Verbruikersake: Vervaldatums op voedsel kan jou pootjieFoto: Blogs.extension.iastate.edu Vervaldatums het skielik weer in die kollig beland en selfs tot onlus gelei nadat gemeenskapslede winkeliers daarvan beskuldig het dat hulle kos verkoop waarvan die vervaldatums al verstryk het. Dit word van winkels verwag om seker te maak dat net kos waarvan die vervaldatum nog nie verby is nie op hul rakke beskikbaar is, maar dit raak minder eenvoudig wanneer produkte teen baie laer pryse verkoop word. Ina Opperman verduidelik meer oor datums op kos. Datums op kos kan aangedui word as best before, sell by of use by (gewoonlik net in Engels), maar al hierdie terme beteken net een ding: moenie die produk eet ná die datum wat aangedui word nie, volgens die adviesnota van die ombudsman vir verbruikersgoedere en -dienste oor verbruikers se regte met betrekking tot vervaldatums. Nie een van hierdie terme se definisies dui daarop dat die kos jou kan siek maak as jy dit na die vervaldatum eet nie, maar fokus eerder op die bemarking en gehalte van die kos. Rakleeftyd is nie die enigste aanwyser van hoe lank voedsel veilig gehou en gebruik kan word nie. Gepasteuriseerde melk kan byvoorbeeld vars bly vir vyf dae ná die vervaldatum indien dit voldoende koud gehou word, maar as melk reeds vol skadelike bakterieë is, maak die vervaldatum nie juis saak nie. In lande soos Brittanje word vervaldatums beskou as ou tegnologie wat eerder nie gebruik moet word nie en in die Noorweegse Inmaakmuseum is daar blikkies sardientjies wat ’n honderd jaar oud is en nog veilig is om te eet. Artikel 55 van dié wet bepaal dat verbruikers die reg het om te verwag dat produkte, wat kos insluit, veilig en van goeie gehalte en bruikbaar is met inbegrip van die verskillende datums daarop, terwyl artikel 56 bepaal dat daar ’n versweë waarborg van gehalte op produkte soos kos is, dat dit voldoen aan die vereistes van artikel 55. Jy kan kos wat nie voldoen aan artikel 55 nie, teruggee en die handelaar moet dit omruil of jou geld teruggee. Verder bepaal die wet in artikel 60 dat produkte, soos kos, herroep kan word en in artikel 61 dat winkels aanspreeklik gehou kan word vir skade wat deur produkte veroorsaak word. Die aanspreeklikheid vir skade wat deur besmette kos veroorsaak word, hou natuurlik nou verband met die datum daarop. Indien jy egter kos voor die vervaldatum koop en dit ná die vervaldatum eet en siek word, sal dit vir jou rekening wees en jy sal geen eis teen die winkel hê nie. Die wet maak dit egter volgens die ombudsman se adviesnotas ook duidelik dat winkels nie meer die skuld vir produkte wat nie betyds van die rakke verwyder is nie, op die skouers van die verskaffer kan pak nie, aangesien die wet voorsiening maak daarvoor dat die winkel aanspreeklik is vir alles wat sy werknemers of agente doen (of in hierdie geval, nie doen nie). Regulasie 146, wat uitgevaardig is ingevolge die Wet op Voedingsmiddels, Skoonheidsmiddels en Ontsmettingsmiddels, bepaal dat voedselprodukte ’n datum moet dra wat dui op hoe gou dit verkoop en gebruik moet word. Dit word gewoonlik aangedui deur die woorde best before of best before end of. Die woorde sell by of display until dui die laaste datum aan waarop die kosproduk vir verkoop aangebied kan word en laat ’n redelike tyd op jou kombuisrak toe. Use by dui aan dat jy hierdie kosproduk teen hierdie datum moet eet nadat jy dit volgens die aanwysings op die verpakking gehou het. Daar is egter geen wetgewing wat aandui wat hierdie datums vir verskillende kossoorte moet wees nie. Dit word aan die vervaardiger oorgelaat om op die datum te besluit. Dit is ook onwettig om enigsins aan hierdie datums te peuter of dit te verander. Gesondheidsinspekteurs kan monsters neem om te laat analiseer en indien toetse wys daar is fout met die kos, kan daarop beslag gelê word, of die vervaldatum al verby is of nie. Verbruikers kan by die Ombudsman vir Verbruikersgoedere en -dienste kla oor vervaldatums op voedsel.