Hy weet dat almal tydens die maande lange seereis nuuskierig gewonder het wat in daardie skatkis is. Hy moes op ŉ keer selfs vir Maria aanspreek om nie heeltyd onder die bed in te loer waar hy dit weggesteek het nie. Boonop het hy seker gemaak dat ŉ betroubare soldaat voor sy kajuit waghou wanneer hy met ander take op die skippie besig was. Selfs die kapteins van die drie skepies kon nie hulle nuuskierigheid bedwing wanneer hulle gesamentlik kajuitraad gehou het nie. Hy kon sien hulle het hom nie geglo toe hy sê dat hy nie weet of dit goud, silwer of ander skatte bevat nie. Die VOC was in 1652 immers die grootste en rykste maatskappy ter wêreld.
Skielik is die deksel oop. Van Riebeeck staar verstom na die inhoud. Hy kan sy oë nie glo nie, en knik woordeloos toestemming na die offisiere om te kom kyk. Hy sien die verbasing en teleurstelling in hulle oë, en voel hoe hulle vraend na hom kyk. In plaas van die goue skatte wat hulle verwag het, lê daar net twee hande vol sakkies saad in die kissie, met ŉ byna vergeelde brief langsaan. Hy maak die brief versigtig oop, maar toe hy begin lees, sien hy nie eens die verstomde gesigte of hoor die verbaasde vrae van die seemanne nie.
Kultuur is die moeder, en die instellings die kinders, het Daniel Patrick Moynihan gesê. Maar die probleem is dat kultuur so vanselfsprekend vir mense is dat hulle dit self nie kan beskryf nie. Almal aanvaar hulle eie kultuur as “logies”, as die standaard waaraan ander moet voldoen, sonder om eens te dink aan die onderliggende verwaandheid daarvan en die vernedering wat dit vir ander kulture meebring. Westerse instellings soos demokrasie, die markekonomie, liberale sosiale waardes en die oppergesag van die reg moet op die Moslems, Chinese, Russe en Afrika afgewing word, al is hierdie beskawings se kulture nie altyd vatbaar vir die oorplanting van alle Westerse instellings nie.
Die Protestantse Hervorming van vyf eeue gelede het tot ŉ algehele ommekeer in die destydse wêreld gelei. Die opkoms van die (Protestantse) Weste as oorheersende wêreldmoondhede, was die belangrikste gevolg van die Hervorming. Holland se “Goue Eeu” in die 1600’s is ŉ goeie voorbeeld hiervan. Belangrik vir ons geskiedenis was dat Calvyn en ander Hervormers die Katolieke oorheersing van die samelewing verbreek het. So is die Katolieke verbod of stremming op kapitaalvorming, winsgerigtheid, en wetenskap en tegnologiese vooruitgang beëindig. Dit het gelei tot die ontstaan van die wêreld se eerste multinasionale aandelemaatskappy, die VOC. Dit was die grootste en rykste maatskappy ooit in die geskiedenis, met bates van $7,4 triljoen in vandag se dollarwaarde!
Ons voorouers se vryheidsin het geblyk uit hulle historiese stryd teen Britse Imperialisme, en hulle strewe na onafhanklikheid en selfstandigheid teenoor onderdanigheid en afhanklikheid. Dit blyk ook duidelik uit die Afrikaner se “stigtingsdokumente” soos Retief se manifes en die grondwet van die Zuid-Afrikaanse Republiek. Soos die Romeinse denker Sallust tereg gesê het, wou Afrikaners ook nie net regverdige heersers hê nie, maar vry wees. Dit sluit aan by die wêreldwye neiging dat die volwasse mens vir hom- of haarself wil besluit, en die beheer oor hulle lewe nie aan sentralistiese burokrate wil oorlaat nie.
Prof. Niall Ferguson van Oxford eindig sy onlangse boek, Civilization – the West and the Rest, deur te sê dat die Westerse beskawing steeds die beste pakket aan die mensdom bied, ongeag die foute wat gemaak is. Die vraag is egter – volgens hom – of die Weste self die blywende waarde van sy eie kultuurskatte besef. Dieselfde geld vir Afrikaners in Suid-Afrika – ons historiese kultuurskatte en -waardes is nog steeds deel van die jongste suksesresepte in die wêreld. Natuurlik leef ons nie meer in Van Riebeeck se tyd nie en het van die toepassing van daardie waardes verander.