‘Moeilike balans tussen duurder krag, stygende lewenskoste’Pres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Jairus Mmutle/GCIS) “Daar is geen eenvoudige antwoord vir hierdie probleem nie.” Dít volgens pres. Cyril Ramaphosa in sy weeklikse nuusbrief oor die moeilike balanseertoertjie tussen die verhoging van kragtariewe en die finansiële volhoubaarheid van Eskom wat die geld nodig het om broodnodige instandhoudingswerk te doen. “Daar is min twyfel dat die verhoging in die prys van elektrisiteit nou, in hierdie uitdagende tydperk, gaan bydra tot die sorge wat Suid-Afrikaners in die gesig staar. Stygende kos- en kragpryse dryf ŉ bestaanskrisis wêreldwyd en die armes word die swaarste getref. “In Suid-Afrika het kospryse die afgelope jaar met gemiddeld 12% toegeneem. “Dit is ons probleem: Ons moet verseker dat Eskom die hulpbronne het om die kragkrisis op te los, terwyl ons Suid-Afrikaners terselfdertyd beskerm teen die uitwerking van hoër pryse.” Ramaphosa het Eskom verlede week gevra om nie die verhoging van 18,65% wat die Nasionale Energiereguleerder (Nersa) aan hom toegestaan het, dadelik in werking te stel nie. Nersa is ŉ onafhanklike liggaam en daar word ná wye openbare beraadslaging op ŉ tarief besluit. “Terwyl ons saamwerk om die kragkrisis te bowe te kom, doen ek ŉ beroep op alle Suid-Afrikaners om te betaal vir die krag wat hulle gebruik. Ons kan die verskaffing van krag en ander basiese dienste net verbeter en uitbrei as die regering en veral plaaslike munisipaliteite die vermoë het om dit te doen. “Wanbetaling en onwettige verbindings maak kragvoorsiening duurder en minder betroubaar.” Ramaphosa sê ook alle belanghebbendes, onder wie Eskom, die sakesektor, vakbonde en gemeenskappe, moet saamwerk om “hierdie moeilike balans te vind”. “Ons moet ten alle tye gelei word deur die behoeftes en belange van Suid-Afrikaners, veral die armes, nou en in die toekoms. Ons moet ook waak teen korttermynoplossings wat ons in die jare wat kom gaan berou.” Die president het die afgelope naweek ook gesê Suid-Afrika gaan nie dadelik wegdoen met sy steenkoolkragsentrales terwyl die land oorskakel na skoner vorme van elektrisiteitsopwekking nie. Naastenby 80% van die land se krag is van dié kragsentrales afkomstig. Oorgang na groener ekonomie ‘n Windplaas in Texas in die VSA. Die land het miljoene rande aan Suid-Afrika bewillig om ‘n oorgag na groen energie te help doen. (Foto: Reginald Mathalone/NurPhoto via AFP) Die Europese Unie (EU) het Vrydag aangekondig dat hy meer as R5,2 miljard in toelae in Suid-Afrika gaan belê om die land te help om die steenkoolafhanklike ekonomie groener te maak, berig AFP. Die geld gaan gebruik word ter ondersteuning van hervormingsbeleid oor vergroeningsherstel, die ontsluiting van groen beleggings en die opbou van ŉ oorgang wat op kundigheid gegrond is. “Saam met Suid-Afrika is ons verbind tot ŉ pad van ontkoling,” het Joseph Borrell, die EU se voorste diplomaat, gesê. Borrell was in Suid-Afrika vir samesprekings. Afrika het sedert die inval van Oekraïne opnuut ŉ diplomatieke slagveld geword met die Weste aan die een kant en China en Rusland aan die ander kant wat vry na Suid-Afrika en ander lande op die vasteland. Die EU sê die geld vorm deel van die groep van lande se nuwe Global Gateway-inisiatief, wat gedeeltelik daarop gemik is om China se groeiende invloed te stuit. Suid-Afrika lei ook besware van ontwikkelende lande dat te veel van die hulp vir klimaatsverandering wat hulle ontvang, in die vorm van lenings – pleks van toelae – van ryk lande is. ŉ Gedeelte van die EU se geld sal gebruik word vir die vergroening van munisipale dienste en die hergebruik van steenkoolkragsentrales. Suid-Afrika is een van die wêreld se 12 grootste besoedelaars en die toelaag is benewens die sowat R146 miljard wat die EU, Brittanje, Frankryk, Duitsland en die VSA in 2021 beloof het. Janet Yellen, die Amerikaanse minister van finansies, was verlede week ook in Suid-Afrika en het gesê die VSA dra ook meer as R17 miljard by tot die Just Energy Transition Partnership-program. Nuwe studies dui daarop dat meer werksgeleenthede in Suid-Afrika geskep gaan word (as wat verlore sal gaan) indien Suid-Afrika na groen energie oorskakel, maar sommige kenners waarsku dié oorgang gaan nie pynloos wees nie. “Ons moet vinnig wys dat hierdie steenkoolgemeenskappe nie agtergelaat gaan word binne die raamwerk van ŉ energieoorgang wat ander streke baat nie,” het Yellen die afgelope naweek gesê. Ramaphosa het die naweek egter volgehou dat steenkoolkragsentrales nie sonder meer gesluit gaan word nie en het gewaarsku teen die “persepsie dat ons gevra word om ŉ kompromis te tref tussen energiesekerheid en ŉ oorgang na ŉ laekoolstofekonomie”.