Radioaktiwiteit word deur geleerdes beskryf as die spontane verval van atoomkerne deur die uitwerping van subatomiese deeltjies genaamd alfa- en beta-deeltjies, of van elektromagnetiese strale wat x-strale en gammastrale genoem word. Die verskynsel is die eerste keer in 1896 deur die Franse fisikus Antoine Henri Becquerel ontdek toe hy waargeneem het dat die element uraan ’n fotografiese plaat kan laat verswart hoewel die plaat deur glas of swart papier van die uraan geskei is.
Ná hierdie vroeë ontdekkings is radioaktiwiteit indringend deur wetenskaplikes regoor die wêreld bestudeer. Baie aspekte van die verskynsel is ontleed, sodat ons vandag betreklik goed weet hoe om radioaktiewe stowwe te hanteer, maar ook om teen die gevare daarvan te waak.
Ioniserende radiasie kom van ’n straal of ’n radioaktiewe stof soos radium of kobalt wat in liggaamsweefsel of ’n liggaamsholte geplaas is. Die radioaktiewe materiaal kan ook deur middel van ’n drankie gesluk of binneaars ingespuit word.
Maar daar is ook ’n ander belangrike nis vir radioaktiwiteit in ons nywerheidswese—dié van voedselbestraling.
’n Aantal jare gelede was Suid-Afrika se ontluikende rooibosteebedryf in ’n krisis. Rooibostee is na die buiteland uitgevoer, maar sekere oorsese ontleders het ’n yslike knuppel in die hoenderhok gegooi deur aan te kondig dat hulle ons rooitee besmet is. Hulle het beweer dit bevat salmonella, sekere bakterieë wat onder meer voedselvergiftiging kan veroorsaak. Die krisis is ontlont deur ons rooibostee te bestraal. Deesdae is ons rooitee ’n suiwer, gesonde en gesogte produk op die wêreldmarkte.
Veral in ontwikkelde lande—soos Brittanje waar die malbeessiekte al soveel opskudding veroorsaak het—is dit vandag ook algemene praktyk om kosse soos vleis te bestraal om dit kiemvry te maak. Nie almal stem saam dat dit ’n goeie ding is nie, maar die owerhede hou vol dat die bestraling die kosse nie radioaktief maak nie, terwyl dit ook nie die smaak daarvan belemmer nie. Wat meer sê, in ’n wêreld wat soveel honderde miljoene mense móét voed, is dit baie belangrik dat metodes ontwikkel sal word waardeur kos nie gou deur bakterieë bederf en oneetbaar sal raak nie.
Die wêreld onthou ook hoe ontsettend die ekologie beduiwel is in die omgewing van die kernreaktor by Tsjernobil in die Oekraïne wat op
25-26 April 1986 so dramaties ontplof het. Dit was nie om dowe neute dat 135 000 mense wat in ’n straal van sowat dertig kilometer om die reaktor gewoon het, haastig uit die gebied verwyder moes word nie.
ONS het in die eerste paragraaf van hierdie artikel te kenne gegee dat ons normale omgewing heeltemal vry van radioaktiewe stowwe is. Maar dit is nie heeltemal waar nie. Eintlik is die hele aarde radioaktief—en was hy nog altyd sedert die skepping—hoewel nie in so ’n mate dat ’n mens dit sommer sal agterkom nie.
Die onnatuurlike blootstellling aan groot dosisse radioaktiwiteit is egter ’n heeltemal ander storie. Vanselfsprekend reageer verskillende organismes verskillend op oormatige bestraling, soseer dat kakkerlakke en skerpioene dalk betreklik ongeskonde uit ’n wêreldwye kernoorlog sal kruip terwyl die res van die aardse spesies maklik uitgewis sal wees of op die rand van uitsterwing sal huiwer.
Die uitwerking van kernbestraling op die tipiese lewende sel is ontstellend genoeg. Die chaos wat dit in die sel veroorsaak, is al grafies deur ’n geleerde vergelyk met ’n "kranksinnige wat los is in ’n biblioteek". Mikroskopiese ontploffings in die sel weens die skielike toestroming van woekerende energie kan die sel óf doodmaak óf laat verander.
"Ek het in die kantoor gewerk. Ek het met ’n vriend by die venster gepraat. Ek het die hele stad in ’n rooi vlam gesien, toe duik ek weg. Die glasstukke het my rug en gesig getref. My rok is deur die glas afgeruk. Toe staan ek op en hardloop na die berg waar die goeie skuiling was."