Na afloop van die relatiewe vreedsame proses van oorgang na 'n demokratiese bestel in SuidAfrika in 1994 het 'n groot aantal beleidsdokumente, publikasies, konferensies en inisiatiewe die lig gesien in die veld van hoëronderwysstudie en -navorsing (Bitzer &Wilkinson 2009). Dit mag redelik akkuraat wees om te beweer dat die nuutverkose ANC regering die status quo op alle vlakke van onderwys, wat hoër onderwys insluit, so vinnig en radikaal moontlik wou verander.
Ten einde sleutelmomente in hoër onderwys egter beter te verstaan, is dit nodig om bronne te vermeld wat nie noodwendig slegs beleid oor hoër onderwys uitspel nie. Een so 'n bron is dié van Malherbe (1929), 'n toenmalige dosent in Opvoedkunde aan die Universiteit van Kaapstad. Malherbe het 'n publikasie van meer as 500 bladsye die lig laat sien oor Suid-Afrikaanse onderwys in die tydperk wat strek van1652 tot 1922. Die bibliografie van Malherbe se boek bevat verwysings na hoogs interessante dokumente en publikasies oor hoër onderwys, maar sy werk dui eweneens op 'n baie ongeorganiseerde veld van bykans toevallige studie en navorsing oor hoër onderwys as onderwerp van studie.
Ook van besondere belang vir navorsing en studie in hoër onderwys was 'n boek deur Pauw (1975), Die Westerse Universiteit, waarin 'n analise gemaak is van die karakteristiek van die Westerse universiteit (as model vir die Suid-Afrikaanse universiteit) met toepassings op die Suid-Afrikaanse universiteitswese van die 1960/70's. Hoewel dit 'n uiters belangrike bydrae in daardie stadium tot die literatuur oor hoër onderwys gemaak het, het Pauw se werk ongelukkig twee sake nie goed belig nie. Eerstens het hy die onstuimige politieke konteks in Suid-Afrika, en veral die rol van protespolitiek in hoër onderwys, grootliks geïgnoreer. Tweedens het hy slegs die Westerse universiteit as verkenningsraamwerk benut en geen aandag aan universiteite in ontwikkelende lande geskenk nie. Hierdie twee leemtes was prominent, maar ter versagting het Pauw wel 'n bylae ingevoeg oor die werk en bevindinge van die sogenaamde Van Wyk De Vries Kommissie van Ondersoek na Hoër Onderwys (VWdVK), wat deur die Nasionale Party Regering onder leiding van regter J van Wyk de Vries aangestel is in 1968. Ongelukkig het (of kon) hierdie verslag, wat 'n aantal belangrike kwessies aangespreek het (onder meer akademiese vryheid, die regsposisie van universiteite met betrekking tot die Staat, die instel van adviesliggame oor hoër onderwys, universiteitsfinansiering en studente-onrus), nie die wesenlike strukturele problematiek van 'n versnipperde, polities gedrewe hoëronderwysstelsel in oënskou geneem nie.
Die voorgaande agtergrondoorsig, wat enkele hoofmomente uitlig oor die Suid-Afrikaanse geskiedenis van studies en navorsing op die terrein van hoër onderwys, lei noodwendig tot die vraag na hoe die studieterrein van hoër onderwys tans daar uitsien - veral in die lig van bestaande buitelandse karterings van die ondersoekveld. Die volgende vrae het derhalwe 'n ondersoek in hierdie verband deur die skrywers gerig: Wat is die huidige (tematiese) kartering van hoër-onderwysstudie en -navorsing in Suid-Afrika? Is daar bepaalde beklemtonings in Suid-Afrika in vergelyking met internasionale karterings? Is daar bewyse van unieke huidige en toekomstige beklemtonings in hoëronderwysstudie en -navorsing, gegewe die sosio-politiese ontwikkelinge in Suid-Afrika oor die afgelope byna twintig jaar na 1994? Meer duidelikheid oor hierdie vrae kan moontlike leemtes aandui, sowel as 'n rigtingwyser dien, vir die identifisering van toekomstige studie- en navorsingsonderwerpe en -temas.
Met die oog op vergelyking tussen internasionale en Suid-Afrikaanse karterings, is die analise van Tight (2003; 2004; 2004a), wat in die Brits-Europese konteks onderneem is, waarskynlik die mees akkurate. Tight het 406 gepubliseerde artikels in die 17 mees prominente akademiese tydskrifte in die studieveld van hoër onderwys vir die tydperk 2000 - 2003 ontleed. Hierdie tydskrifte publiseer slegs artikels in Engels, is hoogs selektief en word almal buite die VSA uitgegee. Tight se analise het die volgende agt tematiese kategorieë van ondersoek in hoër onderwys prominent uitgelig:
Deur gebruik te maak van onderwerpmodellering het Uys en Frick 'n totaal van 1 237 opsommings (abstrakte) ontleed van artikels wat in die Suid-Afrikaanse Tydskrifvir Hoër Onderwys gepubliseer is in die tydperk tussen 1987 en 2007. Hierdie studie het die elektroniese tel van sleutelterme in artikelopsommings behels deur die benutting van CAT ("Computer Analysis Toolkit") sagteware met die aanname dat veranderinge in die breë Suid-Afrikaanse samelewing en spesifiek in hoër onderwys deur navorsing en publikasies in hierdie tydskrif gereflekteer sou word.
Die tematiese klassifikasie van Tight (2003; 2004; 2004a) is in 'n groot mate toepaslik bevind vir die kategorieë wat in Suid-Afrikaanse gepubliseerde artikels oor hoër onderwys na vore getree het. Die subkategorieë soos deur Tight aangedui, was egter nie deurgaans toepaslik nie en unieke Suid-Afrikaanse beklemtonings is uitgewys.
Teen 2006/7 was die transformasie van hoër onderwys en aangeleenthede wat daarmee verband hou 'n navorsingstema wat besondere belangsteling ontlok het. Daardie tendens is waarskynlik aan die toeneem (of minstens nog nie aan die afneem nie) soos wat politieke en gemeenskapsdruk op hoëronderwysinstellings (veral in Suid-Afrika) om volledig te transformeer1 toeneem. Dit mag ook 'n addisionele kategorie van navorsing oor telematiese onderwys aandui.
'n Klem op die verband tussen hoer οnderwys en gemeenskapsveranwoordelikheid blyk 'n verdere unieke Suid-Afrikaanse klem in navoringsonderwerpe oor hoër onderwys te dra wat nie in Tight se klassifikasie voorgekom het nie.
'n Tweede voorbeeld is die inhoud en implikasies van voorstelle rondom die voorsiening van naskoolse onderwysgeleenthede in Suid-Afrika soos onlangs voorgestel deur die gepubliseerde Groenskrif oor Naskoolse Onderwys (RSA 2012). Gegewe die buitengewone groot getalle jongmense wat geensins naskools studeer of enige opleiding ontvang nie (tans na beraming tot 3,5 miljoen), word die massafisering van naskoolse onderwys in Suid-Afrika in die Groenskrif voorgestel - ook wat hoër onderwys betref. Daar word in die vooruitsig gestel dat die deelnamekoers van die huidige ongeveer 15% van 18-25 jariges van die bevolking sal verhoog na 23% in 2025. Hierdie uitbreidings sal geweldige eise aan hoër en ander vlakke van onderwys stel en waarskynlik deeglik in navorsingsonderwerpe reflekteer.
'n Derde tendens is die veranderinge in die voorsiening en finansiering van hoër onderwys, wat tans wêreldwyd deur ekonomiese knellings en insinkings beïnvloed word (Breneman 2002; Douglass 2010). Groter finansiële bydraes tot universiteitskostes deur studente, beperkings op die voorsiening van werkgeleenthede, besnoeiings deur (veral Westerse) regerings op hoër onderwys-uitgawes en toenemende steun op kennis as basis vir ekonomiese ontwikkeling en groei bring nuwe vraagstukke na vore wat waarskynlik 'n impak sal hê op hoëronderwysnavorsingsagendas en temas wêreldwyd, sowel as in Suid-Afrika.
Teen hierdie agtergrond is dit hoogs wenslik dat studie en navorsing aangepak word met inagneming van 'n kartering van die veld hoër onderwys ten einde 'n bepaalde studie of projek in die studieveld te kan posisioneer. Wanneer die parameters van 'n studieveld bekend is, kan dit aansienlik bydra tot die professionalisering daarvan sowel as die uitbreiding (grensverskuiwing) van die betrokke kennisveld.