Organisasies vir Afrikaans: Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is 110 jaar oud! - Afrikaans.com
Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is 110 jaar oud!
Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vier vanjaar sy 110de bestaansjaar. Die oogmerke van die Akademie as multidissiplinêre organisasie is die bevordering van die wetenskap, die tegnologie en die literatuur in Afrikaans en die kunste, asook die bevordering van die gebruik en gehalte van Afrikaans, primêr binne Suid-Afrika.
“Vandag bedien die Akademie die grootste en wydste netwerk van Afrikaanssprekende kunstenaars en wetenskaplikes in die geskiedenis. Daar is ’n ongekende en verhoogde taalbewussyn onder Afrikaanssprekendes wat gekenmerk word deur diversiteit en ’n insluitende ingesteldheid wat vooruitgang en kreatiwiteit beklemtoon. Die Akademie bied ’n tuiste aan navorsers wat, ten spyte van die huidige (en tydelike) eentalige tydsgees, die belang van moedertaalonderrig bevorder en taaldiversiteit wil uitbou.” – Prof. Irma Eloff, voorsitter van die Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns
Die Akademie se werksaamhede
Die Akademie is op 2 Julie 1909 gestig en het oor die jare bekend geword weens die gereelde toekenning van literêre pryse (waarvan die Hertzogprys die bekendste is), en ander prestigepryse, sy publikasies (twee gereelde tydskrifte en talle geleentheidspublikasies), die werk van sy Taalkommissie aan die standaardisering van Afrikaans, die talle vakwoordeboeke en terminologielyste wat deur lede van die Akademie opgestel en gepubliseer is.
Die bevordering van die gebruik en gehalte van Afrikaans was van die begin af ’n sleuteldoelstelling van die Akademie. ’n Belangrike resultaat van die Akademie se werk is die Afrikaanse woordelys en spelreëls (AWS) wat sedert 1917 op gereelde grondslag in bygewerkte vorm verskyn. Van die begin van sy ontstaan het die Akademie aandag aan die bevordering van geskiedenis gegee en deur die jare het ’n aansienlike aantal publikasies oor die geskiedenis, asook van historiese geskrifte die lig gesien.
Lede van die Akademie is oor die hele land versprei en is ingedeel in die Fakulteit Geesteswetenskappe en die Fakulteit Natuurwetenskap en Tegnologie. Die lede is georganiseer in werkgemeenskappe. Vyf afdelings van die Akademie funksioneer op vakgrondslag: dié vir Biologiese Wetenskappe, Chemiese Wetenskappe, die Geneeskunde, die Ingenieurswese en die Wiskunde en Natuurkunde.
Die Akademie se bydrae tot die prestasie van Afrikaans
In Bloemfontein is die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns op 2 Julie gestig. In die jare wat volg, het die Akademie ’n sleutelrol gespeel in:
Die erkenning van Afrikaans as amptelike taal in Suid-Afrika.
Die ontwikkeling van Afrikaans as ’n wetenskapstaal in Afrika.
Die Akademie was ook ten nouste betrokke by die ontstaan van die FAK en die stigting van die Fakulteite Ingenieurswese, Geneeskunde en Tandheelkunde aan die Universiteit van Pretoria.
Die Akademie was instrumenteel tydens die instelling van die desimale stelsel in Suid-Afrika,
Die stigting van verskeie invloedryke organisasies soos die Nasionale Vakterminologiediens, die Afrika-Instituut, die Stigting Simon van der Stel, die Buro vir Heraldiek en die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. Saam met die Royal Society of South Africa en die Science and Engineering Academy of South Africa, was die Akademie integraal tot die totstandkoming van die Academy of Science of South Africa (ASSAf) in die jare 90.
Prof. Anne-Marie Beukes (hoof- uitvoerende beampte van die SAAWK) beklee sedert 1 Junie 2019 die pos nadat sy die leisels by dr. Dionē Prinsloo oorgeneem het. Haar kontraktermyn is vir drie jaar.
Prof. Beukes beskik oor ‘n doktorsgraad in Toegepaste Linguistiek en sy het vir nege jaar op die Wêreldraad van Vertalers (Fédération Internationale des Traducteurs) gedien, waarvan drie as vise-president. Sy het ook ‘n sleutelrol gespeel tydens die ontwikkeling van ‘n taalbeleid en -plan vir Suid-Afrika gedurende die eerste demokratiese dekade. Sy was vir agt jaar voorsitter van die Universiteit van Johannesburg se Departement Linguistiek. Haar loopbaan sluit leierskapsrolle in strategiese projekte van die Departement Kuns en Kultuur, die Nasionale Tesourie en die Raad op Hoër Onderwys in. Sy was ook vir drie jaar voorsitter van die Afrikaanse Taalraad. Sy dien tans op die Advieskomitee van die Minister van Kuns en Kultuur se Mensliketaaltegnologieprojekte. Prof. Beukes is ‘n gegradeerde navorser van die Nasionale Navorsingstigting en 40 nagraadse studente het hulle studies onder haar studiebegeleiding voltooi.
Die missie en visie
Prof. Beukes sê in ’n onlangse onderhoud sy laat haar rig deur die missie en visie van die Akademie wat gegrond is op die bevordering van die wetenskap, tegnologie en literatuur in Afrikaans en die kunste, asook die bevordering van die gebruik en gehalte van Afrikaans in Suid-Afrika.
Sy sê sy wil graag bydra deur ’n groter bewustheid te skep van Afrikaans onder die breë publiek, maar ook onder die Afrikaanse gemeenskap. Die Akademie se webtuiste is binnekort ook in Engels beskikbaar.
“Ons moet voldoen aan die groter behoefte om meer van Afrikaans te weet.”
In ’n onderhoud met Alet Rademeyer op Maroela Media beklemtoon sy die rol van Afrikaans in die nuwe era van kennis en tegnologie en dat daar seker gemaak moet word dat Afrikaans sy volwaardige plek, ook in die kuberruim, moet volstaan. Daar moet seker gemaak word dat kinders en studente hul plek kan volstaan in ’n veeltalige wêreld en dit word veral gedoen deur ouers bewus te maak van die belangrikheid van moedertaalonderrig en die deure wat hierdie stewige fondasie vir hul kinders oopmaak. Lees die volledige onderhoud hier
Die Akademie se toekomsrol
In ’n onlangse Beeld-bylaag ter viering van hul 110de verjaardag, verwoord die Akademie hul toekomsrol soos volg:
Die SA Akademie se toekoms is sterk gewortel in ons eietydse, diverse Suid-Afrikaanse landskap.
Die Akademie is steeds verbind tot vernuwing en uitbreiding om met die intellektuele uitnemendheid van die instelling volhoubare, dinamiese dienslewering ten behoewe van die Afrikaanse taalgemeenskap te verseker. Die Akademie is gereed om met die kundigheid van ons bykans 940 lede in die inligtingsera en die komende tydvak van die Vierde Industriële Revolusie steeds ’n rigtinggewende rol te speel in die bevordering van relevante navorsing in die wetenskap en die tegnologie, en die beoefening van die kunste in Afrikaans.
Die Akademie wil graag beter sinergie en konstruktiewe samewerking met diverse leiers en ander wetenskaplike instellings binne die breë Suid-Afrikaanse samelewing bewerkstellig. In die lig van die toenemende druk op Afrikaans as ’n wetenskapstaal soos blyk uit nuwe benaderings by universiteite en die kommerwekkende afname in Afrikaanse skole is die Akademie sterk verbind tot die bevordering van gehalteonderrig in die vak Afrikaans en die behoud van gehalteonderrig deur die medium van Afrikaans. ‘n Doelwit wat vir die Akademie van kardinale belang is, is om diversiteit op alle vlakke in die Akademie te bevorder, asook om groter bewustheid van ons diensleweringsmissie onder die breë Afrikaanse taalgemeenskap te skep.
Die nuwe gebouekompleks met die moderne aanbouing in simbiose met die historiese Engelenburghuis is ’n ideale artefak wat die diensleweringsideaal van die Akademie reflekteer. Die gebou is in Arcadia, Pretoria.
Van die projekte waarmee die Akademie deurlopend besig is, is die ondersteuning van publikasies in Afrikaans wat nie geredelik deur kommersiële uitgewers uitgegee word nie. Dit geld veral akademiese boeke in verskillende vakrigtings wat in Afrikaans vir universiteitstudie beskikbaar gestel word. Befondsing tot R50 000 is beskikbaar per publikasie. Hierdie projek is besonder suksesvol. Sedert 2018 het die Akademie 55 hoogstaande boeke by 17 verskillende uitgewers die lig laat sien. ’n Unieke publikasieprojek is die reeks gedenkwaardige huldigingsbundels ter ere van Hertzogpryswenners. Die heel eerste bundel in die reeks is gewy aan die gesiene digter en dramaturg Adam Small. Bundels oor die werk van Pieter Fourie en PG du Plessis het onlangs verskyn, terwyl ’n belangrike publikasie oor die digter Breyten Breytenbach, wat onlangs sy 80ste verjaardag gevier het, gedurende September 2019 by die Breytenbach-sentrum in Wellington bekendgestel is. Ander huldigingsbundels wat reeds by uitgewers is en ook eersdaags gaan verskyn, is oor die werk van Johann de Lange en Reza de Wet. Om aansoek te doen vir befondsing vir publikasies, stuur ’n e-pos aan Melanie Rens by melanie@akademie.co.za. Om van die publikasies te bestel, stuur ’n e-pos aan Hanlie Willemse by finansies@akademie.co.za.
Meer oor die Hertzogprys
Die Hertzogprys wat in 1914 tot stand gekom het, is ‘n bekroning wat toegeken word deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Dit word jaarliks toegeken aan ‘n skrywer met hoogstaande werk, beurtelings, in die veld van drama, poësie of prosa. Die prys word ook slegs toegeken aan oorspronklike werke in Afrikaans.
Die jaarlikse wenner word bepaal deur die sewe lede van die Letterkunde-kommissie. Dit word beskou as die hoogste eer wat ’n Afrikaanse skrywer kan toekom. Die Hertzogprys is die belangrikste prestigeprys in die Afrikaanse letterkunde en is vernoem na een van die grootste kampvegters vir Afrikaans: genl. J.B.M. Hertzog wat destyds £1 200 vir die doel geskenk het.
Die kommissie oorweeg slegs die werk gepubliseer uit die vorige drie kalenderjare, en kan die toekenning maak op enkelwerk of die oeuvre van ‘n skrywer. Vorige wenners mag weer bekroon word vir latere werke, behalwe dat die persoon nie ‘n oeuvre-toekenning kan ontvang binne dié genre waarin die vorige oeuvre-toekenning plaasgevind het nie.
Kyk hier vir ’n lys van vorige wenners: 1916 tot nou. Klik hier
Die Akademie is voorts die trotse uitgewers van twee hooggeagte vaktydskrifte, die Tydskrif vir Geesteswetenskappe en die SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie. Hierdie vaktydskrifte bied aan navorsers die unieke geleentheid om hul navorsingsbevindinge in Afrikaans bekend te kan maak.
Die SA Akademie se jongste gedenkbundel Verlede. Hede. Toekoms. 1909-2019 dek die geskiedenis van die Akademie hoofsaaklik oor die afgelope 35 jaar met die politieke oorgang in Suid-Afrika, wat ook die Akademie ten diepste geraak het, as fokuspunt. Die Akademie se verskeie kommissies is aan die woord oor hulle werksaamhede sedert 1984 met ’n terugblik op vorige dekades sedert 1909 toe die Akademie gestig is. Een van die belangrikste kommissies, die Letterkundekommissie, wat onder meer die toekenning van die Hertzogprys hanteer, lewer by monde van sy voorsitter, prof. Hennie van Coller, verslag oor letterkundige pryse en die diskussies wat rondom pryse ontstaan het. Die Geskiedeniskommissie, met prof. Fransjohan Pretorius as voorsitter, verskaf ’n uitvoerige oorsig oor die hantering van geskiedenis as vak en die verandering van sienings rondom die vakdissipline. Die gedenkbundel, onder die redaksie van prof. Jacques van der Elst, is op 12 September bekend gestel. Stuur ’n e-pos aan dr. Linda Brink by linda@akademie.co.za vir meer inligting.
Die SA Akademie bied sedert 2015 ’n hupstoot vir studie deur die medium van Afrikaans met hul gewilde beursskema vir nagraadse studente.
Meesters- en doktorale studente wat hul navorsing in enige vakdissipline in Afrikaans skryf, kan jaarliks in aanmerking kom vir hierdie ruim beurse: doktorale beurse beloop tot R120 000 en meestersbeurse tot R60 000.
Weens die toenemende druk op studente om hul verhandelings en proefskrifte in Engels te skryf, bied hierdie skema aan studente die geleentheid om in Afrikaans verslag te doen van hul navorsing. Die sukses van die Akademie se beursskema blyk uit die 277 studente wat reeds sedert 2015 beurse ontvang het waarvan 114 studente reeds hulle studies suksesvol afgehandel het. Die totale waarde van die beurse wat sedert 2015 toegeken is, beloop ’n indrukwekkende R10,5 miljoen. Kontak vir Melanie Rens by beurse@akademie.co.za voor 30 September om aansoek te doen vir die beurs.
Besoek die Akadmemie gerus by: www.akademie.co.za