Wendag - Die ontstaan, ontwikkeling en groei van die Christendom, Naiwiteit en kritiese denke
Die Christendom is 'n godsdiens gebaseer op die leer (die evangelie) en die lewe van Jesus soos beskryf in die Nuwe Testament, die tweede deel van die Bybel, die heilige boek van Christene. Sentraal staan Jesus se lering en optrede, sy kruisdood en sy opstanding uit die graf. Die eerste deel van die Christelike Bybel, die Ou Testament (Hebreeus: Tanakh), word deur die Christendom gesien as die voorloper en aankondiging van die tweede en belangrikste deel, die Nuwe Testament ('getuienis').
Christene bely die geloof in een God, dus is die Christendom 'n monoteïstiese godsdiens, net soos Judaïsme en Islam. Gesamentlik word hierdie drie godsdienste ook die Abrahamitiese godsdienste genoem, na die gemeenskaplike aartsvader, Abraham. Christene glo ook dat Jesus die Seun van God en die Messias is (Hebreeus; in Grieks Christus) wat in die Ou Testament geprofeteer en verkondig is. Die Christendom is 'n wêreldgodsdiens. Die term Christene vir aanhangers van die Christelike geloof is die eerste keer in Antiochië gebruik, en is gebaseer op die feit dat geloof in Jesus Christus sentraal staan ??in die Christendom.
Met verloop van tyd het daar binne die Christendom 'n 'westerse' en 'oosterse' tradisie ontstaan. Westerse tradisie sluit die Rooms-Katolisisme en die gevolglike Protestantisme in. Oosterse tradisie omvat aan die een kant die Oosters-Ortodokse kerke wat hulself distansieer van die Raad van Chalcedon (451), die Oosters-Ortodokse kerke wat ontstaan ??het na die skeuring van 1054 n.C. en wat teologies skaars van die Rooms-Katolisisme afwyk, en die Oost-Katolieke kerke , wat met Rome verenig is. Al hierdie tradisies onderskryf die Geloofsbelydenis van Nicea.
Die Eerste Konsilie van Nicea was 'n vergadering van die Christelike kerk in die Romeinse Ryk wat in 325 n.C. gehou is in Nicea in Bitinië (nou Iznik in Turkye). Dit is byeengeroep deur die Romeinse keiser Konstantyn I. Die eerste ekumeniese konsilie was 'n poging om konsensus in die kerk te bereik deur middel van 'n vergadering wat die hele Christendom verteenwoordig.
Die grootste prestasie van die konsilie was 'n besluit oor die Christologiese kwessie rakende die natuur van die Seun en sy verhouding met die Vader, die opstelling van die eerste deel van die Geloofsbelydenis van Nicea, die datumberekening van die Paasfees en die afkondiging van die vroeë kanonieke reg.
Hans Küng het in die tagtigerjare van die vorige eeu (1989a:3–33; 1989b:212–9) aangevoer dat die insigte van Thomas Kuhn (1970) rakende paradigmas en paradigmaveranderings in die geskiedenis van die natuurwetenskappe ook op die Christelike godsdiens en teologie van toepassing gemaak kan word. Die Christelike godsdiens en teologie het – volgens sy oordeel – sedert die 1ste eeu n.C. vyf paradigmaveranderings beleef en daarom is dit moontlik om ses paradigmas te onderskei. Hy het op grond van hierdie oortuiging 'n omvattende boek oor die Christelike godsdiens gepubliseer (Küng 1995) en die ses paradigmas soos volg omskryf:
Vroeg-Christelike apokaliptiese paradigma (30–100);
Vroeg-Kerklik-Hellenistiese paradigma (100–400);
Latyns-Middeleeuse Katolieke paradigma (400–1500);
die paradigma van die Protestantse Hervorming (1500–1700);
die paradigma van die Verligting (1700–1900); en
die Ekumeniese, Bevrydingsteologie en Postmoderne paradigma (1900–2000).
In hierdie artikel argumenteer ek eerstens dat nuwere navorsing ons dwing om Küng se insigte ietwat aan te pas, hoewel hy 'n bydrae gelewer het om die geskiedenis en ontwikkeling van die Christelike tradisie en teologie beter te verstaan. Navorsing het uitgewys dat die Christelike godsdiens en teologie gedurende die eerste vier eeue nie so eenvormig was soos wat Küng dit beskryf nie. Daar het dus nie gedurende die 1ste eeu, en ook nie gedurende die 2de en 3de eeu, 'n eenvormige paradigma in die Christelike godsdiens en teologie bestaan nie (Küng se paradigmas 1 en 2). Om die waarheid te sê, 'n hele paar oortuigings het met mekaar meegeding om erkenning en aanvaarding (Ehrman 2005, Luttikhuizen 2006, Dünzl 2007:1–20). Dis maar eers gedurende die 5de eeu dat 'n dominante paradigma beslag kon kry en dat Christene eenvormig oor Jesus begin praat het. Dít natuurlik danksy die rol van Romeinse keisers, 'n handvol kerkvergaderings en verskeie belydenisse. Philip Jenkins (2011) het oor hierdie periode 'n boek met 'n treffende titel gepubliseer: Jesus Wars: How four patriarchs, three queens, and two emperors decided what Christians would believe for the next 1,500 years. Philip Kennedy is op sy beurt oortuig dat 'n omvattende paradigma eers gedurende die 5de eeu beslag gekry het. Hy tipeer dit as die Augustiniaanse paradigma en vat dit met die volgende drie woorde saam: Sondeval–Verlossing–Eindoordeel (Kennedy 2006:ix–x, 252). Hierdie dominante paradigma met sy verskillende aanpassings in die geskiedenis (Küng se paradigmas 3, 4 en 5) oorheers steeds die Westerse Christendom en kniehalter sinvolle omgang met moderne wetenskaplike kennis en die wêreld waarin ons leef en probeer oorleef.
Die artikel argumenteer verder dat daar nog nie 'n omvattende sesde paradigma in ons dag uitgekristalliseer het soos wat Küng meen nie. Om die waarheid te sê, die Christelike godsdiens en teologie verkeer tans in 'n krisis vanweë die Augustiniaanse paradigma. Meer en meer akademici, denkende mense en toegewyde lesers betwyfel die tradisionele Christelike geloof en neem daarvan afskeid.
Die geskiedenis van die Christendom begin volgens die Bybel en volgens die Christene in Palestina in die dae van Jesus van Nasaret. In 'n wetenskaplik-historiese sin verwys 'Christene in 'n groot geskiedenis' met verwysings deur Plinius, Tacitus en Suetonius in die jare 110-120 n.C.
Daar was egter geen Christelike geloof voor 325 n.C. gewees nie, Konstantyn I het die verskeie gelowige groepe byeen geroep het om in Nicea te vergader en 'n staatsgodsdiens gedurende die volgende vergaderings voort te bring, wat aanvaarbaar was vir die meerderheid van die groepe, sodoende het die verskeie priesters, biskoppe en ander persone wat geskrewe evangelies tot hul beskikking gehad het die ingehandig en daaruit is die Nuwe testament gebore, hierdie vergaderings het nie altyd vreedsaam afgeloop nie.
Die onmiddellike oorsaak vir die verspreiding van die Christendom is die geloof van die volgelinge van Jesus van Nasaret. Jesus sou die Messias wees wat deur God belowe is. Na Jesus se opstanding uit die dood en sy hemelvaart, moet hierdie geloof aan die hele mensdom verkondig word. Hiertoe het volgelinge in Judea, Samaria en Galilea, en later ook in die buiteland, verskillende evangelistiese en sendingreise onderneem om hierdie vreugdevolle boodskap ('evangelie') te verkondig.
Aanvanklik was die Christendom net een van die vele Oosterse godsdienste wat 'n alternatief vir die antieke Grieks-Romeinse gode aangebied het. Maar in die stryd om die siele met Osiris uit Egipte, Mithras uit Persië en die Anatoliese Cybele-kultus, het die aantrekkingskrag van Jesus groter geword. Sy leer was die meeste oop, sonder geheimsinnige inisiatiewe. As hy almal met geen ras of status aanspreek nie, bied Jesus die vooruitsig op 'n hiernamaals wat aanvanklik veral aantreklik was vir slawe en mense uit laer geledere van die samelewing, vir wie die lewe op aarde dikwels slegte vooruitsigte bied.
Die aantreklikheid van die nuutgevonde geloof en die eenheid van die Romeinse Ryk het dit moontlik gemaak om die geloof vinnig as staatsgodsdiens te versprei. Die gevolg is dat die Christendom in 325 n.C. in die Romeinse Ryk erken is en selfs in 381 tot staatsgodsdiens verhef is, waarna die Christendom geleidelik staatsgodsdiens in Europa geword het.
Reeds voor die agteruitgang en finale val van die Wes-Romeinse Ryk, het Christen-sendelinge na Germaanse gebied verhuis om die inwoners te bekeer. As gevolg hiervan het die verskillende Germaanse godsdienste geleidelik verdwyn. Die Saksers en Vrystede het hul godsdiens nog lank aangehou, maar die Franse is in 772 deur die Franke verslaan en sodoende veroordeel; Die Saksers is met die leiding van Charlemagne tussen 772 en 804 tydens die Oorloë van Sakse onder dwang tot die Christendom bekeer.
Die Christendom het steeds uitgebrei totdat die hele Noord- en Wes-Europa in die 11de eeu gekristristiseer is. Aanvanklik aan die suidekant (Spanje) en later aan die suid-oostekant van Europa (Balkan), het Islam egter voortgegaan ten koste van die Christendom (1453 val van Konstantinopel). Hierdie neiging het omgedraai, Spanje is in die laat Middeleeue herower deur Christian Castile (val van Granada, 1492), en die Turke is tussen 1683 en 1914 teruggevoer in die Balkan deur die bevorderende Rooms-Katolieke Oostenryk aan die suide aan die een kant en die Oostelike op die ander-ortodokse Slawiese volke op die Balkan het hul vryheid herwin.
As gevolg van die ontdekkingsreise en die daaropvolgende verowerings, het die Christendom na ander wêrelddele versprei, veral Amerika en Australië, en deels ook na Afrika.
Kritiek op die Christendom
Moderne kritiek fokus nie meer op die Christendom as 'n mededingende lewensgodsdiens nie, maar weerspieël dikwels die konflik tussen idees met tradisionele sienings en interpretasies van die geloof. Hierdie konflik is veral sterk waar geloof die perke van die godsdienstige ervaring oorskry en wêreldse invloede op sosiale en selfs politieke vlak uitoefen. Kritiek op hierdie sekulêre geldigheid is egter nie net tot die Christendom beperk nie, in die sin dat die Ortodokse Judaïsme en Islam in die algemeen minderwaardig is. Spesifieke kritiek word uitgespreek teen die gewelddadige aard van baie Bybelse tekste uit die Ou Testament, en onder andere die miskenning van vroue.