Die Grondkwessie sal bly – met of sonder die ANCFoto: Magda Ehlers/Pexels.com Deur Jeannette Gnade Die ANC se grondberaad in Boksburg aan die Oos-Rand is ’n tasbare bewys dat die party onteiening sonder vergoeding nou in die hoogste rat wil hanteer. Daar is besluit dat die Grondwet se gewraakte artikel 25 – die eiendomsklousule – streng getoets moet word teen die voorneme om grond by sekere landsburgers weg te neem en dit onder die sogenaamde grondhongermassa te verdeel. Dit is steeds onseker of dit deur middel van huurpag of volledige titelaktes gedoen sal word. Die ANC kan soms baie vaag wees oor die fyner besonderhede. Wat wel op die beraad duidelik geword het, is dat die ANC besef het dat verskeie regeringsinstellings met herverdeling en hervorming gesloer het. Soos president Cyril Ramaphosa dit gestel het: Die grondkwessie was te lank in watte toegedraai en baie foute en misstappe is begaan. Oudpresident Jacob Zuma was ook op die beraad, maar het nie laat blyk of hy verantwoordelikheid vir dié toedrag van sake neem nie. Ramaphosa was verheug omdat die ANC in sy geheel nou na onteiening kyk en dit nie langer net die onderwerp van faksieverskille in die party is nie. Die organiseerders van die beraad het moeite gedoen om kundiges uit te nooi, en hulle kon op al die kwelvrae antwoord. Daar is byvoorbeeld voorgestel dat nuwe wetgewing oor onteiening sonder vergoeding goedgekeur word omdat die Grondwet nie werklik ’n hindernis is nie. Die beraad was hoofsaaklik net ’n voeler – waarskynlik om die stand van eenheid in die ANC te bepaal en alle besluite en aanbevelings is vir bekragtiging na die Nasionale Uitvoerende Komitee verwys. Wat die grondberaad egter duidelik aan die lig gebring het, is die groot vraagstuk wat heers oor gemeenskaplike grondbesit. Oudpresident Kgalema Motlanthe het die vlam aangesteek met sy opmerking dat die regering nie as ’n gyselaar aangehou moet word deur tradisionele leiers wat selfs op grond aanspraak maak wat nie aan hulle behoort nie. Die sogenaamde “blikkiediktators” waarna hy verwys het, het luidkeels gekla en dit was weer die president wat gemoedere moes kalmeer. Motlanthe se hoëvlakpaneel na grondherverdeling en -herstel het taamlik onlangs aanbeveel dat die Wet op die Ingonyama Trust – wat deur die Zoeloekoning beheer word – herroep of gewysig moet word. Daar is bevind dat die Trust die mense wat hy moet beskerm, in werklikheid van hul grondregte ontneem. Daar is voorgestel dat ’n spesiale beraad met tradisionele leiers oor gemeenskaplike grond gehou word. Dié ANC gaan sukkel om stemme in dié gevestigde heerskappy te werf. ’n Stamleier se grond is immers ’n bewys van sy gesag. Die grondkwessie gaan lank nog ’n vraagstuk bly. Dit is uiters kompleks en waarskynlik nie iets wat die swakkerwordende ANC in sy tyd met sukses gaan oplos nie. Daarvoor is die party se bestuursrekord te wankelrig.