Naa Muhasho wa zwa Vhudavhidzano (DoC) ndi mini?
Muhasho wa zwa Vhudavhidzano ndi tshana tsha tshumelo ya Muvhuso kha muhasho wa zwa Vhudavhidzano. Ndi murao une wa vhumba milayo ya poswo, vhudavhidzano ha hingo na tshumelo ya khasho kha a Afurika Tshipembe.
Kaleni, Muhasho wo vha u tshi tshimbidza na u langula fhirikhwentsi sipikiiramu (frequency spectrum), hu tshi angaredzwa na u vhea mulayo na ngeletshedzo ya u langula na u thusa Minisia. Nga u tendelwa ha Mulayo wa Vhudavhidzano ha hingo wa Nomboro 103 wa 1996, u tshimbidza na ndangulo ya mishumo ya firikhwentsi zwo fhiriselwa kha Ndangulo ya u Tshimbidza Vhudavhidzano ha hingo kha a Afurika Tshipembe (SATRA), ine zwa zwino ya vho ivhea sa ICASA ine ya khou shandula tshiimo tsha Muhasho uri u sedze kha zwa u vhumba milayo.
> U lulamisa u sa eana kha u nekedzwa ha tshumelo ya vhudavhidzano nga u vhea mutengo u pfalaho.
> U lungisa uri Afurika Tshipembe i dzhie vhuimo ha phana kha u angana ha thikhinolodzhi dza vhudavhidzano kha masia a vhudavhidzano, khasho, mafhungo a thekhinolodzhi na a midia dzo vhalaho.
> U engedzedza khonadzeo ya mishumo kha sekhitha ya vhudavhidzano.
> U ita uri Afurika Tshipembe i kone u aisana na mawe mashango a ifhasi nga u vha tshisima tsha mvelaphana ya midia dzo vhalaho, nga maana nga u vulea ha mishumo kha zwitshavha zwa vhathu vhe vha vha sa dzhielwi nha kaleni.
> U shela mulenzhe kha maitele a vhudavhidzano ha Afurika Tshipembe hune ha o thusa kha u fhaa muondo wa mafhungo une wa ita uri hu vhe na u bvela phana ha mvusuludzo ya Afurika.
DoC i shuma kha sia ine a vha na u sa eana huhulu kha ivhazwakale na kha u nekedzwa ha poswo, vhudavhidzano ha hingo na tshumelo dza khasho. Hezwi zwi na bvelele dzi si dzavhui kha uri Afurika Tshipembe i aisane na mawe mashango, sa izwi ho thomiwa sekitha ya vhudavhidzano i re mutheo wa mvelaphana ya shango kha zwa ikonomi, kutshilele na zwa polotiki.
Mbekanyamaitele dzo thomiwaho zwa zwino dzi o thusa u vhea Afurika Tshipembe kha ifhasi. Mishumo yayo i khou uuwedzwa nga u avhanya ha mvelaphana ya thekhinolodzhi ine ya shumiswa poswoni, kha vhudavhidzano ha hingo na kha tshumelo ya khasho.
DoC i langula madzangano a sumbe o imela muvhuso. Eneo ndi Koporasi ya Khasho ya Afurika Tshipembe (SABC), Ndangulo yo iimisaho ya Vhudavhidzano ya Afurika Tshipembe (ICASA), Sentech, Poswo ya Afurika Tshipembe, Telkom SA Ltd, Zhendedzi a Tshumelo ya ifhasi (USA) na Ndangulo ya Midia ya Elekihironiki ya Afurika Tshipembe (NEMISA).
> U langula vhusimamilayo ha photifolio dza madzangano.
> U tshimbidza na u langula nyambedzano dza mbekanyamaitele.
> U thusa photifolio uri i tevhedze madzangano kha u tevhedza maitele a mbekanyamaitele.
> U ita hoisiso dza mbekanyamaitele na u vhumba mbekanyamaitele.
> U dzudzanya mugaganyagwama hu na tshumisano na photifolio dza madzangano.
> U kwamana na komiti dza Phalamenndeni nga Mafhungo a Thekhinolodzhi ya Vhudavhidzano.
> U imelela Riphabuliki ya Afurika Tshipembe nga photifolio ya mashangoni a seli.
> U vhea mbekanyamaitele yo andavhudzwaho ya muvhuso.
> U dzhenelela vhuifhinduleli ha vhusimamulayo.
> U thola khoro ya vhalanguli.
> U tendela mugaganyagwama, pulane dza mabindu, dzimbadelo na mbadzelo dza aisentsi dzo teaho.
> U themendela mugaganyagwama kha Phalamende.
> U tendela tshumisano, u angana na vhushaka.
> Yuniti ya Bindu ya Midia dzo vhalaho.
> U ita hoisiso, u bveledza na u phaaladza mbekanyamushumo.
> U asesa mvelele ya tshanduko dzi iswaho nga thekhinolodzhi na nila ya vhubindudzi na mbekanyamushumo dza muvhuso.
U langula mikovhe (dzishere) dza muvhuso dza Poswoni, zwine zwa angaredza u pima na u tendela maitele na pulane dza mabindu dza Posofisi ya Afurika Tshipembe, muvhuso wa u anganala, na u bveledza na u lavhelesa maga a ndeme a tsumbo.
Posofisi ya Afurika Tshipembe yo ewa maana ohe a u tshimbidza tshumelo dza poswo kha ino shango nga Mulayo wa Tshumelo ya Poswo wa Nomboro 124 wa 1998. Mulayo muswa u vhea mbetshelwa ya ndangulo ya tshumelo dza poswo na mishumo ya u shuma ha khamphani ya poswo, hu tshi angaredzwa u vhofhea hayo nga tshumelo ya ifhasi. I dovha ya vhea mbetshelwa ya mafhungo ane a yelana na kushumele kwa Bannga ya Poswo na hanziela dza u Vhulunga dza Lushaka.
> U khwinisa u nekedzwa zwavhui ha tshumelo ya mawalo na u vhuedzedza fhulufhelo kha sisieme ya poswo.
> U lugisa vhuimo ha Posofisi kha a Afurika Tshipembe iswa.
> U lugisa vhuimo ha Bannga ya Poswoni uri i vhe bannga ine ya nangiwa nga vhathu vha Afurika Tshipembe vhane vha si kone u swikelela Tshumelo dza zwa Masheleni.
> U nea iresi dza poswo na netiweke dza poswo, nga maana kha zwitshavha zwe zwa vha zwi sa dzhielwi nha kale.
> U alusa tshumelo yo anavhuwaho u itela uri vhadzulapo vhohe vha kone u swikela tshumelo dza poswo dzi sa uriho.
Matshimbidzele a Poswo o thoma nga Phando 2000, u ya nga khethekanyo ya Mulayo wa tshumelo dza Poswo wa 1998, une wa tshimbidza sekitha ya poswo.
> U ita uri hu vhe na mbetshelwa ya tshumelo ya Poswo kha vhashumi vhohe.
> U sengulusa mbadelo dza poswo na u vhona uri a hu na u lambedzwa hune ha khou bvelela kha masia a songo vhetshelwaho thungo a tshi bva kha masia o vhetshelwaho thungo.
> U vhona uri hu vhe na vhui na tshiimo tshavhui tsha poswo.
> U tandulula dzikhuano na maitele a si avhui.
> U tsireledza dzikhasiama.
Yuniti iyi i na vhuifhinduleli ha ndangulo ya dzhishere, hoisiso, mvelaphana ya midia dzo vhalaho na mvelaphana ya mbekanyamushumo dza vhudavhidzano ha hingo ho teaho, hu tshi angaredzwa u tshintshiwa ha vhusimamulayo.
I sengulusa na u uuwedza mvelaphana ya mabindu a lushaka na a ifhasi na mbekanyamaitele dza u aisana. Yuniti iyi i dovha ya asesa tshanduko dza thekhinolodzhi na zwine dza bveledza zwone kha mvelaphana ya bindu na mbekanyamaitele ya muvhuso.
> U tanduluala mvelaphana ya vhudavhidzano ha hingo na zwikhala zwa mafhungo.
> U sengulusa mushumo wa u engedzedziwa ha thaidzo kha thaidzo dzi bvelaho phana.
> U fha maana zwitshavha zwe zwa vha zwi sa dzhielwi nha kale.
> U livha kha nyaluwo ya ifhasi na u anganyiswa ha ikonomi ya ifhasi.
> U thoma maitele a u dzudzanya sekitha na mvelaphana ya ndangulo.
> U alusa vhushaka na muvhuso / phuraivethe kha u vhulunga zwishumiswa.
Telkom yo thomiwa nga Tshimedzi 1991 u ya nga Mulayo wa Posofisi wo Tshintshiwaho wa Nomboro ya 85 wa 1991, une wa bvisa tshumelo ya vhudavhidzano ha hingo kha tshumelo ya poswo.
Muvhuso wa Afurika Tshipembe ndi wone u re na mikovhe (dzhisere) nnzhisa kha yuniti yohe, wo rengisa phesenthe dza 30 kha khonsothiamu yo vhumbiwaho nga Telkom Malaysia na Vhudavhidzano ha SBC nga 1997. Telkom i na aisentsi tharu dza u shumisa vhudavhidzano ha thingo, u anadza khasho ya radio na tshumelo ya u engedza ndeme kha netiweke, kha mbuelo ine khayo yuniti yohe ya tea u swikelela thangethe i bvelaho phana na tshumelo yavhui.
Thangethe idzi dzi katela aini ntswa dza hingo, hingo ntswa dza phabuliki dza u rwela luingo, laini ntswa dza dzikhasiama dzine dza tea u dzhielwa nha lwa u thoma u fana na dza zwibadela, zwikoloni, mivhuso yavho, mivhundu (vhudavhidzano vhukati ha vhathu vha 100 na vha 1999 hu si na aini ya u tshintsha, na u vhuedzedzwa ha dziaini (u khwiniswa u bva kha aini dzi si dza dzididzhithi u ya kha aini dza dzididzhithi)).
Tshifhinga tsha u vhetshelwa thungo ha Telkom tshi khou fhela nga 7 Shundunthule ngauralo yuniti i o livhana na muaisano kha hingo dza aini dzine dza wanala fhethu huthihi. Thambo ya u ita khumbelo ya aini ya vhuvhili ine yo bvisiswa nga 2002.
Nga 1997, Ndangulo ya u Tshimbidza Vhudavhidzano Afurika Tshipembe (SATRA) na Ndangulo yo iimisaho ya Khasho (IBA) dzo angana ha vhumbiwa Ndangulo yo iimisaho ya Vhudavhidzano Afurika Tshipembe.
Hezwi zwo vha zwo tea, u ya nga tshipia tsha u kuvhanganya mafhungo na thekhinolodzhi dza Vhudavhidzano. ICASA zwa zwino i na vhuifhinduleli ha u tshimbidza sekhitha yohe ya vhudavhidzano, i tshi khou vhona uri hu vhe na vhui na tshumelo ine ya kona u swikelelwa uri vhathu vhohe vha Afurika Tshipembe vha vhuelwe.
Sa Icasa, Usa yo thomiwa u ya nga khethekanyo ya 58 ya Mulayo wa Vhudavhidzano ha hingo wa 1996. Mushumo wayo muhulwane ndi wa u alusa tshumelo ya ifhasi ohe na u swikelela thekhinolodzhi dza vhudavhidzano na tshumelo dza vhathu vhohe vha Afurika Tshipembe, u oisisa na u tshemendela nila dza u swikelela ndivho iyi. Yuniti yo dovha ya ewa mushumo wa u tshimbidza na u fha thuso kha u pima, u lavhelesa na mathomele a u swikelela kha ifhasi (universal) na zwikimu zwa tshumelo. U fana na ICASA, USA i ripota kha Minisia wa Vhudavhidzano.
U fhira afho, i dovha ya kwamea kha u vhea dzisenthara dza mafhungo a Zwitshavha na Thekhinolodzhi ya Vhudavhidzano, ine ya vhidzwa sa senthara dza hingo. Senthara idzi dzi fha tshumelo dzo vhalaho dza ICT u bva kha luingo zwalo u ya kha fekisi, Inthanethe na tshumelo dziwe dza ndeme dzo engedzwaho nga mutengo u pfalaho.
Yuniti ya Bindu a Midia dzo Vhalaho dza u bveledza vhuimo ho teaho ha u swikelela hoea dza midia dzo vhalaho dza vhadzulapo vha Afurika Tshipembe nga u vhukuma mbekanyamaitele, thikhedzo ya mbetshelwa ya tshumelo na u langulwa zwavhui ha zwishumiswa.
Yuniti iyi zwa zwino i khou ita mbekanyamaitele ya mafhungo ane a bva kha u angana ha midia dzo vhalaho, khasho dza didzhithala, mbekanyamaitele ya midia ya vhana, na mbekanyamaitele ya vhathu ho holefhalaho, mbekanyamaitele ya Mafhungo a Khasho ya Afurika Tshipembe na mbekanyamaitele ya midia ya Elekihironiki ya tshitshavha.
Mbetshelwa ya tshumelo i angaredza midia yo vhalaho ya elekihironiki ya tshitshavha i fanaho na zwifhao zwa radio ya tshitshavha zwine zwa khou bvela phana, thelevishini ya tshitshavha, webusaithi ine ya khou wanala kha tshitshavha / mafhungo a satelaithi na netiweke ya u dzudzanya, u bveledza mbekanyamushumo, u fhaa vhungomu na u bveledza vhutsila, pulanete ya java, u bvela phana ha ithanethe na ICT, kha pfunzo, tshanele ya TV yo fhiwaho Phalamennde, Dzilaborithari dza DoC web Inthanethe na thendela ya Dotza.
Yuniti iyi i dovha ya dzhia mushumo wa u vhuedzedza vhuimo ha Tshanele ya Afurika, hu tshi angaredziwa u vhumbiwa hafhu ha SABC, na Sentech, u phuraivethiwa ha Ciskei / Capital Radio, u dzheniswa ha zwitudio zwa u rekhoda zwa Bop na Rhino.
U ya nga Mulayo wa Khasho wa Nomboro 4 wa 1999, SABC i fanela u fhandekana ya bva zwipia zwivhili, Tshumelo ya khasho ya phabuliki na Tshumelo ya Khasho ya Khomeshiala. Kushumele kwa SABC ku o yelana na maana a mikovhe (dzishere) na maitele ayo a yelanaho na zwine lushaka lwa zwi dzhiela nha u khwahisa mavhusele a tshumisano.
Tshanele ya Afurika ine ya khou shuma zwa zwino sa tshumelo ya maana nga fhasi ha SABC, i o anganywa hu tshi khou itelwa u i vhuedzedza sa Tshumelo ya Khasho ya Dzhango. Hu tshi khou humbulelwa uri iyi tshumelo ntswa i o vhumba tshumisano ntswa na Khasho ya Afurika na uri u fhira afho, i o vha tshumelo khulwane ya shango a Afurika i nekedzwaho Radio, TV na tshumelo dza Midia dzo vhalaho.
Koporasi ya khasho ya Bop i khou dzudzanywa u itela u alusa ndeme yayo, u alusa vhubindudzi kha sekhitha na u ita uri hu vhe na u anganelana kha zwishumiswa zwa midia.
Sentech ndi yone siginala (signal) khulwanesa Afurika Tshipembe, i shumaho nga fhasi ha aisentsi ya tshigwada tsho oweleaho tsha u hwala ya u anadza siginala kha sekitha ya khasho. Khamphani yo vha i tshi khou shuma hafhu u bva kha pulatifomo ya terrestrial analoque, u nekedza u phaaladzwa ha mawe mafhungo a midia yo vhalaho. U ya nga Mulayo wa Vhudavhidzano ha hingo wo Tshintshiwaho wa 2001, khamphani yo fhiwa aisentsi ya ifhasi sa yone muhwali wa muhwalo?
Dzangano a Lushaka a Midia ya Elekitironiki (NEMISA) o thomiwa nga Muhasho wa Vhudavhidzano u nekedza vhugudisi ho bveleho phana kha indasiiri ya khasho. Mushumo wayo ndi u bveledza vhathu vho funzeaho kha masia o fhambanaho vhane vha o shuma mushumo muhulwane kha zwigwada zwe zwa vha zwi sa dzhielwi nha kale, sa tsumbo, vhafumakadzi na vhathu vha shayaho vha mahayani. Mbekanyamaitele dzo fhambanaho dze dzangano a dzi bvisa dzo pulanelwa u thusa matshudeni uri vha dzule vho lindela makete na u langula vhupo vhuwe na vhuwe ha khasho vhune vha khou oa u vhu dzhenela.