Skoolklere: Ouers dok steeds opGr. 1’s aan die Laerskool Rooiguiskraal (Foto: Maroela Media) Die meeste kinders is die afgelope week terug skool toe, maar vir menige ouer was dit ŉ finansiële nagmerrie om hul kinders behoorlik uit te rus vir die nuwe skooljaar. Dit ten spyte van aanbevelings deur die Mededingingskommissie dat die prys van skoolklere sover moontlik beperk moet word. Riglyne vir skole Die Mededingingskommissie het meer as ŉ jaar gelede skole aangemoedig om te hou by die riglyne vir skoolklere, wat daarop gerig is om teen-mededingende gedrag by skole uit te skakel. Die kommissie het vandeesweek gesê hy verskerp sy pogings om te verseker dat skoolklere teen billike en bekostigbare pryse aan ouers verkoop word. Die kommissie het ŉ uitgebreide bewusmakingsprogram wat gerig is op ouers, beheerliggame, handelaars én skole in ŉ poging om dié probleem te pak. Die riglyne vir skoolklere behels onder meer dat dit so generies moontlik moet wees sodat dit by ŉ groter verskeidenheid handelaars gekoop kan word. Eksklusiwiteit moet beperk word tot items soos skoolwapens wat by spesifieke handelaars gekoop kan word; skole moet ŉ mededingende proses volg wanneer hy verskaffers aanstel en daar moet meer as een verskaffer wees sodat ouers ŉ wyer keuse het van waar hulle items kan koop. Die ooreenkomste wat met sulke verskaffers aangegaan word, mag ook nie onbepaald wees nie. Nagenoeg 265 nuwe gr. 1’s het Woensdag by die Laerskool Elarduspark in Pretoria aangemeld. (Foto: Leonie Bezuidenhout/Maroela Media) Ouers dok steeds op Ouers met wie Maroela Media gepraat het, sê hulle dok tot R500 vir een stuk kleredrag op. In ŉ poging om te probeer geld spaar, koop talle ouers basiese items soos broeke en kouse of wit hemde by gewone kleinhandelaars, eerder as winkels wat spesialiseer in skoolklere. Meisies kan egter nie so maklik wegkom met standaard kleredrag nie en rokke wat vir meisies voorgeskryf word, is dikwels ŉ peperduur aankoop. ŉ Ma van ŉ graad 2-leerling aan Laerskool Constantiapark sê sy het R400 vir ŉ skoolrok opgedok. Sy het besluit om aanvanklik vanjaar net een nuwe rok te koop. “Dit sal vir my ŉ verleentheid wees as my kind nie die regte klere aantrek nie. Die skool het nuwe FLO-klere [wat vir byvoorbeeld sportgeleenthede gebruik word] bekend gestel en die kinders mag vanjaar nog die ou klere dra. As sy egter die énigste kind is met die ou skooldrag, gaan dit vir haar baie sleg wees. “Ek is nie bang mense dink ek is arm nie, maar kinders kan wreed wees as ŉ maatjie anders lyk as die res. Ek wil my kind dit spaar en sal liewer geld op ŉ ander plek spaar.” Sy sê sy het al items by die skool se klerebank aangeskaf, maar het dit nie as veel goedkoper as nuwe klere gevind nie. Nóg ŉ ma van Laerskool Constantiapark in Pretoria, wat ook anoniem wil bly, sê sy het nie ŉ werklike afname in die prys van skoolklere gesien sedert die Mededingingskommissie se bevindings nie. “Dit is ook nie so maklik om tweedehandse klere in die hande te kry nie.” Sy sê ouers probeer plan maak deur gewone, goedkoper knopieshemde te koop en dan die skool se wapen self daar op te werk. “Maar selfs dán kan dit jou ŉ paar rand kos, want jy moet die wapen by die skool koop en betaal vir die borduurwerk as jy dit nie self kan doen nie,” sê Verster. Die ma van ŉ graad 2-leerder by Laerskool Lynnwood sê sy het vanjaar byna géén nuwe skoolklere gekoop nie. Sy het verlede jaar meer as R3 000 bestee om haar dogter vir skool uit te rus, maar sê sy het die skoolklere effens groter gekoop. “Ek kan nie elke jaar nuwe skoolklere koop nie. My kind mag ook nie in haar skoolklere speel nie, hopelik hou dit dan langer.” Net die sweetpak wat leerders in die winter dra, het haar R500 uit die sak gejaag. ŉ Skoolrok het haar sowat R250 gekos. Dié ma sê sy het ŉ ski-broekie, wat meisies onder hul klere moet dra, by ŉ winkel gekoop wat spesialiseer in skoolklere. “Ek sal dit nie weer doen nie, ek kan dit vir omtrent helfte van die prys by ŉ gewone kettingwinkel koop.” Volgens haar het die skool ŉ klerebank – en alle items daar is gratis. Gebruikte klere, of ongemerkte klere wat by die skool agterbly, word op ŉ spesifieke plek gehou en ouers kan enige tyd items daar neem. “Ek gebruik nie die klerebank nie, want ek dink daar is ouers wat dit werklik meer as ons benodig.” Argieffoto Sy het ook ŉ jonger dogter wat oor ŉ paar jaar na dieselfde laerskool gaan en sê al haar ouer sussie se klere gaan dan weer gebruik word in ŉ poging om verder te bespaar. Kort voor die skole heropen het, was daar talle boodskappe op sosiale media-groepe waarin ouers raad vra oor waar om die goedkoopste klere te koop. Daar was ook heelwat advertensies vir tweedehandse klere. Die Mededingingskommissie het ŉ beroep op ouers gedoen om teenmededingende gedrag wat skoolklere betref fyn dop te hou en sê ouers móét by die beheerliggaam aandring dat daar by die riglyne vir skoolklere gehou word. Skole moet let op ekonomiese omstandighede Dr. Jaco Deacon, adjunkhoof van die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas), sê hulle bespeur tóg ŉ verbetering. “In die verlede het skole dalk effens oorboord gegaan, maar alles – van sokkies tot oefenbroeke – hoef nie die skool se wapen op te hê nie. Ouers moet kyk hoeveel generiese items hulle kan gebruik en skoolspesifieke items beperk.” Deacon sê die talle klagtes oor die prys van skoolklere is ŉ aanduiding van die breër ekonomiese omstandighede in die land. “Ek dink skole het begrip vir mense se omstandighede. Hulle móét sensitief wees daaroor,” sê hy. Hy sê skole moet jaarliks na hul prioriteitslys kyk en dit aanpas na gelang van heersende ekonomiese omstandighede. “ŉ Skool kan byvoorbeeld nie voorsiening maak vir luukshede in ŉ tyd wat dit broekskeur gaan met meeste mense nie. “ŉ Skool moet besluit wat is nóú belangrik. Volgende jaar lyk die prioriteite dalk anders, maar wanneer dit swaar met mense gaan, moet dit in ag geneem word.” Fedsas het ook in oorleg met die Mededingingskommissie ŉ adviesdokument met riglyne aan sy lidskole gestuur. Skole word gevra om die beste kontrak met ŉ verskaffer te beding en Deacon sê dié kontrakte moet elke paar jaar heroorweeg word om te verseker dit is steeds mededingend. Sommige skole verkoop sélf skoolklere en Deacon sê in súlke gevalle moet die skool ook verseker hy verskaf die items teen die beste prys. “As ouers voel hulle kan die skoolklere elders teen ŉ beter prys koop, moet hulle dit vir die skool sê. Moenie net op die parkeerterrein staan en kla nie. ŉ Gemeenskap moet sáám hieroor praat en koppe bymekaarsit,” sê Deacon.