Bedieningsopleiding in die Hervormde Kerk - Die Hervormer
Bedieningsopleiding in die Hervormde Kerk
Written by Dr André Ungerer (Augustus 2018)
Die letternaamwoord VTT (Voortgesette Teologiese Toerusting) is by al die predikante van die Hervormde Kerk welbekend. Sedert 2017 het nog ’n letternaamwoord, naamlik VBO (Voortgesette Bedieningsopleiding), die lig gesien. Wat sou dan die verskil tussen VTT en VBO wees?
Voortgesette Teologiese Toerusting (VTT)
Eers ’n oorsig oor wat VTT behels. VTT vind onder die vaandel van die Hervormde Teologiese Kollege (HTK) plaas en het tradisioneel ontwikkel as die eenkeer ’n jaar se bymekaarkom van predikante om teologiese toerusting te deurloop. Vroeër is die VTT in Junie of November van elke jaar in Pretoria aangebied en is daar jaarliks ’n tema vasgestel, met veral die dosente wat as medeaanbieders opgetree het. Later is Namibië addisioneel bedien, en sedert 2017 word VTT in tien streke aangebied. Hierdie werkwyse vind groter byval en die bywoningsyfers is ook beter. Die streeksbyeenkomste bevorder groter kohesie onder kollegas terwyl hulle ook wat die uitdagings in elke streek betref, groter begrip vir mekaar het en mekaar dienooreenkomstig beter kan bemoedig.
Om die tien streke beter te bedien, is die span VTT-aanbieders uitgebrei na drie kernaanbieders, naamlik drr André Ungerer, Christo van der Merwe en Frikkie Labuschagne. Dr Martin Jansen van Rensburg en di Janine Bevolo-Manders, Hannes Janse van Rensburg en Johan Bester word as hulpaanbieders, veral by die VTK (meer hieroor later), ingespan. Hulpaanbieders kan in die toekoms afgewissel word om ander kundiges ook geleentheid te bied.
Voortgesette Bedieningsopleiding (VBO)
Op die oog af wil dit lyk of VTT en VBO dieselfde is. Daar is raakpunte, maar ook verskille. Waar VTT uitsluitlik ’n kerkeie fokus het, bied VBO opleidingsgeleenthede wyer as die Hervormde Kerk. Tydens die 71ste AKV is besluit dat alle predikante en proponente op ’n jaarlikse basis aan VBO moet deelneem. Die VBO-komitee het bevind dat dit in die praktyk meer sin maak om by die NG Kerk se VBO-stelsel in te skakel, omdat die stelsel gestandaardiseer is en die twee Kerke mekaar se kursusse oor en weer kan bywoon. Predikante is die taak gestel om 50 VBO-krediete per jaar te verwerf. ’n VBO-krediet is gelykstaande aan 1 uur van onderrig.
Behalwe die VTT (30 krediete), kan Hervormde dominees deur middel van leeswerk, die skryf van artikels en die bywoning van kongresse of teologiese gesprekke tydens ringskomitees vir predikante, VBO-krediete verwerf. Verder bied die NG Kerk verskeie kursusse dwarsoor die land aan wat Hervormde predikante kan deurloop.
Wat is dan die verskil tussen VTT en VBO? VTT is kerkspesifiek en VBO is as’t ware ’n sambreelterm wat VTT insluit en terselfdertyd ’n wyer skopus bied wat dit makliker maak om 50 VBO-krediete te verwerf.
VTT en VBO ook aanlyn
Sommige predikante is aan deeltydse werkruimtes gekoppel en beoefen voltydse beroepe in ander sektore. Om VTT’s of ander kursusse gedurende weekdae by te woon, beteken dat hulle verlof moet neem. Die goeie nuus is dat daar vanjaar vir die eerste keer ’n aanlyn-VTT (15 VBO-krediete) sal wees. Die VTT-aanbieders het groot moeite gedoen om ’n aanlyn-werkboek, toepaslike vraelyste, videoinsetsels en assesserings daar te stel. 2017 se VTT is ook aanlyn beskikbaar en kan steeds gedoen word. Daar is ook heelparty boeke en artikels te lees waarmee verdere VBO-krediete verwerf kan word. Besonderhede oor hoe om hierdie moontlikhede te ontsluit, is reeds per skrywe aan die predikante gerig.
’n Belangrike aspek van aanlyn-VTT en aanlyn-VBO is die vervaardiging van videogrepe. Navorsing dui daarop dat veral korterige videogrepe baie gewild in die media (Facebook, WhatsApp, ensovoorts) asook by opleidingsgeleenthede is. Ons staan nog in ons kinderskoene wat video’s betref, maar ons is met die hulp van di Gerhard Stoltz en Dewald Kruger vinnig besig om te leer. Hierdie is uiteraard ’n duur aangeleentheid, en lesers wat wil bydra, is welkom om my te kontak. Ons sal graag in die toekoms ’n eie studio, goeie apparaat en programmatuur wil daarstel.
Voortgesette Toerusting Kerkraad (VTK)
Nog ’n letternaamwoord om te bemeester! Kerkraadslede kan veral die ore spits. Van die predikante het gedurende 2017 se VTT die versugting uitgespreek dat daar ook streeksaanbiedings vir ouderlinge en diakens gehou sal word. Die VTT-span het die moontlikheid met groot entoesiasme ondersoek, en die eerste VTK-aanbiedings van 2018 het reeds in Pretoria, Gauteng, Namibië, Natal en die Oos-Kaap plaasgevind.
VTK-byeenkomste word in samehang met die VTT vir predikante op streeksvlak aangebied en vind die naweek voorafgaande aan (of na) die VTT plaas. Dit stel die aanbieders van die VTT in staat om ook die VTK in streeksverband te behartig. Die gedagte is dat dié een ouderling en diaken as afgevaardigdes van ’n gemeente, juis leiers sal wees wat goeie motiveerders is, en wat oor die vermoë beskik om toerusting saam met die predikant te behartig. Dit versterk die aanbieding van die predikant soveel meer, aangesien daar reeds gedeelde kennis bestaan. Kerkrade is uiteraard welkom om meer ampsdraers af te vaardig. Ringskommissies kan ook ouderling- en diakenlede in die ringskommissies afvaardig om later ook by toerusting op ringsvlak behulpsaam te wees.
Daar was navrae oor die moontlikheid om VTK-aanbiedings uit te brei sodat meer kerkraadslede aan die kursusinhoud blootstelling kan kry. Om aan hierdie versoek te voldoen, word daar byvoorbeeld vir Mpumalanga twee VTK-aanbiedings gedurende Augustus beplan. Kursusmateriaal sal elektronies (en aanlyn) beskikbaar wees om toerusting op streeks- en kerkraadsvlak te vergemaklik.
Emosioneel gesonde leierskap
Tydens 2017 se VTT was die tema Die bestuur van verandering.Daar is onder andere aan die etiek van selfsorg aandag gegee. Tydens die gesprek oor die etiek van selfsorg, is gekyk na aspekte soos fisiese en emosionele gesondheid, uitbranding, medelye-moegheid, ensovoorts. In al tien die streke waar hierdie tema aangebied is, het daar indringende gesprekke gevolg en het die fasiliteerders onder die indruk gekom van die geweldige druk wat predikante in hul beroepslewe beleef. Dit was opvallend hoe eerlik en openhartig predikante oor byvoorbeeld uitbranding en medelye-moegheid (compassion fatigue) gepraat het. Die fasiliteerders was dit eens – hierdie tema moet verder ontgin word!
Het jy al die uitdrukking Soms kom kry ’n boek jou gehoor? Met die boek van Pete Scazzero (2015), The Emotionally Healthy Leader, was dit dieselfde. ’n Kollega het vir my ’n kopie as geskenk gegee en soos dit dikwels gaan, het die boek vir weke in my studeerkamer gelê. Iewers gedurende 2017 moes ek Kaap toe vlieg, en ek het as nagedagte die boek in my rugsak geprop. Tydens die vlug het ek begin lees en gou besef dat hierdie boek ’n besondere boodskap vir predikante het. Die eerlike en persoonlike manier waarop Scazzero oor sy eie geloofsreis skryf, asook sy eie, met tye, emosionele ongesondheid, en die ingrypende wyse waarop hy sy innerlike lewe as’t ware nuut rangskik het, het my laat wonder of hierdie boek nie die ideale boek vir 2018 se VTT is nie. Die lede van die VTT-span het elkeen die boek gelees, en met ons eerste vergadering in 2018 was die oorwegende gevoel dat die tema Emosioneel gesonde leierskap ’n gepaste en tydige tema vir predikante (geestelike leiers en lidmate) sal wees.
Hierdie tema word in vyf afdelings aangebied:
Emosioneel ongesonde leierskap. Emosioneel ongesonde leiers kan dikwels steeds goed funksioneer hoewel hulle op die lang termyn probleme kan ontwikkel. ’n Emosioneel ongesonde leier is iemand wie se emosionele en geestelike tenk leeg is, en wanneer dit kom by hul werk vir die Here, is daar ’n groot leemte – hulle doen baie vir die Here, maar hulle bestee nie baie tyd saam met die Here nie. Tydens hierdie aanbieding word verskillende aspekte van emosioneel ongesonde leierskap uitgewys. Dit dek die tafel vir die vier hoekpilare van emosioneel gesonde leierskap.
Ontmoet jou skaduwee. Elke mens het ’n skaduwee. Jou skaduwee is die akkumulasie van ongetemde emosies, minder suiwer motiewe en gedagtes, wat alhoewel dit grootliks onbewustelik is, ons gedrag sterk beïnvloed en vorm. Dit is die beskadigde maar meestal verskuilde uitgawe van wie jy diep binne-in is. Die skaduwee mag in ‘n variasie van vorme uitbars. Soms druk dit sigself uit in sondige gedrag, soos veroordelende perfeksionisme, woedeuitbarstings, jaloesie, gekrenktheid, luste, gierigheid of bitterheid. Dit mag sigself ook op subtieler maniere openbaar, soos die behoefte om altyd ander te moet red sodat mense van jou kan hou, ’n behoefte om raakgesien te word, die onvermoë om op te hou werk, of ’n neiging tot isolasie of rigiditeit.
Lei vanuit jou huwelik of enkellopendheid. Geestelike leiers is geneig om hul bedieningswerk bo alles te stel met die goeie motivering dat die werk van die Here die belangrikste is. Intussen mag dit gebeur dat alle ander verhoudinge totaal verwaarloos word, en ironies genoeg juis weer die bediening nadelig beïnvloed. Die regte volgorde van ’n predikant se prioriteite moet wees: jou verhouding met God, jou verhouding met jou huweliksmaat of jouself (enkellopend), gemeentebediening en die res.
Bring jou werks- en lewenspas af vir liefdevolle gemeenskap met God. Soos reeds uitgewys, is predikante só besig om vir die Here te werk dat hulle meestal nie genoeg tyd met God deurbring nie. Tydens hierdie sessie word die belang van stil tyd asook ’n meer gebalanseerde lewenswyse beklemtoon.
Die vreugde van ’n rusdag (Sabbat). Wat is die verskil tussen ’n afdag en Sabbatsrus? By die meeste predikante is ’n afdag iets wat sporadies geneem word. Dikwels word ’n beplande afdag in die wiele gery deur onbeplande gebeure in die gemeente. ’n Sabbatsrus is ’n weeklikse 24 uur lange tydgleuf wat intensioneel beplan en as rusdag deurgevoer word. Predikante word aangemoedig om hierdie weeklikse rusdag te beplan en te handhaaf.
Voortgesette bedieningsopleiding is van wesenlike belang vir kerngesonde leierskap in die Kerk. My bede is dat daar by elke predikant, diensleier en lidmaat ’n leergierigheid sal wees waarby gemeentes ten beste kan baat.
(Dr André Ungerer is hoof van die HTK
en voorsitter van die Kommissie van die AKV)