PressReader - Weg! Platteland: 2015-09-01 - Plant ’n a­vo­ka­do­boom
Plant ’n a­vo­ka­do­boom
... die be­lo­ning gaan groot wees
Weg! Platteland - 2015-09-01 - Inhoud - Len­te 2015 TEKS JO­HAN VAN ZYL FO­TO’S PETER VAN NOORD EN VER­SKAF
Hul­le sê selfs uit­ge­vre­te mans stort stil­le­tjies ’n traan die dag as hul­le ’n huis in die mark sit met ’n e­nor­me a­vo­ka­do­boom in die ag­ter­plaas wat hul­le en hul­le vrien­de en bu­re oor die ja­re met ber­ge bot­ter­pe­re be­loon het.
Maar hier­die ge­hei­me ge­tjank vind na­tuur­lik net plaas as dit een van daar­die oor­da­di­ge dra­ers is wat al­mal be­geer – avo’s het im­mers ’n (wel­ver­dien­de) re­pu­ta­sie as nuk­ke­ri­ge bog­ghers: Par­ty dra nooit, baie skud hul­le blom­me af lank voor dit vrug­te vorm, en nog ’n lot gooi de laas­te vrug­gie af wan­neer dit skaars so groot soos drui­we­kor­rels is... g’n won­der nie die naam a­vo­ka­do is af­ge­lei van die Asteek­se woord “a­huá­catl”, wat tes­ti­kel be­te­ken!
A­vo­ka­do­bo­me kom oor­spronk­lik van Suid- en Sen­traal-a­me­ri­ka, en nie­mand is pre­sies se­ker wan­neer die eer­ste bo­me in Suid-a­fri­ka ge­plant is nie. Par­ty be­weer dit het saam met Jan van Rie­beeck hier ge­land ( Ons be­gin dink hy het met die plant­weer­ga­we van die­ark hier aan­ge­kom. – Reds.), maar die eer­ste skrif­te­li­ke ver­wy­sings na die
Mex­i­kaan­se en Gu­a­te­ma­laan­se soor­te in Suid-a­fri­ka da­teer eers uit die 1920’s. Van­dag word die mees­te vrug­te (ja, dis nié ’n groen­te­soort nie) in Lim­po­po en M­pu­ma­lan­ga ge­kweek, maar daar is ook a­vo­ka­do­pla­se in K­wazu­lu-na­tal en die Oos-kaap. Suid-a­fri­ka is dees­dae een van die tien groot­ste pro­du­sen­te ter wê­reld en ook een van die drie top-uit­voer­ders na Eu­ro­pa.
Daar is ’n he­le paar goeie re­des waar­om jy ge­rus een van dié sub­tro­pie­se bo­me in jou eie tuin kan plant – mits jy in ’n ryp­vrye ge­bied woon. Nie net sal jy baie geld spaar nie, maar a­vo­ka­do’s is ook deel van ’n uit­ge­soek­te groep su­per­kos­se met ’n mag­dom ve­sel, mo­no-on­ver­sa­dig­de vet­te (wat kan help om cho­les­te­rol te ver­laag), vi­ta­mie­ne, mi­ne­ra­le (soos ka­li­um wat kan help om hoë bloed­druk, hart­siek­tes of be­roer­tes te voor­kom), an­ti­ok­si­dan­te en an­der fi­to­che­mi­ka­lieë.
Plat­te­land het ’n draai ge­maak by ZZ2 se hoof­kan­toor op Mook­et­si om by die kom­mer­si­ë­le ken­ners te hoor hoe jy suk­ses in jou eie ag­ter­plaas kan be­haal.
A­vo­ka­do’s is im­mer­groen sub­tro­pie­se bo­me – goeie, ge­reel­de son­lig (ver­kies­lik vol­son) is nood­saak­lik om vrug­te te dra.
Se­ker die heel be­lang­rik­ste ver­eis­te is uit­ste­ken­de drei­ne­ring: Sorg eer­stens dat die grond lek­ker los is en werk ho­pe or­ga­nie­se ma­te­ri­aal daar­by in. Maak twee­dens se­ker jy plant die boom eer­der te vlak as te diep. ’n Slim plan om se­ker te maak die boom suk­kel nooit met nat voe­te nie, is om dit op ’n grond­hoop of -wal van 30-60 cm hoog en om­trent 1-1,5 m in deur­snee te plant. Strooi ook ’n dik, grow­we dek­laag van hout­splin­ters of boom­bas­stuk­ke.
Die grond moet al­tyd klam bly (’n be­hoor­li­ke dek­laag sal help), ver­al in die so­mer en wan­neer die blom­me vorm. Par­ty men­se glo vas die bo­me wil spe­si­fiek op die warm­ste deel van die dag ’n ek­stra sluk wa­ter hê. By ZZ2 word die vog­vlak­ke ou­to­ma­ties ge­toets en die drup­be­sproei­ing aan­ge­ska­kel, in­dien no­dig. Op­pas vir te veel wa­ter – a­vo­ka­do­bo­me is baie vat­baar vir wor­tel­vrot >
en te veel vog is ’n teel­aar­de vir swam­siek­tes soos an­trak­no­se en swart­vlek.
Snoei en pes­te en plae
A­vo­ka­do­bo­me is asimmetriese groei­ers en die he­le doel van die snoei­werk is om pro­duk­sie te ver­be­ter en die oes­pro­ses te ver­ge­mak­lik. By ZZ2 word die bo­me een jaar s­legs aan die een kant ge­snoei, die vol­gen­de jaar net aan die an­der kant en die der­de jaar net bo-op.
Daar is ver­ba­send min pes­te wat a­vo­ka­do­bo­me aan­val. Die e­nig­ste noe­mens­waar­di­ges, vol­gens Braam van den Hee­ver, kwe­ker by ZZ2, is die a­vo­be­sie wat in die blom­tyd op­daag en die stuif­meel vreet, en die blaar­rol­ler­wurm.
Dit neem on­ge­veer agt maan­de van­dat die boom be­gin blom tot jy die vrug­te kan oes. Om te be­paal wan­neer dit ryp is, is eg­ter nie so mak­lik nie. Die vrug­te moet ba­sies van vog ont­slae raak en ’n goeie o­lie­vlak be­reik. By ZZ2 word mon­sters uit ver­skeie boor­de daag­liks ge­toets: Die klip­har­de groen a­vo­ka­do’s word ge­ras­per en dan in die mi­kro­golf­oond ver­hit tot al die vog ver­damp het. Hoe lank dít neem, be­paal of die spe­si­fie­ke boord ryp ge­noeg is om te pluk. Al­les word aan­ge­te­ken om­dat al­le be­sen­dings uit­voer-a­vo­ka­do’s deur dié uit­slae ver­ge­sel moet word.
Par­ty men­se glo jy moet wag tot die boom self die vrug­te be­gin af­gooi, maar Braam meen jy moet eer­der jou in­tu­ï­sie ge­bruik, el­ke week ’n groot ge­son­de vrug pluk, die da­tum aan­te­ken en dan kyk of hy bin­ne een tot drie we­ke ryp word. As die vrug in dié tyd­perk ver­skrom­pel of ’n rub­ber­ag­ti­ge teks­tuur het, is hul­le nog te groen.
‘Suid-a­fri­ka is dees­dae een van die tien groot­ste pro­du­sen­te ter wê­reld en ook een van die drie top-uit­voer­ders na Eu­ro­pa.’
1 Bot­ter uit ’n boom – heer­lik met net ’n bie­tjie sout, pe­per en suur­le­moen­sap. 2 Vol­was­se a­vo­ka­do­bo­me dra dui­sen­de blom­me, maar net so­wat 200-250 ont­wik­kel tot vrug­te wat ge­oes kan word. 3 Swak drei­ne­ring is die hoof­oor­saak van vrek­tes. By ZZ2 word die bo­me op grond­wal­le ge­plant wat sorg dat die wor­tels nooit in wa­ter staan nie. 4 A­vo­ka­do­blom­me is twee­slag­tig en kan hul­le­self be­vrug, hoe­wel kruis­be­stui­wing ver­kies­lik is. 5 Braam van den Hee­ver, kwekerybestuurder by ZZ2 op Mook­et­si.