Die idee dat die Sahara 'n reusagtige sandbak of 'n "see van sand" is, is verkeerd. Die eindelose kaal vlaktes, wat gemiddeld sowat 180 tot 360 m bo seespieël lê, toon 'n groot verskil deurdat dit uit gesteentes van verskillende omvang bestaan.
Die plantegroei is hoofsaaklik by die oases gekonsentreer, waar die dadelpalm van lewensbelang is vir die bewoners. In die woestyn bestaan die plantegroei hoofsaaklik uit halofiete (harde grasspesies), struike soos die tamarisk en 'n paar akasiaspesies. Diere word aangetref net by die oases en in gebiede waar daar 'n bietjie plantegroei is. Diere wat die meeste voorkom, is woestynvosse, loopvoëls soos die bronsvlerkloopvoël (Rhinoptilus chalcopterus), lewerikke, sandhoenders, slange, akkedisse en allerlei insektespesies.
Spoorweë speel nie 'n groot rol nie, en dring nêrens diep in die woestyn in nie, maar baie lugroetes gaan oor die woestyn, en vliegtuie land op afgeleë vliegveldjies om voorrade te bring. Die Sahara strek dwarsoor Noord-Afrika, van die Atlantiese Oseaan in die weste tot aan die Rooi See in die ooste. Dit is omtrent 5 000 km van wes na oos, en 1 700 km van noord na suid, met 'n totale oppervlakte van 7 800 000 km2. Die Sahara kan egter nie duidelik afgebaken word nie.
Plekke met ŉ jaarlikse reënval van minder as 250 mm in die en minder as 400 mm in die suide (waar die verdamping veel hoër is), word as deel van die woestyn beskou. Drie soorte landskap word in die Sahara aan die erg, 'n woestynlandskap met verskuiwende sandduine; die reg, rotsagtige vlaktes; en die hammada, 'n kaal plato.
Na sowel die noorde as die suide brei die woestyn sy grense uit. Toe die Romeine die noorde van Afrika beheer het, was Algerië 'n graanskuur: vandag is die land van voedsel invoer afhanklik. Kommer het ontstaan oor die uitbreiding van die woestyngebied met gemiddeld sowat 46 km per jaar na die suide. Tussen 1925 en 1975 het na raming 650 000 km2 grond wat vir landbou en weiding geskik was, woestyn geword.
Die Sahara verdeel die kontinent in Noord-Afrika en Afrika suid van die Sahara. Die suidelike grens van die Sahara word gekenmerk deur 'n band van semi-droë savanne genaamd die Sahel; suid van die Sahel lê die weliger Soedan.
Mense het vir byna 500 000 jaar op die rand van die woestyn gebly. Tydens die laaste ystydperk was die Sahara 'n baie natter plek as vandag, amper soos Oos-Afrika. Meer as 30 000 petrogliewe van rivierdiere soos krokodille het in totaal behoue gebly waarvan die helfte in die Tassili n'Ajjer in suidoos Algerië gevind word. Fossiele van dinosourusse is ook daar ontdek. Die moderne Sahara is egter in die algemeen ontdaan aan plantegroei, behalwe in die Nylriviervallei en 'n paar oases en in sommige verspreide berge en is so sedert omtrent die 3000 v.C.
Die makmaak van varke in die Sahara en Antieke Egipte word as 'n waarskynlike hoofoorsaak vir die verwoestyning van die Sahara voorgegee.
Die gebruik en smee van yster vind plaas deur handel met die Fenisiërs teen ongeveer 1220 v.C. Hulle skep 'n konfederasie van koninkryke oor die hele Sahara tot by Egipte, en vestig hulle oor die algemeen aan die kus maar soms ook in die woestyn.
Teen 2500 v.C. was die Sahara so droog soos dit vandag is en het dit vir mense 'n grootliks ondeurdringbare hindernis geword, met slegs verspreide vestigings om die oases, maar met min handel deur die woestyn. Die een belangrike uitsondering was die Nylvallei. Die Nyl was egter nie bevaarbaar verby verskeie katarakke nie wat handel en kontak bemoeilik het. Mettertyd het Egipte suid uitgebrei en tegnologië soos ystersmee, en moontlik ook idees soos monargie in Nubië en verder suid versprei.
Teen 500 v.C. het 'n nuwe invloed in die vorm van die Grieke en Fenisiërs. Griekse handelaars versprei langs die oostelike kus van die woestyn en vestig handelskolonies aan die Rooiseekus. Die Kartagers het die Atlantiese kus van die woestyn verken. Die onstuimigheid van die waters en die gebrek aan markte lei egter nooit na 'n uitgebreide teenwoordigheid verder suid as moderne Marokko nie. Gesentraliseerde state omring die woestyn dus in die noorde en ooste; die woestyn bly buite die beheer van hierdie state. Strooptogte deur die nomadiese Berbermense van die woestyn was 'n voortdurende sorg vir die wat aan die rand van die woestyn gewoon het.