Frankryk | Loer Toer
Category Archives: Frankryk
Frankryk July 12, 2018 Leave a comment
Dié café is een van die oudste koffiekroeë in Parys, ‘n plek waar ek — helaas — net ingeloer het. Dit het hoë aansien op die linker oewer van Parys se kultuurlewe weens die kliënte wat al daar koffie gedrink het. My fokus is op drie: Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir en Albert Camus.
Oor hierdie tafels en in die sigaret- en pyprook het die gesprekke van hierdie drie mense Westerse denke in nuwe rigtings gestoot, ons filosofie ‘n nuwe baadjie gegee : Sartre met eksistentialisme ; de Beauvoir met feminisme ; Camus met absurdisme.
Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Sartre en de Beauvoir aan die kantlyn van die Franse Weerstand, terwyl Camus gereeld vir Combat geskryf het, die ondergrondse koerant van die Weerstand. In dié jare het de Beauvoir haar notas in die rigting van Le Deuxiéme Sex gemaak; Camus se literêre werk, veral L’Etranger en Sisyphe wat hy tydens die oorlog gepubliseer het, sou hom die Nobelprys laat verower en daar word gevra of Sartre se boek L’Étre et le Néant nie dalk die invloedrykste filosofiese werk van ons tyd is nie.
In die Café de Flore is die toetslopies gedoen. Koffie was goedkoop, maar pyptabak, het Sartre ontdek, kon hy nie beskostig nie. Dus, het hy, voor elke gesprek met die ander, onder die tafels loop kruip op soek na twak in oorblystompies. Dan, deur die rookwalms, kon hy die geskiedenis van idees omdolwe.
Côte d’Azur, Frankryk July 6, 2018 Leave a comment
Is hy ‘n joernalis ? Is hy ‘n antropoloog ? Is hy ‘n diplomaat? Dit is moeilik om hierdie kwiksilwer-persoonlikheid vas te pen.
Antoine de Maximy het al die wêreld deur televisieprogramme gemaak, met sy reise na onbekende streke en onbekende mense. Tog is die streek nie altyd so onbekend nie. Hy ry rond op ‘n soort motorfiets-met-sywa en gesels met ‘n toestel wat hom afneem.
Die lys van streke wat hy al besoek het, is treffend — Chile, Namibië, San Salvador, Croasië, om maar vier uit die tientalle te noem.
Die meeste van die tyd, soos hy met mense op straat verkeer, word hy vriendelik ontvang. Hier en daar is daar uitsonderings, wat die aspek van cinema vérité in sy werk uitlig.
Die sleutelaksie in die program is die poseer van die vraag : Mag ek vanaand by jou huis kom slaap? Sy dit in ‘n woonstel in Amsterdam of in ‘n struis in die bosse van Malawi, sê die meeste mense ja en met sy vertrek in die oggend voel jy of gehegte vriendskappe hier gesmee is.
Daar is seker geld agter só ‘n program en ek meen dat hy tog ‘n filmspan by hom het al voel mens dat hy stoksielalleen is.
Dit is die kansvattery, die uithouvermoeë, die geduld, die beurende nuuskierigheid en die gawe om mense te laat lag, al is hulle kultureel van mekaar verwyder, wat hierdie programreeks so uitsonderlik maak.
Hy het ‘n innemende persoonlikheid, met ‘n ondeunde glim in die oog, en ‘n oor-die-skouer-benadering. Sy belang in alle mense en ja, die liefde, straal deur.
Côte d’Azur, Frankryk July 1, 2018 Leave a comment
Dit is vir my moeilik en laat my ambivalent om hierdie onderwerp aan te neem. Tourne la page, mag die Franse sê. Blaai om. Dis meer as nuuskierigheid. Ons moet onthou, sodat ons kan poog om dit nie weer te doen nie. Tog gebeur dit op verskillende maniere en plekke nou. Dit gaan oor die Besetting van Frankryk tydens die Tweede Wêreldoorlog, die samewerking en die restitusie.
Die statistiek stem my donker. Frankryk, word daar gesê, het met die Duisters saamgewerk meer as enige ander land in Europa, met die uitsondering van Hongarye. 76,000 Jode is deporteer en van daardie getal het 2,500 die doodskampe oorleef. In Juniemaand van 1944, nog voor die Duitsers van Frankryk verdryf is, word 120,000 mense genoem as samewerkers wat gestraf sou word.
Die vertrek van die Duitsers lei tot ‘n donker tydperk in Franse geskiedenis, dalk vergelykbaar met die Groot Terreur tydens die Franse Revolusie in die jare 1790.
Daar was twee typerke in die restitusie van die land. Een word genoem “die wilde tydperk” toe daar summiere teregstellings is, deur individuele mense en groepe, privaat en in die openbaar. Vrouens wat verdag is van verhoudings met Duitse soldate se koppe is kaal geskeer en hulle is in die openbaar verneder.
Generaal de Gaulle het dié stopgesit en die proses is deur die howe oorgeneem. Tussen 1944 and 1951 is ‘n totaal van 6,762 deur die ampelike howe tot die doodstraf veroordeel , maar slegs 791 is teregestel. Die twee leiers van die Vichy-regering, Pétain en Laval, is, onder andere, verhoor. Pétain is lewenslank tronkstraf toegedien en Laval is in 1945 deur vuurpelaton teregestel.
Ian Ousby, historikus van die Besetting, meen dat een van die grootste tragedies van die Besetting was die verdeling onder die Franse volk. Van die samewerkers, veral die Milice wat met die Gestapo werksaam was, het gruweldade uitgevoer. Maar die Franse Weerstand het self nie in dié verband stilgesit nie.
In Antibes, minder as drie weke ná die bevryding van die dorp op 24ste Augustus, 1944, in die sogenaamde “wilde tydperk”, is tien verdagte samewerkers summier by Fort Carré teregestel. Daar is dié wat sê ons moet die gebeurtenis in sy historiese verband sien. Daar is ander wat meen dat dit die groot skande van die moderne tydperk in Antibes is.
The Vintage News (internet)
Argiewe, Franse Weerstand 1943 – 1944, 28/05/2017
(Flitssage , RotsWolk-Uitgewers)
Côte d’Azur, Frankryk June 27, 2018 Leave a comment
As tiener het ek vir die eerste keer moderne brandglasvensters in ‘n kerk gesien en dit was die Burgerspark NG kerk in Pretoria. Dit het my opgeval dat dié kunswerk in ‘n amper kunslose tradisie van Protestante kerkgeboue, was ‘n wending. Dit was die begin van my belang in artes sacrés.
Die Chapelle Ste Thérèse in Antibes, vyftien minute se stap van waar ek bly, is seker twintig of dertig jaar gelede gebou. Die eenvoudige argitektuur is innemend — kunsklip vir die buite muurvlakke en Romaanse boë aan die binne. Maar dit was die brandglasvensters en die skilderye van die Stasies van die Kruis wat by my sal bly.
Dalk, die Hemelvaarding
St Georges en die Draak
En twee van die Stasies van die Kruis
Ste Veronique – Stasie van die Kruis
Deposisie – Stasie van die Kruis
Dié Deposisietoneel is ongewoon en vir my treffend. Tradisioneel word die toneel met Christus se regter arm wat die proses begin, uitgebeeld.
Daar word geglo dat St Thérèse as kind deur Maria van die dood gered is. Die vertaling op hierdie muurskildery: Thérèse, kind, wonderfkuur deur Notre Dame.
En dié kunswerke verdiep wanneer mens die geskiedenis van Thérèse self ken. Sy is in Normandie gebore. In haar karige 24 jaar het sy ‘n geestelike piek bereik wat haar deur sommiges as die grootste heilige van die moderne tydperk beskou word. Die Basilica de Lisieux in Noord Frankryk, wat haar lewe vier, kry die tweede grootste aantal pelgrimme ná Lourdes in Frankryk.
Frankryk June 27, 2018 Leave a comment
Dit is vir my interessant in die Franse media om ‘n populêre sangeres, ‘n ikoon, uit my jeug weer te sien. In die vroeë-sestigerjare onthou ek vir Françoise Hardy aan die kantlyn van populêre musiek wat deur Britse en Amerikaanse sangers gedomineer was. Sy was Frans; sy was anders.
Daar was niks flambojant aan haar nie, niks uitgevat en pronkerig nie. Sy het nie geskree nie; sy het nie geknor nie.
Sy is in 1944 in Parys gebore en word groot in die tradisie van die Franse chanson, ‘n term meer spesifiek as wat voorkom. In dié tradisie is daar blywende melodië en intelligente, gevoelsvolle lirieke. Sy het goed gedoen met liede soos Tous les garçons et les filles en Le temps de l’amour.
Dan was daar die beeld. Soos Brigitte Bardot, was sy deel van die wegbreek met vrouebeelde van die eerste helfde van die 20ste eeu. Soos Bardot, is haar gelaatstrekke breed, haar lippe vol en die groot oë dwingend. Myns siens, toon Bardot ‘n beeld van ‘n behoeftige vrou; Hardy is totentaal haar eie mens. Haar gelaatstrekke is sterk, eerder as oulik. Van die begin af toon sy ‘n beeld van ‘n magnetiese misterie. Die gehoue sensualiteit bereik ‘n hoogtepunt in die video Voila (1967), tans op You-tube beskikbaar.
Vandag is Françoise Hardy in haar middel-sewentigs en sy is steeds populer. ‘n Vrou van vele talente, het sy al in verskeie tale gesing, in rolprente verskyn en was ‘n gesogte model. In haar huidige onderhoude, kom sy stil en ongedwonge voor. Sy praat met innemende innigheid. Haar klere is eenvoudig en elegant. Vir my is sy ‘n inspirasie. Op ‘n klein manier, is sy monumentaal.
Drie Franse Liede 2.3.2018
“Et Dieu … crea la femme” 21.3.2018
Kapel St Johannes die Doper – herbesoek
Côte d’Azur June 25, 2018 Leave a comment
Ek was vroeg in Februarie dié jaar hier, die Kapel van St Johannes die Doper, in Antibes. Ek het toe van anderkant die staal heining die plek besigtig. Ek het verneem dat hulle elke jaar die 24ste Junie, tradisioneel beskou as die geboortedatum van Johannes die Doper, ‘n fête hier het en ek meen toe dat ek dalk verder sou kom en die binne van hierdie historiese plek te sien kry.
Die Kapel se Bisantynse toring
Maar vandag sien ek toe net ‘n enkele motor daar met ‘n geskrewe kennisgewing op die hek: die fête vind eers vanaand plaas. Maar die bestuurder van die motor is toe ‘n bejaarde dame wat die Kapel kom regkry het. Ek stel my voor en praat oor my belangstelling. Sy sê sy is Anna en stem in om my die Kapel te wys.
Die kliplaag – fondasie van die 5de eeu
Die eerste wat my opval, is ‘n uitgrawing langs die muur van die Kapel, ‘n verleentheid vir haar, maar vir my was dit ‘n blik op die klippe wat die fondament van die Kapel is, klippe wat in die vyfde eeu ná Christus neergelê is. Dit is dus een van die oudste Christelike geboue in Europa.
Madame Anna sluit oop. Die binne van die Kapel, plek vir nagenoeg vyftig, het ek seker in my verbeelding opgebou en ek is toe ietwat teleurgestel. Dit is barok, maar nie oordadig nie. Dalk het ek iets Bisantyns verwag, wat die uiterlike struktuur van die gebou weerspieël. Ja, dalk neem ek nie die duisend jaar ná die stigting van die Kapel in ag nie. Dinge verander oor die jare.
Binne die Kapel
Dié Kapel is al van die laat-Middeleeue onder die beskerming van ‘n groep families in Antibes. Madame Anna wys my toe die nisse in die Kapel waar die asse van dié voorsate bewaar word, nisse onder die naam De Profundis. Hier mag ek nie foto’s neem nie. En dié voorsate is háár voorsate. Een van die marmer gedenkplate het geen graveerde naam en datums op nie. Hier, sê sy met trots, sal ek en my man begrawe word.
Die begraf-nisse is agter dié twee Gotiese vensters, seker ‘n aangeboude deel
Die Guide-familie gedenksteen, dalk vier eeue oud
Ek ontdek toe dat die naam Guide haar voorsate se familienaam is, ‘n naam wat vroeër Italiaans was – Guidi. Weer trots sê sy daar is in Toskana ‘n kasteel met die naam Guidi. Geen twyfel, dink ek, hier is die bloed blou.
Die altaarskildery is vir my treffend — ‘n beeld van Johannes die Doper wat water oor Christus se hoof stort. Ondramaties en gevoelsvol.
Daar was twee ander kunswerke wat my tot denke gestem het.
‘n Kwesbare Johannes die Doper
‘n Kinderlike Notre Dame
My teleurstelling vervaag. Kyk hoe lank is dié plek al hier, sê ek myself. En dink wat dit vir mense beteken het.
24ste Junie, 2018
Kyk ook Die Kapel van St Johannes die Doper, Antibes, 16/2/2018
Met dank aan Madame Anna Guide
Côte d’Azur June 20, 2018 Leave a comment
As ek by die sitkamervensteruitkyk, noord-oos oor die beboomde voorstede, sien ek die Middellandse See. Tien jaar gelede, as jy vir my gesê het dit sal jou uitsig wees, sou ek gesê het, Droom maar. Die lewe verras.
In die verte op die gespande gesigseinder, is daar ‘n wit veertjie van ‘n skip. Watter waters is dié waarop daai seil verskyn?
Die Middellandse See word ‘n wieg en ‘n graf genoem. As ons Westers is, dan is daardie wieg en graf ons s’n.
Mnujdra Tempels, Malta, 3500 vC, oudste groot geboue in die M’See
Die Mnujdra Portaal, tekens van voor-geskiedenis-argitektuur
Historici, lyk dit my, is ietwat soos moderne joernaliste: skryf niks wat verveel nie, al is dit waar. Skryf oor magstryde, oor oorloë, oor alliansies, oor verraad. Net vir die smaak sprinkel bietjie kuns en argitektuur in. Dit maak die bitter soet. Homerus praat oor die wyndonker see … Is die rooierige kleur wat daar voorgestel word, per toeval?
Verbeel jou ‘n skoeneboks met bakleiende insekte. Dit is die indruk wat ek van historici kry. Daar was Fenisiërs, Grieke, Masedoniërs, Persiërs, Egiptenare, Romeine … en dan die dosyne kleiner groepe van inboorlinge wat teen kolonisering geveg het, wat alliansies gevorm het, wat slawe geword het of geslag is. En dit is alles in die oos-Middellandse See.
Sicladiese kop, 2400 vC
Griekse kop, 400 vC
In die laaste vyfhonderd jaar van die millennium voor Christus, verskuif die swaartepunt na die Weste toe. Die twee groot name is Rome en Carthago. Vir meer as twee eeue het hierdie twee mekaar se kele afgesny in asemrowende veldslae en seegevegte. Uiteindelik het Rome, wat nie, volgens historici, juis ‘n seevarende mag wou word nie, Carthago oorrompel en tot grondvlak vergruis. Die ruïnes wat mens in vandag se Tunisië sien, is seker vir toeriste herbou.
Romeinse amfiteater, Siracuse
Ruïnes van Cartago, vandag Tunisië
Hier in Antibes, voorheen Antipolis, sit ek op stene wat hulle weet deel van Romeinse baddens was, baddens wat sentraal in hulle kultuur was, seker om die bloed onder hulle vingernaels uit te was.
Waar Romeine gebad het
John Julius Norwich: The Middle Sea. Vintage, 2007.
David Abulafia: The Great Sea. Penguin Books, 2011.
Griekse trireem-aanvalboot – brittanica.com
Mnujdra Tempels, Malta, 3500 vC. Oudste groot geboue in die M. See – infinito.it
Die Tempel Poort – dreamstime.com
Sicladiese kop, 2400 vC – greekartshop.com
Griekse kop, 500 vC – pinterest.com
Romeinse amfiteater, Siracuse – lolhostel.com
Ruïnes van Cartago – pinterest.com