Nóg ’n staatsrede, nóg leë beloftesPres. Cyril Ramaphosa tydens die Staatsrede 2022 (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Kenners wil hul verstout om te sê dat dit nie vir Suid-Afrikaners die moeite werd is om hul gunstelingtelevisiesepie mis te loop om Donderdagaand na pres. Cyril Ramaphosa se staatsrede te kyk nie. Afgesien van ’n moontlike aankondiging van ’n ramptoestand weens die kragkrisis, gaan Ramaphosa “waarskynlik niks sê wat hy nog nie in vorige staatsredes gesê het nie,” sê dr. Pieter Groenewald, leier van die VF Plus. Baie van wat tydens sy vorige staatsredes gesê is, het boonop nog nie in vervulling gekom nie. “Glo die man se geskiedenis eerder as sy toespraak,” sê Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut, in aanloop tot Ramaphosa se staatsrede. Groenewald en Mulder is dit eens dat Ramaphosa jaar ná jaar met mooi praatjies en selfs goeie planne kom, maar op die ou end nie man genoeg is om die weerstand van sy party te weerstaan en met dié planne deur te druk nie. Daar is tydens die vorige staatsrede gesê verskeie nuwe energieopwekkingsprojekte sou oor die volgende paar jaar aanlyn kom, terwyl die vestiging van ’n onafhanklike staatsbeheerde transmissiemaatskappy aandag sou geniet. Dit is ’n jaar later en dit het stééds nie gebeur nie. Intussen moet Suid-Afrikaners sonder krag klaarkom weens hoë fases van beurtkrag. Mulder sê Ramaphosa het sedert die vorige staatsrede die meeste van die “politieke rompslomp” rakende die nuwe energieopwekkingsprojekte uit die weg geruim met sy aankondiging in Augustus verlede jaar. “Ramaphosa het nie slegte planne nie, maar nou moet Gwede Mantashe, die minister van minerale bronne en energie, en die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (Nersa) dit implementeer en daar het die afgelope jaar nog niks op daardie front gebeur nie. “Dit is waar Ramaphosa in die hek duik. Hy het die koets reg ontwerp, maar hy weier om die siek en dooie perde om te ruil. Nou sit ons met ŉ koets wat lyk of hy vinnig kan gaan, maar eindelik nêrens heen op pad is nie.” Mulder sê daar is boonop die afgelope jaar besonder min vordering met die vestiging van ’n onafhanklike staatsbeheerde transmissiemaatskappy gemaak, waaroor Ramaphosa gedurende sy vorige staatsrede gedroom het. “Die ontbondeling van Eskom het feitlik byna heeltemal gestop. “Indien daar nie wesenlike veranderings in Ramaphosa se implementeringsvermoëns kom nie, gaan ons volgende jaar dieselfde ding tydens die staatsrede hoor en dit is dat beurtkrag ‘oor ŉ jaar’ iets van die verlede gaan wees.” Wat van staatskaping? Hoofregter Raymond Zondo, wat die kommissie van ondersoek na staatskaping gelei het, en pres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Kopano Tlape/GCIS) Groenewald verwag ook dat Ramaphosa Donderdagaand weer tot vervelens toe gaan praat oor sy regering se kwansuise optrede teen staatskaping. Ramaphosa het tydens sy 2022-staatsrede gesê dat hy nie later nie as 30 Junie 2022 ’n plan van aksie sou voorlê in reaksie op die bevindinge wat die Zondo-kommissie van ondersoek na staatskaping in hul verdoemende verslae gemaak het. Ramaphosa het sy woord gestand gedoen en ’n plan van aksie is voorgelê. Die plan het egter glad nie beïndruk nie aangesien geen kader in die verslag geïmpliseer óf tot verantwoording geroep is nie. Niemand is boonop al vervolg nie. “Dit was weereens mooi woorde, maar in die praktyk is dit nie behoorlik uitgevoer nie. Die hele verslag was eintlik ’n rookskerm,” meen Groenewald. “Ramaphosa wil nie golwe maak in die ANC nie. Hy is dalk herverkies tot president, maar hy kan altyd herroep word.” Slimstad Dit word ook vermoed dat Ramaphosa Donderdagaand weer lugkastele oor ’n slimstad in Lanseria sal bou. Dit terwyl die beplande ontwikkeling van die stad in werklikheid nog geen vorm aangeneem het nie. “Indien daar ontwikkeling is, is dit ondergronds,” skerts Mulder oor die oop stuk veld in Lanseria. “Ek dink waarlik Ramaphosa wil ’n slimstad bou, maar daar is géén kans dat ’n regering wat nie eers die ligte kan aanhou nie, iets kan doen wat ’n Eerstewêreldland sukkel om te doen. “Dit is ’n droom en aspirasie en sal waarskynlik net dit bly.” ‘Glo die geskiedenis, nie die man’ Foto bloot ter illustrasie. (Foto: Department of Transport/Facebook) Nes Ramaphosa se slimstad het verskeie van die ander beloftes wat in 2021 tydens die staatsrede gemaak is, ook nooit in vervulling gekom nie. Ramaphosa het wel drie belangrike teikens bereik wat hy vir 2021 uiteengesit het – die verhoogde lisensiedrempel vir onafhanklike kragopwekkers, die korporatisering van die Transnet Nasionale Haweowerheid en die toelaat van munisipaliteite om krag van onafhanklike kragopwekkers aan te koop. Die oorblywende 23 teikens is egter oor die hoof gesien, of bloot uitgestel na nuwe sperdatums, het die ekonoom Isaah Mhlanga in 2022 gesê. Volgens Mhlanga is ŉ skamele 11% van Ramaphosa se 2021-planne uitgevoer. Groenewald sê daar wag twee jaar later heel waarskynlik ’n soortgelyke “frustrerende staatsrede”. “Suid-Afrikaners moet maar besluit of hulle na die staatsrede wil luister, of hul gunstelingsepie wil kyk en die volgende oggend in die nuus lees oor wat belowe is.” Ramaphosa sal Donderdagaand om 19:00 sy staatsrede vir 2023 lewer.