Sabinet | Essay : die doodloopstraat van die Afrikanerrepubliek van 1961
n Tydskrif vir Geesteswetenskappe - Essay : die doodloopstraat van die Afrikanerrepubliek van 1961 - : navorsings- en oorsigartikel
Author Albert Venter1
Source : Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Volume 51, Issue 4, Dec 2011, p. 533 - 550
Keyword(s) : Afrikaner nationalism, Afrikanernasionalisme, Afsonderlike ontwikkeling, Apartheid, Immanentisation of the eschaton, Immanentisering van die eskaton, Nasionale Partyregering, National Party government, Political theology, Politieke teologie, Separate development, Teologiese regverdiging van apartheid and Theological justification of apartheid
'n Eie republiek vir die Afrikanervolk, die politieke ideaal van die Nasionale Party sedert sy stigting in 1914, word deur die 1960-referendum 'n voldonge feit en die Republiek word op 31 Mei 1961 uitgeroep. Vanjaar, vyftig jaar later, is dit wesenlik 'n historiese artefak wat in die bewussyn van die oorgrote meerderheid van gewone wit Afrikaners vervaag en selfs verdwyn het. In die Noordkaap is Orania met sy 900 inwoners, wesenlik al voorbeeld waar hierdie idee nog prakties uitgelewe word. Republiekwording en apartheid is in 1960/61 die kern van die politieke teologie van Afrikanernasionalisme. Die hooftema van hierdie essay is om 'n moontlike verklaring te bied vir die politieke teologie van apartheid en die ideaal van 'n blanke Afrikanerrepubliek. Was dit in wese op 'n teoretiese mistasting gegrond, sodat dit binne dertig jaar teen die politieke werklikheid van Suid-Afrika op die rotse geloop het?
In die essay word die ideaal van Republiekwording, sowel as die praktiese realisering daarvan, in die konteks van die Afrikaner politieke teologie geplaas. In aansluiting by die werk van Eric Voegelin, Mark Lilla en John Gray is die argument dat die politieke teologie van Afrikanernasionalisme fundamenteel op 'n droomwêreld gebaseer was. Die essay wys daarop dat Afrikanernasionalisme nie uniek was in die sin dat 'n groep mense, die Afrikaners, vir hulleself 'n politieke teologie versin het nie. Die magtige aantrekkingskrag van 'n politieke teologie is die omvattendheid daarvan. Dit bied 'n manier van dink en van menslike handeling en verbind daardie denke en optrede aan die hoër gedagtes van die bestaan van God, die struktuur van die kosmos, die aard van die siel, die oorsprong van dinge en, vir Christene veral, die einde van Tyd. Hierdie is 'n teologiese beeld wat ook 'n verhaal vertel van hoe God die kosmos geskep het waarvan die mens 'n besondere deel is, maar die mens gebruik veral hierdie metafoor om redes aan te voer dat dit 'n gesaghebbende gids vir die politieke lewe is.
'n Weergawe van die "struktuurkern" van die Afrikanernasionalistiese politieke teologie, veral soos dit in die periode van die Nasionale Party-bewind (1948-1994) tot uiting gekom het, word in die essay aangebied. In die praktiese toepassing daarvan, was daar sekerlik aksentverskille, en nie alle aanhangers het presies dieselfde konnotasie daaraan geheg nie. Ek oordeel egter dat die interpretasie in die essay, die wese van dié politieke teologie uitbeeld en hoe dit in die praktiese politiek van die NP-regering neerslag gevind het. Die pragmatiese politieke handelinge van die NP-regering, wil ek suggereer, is ondersteun deur 'n politieke teologie wat hierdie handelinge moreel-religieus geregverdig het, maar ook 'n verbeelde werklikheid gekonstitueer het. Namate die verbeelde werklikheid van die politieke teologie en pragmatiese werklikheid uitmekaar gedryf het, het die politieke teologie nie meer sin gemaak nie, totdat dit deur die De Klerk-regering laat vaar is. In die proses, lyk dit my, het gewoon gewelddadige politiek die politieke teologie van Afrikanernasionalisme verplaas en nogmaals empiries geïllustreer dat die immanentisering van 'n eskaton nie 'n aardse werklikheid gemaak kan word nie. Die besluit waartoe die essay kom, is dat die "Afrikanerrepubliek" van meet af aan in 'n doodloopstraat was en binne dertig jaar tot 'n einde gekom het.
The cul-de-sac of the Africaner Republic of 1961
An own Republic for the Afrikaners, the political ideal of the National Party since its founding in 1914, became a reality through the 1960 referendum. The Republic was formally declared on 31 May 1961. This year, 2011, fifty years on, the republic has become a historic artefact that has disappeared from the consciousness of the vast majority of ordinary white Afrikaners. In 1960/61 the ideal of a Republic and apartheid was at the heart of the political theology of Afrikaner nationalism. The main theme of this essay is to offer a possible explanation for the political theology of apartheid and the ideal of a white, Afrikaner republic. Was this political theology in essence based on a theoretical flaw and as a consequence the apartheid Afrikaner republic stranded against the political reality of South Africa within thirty years?
In this essay the ideal of an Afrikaner republic as well as its practical realisation is put in the context of the Afrikaner political theology. Drawing on the work of Mark Lilla, Eric Voegelin and John Gray the essay argues that Afrikaner nationalism is not unique in the sense that Afrikaners devised a political theology for themselves. The power and attraction of a political theology is its comprehensiveness. It offers a manner of thought, reflection and action and connects these to the higher thoughts regarding the existence of God, the structure of the cosmos, the nature of the soul, the origin of things and especially, for Christians, the end of Time. Therefore it is a theological narrative on the creation of the cosmos by God and how humankind forms part of it. People specifically use the creation narrative as basis for an authoritative guide to political legitimacy and political life.
The essay argues, following Voegelin, Lilla and Gray, that the political theology of Afrikaners was based on a dream world. The core of the Afrikaner nationalist political theology is presented in the essay, especially how it unfolded during the National Party rule between 1948-1994. In the practical application of the Afrikaner nationalist political theology, there were differences of emphasis and it did not have the same connotation for all National Party supporters. The author submits, however, that this essay presents the essence of the Afrikaner nationalist political theology and its practical application. The political theology of apartheid supplied a religious and moral basis for the pragmatic political actions of the National Party government. Moreover, this political theology constituted an imagined reality. Inasmuch as the imagined reality of the political theology of the apartheid republic and the pragmatic political reality drifted apart, the political theology provided less and less of a moral foundation for the apartheid government, until the political theology was discarded. In the process, the political theology was replaced by a progressively repressive and violent regime. This politics of violence demonstrated once more that the immanentisation of a mundane eschaton (Voegelin) is an empirical impossibility. The essay concludes that the political theology of the apartheid Afrikaner republic was based on a theoretical dead end and that it is no wonder that the dream decayed within thirty years.
Persistent Link : https://hdl.handle.net/10520/EJC20260