'n Laag van vulkaniese as en rotse (sogenaamde lapilli), wat sowat ses meter diep is, het die ruïnestad tot sy herontdekking in die 18de eeu bedek toe dit die belangstelling van argeoloë en geskiedkundiges gewek het. As een van die bes bewaarde Romeinse ruïnestede gee Pompeii 'n goeie indruk van 'n 1ste eeuse Romeinse nedersetting en die destydse kultuur en leefstyl. Ook sy ekonomiese struktuur kan bestudeer en besigtig word. Die belangrikste aktiwiteit was die vervaardiging van garum (ook liquamen genoem), die gewilde Romeinse vissous en spesery waarvoor blouvis gepekel is, deur 'n aantal ondernemings. Garum was alomteenwoordig in die Romeinse kookkuns (soos sojasous in die moderne Asiatiese kookkuns) en is - nie noodwendig volgens die huidige smaak en eetgewoontes nie - ook by soet disse gevoeg.
Volgens oorlewering het die Oskiërs (Osci), wat in die gebied gewoon het, voor die 6de eeu v.C. begin bou aan 'n stad wat hulle Pompeji genoem het. Dit was naby die kus en die monding van die Sarnorivier, en reg aan die voet van Vesuvius, op 'n hoogte van 40 m bo seevlak, op 'n ou lawastroom met 'n steil helling in noord-suidelike rigting geleë. Argeologiese opgrawings dui nogtans daarop dat Pompeii deur Etruskers gestig is in die 7de eeu v.C. toe die Etruskiese magsgebied in Kampanië uitgebrei is. Hierdie nedersetting het onder die invloed van nabygeleë Griekse kolonies soos Kyme (Latyn: Cumae) gestaan en uiteindelik onder die beheer van die Romeine gekom, wat in 80 v.C. 'n kolonie veteraan-soldate daar gevestig het.
Op 5 Februarie 62 n.C. is die deel deur 'n hewige aardbewing geskud. Die aardbewing het aansienlike skade veroorsaak: in Pompeji het nie net die kolonnades van die forum nie, maar ook die dakke en balkonne van baie huise ingestort.
Tog was dit alles maar net 'n voorspel tot 'n nog veel groter ramp wat hierdie streek sewentien jaar later sou tref. Die lewe het egter gou weer teruggekeer tot sy normale gang. Die bevolking het van die bedreiging van die natuur vergeet, en almal was vol vertroue: die boere het hulle klaargemaak vir die wynoes, die beste oes in baie jare; in die villas het die rykes hul somerdae lui omgekuier ; en in Pompeji en die omliggende stede het handelaars, seelui, slawe en swaardvegters hul daaglikse pligte gewoonweg voortgesit. AIleen die gebarste mure van party geboue en die pilare wat hier en daar nog plat op die grond gele het, het die mense herinner aan die aard­bewing wat so lank gelede plaasgevihd het.
In die herfs van 79 n.C. het daar skielik 'n swart wolkie op die kruin van Vesuvius verskyn. Dit het die inwoners nie ontstel nie omdat niemand eintlik iets van die berg geweet het nie. Niemand het geweet dat Vesuvius 'n vuurspuwende berg was wat jare al besig was om onder sy geslote kraterkruin 'n skrikwekkende massa van gloeiende vuIkamese magma (gesmelte rots) en gas te versamel nie. Die klein wolkie wat nou op sy kruin ontwikkel het, en wat deur geen wind daar weggewaai kon word nie, was in werklikheid die eerste, yl rookdampe wat deur die barste in die krater ontsnap het.
Die Romeinse skrywer Plinius die jongere was toevallig op daardie tydstip in die nabyheid, en het 'n ooggetuieverslag van die uitbars­ting in twee briewe aan sy vriend Tacitus, die geskiedskrywer, gegee.
Die wolk bo Vesuvius het gegroei en tot aansienlike hoogte gestyg. Op die middaguur van 'n herfsdag het daardie verskriklike massa ontplof; in die kruin van die berg is 'n enorme gat geruk, waardeur 'n reusagtige kolom vuur en rook die lug ingeskiet het. Met 'n dui­selingwekkende snelheid het hierdie kolom opgeklim tot 'n onge­loofiike hoogte voordat dit begin uitsprei het, byna soos die padda­stoel van hedendaagse atoombomontploffiings. Plinius het dit vergelyk met 'n baie groot denneboom wat sy takke uitsprei.
Die stede is nie herbou nie, en in die Middeleeue het die mense selfs vergeet presies waar die ou Pompeji geleë was.
Een van die roerendste aspekte van 'n besoek aan die opgrawings by Pompeji is die gipsgietsels wat 'n presiese weergawe is van die liggame van mense wat in die groot ramp gesterf het. Die lawa en as het die liggame bedek, maar deur die loop van die eeue het hulle ontbind, sodat daar 'n holte gelaat is in die gestolde vul­kaniese as. Deur klei in hierdie holtes te giet, kan 'n gietsel van die persoon se liggaamsvorm ver­kry word. Tot op datum is veertien gietsels van menslike liggame gemaak en is meer as 3 000 geraamtes ontdek.