Versindaba » Blog Archive » Louis Esterhuizen. En gestel John Keats was verkeerd?
Friday, November 23rd, 2012 | Binneblik, Louis Esterhuizen.
3 Kommentare op “Louis Esterhuizen. En gestel John Keats was verkeerd?”
November 23rd, 2012 at 4:45 am
“Beauty walks a razor’s edge
Someday I’ll make it mine” – B Dylan
Simmetrie sluit gewoonlik ‘n proses af; maak dit nie oop nie. Maar as mens nou sou sê dat die estetiese die voering van etika is? Behalwe dat ons dan ‘n baie asimmetriese gesprek moet hê oor die estetika, soos Opperman se buffels. Is die dwingende behoefte aan begrip of samevatting ‘n etiese of estetiese noodsaak? In die Zen visuele tradisie van Japan word asimmetrie nagestreef: iets ‘leliks’ sal met opset geïntroduseer word net om die bevrediging van die ‘mooie’ te ontstig. (Meeste van ons doen dit sommer vanself en sonder om selfs bewus te wees daarvan.) Jy sien bv. selde vier afsonderlike objekte in ‘n stillewe. Dit het ook te doen met die tekstuur van sien. Kan mens aanvoer dat die ‘verfyning’ van asimmetrie ‘n eie estetiese lering daarstel? En dan? Hoe word mens blind vir die wonder van verwondering – en van wonde? (Andersom gestel: hoe blind word mens tog nie vir die wonde van verwondering nie! Jy sal moet uithelp hier, Leon, voor die sielsversondigers vir ons wat nie siele het nie weer loop.)
Simmetrie in fisika het nie te doen met wat mens seker maar visuele simmetrie kan noem nie. ‘n Fisiese stelsel is simmetries wanneer ‘n wiskundige of fisiese eienskap van daardie sisteem dieselfde bly tydens ‘n verandering van een of ander aard in daardie sisteem. Simmetrie bly ook nie altyd behoue nie, die bekendste voorbeeld is seker in 1967 gevind toe Sheldon Glashow, Steven Weinberg en Abdus Salam gevind het dat elektromagnetisme en die sogenaamde “swak” krag (weak force) by baie hoë energievlakke nie van mekaar onderskei kan word nie maar dat hierdie simmetrie by baie lae energievlakke afbreek omdat die swak krag baie swakker word as elektromagnetisme en omdat die reikafstand daarvan ook drasties afneem.
As iemand met geen literêre talent nie sou ek reken dat mens ekwivalente voorbeelde van simmetrie in die digkuns kan bewerkstellig, maar ek sal die finale oordeel in hierdie verband aan digters oorlaat.
Orrell gaan nie altyd te akkuraat om met die woord “teorie” nie. E=mc2 is nie op sig self ‘n teorie nie, dit is wel deel van Einstein se spesiale relatiwiteitsteorie van 1905.
Dit is beslis so dat baie wetenskaplikes estetiese bevrediging in hul teorieë nastreef. Paul Dirac het gesoek na “beauty in the equations” en Richard Feynman het vertel hoe hy laat een nag ‘n vergelyking uitgewerk het wat die fondament van kwantum chromodinamika sou lê: “The goddamn thing gleamed.” En natuurlik is dit ook so dat enige wetenskaplike ‘n spesiale sagte plekkie het vir ‘n teorie wat hy/haarself ontwikkel het, maar daar is altyd iemand anders wat ‘n alternatiewe teorie sal voorstel. Feynman self het gesê dat dit nie saak maak hoe bekoorlik of elegant ‘n teorie is nie, as dit nie strook met empiriese waarnemings nie dan is dit gedoem.
Orrell verwys spesifiek na snaarteorie. Hierdie teorie maak wel voorspellings maar om hierdie voorspellings te toets sal ‘n versneller benodig wat ongeveer so groot soos die melkweg is en ek dink nie so iets gaan gou gebou word nie. In die oë van diegene wat snaarteorie ondersteun is dit inderdaad ‘n elegante en intellektueel bevredigende konstruk, diegene wat dit verwerp vind dit onsinnig en en sommer plein laf. Daar bestaan wel alternatiewe teorieë waarvan lus kwantum gravitasie waarskynlik die bekendste is. Vir Breyten: in hierdie geval staan “lus” vir “loop” en nie “begeerte” nie, voordat die psigoanaliste onder ons dalk die loop neem.
Enkele ander opmerkings: baie fisici, soos Weinberg, vind die standaard model esteties gebrekkig onder andere omdat dit nie die presiese waardes van die nagenoeg 20 arbitrêre syfers kan verklaar nie, en dit is juis wat mens van ‘n “volwaardige” teorie sou verwag. Orrel noem dat Newton se gravitasieteorie net een syfer benodig, naamlik die gravitasiekonstante, wat met die hand aangepas moet word. Dit is juis waar daar ook ‘n probleem lê, naamlik dat dit aangepas moet word. Eksperimentele waarnemings van hierdie konstante gee wyd uiteenlopende waardes, ‘n soort van “trade secret” van fisika wat nie algemeen bekend is nie.