‘Hoë regeringskuld’ speel sleutelrol in begroting President Cyril Ramaphosa (Foto: JUSTIN TALLIS/ AFP) In aanloop tot die 2023-begrotingsrede is daar talle aspekte wat waarskynlik ŉ rol in die uitkoms van die regering se begroting sal speel, waaronder stygende inflasie, swak ekonomiese groei en die voortslepende beurtkragkrisis in die land. Prof. André Roux, ekonoom by die Stellenbosch Besigheidskool, meen egter dat die regering se hoë skuldvlakke van besondere belang in die opstel van die staat se begroting is – wat in wese die afgelope dekade teen ŉ vinniger tempo as die Bruto Binnelandse Produk (BBP) gestyg het. “Gevolglik het die verhouding van openbare skuld tot BBP ŉ kritieke vlak (ongeveer 75%) bereik waar beleggers in staatseffekte (krediteure) ŉ hoër risiko eis om vir hoër risiko te vergoed. “Namate die rentekoerse styg, word dit duurder om bestaande skuld te herfinansier en om nuwe skuld te finansier,” het Roux Maandag gesê. Boonop moet meer staatsinkomste aan die betaling van skuld toegewys word, wat beteken dat minder geld beskikbaar is vir belangrike staatsdienste. Staatskuld word immers hoofsaaklik aangegaan om lopende uitgawes te finansier wat die salarisse van staatsamptenare, maatskaplike toelaes en rente op skuld wat voorheen aangegaan is, insluit. “Dit beteken dat die skuldlas vererger word aangesien dit geen betekenisvolle bydrae tot die toekomstige produksievermoë van die ekonomie lewer nie.” Roux meen die regering is weens lenings wat vantevore aangegaan is eenvoudig nie in die posisie om die verwagte beleidsbenadering, naamlik “fiskale uitbreiding”, te volg om resessietoestande teë te werk nie. “Op langer termyn sal kapitaalbesteding deur die regering (veral aan broodnodige ekonomiese infrastruktuur) verdring word deur veel minder produktiewe lopende uitgawes.” Hoop teenoor werklikheid Roux meen dié faktore, tesame met verskeie ander, gee die pas aan vir die verwagtinge wat Suid-Afrikaners het wanneer hulle aan die Begrotingsrede dink. Hy benadruk egter dat dít wat Suid-Afrikaners hoop pres. Cyril Ramaphosa sal aanpak, nie dieselfde kwessies is as wat hulle verwag hy gaan aanraak nie. Boonop hoop verskillende sektore ook op verskillende uitkomstes. Volgens Roux sal die korporatiewe sektor en beleggersgemeenskap op ŉ aansienlike besnoeiing van die begrotingstekort hoop, wat tot ŉ bestendige afname in die staatskuld-tot-BBP-verhouding sal lei. “Hulle sou ook graag ŉ samehangende strategie van die verkoop of privatisering van wanfunksionele staatsbeheerde ondernemings wou sien, tesame met beleidskonsekwentheid en inwerkingstelling, institusionele bevoegdheid en integriteit, die verdere verligting van die korporatiewe belastinglas en die einde van beurtkrag. “Kleinsake- en mediumgrootte ondernemings sal hoop op belastingtoegewings, ŉ verslapping van arbeidswetgewing, vermindering van administratiewe rompslomp en die einde van beurtkrag.” Volgens Roux sal middelinkomste-huishoudings op die uitkyk wees vir laer persoonlike inkomstebelastingkoerse, ŉ geloofwaardige en sigbare plan van aksie teen korrupsie, ŉ minder wisselvallige wisselkoers, en ook die einde van beurtkrag. Georganiseerde arbeidsbewegings en werkloses sal onder meer hoop op ŉ aansienlike toename in die aantal werksgeleenthede en hoër minimum lone, terwyl staatsamptenare sal hoop op inflasiegekoppelde loonverhogings en ŉ staking van afleggings. Verder sal die erg benadeelde lede van die samelewing op die verlenging van maatskaplike toelaes, die verlaging van die BTW-koers, verhoogde besteding aan onderwys en gesondheidsorg, asook goedkoper en meer betroubare vervoer hoop. Dié groepe hoop natuurlik ook dat beurtkrag beëindig sal word. “Natuurlik, selfs met die beste wil ter wêreld, is dit onmoontlik om hierdie wenslys in sy geheel te lewer.”