Beurtkrag: Peiling wys SA’ners bereik breekpuntFoto bloot ter illustrasie. (Foto: Sixteen miles out / Unsplash)rag As kerskrag die beste oplossing vir die kragkrisis is, kan jy maar weet jy is in die moeilikheid – en volgens ŉ opname van BrandMapp-Silverstone wat onder Suid-Afrikaners gedoen is, glo niks minder nie as die helfte van mense dat beurtkrag boonop nie binne hulle leeftyd iets van die verlede gaan wees nie. Uitslae van die peiling is die afgelope week bekend gestel en dit skets ŉ droewige prentjie van nie net die finansiële tol wat beurtkrag op die ekonomie het nie, maar ook die emosionele las wat dit vir Suid-Afrikaners veroorsaak. “Wat duidelik uit die peiling blyk, asook uit vorige peilings van BrandMapp, is dat die belastingbetalers van Suid-Afrikaners tot breekpunt gedruk word: nie net wat betref hul verdraagsaamheid nie, maar ook hul vermoë om veerkragtig, produktief en positief oor die toekoms te bly,” lui die verslag. “Dit kan aangevoer word dat alle maatskaplike revolusies op die kruin van ŉ golf van dringendheid begin – en indien dit wel só is, het ons beslis daardie punt bereik.” Die peiling is gedoen om vas te stel hoe belastingbetalende Suid-Afrikaners deur beurtkrag geraak word, hoe hulle voel en hoe hulle kragonderbrekings en beurtkrag hanteer. Hoe raak beurtkrag SA’ners? Een van die grootste kwessies is hoe beurtkrag alledaagse Suid-Afrikaners raak, asook wat die uitwerking daarvan op sakeondernemings, entrepreneurs en die werksmag is. Die meeste mense (73%) dui aan dat dit beteken hulle kan gereeld nie maaltye voorberei nie, hulle is hul internet- of Wi-Fi-verbinding kwyt en kan nie elektroniese toestelle herlaai nie. Hoe raak beurtkrag jou by die huis. Kommerwekkend is dat 64% van mense minder veilig tuis voel. “Dit is niks minder as tragies in ŉ land wat reeds ly onder die reputasie dat hy ŉ internasionale misdaadhoofstad is.” Die meeste Suid-Afrikaners dui aan dat kerse deesdae maar weer ŉ stapelitem in hul inkopietrollies is. Altesame 61% sê dat hulle kerse inspan tydens beurtkrag; 45% maak gebruik van USB-liggies, altesame 32% beroep hulle op gastoestelle en 6% sê hulle doen niks in hul huishouding om beurtkrag te hanteer nie. “Ons is 100 jaar teruggesit. Wanneer kerskrag die oplossing is, moet jy weet daar is ŉ probleem,” lui die bevindings. Dit is egter nie net op werklikheidsvlak dat beurtkrag swaar tref nie. “Dalk is die mees verwoestende uitwerking van beurtkrag nie fisiek nie, maar emosioneel. Dit is moeilik om trots te voel op ŉ kraglose land,” lui die verslag. Hoe raak beurtkrag jou persoonlik. Wat die finansiële implikasies vir huishoudings betref: Sowat die helfte van mense het minder as R5 000 opgedok om hul eie beurtkragpenarie te verbeter, met 20% van meer welaf huishoudings wat gemiddeld sowat R30 000 daaraan bestee. Net 2% van respondente het meer as R200 000 betaal om die ligte aan te hou. Vir die meeste mense is sonkrag ŉ aantreklike opsie en byna 40% van respondente het aangedui dat hulle dit as ŉ manier van (beurtkrag-)oorlewing oorweeg. Altesame 39% van mense beplan om binne die volgende jaar ŉ sonkragstelsel te installeer, 26% oorweeg ŉ draagbare omsetter, 17% oorweeg die gebruik van ŉ brandstofaangedrewe kragopwekker, 11% dui aan dat hulle maar by kerse gaan hou en 9% van respondente sê hulle beoog om hul huishoudelike toestelle oor die volgende 12 maande al hoe minder te gebruik. Wanneer gaan dit alles eindig? In antwoord op ŉ vraag oor wanneer hulle dink beurtkrag sal eindig, het 50% van respondente “nooit nie” geantwoord. Altesame 9% glo ons gaan die kerse eers oor 20 jaar permanent kan wegbêre, terwyl ŉ skamele 2% glo beurtkrag gaan binne die volgende jaar iets van die verlede wees. Vroue (57%) is meer geneig om te dink dat beurtkrag haas nooit gaan eindig nie, terwyl jonger Suid-Afrikaners ook nie veel hoop het vir lig aan die einde van die tonnel nie. Die navorsers se bevinding lui: “Hoe jonger jy is, hoe minder hoopvol is jy waarskynlik. Wat ŉ hartseer aanklag.” Wie se skuld is die kragkrisis? Die meeste Suid-Afrikaners pak die skuld vir die probleme by Eskom op korrupsie en misdadigheid, met die regering se onbevoegdheid net ŉ kortkop agter. Wat is die grootste probleem by Eskom. Die navorsers sê egter die uitslae wys dat Suid-Afrikaanse belastingbetalers baie mooi besef presies hoe “groot” die omvang van die probleem is – en wie se skuld hulle dink dit is. Ouer verbruikers is wel meer geneig om die skuld op politiek en politici te pak. Hoe los ons die kragprobleem op? Vir die meeste Suid-Afrikaners lê die antwoord in belegging in sonkragstelsels, ŉ groot regeringsverandering en die privatisering van kragopwekking. Wat is die oplossing vir SA se kragkrisis. Stem teen die ANC? Die navorsers sê terwyl almal oënskynlik saamstem dat die son (en ŉ regeringsverandering) die land se beurtkraglot gaan verbeter, is dit weereens ook ouer Suid-Afrikaners wat ŉ aansienlik beter besef het oor waarom politieke beleid so ŉ deurslaggewende rol gaan speel. Die beurtkrag laat Suid-Afrikaners nie net mismoedig en omgekrap nie, hulle is ook nie dik van die lag vir die ANC-regering oor beurtkrag nie en glo een van die gevolge daarvan is dat baie minder mense vir die regerende party in die 2024-verkiesing gaan stem. Altesame 62% van mense oorweeg dit ernstig om nie weer vir die ANC te stem nie. Ander Suid-Afrikaners, dalk diegene wat nie vantevore vir die ANC gestem het nie, het weens beurtkrag dit al ernstig oorweeg om te emigreer, heeltemal onafhanklik van die kragnetwerk te word, gedeeltelik van die netwerk af te gaan, of selfs om die strate in te vaar om daarteen te betoog. Sommige (5%) is selfs bereid om ŉ onwettige Eskom-verbinding te soek om krag te kry. Die navorsers sê dit is ook nie soseer ŉ rykmansprobleem nie: 65% van alle middelinkomste-belastingbetalers meen ŉ stem teen die ANC is ŉ moontlike oplossing vir beurtkrag. Hoewel laerinkomste-volwassenes dus minder opsies tot hul beskikking het, het almal die reg om te stem en daardie reg te gebruik om die situasie te help omkeer.