Solidariteit Tydskrif Uitgawe 5 - 2013 by Solidariteit - issuu
WEN!WIELE MET WOEMABLADSY 35DIENSLEWERINGAfriForum pak verval van
die ware rigsnoereHiér word jouRETRENCHMENT:belastinggeldThe very last optionPROJEK LEERKRAG
Só help Helpende Hand
gehalte-onderwys versekerONS BOUNUWE TUISTE VIR SOL-TECH
05 • 2013VERMORSPLAASMOORDE:AfriForum pak
polisieministerR5 MILJOEN INSTUDIEHULPVIR ONS LEDE!www.solidariteit.co.zaR16,95 (BTW ingesluit)
Gratis aan lede
I SSN 1683562 -X9 771683562000Solidariteit
Bewegingons maak wéérAKADEMIA SPOG MET EERSTE DRIEJAARGRAADGESKIEDENISSOLIDARITEITLEDE ONTVANG
BLADSY 22NOG NADER AAN DROOM VAN AFRIKAANSE UNIVERSITEITSolidariteit
BewegingSolidariteit Finansiële Dienste is ’n gemagtigde verskaffer van finansiële dienste • FSP-nommer: 15556Motor- en huisinhoudversekering deur Solidariteit is ’n produk van Auto & General. Auto & General is ’n gemagtigde
verskaffer van finansiële dienste • FSP-nommer: 1635405 2013Solidariteit
73Met die intrapslag
Ons lede sê hul sê
Ons pak groot opbouprojekte
Sosiale media: Niks in stilligheid nie
Kners, briek, vashou... en vertrouinhoudNUUSWAARDIG
26Liberaal práát verdoesel kwaad
Are municipalities ready to serve?
Selfstandige instellings die ware rigsnoere
AfriForum pak verval van plaaslike regerings
Plaasmoorde: Hoe lank nog?
Donker kant van Nasionale Ontwikkelingsplan
Groot sprong op pad na privaat universiteit
20%-afslag vir Solidariteit-lede by Akademia
Eerlike juffrou ontvang uiteindelik vergoeding
Banke neig na bondels, koste stagneerBEDRYFSNUUS
36Retrenchment: The very last option
Wat verkort die leeftyd van SA se myne?
Regstellende sanksie of
regstelaksie by SAAT
Lockout at work: What you should know
“Ons word afgekeur omdat ons bruin is”
Solidarity shows its mettle
at Evraz Highveld Steel
“Skaf regstelaksie nou in staatsdiens af ”
Wage agreement finally on paper
Só veg Solidariteit landwyd vir sy menseIN BEWEGING
72AfriForum stel Projek 1 000 bekend
Webwerftender in AfriForum se visier
Helpende Hand neem onnies na VSA
Duisende leerlinge vind baat by assistente
Honderde sit hand by, brei vir bejaardes
Studielening ontluit jonge se toekoms
Beurse skep hoop, gee
Beleggings: Oorweeg gerus
Sol-Tech spog met nuwe tuiste
Oudstudent trap dat dit klap
Solidariteit beskerm lede met durf en daad
Die binnewerking van ’n munisipaliteit
Onwettige mynaktiwiteite in die kollig
Co-operating while co-parenting
Retirement worries can age you instantly
Fixing your mistakes in the workplace
Dit was nie die ooreenkoms nie, sê Pik
Stem vir Grootste Afrikaanse Liedjie
en wen groot pryse!
Jy het die kans om ’n wenner te kies
1 400 km te perd na Bloedrivier
Die hartklop van ’n BittereinderSOLIDARITEIT-HOOFKANTOOR
H.v. D.F. Malan- & Eendrachtstraat, KloofsigTel: 012 644 4300
REDAKTEUREDITORJohan KrugerKOPIEREDAKTEURCOPY EDITORNUUSREDAKTEURNEWS EDITORMoira-Marie Kloppers
Cilleste van der WaltWEBREDAKTEURWEB EDITORDaleen GouwsADVERTENSIESADVERTISEMENTSDenise Viljoen – tel: 082 352 7147
Adrie van Dyk – tel: 082 850 6784
ADVERTISEMENT DESIGNMartie MareeTAALVERSORGING ■ LANGUAGE EDITINGAksent MediaINTEKENARESUBSCRIPTIONSHeleen NortjéREKENINGEACCOUNTSElna BotesMEDEWERKERSCONTRIBUTORSFlip Buys, Ilze Nieuwoudt, Reint Dykema, Johan Roos,
Esmarie Prinsloo, Daleen Gouws, Juanita du Preez,
Appie Pienaar, Nico Strydom, dr. Danie Brink,
Marietha Malan, Inge Strydom, Paul Mardon,
Ernst Roets, Karin Venter, Piet le Roux, Ian Cameron,
Ivan Herselman, Nadia Pinto, Suné van Heerden.
UITLEG, ONTWERP, REPRODUKSIETel: 082 445 4513mediaaksentmedia@vodamail.co.zaDRUKWERKPRINTINGPaarl Media GautengVERSPREIDINGDISTRIBUTIONPrestige Bulk Mailers, PretoriaSolidariteit Tydskrif is lid van die Ouditburo van Sirkulasie
en word uitgegee deur die Solidariteit Beweging, Posbus 11760,
Centurion 0046. Geen deel van die inhoud mag sonder die toestemming
van die redakteur elders gebruik word nie. Solidariteit of die tydskrif
aanvaar geen verantwoordelikheid of aanspreeklikheid vir enige
aansprake wat deur adverteerders gemaak word nie.met die intrapslagDJohan Kruger is hoof van kommunikasie
en die Solidariteit Navorsingsinstituut.GEBREKKIGE of GEEN DIENSLEWERING het nou al so
deel van ons lewe geword dat ’n mens nie eers meer energie
wil mors om daarop te reageer nie. Ons mag egter nie ophou
om daarop aan te dring dat die staat sy WERK moet doen
nie. Daarsonder sal dinge eenvoudig net vinniger agteruitgaan.Foto’s: Reint Dykema; iStockphoto.comOns mag nie STILBLY nie6ie staat is verantwoordbaar
aan sy burgers en indien dit nie
so is nie, moet die regering tot
verantwoording geroep word.
Gebrekkige of geen dienslewering het nou al so deel van ons lewe geword dat
’n mens nie eers meer energie wil mors om
daarop te reageer nie. Ons mag egter nie ophou
om daarop aan te dring dat die staat sy werk
moet doen nie. Daarsonder sal dinge eenvoudig
net vinniger agteruitgaan.
Dit is vir ons as vakbond en Beweging
noodsaaklik dat belastinggeld vir ons lede werk.
Juis om hierdie rede sal jy in hierdie uitgawe
lees van die Leefbaarheidsmonitor vir Gauteng
wat onlangs deur die Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI) bekendgestel is. Die monitor
meet die leefbaarheid binne munisipaliteite in ’n
bepaalde provinsie. Aan die hand van ’n reeks
meetbare maatstawwe word punte aan munisipaliteite toegeken. Die belang van so ’n
monitor is dat burgers, gewapen met goeie
navorsing, munisipaliteite nou tot verantwoording kan roep.
As Beweging het ons dit ook ten doel om
soveel druk as moontlik op die staat te plaas
om sy werk te doen, hetsy by wyse van litigasie
of petisies of ander vorme van protes.
In hierdie volgepakte uitgawe kyk ons ook
na ander belangrike veldtogte waarmee ons as
Beweging besig is. AfriForum se “Hoe lank
nog?”-veldtog raak weer die krisis van plaasmoorde en plaasaanvalle aan. Ook op hierdie05/2013 • www.solidariteit.co.zaterrein moet ons deurgaans ons stem laat hoor
en nie ophou om die regering tot verantwoording te roep nie. Dit is nie goed genoeg dat die
regering eenvoudig skouers optrek en aanvoer
dat plaasaanvalle nie spesiale aandag en oplossings verg nie. Nee, die staat het ’n verpligting
om die kwesbare boerderygemeenskap te
ondersteun en te beskerm, en ons kan dit nie
genoeg sê nie.
Op die gebied van werkerregte maak die
nuutste boek uit die pen van dr. Dirk Hermann
’n belangrike bydrae tot die debat oor regstellende aksie. Ons berig oor sy nuutste boek,
Regstellende trane – Waarom verteenwoordigendheid nie gelykheid is nie. Deur die lens van
persoonlike vertellings van ’n aantal persone
wat deur regstellende aksie benadeel is, stel hy
dit weer aan die orde dat die regering se
rasbehepte model vir regstellende aksie misluk
het. Ware regstelling sal eers kom wanneer die
regering behoorlike aandag gee aan opleiding
en onderwys van gehalte. Ook op hierdie
gebied mag ons nie stilbly nie, maar moet ons
aanhou om ons stem te laat hoor.
Geniet hierdie uitgawe wat uit sy nate bars
van lekker leesstof en laat gerus jou stem hoor!JOHAN KRUGER
REDAKTEURslegs 9uit 278 MUNISIPALITEITE het in die
oudits ontvang. Daar was ook R9,2 miljard
se ONREGMATIGE BESTEDING.Só verval ons plaaslike regerings – bladsy 15SeepkisWord deel van die gesprek by www.blog.soldariteit.co.za of op een van die sosiale netwerke.
Of skryf aan Seepkis, Posbus 11760, Centurion 0046; of stuur ’n e-pos na tydskrif@solidariteit.co.zaAg man, dis lekker in die TRONK
7/19/139:51 AMPage 46inbeweging2013 Uitgawe4 p27-50:Layout 1R1 260
is the maximum amount for
an OLD AGE GRANT.is the monthly cost for
taxpayers per INMATE.INMATES “better off ” than our ELDERLYIThe elderly are often the FORGOTTEN GENERATION. Many of them are lonely and have limited funds
to enjoy their old age and treat ailments. Meanwhile, PRISON INMATES enjoy free food and medical care
and often have opportunities for further education.The EXPENSES to care for inmates while they are incarcerated, as well as the grants given to elderly, are funded by taxes. CILLESTE VAN DER WALT reports.Photograph: iStockphoto.comMarie Crafford skryf: Ek is so ontsteld oor die
stuk wat ek gelees het oor die inkomste van die
bejaardes teenoor dié van gevangenes (Solidariteit
Tydskrif, uitgawe 4, 2013).
Ek het nog altyd gesê dat mense deesdae
moedswillig ’n misdaad pleeg om in ’n tronk te
beland. Dit is gratis verblyf met drie etes ingesluit.
Jou toiletware is gratis en ook jou klere word
gratis verskaf, gewas en gestryk. Jy het van die
beste mediese voordele en jy kry nog boonop
gratis opleiding ook. Dit maak nie saak in watter
rigting jy wil studeer nie. Dit alles net omdat jy ’n
misdaad gepleeg het! Vir my lyk dit of jy “beloon”
word vir “verkeerde dade”. Is dit hoekom die
tronke so vol is?
Ons moet sukkel om te oorleef en ten
duurste betaal vir die opvoeding van ons kinders
wat die reguit pad loop. Ons kry nie hulp van die
staat nie. Ons moet ten duurste vir ons ouers
help betaal wat net R1 260 pensioen kry. Geen
mens kan oorleef met so min geld nie. Dis nie
genoeg vir verblyf én kos nie.
Al oplossing wat ek sien vir ’n beter lewe vir
die bejaardes is dat daar dan eerder “tronke vir
bejaardes” gebou moet word sodat hulle ook die
vyfster-behandeling kan kry en ’n gemaklike lewe46f you are 60 years or older, you may qualify
for a grant to see you through your old age.
If you are an older person in need of 24hour care who wants to live in an older persons’ residential facility, you can apply for
residency at your nearest social worker’s office
or older persons’ residential facility. Unfortunately, there are so many exceptions and rules
that it is seemingly easier to sit in jail and receive
more privileges than many members of our
older generation do.
The maximum amount for an old age grant is
R1 260 per month. If you are older than 75
years, you will get R1 260 + R20. By way of illustration, the average “subsidy gap” for a residential facility providing care for 50 persons is at
least R1 746 per person per month which adds
up to a yearly deficit of R1 047 600 (a deficit of
almost R21 000 per person).
The fundamental problem with the current
subsidy arrangement is that it only covers a small
part of the actual costs of providing frail care.
For example, linked to this subsidy arrangementare regulations that lay down minimum staffing
levels as well as the requirement to employ certain numbers of nursing and care staff. Yet the
full costs of employing these staff are carried by
the organisations concerned.
The facilities who care for our elderly therefore face a daily battle to keep their doors open,
while the residents of these facilities also end up
with no money at all, because their whole grant
goes towards their accommodation.
The “privileges” of incarceration
South Africa has about 160 000 inmates in its
prisons. There are two private prisons in South
Africa. Of the 241 correctional centres, eight are
for women, 13 are for the youth, 129 are for
men and 91 are mixed (women and men). On
this basis, it might be said that, in 2010/11, the
average daily cost of accommodating a prisoner
was R259. The projected figure for 2013/14, at
R298, is 15% higher. That brings the total
monthly cost for taxpayers per inmate to
R9 064. That is almost five times more moneyspent on inmates than our elderly.
Besides the massive difference in the cost of
caring for elderly and inmates, it is difficult for the
elderly to qualify for grants. To qualify for a grant,
you must be a South African citizen or permanent resident who lives in South Africa.You may
and mustn’t be cared for in a state institution.
You do not qualify if you earn more than
R49 200 per year or own assets worth more
than R831 600 if you are single or worth more
than R1 663 200 as a couple. No wonder South
Africa’s prisons are bursting at their seams!
Solidarity Helping Hand works in the community to prevent, terminate and alleviate
poverty. In the case of vulnerable elderly people, poverty can still be alleviated by increasing
the old age grant and relaxing the qualification
measures for this grant. Helping Hand is campaigning to get the Department of Social Development to increase the old age grant.
• What is your opinion? Send us an e-mail to
magazine@solidarity.co.za S04/2013 • www.solidariteit.co.zakan hê tot op hul sterfdag.
Help assebief die arm bejaardes. Ek werk in
’n tehuis vir bejaardes en weet hoe swaar dié
mense kry. – Brief verkort. Red.Dankie vir jul geduld, INSIG en steunTevrede lid skryf: Ek is ’n senior wetenskaplike by ’n groot petrochemiese maatskappy.
Ek is baie dankbaar dat ek agt jaar gelede by
Solidariteit aangesluit het.
Ek is onlangs dissiplinêr aangekla en
Robert Joubert, verteenwoordiger, asook
die senior organiseerder by die Solidariteitdienskantoor in Vanderbijlpark, Gerhard
Cloete, het vir my wonderlike ondersteuning en professionele advies gegeetydens beide my dissiplinêre verhoor en
klagtes van onregverdige behandeling in my
Die dissiplinêre verhoor is in my guns
beslis en ek voel dat my klagtes ernstig
opgeneem is en opgelos gaan word. As dit
nie vir Solidariteit was nie, glo ek nie dit sou
die geval gewees het nie. Ek wil werklik vir
Robert en Gerhard bedank vir hul geduld,
insig en professionele ondersteuning.Wat dink
van die staat?Astand’n Mens kan nie die staat vertrou
om goed gedoen te kry nie,
DOEN DINGE EERDER SELF.bCDie staat kan Suid-Afrika
Suid-Afrika staan nie terug in
enige bedryf nie, maar die staat
wanbestuur hierdie voordeel.Sê jou sê deur “Tydskrif A”, “Tydskrif B” of
“Tydskrif C” na 34388 te SMS. SMS’e kos R2.
Of stem by www.tydskrif.solidariteit.co.zaFoto’s: iStockphoto.com; verskafSLUIT maklik by Solidariteit AAN deur ’n SMS te stuur. Solidariteit se dienssentrumagente sal jou terugskakel en jou vinnig en maklik help
aansluit. Al wat jy hoef te doen, is om die woord “Lid” na 34388 te stuur. SMS’e kos R2. Ons beskerm nie net jou werk nie, maar maak ’n
DAADWERKLIKE VERSKIL in ons lede én ons land se toekoms! Om jou adres te verander, stuur ’n e-pos na diens@solidariteit.co.zaBERNINA WINNERS!
Jacomien Radyn and Beryl Barnard are the winners of the first leg of Bernina’s exciting Did you Know? Campaign.They each receive
a R500 gift voucher. Remember that the competition is running over three issues.The big prize to be won is a Bernina 380 valued
at R22 560.The competition closes on 14 October 2013. Read more about this great competition on page 66.
www.solidariteit.co.za • 05/20137spreek BuysFlip Buys is uitvoerende
hoof van Solidariteit.Ons pak GROOT OPBOUPROJEKTE
Solidariteit en die Solidariteit Beweging het sedert die begin van die jaar groot vordering
gemaak in die bereiking van ons strategiese DOELWITTE. Dit is duidelik as gekyk word na
’n opsomming van die afgelope ses maande se gebeure. Ons BOU DAT DIT BARS én
staan vas as BETROUBARE VENNOOT in alle sektore van die ekonomie, skryf FLIP BUYS.
Sol-Tech se nuwe Pretoria-Noordkampus spog met goed toegeruste
werkwinkels en bobaas-toerusting.Foto’s: Reint Dykema; iStockphoto.comD8it is lankal algemene kennis dat
arbeidsverhoudinge in die land
baie onstuimig is sedert die
Marikana-krisis ’n jaar gelede.
Hierdie is sekerlik die moeilikste salarisonderhandelingsjaar in die afgelope
twee dekades. Ons standpunt bly dat mense wat
die ekonomie wil benadeel, die regte van alle
werknemers en hul gesinne ondermyn en brood
uit mense se monde wil vat. Ons lede het by
talle brandpunte weer bewys dat Solidariteit
meer weeg as wat ons tel, omdat ons lede goed
opgelei, hardwerkend en lojaal is.
Ons het ’n belangrike deurbraak behaal toe
ons standpunt dat die meerderheidsbeginsel in
die Wet op Arbeidsverhoudinge ondemokraties en uitgediend is, deur die regering, sakeleiers en die meeste ander vakbonde aanvaar
is. Hierdie belangrike beleidskuif is vervat in ’n
raamwerkooreenkoms wat tussen al die
belangrikste rolspelers op die arbeidsterrein
Dit volg ná lang onderhandelings onder
leiding van adjunkpresident Kgalema Motlanthe.
Daarom gaan Solidariteit nie huiwer om die
sterkste stappe moontlik te neem teen maatskappye soos Lonmin wat die raamwerkooreenkoms onderteken het maar nou slegs die
meerderheidsvakbond wil erken nie. Dit was05/2013 • www.solidariteit.co.zajuis hierdie beleid wat in die eerste plek tot die
moeilikheid daar aanleiding gegee het.
Solidariteit het ook besluit om voort te gaan
met die bou van ’n nuwe tegniese kollege op ’n
terrein in Pretoria-Noord. Dit spruit uit die
beswaar van die Waterkloof-lugmagbasis teen
die bou van ’n kollege op ’n aangrensende stuk
grond wat ons gekoop het.
Hierdie beswaar is in weerwil van die feit
dat ons die grond op die ope mark van ’n
privaateienaar gekoop het, nadat dit vir jare
onbenut gelê het, én die feit dat die Lugmag
vooraf in ons lewensvatbaarheidstudie geen
beswaar teen die bou van ons kollege gehad
Die bou van die nuwe kollege kon nie
langer uitgestel word nie, omdat ons bestaande
geriewe eenvoudig heeltemal te klein vir die
groeiende getal vakleerlinge geword het.
Die nuwe kollege sal by voltooiing in September vanjaar waarskynlik die grootste private
tegniese kollege in die land wees en sal meer
as ’n duisend jongmense in ses verskillende
Die geskil met die Lugmag sal egter voortgesit word. Die uitslag sal bepaal of ons die
nuwe kollege sal huur en of ons dit tydelik vir’n paar jaar sal gebruik totdat Die Kampus, die
tuiste vir al ons opleidingsinisiatiewe, voltooi is.
Die feit is dat ons ons nie sal laat onderkry
deur struikelblokke wat deur moedswillige
instellings op ons pad geplaas word nie. Baie
dankie aan al ons lede vir hul maandelikse
Groeifondsbydraes wat dit vir ons moontlik
maak om vir ons kinders ’n toekoms te skep.
Daar word ’n nuwe hoofkantoor vir AfriForum
in Centurion langs ons huidige kantoorgebou
gebou omdat die Solidariteit Beweging só gegroei het, dat meer kantoorruimte nodig is.
Hierdie gebou vorder goed en AfriForum sal in
Maart volgende jaar kan intrek. AfriForum het
in Augustus die 68 000-ledetalkerf oorskry!
Miljoene vir lede en jongmense
Dit is lekker om verslag te kan doen dat al die
instellings van ons Beweging goed presteer:
• Solidariteit Helpende Hand kon die afgelope maande, danksy die ondersteuning van
duisende Solidariteit-lede en die publiek,
weer ’n groot verskil in talle mense se
lewens maak. Miljoene rande se bystand
met rentevrye studielenings en beurse,
voedingsprojekte by skole en ander noodsaaklike projekte is onderneem.leerlinge by 23 skole vind baat
by 57 onderwysassistente wat
deur Helpende Hand se
Projek Leerkrag geplaas word.
So dra ons daadwerklik by om
ons skole moontlik te maak.HOOGTEPUNTEAfriForum se nuwe kantoorgebou in Centurion
sal in Maart 2014 in gebruik geneem word.Die Kampus sal eindelik al ons
opleidingsinisiatiewe huisves.• Solidariteit presteer steeds puik op regsgebied, en ons wag op die hofuitsprake van
verskeie waterskeidingsake wat die afgelope
maande voorgekom het. Die vakbond se
het vanjaar reeds meer as R132 miljoen se
eise by die Vergoedingskommissaris namens
ons lede met beroepsbeserings en -siektes
beding. Daar is vanjaar ook reeds R3,4 miljoen
uitbetaal aan begrafniskoste vir afgestorwe
Solidariteit-lede en hul afhanklikes.
• Die Virseker Trust, wat uit die Virseker Korttermynskema gefinansier word, het onlangs ’n
tjek van R900 000 aan Solidariteit oorhandig.
Hiervan word R800 000 vir Die Kampus se
boufonds gebruik, terwyl R100 000 aangewend gaan word vir ’n Wiskundesentrum
wat by Sol-Tech beplan word om voornemende vakleerlinge met Wiskunde te help.
Hierdie is enkele voorbeelde van prestasies wat
die afgelope ses maande behaal is. Ja, baie dinge
in die land gaan agteruit, maar ons moet doen
wat ons kan, waar ons is, met wat ons het. Die
Solidariteit Beweging is ’n eietydse Helpmekaarbeweging met ’n selfhelpkultuur wat nie vir ander
wag om te kom help nie. Ons doen dit self! Snuuswaardig
• R3,4 miljoen uitbetaal vir 520
• 88 262 arbeidsregtelike navrae
• Meer as 52 000 ander navrae hanteer
• 5 146 kleuters by 66 kleuterskole
word landwyd gevoed
• 3 700 skooltassies deur 67 takke aan
171 skole geskenk
• 11 nuwe beursfondse is vanjaar gestig
ter waarde van R350 000
• Takke landwyd uitgebrei na 119
• Ledetal oorskry 68 000 in Augustus
• Maandelikse besoekers het toegeneem tot 250 000 in Julie 2013
• ’n Finalis in drie kategorieë van die
Pendoring-reklamekompetisie”Ja, baie dinge in die
land gaan AGTERUIT,
maar ons moet doen
wat ons kan, waar ons
is, met wat ons het.SOL-TECH
• 1 000 vakleerlinge word tans opgelei
• Volledige akkreditasie deur MerSeta
met twee nuwe ambagte goedgekeur
– Sweiser en Passer
• Gevorderde tegnologie wat bekom is,
verhoog die gehalte van onderrig –
gevorderde Siemens PLC-stelsel, laserbelyningstoestel en CNC-simulator
• Slaagsyfer van 96% met eerste vaktoetspogings.R132
MILJOENis reeds vanjaar namens lede met
beroepsbeserings en -siektes by die
Vergoedingskommissaris beding.Hierdie bladsy is moontlik gemaak deur Prestige Bulk Mailers, tel: 012 327 3635
www.solidariteit.co.za • 05/20139nuuswaardigLiberaal práát VERDOESEL kwaadHFoto: iStockphoto.comOudregter Jan Steyn het dekades gelede al gesê die outoritêre politiek van sosialisme is onlosmaaklik
deel van die ekonomiese dele daarvan. Sosialisme kan net deur die dwang van staatsmag in werking
gestel word. Genadiglik is KUMULATIEWE WETTE – eerder as openlike geweld – deesdae die
voorkeurmetode van sosialistiese heersers, skryf FLIP BUYS.10ofsake is maar ’n klein deel van
die werk wat deur die
netwerk van organisasies van
die Solidariteit Beweging gedoen word, maar dit kry
gewoonlik baie media-aandag. Die Solidariteit
Beweging se tegniese kollege, Sol-Tech, lei
bykans net soveel ambagslui op as al 50 kolleges van die staat, maar dit is nie voorbladnuus
nie. Solidariteit Helpende Hand se voedingsprojekte, wat minstens 5 000 kleuters by
kleuterskole help, is ook nie voorbladnuus nie.
Net só kom die AfriForum-takke se projekte
om die munisipale dienste by 100 dorpe aan
die gang te help hou net in die nuus as daar ’n
hofsaak is. Die werklike rede vir die Beweging
se hofsake spruit egter voort uit die ANC se
tradisie van die kragdadige gebruik van staatsmag om sy politieke doelwitte te bereik.
Daar is vier redes vir die Solidariteit Beweging se hofstrategie. Die hoofrede is om die
misbruik van staatsmag te beveg, want as onreg
nie beveg word nie, word dit in die praktyk die
nuwe “reg”. As die staat daarmee wegkom om
mense op grond van hul ras te benadeel, word
dié onreg die nuwe reg, want die staat doen dit
dan nie omdat hy mag nie, maar omdat hy kán.
Die tweede rede is om te veg vir die oppergesag van die reg sodat politici se mag nie
oppermagtig word nie. Die derde rede is om
die groeiende mag van die staat te bekamp
omdat dit die einde van almal se vryheid kan
beteken as die staat oor alles en almal besluit.
Die stelling wat elke Suid-Afrikaner bang behoort te maak, is dié aanhaling uit die nasionale
ontwikkelingsplan se visie: “Regering begin in
die huis, groei tot in die gemeenskap, brei uit na
die stad, kring uit na die provinsies en oorspoel
die hele land.”
Die vierde rede vir Solidariteit se hofsake is
om “demokratiese” rassisme te bekamp. Die
politieke wetenskaplike Pierre Vandenberghe
het gesê rassemeerderhede kan maklik hul eie
rassisme vermom as demokrasie. Dit behels
byvoorbeeld die misbruik van mooi-klinkende
terme soos “regstelling” en “verteenwoordigendheid” om ’n dikwels blatante rassistiese05/2013 • www.solidariteit.co.zaDie stelling wat elke Suid-Afrikaner bang
behoort te maak, is dié aanhaling uit die
NASIONALE ONTWIKKELINGSPLAN se visie: “Regering begin in die huis,
groei tot in die gemeenskap, brei uit na
die stad, kring uit na die provinsies en
OORSPOEL die hele land.”beleid te regverdig.
Die hof is natuurlik nie die allerantwoord op
politieke magsmisbruik nie. Selfs die voorste
liberale intellektueel Francis Fukuyama waarsku
dat die waarskynlikste linkse bedreiging vir diedemokrasie kan kom van diegene wat liberaal
praat, maar die ware betekenis van binne af tot
die teenoorgestelde omskep.
• Flip Buys is die voorsitter van die Solidariteit
Beweging. SnewsworthyWater supplySewage collection, disposalRefuse removalElectricity and gas supplyAre municipalities ready to SERVE?
Municipal health servicesARoads and storm waterStreet lightingParks and recreationMUNICIPAL SERVICES almost never cross our mind… except when they are absent. During the past
few years, municipal services – or rather, the lack thereof – often let South Africans down due to POOR
MANAGEMENT. But who is responsible for what? CILLESTE VAN DER WALT searched for answers.Photographs: iStockphoto.comccording to the South African
sure that all citizens are provided with services to satisfy
their basic needs. But what are the basic services
they should provide and in what ways should it
Municipalities must provide citizens living in the
area they manage with at least the basic services
they need. There are a large number of services
that should be provided, including:
• Electricity and gas supply
• Municipal roads and storm water drainage
• Municipal parks and recreation.
These services should be provided to ensure
healthy and safe living. It has a direct and immediate effect on the quality of the lives of people in
that community. If these services are inefficient,it will be difficult to attract businesses, which can
lead to limited job opportunities.
The citizens of a community elects a local government (municipality) to represent them, which
makes the municipality the sphere of government
closest to the people. The municipality are then
responsible to ensure that services are delivered
to that community. One way in which municipalities can do this is by providing the services themselves through the use of their own resources –
finance, equipment and employees. A municipality
may also outsource some of these services. In
other words, it may choose to hire someone else
to deliver the service, but it remains the responsibility of the municipality to choose the service
provider and to ensure proper service delivery.
Unfortunately many municipalities in South
Africa are unable to deliver services to residents.
The reasons vary from lack of finances or lack of
capacity to provide these services at an affordable rate to incompetency. Such municipalities
should find other ways to ensure that the
services are improved and reach the peoplemost in need of them. Some options that they
could consider are:
By improving a number of skills, municipalities
may be better able to deliver services effectively and efficiently from inside.
In some cases a municipality can improve the
delivery of a service by corporatisation; in
other words, creating a municipal company
that will provide the service.The company
belongs to council and is accountable for its
• Municipal service partnerships (MSPs)
There are instances where a municipality
might feel that instead of providing the
service directly, they would rather hire someone else (a service provider) to do it.
Whatever method a municipality chooses, it must
always be in line with the overall goals of improving the quality of services, extending services
to residents who do not have them and providing
services at an affordable cost. It is important to
provide affordable services, but municipalities
must do so without compromising on its ability
to operate and maintain existing services. S
www.solidariteit.co.za • 05/201311nuuswaardigHiér word jou BELASTINGGELD vermorsDFoto: iStockphoto.comDie Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI) het tydens die bekendstelling van sy Leefbaarheidsmonitor vir
Gauteng die provinsie se swakste en beste munisipaliteite aangewys, skryf CILLESTE VAN DER WALT.12ie munisipaliteite van Merafong
City, Westonaria en Randfontein, almal deel van die WesRandse Distriksmunisipaliteit,
het die swakste leefbaarheidstellings in die SNI se Leefbaarheidsmonitor vir
Gauteng ontvang. Eugene Brink, senior navorser
van die SNI, sê die doel van die monitor is om
die leefbaarheid van die provinsie op munisipale
vlak te meet. Leefbaarheid word ontleed aan die
hand van ’n stel sleutelaanwysers, met subaanwysers wat daaronder val.
Die Leefbaarheidsmonitor is ’n nuttige gids
oor leefbaarheid in Suid-Afrikaanse munisipaliteite en metropolitaanse gebiede. Die Leefbaarheidsmonitor is gegrond op beskikbare inligting
en is derhalwe nie allesomvattend nie; dit is ’n
momentopname en nie ’n ontleding oor tyd nie.
Soos wat inligting beskikbaar word of in die
toekoms ingesluit kan word, sal die leefbaarheidstellings vir munisipaliteite en metropolitaanse gebiede aangepas en met vorige jare
vergelyk kan word.
Die monitor vorm deel van Solidariteit se
belastingveldtog wat vroeër vanjaar van stapel
gestuur is. Die vakbond speel veral deur navorsing ’n waghondrol om die besteding van die
werkers se belastinggeld te monitor.
“Westonaria en Merafong City het albei 5 uit
10 gekry, terwyl Randfontein 5.5 uit 10 gekry het.
Al die munisipaliteite val onder die Wes-Randse
Distriksmunisipaliteit. Volgens die 2011 QOLindeks is ontevredenheidsvlakke in Westonaria
en Merafong van die hoogste in Gauteng, met
inwoners wat onder meer ontevrede is met
watervoorsiening, sanitasie, vullisverwydering,
paaie, fakturering en die koste van dienste.”
In Westonaria is daar talle vakante poste,
soos dié van finansiële hoof asook ’n senior
superintendent vir wetstoepassing en veiligheid.
Randfontein het die afgelope finansiële jaar
waterverliese van R1,7 miljoen gely weens diefstal, foutiewe meters en lekkasies. Daarbenewens
het die munisipaliteit ook kragverspreidingsverliese van R21 miljoen gely weens onwettige
verbindings en foutiewe meters.
Brink sê Mogale City (Krugersdorp), ook deel
van die Wes-Randse Distriksmunisipaliteit, het op
sy beurt 7 uit 10 gekry. “Verskeie onreëlmatighede het binne die munisipaliteit voorgekom,05/2013 • www.solidariteit.co.zaVROTKOLMerafong City, Westonaria en
Randfontein – almal deel van die
Wes-Randse DistriksminisipaliteitHOOPVOLJohannesburg, Lesedi,Tshwane
en Mogale City spog almal met
leefbaarheidstellings van 7 uit 10
SÓ HET HULLE GEVAARMetropolitaanse munisipaliteite
• Johannesburg: 7 uit 10
• Tshwane: 7 uit 10
• Ekurhuleni: 6.5 uit 10
• Lesedi-munisipaliteit: 7 uit 10
• Midvaal-munisipaliteit: 6 uit 10
• Emfuleni-munisipaliteit: 6 uit 10Wes-Randse Distriksmunisipaliteit
• Mogale City (Krugersdorp): 7 uit 10
• Westonaria-munisipaliteit: 5 uit 10
• Merafong City-munisipaliteit:
5.5 uit 10
insluitend die sluiting van ’n kontrak met ’n
twyfelagtige maatskappy vir die installering van
watermeters.Twee van die drie metropolitaanse
munisipaliteite, naamlik Johannesburg en
Tshwane, het ook 7 uit 10 gekry, terwyl Ekurhuleni met 6,5 uit 10 tevrede moes wees.
“Johannesburg het in die ouditeur-generaal se
jongste ouditverslag ’n gekwalifiseerde oudit
ontvang, veral weens sy chaotiese rekeningstelsel.
Dié metro is egter die leier wanneer dit kom by
watervoorsiening en -gehalte. In ’n mediaberig
vroeër vanjaar het die graderingsagentskapRatings Africa aangedui dat Tshwane die swakste
vaar van al die metrorade ten opsigte van
finansiële bestendigheid. Dit lyk egter asof
Tshwane wel vordering gemaak het met die
voorsiening van laekostebehuising.
“Die spesiale ondersoekeenheid se ondersoek na ongerymdhede by Ekurhuleni het
onder meer opspraakwekkende onthullings oor
munisipale amptenare se vervalste matrieksertifikate, vervalste kwitansies, spookwerknemers en werknemers met misdaadrekords
opgelewer,” sê Brink. SnuuswaardigSELFSTANDIGE INSTELLINGS die ware rigsnoereDFoto: Reint DykemaSedert die dae van Keiser Otto von Bismarck (1815-1898) het die STAAT as instelling ’n merkwaardige
uitbreiding ondergaan. Wêreldwyd het mense gewoond geraak dat die staat vir hulle en hul naastes se
WELSYN verantwoordelik is op terreine soos aftreegeld, werkloosheidsuitkerings en mediese dienste. Maar
in die gras van die skynbare voordele van die WELSYNSTAAT skuil daar ’n paar slange, skryf PIET LE ROUX.14r. Tom Palmer, senior genoot
aan die Amerikaanse Catoinstituut, het op 22 Augustus ’n
praatjie oor “Die welsynstaat
en sy alternatiewe” by Solidariteit gelewer. Volgens Palmer is die welsynstaat
vandag die dominante staatsvorm: Oral glo
mense dat die staat vir sy burgers se welsynsbehoeftes verantwoordelik is, in plaas van dat
mense self vir hulle en hul medemens se gedeelde welsynsbehoeftes voorsiening tref.
Die welsynstaat verkeer egter om twee redes
in ’n krisis. In die eerste plek is die welsynstaat
finansieel onvolhoubaar. Of dit nou in die VSA,
Japan, Europa of Suid-Afrika is – welsynstate is
sonder uitsondering geneig om meer uitkerings
te belowe as wat dit op volhoubare wyse kan
bekostig. Welsynstate is groot en onpersoonlike
burokratiese instellings en moderne politici maak
graag vandag beloftes waarvoor hulle nie die
toekomstige gevolge hoef te dra nie. Palmer
meen dat dit grootliks ’n aktuariële onmoontlikheid vir welsynstate is om hul toekomstige
verpligtings te kan nakom.
Daar is dus geen ander moontlikheid as dat
die geldkrane vir staatsuitkerings soos pensioen,
mediese sorg en kindertoelaes iewers in die
toekoms sal opdroog nie. Eerder as om ’n valse
gerustheid te koester, is dit nodig dat mense vir
hul eie aftrede, mediese sorg, en so meer voorsiening maak.
In die tweede plek is die welsynstaat ontsaglik
skadelik vir ’n sin van gemeenskap. Pleks daarvan
dat mense ’n gesonde gemeenskapslewe met
selfstandige maatskaplike instellings in stand hou,
dra hulle hul verantwoordelikheid aan die staat
oor. Die staat verdring dus gemeenskapsinstellings.
Volgens Palmer is daar egter ’n alternatief tot
die welsynstaat, naamlik onderlinge hulporganisasies. Onderlinge hulporganisasies is selfstandige
gemeenskapsinstellings wat, sonder belasting, met
lede se bydraes mediese dienste, werkloosheidsversekering, lewensdekking en dies meer verskaf
het. Sulke organisasies het ook as morele rigsnoere in die gemeenskap gefunksioneer, deur
goeie gedrag aan te moedig en lede wat hulself
aan asosiale gedrag skuldig maak, tereg te wys.
Hoewel onderlinge hulporganisasies vandag05/2013 • www.solidariteit.co.zaDr. Tom Palmer, senior genoot aan
die Amerikaanse Cato-instituutDaar is dus geen ander moontlikheid as dat die GELDKRANE
vir staatsuitkerings soos pensioen, mediese sorg en kindertoelaes
iewers in die toekoms sal OPDROOG nie. Eerder as om ’n
valse gerustheid te koester, is dit nodig dat mense vir hul eie
aftrede, mediese sorg, en so meer VOORSIENING maak.
minder bekend is, het hulle wydverspreid in die
Westerse wêreld voorgekom voordat hulle deur
die welsynstaat verdring is. Dikwels was die organisasies veral ook onder minderheidgroepe sterk
– omdat minderheidsgroepe nie maklik op
staatsondersteuning kon staatmaak nie. In Engeland was twee uit drie volwassenes byvoorbeeld
teen 1911 lid van sulke organisasies.
Al het die groei in die welsynstaat veral in dieafgelope eeu onderlinge hulporganisasies tot ’n
groot mate verdring, is dit belangrik om nie te
vergeet wat wél moontlik is nie.
Solidariteit glo juis daaraan dat gesonde
gemeenskappe gekenmerk word deur selfstandige optrede en gemeenskapsinstellings, eerder
as afhanklikheid van die staat. Die komende verbrokkeling van die welsynstaat gaan skeppende
denke noodsaak. SDeur Ivan Herselmanemeenskappe word toenemend onder druk geplaas deur
plaaslike owerhede wat versuim om hul plig na te kom.
Dit blyk duidelik uit die
ouditeur-generaal se gekonsolideerde verslag oor
die oudit-uitkomste van munisipaliteite dat
munisipaliteite tans ver tekort skiet.
AfriForum het 120 takke regoor Suid-Afrika
wat daagliks met plaaslike owerhede hande vat,
onderhandel en selfs baklei om uiteenlopende
diensleweringsprobleme die hoof te bied.
In die 2011/2012-boekjaar het slegs nege van
Suid-Afrika se 278 munisipaliteite ongekwalifiseerde oudits ontvang. Daar was R9,2 miljard se
onregmatige besteding, terwyl 77% van munisipale
bestuurders en 82% van finansiële hoofde nie oor
die wetlike bekwaamheidsvlakke beskik nie.
Dié bevindings beteken dat die administrasievan ongeveer driekwart van die land se munisipaliteite bestuur word deur persone wat nie
bekwaam is vir dié verantwoordelikheid nie. Maar
dis nie die ergste nie: Lede van munisipale rade,
wat ’n oorsigtelike rol moet speel oor hierdie
“onbekwame” bestuur, is nie verplig om oor
enige voorgeskrewe vaardighede te beskik nie.
Dit is ’n resep vir ’n ramp.
Die bevindings van die ouditeur-generaal
word daagliks deur gemeenskappe se ervarings
bevestig. Paaie val uitmekaar, water- en elektrisiteitsinfrastruktuur verval, dorpe sit gereeld
sonder water en elektrisiteit, riool loop in die
strate en groot bedrae geld verdwyn sonder
verduideliking en sonder dat die verantwoordelike persone tot verantwoording geroep word.
Maar AfriForum se georganiseerde gemeenskapstrukture, wat oor die nodige hulpbronne
beskik, skep hoop en maak ’n verskil op drieterreine: plaaslike regering, veiligheid en
AfriForum ondervind dat gemeenskappe hul
kapasiteit al meer sal moet ontwikkel om hulself
buite die partypolitiek te mobiliseer. As ’n burgerregte-organisasie voorsien AfriForum dié standvastige platform. AfriForum-takstrukture bied
ondersteuning aan gemeenskappe om kwessies
in stede en dorpe op te los. Gemeenskapsamewerking is tans van die grootste belang, en dit sal
in die toekoms van selfs groter belang wees. ’n
Goed georganiseerde gemeenskap sal nooit bakhand voor enige staatsinstelling hoef te staan en
bedel nie, maar sal trots staan en beding.
Om ’n lid van AfriForum te word en ’n beter
toekoms vir jou dorp te verseker, SMS jou dorp
se naam na 31336. Elke SMS kos 50c.
• Ivan Herselman is die bestuurder van gemeenskapsportefeuljes by AfriForum. SnuuswaardigGAfriForum pak VERVAL van plaaslike regeringsHOE LANK NOG?
PLAASMOORDESuid-Afrikaners kan nou selfs van ’n slimfoon af ’n e-pos
aan die minister van polisie, Nathi Mthethwa, stuur om
teen sy LAKSE HOUDING oor plaasmoorde protes
aan te teken. Hierdie elektroniese platform –
hoelanknog.afriforum.co.za – is deel van AfriForum
se verskerpte veldtog teen PLAASMOORDE, getiteld
Hoe lank nog? AfriForum sal die petisielys in November
by die Verenigde Nasies se Forum vir Minderheidsaangeleenthede indien. ERNST ROETS berig.Nathi Mthethwa, minister van polisie
1605/2013 • www.solidariteit.co.zanuuswaardigAfriForum se verskerpte veldtog teen plaasmoorde kom
nadat pres. Jacob Zuma in die
Parlement gespog het dat sy
regering “oop en toeganklik”
is en dat enige lid van die publiek kwansuis vry is
om enige lid van sy kabinet te kontak.
Terwyl die president oor die toeganklikheid
van sy ministers spog, spook slagoffers wie se
geliefdes tydens plaasaanvalle vermoor is, nou al
vir twee jaar lank om Mthethwa net sover te kry
om ’n brief te lees.
Ter ondersteuning van hierdie elektroniese
petisie het AfriForum ’n verslag getiteld “Die
Mthethwa-dossier” bekendgestel. Die dokument
bevat die besonderhede van tien gevalle in die
afgelope twee jaar waartydens Mthethwa die
slagoffers van plaasaanvalle geminag het.
Een van die gevalle wat in die dokument
genoem word, is die poging van Belinda van
Noord, wie se pa en broer (albei Gerhardus
Rudolph) in Desember 2012 op hul plaas buite
Brits vermoor is, om ’n bundel van 100 briewe,
wat deur slagoffers van plaasaanvalle geskryf is,
aan Mthethwa te oorhandig.
Nog voordat die briewe sy kantoor bereik
het, het Mthethwa ’n mediaverklaring uitgereik
waarin hy die slagoffers se poging om hul
pyn met hom te deel, bestempel het as ’n
“publisiteitsfoefie” wat nie ernstig opgeneem
moet word nie. By ’n ander geleentheid het
Mthethwa gepoog om ’n protesoptog ter
nagedagtenis aan Attie, Wilna en Willemien
Potgieter wat op 1 Desember 2010 op hul plaas
naby Lindley in die Vrystaat vermoor is, tot ’n
onwettige optog te verklaar.
Dit het AfriForum genoop om die Hooggeregshof op ’n dringende basis te nader vir ’n
verklarende bevel dat die optog mag voortgaan.
Die hofbevel is egter deur Mthethwa geminag, en
hy het eenvoudig voortgegaan en die aksie as ’n
onwettige byeenkoms hanteer.
Op 19 Junie vanjaar het AfriForum saam met
slagoffers van plaasaanvalle ’n verslag oor polisienalatigheid by die ondersoeke na plaasmoorde
vrygestel. Mthethwa het die verslag afgelag en as
rassisties bestempel. Hierdie is maar enkele
voorbeelde van die skokfeite wat in die
Mthethwa-dossier bekendgestel is. Die petisie
werk soos volg:
• Dit is elektronies op die webtuiste
hoelanknog.afriforum.co.za en dien as ’n
openbare mosie van wantroue in die minister
se bekwaamheid en bereidwilligheid om die
plaasmoordkrisis aan te pak.• Elke keer wanneer iemand die petisie invul en
die “stuur”-knoppie druk, stuur die webtuiste
outomaties ’n e-pos na minister Mthethwa se
• Die petisie sal ook in harde kopie uitgedruk
word en tydens ’n opvolgaksie by die minister
se kantoor, asook by die Uniegebou afgelewer
word. Diegene wat die petisie onderteken, sal
op hoogte gehou word met die vordering.
• Dit sal ook in November vanjaar by die
Verenigde Nasies se Forum vir Minderheidsaangeleenthede in Geneve, Switzerland
ingedien word as bewys van die plaasmoordkrisis en die Suid-Afrikaanse samelewing se
gebrek aan vertroue in die minister om die
krisis aan te pak. Die petisie sal ‘n verslag oor
die stand van minderhede in Suid-Afrika
Die ironie is dat plaasmoorde in die verlede
(minstens tot ’n mate) deur die regering as ’n
prioriteit hanteer is en dat die regering se
optrede teen plaasmoorde afneem, so vinnig as
wat die probleem toeneem.
Vir ’n tydperk ná 1994 was plaasmoorde
wel geprioritiseer en die regering het in 1997
selfs ’n spitsberaad oor die voorkoming van
plaasmoorde gehou. In 2003 is die kommandostelsel egter onverwags afgeskaf, waartydens
voormalige president Thabo Mbeki aangekondig het die kommandostelsel sal met ’n alternatiewe struktuur vervang word. Dit het egter
Sedertdien was daar in 2007 ’n skerp
styging in plaasmoorde, waarna die regering
aangekondig het dat geen verdere statistiek oor
hierdie misdaad vrygestel sal word nie. Intussen
het die aantal kommersiële boere in SuidAfrika (weens verskeie faktore) volgens landbou-unies van meer as 60 000 tot ongeveer
35 000 afgeneem en word moorde op boere
deur die Instituut vir Sekerheidstudies (ISS) op
ongeveer 98,8 per 100 000 per jaar geskat.
Dit is dubbeld so hoog soos die aantal moorde
op polisielede en drie keer so hoog soos die
algemene moordsyfer in Suid-Afrika. Dit is ook
veertien keer so hoog soos die wêreldgemiddelde moordsyfer.
AfriForum doen ’n beroep op die publiek
om ’n minuut af te staan om die petisie te ondersteun. Die toename in regeringslaksheid oor
plaasmoorde moet begroet word met ’n toename in druk vanuit die burgerlike samelewing
om teen die probleem op te tree.
• Ernst Roets is adjunk uitvoerende hoof van
AfriForum. SDie aantal kommersiële boere
in Suid-Afrika het die afgelope
twee dekades AFGENEEM van
meer as 60 000 tot slegs35000DIS ’N FEIT1. Die boek Treurgrond: Die realiteit van plaasaanvalle (Kraal Uitgewers) bevat die name
en besonderhede van 1 610 plaasmoorde
en 3 319 plaasaanvalle sedert 1990.
2. Die meeste plaasaanvalle vind in Gauteng
plaas. Die minste voorvalle word in die
3. Die gemiddelde aantal aanvallers per plaasaanval is drie.
4. Die gemiddelde ouderdom van plaasaanvalslagoffers is 53,3 jaar. Meer as 60%
van slagoffers is ouer as 50 jaar.
5. Die organisasie Crimescene Cleanup, wat in
die afgelope dekade meer as 2 000 misdaadtonele in Suid-Afrika skoongemaak het,
het onlangs verklaar dat plaasmoorde die
wreedste misdade in die land is.
www.solidariteit.co.za • 05/201317nuuswaardigDONKER kant van Nasionale OntwikkelingsplanD
Foto: iStockphoto.comDie Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) geniet WYE STEUN onder regeringslui, politici en sakelui. Maar
daar is ’n DONKER KANT aan dié plan van 500 bladsye waarvan Suid-Afrikaners bewus behoort te
wees, meen die Solidariteit Navorsingsinstituut. CILLESTE VAN DER WALT het ondersoek ingestel.18ie Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI) het deur middel
van die SNI se kwartaallikse
kommentaarstuk getiteld Die
donker kant van die Nasionale Ontwikkelingsplan
(NOP) vrygestel. Ná noukeurige bestudering van
die 500 bladsye waarin die NOP omskryf word,
het die SNI bevind dat daar verskeie redes is om
nie die plan te steun nie. Dit sluit in ’n radikale
grondhervormingsplan, dubbelsinnigheid oor die
transformasie van die regbank en ’n aansienlik
Piet le Roux, senior ekonomiese navorser by
die SNI, sê die NOP is stellig tans dié regeringsdokument in Suid-Afrika wat die meeste aangehaal word en die wydste steun onder regeringslui
en ’n breë spektrum ander politieke partye, sakelui en nie-regeringsorganisasies geniet.
Die SNI se reaksie volg op die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge (SAIRV) se onlangse ontleding van die NOP. Die SAIRV maak
die plan af as onuitvoerbaar, teenstrydig en ’n
blanko tjek vir meer belasting. Die SNI se ontleding wys op vier aspekte rakende die donkerder kant van die NOP:
1. Waarom die ANC die NOP steun
Een van die redes waarom die ANC die NOP05/2013 • www.solidariteit.co.za20%van kommersiële landbougrond
in Suid-Afrika moet teen 50%
van markwaarde onteien word.
steun, is omdat dit die Nasionale Demokratiese
Revolusie (NDR) bevorder. Daarom is dit waarskynlik dat die NOP in praktyk volgens die NDR
geïnterpreteer sal word. Die NDR is die ANC se
breë strategiese oriëntasie om beheer oor al die
sentrums van mag in Suid-Afrika te verkry, om
rykdom en inkomste te herverdeel en om sy
idee van rassetransformasie te implementeer.
2. Die NOP en die regbank
Die NOP doen ’n beroep vir die transformasie
van die regbank, maar dit is onduidelik wat
presies dié transformasie moet behels. Die NOP
lees soos volg: “For the law to be an agent ofchange, it must be interpreted and enforced in a
progressive, transformative fashion. This requires
a judiciary that is progressive in its philosophy
and legal inclinations.” Die tyd sal egter moet leer
of hoofregter Mogoeng Mogoeng se onlangse
uitsprake oor die transformasie van die regbank,
waarin hy uitgevaar het teen weerstand teen
verandering, onversoenbaar met die voorstelle
in die NOP is.
3. Radikale grondhervorming
Die NOP staan ’n radikale plan vir grondhervorming voor, waarvolgens 20% van kommersiële
landbougrond in Suid-Afrika aan swart boere
oorgedra moet word. Ingevolge die NOP moet
die staat die boere egter teen slegs 50% van die
markwaarde van die onteiende grond vergoed.
4. Meer belasting, herverdeling en
Soos met alle regeringsprojekte moet die
finansiering vir die implementering van die
NOP by wyse van meer belasting, inflasie of
lenings vanaf die private sektor bekom word.
Die NOP lees soos volg: “Ultimately, the state
must generate sufficient income from the
active groups in the population to be able to
redistribute to those who are less active or
inactive…” SnuuswaardigBCOM-GRAAD groot sprong op pad na
’n privaat AFRIKAANSE UNIVERSITEITDIllustrasie: iStockphoto.comDie Solidariteit Beweging maak wéér geskiedenis. Dié keer met AKADEMIA, die Beweging se eie Afrikaanse
hoëronderwysinstelling, wat van 2014 af met sy eerste volwaardige driejaargraad spog – ’n BCom
(Ondernemingsbestuur). Dit is ’n groot sprong nader aan die droom van ’n volwaardige Afrikaanse universiteit.20ie ontsluiting van die kennisekonomie is vir die Solidariteit
Beweging ’n hartsaak, enersyds
om selfdoeninstellings en ’n
ingesteldheid van selfdoen te
bevorder, en andersyds om ’n ekonomies aktiewe bydrae tot die ekonomie te lewer te midde
van die staat wat gemeenskappe so dikwels in
die steek laat. Só sê Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van die Solidariteit Beweging.
“Soos met ons ander instellings soos Solidariteit Helpende Hand, glo ons in opheffing deur
opleiding. Om mense te bemagtig en in staat te
stel om hul eie toekomsrigting te bepaal, te
midde van eksterne beperkings. Ons doen dit
deur hoop te skep én aktief instellings op te rig
wat as’t ware ’n leer na nuwe welslae bied.”
Akademia se fakulteit ekonomiese en
bestuurswetenskappe spog benewens die
BCom-graad ook met hoër sertifikate in
rekeningkunde en kantooradministrasie en ’n
diplomaprogram in bemarking asook ’n
diplomaprogram in kleinsakebestuur en
Akademia is by die departement van hoër
onderwys geregistreer en sy geakkrediteerde
programme voldoen aan dieselfde gehaltevereistes as enige ander Suid-Afrikaanse universiteit. Met die akkreditasie van die BCom-graad
gee Akademia ’n groot sprong op die weg om
die land se eerste volwaardige privaat Afrikaanse
universiteit op die been te bring.
Die Solidariteit Beweging spog reeds met ’n
tegniese opleidingskollege, Sol-Tech, wat meer as
1 000 voornemende ambagslui in ses skaars tegniese rigtings bekwaam.
Akademia doen sy huiswerk behoorlik. Pleks
van ’n massa programaanbiedings word deeglike
marknavorsing gedoen om vaardigheidsleemtes
in die mark te identifiseer en kwalifikasies te
ontwikkel wat in hierdie behoeftes kan voorsien.
Kundiges in die bedryf asook eksterne akademici
word by hierdie ontwikkelingsproses betrek om
te verseker dat die programme aan wêreldstandaarde voldoen. Sodoende kry studente die
gemoedsrus dat die kwalifikasies in pas is met die05/2013 • www.solidariteit.co.zaABC VAN AKADEMIA SE BCOM-GRAADBATOEGANKLIKKLASSESolidariteitlede ontvang
20%-afslag!BEKOSTIGBAARR22 000 p.j.
(en jy kry ’n
gratis tabletrekenaar!)by 7 leersentrums landwyd
Nauurs, so jy kan werk
terwyl jy swot!SMS REGISTREERna 34933 en
ons sal jou bel!nuutste wêreldtendense.
“Die BCom-graad bestaan uit die basiese
boustene van sakebestuur, insluitende ondernemingsbestuur, finansiële bestuur, bemarkingsbestuur, bedryfsetiek en entrepreneurskap, en
daarom bied hierdie kwalifikasie ’n wonderlike
grondslag om die ekonomiese en bestuurswêreld van werk te betree,” sê Marthinus Visser,
besturende direkteur van Akademia.
“Akademia is die plek waar werkendes in
Afrikaans studeer. Jy kan dus geld verdien terwyl
jy studeer! Vakke word nauurs by sewe leersentrums landwyd aangebied (lees meer op blad-CDIS MY TAALAFRIKAANS
(die onderrigtaal &
studiemateriaal)@REGISTREER AANLYNwww.akademia.ac.zasy 22 en 23). Nie net spog ons met ongelooflike
tegnologie nie, maar ons programme is uiters
bekostigbaar as dit met die res van die mark
vergelyk word. Solidariteit-lede ontvang op die
koop toe 20%-afslag en kom in aanmerking om
’n rentevrye studielening te bekom,” sê Visser.
• Die BCom-graad kos R22 000 per jaar (voor
afslag) en registrasie vir 2014 sluit op 12 Desember 2013. Besoek Akademia se webtuiste
vandag nog by www.akademia.ac.za en registreer maklik aanlyn. Jy kan ook die woord
“registreer” en jou naam en van SMS na
34933 en Akademia sal jou skakel! SDeel van die Solidariteit Bewegingnuuswaardig20%-afslag vir Solidariteit-lede by AkademiaR5 miljoen beskikbaar vir STUDIEHULPSolidariteit het ’n ooreenkoms met AKADEMIA gesluit waarvolgens lede van die vakbond 20%-afslag by
Akademia kry. Dit is sowat R4 000 per jaar en indien ’n lid van die vakbond vir ’n driejaardiploma of graad
inskryf, kry hy dus tot R12 000 afslag. Die bedrag is gelykstaande aan sowat 11 JAAR SE LEDEGELD.
Nog goeie nuus is dat die Solidariteit Studiefonds R5 miljoen beskikbaar gestel het vir RENTEVRYE
STUDIELENINGS vir behoeftige Solidariteit-lede wat by Akademia wil studeer.
2205/2013 • www.solidariteit.co.zanuuswaardigGOEIE
•8•9•10Akademia is die plek waar werkende
mense in Afrikaans kan studeer.
Klasse word nauurs aangebied.
Akademia maak gebruik van interaktiewe
Lesings word regstreeks vanuit ’n
sentrale ateljee na sewe leersentrums
dwarsoor Suid-Afrika aangebied.
Die lesings is ten volle interaktief. Dit
beteken dat studente vrae kan stel en
dat daar heeltyd interaksie tussen die
student en dosent is.
Studente het dus die voordeel van
klasdraf, maar studeer naby aan die huis.
Die model het ook tot gevolg dat programme bekostigbaar aangebied word.
Akademia se model en ondersteuning is
só ontwikkel dat die student se kans op
sukses soveel groter is.
Elke student ontvang ’n gratis tabletrekenaar waarop studiemateriaal gelaai word.
Alle leersentrums het internettoegang.
Jy kry dus gratis toegang tot alle inligting, al
het jy nie internettoegang by die huis nie.REGISTREER VANDAG!SMS die woord “registreer” gevolg
deur jou naam en van na 34933.
Of besoek www.akademia.ac.zaAKADEMIA SE LEERSENTRUMS VIR 2014
Akademia-studente moet klas bywoon. Skryf in by jou naaste leersentrum. Akademia beplan
ook om in die volgende vyf jaar nog verskeie ander sentrums regoor die land oop te maak.
• Boksburg (NG Kerk Boksburg-Suid)
• Centurion (Solidariteitpark, Suidgebou)
• Die Moot, Pretoria (NG Gemeente Pierneefrand)
• Roodepoort (Nederduits Hervormde Kerk)
• Vanderbijlpark (NG Gemeente Vanderbijlpark-Oos)
• Somerset-Wes (NG Gemeente Helderberg)
• Bellville (Sanlam Hoofkantoor, h.v. Strand- en Willie Hofmeyerstraat).PROGRAMME & KOSTE VIR 2014
• Hoër Sertifikaat in Rekeningkunde (een jaar)
R18 000 per jaar (slegs R14 000 vir Solidariteit-lede).
• Hoër Sertifikaat in Kantooradministrasie (een jaar)
R18 000 per jaar (slegs R14 000 vir Solidariteit-lede).• Diploma in Kleinsakebestuur en Entrepreneurskap (drie jaar)
R20 000 per jaar (slegs R16 000 vir Solidariteit-lede).
• Diploma in Bemarking (drie jaar)
• BCom-graad in Ondernemingsbestuur (drie jaar)
R22 000 (slegs R18 000 vir Solidariteit-lede).Foto’s: iStockphoto.comFINANSIES MAG NIE KENNIS KELDER NIE
Die beste voordeel wat ’n vakbond vir sy lede kan bied, is kennis. Akademia se model is só ontwerp dat
jy kan studeer terwyl jy werk. Dit beteken dat Solidariteit-lede hul kwalifikasies kan verbeter en hoër
salarisse kan verdien. Vir Solidariteit-lede hou dit egter groter voordele in as slegs die verbreding van eie
kennis, naamlik dat Solidariteit ’n lid se kind kan help om ’n toekoms te skep. Die afslag en studiehulp
is nie net vir lede beskikbaar nie, maar ook vir lede se afhanklike kinders. Finansies mag nie ons lede of
hul kinders van kennis weerhou nie. Indien finansies ’n probleem is, moet lede ons kontak sodat hulle
hulp uit die Solidariteit Studiefonds kan ontvang.
• Wil jy meer oor Akademia of oor finansiële hulp vir jou studies by Akademia uitvind? Stuur
’n e-pos na navrae@akademia.ac.za of besoek www.akademia.ac.za S
www.solidariteit.co.za • 05/201323nuuswaardigEERLIKE JUFFROU ontvang uiteindelik vergoedingSes maande ná haar ONBILLIKE ONTSLAG het Arlene Nel, ’n voormalige onderwyser aan die
Hoërskool Kakamas, uiteindelik haar vergoeding van die departement van onderwys ontvang. Nel is deur
die skoolhoof AFGEDANK omdat sy nie met sy seun se punte wou knoei nie. INGE STRYDOM berig.Arlene NelFoto’s: iStockphoto.com; verskafA
24rlene Nel, ’n voormalige
wiskunde- en wetenskaponderwyser aan die Hoërskool Kakamas, het in Julie,
meer as ’n maand ná die
datum wat die Raad op Arbeidsverhoudinge in
die Onderwys (Ravo) bepaal het en meer as
ses maande ná haar onbillike ontslag, haar vergoeding van die departement van onderwys
ontvang. Nel is in Januarie 2013 per SMS deur
die skoolhoof van Hoërskool Kakamas afgedank omdat sy nie met sy seun se punte wou
knoei om hom te laat slaag nie.
Volgens Adele Liebenberg, woordvoerder
van Solidariteit, is die vakbond verheug oor
Ravo se uitspraak. “Die blydskap van die uitspraak is egter oorskadu deur die feit dat die
departement Nel se vergoeding later uitbetaal
het as waarop daar ooreengekom is,” sê sy.
“Nel is ’n ma met finansiële verpligtings wat
haar werk verloor het omdat sy eerlik opgetree
het. Ons kon nie gelate aanvaar dat sy nie betyds05/2013 • www.solidariteit.co.zaSó het saak ontvouvergoed word nie.”
Toe Nel nie op 15 Junie 2013 (die datum
waarop ooreengekom is) haar vergoeding ontvang het nie, het Solidariteit ’n aanmaningsbrief
aan die departement van onderwys gerig met ’n
versoek dat Nel binne twee weke haar vergoeding moet ontvang. Nel, wat sedert hoërskool ’n
onderwyseres wou word, sê sy is dankbaar dat
die saak nou verby is. Sy het egter nie toegelaat
dat die slegte ervaring haar geloof in mense en
haar liefde vir die onderwys skend nie.
“Ek hoop regtig dat ander uit my situasie sal
leer en dat hulle ook die moed sal hê om op te
staan vir dit wat reg is.” Sy het geen kwade gevoelens teenoor enigiemand nie, sê sy.
“Die lewe is te kort daarvoor en ek het
soveel positiewe lesse uit hierdie hele voorval
geleer.” Een van die waardevolste lesse wat sy
geleer het, is dat ’n mens altyd op die waarheid
kan staatmaak.“Ons moet dapper wees. Die
toekoms van ons land is in ons hande en ons
moet daarom nie onregverdigheid duld nie.”• Januarie 2012: Nel word as wiskundeen wetenskaponderwyseres aangestel.
Daar word deur die jaar by Nel ’n
redelike verwagting geskep dat haar
dienskontrak in 2013 hernu sou word.
• Einde van 2012: Die skoolhoof versoek
Nel om met sy seun se punte vir
Lewenswetenskappe (Biologie) te knoei
sodat hy kan slaag. Nel weier. Die seun
druip ook twee ander vakke.
• Januarie 2013: Nel word per SMS deur
die skoolhoof meegedeel dat sy nie ná
haar Desemberverlof hoef terug te keer
werk toe nie, aangesien sy van haar
pligte by die skool vrygestel is.
• Januarie 2013: Nel stel Solidariteit van
die voorval in kennis. Die vakbond hanteer haar saak namens haar.
• Mei 2013: Ravo beslis dat Nel onregmatig afgedank is en dat sy daarom deur
die departement van onderwys vergoed
• 15 Junie 2013: Die afsnydatum waarop
Nel haar vergoeding moes ontvang,
soos gestipuleer deur Ravo. Nel het nog
nie haar vergoeding ontvang nie.
• 23 Julie 2013: Nel ontvang uiteindelik
haar vergoeding nadat Solidariteit ’n
aanmaningsbrief aan die departement
van onderwys gerig het. SPhotograph: iStockphoto.comith bank charges stagnating at a level of
around R80 to R100
latest Solidarity Bank
Charges Report, Capitec Bank, South Africa’s
fastest growing retail bank for individuals, remains
the best value for money banking solution in the
market. Charl Nel, Head of Strategic Communications at Capitec Bank, says: “We are very
pleased with the results from the Solidarity
report. It is one of the few reports that comprehensively and independently compare likeminded banking services.”
Capitec Bank’s transparent approach to retail
banking allows consumers easy access to its
three main banking needs: to transact at lower
fees, to earn competitive interest on savings and
to access personalised credit. Its Global Oneoffering is an all-inclusive banking solution where
clients don’t pay fees for card purchases and
enjoy free access to mobile and Internet banking
– at no additional cost.
“Capitec’s fixed-fee approach to banking is
done in the interest of the client, as our immediate focus is to empower our clients to managetheir money in the best way possible. The
services we provide are secondary to this. The
widely accepted bundled approach to banking
may seem cost-effective at first, but consumers
are inclined to spend additional costs, at inflated
rates, when the bundle expires,” says Nel.
While many South African banks opt for bundle offers, Capitec aims to provide bank fees that
are transparent and fixed per transaction, thereby
ensuring its clients know what they get in return
for the monthly rate of just R4,50.
Capitec Bank (JSE: CPI) is South Africa’s
fastest growing retail bank. With 4,2 million
clients, R5,6 billion in equity and R24,0 billion in
assets (excluding cash) as of 31 August 2012,
Capitec Bank offers affordable, simplified and
transparent banking with personalised service.
• For further information on Capitec Bank, visit
www.capitecbank.co.zaadvertorialWCapitec Bank remains BEST VALUE for moneynuuswaardigBANKE neig na bondels, KOSTE stagneerPFoto: Reint DykemaDie bankkoste van die goedkoopste hoofstroomrekeninge van vier uit die vyf groot handelsbanke in Suid-Afrika
het die afgelope jaar FEITLIK KONSTANT gebly. Standard Bank was die uitsondering, omdat dié bank sy
mededingendste hoofstroomrekening ná slegs een jaar vir nuwe kliënte gesluit het. Dít is enkele bevindings in
die Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI) se vierde jaarlikse bankkosteverslag. NICO STRYDOM berig.26aul Joubert, senior navorser van die
SNI, sê Standard Bank se Achiever
Electronic-rekening kon in 2012
goed met die ander banke se
bondelrekeninge meeding. “Standard Bank se besluit om met dié rekening weg
te doen, het veroorsaak dat die bank se Elite
Plus-rekening nou die duurste van die vyf
banke se goedkoopste hoofstroomrekeninge is.
Die ander vier banke het hul goedkoopste
hoofstroomrekeninge se koste feitlik onveranderd gehou.”
Die bankkosteverslag, wat die bankkoste van
verskillende persoonlike bankrekeninge van die
vyf groot handelsbanke, naamlik Absa, FNB,
Standard Bank, Nedbank en Capitec, met
mekaar vergelyk, wys onder meer daarop dat
daar by die meeste banke ’n sterk neiging tot
bondelrekeninge ten koste van betaal-pertransaksie-rekeninge is. Joubert sê dit is besig
om kliënte se keuses te beperk.
“Minder keuses is nie noodwendig ’n slegte
ding nie, maar dit blyk wel dat hierdie neiging
besig is om bankkoste op ’n vlak van ongeveer
R80 tot R100 te laat stagneer. By die ‘Groot
Vier’-banke het die fooie van elke individuele
transaksie op die betaal-per-transaksierekeninge so hoog geword dat kliënte eintlik
gedwing word om eerder bondelrekeninge
oop te maak. Capitec bied tog steeds ’n
goedkoper betaal-per-transaksie-alternatief met
minimale fooie per transaksie.”
Sedert 2012 beskik al die “Groot Vier”banke oor nuwe rekeninge wat op mense met
’n lae inkomste gemik is – ’n verskynsel wat
klaarblyklik deur Capitec se welslae in hierdie
marksegment gemotiveer is. Volgens Joubert
het geen van die ander banke voorheen werklik daarin geslaag om in terme van koste hier
met Capitec mee te ding nie.
“FNB het egter vanjaar die fooie van sy
EasyAccount-rekening aansienlik verlaag en
hierdie rekening is nou vir die eerste keer
daartoe in staat om Capitec te klop as dit by
koste kom. Absa se Transact-rekening ding ook
goed met Capitec mee. Die Transact-rekening
bied egter nie internetbankdienste nie en
rekeninghouers word tot R2 000 se transaksies05/2013 • www.solidariteit.co.zaPaul Joubert, senior navorser van die
Solidariteit Navorsingsinstituut, verduidelik die SNI se jongste bevindings
oor die vyf grootste banke se bankkoste.per dag beperk, wat hierdie rekening vir talle
mense heeltemal onprakties maak.”
Die SNI se bankkosteverslag is vanjaar baie
meer gebruikersvriendelik as voorheen. Dit
dien as ’n goeie riglyn vir mense wat hul bankkoste wil evalueer. Bankkliënte moet egtersteeds in gedagte hou dat elke individu se
bankgewoontes en -behoeftes uniek is, en dat
elkeen ’n finale besluit op grond van sy of haar
eie bankgewoontes en -voorkeure moet neem.
• Besoek www.navorsing.co.za vir die volledige
bankkosteverslag. SIndustrynewsNews from all the industries trade union Solidarity operates in
as well as issues that directly influence you in the world of work.RETRENCHMENT: The very last optionTPhotograph: iStockphoto.comThe number of companies experiencing severe financial difficulties is increasing every year due to the
current international and South African financial climate. JOB LOSSES are sometimes inevitable with
budget cuts, dwindling profits and cash flow problems, writes CILLESTE VAN DER WALT.28heft of company stock and
equipment costs employers
many millions in losses every
year. Local and international
companies are reluctant to risk
labour intensive investment and this lack of investment hampers growth in the economy.
A vicious cycle starts here, because fewer
investments in South African companies lead to
job cuts. Job cuts lead to a downward trend in
consumer spending power which, in turn, once
again affects companies’ financial situation.
Why not to retrench before alternatives
• The retrenched employee and his/her family
is likely to suffer as a result of the retrenchment.
• First-in-first-out is a common criterion for
selecting employees to be retrenched.This
can result in the employer losing employees
with valuable skills which, in turn, can harm
the quality of products and services and hinder the acquisition of new business.
• The knock-on economic effect of retrenchments could well result in future losses for
• Labour law does not allow employers to retrench employees unless such retrenchment
Although not all alternatives to retrenchment
are viable in every situation, there are some alternatives to be considered:
• Think of new ways to increase revenue
• Try to cut down on unnecessary expenses
• Negotiate with employees to agree to pay
cuts for shorter working hours
• Consider temporary layoffs and job sharing
• Put a moratorium on new appointments.
The trade union Solidarity has a comprehensive four step social plan with guidelines and
methods to not only absorb the impact of retrenchments, but to investigate all possibilities
to ward it off.05/2013 • www.solidariteit.co.zaSOLIDARITY’S FOUR STEP SOCIAL PLAN
Steps to avoid retrenchments
Job security should be protected at all costs
and any form of retrenchments should be
avoided. This can be done by forming a forum
(comprising of employer and trade union representatives) to investigate any problems affecting job security upfront. Regular skills
audits should also be undertaken. Solidarity
suggests empowerment programmes, the
establishment of centres of opportunity
(responsible for the training, placement and
counselling of employees) and the appointment of social plan co-ordinators.Alternatives to retrenchments
Employers should follow three steps in such
a process. Firstly, all other options within the
company’s operational activities should be
considered and staff planning must be done.
Secondly, options such as cutting bonuses or
engaging in salary negotiations should be
considered. Lastly, downscaling temporary
and contract workers or other measures
such as temporary retrenchments should be
1Proper legal process and
Solidarity maintains that retrenchment
processes should be handled in terms of legal
requirements and fair retrenchment procedures. Laws and regulations that must be complied with include the following: Section 189 of
the Labour Relations Act, the social plan as
outlined by the Department of Labour, collective bargaining agreements with the relevant
trade unions, company procedures and employee service agreements. The trade union is
also of the opinion that the proper handling of
communication and the availability of information will facilitate the process.2Measures to reduce the negative
impact of retrenchment
In its plan Solidarity suggests that, should
retrenchments be inevitable, employers
should offer more favourable retrenchment
packages, the training needs of employees
should be investigated, entrepreneurship and
business skills should be promoted and attempts should be made to postpone retrenchments. Employers have to comply
with the fixed pay-out period of retrenchment packages, must offer support with
regard to the payment of unemployment insurance and must offer counselling services
to employees. Retrenched employees must
also be given first option to apply for vacancies should any arise. Sbedryfsnuus60%van Suid-Afrika se
nie winsgewend nie.
Die land is vir die
eerste keer in 10 jaar
nie die topprodusent
van GOUD nie,
maar slegs sesde
ter wêreld.Wat verkort die LEEFTYD van SA se MYNE?
Gideon du Plessis’n
Foto: Reint DykemaDie Suid-Afrikaanse MYNBOUBEDRYF is ’n onderwerp wat deesdae op al meer mense se lippe is. Met
die Marikana-slagting nog vars in die geheue, hou almal asem op vir die uitkoms van die loononderhandelings vir werknemers in die goud- en steenkoolsektore van die Kamer van Mynwese. Dít terwyl SuidAfrikaanse MYNE die een na die ander in die stof byt. INGE STRYDOM het meer hieroor gaan uitvind.Myn wat nou al vir ’n paar jaar
klippe kou, is Village Main Reef se
Stilfontein in Noordwes. Die
bestuur van die myn het in Mei vanjaar aangekondig dat die myn weens sy swak opbrengs
van die afgelope twee jaar gesluit moet word.
Bernard Swanepoel, uitvoerende hoof van die
myn, het vroeër gesê dat vier van die myn se
skagte die afgelope twee jaar onderproduseer
het.“Ons meen die myn beskik nie meer oor
ekonomies ontginbare gouderts nie,” sê hy.
Buffelsfontein-myn se ekonomies ontginbare
leeftyd sou egter, luidens sy webtuiste, eers in
2028 uitgeput gewees het – tog is die myn se
leeftyd met 15 jaar kortgeknip.
Paul Joubert, senior navorser by die Solidariteit Navorsingsinstituut, meen die rede vir ’n
myn se vervroegde sluiting kan hoofsaaklik aan
twee faktore toegeskryf word: die prys van die
spesifieke mineraal wat ontgin word en die
koste om die mineraal te ontgin.“Die moontlikheid bestaan dat die ontginning
van ’n spesifieke mineraal duurder kan wees as
wat die mynmaatskappy aanvanklik geraam het.
Wanneer dit met ander faktore soos arbeidsonrus en die gevolglike uitwerking daarvan op
die ekonomie gepaardgaan, kan dit katastrofiese
gevolge vir ’n myn inhou,” verduidelik hy.
“In die geval van die Buffelsfontein-goudmyn
het die swakker as verwagte goudprys en die
graad van die spesifieke gouderts wat by die
myn ontgin is, waarskynlik tot gevolg gehad dat
die myn vroeër moes sluit. Dus verskil die
ekonomies-ontginbare reserwes van die
absolute reserwes wat nog in die myn is.”
Daarby meen Gideon du Plessis, hoofsekretaris van Solidariteit, dat die Kamer van
Mynwese onlangs ’n somber prentjie geskets
het toe hy aangedui het dat 60% van SuidAfrikaanse goudmyne nie winsgewend is nie.
“Suid-Afrika is die eerste keer in 10 jaar nie
die topgoudprodusent in die wêreld nie, maar
is nou sesde,” verduidelik hy. “Daarby het diedollar-goudprys in die eerste kwartaal van
2013 met 23% gedaal.”
Volgens Du Plessis kan die volgende faktore
die leeftyd van ’n myn verkort:
• Ironies genoeg word myne se leeftyd verkort
deur verhoogde produksie en die byvoeging
• Suid-Afrika se myne is die diepste ter wêreld
en myne wat dieper as 3 km is, word as ’n
groot veiligheidsrisiko beskou. Die drie
grootste goudprodusente in Suid-Afrika se
myne is dieper as 3 km.
• Baie myne se produktiwiteit verlaag omdat
die graad van die gouderts laag is en dit
boonop moeilik is om te ontgin, wat die
produksiekoste op sy beurt opstoot.
• Onbestendige arbeidsverhoudinge maak SA
’n onbetroubare mineraalverskaffer en beïnvloed die sluiting van langtermynkontrakte.
• Suid-Afrika se mynbedryf is oorgereguleer en
dit, tesame met arbeidsonrus, frustreer
werkgewers en ontmoedig uitbreiding. S
www.solidariteit.co.za • 05/201329bedryfsnuusMartin van Vreden, Frans Botes,Willem van Tonder en Casper Badenhorst is al
vier Solidariteit-verteenwoordigers by SAAT.Regstellende sanksie of
regstelaksie by SAAT?“Dit is duidelik dat die hele SAL-groep vasbeslote is om RASSEKWOTAS links en regs in te stel, sonder om die meriete van elke
kandidaat te oorweeg.” Só meen Dirk Groenewald, hoof van Solidariteit
se Sentrum vir Billike Arbeidspraktyke. Dit volg nadat Solidariteit op
24 Julie 2013 ’n interdik teen South African AirwaysTechnical (SAAT),
die tegniese afdeling van die SAL, bekom het. INGE STRYDOM berig.Foto’s: Inge StrydomD
30ie doel van dié interdik is om te
keer dat SAAT senior lugvaarttegnici-poste (“senior licensed
technicians”) vul waaroor
Solidariteit sedert verlede jaar
met regsaksie teen die lugdiens besig is.
Solidariteit het verlede jaar ’n saak van onbillike diskriminasie op grond van ras namens die
drie lede na die Kommissie vir Versoening,
Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) verwys,
waarna die KVBA die saak na die arbeidshof
verwys het. Solidariteit sê die poste behoort nie
gevul te word voordat regsekerheid verkry is nie.
Solidariteit was genoop om in Julie vanjaar ’n
dringende hofinterdik te bekom nadat SAAT met
stappe begin het om vier vakante poste wat
weens regstellende aksie vir swart kandidate
gereserveer is, te vul. Drie wit mans wat in van
dié poste waargeneem het, is oor hul velkleur
oor die hoof gesien en nie vir permanente
posisies oorweeg nie. Daarbenewens was daar
geen geskikte swart kandidate wat die poste kon
vul nie. SAAT het toe, in reaksie op die interdik,
op 6 Augustus met Solidariteit ooreengekom dat
die drie poste vakant gelaat sal word totdat die
hofsaak gefinaliseer is.05/2013 • www.solidariteit.co.zaVolgens Groenewald maak Solidariteit gewoonlik (en in die geval van SAAT) op grond van
die volgende ’n saak van onbillike diskriminasie by
die arbeidshof aanhangig:
• Die reservering van poste kom op ’n kwotastelsel neer wat deur artikel 15(3) van die
Wet op Gelyke Indiensneming verbied word.
• Die feit dat poste slegs intern geadverteer
word en dat daar, ongeag lede se bevoegtheid
en geskiktheid, aan hulle gesê is dat hulle
weens hul ras nie aangestel sal word nie.
• Die reservering van poste vir ’n bepaalde
rasgroep kom neer op ’n absolute verbod op
die nie-aangewese rasgroep. Die Suid-Afrikaanse howe het al bevestig dat regstellende
aksie nie op grond van ’n absolute verbod
en/of beperking op persone van die nie-aangewese groep, mag geskied nie.
• Laastens het die howe ook reeds daarop
gewys dat enige regstellendeaksie-optrede
slegs in terme van ‘n goedgekeurde regstellendeaksieplan toegepas mag word voordat
dit as billike diskriminasie beskou mag word.
In die geval van SAAT het die werkgewer
geen goedgekeurde plan gevolg nie en is daar
in teenstelling met die protokol opgetree. SDié TEGNICI is
ons steunpilare“Solidariteit gee regtig om vir sy
mense. Hulle láát dinge gebeur.” Só meen Martin van
Vreeden, senior lugvaarttegnikus en
Solidariteit-verteenwoordiger by die SuidAfrikaanse Lugdiens se tegniese afdeling.
Van Vreden deel sy verantwoordelikhede
as vakbondverteenwoordiger met drie
ander Solidariteit-lede by SAAT, naamlik
Frans Botes,Willem van Tonder en Casper
Badenhorst. Hulle is ook senior lugvaarttegnici en deel sy passie vir Solidariteit se
visie en missie. Ons het hulle gevra
waarom hulle so passievol oor die vakbond is. Hier is wat hulle te sê gehad het:Waarom het jy aanvanklik ’n lid
van Solidariteit geword?
Martin: Daar was nie vir my enige ander
moontlikheid as Solidariteit nie.
Frans: Ek glo in Solidariteit se saak.
Willem: Vir beskerming en ondersteuning in die werkplek.
Casper: Ek het gehou van Solidariteit se
Christelike beginsels en waardes.
Wat dink jy maak van
Solidariteit ’n unieke en
Martin: Solidariteit gee regtig om vir sy
Frans: Solidariteit sorg dat geregtigheid
Willem: Die feit dat Solidariteit ’n
magtige organisasie is met verskeie
instellings wat verskeie fasette van die
Casper: Solidariteit doen moeite om aan
die individu se verwagtings te voldoen. Solidarity would like to equip its members with the necessary knowledge
regarding the so-called lockout at the
workplace. A lockout is defined as follows: “An employer locking employees
out from the employer’s workplace in order to
compel employees to accept a demand regarding any matter of mutual interest between the
employer and employee, irrespective whether
the employer, in the course of or for the purposes of that lockout, is guilty of a breach of
contract with those employees.”
A lockout is the instrument used by employers to compel workers to accept the demands
of the employer. In contrast, employees exercise
their right to strike to force the employer to accept their demands. Both these instruments may
be utilised when a dispute of interest arises between the employer and employees. A typical example of a dispute of interest is a dispute arising
during wage negotiations when the parties can-not reach an agreement regarding the percentage increase of the employees’ wages.“Lockout”
can also be seen as the counterpart to a strike.
Therefore, a lockout can be described as the
phenomenon where an employer prevents his
employees from exercising their common law
right to provide their services for a fee to the
employer until they concede to the employer’s
demands. As in the case of a strike, the “no work,
no pay” principle also applies to lockouts. Therefore, with a lockout an employer seeks to force
his employees to agree to his demands through
the withholding of their pay. On termination of
the strike by the employees, the employer may
proceed with the lockout until the employees
accept the demands of the employer.
According to the definition, an employer may
only apply the lockout to his own employees
with whom he is involved in a dispute.Therefore,
contractors or employees of another employer
who is not involved in the dispute may not be af-fected by a lockout. Likewise, employees cannot
be subjected to the lockout if they do not take
part in the strike. However, all members of a
trade union on strike may be locked out, irrespective whether they are striking or not.
The employer may lock out all employees to
compel them to accept his demands, irrespective
of their participation in the strike. Before an employer may lock out his employees, the following
• The dispute should be referred to the Commission for Conciliation, Mediation and Arbitration (CCMA) or a bargaining council. In
addition, a certificate should be issued by the
CCMA or bargaining council indicating that
the dispute has not been resolved, or that a
period of 30 days has elapsed since the dispute had been referred;
• The employer should inform the union or
employees of the lockout in a written notice
at least 48 hours before the lockout. SindustrynewsSLOCKOUT AT WORK: What you should knowbedryfsnuusR2,4 miljoenDie bedrag wat die DKD na beraming bestee
het om sy omstrede regstelaksieplan in die
arbeidshof in Kaapstad te VERDEDIG.“Ons word AFGEKEUR omdat ons bruin is”S
Foto: iStockphoto.comUitspraak in Solidariteit se REGSTELLENDEAKSIESAAK teen die departement van korrektiewe dienste
(DKD) is in die arbeidshof in Kaapstad voorbehou. Regter Hilary Rabkin-Naicker sal egter na verwagting
voor die einde van die jaar uitspraak lewer. NICO STRYDOM doen verslag.32olidariteit tree op namens tien
applikante wat telkens die beste
kandidate was vir die poste in die
DKD waarvoor hulle aansoek gedoen het, maar uitsluitlik weens hul
velkleur nie aangestel is nie. Die eerste vyf
applikante het tydens die eerste deel van die
hofsaak van 24 April tot 3 Mei getuig terwyl die
ander vyf tydens die tweede deel van die hofsaak van 29 Julie tot 5 Augustus getuig het.
Die tweede deel van die hofsaak is oorheers
deur die getuienis van die onderskeie partye se
deskundige getuies. Paul Joubert, senior navorser
van die Solidariteit Navorsingsinstituut, was die
vakbond se deskundige getuie. Joubert het verskeie foute in die verslag van die DKD se deskundige getuie uitgewys. Joubert het tot die
slotsom gekom dat die DKD-regstelplan ’n gebrek
aan sensitiwiteit vir die werklike situasie toon.
Susan Nkomo, die DKD se spesialisgetuie,
het getuig dat die departement se regstelplan
nie so rigied is soos wat die applikante aanvoer
nie, aangesien daar voorsiening gemaak word
om daarvan af te wyk.05/2013 • www.solidariteit.co.zaBelastingbetalers hoes
Die DKD het na beraming sowat R2,4 miljoen
van belastingbetalers se geld gebruik om sy
omstrede regstellendeaksieplan in die arbeidshof in Kaapstad te verdedig. Met dié bedrag
kon die verhogings wat gepaardgaan met die
bevorderings waarvoor die tien applikante in
die saak veg, vir 12 jaar lank gefinansier word.
Die saak is een van die duurste arbeidshofsake
in die geskiedenis van Suid-Afrika.
Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van die
Solidariteit Beweging, sê in teenstelling hiermee
het Solidariteit sy saak aangevoer teen minder
as ’n kwart van die geskatte koste van die DKD
“Die vakbond het ook in teenstelling met
die DKD se twee senior advokate en twee
junior advokate slegs een senior advokaat en
een junior advokaat gebruik. Dit is ’n skokkende
vermorsing van die belastingbetaler se geld.”
Só het hulle getuig
• Deidré Jordaan: “Ons is veronderstel om
almal gelyk te wees in hierdie land, maar dit••••is nie die geval nie. Daar word teen my
gediskrimineer. Ek voel skaam en is seergemaak”.
Derick Wehr: Hy het getuig dat ’n 26-jarige
persoon aangestel is in die pos waarvoor hy
aansoek gedoen het.“Toe dié persoon gebore is, het ek al vier jaar vir die departement gewerk. Hoe kan dit regverdig wees?”
Desiree Merkeur: Sy het getuig dat sy nie
verstaan hoekom die DKD haar op ’n
kortlys vir ’n pos sal plaas, vir ’n onderhoud
sal nooi en vir die posisie sal aanbeveel as
hulle weet dat bruin mense “oorverteenwoordig” is op die spesifieke posvlak nie.
Teresa Abrahams: Sy het getuig dat sy
weens die DKD se raskwotas nie aangestel
is in die pos waarvoor sy aansoek gedoen
het nie.“Ons word afgekeur omdat ons
Jan Kotze: Kotze het aansoek gedoen om
die pos van sentrumhoof by die Drakenstein-gevangenis. Hy het van 2009 tot vroeg
in 2012 in die pos waargeneem. Hy is nie
aangestel nie. SindustrynewsSolidarity shows
its mettle at Evraz
Highveld SteelTBy Inge StrydomFoto: iStockphoto.comhe wage agreement that Solidarity recently reached
with the management of Evraz Highveld Steel in
eMalahleni (Witbank) is a good example of how an
employer values its employees despite financial pressures, thereby ensuring stability in the workplace.
The agreement reached in September includes, among other things,
an 8,5% wage increase for all Solidarity members who are part of the
bargaining unit. According to Deon Reyneke, spokesperson for Solidarity, the agreement also includes an increase in members’ housing,
call-out and standby allowances of between 8% and 9%.
“In Solidarity’s opinion, the agreement proves once again that
peaceful and constructive negotiations always lead to a sensible solution that is acceptable for both parties,” he explained. Solidarity first
embarked on wage negotiations with the company, where it represents some 350 members, on 30 May 2013.
Interesting facts about the global steel industry
• The industry directly employs more than two million people
worldwide, with a further two million contractors and four million
people working in supporting industries.
• Considering that steel is the key product supplied to the automotive, construction, transport, power and machine goods industries,
the steel industry is a source of employment for more than 50
• World crude steel production has increased from 851 megatons
(Mt) in 2001 to 1 548 Mt in 2012. By comparison, only 28,3 Mt
was produced in 1900.
• The average steel use per capita worldwide has increased steadily
from 150 kg in 2001 to 215 kg in 2011.
• India, Brazil, South Korea and Turkey have all entered the top ten
steel producers list in the past 40 years.
• South Africa exported 88 057 tons of primary steel products in
January 2013 at a price of R10 587 per ton, according to statistics
released by the South African Iron and Steel Institute.
• Sources: www.worldsteel.org and www.saisi.co.za S
www.solidariteit.co.za • 05/201333bedryfsnuusWage agreement
finally on PAPERIBy Inge Strydom“Skaf regstelaksie nou
in STAATSDIENS af ”D
Foto: iStockphoto.comLindiwe Sisulu, minister van staatsdiens en administrasie, het vroeër
vanjaar in reaksie op ’n parlementêre vraag gesê dat die staatsdiens
in sy geheel GETRANSFORMEER is en die land se demografiese
samestelling weerspieël. NICO STRYDOM berig.34irk Groenewald, hoof van
Solidariteit se Sentrum vir
Billike Arbeidspraktyke, sê dit
beteken dat die grondwetlike
doelwit van “breë” en “billike”
verteenwoordiging in die staatsdiens dus behaal
is en dat Suid-Afrika, as party tot die Internasionale Konvensie vir die Beëindiging van alle Vorme
van Rassediskriminasie, nou verplig is om regstellende aksie in die staatsdiens af te skaf.
“Die Konvensie, wat deur die Verenigde
Nasies aanvaar is, bepaal in artikel 2(2) dat
spesiale maatreëls ingestel kan word om te
verseker dat sekere rasse- of etniese groepe
voldoende bevorder word en dat dit nie as
rassediskriminasie geag sal word nie. Daar word
egter sekere beperkings op hierdie maatreëls
geplaas en daar word spesifiek bepaal dat dit nie
tot die handhawing van afsonderlike regte vir
verskillende rassegroepe mag lei nie en dus nie
voortgesit mag word nadat die oogmerke bereik
is waarvoor dit ingestel is nie.” Die Konvensie
plaas dus duidelike beperkings op die staat se
Groenewald sê die doelwit van “breë” verteenwoordiging is bereik en indien regstellende
aksie in die staatsdiens nie afgeskaf word nie, sal
dit die handhawing van afsonderlike regte vir
verskillende rassegroepe tot gevolg hê.05/2013 • www.solidariteit.co.za“Die meeste staatsdepartemente is reeds
verteenwoordigend van die land se demografie,
maar afsonderlike regte geld steeds vir verskillende rassegroepe weens die staat se absolute beheptheid met die verteenwoordiging van die
nasionale rassedemografie. Solidariteit se regstellendeaksiesaak teen die departement van korrektiewe dienste is ’n goeie voorbeeld hiervan.”
Volgens Groenewald het die regering ’n verpligting ingevolge die Grondwet, die Wet op
Gelyke Indiensneming en die Internasionale
Konvensie vir die Beëindiging van alle Vorme van
Rassediskriminasie om regstellende aksie in die
staatsdiens af te skaf.
“Versuim deur die regering om regstellende
aksie in die staatdiens nou af te skaf, kan streng
gesproke neerkom op die verbreking van die
verdrag wat ons onderteken het.
“Ons het meer spesifieke inligting oor die
minister se antwoord aangevra en het drie
moontlike roetes wat gevolg kan word om die
probleem op te los: Die staat kan die verdrag en
die inhoud van ons Grondwet eerbiedig en
regstellende aksie afskaf, ons kan die howe
versoek om die staat te verplig om dit af te skaf,
of Solidariteit kan die internasionale arena betree
en die Verenigde Nasies self inlig van die verbreking van die Konvensie met die versoek om teen
die regering op te tree.” Sn July and August, Solidarity reached
wage agreements with the employers
in, respectively, the saw mill, paper and
pulp, and fibre and particle industries of
the National Bargaining Council for the
Wood and Paper Sector, following several
The agreement entails a 7,6% wage increase for the employees in the paper and
pulp industries, whilst wage increases of
7,25% were reached in the saw mill and
fibre and particle industries respectively.
The agreement in the saw mill industry
was reached on 15 August 2013, whilst
the agreements in the paper and pulp and
fibre and particle industries were both
reached on 26 July 2013.
As part of the agreements reached in
the paper and pulp and the fibre and particle industries, various non-substantive issues, such as housing, will be referred to a
separate forum. The agreement in the saw
mill industry also involves, among other
things, a 20% increase in female employees’ remuneration during maternity leave.
According to Marius Croucamp,
spokesperson for Solidarity, the negotiations were by no means free from challenges and obstacles.“The negotiations
often carried on until after midnight.The
trade union was, however, determined to
negotiate the best possible agreement for
its members and believes it attained this
• South Africa is ranked the 15th largest
producer of pulp in the world and
24th in paper production.
• There are three main stages in paper
production, from when the timber arrives at the mill as a raw material right
up to the stage when it becomes the
• No indigenous trees are used in the
production of paper. The planning of
plantations does, however, take cognisance of the fact that alien tree species
need to co-exist with the indigenous
environment, causing as little impact as
• Source: www.thepaperstory.co.za SbedryfsnuusSó VEG Solidariteit LANDWYD vir sy mense
Deur Inge Strydom7,5%
SUKSESRESEP’n LOONOOREENKOMS vanis met die werkgewers in die
die Nasionale Bedingingsraad vir die
Chemiese Bedryf (NBCCI) bereik.
Dit volg nadat die geskilronde van
vanjaar se loononderhandelings op
21 Junie 2013 afgesluit het.Tydens
die GESKILRONDE het die
werkgewers ’n finale aanbod
van ’n 7,5%-verhoging aan
Solidariteit en Sacwu gemaak.VAKBOND WYS SY STAAL BY ARCELORMITTAL
Solidariteit het op 19 Julie 2013 ’n loonooreenkoms met die bestuur van ArcelorMittal in Vanderbijlpark bereik. Dit volg ná ten minste drie rondes van onderhandelings tussen die Bedingingsraad
vir die Metaal- en Ingenieursbedryf (waarvan Solidariteit ’n lid is) en die werkgewer wat op vyf
verskillende posgraderings (H-L) betrekking gehad het. Die ooreenkoms, wat terugwerkend vanaf
April 2013 tot 31 Maart 2014 van krag sal wees, behels onder meer die volgende:
• ’n loonverhoging van 7% vir werknemers in die H-posgradering;
• ’n 7,5%-verhoging vir werknemers in die I- en J-posgraderings; en
• ’n verhoging van 9,95% vir werknemers in die K- en L-posgraderings.
Daarbenewens sal ander toelae wat aan werknemers betaal word, waaronder hul skoftoelaag,
bystandtoelaag en pensioentoelaag, met dieselfde persentasie verhoog word. Die vakbond
verteenwoordig 3 500 lede by dié maatskappy.Foto’s: iStockphoto.comSÓ STYG LONE BY SASOL MYNBOU36Solidariteit het op 2 Augustus 2013 ’n loonooreenkoms met die bestuur van SASOL
MYNBOU bereik. Die ooreenkoms is soos volg:
• ’n uitwoontoelae (“living out allowance”) van R1 000 per maand;
• ’n verhoging van 0,5% op die skoftoelae;
• ’n 8%-verhoging op die minimumloon; en
• ’n loonverhoging van 8% plus ’n bykomende 0,5%-verhoging in
Die ooreenkoms volg nadat die onderskeie vakbonde wat deel
van die loononderhandelings was ’n geskil met die werkgewer
05/2013 • www.solidariteit.co.zaA+ vir
PlatinumSolidariteit het ná drie rondes
onderhandelings met AQUARIUS
PLATINUM in Rustenburg ’n
loonooreenkoms bereik. Die
loonooreenkoms, wat op 16 Julie
2013 bereik is, sluit ’n 10%loonverhoging en byvoordele in.
Die ooreenkoms behels verder dat
die behuisingstoelaag van alle
Solidariteit-lede op die A-posvlak met
10% verhoog sal word. Daarby sal
die werkgewer se bydrae ten opsigte
van lede se mediese fondse na
R2 130 per maand verhoog word.
Magasynmeesters en -assessors se
bonusse sal na R6 310 verhoog
word en die veiligheidsbonus
na R1 679 per maand.Deur Ian CameronfriForum het in die eerste
week van September die
organisasie se eerste Projek
1 000-inisiatief in Suid-Afrika
aangepak. Omdat AfriForum
se tak in Vryburg, Noordwes die voorlopertak
in die land is, is daar besluit om dié takstruktuur
as bloudruk te gebruik om die organisasie tot
nuwe hoogtes te lei.
AfriForum kan as burgerregte-organisasie
nie sonder sy lede daarin slaag om oral voelers
uit te steek en verskille teweeg te bring nie.
AfriForum-lede gee die organisasie die vermoë
om sy werk regdeur die land voort te sit.
Projek 1 000 se doelwit is om 1 000 lede by
takke landwyd in te skryf.
Wanneer dié mylpaal behaal is, sal daar by
elk van die uitblinkertakke ’n eie organiseerderaangestel word wat die tak se sake regstreeks
sal hanteer. Die organiseerder sal
verantwoordelik wees om die gemeenskap
voltyds te help met enige probleme wat
plaaslikeregeringsake, veiligheidskwessies en
Wanneer AfriForum sy vermoë regoor
Suid-Afrika uitbrei, sal gemeenskappe beter
georganiseerd wees om plaaslike regerings op
hul tone te hou en te verseker dat hulle hul
pligte teenoor gemeenskappe nakom.
Vryburg het reeds gemeenskapsveiligheidstrukture ingestel en as gevolg van dié inisiatief
het misdaad in dele van die dorp reeds met
’n Tak met 1 000 lede geniet die volgende
• ’n Voltydse organiseerder is beskikbaar omdie gemeenskap by te staan. Hierdie
organiseerder sal aktiewe lede in die dorp
koördineer om burgerlike inspraak in die
dorp te versterk.
• ’n Beheerkamer sal die dorp voortdurend
monitor en strukture soos buurtwagte
organiseer. Vryburg beskik byvoorbeeld oor
’n veiligheidskomitee wat as koördineerder
tussen die buurtwag, motorwagte, die munisipaliteit en die Suid-Afrikaanse Polisiediens optree.
• Toegang tot AfriForum se regsdienste en
regsfondse is beskikbaar. Die dorp se verteenwoordiger het voltyds toegang tot
hierdie diens om seker te maak dat plaaslike
regeringsinstellings hulle pligte nakom indien
die gemeenskap se grondwetlike regte
bedreig word. SinbewegingAAfriForum stel PROJEK 1 000 bekendinbeweging’nWebwerftender in AfriForum se VISIERFoto: iStockphoto.comDeur Esmarie Prinsloo38Maatskappy wie se tender vir die
Vrystaat regering se omstrede
webtuiste nie aanvaar is nie, het
R4,5 miljoen vir dié projek getender. Dié inligting is deur die eienaar van die maatskappy aan AfriForum voorsien. Sy maatskappy is
saam met al nege ander tenderaars gediskwalifiseer in die tenderstryd nog voordat hulle die fase
kon bereik waarin koste voorgelê kon word.
Die konsortium van Cherry OnlineDesign,
Ikamva IT Solutions en Jugganaut se tender van
byna R120 miljoen is uiteindelik aanvaar. Dít
terwyl twee van dié maatskappye se webtuistes
AfriForum het ’n onafhanklike kenner aangestel om dié webwerftender te ondersoek, nadat
die burgerregte-organisasie daarin geslaag het
om die tenderdokumente by die kantoor van die05/2013 • www.solidariteit.co.zaVrystaatse premier, Ace Magashule, in Bloemfontein te verkry.
CW Els, AfriForum se organiseerder vir die
Vrystaat, het gesê die buitensporige bedrae is
kommerwekkend.“Hoe verder ’n mens deur die
dokumente werk, hoe duideliker word dit dat
daar heelwat vrae omtrent dié tender te vra is.”
Die tender beloop R119 680 231 waarmee
38 webtuistes van die Vrystaatse regering oor ’n
tydperk van vier jaar (2011 tot 2014) oorgedoen
en in stand gehou moet word.
Els sê dit is duidelik dat die webtuistes nog nie
aandag geniet het nie.“Die inligting op die bladsye is verouderd. Kontakbesonderhede op verskeie webtuistes is verkeerd en dokumentasie
wat ingevolge wetgewing op die webtuistes
moet verskyn, ontbreek.
“Daar is sedert 2011 reeds meer as R70 mil-joen bestee, en ’n verdere R41 miljoen sal gedurende 2013/2014 uitgegee word. Dit is ’n duidelike voorbeeld van belastinggeld wat verkwis
word terwyl dienslewering in die provinsie
tekortskiet,” het Els gesê.
Els sê dié geld kon eerder aangewend word
om die dreigende waterkrisis en ander diensleweringsprobleme op te los.
Wanneer AfriForum se ondersoek afgehandel
is, sal ’n verslag met besonderhede en bevindings
bekendgemaak word en sal verdere stappe gedoen word om die amptenare wat die tenderprosedures ondermyn het, aan die pen te laat ry.
Die Vrystaatse premier én die Openbare
Beskermer het aangedui dat hulle ook die tender
• Esmarie Prinsloo is die hoof van mediaskakeling
by AfriForum. SMOTORBYLAE Motoring supplementFoto’s: iStockphoto.comWelkom by die tweede uitgawe
van ons BYLAE spesiaal vir al
die petrolkoppe en motorgeesdriftiges. Blaai ook na
BLADSY 35 as jy ’n splinternuwe Toyota Corolla of Ventersleepwa wil wen!.
Wil jy in ons volgende motorbylae
pryk? Bespreek by Denise Viljoen by
082 352 7147 of stuur e-pos na
denise@solidariteit.co.za of Adrie
van Dyk by 082 850 6784 of stuur
e-pos na adrie@solidariteit.co.zaSolidariteit
verskaffer van finansiële dienste • FSP-nommer: 16354’nMotorongeluk gebeur in ’n oogwink. Jy is besig om jou gunstelingliedjie te luiste op pad na die
Saterdagmiddagbraai, of is dalk half
aan die slaap op pad werk toe op ’n Woensdagoggend en skielik is jy in ’n ongeluk. Hoe
nou gemaak? Wat doen ’n mens eerste? Wat
het ’n mens nodig en wat is volgens wet jou
verpligting? Hier is ’n stap-vir-stap-verduideliking
wat jou in só ’n geval te doen staan:
• kalm te bly en jou voertuig af te skakel;
• vas te stel of enigiemand beseer is en indien
wel, hoe erg die beserings is;
• as iemand ernstig beseer is, die nooddienste
te bel; en
• as iemand beseer is, die polisie in kennis
te stel sodat hulle die ongelukstoneel kan
besoek.advertorialONGELUK: Hoe nou gemaak?inbewegingSHelpende Hand
neem onnies na VSAFoto: iStockphoto.comDeur Dr. Danie Brinkolidariteit Helpende Hand het in Julie vanjaar met die hulp
van verskeie borge die geleentheid gekry om ses Afrikaanse
wiskunde-onderwysers na die VSA te neem vir die veertiende Swiss International Teachers’ Program (SITP). Onderwysers van Brasilië, Viëtnam, Suid-Afrika en die VSA is deur die
Schmidheiny Foundation in Blacksburg,Virginia, bymekaargebring vir
hierdie professionele ontwikkelingsprogram. Die besoek het onder
meer die volgende hoogtepunte opgelewer:
• Deelnemers het lesings bygewoon oor ’n verskeidenheid opvoedkundige tegnologie wat in die wiskunde-klaskamer gebruik word.
• Onderwysers van die deelnemende lande het vir drie weke die kans
gehad om mekaar se opvoedkundige stelsels te leer ken, te netwerk
en kennis uit te ruil.
• Die makro-ekonomiese simulasieprogram ECOSYS, wat deur die
internasionale konstruksiemaatskappy Holcim ontwikkel is, is gebruik
om deelnemers ’n eerstehandse ervaring van probleem-gesentreerde klaskamers te gee. ECOSYS simuleer die bestuur en begroting
van ’n fiktiewe land genaamd ECOLAND. Syfers en ekonomiese
beginsels gebruik Switserland as model. Aangesien ’n benadering van
probleem-gesentreerde wiskunde-klaskamers ideaal is vir optimale
leer, het ECOSYS netjies aangesluit by wat in Suid-Afrika op
wiskunde-kongresse aangebied word.
• Deelnemers het deur middel van ECOSYS ’n deeglike begrip verkry
van mikro- sowel as makro-ekonomiese faktore wat ’n invloed op ’n
land, sy mense en sy ekonomie het.
Alreeds getuig die Suid-Afrikaanse deelnemers van die kennis wat hulle
in hul klaskamers toepas. Die Suid-Afrikaanse span het boonop
uitstekend presteer. Hulle was onomwonde die kern van die kursus. So
byvoorbeeld was een van die Suid-Afrikaanse deelnemers die minister
van finansies terwyl ’n ander een die minister van omgewingsake was –
twee van die belangrikste poste in ECOLAND.
Prof. Susann Obrist van die Switserse Universiteit wat die kursus
aangebied het, het erken dat die Suid-Afrikaners die kursus se sukses
verseker het deurdat ECOLAND se aanvanklike probleme stadig maar
seker met behulp van goeie bestuurs- en begrotingspraktyke uit die
weg geruim is.
Peter Zwicky, die Switser wat reeds vir nege jaar die kursusleier is,
het erken dat die simulasieprogram vanjaar die beste ooit afgeloop het.
Probleme soos hoë vlakke van besoedeling en werkloosheid is deur
doeltreffende wetgewing en verantwoordelike begrotingspraktyke
Waar Suid-Afrika se verteenwoordigers in die verlede teleurgestel
het (by monde van Peter Zwicky), het vanjaar se Helpende Hand-span
almal beïndruk en help verseker dat Suid-Afrika in die toekoms weer ’n
welkome deelnemer aan die SITP sal wees.
• Dr. Danie Brink is uitvoerende direkteur van Helpende Hand. S
www.solidariteit.co.za • 05/201345inbewegingDuisende leerlinge vind baat by ASSISTENTEDSolidariteit Helpende Hand se PROJEK LEERKRAG het momentum gekry toe die eerste 57 studente
wat by die projek se onderwysassistenteprogram gaan baat, aangewys is, skryf JUANITA DU PREEZ.ie onderwysstudente word
deur Helpende Hand gesubsidieer en word by 23 skole
regoor die land as onderwysassistente aangewend om die
druk op oorlaaide onderwysers te verlig en self
waardevolle indiensopleiding te ontvang.
“Met die projek verbeter ons die gehalte
van onderwys vir 11 212 leerlinge,” sê Riaan du
Plooy, adjunk uitvoerende hoof: onderwys en
opleiding by Solidariteit Helpende Hand.
“’n Onderwysassistentprogram verlig die
onderwyser se las en bied waardevolle indiensopleiding aan die student.
“Die belangrikste element is egter dat leerlinge nou en in die toekoms op gehalteonderwys kan staatmaak.
“Ons is baie opgewonde om hierdie eerste
57 onderwysassistente in skole te plaas,” sê Du
Plooy.“Dit is die eerste stap in die verwesenliking van ’n groot droom. Van hier af aan gaan
die projek net groter word.”
“Vandat ek kan onthou, was my grootste
droom om eendag ’n skooljuffrou te wees,” sê
Anna-Mart van Niekerk, ’n derdejaaronderwysstudent by die Sentrale Volkskool in Kroonstad.
Sy studeer tans by die Noordwes Universiteit
se Potchefstroom-kampus en werk al vir ses
maande by hierdie skool.
“Die subsidie van Helpende Hand se Projek
Leerkrag sal my help om my finalejaarstudies te
kan betaal,” sê Anna-Mart.“Ek droom dat alle
leerlinge ’n stukkie van dit wat hulle by my
geleer het – my menswees – saam met hulle
Leonard Welthagen is die skoolhoof van die
Sentrale Volkskool in Kroonstad. Volgens hom
maak onderwysassistente dit vir skole moontlik
om leerders in kleiner groepe te verdeel en
sodoende meer individuele aandag aan hulle te
gee. Hy is een van vele skoolhoofde wat vol lof
is vir Projek Leerkrag.
“Hierdie projek gaan beslis die lewe vir
onderwysers draagliker maak en ons salueer
Helpende Hand daarvoor,” sê hy.“Die subsidie
stel skole in staat om onderwysassistente te
akkommodeer en dit help om leerkragte vir die
toekoms voor te berei. Nie net kry hulle
blootstelling aan praktiese onderwys nie, maar
hulle ontvang ook oriëntering in die bestuur en4605/2013 • www.solidariteit.co.zaSó gee ons gehalte-onderwys ’n hupstootDeur by Solidariteit Helpende Hand aan te sluit, lewer jy ’n onmisbare bydrae om gehalte-onderwys ’n werklikheid
te maak. Helpende Hand is trots om by 23 skole betrokke te wees, maar ten einde hierdie betrokkenheid op lang
termyn volhoubaar te kan voortsit, het ons jou steun nodig! Sluit by Helpende Hand aan en help ons om jou skool
en gemeenskap se hande sterk te maak! SMS “hand” na 34388. Elke lid se R50-bydrae per maand maak die wêreld
se verskil vir duisende mense! Kyk hoe het ons lede die droom van Projek Leerkrag vanjaar ’n werklikheid gemaak:
Deur slegs R50 per
maand te skenk, kan jy gehalteonderwys in jou kind se skool help
verseker! SMS “onnie” na 34388.PROJEK LEERKRAGse trefkrag10deAfrikaanse skole
se posisie in die
wiskundekennis23 57skole is betrokke –
18 laerskole en
skooladministrasie van die skool.
“Assistente wat as onderwysers kwalifiseer,
sal praktiese ondervinding in hul CV’s kan meld.
Hulle sal ook as beginneronderwysers hulOnderwysassistente
is geplaas –
24 mans en
33 vroue11 212
8 550 kinders
geraak.loopbaan met selfvertroue kan begin.”
• Sit die krag terug in leerkrag! SMS die woord
“onnie” na 38969 en skenk só R10 aan
Projek Leerkrag. SDeur Juanita du Preezolidariteit Helpende Hand se
ondersteuners het die organisasie
oorval met versoeke om pakkies
wol vir handtoffels aan te koop.
Die organisasie het boonop van
heinde en ver foto’s ontvang van mense wat
met hul handtoffels pronk.
“Ons is stomgeslaan oor mense se belangstelling en ondersteuning van die projek,” sê
Michelle Burger, die projekorganiseerder.
“Ons het tot dusver 2 880 pakkies wol
uitgestuur en ons word steeds oorval met
Die doel van die Handtoffel-projek is om
geld in te samel vir die Helpende Hand Bejaardefonds. Die pakkies wol word teen R25 elk
verkoop en die wins daaruit word vir dié fonds
aangewend. Die Bejaardefonds is gestig ombejaarde-organisasies finansieel by te staan.
“Ons het met die Handtoffel-projek reeds
R24 000 ingesamel,” sê Burger.“Ons is baie
opgewonde oor elke sent, maar besef dat daar
nog baie meer sente nodig is om in ons bejaardes se behoeftes te help voorsien.”
Helpende Hand se takke is baie nou betrokke by bejaardes en het vanjaar met hernude
ywer projekte ten bate van ouer persone aangepak. “Helpende Hand werk in die gemeenskap om armoede te voorkom, te verbreek en
te verlig,” sê Burger.“In die geval van weerlose
bejaardes kan armoede – fisiek en emosioneel
– steeds verlig word.”
• Wil jy betrokke raak? Stuur ’n e-pos na
michelleb@helpendehand.co.za of SMS die
woord “omgee” na 38969 en skenk so R10
aan die Helpende Hand Bejaardefonds.inbewegingSHonderde sit HAND by, brei vir bejaardesinbewegingHR12,3 miljoense lenings is vanjaar aan 693 studente toegekenStudielening ontsluit jonge se TOEKOMSFoto: iStockphoto.comDeur Juanita du Preez48elpende Hand se Afrikaanse
Beursinstituut het vanjaar
R12,3 miljoen se studielenings
aan 693 studente toegeken.
Niel Venter, ’n derdejaar LLBstudent, is een van hierdie studente.
“Niel was nog van sy geboorte af vir ons net
’n bron van vreugde,” sê Riane Venter, sy ma,
“hoewel dit destyds ’n uitdaging was om in ons
veertigs weer ouerskap baas te raak!”
Riane en haar man, Gawie, van Potgietersrus,
is nou albei 62 en afgetree. Niel het ook ’n ouer
broer (’n siviele ingenieur) en suster (’n boekhouer). “Oral waar ons werk gesoek het, is ons
vertel ons is te oud,” sê Riane.“Dit was ’n
finansiële probleem, want die dag toe Niel sy
matriekuitslae ontvang het, het ons nie geweet
hoe ons vir sy studies gaan betaal nie.”
Volgens haar wou Niel van kleins af ’n prokureur word.“Hy het almal teen die mure uitgedryf
met sy redenasies,” lag sy.“Hy het nooit ’n ding
net aanvaar omdat ons so sê nie, hy moes altyd
daaroor redeneer. ”
Dieselfde dag dat hy sy matriekuitslae gekry
05/2013 • www.solidariteit.co.zahet, het die Venters gehoor dat ’n beursinstansie
’n gedeelte van sy studies sou betaal, maar dit
was nie genoeg nie.
Kort daarna het hulle ook gehoor dat Niel se
aansoek om ’n rentevrye studielening by
Helpende Hand se Afrikaanse Beursinstituut
Riane sê daar was baie trane van blydskap toe
hulle hierdie goeie nuus ontvang het.
Niel is ’n goeie student en neem sy studies
baie ernstig op. Hy het reeds verskeie toekennings hiervoor ontvang. Hy werk ook in sy vrye
tyd as klankingenieur by verskeie liefdadigheidsgeleenthede en is baie lief vir fietsry.
Niel wil graag ná sy studies by ’n groot maatskappy werk en ook sy meestersgraad voltooi.
Hy hou baie van kontrak- en korporatiewe reg
en sal graag uiteindelik ’n advokaat wil wees.
“Baie, baie dankie dat julle help om sy drome
waar te maak,” sê Riane.“Ons waardeer dit regtig
• Om jongmense soos Niel se drome te laat waar
word, skakel DinahTheron by 012 644 4428 of
stuur ’n e-pos na dinah@helpendehand.co.za SDoen voor einde
September aansoekAansoeke om rentevrye studielenings sluit
stiptelik op 30 September. Die aansoekvorms kan nog tot 30 September 2013
aangevra word by Melani Gerber by
melani@helpendehand.co.za of deur
012 644 4428 te skakel, of dit kan van die
webwerf www.helpendehand.co.za afgelaai word. Geen verouderde aansoekvorms mag by Solidariteit-dienskantore
aangevra en ingevul word nie. Nuwe aansoekvorms word slegs deur die Afrikaanse
Beursinstituut voorsien. E-pos of faks asseblief die volledig voltooide aansoekvorm
na Melani Gerber by melani@helpendehand.co.za of 086 218 3185. Dit bly die
aansoeker se verantwoordelikheid om te
verseker dat ons die aansoekvorm ontvang het. Geen laat aansoeke sal aanvaar
word nie.Deur Cilleste van der Walteur harde werk, toewyding,
dissipline en gedrewenheid kan
probleme en struikelblokke
oorkom word. Dit is ’n lewensuitkyk wat aangeleer
moet word ten spyte van moeilike omstandighede om selfverbetering te bewerkstellig. Die
kern van dit wat ’n Helpende Hand-beurs vir
voornemende studente gee, is hoop – hoop op
’n beter self, beroep, toekoms en lewe.
Nicolien Welthagen, senior navorser by die
Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI), het onlangs
’n studie onderneem oor die Helpende Handbeursstudent en watter waarde hierdie beurs tot
hul lewens gevoeg het.“Die bevindings van die
studie ondersteun die resultate van ander navorsing wat bewys dat opleiding bydra tot ’n goeie
selfbeeld, selfvertroue en beter lewens- en
loopbaanbesluite,” verduidelik Welthagen.
“Die feit dat so baie van die respondenteaandui dat hulle nou hoop vir die toekoms het,
dui terselfdertyd aan hoe hulle sonder die
vooruitsig van verdere studies gevoel het. Dit dui
enersyds daarop dat hulle ontevrede met hul
omstandighede was en nie hoop of optimisme
vir hul toekoms gehad het nie, en andersyds op
’n strewe na selfverbetering en ontwikkeling,” sê
Hoop is ’n emosionele en kognitiewe funksie.
Al die respondente het onderliggend dieselfde
uitgangspunt as Helpende Hand, naamlik dat opleiding tot verbetering en ’n beter toekoms lei.
Uit die navorsing is vasgestel dat meer as die
helfte van die respondente voltyds werk. Meer as
’n derde wat tans verder studeer, werk ook voltyds. Daarbenewens was die respondente hoofsaaklik genoodsaak om aansoek te doen om ’n
beurs omdat hul ouers nie in ’n posisie was om
vir hul studies te kon betaal nie.
Verder noem van die werkende respondentedat hul eie salaris te klein is om hul studies mee
te betaal, of dat hulle besig is om te skei of ’n
Die navorsing toon dat mense voel dat hulle
swak werkgeleenthede en beroepsvordering kon
verwag as hulle nie die geleentheid gekry het om
verder te studeer nie. Verder sou hulle ook swak
lewens- en persoonlike omstandighede in die
gesig gestaar het. Hulle sou finansieel gesukkel het
en ook minder selfversekerd gewees het.
Welthagen sê dit blyk duidelik uit die studie
dat hoop ook daartoe lei dat iemand iets kan
visualiseer wat nie daar is of sou gewees het nie,
en dit selfs kan antisipeer.
“Hoop skep dus die geleentheid om voorbereidings te tref vir iets nuuts. Met ander woorde,
sonder hoop kan daar nie verwagtings en beplanning wees nie. Sonder hoop is daar ontnugtering,
depressie, wanhoop en hulpeloosheid”, meen
Welthagen. SinbewegingDBEURSE skep hoop, gee selfvertroue hupstootinbeweging9,5%Die gemiddelde persentasie waarteen huispryse in 2012 gestyg het. Die verwagting is
dat dieselfde groei vanjaar behaal sal word.Beleggings: Oorweeg gerus VERHUUREIENDOMVFoto: iStockphoto.comEIENDOM word deurlopend as een van die belangrikste bateklasse onder beleggers beskou. Soos aandele
met dividende, is eiendom een van die min BATES wat met inflasie groei én steeds ’n gereelde kontantuitbetaling oplewer, skryf APPIE PIENAAR, finansiële hoof van Solidariteit.50olgens Absa se huisprysindeks
het middelslaghuise in die 30 jaar
sedert 1982 met gemiddeld
10,3% per jaar gegroei, terwyl die
algemene inflasiekoers oor
dieselfde tydperk sowat 9,9% was.
Beleggings soos vaste deposito’s verskaf wel
kontantvloei in die vorm van rente, maar die bate
verloor mettertyd sy koopkrag weens inflasie en
die tydwaarde van geld. Ander beleggings soos
goeie kuns of goudmunte behou hul kapitaalwaarde maar verskaf nie noodwendig ’n deurlopende kontantvloei aan die belegger nie.
Tussen 2000 en 2006 het Suid-Afrika ’n
bloeityd beleef met huispryse wat gemiddeld
20% per jaar gestyg het. Dit het gelei tot ’n
oorwaardasie van die mark.
Vanaf 2008 het daar stagnasie in die mark
ingetree, en het eiendomspryse konstant gebly
en in sommige jare selfs gedaal. Tans is die huismark besig om weer sy kop op te tel. In 2012
05/2013 • www.solidariteit.co.zahet huispryse gemiddeld met 9,5% gestyg en die
aanduiding is dat dieselfde groei in 2013 verwag
Eiendom het een baie belangrike voordeel bo
ander bateklasse – die moontlikheid van hefboomfinansiering. Dit beteken dat ’n belegger
wat genoeg vir ’n deposito gespaar het, ’n bate
van vyf of 10 keer soveel kan bekostig omdat die
eiendom as sekuriteit vir ’n lening by ’n bank kan
dien. Dit verander die opbrengsprentjie nogal
drasties indien ’n mens die opbrengs op die
oorspronklike deposito bereken pleks van op
die waarde van die eiendom as sodanig.
Kom ons neem as voorbeeld ’n belegging in
’n woonstel met ’n koopprys van R600 000.
Oordragkoste sal ongeveer R25 000 beloop.
Teen ’n bruto huuropbrengs van 9% per jaar
behoort die maandelikse huur R4 500 te beloop,
terwyl heffings waarskynlik nie meer as R800 per
maand sal wees nie. Ons veronderstel verder ’n
gemiddelde inflasiekoers van 6,5% per jaar, ’nuitleenkoers van 7,5% per jaar en ’n persoonlike
belastingkoers van 40%. ’n Belegger met ’n beskikbare beleggingsbedrag van R145 000 (20%
deposito plus oordragkoste) wat die eiendom vir
10 jaar uitverhuur en dan verkoop, sal waarskynlik ’n gemiddelde nabelaste opbrengs op sy
R145 000 van sowat 17,7% per jaar oor die
tydperk kan realiseer. Dit is nadat die uitstaande
verband afgelos en die nodige kapitaalwinsbelasting betaal is. In ’n hoër inflasie-omgewing lyk
die prentjie ewe goed. Met ’n gemiddelde rentekoers van 13% en inflasie van 12%, styg die opbrengs tot 23,6%.
Natuurlik is verhuring nie sonder probleme
nie. Daar is altyd die risiko dat ’n geskikte huurder
nie gevind word nie, of dat die huurder weier om
te betaal. Verder kan instandhouding, veral in die
geval van ’n huis, tyd en geld van die eienaar verg.
Dit bly nietemin die moeite werd om die mark
dop te hou en in te klim indien ’n winskopie
raakgeloop word. Saksent media • 082 445 4513Solidariteit
> spaar vir
> inkomstebeskermingBELEGGINGS> hulpbronne
> oplossingsMOTOR- EN
> bates beskerm teen brand,
diefstal of ongelukskade?
> lewe verseker om uself en
u gesin te versorg in die geval
van ’n lewensveranderende
> seker u kan eendag
ADVIESSolidariteit Finansiële Dienste sal antwoorde op al u vrae kan verskaf, ontledings doen, aanbevelings
maak en dit rugsteun met die regte produkte wat u sak en profiel sal pas. Skakel ons vandag nog!Solidariteit
Beweging0861 10 10 05
MOUE OPROL – Sol-Tech se
studente het self ingespring met die
groot trek na die nuwe kampus en van
die werk soos die elektriese bedrading as
deel van hul praktiese opleiding gedoen.Sol-Tech spog met NUWE TUISTE“D
Foto’s: Reint Dykema; verskafDit het begin as ’n DROOM wat onbereikbaar ver gelyk het. Daarna is begin om PLANNE te beraam
en toe was die planne op papier. Nou staan daar in Booysens in Pretoria-Wes ’n splinternuwe kampus
vir die Beweging se eie tegniese opleidingskollege. Die groot trek kon begin. Eers was daar ’n berg leë bokse
en toe nóg ’n groter berg bokse en toe ’n berg gebruikte bokse, skryf MOIRA-MARIE KLOPPERS.52ie nuwe Sol-Techkampus vervang die
huidige Booysensen Hermanstadkampus en maak
Sol-Tech se droom, om sy opleidingsaanbod op
’n nuwe vlak aan te bied, ’n werklikheid,” sê Paul
van Deventer, besturende direkteur van Sol-Tech.
“Al Sol-Tech se praktiese opleiding gaan nou
onder een dak kan plaasvind. Dié tegniese
opleidingskollege se hulpbronne gaan nie net
beter aangewend kan word nie, maar dit gaan vir
ons studente ook makliker wees om op een
groot kampus student te kan wees.”
Volgens Philip Minnaar, hoof van Sol-Tech, het
die kollege die afgelope ses jaar merkwaardige
groei beleef. “In 2007 het Sol-Tech met 64 elektriese studente en drie personeellede begin. In
2008 het die kollege na vier studierigtings met05/2013 • www.solidariteit.co.za296 studente uitgebrei. In 2009 was daar reeds
371 studente en nou, skaars vier jaar later, is daar
45 personeellede by Sol-Tech en meer as 1 000
gretige Afrikaanse studente wat een van ses
geakkrediteerde tegniese rigtings aan Sol-Tech
Sol-Tech se studente het nie net gehelp met
die groot trek na die nuwe kampus nie, hulle het
baie van die werk op die nuwe perseel self
gedoen.“Ons elektriese studente het groot dele
van die kampus se binnebedrading self behartig
as deel van hul praktiese opleiding. Dit was ’n
reusetaak,” sê Minnaar.
Die kampus spog met 4 200 vierkante meter
werkspasie teenoor die 2 800 vierkante meter
op die ou persele én daar is genoeg parkering vir
al die studente. Die kampus spog ook met ’n
ingerigte kafeteria en private koshuisgeriewe net
150 meter verder af in die straat. SRIGTINGGEWEND
Om Sol-Tech se nuwe kampus te vier, stel
Sol-Tech ’n SPLINTERNUWE STUDIERIGTING bekend en studente kan dadelik
inskryf! Beskik jy oor ’n relevante N2kwalifikasie? Het jy ’n passie daarvoor om
met jou hande te werk? Doen dan dadelik
aansoek om (in Afrikaans) by Sol-Tech as
PASSER opgelei te word. Sol-Tech lei ook
persone op as dieselwerktuigkundiges,
gereedskapmakers, meulmakers asook
passers en draaiers. Skakel Sol-Tech by
0861 25 24 23, besoek die webtuiste
www.sol-tech.co.za of stuur ’n e-pos aan
yolandie@sol-tech.co.zaWaldo Moolman, ’n oudstudent van Sol-Tech,
het tussen 26 Julie en 4 Augustus aan die 2013Deaflympics deelgeneem.
Moolman is gekies om Suid-Afrika as lid van
die fietsryspan te verteenwoordig in die 1 000
m-naelrit, ’n individuele tydtoets oor 40 km, ’n
padwedren en ’n punteresies oor 50 km.
Moolman het baie goed gevaar ten spyte
van ’n ernstige ongeluk tydens ’n oefensessie
die dag voor sy eerste item.
“My groot liefde is bergfietsry, want elke
oomblik is ’n uitdaging en ek hou van uitdagings,” vertel Moolman.
“Ek is trots om te kan sê ek het by Sol-Tech
gestudeer waar die lektore uit hul pad gegaan
het om my tegemoet te kom en ek was selfs in
Sol-Tech se rugbyspan.”
Moolman droom om sy studies selfs na
hoër hoogtes te voer. S“inbewegingOudstudent trap
dat dit klap by
DEAFLYMPICSEk is trots om te sê ek het by
SOL-TECH gestudeer waar
die lektore uit hul pad gegaan
het om my tegemoet te kom.GEHALTE-AMBAGSOPLEIDING
nommerpas • sakpas • in pasSukses
Beweging0861 25 24 23
www.sol-tech.co.zaSol-Techjy & die RegStuur jou regsvrae na: Jy & die reg, Posbus 11760, Centurion 0046;
stuur ’n e-pos na diens@solidariteit.co.za; of ’n faks na 012 664 1102.SOSIALE MEDIA: Niks in stilligheid nieSOSIALE MEDIA kan ’n aanwins én ’n las vir ’n maatskappy of individu wees. Sosiale media, wat
Facebook enTwitter insluit, is so vervleg met ons daaglikse lewe dat die SKEIDSLYN tussen jou werklewe,
privaatheid en laster soms vaag word, skryf JOHAN ROOS.Foto: iStockphoto.comVraag
Ek werk by ’n organisasie sonder winsoogmerk
en van my kollegas het onlangs neerhalende
opmerkings oor die maatskappy se bestuur op
Facebook gemaak. Kan die werknemers dissiplinêr aangekla word oor die opmerkings wat
hulle gemaak het?54Antwoord
Meer en meer mense gebruik deesdae sosiale
netwerke soos Facebook of Twitter en dit
gebeur dikwels dat hulle dáár kommentaar oor
hul daaglikse lewe lewer. Dit gebeur ook gereeld dat negatiewe of neerhalende opmerkings oor kollegas, bestuurders of kliënte
gemaak word. Die gevaar is dat neerhalende of
negatiewe opmerkings ’n maatskappy se
reputasie kan skaad.
Die vraag is dan of die werkgewer in so ’n
geval dissiplinêre stappe teen die werknemer
kan doen. Die werknemer kan dalk argumenteer dat die opmerkings in sy of haar private
hoedanigheid en buite werkure gemaak is, maar
daar moet in gedagte gehou word dat sosiale
netwerke ook publieke netwerke is en dat
enigiemand, insluitend lede van die publiek of
kliënte van die maatskappy, die opmerkings kan
sien. Die werkgewer kan die werknemer dus
’n Voorbeeld van so ’n saak is Sedick &
another v. Krisray (Pty) Ltd (2011) 20 CCMA
8.7.1 and  8 BALR 879 (CCMA).
Die saak handel oor opmerkings wat ’n
bestuurder van ’n maatskappy oor die eienaar
en die eienaar se familie op Facebook gemaak
het. In verskeie van die neerhalende opmerkings is daar direk na die eienaar en die maatskappy verwys. Die werknemer is dissiplinêr
aangekla en ontslaan. Die saak is na die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie
verwys en die kommissaris het gevind dat die
ontslag wel billik was.
Kortliks is die beste advies dat werknemers
hulself daarvan moet weerhou om enige neerhalende opmerkings oor hul werk, werkgewer
of kollegas op sosiale netwerke of enige
publieke forum te maak. S
05/2013 • www.solidariteit.co.za500 miljoengebruikers, waarvan 200 miljoen aktiewe
gebruikers, maak van TWITTER gebruik.’N KUBERVOËLTJIE HOOR FLUITTwitter is ’n gratis mikroblog-webtuiste wat in 2006 deur Jack Dorsey, Evan Williams en Biz
Stone begin is. Op Twitter registreer jy as gebruiker, stel jou persoonlike profiel op en dan stuur
jy boodskappe (“tweets”) van tot 140 karakters aan volgelinge (mense wat jou profiel volg). Jy
kan ook ander se profiele volg. Gebruikers op Twitter kan skakels na ander inhoud op die
internet by ’n twiet voeg. Volgens Craig Smith van Digital Marketing Ramblings (expandedramblings.com), het Twitter sowat 500 miljoen gebruikers, waarvan 200 miljoen aktiewe gebruikers is.inbewegingSolidariteit BESKERM sy lede met durf en daadDDie vakbond Solidariteit het die afgelope klompie jare van krag tot krag gegaan, en het sy lede in groot
HOFSAKE met durf en daad beskerm. Die beskerming van lede in die werkplek bly Solidariteit se hooffokus,
soos CILLESTE VAN DER WALT uitgevind het toe sy by die vakbond se regsafdeling ingeloer het.
ie vakbond beskik oor een van
die grootste arbeidsregspraktyke in Suid-Afrika. In die Algemene Litigasie-afdeling is daar
nege regsbeamptes waarvan
twee advokate is. Die Solidariteit-dienssentrum
het vyf arbeidsregsadviseurs waarvan twee advokate is. Dié regsbeamptes het in 2012 altesame
641 litigasiesake hanteer teen gemiddeld 71 litigasies per beampte (litigasiesake is sake wat op
konsiliasie- en arbitrasievlak hanteer word).
In 2012 is 91% van die sake in Solidariteitlede se guns beslis, hetsy deur skikkings of arbitrasietoekennings. Intussen het Solidariteit se
arbeidsregsadviseurs in 2012 advies gegee in
6 784 sake, wat gemiddeld 1 696 sake per arbeidsregsadviseur is.
Regsbeamptes verteenwoordig lede by konsiliasies en arbitrasies. Indien verteenwoordiging
toegelaat word, staan Solidariteit sy lede ook by
tydens dissiplinêre verhore. Lede word ook verteenwoordig by afleggingsvergaderings.
Twee werknemers van Solidariteit se bekwame regspan is onlangs albei as advokaat tot
die hoër hof van Suid-Afrika toegelaat. Hanlie
Jansen van Vuuren en Alexia Vosloo, litigante by
Solidariteit se afdeling vir beroepsgesondheid en
veiligheid, het hiermee ’n reuse mylpaal in hul
albei se lewens behaal.
Wat was jou motivering om dié
mylpaal te behaal?
Hanlie: Dieselfde as waarom ek LLB begin studeer het: Sodat ek ’n beter diens aan ons lede
kan lewer. Dit is en was nog altyd Solidariteit se
beleid dat mense beter opgelei behoort te word
om beter loopbaanvooruitsigte te skep, en hierdie mylpaal sal vir my persoonlik moontlikhede
skep wanneer ek die dag nie meer by die
vakbond werk nie.
Alexia: My oupa was ’n polisielid en ek het altyd
met groot verwondering geluister na sy stories
oor hoe hy in ’n hofsaak moes getuig. Op hoërskool het ek besluit dat ek graag eendag ’n
advokaat wil wees. Mense wat my ken, sal getuig
dat daar geen ander beroep vir my is nie. Ek is
uitgesproke, kan flink dink, hou daarvan om
navorsing te doen en is sterk gefokus op regverdigheid. My naam beteken nie verniet helper5605/2013 • www.solidariteit.co.zaOns is ’n organisasie van
uitnemendheid, nie net
gemiddeldheid nie!Hanlie Jansen van Vuuren en AlexiaVosloo, litigante by Solidariteit se afdeling vir beroepsgesondheid en veiligheid.en verdediger van die mensdom nie.
Wat beteken dit vir jou as
werknemer by Solidariteit om as
advokaat toegelaat te word?
Alexia: Ek het my loopbaan by Solidariteit in
2011 begin as ’n eisebeampte in die Besering
aan diens-afdeling. Ek het verlede jaar my LLB
voltooi, een vak met lof geslaag, terwyl ek ook
saans regskool by Tukkies bygewoon het. Dit
was nie maklik nie, aangesien my man in die
buiteland werk en ek dus alleen na mydogtertjie van drie jaar moes omsien. Ek het in
Mei 2013 aansoek gedoen om ’n pos as
arbeidsregsadviseur in die dienssentrum. Dit is
vir my lekker om te sien dat my harde werk
van verlede jaar nou vrug dra.
Hanlie: As werknemer beteken dit dat ek ’n
beter diens aan Solidariteit se lede kan lewer.
Die lede kan ook altyd verseker wees dat die
vakbondpersoneel uitstekend opgelei is en dat
elkeen ’n kenner op sy of haar gebied is – ons is
’n organisasie van uitnemendheid, nie net
gemiddeldheid nie! SDeur Karin Venterlke keer as jy jou huis se
ligte aanskakel, ’n kraan
oopdraai en daar kom
water uit, op ’n geteerde
pad ry, ’n biblioteek besoek
of saam met jou kinders in ’n park speel, beteken
dit êrens het munisipale werkers hulle werk
gedoen.” Dit is die woorde van Timothy Nast,
burgemeester van die Midvaal-munisipaliteit.
“Daar is natuurlik baie dinge wat kan skeefloop,” verduidelik dié man wat op 19-jarige
ouderdom die jongste raadslid was.
’n Burgemeester is die politieke hoof van ’n
munisipaliteit en word deur die heersende politieke party vir ’n vyfjaartydperk aangewys. ’n
Burgemeester se hooftaak is om sy party se
steun binne die munisipale grense te vergroot en
die party se mandaat te bevorder. Saam met
ander raadslede dien die burgemeester ook in ’nburgemeesterskomitee, wat saam besluit wat die
behoeftes in die betrokke gemeenskap is. Raadslede of wykslede is gewone landsburgers wat die
belange van die gemeenskap op die hart dra.
Hulle aanstellings is ook polities van aard en
word tydens die munisipale verkiesings gedoen.
Die burgemeester hou saam met die munisipale raad toesig oor die besluite wat deur die
munisipale bestuurder en sy span geneem word.
Die behoeftes van die gemeenskap word deur
die burgemeester aan die munisipale bestuurder
en sy afdelingshoofde gekommunikeer, wat die
besluite moet uitvoer.
Die pos van ’n munisipale bestuurder is ’n
niepolitieke amp. Albert de Klerk, munisipale
bestuurder van Midvaal, verduidelik dat die
munisipale bestuurder soos die uitvoerende
bestuurder van ’n maatskappy. is. Sy verantwoordelikheid is die bestuur en beheer vandie munisipaliteit. Daar is vyf hooffunksies:
Handelsdienste soos elektrisiteits- en watervoorsiening, vullisverwydering, die bestuur van
vullishope of -areas, rioolsuiwering en -vervoer
vanaf huise, asook belastingsdienste. Belastingdienste omvat die instandhouding van paaie,
klinieke, parke, stadsale en biblioteke. Die span
werk nou saam met ingenieurs, ambagslui,
susters en dokters in plaaslike klinieke asook
stads- en streekbeplanners.
Stads- en streekbeplanners is verantwoordelik
vir die beplanning en uitleg van ’n stad of dorp en
’n streek. Hulle beplan die ligging van woonbuurte, sakesentrums, ontspanningsgeriewe en
nywerheidsgebiede met inagneming van die
inwoners se behoeftes, volgens ’n ontwikkelingsplan wat tot voordeel en bevordering van die
gemeenskap saamgestel word.
• Lees meer by www.loopbaan.co.za Sbedryfsnuus
inbeweging“EDie binnewerking van ’n MUNISIPALITEITinbewegingOnwettige MYNAKTIWITEITE in die kolligOFoto: iStockphoto.comMisdrywe in die mynbousektor, veral onwettige mynaktiwiteite, is die afgelope paar jaar kort-kort in die
kollig. Dit volg ná ’n drastiese toename in ONWETTIGE AKTIWITEITE in die Witwatersrand- en
Welkom-omgewing, skryf ADV. PAUL MARDON.58nwettige mynaktiwiteite is
nie net tot diefstal beperk
nie, maar gaan dikwels ook
met geweld en sterftes
gepaard. Die agteruitgang
van Suid-Afrika se ekonomie, die toename in
afleggings in die mynbousektor en die belofte van
“goeie geld” vir onwettige mynbouaktiwiteite dra
ongelukkig daartoe by dat onwettige aktiwiteite
’n bloeitydperk beleef. Om alles te kroon, dra
onwettige aktiwiteite by tot geweldige finansiële
verliese vir mynmaatskappye en die ekonomie,
wat wetsgehoorsame werknemers se werksekerheid bedreig en só ’n bose kringloop voltooi.
Die staat en mynmaatskappye het die afgelope paar jaar kragte saamgesnoer en ingrypende
stappe gedoen om hierdie misdaad hok te slaan.
Solidariteit het ook sy kundigheid beskikbaar
gestel om met die proses te help. Intussen het
die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) en die
departement van binnelandse sake ook welslae
behaal. Talle onwettige myners is in hegtenis
geneem, sommige met gouddraende materiaal
en vuurwapens in hulle besit.Talle is reeds skuldig
bevind en die vonnisse wat opgelê is, wissel
tussen twee en agt jaar tronkstraf. Onwettige
mynwerkers wat ook onwettige immigrante is,
word nadat hulle hul vonnisse uitgedien het, na
hul lande van herkoms gedeporteer.
Werknemers in die bedryf word aangemoedig om onwettige mynbedrywighede aan te
meld. Die SAPD se spesiale aanmeldnommer vir
onwettige mynaktiwiteite is 0800 001 987.
Oproepe sal anoniem hanteer word en kan ook
ingevolge die SAPD se beleid vir vergoeding oorweeg word indien die inligting wat verskaf word,
tot suksesvolle vervolging lei. Solidariteit-lede kan
onwettige aktiwiteite ook aan die hoof van veiligheid by hul werkgewers deurgee. Indien werknemers inligting oor onwettige mynaktiwiteite
bekendmaak, word hulle aangeraai om volledig
rekord te hou van die datum, tyd en plek waar
die inligting oorhandig is, aan wie dit oorhandig is
en die aard van die inligting wat oorhandig is.
Kom ons werk almal saam teen onwettige
mynwerkers sodat ons die veiligheid en sekuriteit
van ons wettige mynwerkers kan verseker!
• Adv. Paul Mardon is hoof van Solidariteit se
afdeling vir beroepsgesondheid en -veiligheid. S05/2013 • www.solidariteit.co.zaGEVARE VAN ONWETTIGE MYNBOU• Aanrandings en gewapende aanvalle op wettige mynwerkers.
• Skade aan strukture, byvoorbeeld die verwydering van stutpale, knoeiery met elektriese
installasies en water- en lugvoorrade.
• Die uitskiet van veiligheidspilare en die verwydering van ander veiligheidsmeganismes.
• Die diepte van die ondergrondse gebied waar die onwettige mynwerkers werk.
• Die twyfelagtige veiligheidstandaarde en -prosedures, indien enige, wat deur hierdie myners
REGSHULPVERSEKERINGKry die KRAG van die
WET aan jou kant!
Daarom bied Solidariteit Finansiële Dienste regshulpversekering
in samewerking met Legal X om jou te help om die krag van die
wet aan jou kant te kry. Kry vandag nog ’n prokureur in jou diens
teen slegs R82 per maand.*
•Telefoniese regshulp – 24 uur per dag.
Regsverteenwoordiging ter waarde van R45 000 per jaar.
Onbeperkte toegang tot regsdokumentasie.
Afslagtariewe op eiendomsoordragte.aksent media • 082 445 4513• Skakel 0861 765 734 of besoek www.legalx.co.za* Bepalings en voorwaardes geldSkakel ons vandag nog bySolidariteit
Solidariteit Finansiële Dienste is ’n gemagtigde verskaffer
van finansiële dienste • FSP-nommer: 15556Legal X is ’n gemagtigde verskaffer van finansiële dienste
FSP-nommer: 5277inbewegingCo-operating while CO-PARENTINGTPhotograph: iStockphoto.comOne of the biggest challenges facing DIVORCED PARENTS is to raise their children after the marriage
has failed. Protracted court cases, hostility from exes, and confused and displaced children are just some
of the many difficulties that come with divorce. NADIA PINTO reports.60he best way to ensure that your
child’s upbringing is as normal as
possible is to make sure that
both you and your ex are still
part of his or her life after you
have divorced. It can be a sensitive situation,
though, and therefore you should take heed
of the things that upset the children. You as a
parent should be patient, understanding and
reassuring, and should make sure your child
suffers no further trauma.
According to the article Tips for Divorced
Parents published on www.helpguide.org your
children should never be used as messengers
after a divorce.The goal of co-parenting is to
communicate effectively with one another, in
order to help your child feel loved despite the
Dr Jean Strauss, a South African guidance
counsellor for children whose parents are divorced, explains that it is important to focus on
your children and to allow them to make their
own decisions regarding the divorce.“Parents can
easily forget about the well-being of their children and focus on their divorce instead. Always
put your children first and never make them feel
as though they have to choose between you and
your ex.Your child is entitled to have a relationship with both of you,” she explains.
The article gives the following tips on how
to communicate with your ex:
• Don’t let your feelings get in the way of the
two of you communicating about the needs
• Keep you conversations focused on your
• Talk frequently, especially if you have custody. Keep your ex up to date with how
• Never argue in front of your children; either
refrain from arguing or go outside and have
a civilised conversation.
• Relax.Take it one day at a time.
In the documentary Split by Ellen Bruno, an international relief worker and filmmaker, 12 children
between six and 12 were asked how they felt
about divorce.They responded as follows:
05/2013 • www.solidariteit.co.za• The majority of the children felt that they
were to blame for the divorce.You should
therefore assure your children that they are
not the reason why you and your ex are divorcing.
• The one obstacle mentioned by every child
in the documentary was that they couldn’t
accept their parent’s new partner. This is asensitive topic and requires you as a parent
to be extra careful of whom you introduce
to your child. According to the article Introducing Your Kids to a New Boyfriend or Girlfriend, posted on www.about.com, the best
way to introduce someone new to your
child is to have them meet in a neutral place
and not at your home. SDreaming about everything you are going to do
and see when you finally RETIRE are what pulls
most people through the difficult, busy days at
work. But what if that retirement age is your
downfall at the end of the day? What if your employer unexpectedly dismisses you based on your
age? No doubt not the type of retirement anyone
has in mind, writes CILLESTEVAN DER WALT.Photograph: iStockphoto.comWhat is the exact age when an employee
must retire? The truth is that the Basic
Conditions of Employment Act does not
prescribe an age at which employees must
If the retirement age is not prescribed, the logical next question will
be how do we determine when an employee should retire? The most
used retirement ages are anything from 55 to 65, but since labour legislation is silent on this issue, it will be up to the employer to prescribe
the retirement age for its employees.
Having said this, one must also take section 6 of the Employment
Equity Act into consideration. In terms of this act, the dismissal of an
employee based on his or her age may be seen as discrimination if the
employer cannot prove that there was an inherent requirement in
terms of age for the particular function the employee fulfilled. Generally, this will be extremely difficult to prove.
In terms of section 187 (1)(f) of the Labour Relations Act, the dismissal of an employee based on his or her age will automatically be
unfair. Such a dispute will be dealt with by the Labour Court, and up
to 24 months of the employee’s remuneration may be awarded as
The answer to this dilemma of what the proper age is to retire and
if the retirement was fairly implemented can be found in section 187
(2)(b):“a dismissal based on age is fair if the employee reached the
normal or agreed retirement for persons employed in that capacity”.
To explain this in a more understandable manner, we will look at
Cash Paymaster Services (Pty) Ltd v Browne (2006) 27 ILJ 281 (LAC).
The Labour Appeal Court (LAC) held that “(t)he provision relating to
the normal retirement age only applies to the case where there is no
agreed retirement age between the employer and the employee”.
The “normal” retirement age referred to above is usually determined by the employer and agreed to by the employee in either a
contract of employment or a policy linked to such a contract. If there
is no such an agreement in place, the retirement age or date must be
agreed upon between the employer and employee. It is recommended
that such an agreement should be reduced to writing in order to rebut
possible claims of discrimination upon the termination of the employment relationship. SinbewegingRETIREMENT worries
can age you instantlyinbewegingFixing your MISTAKES in the workplaceTPhotograph: iStockphoto.comEveryone makes mistakes.While this may be true, making mistakes can cause many inconveniences, especially in the WORKPLACE, where mishaps cannot be overlooked that easily. NADIA PINTO reports.62he workplace requires you to
be professional at all times, and
making a mistake can therefore
make you appear incompetent.
admit that we have made a mistake in the
workplace, but if your mistake has caused the
company to suffer or has inconvenienced your
colleagues, owning up is essential.
According to Allison Regal, a career consultant, mistakes made at a place of work can put
the company under a great amount of unwanted
stress. Extra time is required to fix your mistakes,
which costs the company extra money. “I cannot
overemphasise how important it is that you
admit your faults.The company can then take the
necessary steps to correct the mistake,” she says.
05/2013 • www.solidariteit.co.zaWith that being said, a mistake is just a mistake, and once steps have been taken to fix it,
you should move on. Playing the blame game
for weeks on end is not a productive course of
action to follow, but accepting your mistake is a
vital first step to fixing the problem, according
to the article How to Survive a Huge Mistake at
Work published on www.youtern.com.
The article offers a number of steps you can
take to help you fix your mistake.These are:
• Admit your mistake immediately: It is important to discuss your mistake with your superior, especially if it affects your colleagues.
• Don’t make excuses for your mistake:
Acknowledge the fact that you have erred,
don’t blame others for it, focus on what you
have done wrong, and if there are otherpeople involved, encourage them to come
• Approach your boss with a plan to solve
the mistake: Offer a solution to fix the mistake and indicate how much time it will take
and what costs are involved.
• Be prepared for the repercussions: Depending on the seriousness of the mistake,
you could be fired, receive a warning, or you
might lose the trust of your boss.Whatever
the repercussions, it is important to accept
• Fix your mistake in your own time: Don’t
rob your employer of even more money by
fixing your mistake on company time. Put in
extra hours without expecting remuneration to resolve the problem. Sbedryfsnuus
inbewegingPik Botha en dr. Dirk Hermann tydens ’n gesprek oor regstellende aksie
wat in Augustus in Pretoria gehou is. Botha meen die tyd is nou ryp vir
Suid-Afrikaners om hulself af te vra hoe oudpres. Nelson Mandela sou
wou gehad het die land regeer moet word. Botha reken dat die antwoord
opgesluit lê in Mandela se woorde:“You cannot forever blame colonialism!”Dit was nie die OOREENKOMS nie, sê PikPTerwyl regstellende aksie in Suid-Afrika tans met ’n sterk fokus op RASSETEIKENS toegepas word, meen
oudminister van buitelandse sake, PIK BOTHA, wat by die onderhandelingsproses voor 1994 betrokke
was, dat die ANC nie die ooreenkoms nakom nie, skryf ILZE NIEUWOUDT.Foto: Ilze Nieuwoudtik Botha het gedurende Augustus
aan ’n gesprek oor regstellende aksie
deelgeneem tydens ’n bekendstelling
van dr. Dirk Hermann, bestuurshoof
van die Solidariteit Beweging, se
nuutste boek Regstellende Trane: Waarom verteenwoordigendheid nie gelykheid is nie (uitgegee deur
Rabelani Dagada van die Wits Business
School in Johannesburg en Hermann het ook
aan die gesprek deelgeneem.
Volgens Botha het die ANC die ooreenkoms
van 1994 verbreek. Hy stel dié standpunt duidelik
in Regstellende Trane. Hy reken dat daar nie ’n
nuwe grondwetlike bedeling tot stand sou gekom
het as die ANC destyds daarop aangedring het
dat die bepalings van die Wet op Gelyke
Indiensneming en die manier waarop dit toegepas
word, deel van die Grondwet moes wees nie.
Hy beklemtoon dat die bedoeling in die onderhandelings was om die agterstand en benadeling wat deur apartheid veroorsaak is, teremedieer. “Maar ons het nie ingestem dat daar
vir die ongeregtigheid van die verlede vergoed
moes word deur die skepping van onreg in die
hede nie,” verduidelik Botha.
“Diskriminasie teenoor jong mense wat niks
met apartheid te doen gehad het nie, was beslis
nie deel van die verstandhouding waarop die NP
en die ANC ooreengekom het nie. Ook nie
diskriminasie teen wit, bruin of Indiër mense in
die algemeen nie. Die ANC se kwota-obsessie
kom neer op ’n verwerping van kundiges wat ’n
stewige bydrae kan lewer om vaardigheidsopleiding onder swartes te bevorder. Die boemerangeffek van die Wet op Gelyke Indiensneming is dat
massas swartes steeds onopgelei en werkloos is
en dat die land se ekonomiese vooruitgang
bedreig word deur ’n gebrek aan vaardigheid –
wat miljoene meer swartes raak as wittes.”
Botha glo dat “spontane, informele maar
diepsinnige gesprekvoering tussen leiers van alle
rasse” nodig is sodat daar oor die pad vorentoe
ooreengekom kan word. SBESTEL NOU!RegstellendeTrane asook die Engelse weergawe getiteld Affirmative tears: Why representivity is not
equality. SMS die woord “Trane” na 34388 (elke SMS kos R2), skakel 012 644 4329, stuur ’n e-pos
na kraal@solidariteit.co.za of besoek www.kraaluitgewers.co.za om jou bestelling te plaas.www.solidariteit.co.za • 05/201363inbewegingSTEM vir Grootste Afrikaanse
Liedjie en wen GROOT pryse!LFoto: iStockphoto.comMaroela Media is op soek na die Grootste Afrikaanse Liedjie van
Alle Tye, en jy staan die kans om selfs ’n BOOTREIS VIR TWEE te
wen as jy aan dié veldtog deelneem! SUNÉ VAN HEERDEN vertel
meer oor dié opwindende kompetisie.64esers kan nou op die webwerf
www.grootsteliedjie.co.za stem vir
die topvyf in elke kategorie. Teken in
met jou Facebook-rekening of e-posadres om aan die veldtog deel te
neem. “Die paneel beoordelaars is van mening
dat die liedjies ’n goeie verteenwoordiging is van
die beste Afrikaanse musiek oor dekades heen,”
sê Johan van Rensburg, voorsitter van die paneel.
“Daar is sinvolle finaliste in elk van die vyf
Lesers het geleentheid tot 28 September om
seker te maak dat hul gunstelingliedjie uiteindelik
die finale ronde haal.“As jy sien dat jou gunstelingliedjie nie so goed vaar soos jy gehoop het
nie, kan jy vir dié liedjie meer van jou stemme
gee,” sê Susan Lombaard, bestuurder van
Tydens die vorige fase van die veldtog was dit
interessant om te sien dat gewilde kunstenaars
gewilde liedjies sing.“Hoewel ons doel nie is om
’n spesifieke liedjie aan ’n spesifieke kunstenaar te
koppel nie, omdat ons uiteindelik ’n liedjie én sy
skrywer wil vereer en nie noodwendig die sanger
daarvan nie, is dit noemenswaardig dat daar twee
kunstenaars is wat elk al vyf van die top 50-liedjies opgeneem het,” vertel Lombaard.“Dié twee
kunstenaars is Laurika Rauch (liedjies in die kategorieë vir populêre en tydlose liedjies) en Carike
Keuzenkamp (vyf liedjies in die kinderliedjiekategorie).”
Tydens die volgende fase kan lesers vir
die vyf kategoriewenners kom stem
voordat daardie één liedjie wegstap
met die titel Die Grootste Afrikaanse
Liedjie van Alle Tye.
Intussen kan die publiek ook
die Ken & Wen-speletjie op die
Grootste Afrikaanse Liedjie-webblad speel: Dié speletjie gee aan jou
’n stel van vyf klanksnitte waarna jy moet
luister om hulle by die vyf leidrade te pas.
Indien jy al vyf antwoorde korrek het, kry jy ’n
inskrywing om vir die prys van die week in aanmerking te kom. Jy kan soveel keer speel soos jy05/2013 • www.solidariteit.co.zawil. Pryse wat weekliks weggegee word, sluit in
ATKV-vakansies, FAK-sangbundels, iPods, wyn,
CD’s en boeke.
Een deelnemer aan die “Grootste Afrikaanse
Liedjie van Alle Tye”-veldtog wen ook aan die
einde van die veldtog ’n vierdag-bootreis vir twee
op die MSC Opera, saam met die span van
kykNET se Jukebox.
• Kom stem by www.grootsteliedjie.co.za
• Sluit ook aan by die veldtog se Facebook-blad:
• Die Grootste Afrikaanse Liedjie van Alle Tyeveldtog word aangebied deur Maroela Media.
Vennote in die veldtog is kykNET en Virseker
(hoofborge), Radio Pretoria, Groot FM, die ATKV,
Jukebox, eNuus,AfriForum en die FAK. SDie storie wat harte
wêreldwyd geraak hetIn 2012 het Isabella “Pippie” Kruger die
wêreld verstom toe sy ’n grensverskuiwende veloorplanting ondergaan het
nadat sy brandwonde op 80% van haar lyf
opgedoen het. Pippie se storie het harte
wêreldwyd geraak en nou het haar ma,
Anice, en die skrywer Colleen Naudé
saamgespan om Pippie se verhaal in ’n
boek vas te vang.
Die boek (R169,95) bevat inhoud wat
nog nie voorheen met die publiek gedeel
is nie. Pippie se pa, Erwin Kruger, vertel
ook van sy ervaring ná afloop van dié
Lees ’n uittreksel uit die boek en kyk ’n
video van die boek se bekendstelling op
Maroela Media! Besoek die webtuiste
www.maroelamedia.co.za en tik “Pippie”
in die snuffelgids bo-aan die bladsy.
Die boek Pippie is in Afrikaans en
Engels beskikbaar en word deur CUM
uitgegee. Naudé skenk 85% van haar
inkomste uit die boek aan Pippie se
Gesiggie-fonds en CUM skenk 5%.N!Jy het die kans om ’n WENNER te kies
’n Trotse deel van Suid-Afrika se erfenis en
geskiedenis is hierdie jaar in die kollig met die
175ste herdenking van die Groot Trek. Die
sluitingsdatum van ons KOMPETISIE het aangebreek, en lesers van Solidariteit Tydskrif word nou
aangemoedig om vir hul gunstelingfoto, -gedig of
-opstel te STEM. Daardie een wat jou trots laat
uitroep: “HIÉR HET EK HELP BOU!”Lesers kan tot Maandag 30 September 2013 om 12:00 die
webtuiste www.tydskrif.solidariteit.co.za besoek om hul
gunstelingfoto, -gedig of -opstel te gaan kies. Om te stem,
e-pos bloot jou gunsteling se naam en kategorie na
wen@solidariteit.co.za. Die lesersgunsteling sal uit dié stemme gekies word en saam met die algehele wenners in elke kategorie in
die sesde uitgawe van Solidariteit Tydskrif aangekondig word.
KATEGORIEË WAARVOOR INGESKRYF KON WORD
• Kategorie 1: Foto • Kategorie 2: Opstel • Kategorie 3: Gedig
MEER OOR DIE KATEGORIEË
• Fotokategorie: Die fotograaf wat die tema die beste deur sy foto
uitbeeld, sal wen. Omdat die kategorie nie so streng op tegniek fokus
nie, is selfoonfoto’s ook welkom.
• Opstelkategorie: Die skrywer moet in staat wees om die tema
lewendig te maak deur sy of haar storie in 5 000 woorde of minder
• Gedig: Die skrywer se digtersvermoë om die tema vas te vang, sal
PRYSE WAT OP DIE SPEL IS
• Fotokategorie: R5 000
• Opstelkategorie: R5 000
• Gedigkategorie: R5 000
• Lesersgunsteling: R2 500Foto: iStockphoto.cominbewegingWEREËLS
1. Die kompetisie is oop vir enigiemand en daar is nie ’n beperking op
die aantal inskrywings wat ingestuur mag word nie.
2. Geen inskrywingsfooi word gehef nie.
3. Elke inskrywing moet die volgende bevat:
• Jou foto, opstel of gedig
• ’n Enkele sin wat jou foto beskryf (indien jy ’n foto inskryf)
• Jou persoonlike inligting (naam, van, volledige
• Die kategorie waarvoor ingeskryf word.
4. Die beoordelaars se beslissings is finaal.
5. Enige teken van plagiaat is gronde vir diskwalifikasie.
6. Solidariteit Tydskrif behou die reg voor om enige van die inskrywings
vir publikasie te gebruik. Erkenning sal wel aan die betrokke persoon
gegee word. SinbewegingBuckets full of BENEFITS for our members
With three membership categories, Solidarity
offers a home for everybody!Collective membersCollective members are employed by a company
with which Solidarity has a recognition agreement,
or at a workplace that is incorporated by Solidarity in the collective division. Most members belong to this category. Collective members qualify
for all benefits, regardless of their age.Individual membersIndividual members of Solidarity are members
who are 50 years or younger at the date of
joining and who are employed at a workplace
where there is no recognition agreement and
that is not considered by Solidarity to be collective. An individual member who turns 50 or
older after joining remains an individual member of Solidarity. Individual members qualify for
all Solidarity benefits.*
6805/2013 â&#x20AC;˘ www.solidariteit.co.zaThis is a summary of the benefits attached to Solidarity
membership.The benefits are subject to the constitution and
policies of the union, as well as the rules as contained in the
rule book and may be amended by the Executive Council of
Solidarity without prior notice. New members who can provide
proof that they belonged to another trade union in a collective
company immediately prior to joining Solidarity will immediately
be entitled to benefits, on the understanding that in instances
where such members are, upon acceptance by Solidarity,
engaged in litigation or a dispute, benefit limits may be
imposed by the Executive Council at its discretion.
Supporting membersThis membership category was introduced in
response to requests from people who support Solidarityâ&#x20AC;&#x2122;s vision but who do not qualify
for one of the other categories, i.e. individualmembers who are 50 years or older at the
date of joining. Supporting members enjoy
certain benefits, excluding benefits such as
collective bargaining, permanent disability, maternity benefits and the death benefit.inbewegingWIN!A brand new
& Venter trailer
PAGE 35ON YOUR SIDE – ALWAYS
LABOUR MATTERSFree legal aid with labour cases
Members are advised by experts on all
labour matters, e.g. disciplinary investigations,
injuries on duty and labour problems. Free
legal representation is provided for labour
matters referred to the CCMA or the
Assistance is provided in connection with
investigations by the Medical Bureau for
Occupational Diseases and benefits enquiries
of the Compensation Commissioner and
Rand Mutual, as well as work-related
disability claims. All claims must be submitted
Competent and experienced Solidarity staff
members undertake collective bargaining to
negotiate better conditions of employment
and salaries for members.DEATH BENEFIT (DOVES)** Terms and conditions apply – call 0861 25 24 23 • Photograph: iStockphoto.comDon’t delay, join
Solidarity today!Phone 0861 25 24 23; visit our website
at www.solidarity.co.za; SMS the word
“member” and your name to 34388; or
visit one of our local offices (see page 72).
Membership costs R90 per month
for individual members and R88 per
month for collective members.
Car and household insuranceThis group scheme offers members excellent
premiums at Auto & General. Phone
0860 34 62 53 for a free no-obligation quote.Solidarity Legal Aid PackageMembers and their dependants can enjoy full
legal cover outside the labour context for an
additional premium of only R77 per month.Funeral benefit
• A dignified funeral is provided for members who qualify and their spouses.This includes a coffin and the funeral services.
• For cremations, a coffin and the usual undertaking services are provided.
• A funeral of the same standard as that of
adults is provided for a member’s dependent children under the age of 21 years.
The undertaking services are provided
solely by Doves funeral services.
• The spouse may apply to continue as a
member after the death of main member.
• The burden of funeral arrangements is alleviated by the fact that Solidarity and
Doves will make the arrangements.
This package provides access to civil and criminal law advice; 24-hour legal advice over the
telephone; legal representation to the value of
R40 000 per year (limited to R15 000 per case);
access to legal documentation; and discount on,
among other things, the transfer of deeds.
• Call 0861 SOL REG (0861 765 734).Solidarity Retirement PlanSolidarity Financial Services handle the marketing of the Solidarity Retirement Plan. ThisAdditional cash disbursements
• At the death of paid-up members, a cash
amount of R3 000 is paid to the surviving
spouse or dependent children.
• At the death of the spouse of a paid-up
member who pays full membership, an
amount of R2 000 is paid to the member.
• Cash payments to full members at the
death of children are:
• Children aged between 14 and under
21 years – R1 500
• Children younger than 14 years
– R1 000
• Cash payments vary when both husband
and wife are members of Solidarity.
• All claims must be submitted within six
Rebate on headstones
A 10% rebate on headstones has been
negotiated with Doves.PERMANENT MEDICAL DISABILITY*
Members with 12 months’ uninterrupted
membership, who provide specialist reports
and proof from their employers that they
are permanently unfit for any work in the
labour market, receive a one-off amount
of R1 500. All claims must be submitted
within six months.MATERNITY BENEFIT*A maternity benefit of R1 250 is paid for
each confinement to female members with
12 months’ uninterrupted membership of
Solidarity. Applications must be submitted
within six months after the confinement.SOLIDARITY MAGAZINEMembers receive six copies of Solidarity
Magazine per year in which topical issues
from the workplace as well as the Solidarity
Movement’s activities are published.
product was developed as a result of the few
people who are able to retire independently.
The Solidarity Retirement Plan is offered in
conjunction with Allan Gray.
• Call 0861 101 005.Wills and estate administrationEvery member is entitled to the free drawing
up of a will.The administration of the member’s
estate can also be done at a market-related fee.
• Call 012 644 4300. S
www.solidariteit.co.za • 05/201369inbewegingSolidariteit-kantore: DIENS op jou voorstoep
BellvilleEttienne Pio (litigant), Raymond Holland-Chapman,
Anton Gerretsen, Bennie Harmse, Jan du Plessis
Administratiewe beampte: Nicole Harmse
Tel: 021 946 4440/4418
Faks: 021 949 4259
Straatadres: Du Toitstraat 18, BellvilleBloemfontein
Administratiewe beampte: Ingrid Papenfus
Faks: 051 430 6163
Straatadres: Kellnerstraat 58C,
Francois van Heerden, Zirk Gous, Hennie Vosloo,
Amanda Hattingh, Fanie Vosloo, Derek Mans,
Coenie Rheeder (litigant) • Administratiewe
beamptes: Marlindie Booyens, Natasha van Heerden,
Elize Pohlman • Tel: 011 913 0783/1101
Faks: 011 913 3850 • E-pos: boksburg@solidariteit.co.za
Adres: Rondebultweg 232, Libradene, BoksburgCarletonville
Administratiewe beampte: Petro Watson
Faks: 011 388 9854
Straatadres: Van Zyl Smitstraat 74,
Jan Pretorius, Deon Viviers
Tel: 083 651 5760 (Jan) of 078 802 0343 (Deon)
Faks: 014 763 9511
Manie Lourens,Willie Marais
Administratiewe beampte: Nicoline Crafford
Tel: 018 468 8533
Faks: 018 468 8563
Straatadres: Buffelspark, Kantoor 2,
Buffeldoornlaan 48, Flamwood, Klerksdorp7005/2013 • www.solidariteit.co.zaKathuGert van Wyk,Adéle Liebenberg
Administratiewe beampte: Jaatjé Sherman
Faks: 053 723 1407
Straatadres: Winkel 1B,
Prosperitasgebou, Rietbokstraat, KathuLydenburg
Administratiewe beampte: Bianka du Preez
Tel: 013 235 3698 / 013 235 4985
Faks: 013 235 1814
h.v.Viljoen- en Maasdorpstraat, LydenburgNewcastle
Administratiewe beampte: Elize Bronkhorst
Faks: 034 312 5170
Straatadres: Hardingstraat 79,
Sanlampark, Blok B, NewcastlePietersburg
Administratiewe beampte: Arlene Lourens
Tel: 015 297 0287
Faks: 015 297 1589
Straatadres: Biccardstraat 79 (3A),
Piet Veldtman,Wynand Strydom
Administratiewe beampte: Yvette Stroebel
Tel: 041 364 3219/2925/3225
Faks: 041 364 2927
Straatadres: Sesdelaan 52, Newton Park,
Jack Loggenberg, Chris Roodt, Schalk de Bruin,Willie
Venter, Connie Badenhorst, Johan Botha, Jahni Cowley
Administratiewe beamptes: Christa Louw,Anke Cloete
Tel: 012 335 9051/2 • Faks: 012 335 9002
Straatadres: H.v. Lambert Lee& Van Rensburgstraat, MayvilleRichardsbaaiJohn Smith
Administratiewe beampte: Chantelle vd Merwe
Tel: 035 753 1935 of 035 753 1936
Faks: 035 753 1937
Straatadres: Anglers Rodstraat 12, Meerensee,
Connie Prinsloo, Johan Nell (litigant), Herman de Jongh
Administratiewe beamptes: Christelle Grobler,
Tel: 014 592 4336 • Faks: 014 592 4371
Straatadres: H.v. President Mbeki- en Heystekstraat,
Total Garage, Kantoor 4, RustenburgSecunda
Administratiewe beampte: Sandra Scheepers
Faks: 017 634 5297
Straatadres: Eerste Vloer, h.v. Joe Slovo- en Moorestraat, Uitbreiding 22, SecundaVaaldriehoek
Jaco van den Berg,JohanVenter,Francois Calldo,Gerhard
Cloete,JJ Fernandes,Lee Coetzee,Le Roy Fritz (litigant)
Administratiewe beamptes: Nadia Coetzee, Rika Cronje
Tel: 016 931 3160/2/4
Faks: 016 931 3171 of 016 981 6718
Straatadres: Rossini-boulevard 130Welkom
Administratiewe beamptes: Sue Nel
Faks: 057 357 2072
Straatadres: Winkel nr. 5, Eerste vloer,The Strip,
Metro Village, Stateway 312,WelkomWitbank
Cornelius van Leeuwen, Christo Hattingh
Administratiewe beamptes: Irma Oberholzer,
Tel: 013 656 3871 • Faks: 013 656 6846
Straatadres: Bureau de Paul 2B, Corridorsingel,
Route N4 Business Park, Ben Fleur X11een die einde van September vertrek Barrie Burger op sy agtste
marathon van meer as 1 000 km
te perd. Hierdie keer is dit
Bloedrivier toe, ’n
afstand van 1 386 km wat hy in
69 skofte oor 78 dae gaan
onderneem om deel te
wees van die 175ste herdenking van die Groot
Trek en die Slag van
Bloedrivier. Sy tog begin
voor sy agterdeur op
Noenieput in die WesKalahari op die grens van
die ou Suidwes-Afrika.
Met die eerste 330 km pak
Barrie en sy swart hings die dwarsduine van die Kalahari aan en dan lê hulle
nog 270 km af om ooswaarts uit die Noord-promosieKaap by die suidpunt van Noordwes te kom.
Daarvandaan strek hulle tog oor 676 km deur
die grasvlaktes na die oosgrens van die Vrystaat
voordat ruiter en perd die laaste 110 km
deur die noorde van KwaZulu-Natal
na Bloedrivier aandurf.
Barrie se tog loop naby of
deur die volgende dorpe:
Olifantshoek (16 Oktober);
Kathu en Blikfontein (23 Oktober); Jan Kempdorp
(30 Oktober); Christiana
(6 November); gevolg deur
Wesselsbron en Welkom
op 13 November. Daarna
volg Virginia, Ventersburg en
Hennenman op 20 November;
Steynsrus en Arlingtonstasie (24 November); Bethlehem (27 November); Reitz, Warden,Dis ’n GEWIGTIGE saak
’n Geïntegreerde benadering met ’n medies ondersteunde insulienbeheeren gewigsverliesprogram, motivering en ondersteuning deur gesondheidspraktisyns, genotvolle oefening, natuurlike aanvullers (vitamiene, kruie, aminosure en minerale) en voedingsleiding is nodig om jou gewigverliesdoelwitte vir die somer haalbaar te maak, sê dr. Adrien van der Merwe.
Insulienweerstandigheid veroorsaak dat glukose nie doeltreffend deur die
vet- en spierselle opgeneem word nie. Die oormaat glukose in die bloed
word gestoor as vet vir latere gebruik, terwyl die selle eintlik honger ly.Foto: iStockphoto.comKortisol
Kortisol is die langtermynstreshormoon. Enigiets wat kortisol verhoog, sal
bloedsuiker en insulienvlakke ook verhoog om energie vir die klassieke
stresreaksie – veg of vlug – te produseer. Kortisol is verantwoordelik om
die spens vol te hou om die “maer jare” te oorleef. Die “spens” verwys na
jou maag of abdominale area.
Die streskonneksie en hoe jy met jouself praat
Glukokortikoïede, soos kortisol en adrenalien, is stresresponschemikalieë
wat op koue en honger se instinktiewe dryfkrag gebaseer is en waarteen
vet die beste beskerming bied. Hierdie hormone is verantwoordelik vir die
stoor van vet in die maagarea en om bloedglukosevlakke te verhoog.
Negatiewe selfgesprek skep ’n gevoel van intense
koue en honger in die liggaam en verstand.
• Vir meer inligting, besoek
www.weightcontrolclinic.co.zaVerkykerskop, Harrismith en Glencoe (11 Desember). Dit word gevolg deur Dundee om
uiteindelik hul eindbestemming, Bloedrivier, op
13 Desember te bereik.
Barrie is die inspirasie vir die karakter in die
rolprent Tornado and The Kalahari Horse Whisperer; hy was die aanbieder van kykNET se ekoreisprogram, Stofpad langs; en hy is ook ’n skrywer en storieverteller, maar hy het homself veral
bemoei met sendingwerk wat hy te perd in die
“Ek raak ouer, hierdie 175ste herdenking van
die Groot Trek en die Slag van Bloedrivier is ’n
besondere mylpaal vir die Afrikaner en ek sal dalk
nie weer die geleentheid hê om my op so ’n
besondere wyse daarmee te vereenselwig nie.
Verder moet ek maar net die tog aanpak en
volkstrane langs die roete biddend afdroog. Soos
my vadere vertrou het, leer ook my vertrou, o
Heer,” vertel Barrie. SinbewegingT1 400 km te perd na BLOEDRIVIERinbewegingDie hartklop van ’n BITTEREINDERIDit is vanjaar reeds 111 jaar sedert die ANGLO-BOEREOORLOG met die ondertekening van die
Vrede van Vereeniging beëindig is.Tog bly hierdie deel van die Suid-Afrikaanse geskiedenis mense steeds
prikkel.Waarom het soveel tot die bitter einde van die oorlog geveg? wil ILZE NIEUWOUDT weet.
n ’n artikel wat in 1990 in die vaktydskrif
Historia verskyn het (volume 35, nr. 1), stel
een van die toonaangewende kenners oor
dié oorlog, prof. Fransjohan Pretorius van
die Universiteit van Pretoria, ’n kwelvraag:
“Waarom, ten spyte van alle redelikheid, het
soveel ’bittereinders’ enduit geveg?”
Volgens Pretorius se navorsing was daar teen
die einde van die oorlog nog sowat 20 000
vegtende Boere. ’n Verdere 20 000 is in daardie
stadium as krygsgevangenes weggevoer, en
tussen 15 000 en 18 000 het reeds gedurende
die oorlog die wapen neergelê. Dit blyk dus dat
bykans ’n derde van alle vegtende Boere as’t
ware tot die bittere einde bly veg het.
Pretorius reken dat verskeie redes hiervoor
aangevoer kan word. Enkele van die mees uitstaande redes word in hierdie artikel kortliks
aan die hand van Pretorius se navorsing bespreek. (Kwessies soos valse berigte oor die
welslae van die oorlog en die vrees vir gevangeneming word nie in hierdie artikel bespreek nie, maar het ook ’n rol in die burgers
se stryd tot die bitter einde gespeel.)
Hoewel Afrikanernasionalisme nie noodwendig
van die begin van die oorlog af die belangrikste
rede vir die stryd by alle vegtende Boere was nie,
het dit wel later ’n baie meer prominente rol
gespeel. Ook gebeure voor die oorlog (soos die
Eerste Vryheidsoorlog en die Jameson-inval) het
die opvatting by Afrikaners gevestig dat “Brittanje
die Boererepublieke wou vernietig deur SuidAfrika te verbrits”. Uit historiese bronne blyk dit
ook dat talle burgers dit as hul plig beskou het
om te veg. Daarbenewens was daar ook ’n
strewe daarna om die republieke ten alle koste
onafhanklik te hou. Boonop het hulle ook later in
die oorlog gereken “dat te veel dapper burgers
se bloed reeds gevloei het vir hulle om die stryd
gewonne te gee”.Foto: Bittereinde Vrede, Kraal Uitgewers1722Godsdiensbeskouings
Die oorlog was vir talle burgers ’n “heilige en
regverdige saak”, verduidelik Pretorius. Baie het
hul aandeel in die oorlog as ’n roeping beskou
en was oortuig dat God die Afrikaner geroep
het om die land te bewoon. Boonop het talle
05/2013 • www.solidariteit.co.zaBITTEREINDE VREDE – Die Britte se verskroeide aarde-beleid word beskou as een van die vernaamste redes
vir die “Bittereinders” se stryd tot die einde. Hier lê hulle hul wapens neer nadat die Vrede van Vereeniging gesluit is.burgers tydens die oorlog ’n verdere geestelike
verdieping ervaar, wat hulle enduit laat veg het.
Weerstand teen beleid
Die Britte se toepassing van die verskroeide
aarde-beleid het ’n belangrike invloed op die
Boere gehad. Sommige kenners meen dat hoewel die besluit deur Roberts en Kitchener om
dié beleid toe te pas, eintlik bedoel was om ’n
vinnige einde aan die oorlog te maak, dit in
werklikheid die teenoorgestelde uitwerking op
die vegtende Boere gehad het. Dit het hulle net
meer vasberade en oortuig van hul saak gemaak.
Pretorius bevestig dit verder en haal uit die dagboek van die Duitse vrywilliger Oskar Hintrager
aan, wat gesê het “dat die afbrandings die Boere-3saak bevoordeel, aangesien diegene wat geen
tuiste meer het nie, nie meer, soos die Boere sê,
‘huis toe kan gaan nie’”.
Rol van die Boereleiers
Die voorbeeld wat deur die Boereleiers gestel is,
hul kragtige toesprake en ook oorlogsberigte, het
dikwels die vegtende burgers oortuig om die
stryd vol te hou. Soos een burger ná ’n roerende
toespraak wat in Mei 1902 in Pelgrimsrus gehou
is, getuig: “Swaarkry en honger laat mens dikwels
knak, maar as ’n aantal manne in ’n toespraak
herinner word aan die glorieryke heldedade van
hul voorsate raak hulle weldra manhaftig en trots,
sodat hulle luidkeels skreeu dat die stryd tot die
dood toe gevoer moet word.” S4in RetrospekMarietha Malan is ’n onderwyser by Alma-skool,
’n skool vir gestremdes, en is ’n ma van vyf.Kners, briek, vashou… en VERTROU
Deur Marietha MalanDFoto: iStockphoto.comTandekners-werk. Ek praat nou
van die proses om van ’n alwyse
jong man ’n VAARDIGE en veral
veilige motorbestuurder te maak.
it laat my dink aan die grappie
van die dominee wat die gemeentelede gewaarsku het dat
’n geween en gekners van
tande sal volg op al hul sondes.
En toe sy oog op ’n tandlose ou gewoontesondaar val, voeg hy by: “En vir die wat nie tanne
het nie, tanne sal ge-‘supply’ word!”
Ek weet nie watter sondes ek begaan het om
so gestraf te word nie, maar ek lewe nog en
kners al klaar tande. Eers was dit die toustanery.
Drie pogings net om ’n afspraak vir die leerlinglisensie te maak. Die eerste keer moes ons deur
die hele proses: Geduldig in ’n lang tou val, eers
buite, dan binne die deur. Dan op stoeltjies aanskuif. Foto’s, oogtoetse, alles. Toe Thinus uiteindelik moet betaal, kry hy ’n datum wat vir ons
onmoontlik is om na te kom. Ons probeer nog
vra of daar nie ’n alternatiewe datum is nie, toe
gil die dametjie net:“Next!” En dit was dit. Ons
moes van voor af begin. Die derde keer kon ons
darem, ná ongeveer drie ure, ’n afspraak kry.
Verlig dat daar ’n stukkie nader aan die
doelwit gevorder is, koop ek ’n leerlinglisensieboek. Meneer Baie Slim slaan die ellendige boek
die oggend voor die tyd in die motor op pad
skool toe vir die eerste keer oop.“Jy gaan dop!”
grom ek, gedagtig aan nog ’n toustaansessie.“Nee
wat, Ma, dis mos maklik,” moet ek hoor. Maar toe
nie.“Het jy net uit daai boek geleer ou?” vra
Zarius. “Jy moes vraestelle op die rekenaar
geoefen het.” Daar en dan vra hy ’n paar uitklopvragies waarvan Thinus geen snars weet nie.
Meneer Baie Slim voel skielik nie meer so slim
nie. Hy maak blitsig ’n plan. Sy ander maat,
Adriaan, het blykbaar ook die rekenaarprogram.
Hy bel vir Adriaan en reël dat dié sy kamer se
buitedeur vir hom oop los. Ek moet hom die
middag vroeër kom haal sodat hy kan oefen.
So gesê, so gemaak. Betyds laai ek hom op, en
ons gaan soos afgespreek sommer reguit na
Adriaan se huis toe. Fluit-fluit verdwyn Meneer
Baie Slim om die hoek om gou die ou vraestelletjies kaf te draf. Ek gaan intussen gou ’n draai bydie winkel maak, en ná sowat ’n driekwartier wag
ek vir hom voor Adriaan se huis. Al wat kom, is
Slimmie. Ek bel naderhand.“Ek kom Ma, dêmmit,”
word daar in die foon gehyg. Ek wonder wat
aangaan, maar wag geduldig.
Ná ’n rukkie daag hy natgesweet op. Adriaan
het blykbaar vergeet om die buitedeur oop te
los. Hy moes toe volgens Adriaan se instruksies
deur ’n badkamervenster inklim. Die venster was
só nou dat hy die meeste van sy klere moes
uittrek en eers deur die venster gooi om te kan
deurwriemel. Halfpad deur, tussen hemel en
aarde, besef hy dat die venstertjie ver van die
grond af is, en dat hy baie hard gaan val. Hy
gebruik dus sy das om die deur nader te hak en
hou daaraan vas om af te klim. Terug was min of
meer dieselfde proses, net omgekeerd.
En die resultaat? Gedop met een punt! Weer
die tou! Weer foto’s, oogtoetse en geld!
Ná die volgende poging kom hy met ’n
skitterwit glimlag aangestap en hou sy hand uit vir
die motorsleutel. Toe begin die eintlike tandekners eers. En die vasgryp aan die deur. En die
vrugtelose ge-briek teen die vloer van die passasiersitplek. Sug. Om te dink ek doen hierdie hele
spulletjie al vir die vierde keer.
Soms wonder ek of ons goeie Vader nie soms
lus kry om op te hou om ons te leer bestuur nie.
Ons hele lewe lank probeer ons leer bestuur.
Ons probeer ons skoolloopbaan bestuur. Danons universiteitsloopbaan. Daarna ons werk, ons
huwelik, ons kinders en gesin. En al die tyd is ons
Vader geduldig besig om vir ons die pad aan te
wys, as ons maar net die Boek wil oopmaak en
daarin kyk. Maar nee, ons foeter in slote in, neem
roekelose besluite en sny om die draaie sonder
om ’n flikkerlig aan te sit. Ons maak ons eie
planne, hang tussen hemel en aarde as die planne
nie uitwerk nie, en dra die gevolge van ons eie
“U Woord is ’n lig vir my pad en ’n lamp vir
my voet,” sê Psalm 119. Ons gaan soek oral raad
vir al ons ellendes, maar vergeet van die eenvoudige Bybelse beginsels wat ons oneindig baie
gaan help om ons lewens met wysheid te bestuur. Om deur daardie nou poort te kom, moet
ons al ons eiewysheid soos oortollige klere uitpluk en doen wat Paulus in Kolossense 3:12 en
14 aanbeveel: “Beklee julle… met innerlike
ontferming, goedertierenheid, lankmoedigheid…
En beklee julle bo dit alles met die liefde wat die
band van die volmaaktheid is.”
Natuurlik is die heel beste idee nog om die
sleutel vir ons Hemelse Vader te gee. Hy kan jou
lewe bestuur soos niemand anders nie.
As Thinus maar MY sleutel wou teruggee.
Laat ek maar in goedertierenheid en lankmoedigheid verder kners, briek en vashou. En vertrou
dat Hy ook daardie jong hande vashou en stuur.
Soos Hy met my ook doen. S
www.solidariteit.co.za • 05/201373promosieMedihelp skep VERTROUE deur VOLHOUBAARHEID
’n Dekade gelede was ’n mediese skema ’n plek waarmee jy net in aanraking gekom het wanneer jy siek
was of om onvoorsiene redes in die hospitaal beland het. Deesdae word ’n GOEIE SKEMA gesien as jou
vennoot in gesondheidsorg. ’n Vennoot wat jou nie net die GEMOEDSRUS bied dat jou bestaande siektetoestand professioneel en kostedoeltreffend bestuur word nie, maar ook die VERSEKERING gee dat
VOORSIENING gemaak is vir tye waarin jy lewensreddende of lewensbehoudende dienste sou benodig.Foto’s: iStockphoto.comVolhoubare diens
Volgens Anton Rijnen, uitvoerende hoof van
Medihelp, is mense dikwels verward wanneer
hulle op ’n mediese skema moet besluit. Hulle
kom gou agter dat daar min verskille tussen die
meeste skemas se voordele-opsies is. Ook dat
die prysverskille tussen vergelykbare opsies in die
meerderheid gevalle gering is.
“Daar is ander maatstawwe wat gebruik kan
word om tussen skemas te onderskei, soos ’n
skema se finansiële bestendigheid, eisebetalingsvermoë, grootte en vlak van kliëntediens. Al dié
faktore is egter van min waarde indien die skema
nie volhoubaar is nie,” sê Rijnen.
As Suid-Afrika se derde grootste oop skema
is Medihelp vir jare reeds aan die voorpunt van
die bedryf – juis omdat hy daarin geslaag het om
sy dienste op ’n volhoubare grondslag te lewer.
“Ná 108 jaar in die bedryf word Medihelp
steeds as een van die voorste skemas in die land
gereken en dit is juis om hierdie rede dat die
skema vertroue by sy lede inboesem. Uiteindelik
skep vertroue gemoedsrus en is dit eintlik
waarna medieseskemalede op soek is,” sê hy.74Vennoot in gesondheidsorg
’n Mediese skema as vennoot in jou gesondheidsorg veronderstel egter ook ’n verantwoordelikheid van albei partye. ’n Gesonde lewenstyl is
die eerste stap na gemoedsrus, gevolg deur die
keuse van ’n voordele-opsie wat in jou en jou
gesin se spesifieke behoeftes voorsien.
“By Medihelp glo ons dat jou gesondheid in
die eerste plek van onskatbare waarde is en dat
dit jou persoonlike verantwoordelikheid is om
daarna om te sien. Die klem in die gesondheidsorgbedryf het verskuif van nasorg na voorsorg
wat beteken dat die lid deesdae toenemend verantwoordelikheid vir sy of haar eie gesondheidsorgbeplanning moet neem,” sê Rijnen.
Medihelp ondersteun sy lede deur voordele
vir voorkomende sorg wat op al sy voordele-opsies van toepassing is. “In vennootskap met Medihelp sal jy die gemoedsrus hê dat ons nie net
voorsiening gemaak het vir noodgevalle nie, maar
ook vir die dag-tot-dag bestuur van jou belegging
in die gesondheid van jouself en jou gesin,” sê hy.
05/2013 • www.solidariteit.co.zaHET JY GEWEET?Medihelp bied ’n reeks VOORKOMENDESORGVOORDELE aan sy lede, insluitende ’n papsmeer, bloedsuikertoets, cholesteroltoets, standaardmammogram, prostaattoetes, MIV-spoedmetodetoets en beenmineraaldigtheidstoets. Hierdie voordele is bykomend tot die dag-tot-dag voordele
en vorm deel van Medihelp se strategie om sy lede te ondersteun in hul strewe na ’n gesonder
lewenstyl. Ander voordele sluit in swangerskap- en babavoordele, asook voordele vir immunisering.69%DIS ’Nfeit!van sterftes wêreldwyd sal teen
2030 weens nie-oordraagbare siektes (NOS), dus leefstylverwante siektes, veroorsaak word, voorspel die Wêreldgesondheidsorganisasie
(WGO). NOS word meestal deur ’n ongesonde leefwyse veroorsaak,
soos ’n slegte dieet, rook, gebrek aan gereelde oefening en stres oor
lang tydperke. Dit verhoog weer die risiko om siektes soos hoë bloeddruk,
sekere soorte kanker, hoë cholesterol, diabetes en vetsug te ontwikkel.All pages:1467891011121415161718202223242526282930313233343637383943454647484950515253545657585960616263646668697071727374InfoSaveLikeShareDownloadMoreSolidariteit Tydskrif Uitgawe 5 - 2013 Published on Sep 13, 2013 Solidariteit Tydskrif Uitgawe 5 - 2013solidariteitFollowRead moreRead moreSimilar toPopular nowJust for youGo explore