Akademie-bekronings - 2017 - Afrikaans.com
Akademie-bekronings – 2017
Akademie-toekennings in Stellenbosch oorhandig
Die Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns het op 21 Junie 2017 die volgende toekennings aan die bekroondes oorhandig:
Die Hertzogprys vir poësie, die vernaamste prestigeprys in die Afrikaanse letterkundige wêreld, word vanjaar toegeken aan Antjie Krog vir haar bundel Mede-wete. Die prys, vernoem na genl. J.B.M. Hertzog, word toegeken vir oorspronklike letterkundige werk in Afrikaans en word jaarliks om die beurt toegeken vir poësie, drama en verhalende prosa – in dié volgorde.
Mede-wete, wat reeds in 2014 verskyn het, word deur prof. Helize van Vuuren beskryf as "grensoorskrydend". (Lees volledige resensie hier.) Dit bring vir Krog R50 000, geborg deur Rapport, in die sak.
In 'n ongewone stap het die Akademie ook nie minder nie as drie Eugène Marais-pryse bekendgemaak: vir poësie, prosa én 'n dramateks. Die Eugène Marais-prys word toegeken vir 'n eerste of vroeë letterkundige werk en kan net een keer aan 'n persoon toegeken word. Vanjaar is die ontvangers Lien Botha vir Wonderboom (prosa), Amy Jephta vir Kristalvlakte (drama) en Bibi Slippers vir Fotostaatmasjien (poësie).*
Die SA Akademieprys vir vertaalde werk word ook, soos die Hertzogprys, jaarliks om die beurt toegeken aan vertaalde prosa, poësie of drama uit enige ander taal. By die beoordeling van die vertaling word gelet op die aansien wat die vertaalde werk binne sy eie taal se letterkunde geniet en op die juistheid en algemene geslaagdheid van die vertaling. Vanjaar word dit toegeken aan dr. Daniël Hugo vir Oorlog en terpentyn (Protea Boekhuis) deur die Nederlandse skrywer Stefan Hertmans.
Carel van der Merwe ontvang die L.W. Hiemstraprys vir niefiksie vir Donker Stroom, gebaseer op die lewe van Eugène Marais. Dié prys word drie-jaarliks oorweeg vir 'n oorspronklike niefiksie werk in Afrikaans wat nie tot die vakspesialis beperk is nie.
Die Havengaprys vir lewenswetenskappe is 'n jaarlikse prestigeprys wat toegeken word vir oorspronklike navorsing op natuurwetenskaplike en/of tegnologiese gebied. Die prys kan net een maal aan 'n persoon toegeken word, en word vanjaar toegeken aan prof. Jolanda Roux, verbonde aan die Dept. Plantwetenskappe aan die Universiteit van Pretoria. Prof. Roux is een van Suid-Afrika se uitsonderlike wetenskaplikes en haar bydrae tot die wetenskap word nasionaal en internasionaal erken.
Die Havengaprys vir fisiese wetenskappe gaan vanjaar aan prof. Hendrik Geyer, verbonde aan die Departement Fisika, Universiteit Stellenbosch. Prof. Geyer se navorsing lewer 'n enorme bydrae tot kwantum-meganika, en hy word beskou as 'n pionier in die relatief nuwe veld van sogenaamde PT-simmetriese fisika.
Die Stalsprys word toegeken vir 'n hoogstaande publikasie of reeks publikasies (verkieslik in Afrikaans) asook vir individuele of gesamentlike produkte van hoogstaande gehalte waardeur buitengewone bydraes tot die wetenskapsbeoefening gemaak word. Vanjaar word dit toegeken aan Lambert Engelbrecht, hoof van die Departement Maatskaplike Werk aan die Universiteit Stellenbosch vir sy bydrae tot die professie van maatskaplike werk. Sy werk oor spesifiek die effek van neoliberalisme op maatskaplike werk-dienslewering word plaaslik en internasionaal hoog aangeskryf.
Die Huberte Rupertprys vir klassieke musiek word vanjaar toegeken aan die operasangeres Hanna van Niekerk. Haar uitgebreide repertoire sluit hoofrolle in operaproduksies soos Madame Butterfly, La Bohème en Nabucco en haar vertolking van die Afrikaanse kunslied.
Die Deleen Bekkerprys vir die beste dokumentêre TV-draaiboek in Afrikaans word toegeken aan Richard Finn Gregory, die regisseur en draaiboekskrywer van Boere op die aardsdrempel. Dit dokumenteer die verhaal van 600 boerefamilies van Suid-Afrika wat Suid-Afrika ná die Anglo-Boereoorlog verlaat het om hulle in Patagonië, Argentinië te gaan vestig. Volgens die Akademie lê die wetenskaplike waarde van die film veral in die dokumentering van die Afrikaanse taal wat na meer as 'n eeu in isolasie weinig verander het en tot vergelykende taalstudies kan lei. Gregory word ook bekroon met 'n erepenning van die Akademie vir die program weens die histories taalkundige waarde daarvan, asook die optekening van 'n verbygegane leefwêreld van 'n klein groepie Afrikaners op 'n ander kontinent en hulle verbintenis met 'n historiese gegewe van meer as 'n eeu gelede.
Dr. Nicol Stassen, bekende uitgewer van Protea Boekehuis, word bekroon met die Akademie se Erepenning vir sy besonder hoogstaande bydrae ter bevordering van die geskiedenis as dissipline in Suid-Afrika. Dr. Stassen het oor 'n wye front 'n besonder positiewe bydrae tot die studie van geskiedenis gelewer. Nie alleen het hy met sy eie publikasies 'n unieke bydrae tot ons kennis van die Suid-Afrikaanse geskiedenis gelewer nie, maar speel hy as uitgewer en boekhandelaar 'n prominente rol in die ontginning van geskiedeniswerke. Sou mens die begrip kultuurgeskiedenis breër interpreteer, speel hy as uitgewer ook 'n groot rol deur die publikasie van Afrikaanse poësie, prosa en dramakuns, en die vertaling in Afrikaans van anderstalige werke van fiksie en niefiksie.
Vanjaar word die erepenning vir toneel- en verhoogkuns en die Gerhard Beukesprys toegeken aan Gerben Kamper van die Departement Drama en Teaterkuns aan die Universiteit van die Vrystaat. Kamper word bekroon vir sy lewenslange en uitmuntende artistieke bydrae tot die Afrikaanse teater as veelsydige teaterkunstenaar, teateradministrateur en akademikus, bekroonde regisseur en akteur.
Die erepenning vir radiodrama in Afrikaans gaan aan Marita van der Vyver vir haar radiohoorspel Genade, 'n hoorspel waarin Van der Vyver twee onvergeetlike karakters skep. Dis die verhaal van 'n egpaar wat na 'n lang en gelukkige huwelik moet aanpas by die vrou se demensie nadat sy gediagnoseer word met Alzheimers se siekte. Dit word beskryf as 'n eg menslike verhaal vol kinkels, humor en patos.
Die grafiese kunstenaar Ben Botma is vanjaar se ontvanger van die erepenning vir visuele kunste. Botma word beskryf as 'n grafiese kunstenaar wat op 'n hoogs individuele manier na die Suid-Afrikaanse landskap kyk en dit interpreteer deur 'n groot verskeidenheid mediums. Sy werk lewer vlymskerp, roerende kommentaar op voorwerpe wat op die ongeskonde aarde verskyn, soos kruise of blokhuise langs die pad.
Die erepenning van die Fakulteit Natuurwetenskap en Tegnologie, wat toegeken word vir prestasies en bydraes ten opsigte van die bevordering en ontwikkeling van hierdie vakgebied, word net in uitsonderlike gevalle toegeken en gaan vanjaar aan prof. J.H. Neethling, verbonde aan die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit in Port Elizabeth. Hy het 'n onverpoosde bewusmakings- en fondsinsamelingsveldtog geloods om op dieselfde vlak in Suid-Afrika te kom as die voorste materiaalnavorsingsuniversiteite deur 'n moderne hoë-oplosvermoë elektron-mikroskoop en kundige personeel by die NMMU te vestig. Prof. Neethling het ook die nodige fondse bekom vir die oprig van 'n spesiale gebou om die vier elektronmikroskope van R96 miljoen te huisves.
Die Protea Boekhuisprys vir die beste geskiedenisverhandeling in Afrikaans en die Generaal Christiaan de Wet-beurs word vanjaar toegeken aan me. Anneke van Heerden, verbonde aan die Universiteit Stellenbosch, vir haar M.A.-verhandeling met die titel "Die Suiderkruisfonds en die mobilisering van die Suid-Afrikaanse blanke burgerlike samelewing tydens die Grensoorlog 1968-1989".
Die Akademie se Albert Stratingprys vir voorkomende geneeskunde word vanjaar toegeken aan prof. Hanlie Moss, navosingsdirekteur van die Fisieke Aktiwiteit, Sport en Rekreasie aan die Noordwes-Universiteit se Potchefstroomkampus. Epidemiologiese studies dui aan dat fisieke aktiwiteit as 'n belangrike modaliteit in die bevordering van gesondheid kan dien, en vir prof. Moss is hierdie navorsingsveld 'n passie. Sy het onder andere monumentale werk gelewer met verstandelik-gestremde persone waarvoor sy internasionale erkenning gekry het.
Die D.F. Du Toit-Malherbeprys vir genealogiese navorsing word toegeken aan prof. Gerhard Geldenhuys, emeritus professor van die Departement Toegepaste Wiskunde aan die Universiteit Stellenbosch. Hy word bekroon vir die besondere rol wat sy genealogiese navorsing gespeel het op 'n medies-wetenskaplike gebied in die ontrafeling van die molekulêre oorsake van oorerflike siektes.
Die Akademie bekroon ook vanjaar weer 'n onderwyser wat sy opvoedingswerk in Afrikaans doen en wat hom onderskei het op die gebied van praktiese onderwys en opvoeding, binne sowel as buite die klaskamer. Die Elizabeth C. Steijnmedalje is vernoem na mej. Elizabeth C. Steijn, wat vir baie jare die hoof van die Afrikaanse Hoër Meisieskool in Pretoria was. Dit word toegeken aan mnr. Jannie van der Westhuizen, rektor van die Paul Roos Gimnasium in Stellenbosch. Die kombinasie van mnr. Van der Westhuizen se strategiese en praktiese denke, tesame met sy unieke kundigheid rondom onderwys-kompleksiteite in Suid-Afrika, word wyd in die skole-sektor, sowel as akademiese kringe, erken.
Die Akademie ken ook vanjaar 'n spesiale erepenning toe aan mnr. Tommie Sasseen van Pretoria, wat beskou word as een van Suid-Afrika se werklik groot kunstenaars op die gebied van die ontwerp en maak van stempels vir geldmuntstukke, sowel as medaljes vir spesiale geleenthede en vir prystoekennings. Dit word beskryf as 'n werklik skaars vaardigheid wat nie net 'n buitengewone kunsaanleg nie, maar ook uitstekende tegniese kennis van metale, vereis.
Die Douw Greeff-prys vir 'n navorsings- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie verskyn het in die voorafgaande jaar, word vanjaar toegeken aan prof. Eduard Venter, mnr. Phumzile Sibisi en Natasha van de Haar van die Departement Plantkunde en Plant Biotegnologie aan die Universiteit van Johannesburg en Adriaana Jacobs van die Landbou-navorsingsraad, Plantbeskerming vir hulle artikel "Bakteriële populasieprofiele vanaf diesel verkry by vulstasies" in Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie, vol. 35, no. 1 (2016).
Die Esther Greeff-prys vir 'n navorsings- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die Tydskrif vir Geesteswetenskappegepubliseer is, gaan aan prof. Nerina Bosman, verbonde aan die Departement Afrikaans van die Universiteit van Pretoria vir haar artikel "EET en DRINK in Afrikaans – 'n leksikaal-semantiese ondersoek" in Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jg. 55(1), Maart 2015.
Die Junior Kaptein Scott-gedenkmedalje vir Plantkundige Wetenskappe, wat jaarliks toegeken word vir die beste verhandeling by 'n Suid-Afrikaanse universiteit vir 'n M.Sc.-graad, word om die beurt in dierkundige of plantkundige wetenskappe toegeken. Vanjaar gaan dit aan me. Ancia Cornelius, student van die Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. Die titel van haar verhandeling is "Health clinic gardens in North-West Province, South Africa, as complex social-ecological systems".
Die Poortprys, wat jaarliks oorweeg word vir die twee beste skeppende bydraes (in poësie, prosa of drama) deur leerlinge in graad 10 tot 12, word vanjaar toegeken aan Nina du Preez, 'n graad 10-leerling van die Hoërskool Centurion, Pretoria vir prosa. Die ontvanger vir poësie is Brigitte Geyer, 'n graad 12-leerling van die Afrikaanse Hoër Meisieskool, Pretoria.