‘Ramaphosa se moeilikheid geboek’Pres. Cyril Ramaphosa (Foto: Siyabulela Duda/GCIS) Deur Christel Cornelissen en Tania Heyns “Ek dink nie hy kan hierdie proses oorleef nie, maar hy kan probeer …” Só het prof. André Duvenhage, ŉ dosent en politieke ontleder verbonde aan die Noordwes-Universiteit, Donderdag oor pres. Cyril Ramaphosa te sê gehad. Dit nadat die artikel 89-paneel van ondersoek na gebeure op Phala Phala bevind het dat daar genoeg prima facie-bewyse is om Ramaphosa in ’n staat van beskuldiging te plaas. Die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) het egter tot op hede nog geen klagte teen Ramaphosa aanhangig gemaak nie. Duvenhage is nietemin oortuig daarvan dat Ramaphosa “diep in die moeilikheid” is. Hy wys daarop dat die ANC ŉ baie duidelike beleid het en eindelik kan besluit, op grond van die prima facie-bewyse, dat Ramaphosa opsy moet staan. “Daar is genoeg gronde binne die ANC-konteks dat die reël wat vir Ace Magashule en ander gegeld het, vir die president ook moet geld.” Ramaphosa was veronderstel om Donderdagmiddag voor die Nasionale Raad van Provinsies te verskyn om mondelings vrae in die parlement te beantwoord. Dr. Gerhard Koornhof, Ramaphosa se parlementêre raadgewer, het egter vanoggend laat weet dat die president nie meer beskikbaar gaan wees nie aangesien hy die inhoud van die verslag en die pad vorentoe moet oorweeg. Duvenhage glo Ramaphosa behoort te bedank. “ŉ President met integriteit behoort in die lig van die aanklagte teen hom, sy goed te vat en te loop.” Nié so eenvoudig Dr. Ntsikelelo Breakfast, politieke ontleder verbonde aan die Nelson Mandela-universiteit in die Oos-Kaap, glo ook die ernstige aard van die bevindinge beteken dat Ramaphosa heel moontlik bedanking sal oorweeg. “Dit is egter nie so eenvoudig nie, want ek kan nie sien dat hy in ’n staat van beskuldiging geplaas gaan word nie,” meen Breakfast. “Ramaphosa se voordeel is dat hy die meerderheid van die steun in die ANC geniet. “Hierdie ding gaan alles op getalle neerkom en Ramaphosa hét die getalle.” Hy wys dan ook daarop dat die ANC se nasionale verkiesingskonferensie (NVK) om die draai is. “Dit gaan moeilik wees om Ramaphosa te vervang, want ’n ander kandidaat gaan dan net drie weke hê om ’n presidensiële veldtog te voer.” Pres. Cyril Ramaphosa tydens die ANC se beleidskonferensie in Johannesburg. (Foto: Rajesh JANTILAL / AFP) Duvenhage glo egter die onlangse gebeure gaan Ramaphosa se posisie binne die ANC geweldig verswak. “Sy moeilikheid is geboek.” “Ramaphosa is kwesbaar. Al sou hy die verkiesingskonferensie oorleef, plaas ek sy oorlewing oor die langer termyn op minder as 10%. Die nasionale konferensie is een van die fases in die proses, maar ek dink hy gaan dalk reeds daar moeilikheid kry. Duvenhage sê Ramaphosa is al geruime tyd in ŉ stryd om oorlewing en sy plan om sy posisie te behou, kon dalk gewerk het – was dit nie vir die Phala Phala-skandaal nie. “In die jagveld sê hulle jy tref ŉ lewensorgaan. Dít is wat hier gebeur het.” Duvenhage sê Ramaphosa se intensies was goed, maar hy het werklik nie die mas opgekom nie. “Polities, ekonomies, maatskaplik en andersins. Hy het hom op hierdie hoë morele grond gedefinieer, maar hy kon dit nie volhou en handhaaf nie.” Presidensie sál vrae beantwoord Die presidensie het hom daartoe verbind om die vrae vroeg volgende jaar te beantwoord. “Die proses van die artikel 89-paneel van ondersoek is ongekend in die lewe van ons grondwetlike demokrasie. Die aanbevelings van die paneel en die implikasies daarvan vir die stabiliteit en die land vereis van pres. Ramaphosa om die tyd te neem om die inhoud van die verslag en die volgende stappe noukeurig te oorweeg,” het Koornhof gesê. Breakfast sê die parlement word ondermyn. “So ’n forum is bedoel om die uitvoerende gesag aanspreeklik te hou.” Oor die kansellering van die vraag-en-antwoord-sessie sê Duvenhage: “Hulle trek nou laer om die president. Daar is vandag ŉ nood-NUK-vergadering en die uitslag daarvan gaan ŉ aanduiding gee van hoe die wind binne die ANC waai.”