Die wêreld volgens Angus Buchan - Prof. Hansie Wolmarans
Die wêreld volgens Angus Buchan
Deur Prof. Hansie Wolmarans op 1 Februarie 2011
Dit is 'n sielsieke inrigting in die middel van die nag. 'n Stem verbreek die stilte: "Julle moet na my luister; ek is Napoleon!" "Hoe weet jy dit?" roep 'n ander bewoner. "God het my gesê" kom die oortuigende antwoord. "Nee, ek het nie!" skree 'n derde een.
In ons kranksinnige wêreld hoor ons botsende aansprake oor God. Elkeen is so oortuig van die waarheid as die vorige een. In hierdie raamwerk kan mens dus die Angus Buchan fenomeen as 'n patologie beskryf. Dit is 'n groepswaansin waar Buchan buitensporige aansprake maak. Hierdie geestelike virus tas veral Afrikaanssprekende mense aan. Omtrent agt en negentig persent van sy volgelinge is Afrikaners. Hulle noem hom "Oom Angus."
Hy is 'n bees- en mielieboer van Skotse herkoms wat in 1978 uit Zambië sak en pak KwaZulu-Natal toe verhuis het. In 1980 het hy Shalom Ministries begin om vir die plaaslike gemeenskap te preek. Sy boek (1998) Faith Like Potatoes is deur Frans Cronje en Regardt van den Bergh verfilm. Hierin word vertel hoedat God hom met verskillende wonderwerke van finansiële ondergang gered het. 'n Weeshuis (vir omtrent 25 kinders) en 'n plaasskool vir omtrent 200 leerlinge word deur Shalom Ministries bedryf. Buchan voel dat hy deur God geroep is om veral mans terug te bring om hulle Bybelse roeping te vervul: vir hulle huisgesinne te sorg, hulle kinders te dissiplineer, en oor hulle vroue te heers. Sy "Mighty Men" saamtrekke word deur duisende mans bygewoon (die getalle wat genoem word is tussen 20,000 en 300,000). Sy volgelinge beskou die hordes as hemelse bevestiging dat hy 'n man van God is.
Dit is egter eerder 'n aanduiding van 'n massa epidemie baie soos die derduisende Afrikaans-sprekende mense wat al hulle geld verloor het in Marietjie Prinsloo se piramideskema. Haar briefhoofde het mos gesê, Soli Deo Gloria ("Alle eer aan God"). In beide gevalle is die kwaadaardige virus die geloof dat God die wette van die natuur of ekonomie oortree ten gunste van sy uitverkorenes. In beide gevalle is Afrikaners veral vatbaar vir dié smetstof.
Op die verhoog praat Buchan min; hy skree baie. Sy styl is dié van 'n pa met gesag: "Die Here het vir my gesê!" "Ek wil met julle praat!" "Ek wil hê julle moet luister!" "God is hier! Die Here is hier!" "Sê 'amen!'" "Moenie handeklap nie; ek sal vir julle sê wanneer om hande te klap!" "Staan op vir Jesus!" "Bid agter my aan!" Hy appelleer op die emosie van vrees: "Sê nou jy gaan vannag dood en moet voor die regterstoel van God verskyn..."
Buchan se aansprake berus op sy patologiese visie van die werklikheid, dat God ten gunste van sy uitverkorenes teen die normale gang van sake ingryp. Glo net, en God sal jou besigheid seën. God wys op bonatuurlike maniere dat sy seën op Buchan se saamtrekke rus. In Van der Bijlpark (Junie 2008) het Hy 'n wolk in die vorm van 'n hart oor die stadion laat vorm. In Kaapstad (September 2008) het God die weer laat opklaar sodat sy saamtrek in die opelug kan plaasvind.
Gebed het krag. Op sy eie plaas het 'n vuur gedreig om 'n naburige plantasie af te brand. Buchan het gebid vir reën wat God toe gestuur het om die vuur te blus. "Te hel met El-Nino" het Buchan gesê nadat hy teen die advies van weervoorspellers aartappels geplant het. God het dit laat reën. Die ergste droogte in 'n duisend jaar in Australië is gebreek nadat hy 'n byeenkoms daar toegespreek het (Februarie 2009). Die dag na sy saamtrek het dit begin reën. Gebed het al siekte, stres, depressie en homoseksualiteit (!) genees.
Om God so ver te kry om iets vir jou te doen, moet jy eers iets vir God doen. Val in by die herlewing. Getuig deur jou hand op te steek en vorentoe te kom. Sy beeld van God is dié van 'n transendente Poppemeester wat toutjies trek ten gunste van gelowiges. Buchan glo hy het self 'n direkte lyn na God toe. Die duiwel is 'n werklikheid en God se antitese. God hou net van Christene. (Jammer vir die Moslems wat goeie werke het, maar nie geloof nie.)
God skryf baie duidelik in die Bybel voor hoe mense moet leef. Mans moet hulle vroue versorg en oor hulle gesin heers (o.a. kinders pakslae gee as dit nodig is). Vroue en kinders moet onderdanig wees. Die gesin is die basis van morele gedrag. Gevolglik het hy baie te sê oor hoerery (voorhuwelikse seks; owerspel), pornografie, en die versoening van gesinslede met mekaar (ouers met kinders; mans met hulle vroue). Jy moet die mense wat vir jou werk leefbare lone betaal. Drank, rook en dwelms verwoes jou verhoudings en kan met behulp van gebed laat vaar word. Jy moet restitusie doen as jy byvoorbeeld nagelaat het om goedere by die doeane te verklaar.
Buchan lees die Bybel op 'n selektiewe manier en mis gevolglik teenstrydighede. Volgens Maleagi 3:10 word weerpatrone deur godsdienstige beginsels beheer. Daarenteen sê Jesus volgens Matteus 5:45, "God laat die son skyn oor slegtes en goeies, en Hy laat reën oor dié wat reg doen en dié wat verkeerd doen."
Deesdae is daar min Bybelwetenskaplikes wat die wonderwerke van die Bybel letterlik opneem; dit is uitdrukking van 'n uitgediende premoderne wêreldbeeld.
Buchan se teologie is dus niks anders as 'n skadelike bygeloof nie. Om te dink dat God inmeng op grond van gebed is bloot wensdenkery. Daar word vertel in die Tweede Boereoorlog moes een van die boerekrygers 'n gebed doen voor die geveg met die Engelse die volgende dag. Hy het iets gebid soos dat hy weet die Engelse is ook Christene en dat dit seker moeilik vir God moet wees om te besluit aan wie se kant Hy die volgende dag moet baklei. "Ek wil voorstel dat U uit die geveg uitbly en ons toelaat om sake self uit te spook!"
Navorsing het ook uitgewys dat die Bybelse siening van die gesinslewe gegrond is op die patriargale huishouding. Die pa was die baas oor sy vrou of vroue, sy ongetroude dogters, sy seuns, sy slawe asook sy byvroue. Mans kon buite die huwelik seks hê, maar vroue nie, want 'n suiwer bloedlyn was baie belangrik; dit was die basis van die erfreg. Gevolglik het mans met verskillende voorskrifte vroue se seksualiteit beheer, onder andere deur huwelike te reël, vroue in hulle huise in te perk, en hulle in die openbaar te sluier. In 'n land waar geweld teenoor vroue van die hoogste ter wêreld is, is dit krimineel om te verkondig dat dit God se wil is vir vroue om aan hulle mans onderdanig te wees.
Op Shalom se webwerf vertel Buchan hoeveel mense huil en in trane uitbars by sy byeenkomste. Hy appelleer vernaamlik op emosie en onderdruk die rasionele ("Te hel met El-Nino!"). Dit lei tot 'n houding van anti-intellektualisme en suspisie teen die wetenskap – wat Afrikaanse mense in die verlede al duur te staan gekom het (dink maar aan die Krion piramideskema). Dat homoseksualiteit 'n "siekte" is wat deur gebed "genees" kan word, berus op die ergste graad van onkunde en bevorder homofobie.
Hoe effektief sy emosionele "bekerings" is waar disfunksionele huisgesinne se probleme in 'n kits opgelos word (pa's omhels vervreemde seuns; mans versoen met hulle vroue) is uiters problematies.
In 'n kletsgroep vertel 'n Matiestudent dat een van sy vriende op Facebook getuig het hy het sy lewe vir Jesus gegee "na oom Angus se preek." 'n Week later kry hy die einste vriend van hom goed gekletter by Die Akker. Dié erken toe dat hy 'n bietjie vasgevang was in die oomblik. Niks het verander nie. Om die waarheid te sê, Buchan se saamtrekke het niks gedoen om die toestande in Suid-Afrika te verbeter nie.
Buchan se outoritêre siening van gesag is ook gevaarlik. Pa's moet pakgee as dit nodig is. Wanneer is 'n lyfstraf nodig? Kan geweld verlossend wees, of is die effek daarvan bloot om individualiteit en kreatiewe denke te onderdruk en van kinders ja-pa, ja-broers te maak?
Om in die een en twintigste eeu steeds daarop aanspraak te maak dat daar net een regte geloof is, naamlik die Christendom, is bisar. Vir my was dit nog altyd interessant dat waar dit kom by etiese optrede alle godsdienste baie dieselfde is. Water onder die grond kom boontoe soms as 'n fontein, soms deur 'n boorgat of 'n put. Wie is ons om te sê die een is beter as die ander een?
Dit is veral Afrikaners wat vatbaar is vir die Buchan virus. Dit is omdat hulle oor die algemeen 'n kuddementaliteit het, hiperbygelowig is, patriargale huishoudings het, en sterk leiers (soos De la Rey) soek. Buchan gee vir hulle wat hulle wil hê. Ná die politieke verandering in Suid-Afrika voel Afrikaanse mans gemarginaliseerd en ontman. Buchan belowe om hulle te bemagtig: hulle het miskien politieke baasskap verloor, maar kan nou by die huis baasspeel.
Die broeikas vir hierdie virus is steeds die Afrikaanse kerke wat hulle plig gruwelik verwaarloos om die insigte van die teologiese wetenskappe by lidmate tuis te bring. Solank kerke steeds verkondig dat God wonderwerke laat gebeur, dat die Bybel God se onfeilbare woord is, dat net Christene hemel toe gaan, en dat die beoefening van homoseksualiteit sonde is, sal dit vrugbare teelaarde wees vir charismatiese predikers soos Buchan.