Op 13 September is dit D-dag vir Afrikaans as onderrigtaal op universiteitsvlak. Op die hierdie dag dien die taalbeleid van die Universiteit Stellenbosch (US), waarin Engels die oorheersende plek beklee, voor die Konstitusionele Hof. Gaan die uitspraak teen Afrikaans, dan bly van die 37 kampusse in die land net die NWU (Potchefstroomkampus) oor waar ’n student sy of haar voorgraadse studie in Afrikaans kan doen.
Dit is in hierdie bewoë tye dat Matieland se Eeufeesuitgawe US-alumni bereik het. Voorin is daar ’n boodskap van die rektor, Wim de Villiers, onder die opskrif “Saam vorentoe”. ’n Mens sou verwag het dat hy ’n ewewigtige besinning sou bied van wat die US in sy eerste eeu tot stand gebring het. Daar is egter net enkele kursoriese opmerkings, waarvan die strekking hoofsaaklik negatief is.
Die rektor trap hier kwaai klei. Hy verkrag die belangrikste beginsel van omgaan met die geskiedenis, naamlik om elke handeling binne die raamwerk van die tyd waarin dit plaasgevind het, te beoordeel.
’n Mens wonder wat die rektor bedoel as hy skryf dat die besluit van die US na sy totstandkoming in 1918 om nie Engels as voertaal te gebruik nie, “te eng” was. Teen 1915 het slegs 15% van die Afrikaanse kinders verder as standerd 5 gevorder en net 4% was vlot in Engels.
In 1915 het CJ Langenhoven hierdie satiriese gedig geskryf oor Afrikaners wat ’n “vreedsame saambestaan” van Hollands met Engels bepleit:
Dit lyk of die rektor onbewus is van die konsensus in die literatuur oor taalverplasing dat ’n kleiner taal hom nie kan handhaaf teen ’n wêreldtaal soos Engels sonder dat sprekers van die kleiner taal dit as deel van hul sosiale identiteit beskou nie.