Stomende oerwoude, wuiwende grasvelde, dor woestyne wat bly smag na ’n lekseltjie reën... die aarde is bedeel met die uiteenlopendste gebiede, so verskillend van mekaar dat dit ’n besoeker uit die buiteruimte totaal sou verwar. In hierdie reeks neem die Wonder-ensiklopedie jou op ’n besondere ontdekkingstog deur ons biome, met al hul eiesoortige eienskappe en unieke lewensvorms. In ons eerste artikel kyk ons oorkoepelend na die lewe rondom die aarde en in die volgende artikels word van die verskillende biome een vir een besoek...
Tog is baie van die lewensvorms rondom die wêreld uitmuntend toegerus vir die moeilikste omstandighede—ysbere van die Noordelike Yssee het byvoorbeeld ekstra vetlae om die koue te kan verduur.
Namate ’n mens suid- of noordwaarts van die ewenaar af wegbeweeg, daal die hittegraad geleidelik, omdat die sonstrale verswak word deurdat hulle deur meer van die atmosfeer moet dring. By die ewenaar is die temperatuur elke dag sowat 25 tot 30 grade C. Naby die Suidpool, weer, kan die kwik in die hartjie van die somer tot bokant die vriespunt styg, maar die gemiddelde temperatuur is -50 grade—baie kouer as jou yskas.
Aan die eindes van die aarde is die lewegewende vars water hard bevrore. Daar is dus geen landplante nie. Selfs die oppervlak van die see raak bevries en onder die ys is piepklein drywende plankton of visse, wat kos verskaf vir ’n paar groot diere wat op of naby die water kan lewe. Dit sluit in ysbere (van die Noordelike Yssee-gebied) en pikkewyne (van Antarktika).
AS ’n mens ons planeet vandag vergelyk met hoe dit 5000 jaar gelede was, is die veranderings enorm. Uitstrekte landstreke wat eenmaal "wild" was, word nou deur boere bewerk of is deur nywerhede oorgeneem.
En oor die groot- en kleinwild wat eenmaal op die Suid-Afrikaanse grasvelde gewemel maar verdwyn het, kan die natuurliefhebber net baie treurig raak...
In ’n reuse-land soos Amerika is die gevolge van die "beskawing" soveel opmerkliker. Weg is die buffeltroppe op die ontsaglike prêries, en in die plek van die wilde grasse staan enorme lappieskomberse van landerye besaai met koring en ander gewasse.
Die tropiese woude, die natuur se rykste spense, word eweneens in ’n ontstellende tempo afgekap vir timmerhout, nywerhede soos papierfabrieke, en om vir landerye en fabrieke plek te maak.
Selfs die poolstreke spring nie die mens se oorname vry nie. Radioaktiewe afval, word vertel, het reeds in die toendra op korsmosse versamel, waarop rendiere wei wat op hul beurt deur die Eskimo’s en Laplanders geëet word. Wat die gevolge hiervan sal wees, sal ons nog moet sien.
Maar presies hoeveel biome het die aarde? Geleerdes verskil oor die getal, hoewel die meeste tussen ses en tien erken (die see word ook as ’n bioom beskou, asook die vars waters van die aarde). In hierdie reeks word sewe biome beskryf, waarna ons uiteindelik ook kyk na die verskillende biome wat op hoë berge kan bestaan.