Uitdagings hoop op vir pragmatiese Merkel  Angela Merkel, kanselier van Duitsland. Argieffoto. Angela Merkel, die Duitse bondskanselier, is tans min of meer op die hoogtepunt van haar mag. Op haar Christen-Demokratiese Unie (CDU) se jaarkongres verlede week in Essen is 89,5% van die stemme op haar as enigste kandidaat vir die partyleierskap uitgebring. Maar dit beteken nie dat geen probleme vorentoe wag nie. Op die vorige kongres in 2012 het sy 97,9% van die stemme gekry, wat wys dat daar wel deeglik weerstand in die CDU teen haar leierskap is. Tog, daar is tans eenvoudig geen enkele alternatief vir haar in sig nie. Om die waarheid te sê, in Duitsland is iets te sien wat op ’n omgekeerde Trump-effek lyk. Verreweg die meeste Duitsers wantrou ’n populis soos Donald Trump diep. Hul eie geskiedenis met ’n populistiese leier – Adolf Hitler – is steeds ’n oop wond in die Duitse psige. En dus styg die CDU se steun weer in die peilings. Dis asof die kiesers – al is dit effens onwillig – hul toevlug soek by vertroude kontinuïteit – Mutti Merkel. Wat presies beweeg Merkel? In leserskommentare op die internet lees jy baie Suid-Afrikaners meen sy is links, liberaal, teen grense en selfs ten gunste van ’n wêreldregering. Merkel sal haarself nie hierin herken nie. Trouens, sy is eintlik taamlik konserwatief in die beste sin van die woord. Die beste bron vir Merkel se denke en beweegredes is in haar toesprake deur die jare op die webwerf van die bondskanselierskantoor te vinde. Daaruit kan ’n mens drie oorkoepelende, onderling verbandhoudende dryfvere distilleer. Om mee te begin is Merkel ’n gelowige Christen wat in ’n Lutherse pastorie grootgeword het. Sy neem die Bybelse partydigheid vir die spreekwoordelike weduwees en wese ernstig op. Op die kongres in Essen het sy byvoorbeeld gesê mense wat beskerming verdien – daarmee het sy vlugtelinge uit Sirië bedoel – moet dit ook kry. Elkeen moet as méns behandel word. Waarmee sy volkome pas in die erfenis van Martin Luther, wat ook klem gelê het op die waarde van die individu in die oë van God. Boonop word Merkel deur die Duitse verlede gedryf. Ten eerste natuurlik die geskiedenis van die Nazi’s, waarvan die skandvlek steeds swaar op die Duitse psige rus, maar ook haar eie ervaring as inwoner van die kommunistiese Oos-Duitsland waar sy grootgeword het. Soos baie Duitsers glo sy teen dié agtergrond dat daar ’n spesiale plig op Duitsland rus om polities moreel op te tree. En dit sluit in dat mense wat uit ’n wanhopige oorlogsituasie soos dié in Sirië vlug, nie in die steek gelaat mag word nie. ’n Derde beweegrede, wat met die eerste twee verband hou, is Merkel se geloof in die liberale veelparty-demokrasie. Sy het twéé diktature – dié van die Nazi’s en die kommuniste – as voorbeeld van wat vermy moet word. Dus is sy ernstig gekant teen wat sy sien populistiese verleiers, rottevangers van Hameln wat die Duitsers weer in die afgrond gaan lei. Maar om moreel hoogstaande beginsels te hê, is een ding. Om met daardie beginsels vol te hou in ’n gebroke situasie waar jou beweegruimte baie na aan nul is, waar jy geen skoon hande kan hou nie, is iets anders. Duitse politieke analiste wat Merkel goed ken sê sy weet dit baie goed. Hulle wys daarop dat sy as fisikus opgelei is – sy het ’n doktorsgraad in fisika – en dat sy probleme dus met ’n kombinasie van beginselvastheid en pragmatisme benader. Hoe kan die probleem opgelos word sonder om heeltemal afstand te doen van jou beginsels? Die vlugtelingprobleem is die een dilemma wat haar voor ’n haas onoplosbare teenstrydigheid plaas. Die objektiewe waarheid is dat byna ’n miljoen Moslem-vreemdelinge Duitsland in 2015 binnegestroom het – ’n getal wat in 2016 tot iets meer as 300 000 verminder is. Baie van dié mense is kragtens internasionale verdrae oor politieke asiel en Duitse wetgewing geregtig op asiel. Maar daar is ook honderdduisende kansvatters by, mense van elders in die Midde-Ooste, Asië en Afrika wat onder geen omstandighede op asiel aanspraak kan maak nie. Dis bowendien mense wat op die allergunstigste buitengewoon moeilik in die Europese samelewing geïntegreer kan word; dalk selfs heeltemal onintegreerbaar. Om begryplike redes koek dié mense in sekere stadsbuurte saam waar hulle soms al ’n meerderheid vorm. Dit veroorsaak aansienlike kommer by talle kiesers. En dit verklaar waarom ’n regs-populistiese groep soos die Alternative für Deutschland (AfD) in die peilings deesdae deur meer as ’n tiende van die kiesers gesteun word. Vir Duitsland, met sy spesifieke diktatoriale verlede, is dit baie. Teen dié agtergrond het Merkel moreel korrek opgetree toe sy begin 2015 geweier het om die Duitse grense vir die stroom vlugtelinge te sluit. Maar dit was, agterna gesien, ’n politieke fout. Merkel het destyds verklaar dat Siriese vlugtelinge welkom in die land was – ’n standpunt wat op sigself in ooreenstemming met sowel die volkereg as die Duitse wetgewing was. Maar wat al die kansvatters gehóór het, was: Kom maar, ons maak plek vir almal! En dus het honderdduisende onintegreerbare mense die land binnegestroom. Maar Merkel se politieke pragmatisme het haar intussen haar eie fout laat insien. En sonder om dit uitdruklik te erken, het sy haar beleid gewysig. (Deel van haar geheim is immers dat sy geen oordaad aan testosteroon het nie.) Die Europese Unie se ooreenkoms met Turkye om die stroom vlugtelinge oor die Egeïese See te stuit was grotendeels haar inisiatief. Teen die heining wat regoor die Balkan opgerig is om die mense teen te hou, het jy Merkel nie hoor beswaar maak nie. In haar toespraak verlede week het sy trouens uitdruklik verklaar: “’n Toestand soos dié in die laatsomer van 2015 kan, mag en sal hom nie weer herhaal nie.” Sy het ook aangekondig dat sy na wetlike maatreëls gaan soek om Moslemvroue se boerka of nikaab (wat die hele gesig bedek) te verbied. Duitsland gaan in die noordelike herfs van aanstaande jaar weer stembus toe. Die verset teen haar beleid is beslis groter as wat dit ’n jaar of twee gelede was, maar daar is op die oomblik eenvoudig geen alternatief vir haar nie – nie onder die Christen-Demokrate nie, en nog minder in die breë politiek. Vóór die kongres in Essen het sy aangekondig dat sy haar weer vir die kanselierskap beskikbaar stel. Soos sake nóú staan – let op die voorbehoud – sal sy Duitsland aanstaande jaar weer met haar interessante mengsel van beginselvastheid en pragmatisme lei.