Herhaling in geskrewe taal vreet tyd, plek | Netwerk24
Herhaling in geskrewe taal vreet tyd, plek
Deur Jana Luther 13 April 2018 00:01
'Belt en kruisbande." Dit het my pa graag gesê wanneer hy dubbele voorsorg getref het dat iets gebeur of onthou word. Net so is Afrikaans met sy dubbele "nie" 'n belt-en-kruisbande-taal.
Haar pa is skat-skatryk, die muisie piep-piepklein. Anderkant die draad is dit gras-grasgroen. Ons vra baie, baie mooi, sê baie, baie dankie; word een keer siek, twee keer gesond; gaan een keer weg, arriveer twee maal: "Het Jan-Jan al masels gehad?" "Ja, maar hy was gou-gou (weer) beter." "Hulle ry Vrydag en kom Sondag (weer) terug."
Klein tafeltjies, klein blommetjies, 'n klein mannetjie. Ons verklein ook sommer dubbel.
Pak die koekies in 'n "ronde sirkel" sê Sarie in haar Charlotte Russe-resep. "Smul lekker" by Huis Uitsig se basaarfees. Suid-Korea se militêre oefening word "tot later uitgestel". Landbou.com berig laas week boere betoog by 'n depot nadat mielieaankope "tydelik opgeskort" is. Kalahari Bulletin berig vandeesweek: "Die kluis was oop maar egter leeg."
Pak die koekies in 'n "ronde sirkel" sê Sarie in haar Charlotte Russe-resep
Afrikaanspraters is dubbelpraters. Met pleonasmes soos hierbo druk ons gráág één betekenis twee keer uit. Ook met toutologieë, waarvan die dele dieselfde beteken. 'n Onderwyser deel haar suksesresep: "Bou goeie menseverhoudings met medekollegas." Dis moeilik om "toekomsbeplanning" aan te pas, haal Netwerk24 iemand oor die waterkrisis aan. "Medekollegas", "toekomsbeplanning". Plek- en tydvreters, het wyle Johan Combrink hulle genoem.
Baie toutologieë gebruik ons egter onwetend, wanneer een van die dele as 'n los woord uitgesterf het, soos "tortelduif", "diefstal", "boepens" en "volstruis".
"Tortelduif" bestaan uit "tortel" plus "duif", waar "tortel", wat van die Latynse woord "turtur" kom, reeds "duif" beteken. 'n "Tortelduif" is dus 'n "duifduif", nes 'n volstruis 'n "voël­voël" is, want "vol" kom van "vogel" en "struis" van die Griekse woord "strouthous" wat eers "mossie" beteken het, maar later ook na ander voëls verwys het. "Diefte" was 'n stelery. "Stal" was steel. Nou steel ons twee keer.
"Boe" is 'n verkorting van "boek" – "buik" in Nederlandse dialekte. 'n Mens met 'n boepens het dus 'n buik van 'n pens.
In Afrikaans versterk "dood" baie dinge (doodgoed, doodsleg) – ook homself. "Dood" in Latyn is "mors". As iets dooddood is, is dit "morsdood".
Die voorbeelde is baie, maar ek beter liewer ophou.
Herhaling kán nuttig wees, veral as 'n mens praat en dink jy word nie goed begryp nie. In die skryftaal, egter, verklap pleonasmes dikwels 'n afwesigheid van helder denke.
Wie inhoud vir lesers skep, moet seker maak: Kommunikeer ek doeltreffend? Het my woorde seggingskrag? Of dink ek slordig en is my taalgereedskap stomp?