PressReader - Kuier: 2018-11-14 - Ar­tri­tis: ­Vrou­k ry­al­op­ne­ge­ru­ma­tiek­
Ar­tri­tis: ­Vrou­k ry­al­op­ne­ge­ru­ma­tiek­
Dis Mo­vem­ber en mans se ge­sond­heid is in die kol­lig. Daar is ’n he­le paar goed wat mans se le­wens voor­ty­dig kort­knip, maar met ’n paar leef­styl-ver­an­de­rings kan hul­le voor­sorg tref.
Kuier - 2018-11-14 - Inhoud - DEUR C­LY­DE A­DAMS-VISTER
Dis Mo­vem­ber en soos el­ke jaar hier­die tyd is mans en hul ge­sond­heid in die kol­lig. En met goeie re­de! Die A­dam-ge­slag is be­sig om die aar­de jon­ger en gou­er te ver­laat.
Daar is ver­skeie re­des en toe­stan­de wat mans se le­wens kort­knip, maar baie kan wel ge­doen word om te ver­hoed dat hul­le voor­ty­dig sterf. Net om daar­die ek­stra bier lie­wer te los, ak­tief te wees en ’ n bie­tjie ge­son­der te eet, kan help om hul le­wens­ver­wag­ting te ver­leng.
Daar is eg­ter baie oor­sa­ke waar­oor mans geen be­heer het nie wat ook hul le­wens­ver­wag­ting dras­ties kan ver­kort.
KAN­SA plaas ook in No­vem­ber die fo­kus op mans­ge­sond­heid – spe­si­fiek die “Groot 5”-kan­kers wat mans in Suid-A­fri­ka raak. Pro­staat­kan­ker is bo­aan die lys en daar word be­raam dat een uit 18 SuidA­fri­kaan­se mans pro­staat­kan­ker ont­wik­kel. Die pro­staat­klier is deel van ’n man se voortplanting- en u­ri­nê­re stel­sels. Pro­staat­kan­ker is die al­ge­meen­ste kan­ker in Suid-A­fri­kaan­se mans, met meer as 4 000 mans wat jaar­liks ge­di­ag­no­seer word.
Pro­staat­kan­ker ont­wik­kel ge­reeld son­der e­ni­ge simp­to­me, maar simp­to­me word eg­ter meer sig­baar soos die kan­ker ge­vor­derd word. “Die prog­no­se vir pro­staat­kan­ker is goed in­dien dit vroeg ge­di- ag­no­seer en be­han­del word,” ver­dui­de­lik A­bie­da S­teen­kamp, maat­skap­li­ke wer­ker by KAN­SA. “Oor die al­ge­meen moet mans een keer per jaar ge­toets word. Nie al­le ver­gro­te pro­staat­klie­re is kan­ker­ag­tig nie, maar ge­reel­de toet­se is nood­saak­lik.” Die an­der soor­te kan­ker wat dik­wels in mans voor­kom, is ko­lo­rek­ta­le-, ka­posi­s­ar­koom- (’n soort vel­kan­ker), long- en blaas­kan­ker.
Chro­nie­se siek­tes bly voor in die koor wan­neer dit kom by die al­ge­meen­ste oor­sa­ke van dood on­der mans in SuidA­fri­ka, vol­gens die 2016-ver­slag oor sterf-
te en oor­sa­ke van dood in Suid-A­fri­ka. Die vol­gen­de ver­oor­saak die mees­te mans se dood in ons land:
Tu­ber­ku­lo­se is die groot­ste oor­saak van sterf­tes. Tu­ber­ku­lo­se het MIV ver­by­ge­steek as die wê­reld se groot­ste oor­saak van dood en in Suid-A­fri­ka word aan­sien­lik meer mans daar­deur ge­raak. Suid-A­fri­ka het ook die der­de hoog­ste las van TB in die wê­reld met on­ge­veer 450 000 ge­val­le jaar­liks.
Meer as 24 Suid-A­fri­kaan­se mans sterf el­ke dag van di­a­be­tes.
In­flu­en­sa (do­de­li­ke griep) en long­ont­ste­king is ook oor­sa­ke van die hoë ge­tal mans­do­de.
Meer as ses mil­joen men­se in SA is MIV­po­si­tief en die land het die groot­ste an­ti­re­tro­vi­ra­le be­han­de­lings­pro­gram ter wê­reld. “Al­hoe­wel MIV-voor­koms ho­ër on­der vroue is, het mans tus­sen die ou­der­dom van 30 en 40 ’ n rol ge­speel in hier­die hoë voor­koms,” sê Mo­sa Mos­ha­be­la, ’ n MIV­na­vor­ser van die U­ni­ver­si­teit van K­waZu­lu-Na­tal. Dees­dae word ou­er mans wat “su­gar dad­dies” of “bles­sers” is ook groot­liks ge­raak.
Se­re­bro-vas­ku­lê­re en kar­di­o­vas­ku­lê­re siek­tes soos be­roer­tes, hart­aan­val­le en hi­per­ten­sie (bo­ma­ti­ge hoë bloed­druk) ver­oor­saak wê­reld­wyd groot aan­tal sterf­tes by mans. Suid-A­fri­ka het een van die hoog­ste vlak­ke van hoë bloed­druk wê­reld­wyd. Dit maak mans daar­om mak­lik vat­baar vir be­roer­tes en hart­siek­tes. Die meer­der­heid mans is nie be­wus van hul hoë bloed­druk nie; dis hoe­kom dit die si­lent kil­ler ge­noem word. Om­dat mans ge­woon­lik 10 tot 15 jaar vroe­ër as vroue hart­siek­tes ont­wik­kel, is mans meer ge­neig om vroeg in hul le­wens daar­aan te sterf. On­ge­veer ’ n kwart van al­le hart­ver­wan­te siek­te­sterf­tes kom voor by mans tus­sen 35 en 65 jaar.
Nog ’ n on­der­lig­gen­de oor­saak van die dood sluit in chro­nie­se ob­struk­tie­we long­siek­te (em­fi­seem) en as­ma. Dit is ’ n chro­nie­se, on­om­keer­ba­re long­siek­te as ge­volg van bloot­stel­ling aan gas­se – meest­al rook. Daar is meer mans as vroue in Suid-A­fri­ka wat rook.
’n Sek­su­eel-oor­draag­ba­re siek­te waar­op mans moet let, is die mens­li­ke pa­pil­lo­ma­vi­rus (MPV). Dit raak by­na al­le sek­su­e­le ak­tie­we mans op een of an­der tyd. Daar is geen MPV-toets vir mans nie, maar daar is ’n ent­stof waar­mee jy op die ou­der­dom van 11 of 12 in­ge­ënt moet word. Jy kan ook die in­spui­ting op 26 kry as jy die ge­vaar loop om die vi­rus op te doen.
Mans is drie keer meer ge­neig om te sterf van on­na­tuur­li­ke oor­sa­ke as vroue.
Wan­neer dit kom by on­na­tuur­li­ke oor­sa­ke van sterf­tes, het die Wes-Kaap en K­waZu­lu-Na­tal die hoog­ste ge­tal­le ge­sien. Meer as 3 000 seuns en mans tus­sen die ou­der­dom­me van 15 en 44 is in 2016 in mo­tor­on­ge­luk­ke dood.
Baie mans sterf ook in ge­weld. In 2018 word Suid-A­fri­ka steeds ge­reeld on­der die top­tien­lan­de met die hoog­ste moord­sy­fers in die wê­reld ge­plaas. Plaas­li­ke po­li­sie­sta­tis­tie­ke dui daar­op dat on­ge­veer 50 mans el­ke dag ver­moor word.
Baie mans is meer ge­mak­lik om se­ke­re ge­sond­heids­kwes­sies te be­spreek, maar die on­der­werp van gees­tes­ge­sond­heid is steeds ta­boe. Daar is ’ n al­ge­me­ne per­sep­sie dat kwes­baar­heid ’ n te­ken van swak­heid is. Die oor­gro­te meer­der­heid van self­moord­slag­of­fers in Suid-A­fri­ka is man­lik. “Daar is om­trent 220 self­moord­po­gings daag­liks in Suid-A­fri­ka en 10% van hul­le kry dit reg. Van daar­die 10% is vier uit 5 mans,” sê Gar­ron G­sell, stig­ter van Mo­vem­ber Suid-A­fri­ka.
Hier­die sy­fers styg steeds, ver­al in die lig van toe­ne­men­de moei­li­ke e­ko­no­mie­se toe­stan­de. Die Me­die­se Na­vor­sings­raad se self­moord­sta­tis­tie­ke toon dat wit mans die hoog­ste self­moord­sy­fer in die land het.
Al­ko­hol is ’n pro­mi­nen­te fak­tor in ge­weld en be­se­rings, in­slui­tend in­ter­per­soon­li­ke en huis­hou­de­li­ke ge­weld, sek­su­e­le aan­ran­ding en ver­keers­be­se­rings.