Zondo: ‘Bedanking laaste opsie’ – RamaphosaPres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Elmond Jiyane, GCIS) Pres. Cyril Ramaphosa onthou groot kommer het destyds in ANC-geledere geheers toe oudpres. Jacob Zuma vir Nhlanhla Nene met Des van Rooyen as minister van finansies vervang het. Ramaphosa, in daardie stadium adjunkpresident, het destyds die aanstelling as ’n kaping van die nasionale tesourie beskou en selfs aangedui dat hy sal bedank. Hy het eindelik besluit dat bedanking nie ’n opsie is nie en dat hy moes bly om staatskaping te help takel. Só lui die president se openingsverklaring by die Zondo-kommissie van ondersoek na staatskaping waar hy Woensdagoggend begin getuig het. Ramaphosa is die laaste getuie voor die kommissie en moet vandag en môre vrae beantwoord oor staatskaping terwyl hy adjunkpresident van die land was. Hy sal ook ondervra word in sy hoedanigheid as huidige president. Ramaphosa het in sy openingsverklaring onder meer verwys na Van Rooyen se opspraakwekkende aanstelling in Desember 2015. Van Rooyen was vir ŉ skamele vier dae lank Suid-Afrika se minister van finansies voordat hy die trekpas gekry en deur Pravin Gordhan vervang is. Ramaphosa sê die aanstelling het destyds ŉ onmiddellike impak op die finansiële markte gehad en die destydse direkteur-generaal van die nasionale tesourie, Lungisa Fuzile, het hom genader om sy kommer uit te spreek oor die invloed wat die aanstelling op die nasionale tesourie sou hê. Hierna het Ramaphosa vir Jessie Duarte, in daardie stadium adjunk-sekretaris-generaal van die ANC, genader en aangedui dat hy sal bedank as adjunkpresident. “Ek glo dat die boodskap aan die destydse president oorgedra is. Daar was ŉ vlaag konsultasies waartydens sommige ANC-amptenare hul onrustigheid oor mnr. Des van Rooyen se aanstelling uitgespreek het.” Ramaphosa, Duarte en die destydse sekretaris-generaal van die ANC, Gwede Mantashe, het toe ’n beroep op Zuma gedoen om Gordhan as minister van finansies aan te stel, aangesien dit in die beste belang van die land sou wees en sou help om die finansiële markte te kalmeer. “Ek glo die besluit van pres. Zuma om Van Rooyen met Gordhan te vervang, was van kritieke belang om verdere skade aan die ekonomie te voorkom en die integriteit van Nasionale Tesourie te behou,” sê Ramaphosa nou, byna ses jaar later. Ramaphosa sê voorts dit sou inderwaarheid nie ’n goeie opsie vir hom gewees het om as adjunkpresident te bedank nie. ‘Ek het nie geweet nie’ Volgens Ramaphosa het hy destyds, nes ander Suid-Afrikaners, deur middel van joernaliste sowel as instellings soos die openbare beskermer en ouditeurs-generaal daarvan te hore gekom dat individue met persone in die regering saamsweer om sleutelposisies te beklee en sleutelinstellings te “kaap”. “Die vraag wat ontstaan ​​het was hoe ŉ mens die beste hierop moes reageer. Dit was ŉ vraag waarmee nie net ek moes worstel nie, maar ook ander uitvoerende hoofde van die regering wat diep bekommerd was oor hierdie verwikkelinge. “In my geval sou ek sê dat ek vyf opsies gehad het: om te bedank; om uit te praat, om dit teësinnig maar sonder protes te aanvaar; om dit stil te hou en stil te bly; of om te bly en dit te weerstaan ​​in die hoop dat ons dinge kan omkeer.” Ramaphosa sê hy het eindelik die laaste opsie gekies. “Die opsie wat ek gekies het, was om in my pos as adjunkpresident te bly en nie te bedank nie, nie in te stem nie en nie konfronterend te wees nie, maar om saam met ander in die ANC se bestuur te werk om misbruik te weerstaan ​​en verandering teweeg te bring, asook om die werk van sosiale en ekonomiese transformasie vol te hou.” Hy sê hy is nie spyt oor die opsie wat hy gekies het nie. “Ander stem dalk nie saam nie, maar vir my was dit die beste aksie wat ek kon neem.” Volgens Ramaphosa het sy kantoor sedert sy aanstelling as president in Februarie 2018 verskeie maatreëls getref om staatskaping hok te slaan, geplunderde instellings te herbou en ŉ kultuur van etiese staatsdiens en aanspreeklikheid te bevorder. Ramaphosa se getuienis duur voort.