Azerbeidjan (of Azerbaidjan of Aserbeidjan; Azerbeidjans: Azərbaycan, [ɑzæɾbɑjˈd͡ʒɑn]), amptelik die Republiek Azerbeidjan (Azərbaycan Respublikası, [ɑzæɾbɑjˈd͡ʒɑn ɾespublikɑˈsɯ]), is 'n landingeslote land in Suidwes-Asië in die Kaukasusberge. Dit is die beduidendste land in die suidelike Kaukasus-streek van Eurasië. Azerbeidjan word begrens deur die Kaspiese See in die ooste, Rusland in die noorde, Georgië in die noordweste, Armenië en Turkye deur die Naxçıvan-eksklawe van Azerbeidjan in die weste en Iran in die suide. Die land, wat in 1920 met geweld by die Sowjetunie ingelyf is, het sy onafhanklikheid in 1991 met die verbrokkeling van dié staat herwin.
Azerbeidjan se historiese en kulturele erfenis strek so ver terug as die begin van die menslike beskawing. Die land is een van 'n reeks gebiede op aarde waarna as die "wieg van die mensdom" verwys word en lê in die hartland van 'n aantal antieke beskawings. Tans is Azerbeidjan een van ses onafhanklike state met Turkssprekende bevolkings, 'n lidstaat van die Turkse Raad en TÜRKSOY, 'n internasionale organisasie met sy hoofkwartier in Ankara wat die gemeenskaplike administrasie van Turkse kultuur en kunste behartig.
Die naam Azerbeidjan kan waarskynlik teruggevoer word na Atropates, 'n satrap van Alexander die Grote, wat in 328 v.C. die gebied van die huidige Iranse Azerbeidjan geregeer het. Die Grieke het na hierdie streek as Atropatene verwys – 'n term wat deur die Parthers as Aturpatakān en deur die Sassaniede as respektiewelik Adurbadagān en Adeirbadagān oorgeneem is en waaruit die huidige landsnaam sou ontwikkel.
Hierdie bewering word ten minste deur die feit gestaaf dat die groot vuurheiligdom Takht-i Suleiman in die gebied geleë was, waarna in die laat antieke tydperk as Adurbadagān verwys is, dus in die huidige Iran.
Azerbeidjan se staatsgebied beslaan die suid-oostelike deel van Transkaukasië op die landbrug tussen die Swart- en die Kaspiese See. Dit strek van die Groot Kaukasus-bergreeks in die noorde tot by die Ararat-hooglande in die suid-weste en die kusgebied van die Kaspiese See in die ooste.
Azerbeidjan se 86 600 km² maak dit effens groter as die Suid-Afrikaanse provinsie Mpumalanga. 5 500 km² word deur die outonome Republiek Nachitsjewan beslaan. Sedert die vroeë 1990's is sowat 'n vyfde van Azerbeidjan se staatsgebied deur Karabach-Armeense eenhede beset, waaronder die hele Nagorno-Karabakh-streek asook dié gebied se landverbindings met Armenië.
Azerbeidjan se buurlande is Armenië in die weste, Georgië en die Russiese Federasie (die outonome Republiek Dagestan) in respektiewelik die noord-weste en noorde, Iran en – langs 'n grenslyn van net nege kilometer – Turkye in die suide en suid-weste. Die Kaspiese See vorm 'n natuurlike grens in die ooste.
Die Kaspiese See vorm met 'n oppervlakte van 370 000 km² die grootste natuurlike binnelandse waterreservoir ter wêreld. Dit ontvang water vanuit 'n aantal groot riviere, waaronder Wolga, Koera, Gorgan en Atrek. Daar is geen natuurlike afloop van water uit die see nie. Aangesien die waterliggaam geen verbinding met die groot oseane het nie en deur 'n lae soutgehalte gekenmerk word (net in sy mees suidelike gedeelte is die waardes van die soutgehalte met 30 persent relatief hoog), is die Kaspiese See streng genome 'n meer.
Vir Azerbeidjan se agt nuwe nasionale parke is 'n nuwe integratiewe konsep ontwikkel. Elke park beskik oor 'n besoekersentrum wat inligting oor die plaaslike fauna en flora beskikbaar stel en toere reël. Terwyl die infrastruktuur van bestaande parke nog verder ontwikkel word, word drie nuwe parke in die Groot en Klein Kaukasus-bergreeks rondom die Göygöl-meer, die bergpiek Şahdağ en naby Nabran beplan. Op die lang termyn sal sowat elf persent van die land se oppervlakte as parke en natuurbewaringsgebiede beskerm word.
Azerbeidjan is in die 1ste millennium v.C. deur 'n Mediese stam bewoon wat veral vir sy priestersklas (Magi) bekend gestaan het. Hul naam leef steeds voort in die term "magiër" (towenaar). Dit is ook moontlik dat die Iranse profeet en stigter van die Zoroastrisme, Zoroaster (of Zarathoestra) 'n boorling van dié gebied was.
Ná die begin van die Christelike tydrekening was Albania van die Parthiese Ryk afhanklik en het verskeie kere oorlog teen die buurlande Armenië en Iberië gevoer. Armeense sendelinge het in die 4de eeu die Christendom na die gebied gebring. Nadat die Parthiese Ryk reeds aan die begin van die 3de eeu verval het, het Albania in die laat 4de eeu 'n vasalstaat van die Sassaniede-ryk geword.
Die politieke elite in Azerbeidjan het steeds opponerende en nasionalistiese neigings getoon, en net soos in ander dele van die Sowjetunie het die owerheid ferm opgetree teen afvalliges en nasionaal-gesinde intellektueles. Baie van hulle is geïnterneer, soos byvoorbeeld die geskiedkundige, oriëntalis en latere president Aboelfas Eltsjibei of die digter Hüseyn Calid, 'n boorling van Naxçivan, wat na Siberië verban en daar in 1941 in 'n strafkamp oorlede is.
Heydar Əliyev het as invloedryke partyleier tussen 1969 en 1982 'n suksesvolle program van industrialisering van stapel gestuur wat van Azerbeidjan in die 1970's die snelsgroeiendste industriële Sowjetrepubliek gemaak het. Alijef is selfs as 'n lid van die magtige Politburo benoem – 'n amp wat hy tot in 1987 sou beklee. Dit was aan sy geslaagde industrialiseringsbeleid en ander suksesse te danke dat Əliyev ook ná die verbrokkeling van die Sowjetunie 'n leidende politieke rol in Azerbeidjan kon speel. in 1993 is hy as president van die onafhanklike Republiek Azerbeidjan verkies en het die land tien jaar lank geregeer.
Die onafhanklikwording van Azerbeidjan is deur 'n bloedige konflik met Armenië oorskadu, wat sy wortels het in 'n ou gebiedsgeskil waarin die twee lande mekaar teenstaan in hul wedersydse aanspraak op die outonome gebied Nagorno-Karabakh.