Ag, Tog net 'n bietjie vars lug! — Wagtoring – AANLYN BIBLIOTEEK
g96 5/22 bl. 31
Ag, Tog net 'n bietjie vars lug!
Besoedeling—Wie veroorsaak dit?
ASEM jy vars lug in wanneer jy asemhaal? Lugbesoedeling is vandag "'n groter vyand as rook", beweer 'n dokter wat in The Times van Londen aangehaal is. In Engeland en in Wallis maak besoedelde lug elke jaar ongeveer 10 000 mense dood. Die situasie is wêreldwyd ernstig, veral in groot stede.
Baie blameer die motorbedryf vir die besoedeling van die atmosfeer. Om gevaarlike uitlaatgasse te verminder, word nuwe voertuie in baie lande nou vervaardig met katalitiese omsetters, wat besoedeling verminder. Die koolwaterstof in uitlaatgasse het verminder tot 12 persent van die vlakke in 1970, met soortgelyke verminderings in stikstofoksied en koolstofmonoksied. Babas in stootwaentjies is veral kwesbaar, want hulle is op dieselfde vlak as dié waar die motors dampe uitlaat. Maar lugbesoedeling bedreig ook die insittendes van die motor. Na bewering is die besoedeling binne die motor drie maal hoër as buite. Dit hou verdere gevare in as 'n mens benseendampe van brandstof inasem wanneer jy jou motor se brandstoftenk vol maak.
Op die oomblik is die algemeenste vorm van lugbesoedeling "Swewende stofdeeltjies", sê die Verenigde Nasies se omgewingsverslag vir 1993-94. Klein stukkies roet, of stofdeeltjies, kan blykbaar diep in die longe indring en skadelike chemikalieë daar agterlaat.
Die vernietiging van die osoonlaag hoog bo die aarde lok baie kommentaar van die pers uit. Maar hier op die aarde werk sonlig op die stikstofoksied en ander vlugtige elemente van lugbesoedeling in om hoë vlakke osoon te vervaardig. Gedurende hierdie eeu het hierdie vlakke in Brittanje verdubbel. Hierdie gasse beskadig verf en ander boumateriaal, veroorsaak siektes in bome, plante en gesaaides en gee blykbaar aanleiding tot asemhalingsprobleme by sommige mense. Hoewel die meeste van die osoonbesoedeling in dorpe plaasvind, is dit verbasend genoeg die plattelandse gebiede wat die ergste gevolge dra. In die stedelike gebiede absorbeer stikstofoksied die oormaat osoon, maar waar daar min van hierdie oksied is, het die osoon vrye teuels om skade aan te rig.
Daarbenewens is lugbesoedeling "binne-in huise tot 70 keer hoër as buite", sê The Times. Hier besoedel die dampe van lugverfrissers, motballetjies en selfs klere wat droogskoongemaak is die lug. Sigaretrook dra eweneens tot gesondheidsgevare binne die huis by.
Wat kan jy dan doen om jou gesin te beskerm? The Times van Londen het die volgende wenke gegee.
• Gebruik jou motor minder. Indien moontlik, deel vervoer met ander. Bestuur egalig. Skakel die enjin af wanneer jy in 'n verkeersknoop is of andersins meer as 'n paar minute stilstaan. Indien moontlik, parkeer jou motor op warm dae in die skaduwee om besoedeling te verminder wat deur die verdamping van brandstof veroorsaak word.
• Doen verkieslik vroeg in die oggend oefeninge wanneer osoonvlakke buite gewoonlik laag is.
• Verbied rokery in die huis.
• Hou slaapkamervensters gedurende die nag effens oop om humiditeit te verlaag en allergene na buite te laat beweeg.