'n Nomade is iemand wat 'n swerwende bestaan voer. Sulke mense het nie 'n vaste woon- of verblyfplek nie en trek deurgaans van plek tot plek. Die term is aanvanklik vir mense of bevolkingsgroepe gebruik wat saam met hul vee rondtrek. Die is van die Oudgriekse woord νομάδες, nomades afgelei, wat "herdersvolk" of "die wat die kudde laat wei" beteken.
jager-versamelaars wat tussen jaggebiede reis.
wetenskaplikes wat in ander lande werk moet gaan soek
Nomadiese jagters en versamelaars[wysig | wysig bron]
Na gelang van die aard van die omgewing, verskil die tyd wat die nomadiese jagters en versamelaars op een plek deurbring, aanmerklik. Wanneer nomades slegs vir kort tydperke op een plek bly, is die sogenaamde materiële kultuur (wonings, gebruiksvoorwerpe, ensovoorts) dikwels onderontwikkel. Nomades wat daagliks verder trek, byvoorbeeld die pigmeë, kan immers nie te veel vrag met hulle saamdra nie.
Die grootte van 'n rondtrekkende groep wissel ook baie ten opsigte van die aard van die natuurlike voedselvoorraad. Die gesin is meestal die belangrikste sosio-ekonomiese groep, maar verwante gesinne sal dikwels om ekonomiese redes saamwerk en saam trek – so ’n groep word 'n bende genoem. Die bendes trek meestal rond in 'n min of meer eie gebied wat deur natuurlike grense en die trek- gewoontes van wild afgebaken word. Binne die gebied ken hulle die plekke waar eetbare plante en wild gevind kan word.
Die nomade-samelewing het ook geen sosiale diskriminasies of formele leierskap nie. Teenswoordig bestaan die soort gemeenskappe onder meer nog in Australië, by sommige primitiewe stamme in Indië, hier en daar in Suider-Afrika, onder die Eskimo's en die Rooihuide en Indiane van onderskeidelik Noord- en Suid-Amerika.
Veenomades[wysig | wysig bron]
Omdat hulle self geen vorm van landbou beoefen nie, is die veenomades heeltemal van die natuur afhanklik en word die grootte van sowel die groep as die kudde dus daardeur beperk. Indien 'n eenheid te groot word, breek party van die lede weg. Aangesien die groepe egter deurgaans op dieselfde weiveld en waterbronne aanspraak maak, veroorsaak die soort verdelings tel kens konflikte tussen die stamme. Die grense van elke gebied word derhalwe meestal deur 'n wapenstryd bepaal.
Vanweë onder meer die skaarste aan natuurlike voedselbronne, is die veenomadesamelewing baie strenger as die van die jagters en versamelaars georganiseer, en eiendomsreg word streng toegepas. Nomadiese pastoralisme is in die verlede veral in die woestynagtige gebiede van Sentraal-Asië, die Midde-Ooste en Noord-Afrika beoefen deur onder andere die Mongole, die Turke en die Arabiere (veral Bedoeïene). Die sogenaamde halfnomades wat uit nomadiese veeteelt en meestal uiters primitiewe landbou 'n bestaan maak, word soms aan die rand van woestyngebiede aangetref.
Binne die groepe is daar weinig spesialisasie en individue of families verander van tyd tot tyd van beroep. Baie halfnomades leef in onder meer die Midde-Ooste – ongeveer 2 miljoen teenoor die 0,75 miljoen "ware" nomades.
Handelsnomades[wysig | wysig bron]
In die Midde-Ooste en in Noord-Afrika woon baie handelsnomades wie se lewenswyse baie met die nomadiese pastoralisme ooreenstem. Pastorale nomades wat water, tente en oaseprodukte vir eie gebruik vervoer, het dit naamlik mettertyd ook vir ander nomadestamme begin doen. Die produkte word hoofsaaklik met kamele vervoer, maar osse, perde, esels en muile word ook vir die doel gebruik. Die Trans-Sahara-roete is veral in die verband bekend en handelsnomades het ook 'n groot rol in die kruie- en syhandel met die Verre Ooste en die Europa van die Middeleeue gespeel. Sigeuners kan ook as handelsnomades beskou word.
Die verval van nomadedom[wysig | wysig bron]
Teenswoordig kom jagters en versamelaars net in uiters onherbergsame en ontoeganklike gebiede voor. Veenomades kon hulle langer handhaaf maar hulle getalle het ook sedert die begin van die 20e eeu skerp gedaal. Die neiging tot ’n sedentere leefwyse ('n permanente vestiging op een plek) kom byna oral voor en het verskeie oorsake. Wanneer nomadiese groepe te groot word, word die swakstes onder hulle daartoe gedwing om hulle op een plek te vestig en deur middel van landbou 'n bestaan te maak.
In die gevestigde samelewings word die landbougrond ook dikwels ten koste van veenomades se weiveld uitgebrei 'n lot wat die prêrie-Rooihuide van Noord-Amerika byvoorbeeld in die 19e eeu getref het. In die moderne state, ook die in die Derde Wêreld, is dit dikwels die amptelike beleid om die nomadedom so vee! as moontlik te bekamp – nomades is uit die aard van hulle lewenswyse moeilik beheerbaar onder 'n normale politieke struktuur. Baie pastorale nomades handhaaf 'n militante tradisie van politieke onafhanklikheid en skep sodoende 'n situasie waarin bestuursaspekte soos moderne onderwys beswaarlik toegepas kan word.
Nomades in Afrika[wysig | wysig bron]
Bedoeïene[wysig | wysig bron]
Bedoeïene is Arabiese nomades wat uit die 1e millennium v.C. dateer en bekend is vanweë die kamele waarmee hulle deur die woestyn trek. Die woord Bedoeïen is waarskynlik afkomstig van die Arabiese woorde badawa ("woestyn- of steppebewoner") of badiya ("iemand wat buite die kultuurgebied leef"), en die begrip word soms verkeerdelik gebruik om alle nomades van die Arabiese wêreld aan te dui. Bedoeïene het soms sterk Negroïde-gelaatstrekke vanweë die vermenging met Negerslawe.
In Noord-Afrika word die eenbultige kameel of dromedaris gebruik – die tweebultige "ware" kameel kom nog net in Asië voor. Van die kameel se vel word leerprodukte so os sandale en sakke vervaardig, terwyl klere, toue en tentdoeke van sy pels gemaak word. Kameelmelk word ook gedrink en die mis word vir brandstof gebruik. Kameelvleis word egter selde geëet. Die Bedoeïene-vroue gebruik selfs die urien van die kameel as haarspoelmiddel teen luise.
Toearegs[wysig | wysig bron]
Die tradisionele wapens is 'n groot skild, 'n swaard, 'n armdolk, 'n lans, spiese en 'n geweer. Hoewel die Tuaregs Islam aanhang, het hulle ook talle bygelowe. Van die stamme wat die tradisionele lewenswyse die strengste navolg, is die Ahaggar die belangrikste.
Nomades in Australië[wysig | wysig bron]
Nomades in Suid-Amerika[wysig | wysig bron]
Nomades in Asië[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Nomade&oldid=1979211"
Die bladsy is laas op 26 April 2019 om 18:00 bygewerk.