Bronbergse vroue onthou die ?'groot eet'? aan Kerskos
Thursday, 12 December 2013 22:21
Die tyd vir die ‘groot eet’ aan feeskos het aangebreek. Ons het ‘n aantal Bronbergse vroue gevra om hulle Kersfees-ervarings om die feestafel met ons lesers te deel en die geheime van ‘n gunsteling-resep te verklap.
Riana Lombaard van Silver Lakes, onthou die Kerskos uit haar kindertyd as ‘n fees der feeste. Kersfees is op die plaas by haar ouma en oupa gevier en ouma was ‘n kranige kok. Riana sê haar ouma was kort van gestalte en haar ‘lyftaal’ was reeds bewys genoeg dat sy ‘n voorslag in die kombuis was.
Een van die aantal familie resepte wat Riana aangestuur het (elk met sy eie boodskappie as aanhef), is dié een vir ‘n souttert.
Om te onthou: Geen taak is te groot as jy dit in klein porsies opdeel nie. – Henry Ford
500 g ontbytspek – effens gebraai; 500 g Cheddar kaas; 500 g knoffel polonie; sampioene (braai saam met spek); spinasie (braai saam met spek); 6 eiers; 1 koppie meel; 2 t bakpoeier; ½ t rooi peper; 1 ui gerasper; sout’; ‘n bietjie pietersielie.
Roer alles deurmekaar en gooi in ‘n gesmeerde oondbak. Bak vir ‘n uur in oond.
Lientjie Wessels is ‘n koskunstenaar van De Tweedespruit, waar sy en haar man, Robert, hulle restaurant, Albizia, bedryf.
Lientjie sê sy geniet Kersfees. Sy hou baie van die “liggies en bling, die musiek en borrels.”
“As ‘n kind was Oukersaand altyd baie groot met heelwat versnaperinge en die uitdaging om wakker te bly tot 12 uur, wanneer geskenke uitgedeel is. En dan was Kersdag ‘n groot affêre waar ek gewoonlik ‘n kreatiewe tafel gedoen het,” sê Lientjie.
“Die kos was Gammon, skaapboud en hoender met al die bykosse en Kersfeeskoek en vla. Sommige jare was dit ‘n reuse garnaalbraai, slaai en trifle.”
Die resep wat sy deel is een vir koekstruif met ‘n verskil. In Lientjie se eie woorde: “Oukei, dan doen ons ‘n maklike trifle, meer modern, nie die veelkleurige gedoente van my jeug nie. Vir 10 mense:”
1 x gekoopte Italiaanse pannatonne; 2 x 250 g bakkies mascarpone;1 x 250 g room, styf geklop. Bottel Italiaanse eier Marsala, of ‘n goeie spesiale laatoes; 1 x vanilla bean; 150 g strooisuiker;
300 g bessie of kersiekonfyt (beskikbaar by Duitse slaghuis in Rossouwstraat); pakkie amoretti beskuitjies; 250 g versuikerde pekanneute.
Meng die mascarpone, room, strooisuiker en vanielje saam. Die pannatonne word gebreek, sommer met die hand, en die amoretti beskuitjies word met die hand fyngedruk. Haal jou beste glasbakkies of mooi glase uit. Begin met ‘n laag koek geweek in die alkohol en dan mascarpone mengsel, amoretti beskuitjies, kersiekonfyt en neute. En dan die volgende laag, rond af met mascarpone, kersie en ‘n mooi neut.
Ria N Pieterse van Kleinfontein sê sy verlang na Kersfees saam met die familie op die plaas Brakspruit naby Marikana. Ria het ‘n boodskap wat sy op Faceboek vir die familie gestuur het, met ons gedeel. Die boodskap is die dag voor ons haar gevra het om mee te doen aan die Bronnie se storie, op Faceboek gesit:
“Waar's my familie? Onthou julle Kersdag op Brakspruit? Koue vleise soos tong, skaapboud en varkboud met slaaie soos aartappelslaai, koperpenniewortelslaai, gestolde beetslaai, rysslaai, gestolde wortelslaai. Alle slaaie kon nie wegloop in jou bord nie. Rolypolypoeding en vla, asook koue vrugtepoeding met room of vla vir nagereg. Vrugtekoek, koesisters en handtertjies is later saam met koffie geniet as jy nog plek gehad het. Ai, hoe verlang ek terug na daardie dae. Wie wil weer so saam kuier?”
Ria deel ‘n resep wat sy ‘Skaapboud ala Meraai’ noem.
Neem een skaapboud, plaas in oondpan wat deksel het, strooi sout en peper oor, strooi gedroogde mentblaartjies en roosmaryn daaroor. Sit deksel op en bak op 180 °C vir 4-5 ure. Laat afkoel en sny in skywe.
Sheleph Burger van Mooikloof het vir ons haar resep vir soetpatats gestuur, wat saam met enige feesmaal geniet kan word.
Skil die soetpatats en plaas in 'n houer met water waarin 'n 1 teelepel sout is. Dit verhoed dat die patats swart word aan die rante. Smelt 'n bietjie botter (250 g) en meng 'n koppie bruinsuiker in saam met die botter. Gooi die water af en plaas die patats in die pot met die botter en suiker. Plaas drie stukkies gemmer in die pot om saam met die patats te kook. Kook oor lae hitte tot sag. Net voor jy opdien, meng 'n eetlepel goue stroop in. Geniet 'n wonderlike gereg!
Reline Badenhorst van Nooitgedacht sê haar pa was in die weermag en baie weg deur die jaar (grensoorlog). Wanneer hy wel tuis was met 'n Kersseisoen, het hulle met vakansie gegaan. Dus was groot Kersetes nie deel daarvan nie. Wat sy wel onthou is haar ouma se karringmelkbeskuit en koekies wat altyd saam gegaan het. Sy het die beskuit uitgedroog, maar altyd ‘n pannetjie of twee nat gehou vir Reline en haar suster, Reinette.
“Almal bak deesdae die maklike resep in die beskuitpan, want almal is haastig. Hierdie resep is nie moeilik nie en baie lekker. Ek plaas dit soos dit van my oumagrootjie oorgeërf is,” sê Reline.
10 koppies meel; 2 koppies suiker; 2 koppies botter (nie margarien); 2 groot eiers; 1 teelepel koeksoda; 2 teelepels kremetart; 1 eetlepel sout; 1 eetlepel hoogvol bakpoeier; 1 liter karringmelk.
Voorverhit oond tot 180 °C. Vryf botter in meel. Voeg ander gedroogde bestanddele behalwe koeksoda by. Maak koeksoda aan met bietjie karringmelk. Voeg by droë bestanddele, dan geklopte eiers. Maak aan met genoeg karringmelk om ‘n stywe, maar klam deeg te vorm. (Jy gebruik nie die hele liter nie.) Knie deeglik deur en maak bolletjies. Plaas bolletjies in gesmeerde pan (gewoonlik met varkvet). Bak sowat 35 minute tot goudbruin bo-op en toetspen skoon uitkom.
Karin van Helvert Saffy from Tierpoort was born in Johannesburg to Roman Catholic Dutch immigrant parents. For Dutch children the most important December celebration is on December 5, which celebrates Sinterklaas (Santa Claus) and Swarte Piet.
“My birthday falls on that date, so I always had a double party: Early in the morning cake and presents (and not to forget my mom who would bring in all the pets with a chocolate attached to their necks) and at night the real celebration when Swarte Piet would come knocking loudly on the door and throw sweets inside for all us kids. Then Sinterklaas would come in and hand out presents. We eventually found out that Sinterklaas was actually my uncle, because the two of them wore the exact same shoes.”
“The food was aplenty and my mom and aunts would be baking days before. The most delicious things I remember, is ‘werespeculaas’ (sort of a spiced short crust biscuit) and Dutch meatkrotetten.
“Christmas was a more subdued affair and we would all go off to midnight mass on Christmas Eve, and then early up the next morning to open our presents. My mom would have baked a traditional Dutch Kerstbrood.”
Hollandse Kroketten (makes about 20)
A good way to get rid of that leftover meat after Christmas lunch. Any meat can be used – the important thing is to get your ragout right.
1 kg stewing steak (cooked and chopped into tiny pieces);1 chopped onion; packet of brown onion soup; salt and pepper to taste;1 packet of ConimexNasiGoreng spices (can be bought at any reasonable supermarket – try Uitkyk); 250 g butter; self raising flour; eggs; bread crumbs; sunflower oil for deep frying.
Chop the meat very finely. Make a roux with butter, flour and stock, but start with sautéing the onion. When the sauce is ready, add meat and spices. You have to cook this for quite a while to get the right consistency. Let the ragout cool completely.
Keep the ragout in the refrigerator until just before making the kroketten. Use your hands to form either sticks (about 10 x 3 cm) or balls (diameter 4 cm). Don't make them too large, or they'll have to be deep fried too long. If necessary, return the formed kroketten to the refrigerator. It is easier to bread them when they are cold.
For the breading, take three soup plates, put flour in one, stirred eggs or egg whites in the second, and bread crumbs in the third. Cover the kroketten with flour, then eggs, then bread crumbs. Mind that they are covered completely, otherwise the ragout may leek out. Return the kroketten to the refrigerator for 30 minutes.
Heat oil for deep frying to 180 °C/355 °F. Fry the kroketten to a golden brown, about four minutes. Drain on paper towels.
Serve them really hot. In the Netherlands they are eaten as snack or appetizer, or as the main course with french fries and apple sauce. Or serve them the old-fashioned way, as a first course with mustard.
Karin van Helvert Saffy
Ria Bosman van Kleinfontein sê Kerstyd in die huis, Amarosa, op die plaas Rietvlei was die wonderlikste tyd vir hulle as kinders. Die week voor Kersdag word daar gebak en geslag. Droë koekies by die dosyne word gebak asook vrugtekoek en Kerspoeding. Die skaap word geslag en die vetgevoerde kalkoen en hoender word op Oukersdag gaargemaak.
Oukersdag word ‘n sipresboomtak afgesaag uit die tuin en in ‘n emmer sand in die hoek van die sitkamer staan gemaak. Die kinders moes dan op stoele en die leer staan om die versierings aan die boom te kry. Daarna word al die toegedraaide geskenke onder die boom gesit.
Oukersaand word gebraai saam met al die familie van heinde en verre, sê Ria. Oupa Jaap lees dan die Kersverhaal uit die Bybel. Hierdie familie kon almal mooi sing en musiek maak. Hulle het Kersliedere gesing met klavierbegeleiding en Ria se pa het viool gespeel en haar broer ghitaar. Toe die kinders groter was, het die hele buurt se jong mense op ‘n sleepwa van plaas tot plaas gery om Kersliedere te sing. Ria se pa of broer het die trekker bestuur.
Op Kersdag was daar koue skaapboud gestop met knoffel en spek en ‘n kruisementsous daarby. Daar was ook bruingebakte kalkoen en hoender asook beestong met mosterdsous. Die bykosse was koue slaai en waatlemoen. Die gebakte Kerspoeding was heerlik met ‘n brandewynsous en vla. Die jong kinders het gewoonlik koue poeding gekry.
Kersfees op Rietvlei sal altyd haar mooiste herinnering bly, sê Ria.
Sy deel ‘n resep vir ‘n nagereg wat in ‘n japtrap aanmekaar gesit kan word en altyd ‘n wenner by die gaste is.
1 blik karamelkondensmelk; 1 pakkie Orleywhip (twee sakkies in pakkie); 100 g Peperment Crisp sjokolade; 1 pak tennisbeskuitjies.
Klits Orleywhip styf. Rasper Peperment Crisp (hou bietjie hiervan om tert bo-op te versier). Klits nou Orleywhip, kondensmelk en Peperment Crisp goed saam. Sit ’n enkel laag heel tennisbeskuitjies op bodem van bak.
Skep mengsel van bogenoemde bo-op beskuitjies. Plaas nog ’n laag beskuitjies bo-op. Gooi die res van die kondensmelkmengsel bo-oor. Sprinkel gerasperde Peperment Crisp bo-oor. Dit maak ’n kleinerige tert (22 cm bak). Verdubbel alles vir ’n groter tert.
Juanita Jamneck van Boschkop onthou uit haar kinderdae dat die familie aan haar pa se kant op Oukersaand bymekaargekom het en hoe bang haar niggie vir Kersvader was.
“Daar is dan gewoonlik gebraai voor Kersvader se aankoms met die geskenke. Dié byeenkoms is elke jaar by 'n ander lid van die familie gehou en die hoogtepunt vir ons kleinkinders was as dit by ouma en oupa op Potchefstroom gehou is,” sê Juanita.
“Ons het dan gewoonlik ook sommer vir 'n groot deel van die Desembervakansie op Potch gekuier en die dorp op horings geneem. Ek vermoed veral oupa was dankbaar as ons weer die wyk geneem het!”
“Op Kersdag is daar bymekaargekom vir 'n groot ete en daarna ook ‘n waatlemoenfees by die swembad, of by gebrek daaraan, sommer onder die sproeiers.”
“Later, met my pa en ouma en oupa se dood, het die familie uitmekaargespat en het ons meer gereeld by my ma se familie bymekaar gekom waar eg Duitse tradisies van kalkoen, baie sjokolade en neute hoogty gevier het.”
“Deesdae is die familie baie uitgedun en wyd verspreid en kom die paar wat oor is gewoonlik by ons op die plot bymekaar. Op Oukersaand braai ons of maak potjiekos. Op Kersdag maak ons dikwels 'n koue ete en elkeen dra iets by.”
“My man is die kok in die huis en sy gemsbokfillet gestop met perkeskywe en in spek toegerol, is 'n groot gunsteling. Skoonma sorg vir die mosterdring en slaphakskeentjies (uieslaai vir die wat nie weet nie) en ons sorg vir die skaapboud, gemsbok en die groenslaai met gevriesde ertjies.”
“My ma bring gewoonlik ‘trifle’ vir nagereg en van die ander familie bring die broodslaai met sy sous. Soms raak ons lui vir die groot kosmakery en dan gaan ons op Kersdag na die Farm Inn vir 'n heerlike Kersete sonder moeite.”
Jy kan gewoonlik gemsbok- en ander wildsnitte by Rayton Biltong & Braai, Ouwerf Padstal en Uitkyk Slaghuis kry. – Red.