7: obat herbal herpes simpleks
obat herpes paling manjur, Gejala Penyakit Herpes, obat herpes di kaki, obat herpes zoster acyclovir, obat herpes apa, obat herpes api, obat herpes cepat sembuh, obat herpes pada wajah, pengobatan penyakit herpes kelamin, cara mengatasi penyakit herpes simplexs, obat medis untuk penyakit herpes, penyakit herpes, cara ampuh mengobati herpes PressReader - Kuier: 2017-03-22 - Ver­lo­re BA­BAS van tik
Ver­lo­re BA­BAS van tik
Die werk­li­ke ge­vol­ge van tik­mis­bruik is be­sig om ons ge­meen­skap­pe weg te vreet. En as ons nie gou in­gryp nie, lyk die toe­koms maar don­ker vir toe­koms­ti­ge ge­ne­ra­sies.
Kuier - 2017-03-22 - ONDERSOEK - DEUR ERNUSTA MARALACK
Tik is be­sig om ver­woes­ting te saai op die Kaap­se Vlak­te (en toe­ne­mend el­ders is die land), maar dit is nie meer nuus nie. Die tik­dui­wel het me­ni­ge in sy kloue beet – jonk en oud – en o­ral waar hy be­sig is, ly ge­sin­ne en ge­meen­skap­pe. Maar se­ker die mees weer­lo­se slag­of­fers van dié dwelm, is die­ge­ne wat geen keu­se het of die dwelm in hul bloed­stroom be­land nie.
Ver­beel jou jy kry tik in jou stel­sel of jy dit nou wil hê of nie! Ons praat hier van die mees on­skul­di­ges on­der ons: On­ge­bo­re ba­bas, want hul ver­wag­ten­de ma’s is ver­slaaf aan die dwelm en kan dit nie los nie, al hou dit niks goeds in vir die nu­we le­we wat bin­ne hul­le groei nie.
En hier­die is se­ker­lik die grootste ver­woes­ting wat tik kan saai, want dit het die po­ten­si­aal om ons van ons toe­koms, ons kin­ders, te be­roof . . .
Die ne­ga­tie­we so­si­a­le en maat­skap­li­ke uit­wer­king wat dit op ge­meen­skap­pe het, kan nie on­der­skat word nie en in by­na elke woon­buurt is daar hart­seer sto­ries van ou­ers wat hul kin­ders aan die dwelm­mid­del (ook be­kend as me­tam­fe­ta­mien) ver­loor het, maar niks is meer skok­kend as ’n swan­ger vrou wat haar on­ge­bo­re ba­ba aan die dwelm bloot­stel nie.
re­a­li­teit van tik
Li­zaan Meyer* (25) van die Kaap­se Vlak­te is só ’n ma. Sy is ma van drie (twee seuns en ’n mei­sie) en was vier maan­de swan­ger met haar vier­de kind ten ty­de van die on­der­houd. Sy er­ken sy tik nog deur al haar swan­ger­skap­pe.
Li­zaan ver­tel sy het ge­dink sy sal tik net daar­die eer­ste keer ge­bruik en dan kan op­hou, maar sy was ver­keerd.
“Tik is mak­lik om in te gaan, maar om daar­uit te kom . . .,”laat Li­zaan haar sin in die lug hang ter­wyl sy haar kop skud.
“Dis gou om te sê jy gaan dit net een keer ge­bruik, maar daai een keer maak a­mok. Jy ma­keer baie krag om daar­uit (tik­ver­sla­wing) te kom.”
Li­zaan ver­tel sy was 16 en nog op ho­ër­skool toe sy die eer­ste keer ge­leer het om te tik na­dat ’n tjom­mie haar aan­ge­moe­dig het om dit saam met hom te doen.
“Dit was daai tyd toe die tik nét uit­ge­kom het, toe leer ons ook vir die eer­ste keer van tik. Ek was ’n man­ne­tjie-wy­fie (tom­boy) en het baie met mans uit­ge­hang. Dit was ’n man­s­tjom­mie saam met wie ek vir die eer­ste leer tik het, maar hy het ge­sê dit gaan niks maak nie. Hy het ook nie vir my ge­sê dis tik nie,”ver­tel Li­zaan voorts.
Sy sê sy kon daar­die aand nie eet of slaap nie en het haar vriend die vol­gen­de og­gend ge­vra hoe­kom hy haar nie oor die ne­we-ef­fek­te ge­waar­sku het nie. Dis toe dat hy glo vir haar vra of sy nie ge­weet het dis tik nie?
Daar­na het Li­zaan na­we­ke be­gin tik en la­ter“het ek baie be­gin rook (tik)”. Sy sê haar tik­ver­sla­wing was op sy erg­ste toe sy 18 jaar oud was en sy het al haar ma se bank­kaart ge­steel om tik te koop. En toe raak sy swan­ger met haar eer­ste kind, maar sê sy het op vier maan­de eers uit­ge­vind sy is swan­ger.
Sy het steeds ge­tik“as daar was”en pro­beer om dit min­der te doen. Sy het ook nie kli­niek ge­loop met e­ni­ge van haar swan­ger­skap­pe nie.
Li­zaan weet sy moe­nie tik ge­bruik ter­wyl sy swan­ger is nie en sy tik min­der, maar sukkel om vol­ko­me op te hou. Sy glo ook nie re­ha­bi­li­ta­sie sal werk nie, om­dat“van my vrin­ne al in re­hab was en net weer be­gin tik het toe hul­le uit­kom”.
Wat haar ’n ti­pe ge­rust­heid gee wat haar on­ge­bo­re kind be­tref, is dat haar an­der drie kin­ders vir haar nor­maal lyk.
“Ek het (met my eer­ste kind) ge­dink my kind kan dalk een toon te min het of ge­strem is, maar alles van hom was fi­ne. Al drie my kin­ders was ge­sond ge­bo­re, maar my nig­gie, wat ook tik, se kind het nie nor­maal uit­ge­kom nie. Sy functi­on nie reg nie,”voeg Li­zaan by.
Oor of sy be­kom­mer is oor hoe haar kin­ders op skool gaan vaar, sê Li­zaan sy dink nie nou al daar­aan nie.“My jong­ste lyk juis slim­mer as my an­der twee.”
Baie men­se dink som­mi­ge vroue raak net swan­ger om­dat hul­le die staat se kin­der­toe­laag wil kry, maar Li­zaan sê dis nie só in haar ge­val nie en sy ge­bruik ook nie haar kin­ders se toe­lae om tik te koop nie. Sy sê haar ma is in be­heer van hul toe­lae en sy rook meest­al by vrien­de en as sy nie het nie, bly sy daar­son­der.
“Ek het dit nie (tik­mis­bruik) on­der be­heer nie an­ders sou ek lank­al op­ge­hou het. Ek wíl op­hou, ek móét op­hou en ek gáán op­hou,”pro­beer Li­zaan haar­self oor­tuig.
“Soms het ek lus vir rook, maar het nie geld nie en stres dan op al­mal. En as my fa­mi­lie op my stres, dan rook (tik) ek. Tik laat jou sterk voel, so as­of jy ’n kar kan op­tel en as­of nie­mand jou niks kan aan­doen nie, maar as dit uit­trek, is jy soos ’n zom­bie, moeg en het swart krin­ge on­der die oë en dan sit jy maar eye pen­cil aan om be­ter te lyk.”
Navorsing deur die Me­die­se Na­vor­sings­raad van Suid-Afrika (MNR) se Al­ko­hol, Ta­bak en An­der D­welms-na­vor­sings­een­heid (Al­co­hol, To­bac­co and Ot­her Drug Re­se­arch U­nit), het be­vind daar is dik­wels hoë vlak­ke van al­ko­hol en an­der d­welms (AOD’s) in swan­ger vroue wat voor­ge­boor­te­kli­nie­ke in die Kaap­se me­tro­pool be­soek. Hul­le het nie navorsing oor dié ver­skyn­sel in an­der pro­vin­sies nie.
Die een­heid het voorts be­vind by bruin vroue, wat en­kel­lo­pend en werk­loos is, is dit van die grootste ri­si­ko­fak­to­re vir dwelm­mis­bruik. (Vroue wat in hier­die ka­te­go­rieë val, is dus meer ge­neig om d­welms te mis­bruik.)
Swan­ger vroue moet vroeg be­sef alles wat hul­le in­neem, neem die ba­ba ook in. Wan­neer die ma dus tik, tik ba­bas saam nog voor hul­le ge­bo­re is. En hoe­wel die ef­fek van tik­mis­bruik sub­tiel kan wees in som­mi­ge tik­kin­ders (die kind wie se ma tik ge­bruik het ter­wyl sy swan­ger was) en hul­le nor­maal kan lyk met ge­boor­te en in hul kleu­ter­ja­re, is dit ge­woon­lik wan­neer hul­le in die skool kom wat die ag­ter­stand op­ge­let kan word, sê dr. Gu­gu Ka­li van die de­par­te­ment pe­di­a­trie en kin­der­ge­sond­heid by die U­ni­ver­si­teit van S­tel­len­bosch.
’n Kind wat brein­ska­de op­doen om­dat die ma ge­tik het ty­dens swan­ger­skap, gaan waar­skyn­lik nooit 100% ont­wik­kel en vor­der soos sy maat­jie wat nié daar­aan bloot­ge­stel was nie. Daar is bit­ter­min wat e­nig­een dan kan doen om die ska­de wat reeds ge­doen is, om te keer, waar­sku Ka­li en voeg by voor­ko­ming van tik­mis­bruik deur die ma is die bes­te op­los­sing.
“Die im­pak (van tik­mis­bruik) kan al vroeg be­gin – som­mer by die ma om­dat sy dalk nie na haar­self kyk nie; hoë-ri­si­ko ge­drag o­pen­baar en MIV en an­der in­fek­sies kan op­tel; en nie voor­ge­boor­te­li­ke me­die­se on­der­soe­ke laat doen nie. Dié ma’s se pla­sen­ta kan ook vroeg­ty­dig‘los­kom’nog voor die ba­ba ge­bo­re word.
“Dit kan die bloed­vloei tus­sen ma en ba­ba on­der­breek en ver­oor­saak dat die ba­ba nie be­lang­ri­ke goed soos suur­stof en die voe­ding wat hul­le no­dig het en deur die pla­sen­ta kry, in­neem nie,”ver­dui­de­lik Ka­li.
Sy sê voorts wat die fi­sie­ke ont­wik­ke­ling be­tref van ba­bas wie se ma ty­dens swan­ger­skap tik ge­bruik, kan dié ba­bas vroeg en met klei­ner kop­pe ge­bo­re word, wat be­te­ken hul brei­ne is nie vol­ko­me ont­wik­kel nie.
Hul­le kan la­ter in die le­we steeds klei­ner as hul maats wees. Dit alles kan hier­die kin­ders se a­ka­de­mie­se pres­ta­sie op skool af­fek­teer.
Ka­li sê hier­die ba­bas kan ná
ge­boor­te ont­trek­king­simp­to­me er­vaar om­dat die tik be­sig is om uit hul sis­teem te trek en rus­te­loos, ge­ïr­ri­teerd en be­we­rig wees. Hul ge­drag is nie soos nor­ma­le ba­bas s’n nie en hul slaap­pa­tro­ne is ook ab­nor­maal.
PRENTJIE IN DIE SKOOL
Ie­mand wat al te goed weet hoe dit is om met kin­ders te werk wie se ma ty­dens swan­ger­skap ge­tik het, is Moi­ra A­bra­hams* (46), ’n Kaap­se on­der­wy­ser.
Sy is nie ’n dok­ter of me­die­se ken­ner nie, maar het al by ver­skeie sko­le op die Kaap­se Vlak­te skool ge­hou en het eer­ste­hand­se er­va­ring van hoe dit is om te werk met so­ge­naam­de tik­kin­ders en van wat tik aan ge­meen­skap­pe kan doen.
Moi­ra gee nou klas vir ho­ër­skool­leer­ders, waar sy met ’n an­der ge­ne­ra­sie tik­kin­ders werk. Maar dit was toe sy vir la­er­skool­leer­ders klas ge­gee het dat sy eer­ste­hand­se er­va­ring op­ge­doen het van wat­ter ska­de tik werk­lik aan­rig. Daar het Moi­ra ken­nis ge­maak met ou­mas wat met tra­ne in hul oë by die skool kom sê hul dog­ters (en klein­kind se ma) het ge­tik vir die vol­le ne­ge maan­de van haar swan­ger­skap en sy ver­waar­loos die kind nou ter­wyl sy op haar“tik­ron­des” is. Hier­die ou­mas maak dan die tik­kind groot, sê Moi­ra.
“Ek praat nie van goed waar­van ek ge­hoor het nie. Ek praat van goed wat ek self met my eie oë ge­sien en be­leef het,” sê Moi­ra.
’n Ou­ma wat met tra­ne nie net in haar oë nie, maar ook in haar hart rond­loop oor haar dog­ter wat so ver­val in die tik­hel, is maar een hart­seer deel van die ver­woes­ting wat tik ver­oor­saak. Moi­ra sien ook die ag­ter­stand wat tik­kin­ders in die klas het en hoe hul­le nie nor­maal kan funk­si­o­neer of e­ni­ge be­grip van struk­tuur en re­ëls het nie, selfs al lyk hul­le op die oog af nor­maal.
“Fi­siek is hier­die tik­kin­ders so nor­maal soos an­der kin­ders, maar dis wan­neer hul­le met ’n boek moet stil­sit dat jy kan sien iets is fout. Hul­le is al ses jaar oud, maar as hul­le hul mond oop­maak, is dit ‘Mam­mie, Mam­mie’en van hul­le kwyl. Of hul­le staan op en hard­loop uit die klas uit en is baie ag­gres­sief,”ver­tel Moi­ra oor hul ge­drags­pa­tro­ne.
Sy sê voorts dit lyk vir haar of die kin­ders se brein aan­ge­tas is en hul­le ver­staan nie wat reg of ver­keerd is nie.
Moi­ra sê voor­heen het hul­le met ’n klomp FAS-kin­ders (Fe­ta­le Al­ko­hol­sin­droom) ge­sit en nou sit hul­le met ’n ge­ne­ra­sie van tik­ver­slaaf­des se kin­ders wat nou na hoof­stroom­sko­le kom. Sy voeg by dis ’n uit­da­ging om hier­die kin­ders op te voed om­dat van hul­le ba­sies niks ken­nis kan in­neem nie.
“Jy moet by­voor­beeld van­dag sê,‘dis ’n boek’en mô­re moet jy dit wéér sê. Daar is niks struk­tuur nie en ek het van dié tik­kin­ders ge­sien wat eet, maar nie vol raak nie. Ek het al ge­te­ach in Ha­no­ver Park en Ma­nen­berg en ou­mas raak oud voor hul tyd oor waar­mee hul­le moet de­al. Die kind wat nou skool toe kom, is ’n klei­ner weer­ga­we van die groot­mens wat tik. Hul­le is ge­woond om men­se te sien wat tik ge­bruik en ek voor­sien dat hul­le op agt of ne­ge jaar ook self gaan be­gin tik,” ver­tel Moi­ra.
Sy sê in die hui­di­ge on­der­wys­stel­sel raak tik­kin­ders ver­lo­re, want die oor­groot­te meer­der­heid bruin ho­ër­skool­kin­ders vir wie sy tans klas­gee, gee nie veel om oor leer so­dat hul­le vir hul­self ’n toe­koms kan bou nie. Pou­ses tik van die bruin kin­ders ter­wyl sy weet daar is van hul­le wat tik ver­koop ook en nie skaam is om dit te sê nie.
“En dis ons co­lou­red kin­ders wat deur die cracks val; die mei­sies gaan uit die skool om kin­ders groot te maak. Ons kin­ders gee nie om oor dro­me of hul toe­koms nie. Die kin­ders wat wíl leer, sit
ge­woon­lik voor in die klas en hul­le raak ál min­der. Dié wat oor­bly, is al­mal swart en hul­le wíl leer,”spreek Moi­ra haar kom­mer uit.
im­pak op ge­meen­skap
So, ons ver­beel ons nie as ons praat van die tik­pro­bleem on­der swan­ger vroue in bruin ge­meen­skap­pe nie. Daar is eg­ter nie be­staan­de navorsing wat spe­si­fiek fo­kus op die funk­si­o­ne­ring of ont­wik­ke­ling van tik­kin­ders nie, maar dis ’n re­a­li­teit en een wat al­reeds sy af­me­tings be­gin neem, soos ons uit Moi­ra se ver­tel­ling kan af­lei.
Die MNR mo­ni­tor ook land­wyd toe­la­tings tot re­ha­bi­li­ta­sie­sen­trums wat be­kend staan as die Sa­cen­du-pro­jek. In hul Ju­nie 2016-ver­slag het na­vor­sers be­vind die mis­bruik van me­tam­fe­ta­mien as pri­mê­re dwelm on­der pa­si­ën­te jon­ger as 20, is laag in al­le pro­vin­sies be­hal­we die Wes-Kaap.
Sihle N­go­be­se, woord­voer­der van Al­bert F­ritz, mi­nis­ter van maat­skap­li­ke ont­wik­ke­ling in die Wes-Kaap, het by na­vraag ge­sê die to­ta­le be­gro­ting vir mid­del­mis­bruik (sub­stan­ce a­bu­se) vir die 2017/18-boek­jaar is R59 mil­joen. Hy kon eg­ter nie sê hoe­veel van die pa­si­ën­te wat in Wes-Kaap­se re­ha­bi­li­ta­sie­sen­trum be­han­del word, bruin swan­ger vroue is nie.
Ver­wag­ten­de ma’s word al­tyd ge­waar­sku om nie (al­ko­hol) te drink wan­neer hul­le swan­ger is nie, om­dat dit ui­ters na­de­lig vir die ba­bas kan wees.
Oor­ma­ti­ge al­ko­hol­ge­bruik ver­hoog die ri­si­ko dat jou kind FAS kan ont­wik­kel en so­doen­de fi­sie­ke en gees­te­li­ke de­fek­te kan hê. En hoe­wel FAS en die ge­vol­ge daar­van steeds kom­mer­wek­kend is, is dit die ge­bruik van tik on­der swan­ger vroue, die ge­boor­te van ’n nu­we ge­ne­ra­sie tik­kin­ders en die im­pak daar­van op die sa­me­le­wing, wat ons ha­re laat reg­op staan.
Bo­ge­noem­de sta­tis­tie­ke en Moi­ra se er­va­ring van hoe kin­ders van tik­ver­slaaf­de ma’s kan sukkel in die klas­ka­mer, laat ’n mens met die groot vraag: Wat gaan van ons bruin ge­meen­skap­pe oor­bly as die lei­ers van mô­re reeds op ’n vroeë ou­der­dom ag­ter­stan­de het wat hul­le dalk nooit sal kan in­haal nie?
Wat­ter toe­koms sal hul­le vir hul­self kan bou en hoe gaan hul­le hul­self uit ar­moe­de ver­hef as hul­le nie die brein­ka­pa­si­teit het om ver­der te stu­deer nie?
“Wat ons nou in die klas­ka­mer sien, is ’n weer­spie­ë­ling van wat in ons ge­meen­skap­pe aan­gaan. Die‘tik­kind’is die klei­ner weer­ga­we van die‘tik­ma’,”sê Moi­ra.
Die prentjie lyk don­ker wat navorsing, ken­ners en Moi­ra s­kep oor wat die moont­li­ke voor­land is vir kin­ders soos dié van Li­zaan wat se ma tik ge­bruik ter­wyl hul­le swan­ger is. Ons mag dalk nou net vas­kyk teen die ma wat tik en die ver­skeie ag­ter­stan­de wat sul­ke tik­kin­ders kan hê, maar wat gaan van ons ge­meen­skap­pe word as hier­die kin­ders, ons toe­koms­ti­ge lei­ers, ál meer gaan raak?
Pa­tri­cia de Lil­le, die bur­ge­mees­ter van die S­tad Kaap- s­tad en ’n vrou wat al vir de­ka­des ’n lei­er in ons ge­meen­skap is, is net­so be­kom­merd oor die tik­pro­bleem.
Sy sê die duur prys wat ge­meen­skap­pe be­taal as ge­volg van tik­mis­bruik, sluit in dis­funk­si­o­ne­le ge­sin­ne, skool­ver­la­ters, tie­ner­swan­ger­skap­pe, dief­stal uit hui­se, ska­de en dief­stal aan ge­meen­skaps­ge­rie­we en vreemd ge­noeg ook men­se wat stil­bly oor dwelm­han­del, wat die vraa­gen aan­bod­si­klus van d­welms voort­sit.
“Tik­mis­bruik be­roof ons jong­men­se van hul kans om goeie op­voe­ding te kry en jong­men­se kan nie hul vol­le po­ten­si­aal be­reik of ’n goeie by­drae tot ons ge­meen­skap­pe maak nie,”sê Pa­tri­cia.
Sy raai men­se wat sukkel met dwelm­mis­bruik aan om hulp te soek.
As ’n ge­meen­skap kan ons tik nie meer net af­maak as net die pro­bleem van die­ge­ne wat dit ge­bruik nie. Ons moet han­de vat en die pro­bleem saam aan­pak, want an­ders sit ons dalk oor 20 jaar met ’n ge­meen­skap wat nie hom­self uit maat­skap­li­ke ver­val kán lig nie, om­dat tik die lei­ers van mô­re se brein­ka­pa­si­teit weg­ge­vreet het. * S­kuil­naam