Parlement stem vandag oor grondonteieningBoere sal na vandag meer duidelikheid oor die toekoms van hulle eiendomsreg kry. (Foto: Jo Raubenheimer) Meer duidelikheid oor die toekoms van onteiening sonder vergoeding (OSV) sal vandag verkry word wanneer die parlement oor hierdie omstrede wetsontwerp stem. ŉ Meerderheid van 66,7% sal deurslaggewend wees om artikel 25 van die Grondwet te wysig om onteiening sonder vergoeding en staatsbewaring oor grond ’n uitdruklike grondwetlike mandaat van die Republiek van Suid-Afrika te maak. Volgens Vrystaat Landbou (VL) kan dit verreikende gevolge vir die land se ekonomie inhou. “As hierdie wetsontwerp ’n tweederdes stem kry, verdoem dit die kanse op ekonomiese herstel in Suid-Afrika, wat reeds skeptiese beleggers in ons ekonomie wegjaag, plaaslik en uit die buiteland,” sê Francois Wilken, president van VL. “VL het ten volle aan die openbare konsultasieproses deelgeneem en die voorgestelde wysiging aan artikel 25 teengestaan deur ons lede en die publiek te mobiliseer om insette te lewer, deur skriftelike indienings, asook voorlegging aan die parlement. Maroela Media het vroeër berig dat 107 639 mense aan VL se openbare veldtog om eiendomsreg te beskerm, deelgeneem het. “Sonder dat beleggings in eiendom deur gesonde eiendomsregbeleid verseker word, gaan beleggers elders, waar hul beleggings veiliger is. Plaaslike ekonomies aktiewe burgers sal ook nie herbelê in onseker eiendomverwante bates nie, en sal hul beleggings in onder meer pensioenfondse en spaargeld, na buitelandse fondse skuif.” Hy sê in die geval van landbou, sal minder winste in die groei van die plaaslike landbou-ondernemings herbelê word en meer in alternatiewe, minder riskante beleggings en ondernemings, heel moontlik in die buiteland. “Hierdie disinvestering in landbou vertraag die landbou se vermoë om voortdurend aan ’n groeiende bevolking voedselsekerheid te bied en aan te hou om meer mense in diens te neem, wat tans so broodnodig in Suid-Afrika is. Terloops, landbou was die enigste sektor wat die afgelope paar jaar konsekwente groei in indiensneming getoon het.” Wilken sê die nuwe toevoeging tot die wetsontwerp was nooit implisiet in die bestaande Grondwet nie, hoewel daar nog altyd voorsiening gemaak is vir ’n kombinasie van staatsbeheerde, private en kommunale grond. Die EFF wil hê alle grond moet onder voogdyskap van die staat wees, asook dat geen vergoeding betaalbaar moet wees vir grond wat vir grondhervorming nodig is nie. “Die standpunt van VL is dat artikel 25 van die Grondwet reeds voldoende voorsiening maak vir grondhervorming, en selfs onteiening met geen vergoeding nie, en dus enige wysiging as onnodig teenstaan. “Verder is ons hewig gekant teen enige voogdyskap oor grond wat tans in privaatbesit is.” Ongeag die uitslag van die parlementêre stemming, sê Wilken dat “die grondhervormingsdebat nog lank nie verby is nie. Op die politieke toneel sal dit ’n stryd wees oor ideologieë en herstellende geregtigheid wat net sal toeneem met nasionale verkiesings wat voorlê. Klaarblyklik regverdig dié politieke retoriek landelike misdaad en wrede plaasaanvalle wat beleggings en boere verder uit Suid-Afrika sal verjaag.” Indien die meerderheid stem verkry word om die Grondwet te wysig soos voorgestel, is die volgende stap dat stemmery na die provinsies en tradisionele leiers toe oorgaan. Die Nasionale Raad van Provinsies (NCOP) se stem sal ook heel waarskynlik dieselfde uitkoms hê as in die parlement. Wilken gee boere die versekering dat indien hier ook die nodige meerderheid verkry word, VL sal seker maak dat ŉ regspan opdrag gegee word om die grondwetlikheid van die wysiging te betwis. Hy sê op grondvlak sal goeie buurmanskap en welwillendheid tussen nuwe, selfgevestigde en ou kommersiële boere onverpoos voortduur.