‘Die pad na selfbestuur’: Vrystede as model vir groeiende selfbestuur(Grafika: Verskaf) In vandeesweek se hoofstuk van sy boek, Die pad na selfbestuur, skryf Flip Buys dat die idee van “vrystede” deur die Amerikaanse Nobelpryswenner Paul Romer aangepas kan word om oplossings te bied vir armoede, veiligheid en die beskerming van kultuurgemeenskappe soos Afrikaners. Buys skryf dat hierdie vrystede onder meer beskryf kan word as stede wat onder ŉ spesiale handves regeer word en nie aan al die gewone staatswette onderhewig is nie. Hy skryf: “Dit word volgens selfgekose politieke, ekonomiese en kulturele stelsels regeer. Dié stede geniet afgewentelde selfbestuur. Dit maak dit moontlik om doelgemaakte stelsels te ontwerp en beter besluite te neem omdat die regeerders meer in voeling met plaaslike omstandighede is.” Die realiteit in Suid-Afrika, sê Buys, is dat private dorpe wat hulself “regeer” besig is om landwyd gewilder te raak. In hierdie “vrydorpe” word beter veiligheid-, water-, elektrisiteit-, omgewing-, ontspanning-, onderwys- en leefstyldienste aan burgers gelewer as wat die regering kan lewer. “Die vinnige opkoms van hierdie dorpe is ŉ teken van ŉ staat wat al vinniger verswak. Die probleem is egter dat hierdie dorpe net vir die meer welvarende groep bekostigbaar is, en dat mense hiér eerder kliënte as burgers is,” skryf Buys. Buys kom uiteindelik tot die gevolgtrekking dat vooruitstrewende kulturele vrystede die alternatiewe oplossing is. “Indien hierdie dorpe genoeg ondersteuning geniet, kan al meer provinsiale en selfs nasionale funksies van die sentralistiese owerheid daarna afgewentel word.” Luister hier bo na hierdie oplossingsgedrewe denke wat Buys in hierdie hoofstuk van sy boek uiteensit.