Almal verloor namate ons myne inboet - Solidariteit Tydskrif
Solidariteit Tydskrif › 2019 – Uitgawe 4 › Almal verloor namate ons myne inboet
Deur Gideon du Plessis
Volgens die Mineraleraad van Suid-Afrika het voltydse indiensneming in die mynbousektor met 56 366 werknemers oor die afgelope vyf jaar, vanaf 509 909 in 2013 tot 453 543 in 2018, gekrimp. In 1994 was daar 600 000 werknemers in dié sektor. Die vraag is: Wat is die gevolge van ’n krimpende mynbedryf? Die antwoord is: ’n Katastrofe!
Wanneer ’n mynwerker sy werk verloor, word nagenoeg tien afhanklikes daardeur geraak. Omdat mynbou so arbeidsintensief is, het dit ook ’n afstroom-impak met nagenoeg 1,7 poste wat in die kontrakteur- en ondersteuningsdienstesektore verlore gaan vir elke permanente mynboupos wat wegval.
Vanuit ’n arbeidsverhoudinge-oogpunt sien ons reeds dat, namate die sektor krimp en vakbonde se ledetalle afneem, vakbondwedywering verhoog soos vakbonde poog om lede van mekaar af te rokkel. Dit beteken ook dat minder poste vir voltydse vakbondverteenwoordigers beskikbaar is, wat weer beteken dat interne mededinging by die groot vakbonde vir aanstelling in hierdie “soustreinposte” toeneem.
Aangesien vakbonde soos die NUM en Amcu se ledegeld 1% van hul lede se salarisse beloop, beteken dit ook dat hierdie vakbonde vir groter salarisverhogings wil onderhandel ter wille van hul eie finansiële volhoubaarheid, want hoër lone beteken hoër inkomste uit vakbond-ledegeld – met meer afleggings by marginale myne as uiteindelike nagevolg. Krimpende vakbondledetalle beteken ook dat die tradisionele mynbouvakbonde nou in ander sektore begin organiseer, wat tot vakbondspanning in daardie sektore kan lei.
Namate maatskappye afskaal en op hul eie volhoubaarheid fokus, gaan die tradisie van sentrale kollektiewe bedinging op die Mineraleraad se platform begin afneem. Dit sal onder meer druk op vakbondonderhandelaars plaas wat nou afsonderlik by verskillende myne sal moet onderhandel.
Sluiting van tegniese kolleges
Maatskappye sny oral kostes, en die sluiting van tegniese opleidingskolleges is ’n reuse-terugslag vir bemagtiging deur vaardigheidsontwikkeling. ’n Krimpende sektor beteken ook dat instellings waarvan die bestaan direk aan mynbou gekoppel is, ook moet afskaal. Veral instellings soos die Mineraleraad en die departement van minerale bronne sal personeel moet verminder namate hul kliëntebasis kwyn. So het die Mineraleraad slegs 65 personeellede oor nadat die instelling op sy piek 6 000 (opleidingsinstellings ingesluit) werknemers gehad het. Voorts gaan mynboudepartemente binne ingenieursfakulteite van wêreldgehalte, soos dié van die universiteite van Pretoria en die Witwatersrand, ook nadelig geraak word.
Daling in belastinginkomste
Met die sluiting van myne daal die regering se belastinginkomste, asook die tantième-inkomste wat sedert 2010 gehef word. Koolstofbelasting, wat op 1 Junie in werking getree het, is deels ingestel om die regering se verlore inkomste aan te vul, maar dit wurg die myne.
Implikasie vir mynveiligheid
Die enigste “twyfelagtige” goeie nuus is dat hoe minder skofte gewerk word, hoe minder mynongelukke en sterftes behoort voor te kom. Die kommer bestaan egter dat daar gewoonlik ’n afname in veiligheidstandaarde is wanneer junior myners marginale myne oorneem omdat koste gesny en produksieteikens verhoog moet word om wins te maak, waardeur mynveiligheid uiteindelik in die gedrang kom.
Toename in spookdorpe
Spookdorpe gaan toeneem as myne sluit. In talle gevalle het mynmaatskappye die rol van disfunksionele munisipaliteite in myndorpe oorgeneem, en as die munisipale dienste wat mynmaatskappye gelewer het stelselmatig gaan afneem, gaan protesoptogte deur gefrustreerde myngemeenskappe toeneem.
Laastens gaan onwettige mynaktiwiteite toeneem namate afleggings toeneem omdat werklose mynwerkers noodgedwonge “zama-zamas” word. ’n Toename in zama-zama-aktiwiteite beteken weer ’n toename in misdaad rondom myngemeenskappe.
Om die agteruitgang in myngemeenskappe hok te slaan, het die regering ná afloop van die Marikana-gebeure in 2012 sy plan vir die herlewing van behoeftige myngemeenskappe bekendgestel. Om die plan te laat slaag, is dit van kritieke belang dat die geoormerkte landbouprojekte wat mynbou-aktiwiteite uiteindelik moet vervang, veral aandag geniet.
Aangesien myne ’n bepaalde leeftyd het, kan die afname in mynbou nie omgekeer word nie, maar weens die gevolge wat dit inhou en omdat daar nog genoegsame mineraalreserwes is, moet hierdie inkrimping vertraag word deur dié negatiewe invloede wat beheer kan word, wel te beheer. Daarom sal die volhoubaarheid van die sektor die fokus van alle mynbourolspelers moet wees, want mynbou is belangrik vir alle Suid-Afrikaners en daar kan nie toegelaat word dat dit in die grond in bestuur word nie.