BSEB-profiel konsekwent verbeter in ooreenstemming met die bestaande wetlike bepalings. Die EU sê hoewel voldoening aan die BSEB-kode vir goeie praktyke nie vir privaat maatskappye vereis word nie, is dit toenemend nodig om sake te doen met regeringsinstellings en staatsbeheerde ondernemings. Volgens die EU beïnvloed voldoening aan die BSEB ook buitelandse maatskappye se aansien in die Suid-Afrikaanse mark. Pres. Cyril Ramaphosa en Antonia Tajane, voorsitter van die Europese parlement. Foto: Elmond Jiyane/GCIS Die jongste EU‑sakepeiling toon dat onsekerheid oor BSEB-beleid, veral vanaf 2013, een van die drie grootste uitdagings vir Europese beleggers in Suid-Afrika is. Volgens die EU belemmer sekere aspekte in verband met BSEB-nakoming inderdaad onnodig nuwe regstreekse buitelandse belegging. Volgens die EU het die gewysigde goeie praktykkodes in 2013 gelei tot afgegradeerde graderings vir baie maatskappye, in die lig van sterker klem op swart eienaarskapsvereistes oor ander elemente van die SBEB-kodes, hetsy in die voorsieningsketting of vaardigheidsontwikkeling, asook ’n totale verontagsaming van die hoeveelheid werksgeleenthede geskep. Dit het bestaande en voornemende beleggers se vermoë om voort te gaan en/of hul bedrywighede in Suid-Afrika uit te brei, benadeel. Die EU sê daaropvolgende voorstelle hou ook vol om toenemende eienaarskapsvereistes te eis. Die EU se hoewel dit volgehoue ekonomiese transformasie deur BSEB in Suid-Afrika ondersteun, die voordele van BSEB egter beter verstaan moet word deur middel van bewysgegronde analise wat tans ontbreek. Die proses moet ook hanteer word om beleggings se volhoubaarheid op lang termyn te verseker. Die EU sê dit sien uit na ’n konstruktiewe verbintenis met die Suid-Afrikaanse regering oor sy transformasiepogings en meer spesifiek oor van die volgende voorstelle: Die EU het ook gesê daar is ander kwessies wat die beleggingsomgewing bekommer, veral aangesien bilaterale beleggingsverdrae met EU-lande eensydig beëindig is, wat ’n kommerwekkende afname in die vlak van beskerming wat beleggers geniet, veroorsaak het. Die EU het gesê met die gebrek aan verdrae is onsekerheid oor eiendomsreg van besondere belang, en dat die onsekerheid versterk is deur die parlementêre konsultasies oor grondwetlike veranderinge in grondbesitregte. Ander relevante kwessies wat die beleggingsomgewing negatief beïnvloed, sluit in streng visumbeperkings op buitelandse bestuurspersoneel en hul familielede van oorsese filiale, vereistes vir korttermynvisums vir die burgers van agt EU-lidstate, korrupsie, ernstige en georganiseerde misdaad, stygende elektrisiteitspryse en hawe- en spoorwegkoste.