Miemie-Louw Theron (1898–1992) | LitNet
SêGoed van Miemie-Louw Theron
Was was haar stokperdjies? "Botter maak en stories probeer skrywe!" (Inligtingstuk by NALN)
Maria Catharina Elizabeth Louw is op 25 Julie 1898 op die plaas Rietfontein in die distrik van Bethal op die Hoëveld van die destydse Transvaal gebore. Sy was die jongste van ses kinders van Adriaan Jacobus Louw en sy vrou. Daar was sewe kinders, maar een sustertjie is vroeg oorlede.
Ongeveer 'n jaar na Miemie-Louw se geboorte het die Anglo-Boereoorlog uitgebreek. Die gesin het dit nie maklik gedurende die oorlogsjare gehad nie. Hulle plaashuis is afgebrand waarna hulle moes vlug voor die Britse magte. Hulle vader wat met die vee van 'n aantal vegtende boere na Swaziland getrek het, het dit reggekry om sy gesin by hom te kry. Hy is gevange geneem tydens 'n skermutseling en almal het in die konsentrasiekamp te Standerton beland, vanwaar hy as 'n krygsgevangene na Indië gestuur is. Hy het eers weer in 1903 teruggekeer na die verwoeste plaas. Sy vrou was toe al reeds terug op die plaas waar sy in 'n tent gewoon het.
Die boerdery is van voor af opgebou en al was die tye swaar en benard, het die Louw-egpaar dit tog reggekry om aan al ses hul kinders 'n goeie opvoeding te bied – die vier dogters het almal onderwyseresse geword, die oudste seun 'n predikant en die jongste seun het opleiding in die landbou gehad sodat hy kon help met die boerdery.
Hulle moeder was 'n onderwyseres in Paul Kruger se tyd en het aanvanklik die kinders tuis onderrig en na die oorlog is hulle na die CNO-skole wat die ouers self opgerig het aangesien hulle nie kans gesien het om hulle kinders na die Engelse staatskole te stuur nie.
Aanvanklik het sy elke dag sewe myl met die perdekar skool toe gery, totdat die kerk 'n koshuis laat bou het en sy daar kon inwoon. Haar verdere skoolopleiding het sy aan die Hoërskool Hoogenhout te Bethal gekry waar CP Hoogenhout se seun, Imker Hoogenhout, destyds die skoolhoof was (die skool is na hom vernoem). Die skrywers Dirk Mostert en NH Theunissen was van haar skoolmaats. Imker Hoogenhout het baie belangstelling getoon in die Louw-kinders en Miemie-Louw het onthou dat hy gereeld haar klasopstel voorgelees het en ook voorgehou het as voorbeeld aan die ander kinders. Hy het ook by een van haar opstelle geskryf dat sy gerus kon probeer om te skryf. Hierdie opmerking het haar sterk aangemoedig op haar skrywerspad.
Albei die Louw-ouers het graag gelees en het al hul kinders van jongs af aangemoedig om ook te lees. Hul vader was veral lief vir godsdienstige lektuur, terwyl hul moeder die eienaar was van 'n groot versameling Nederlandse boeke wat deur die kinders verslind is. Miemie-Louw het haar moeder raadop gehad met haar onversadigbare leeslus.
Nadat sy van die menige Ridderstories uit die Middeleeue onder oë gehad het, het die jong Miemie-Louw ook sulke verhaaltjies begin skryf en wel in Nederlands. Sy kon op vyfjarige ouderdom al vlot lees en moes gereeld verse uit die Nederlandse Bybel aan besoekers voorlees.
Ná skool is Miemie-Louw na die Universiteit van Pretoria waar sy haar BA-graad in tale verwerf het en ook haar eersteklas Onderwyseksamen afgelê het. Sy het begin onderwys gee aan die Hoër Meisieskool te Potchefstroom en het tegelykertyd haar MA-graad in Hollands en Afrikaans aan die plaaslike universiteit te Potchefstroom behaal.
In 1925 is sy getroud met Pieter Theron, 'n boer van die plaas Uitvlug in die distrik Tulbagh in die Wes-Kaap. Drie kinders, Kobie, Hannah en Annette is uit die huwelik gebore. Annette het later ook 'n skrywer geword.
In Tulbagh was Miemie-Louw vir baie jare 'n besige huisvrou én skrywer. Sy was 'n aktiewe deelnemer aan die gemeenskapslewe op Tulbagh en was onder andere lid van die skoolraad en die openbare biblioteek, asook bestuurslid van die ATKV, die landbougenootskap, die ACVV en die VSB.
Op 18 Februarie 1969 is haar man wreed op hulle plaas vermoor deur twee ontsnapte misdadigers en sy is aangerand en beroof. Hierna het sy by haar dogter Annette Snyman op Stellenbosch gaan woon, maar trek terug na 'n huis op Tulbagh na haar dogter se dood in 'n motorongeluk in 1981. Sy is later na Huis Disa op Tulbagh. Die historiese huis op die plaas, wat reeds in 1803 gebou is, word eers beskadig deur die aardbewing wat die omgewing in 1969 tref en in November 1972 word dit verwoes deur 'n brand.
Die heel eerste storie wat uit Miemie-Louw se pen verskyn het was 'n verhaaltjie oor "Haar ideaal" wat sy geskryf het vir 'n wedstryd wat deur Die Huisgenoot aangebied is, waarmee sy die eerste prys in 1928 losgeskryf het. Sy was só aangevuur deur hierdie vroeë sukses dat sy dadelik, met Vondel as haar model, probeer het om 'n klassieke Bybelse drama, Saul, aan te pak. Gelukkig was sy sy wys genoeg om eers die drama aan prof SPE Boshoff te stuur om sy kritiek te verkry. Hy het haar sterk aangeraai om aanvanklik iets minder ambisieus te probeer: "Dus nie publiseer nie, is my opregte raad," het hy geskryf. "Maar ook nie moed opgee nie. Dat 'n Afrikaanse boervrou so iets as Saul kan skrywe, is reeds baie verdienstelik. Bedink dat 'high failure o'erleaps the bounds of low success'."
Miemie-Louw was toe al moedeloos na al die maande se gesukkel met die skryf van die drama en het besluit om vereers net beskrywende stukkies aan die Tydskrif van die SA Spoorweë en Hawens te stuur. Kort hierna het Tannie van Die Brandwag haar gevra om 'n kortverhaal te verwerk tot 'n vervolgverhaal vir Die Brandwag en die sukses van Bennie het haar van voor af geïnspireer om weer ernstig te begin skryf. Die resultaat was haar eerste boek, Op eie wieke, wat in 1931 verskyn het met 'n baie mooi voorwoord van SPE Boshoff.
In Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging (1939) skryf PC Schoonees as volg oor Op eie wieke: "Die opdraande stryd van 'n weduwee met drie dogters, wat na die Engelse Oorlog terugkeer na 'n verwoeste plaas, word in hierdie verhaal geskets. Een van die dogters word moeg van die doellose plaaslewe en besluit om 'op eie wieke' te gaan drywe. Sy neem 'n betrekking aan as hulp in 'n ryk boerefamilie, waar sy veel onaangenaam belewe en van 'n moord beskuldig word. Daar ontmoet sy egter ook weer 'n vriend van haar jeug, wat haar beskerm en uiteindelik haar liefde win.
Schoonees het gemeen dat Theron geen literêre pretensies in haar skryfstyl het nie. Sy het goed daarin geslaag om die uiterlike gebeure uit te beeld, maar sy het nie goed daarin geslaag om die "innerlike sielslewe" te teken nie.
"Tog besit hierdie beskeie skryfster enkele opmerklike kwaliteite. In die eerste paar hoofstukke het sy die lewe van twee plaaskinders met onmiskenbare talent geteken. Met die innige opmerksaamheid van 'n moeder slaan sy hulle ontwikkeling gade en selfs die geringste insidentjies blyk van groot belang te wees. Ook verras sy ons telkens deur die skerpsinnigheid waarmee sy die verhouding tussen gesinslede en kinders betrag. Haar krag lê nie in die skildering van heftige emosies nie, maar in die uitbeelding van huislike toneeltjies. (...) Die gesonde lewenshouding van die skryfster en die gesellige manier waarop sy sonder enige poging tot mooiskrywery haar verhaal meedeel, sal ongetwyfeld baie lesers aantrek."
Nadat Miemie-Louw vir 'n paar jaar in-diepte navorsing in histories bronne gedoen het, het haar volgende roman, 'n Wiel binne-in 'n wiel, in 1935 verskyn met die Anglo-Boereoorlog as agtergrond.
Schoonees (Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging) som hierdie roman as volg op: "'n Wiel binne-in 'n wiel kan gekarakteriseer word as geskiedenis in aantreklike vorm. Deur middel van die lotgevalle van 'n paar families herleef ons die gebeurtenisse vanaf 1896 tot na die Vrede van Vereeniging. Beskou ons die verhaal as historiese roman, dan kan dit nie geslaagd heet nie, want die mensbeelding is swak en die tegniek verouderd. Die skryfster se hoofdoel is om die geskiedenis van die woelige tydperk oor te vertel. Sy doen dit soms deur direkte meedeling, maar meestal deur die gesprekke of ervarings van haar hooffigure. (...) Die bou van die verhaal gelyk op die van D'Arbez en De Waal, ofskoon die skryfster geen jag maak op avonture nie, en met meer gevoel en innigheid skilder.
"Klaarblyklik is hierdie werk vir die jeug bedoel. Die herinneringe aan ons groot stryd begin al hoe meer vervaag, en hierdie simpatieke en lewendige uitbeelding van ons volksverlede is van groot opvoedkundige waarde. Die skryfster het 'n deeglike kennis van die periode, en die strekking van haar verhaal is kerngesond. Ofskoon haar hooffigure vaag bly, het sy ons 'n helder blik gegee op die hartstogte wat die volk beroer het. In die kamptoneeltjies word ons getref deur liefdevolle indringing in die leed van vrouens en kinders."
Vier kinderboekies getiteld Die Land van Waveren, dele 1 tot 4 het in 1937 in die uitgewers Van Schaik se reeks "Uit Eie Bodem" verskyn. Van Schaik het haar later gevra om in dieselfde reeks soortgelyke kinderboeke te skryf met die oog op die Ossewatrek in 1938. As deel van hierdie opdrag is in 1938 Die Franse Hugenote, Theunis de Klerk van 1838 en Theunis de Klerk van 1938 gepubliseer.
In 1938 het Miemie-Louw se eerste drama by Unie-Volkspers verskyn onder die titel Argentinië: oos wes, tuis bes. Haar ander drama, Die verlore dogter, is in 1950 uitgegee deur NG Kerk Uitgewers en het die eerste prys verower in die prysvraag wat die Algemene Armesorgkommissie uitgeskryf het. Dit vertel die verhaal van 'n jong plattelandse meisie wat na die groot stad wegloop om "iets van die wêreld te gaan sien" en deur die verhaal word die aandag gevestig op die kerk se rehabilitasiewerk, asook op die verskillende ondernemings en inrigtings van die kerk op die gebied van armeversorging.
Die boekie is gepubliseer met die oog op die Van Riebeeck-feesvierings in 1952. Een van die oogmerke was ook dat die stuk langs die roetes van die poskoetse opgevoer sou word. Miemie-Louw het dan ook die wens uitgespreek dat 'n deel van die toegangsgelde aan die Armesorgfonds geskenk sou word: "Dan sal ek voel dat ek ook iets gedoen het met my skryftalent vir dié groot volksaak."
As bestuurslid van die ACVV het Miemie-Louw eerstehandse kennis opgedoen van die probleem van die armblankes in Suid-Afrika. Sy het ook die verslag wat die Carnegie-kommissie in 1932 oor hierdie probleem die lig laat sien het, bestudeer. En daarmee as agtergrond het sy in 1940 die roman Die reënboog in die wolke gepubliseer.
In sy resensie in Die Vaderland van 9 Oktober 1940 het Abel Coetzee geskryf dat Die reënboog in die wolke 'n roman is wat 'n mens in elke leser in Suid-Afrika se boekrak sou wou sien. Dit gaan nie soseer om sy literêre waarde nie, maar eerder om die inhoud wat "pitkos van die eerste tot die laaste bladsy" bevat.
"Die skryfster het eerstehandse kennis van die onderwerp, en haar boek moet ongetwyfeld daarin slaag om geesdrif, belangstelling en liefde vir die saak op te werk. Al is die stof ernstig van aard, slaag die skryfster tog daarin om die preektoon te vermy. Boeiend word vertel en die verhaal wat ingevleg is, bring gang in die verwikkeling wat help om die aandag gespanne te hou."
In 1947 het Unie-Volkspers Atése gepubliseer – 'n roman met 'n Christelike strekking. Die resensent van Die Volkstem (onbekend) het dit 'n plaasroman met die sending as subtema genoem. Die vader van die verhaal is 'n boer, maar sy ideaal was om 'n predikant of sendeling te word. Hy verplaas dus sy hartsbegeerte na sy kinders toe en spesifiek een van die dogters. Maar die skerpste een van die jongste twee dogters se kop staan medisyne toe.
Van vroeg af in die storie figureer die sendeling uit Soedan wie se vrou in Soedan oorlede is. Dan besluit die dogter om na die verwerwing van haar mediese graad Soedan toe te gaan.
Die resensent het verder geskryf: "Uit 'n kunsstandpunt gesien, is die boek baie los gebou. Dus omdat die skryfster haar hoofdoel, naamlik 'n warm pleidooi vir die sending, wou camoufleer. Dit het egter nie 'n te eensydige pleidooi geword wat sy doel sou mis nie. Daarvoor het die skryfster gesorg deur in alles wat sy behandel, die menslike nie op die agtergrond te skuif nie. (...)
"Sy het ook vir iets bykomstigs gesorg om die verhaal aantrekliker vir die gewone leser te maak. Dis die liefdesverhaaltjies wat telkens in verband met die kinders ingevleg word. (...) Die waarde van die boek moenie in sy letterkundige betekenis gesoek word nie. Dié is ten spyte van die geslaagde uitbeelding van onderdele, gering. Dis nietemin 'n onderhoudende verhaal en die skryfster het daarin geslaag om 'n treffende pleidooi vir die sendingsaak te lewer."
Miemie-Louw se laaste boek is in 1975 deur HAUM uitgegee onder die titel Al wankel die berge. JH het in Die Vaderland (25 November 1976) geskryf dat dit 'n verhaal is van 'n geloof wat vas staan soos die berge; "'n geloof in al sy volheid en vastigheid soos ouma Marais dit deur haar lang lewe ervaar het. En omdat ouma Marais besef dat 'n mens, die wêreld, nie sonder geloof kan bestaan en voortgaan nie, doen sy alles moontlik om deur al die swaarkry, teenkanting en teenspoed, dit aan haar kinders oor te bring.
"Die skryfster van hierdie pragtige verhaal weet waarvan sy praat en skryf, want sy het persoonlik ook deur die smeltkroes gegaan en die geloof in God behou. Sy weet wat geloof kan doen, nie net aan haarself nie, maar ook aan diegene met wie sy in aanraking kom. Die skepping van ouma Marais kan 'n mens sien as 'n flits van haar eie lewe. Pragtig gedoen en baie mense sal 'n les daaruit kan put wat van onskatbare waarde is."
Die manier waarop sy haar skryfnaam gespel het, het vir heelwat kritiek deur die jare gesorg – met die koppelteken wat tussen haar naam en nooiensvan geskryf word en haar getroude van laaste. Meeste van die mense het gemeen dat dit Miemie-Louw moes gewees het, maar, vertel sy self in 'n inligtingstuk by NALN, "dan sou dit tog ook verkeerd wees, en moet die vanne andersom staan, want Louw is haar nooiensvan. Nee, ek skryf dit met opset só, omdat ek Miemie-Louw nog altyd as 'n eenheid beskou. Dit was die manier waarop my eerste onderwyseres in die ou CNO-skool haar toegespreek het, waarskynlik omdat daar nog twee ander dogters in die klas was met die naam van Miemie. Ek was ondeund en besonder praatlustig, en moes my eie naam maar dikwels so hoor noem op 'n bestrawwende toon. Vandaar dat die dubbele naam my so bygebly het deur die skoollewe, en later ook op universiteit waar gepraat is van die 'Miemie-Louw-seksie' as bedoel word die Afrikaanssprekende meisie-studente. (Miemie-Louw was die heel eerste Afrikaanssprekende meisie wat in die Kollegebestel as student opgeneem is in daardie universiteit).