Ku wa loku vangiwaka hi tindhawu to rheta swi nga vanga leswaku munhu a suleka.
Ku tlakula, ku vaviseka entirhweni. Vatirhi eka vumaki lebyi va nga tirha hi ku tlakula swilo swo tika hi mavoko no swi endla hi ku vuyelela, xikan'we na xiyimo xa le hansi xa ndhawu leyi ku tirhiwaka kona leswi hi xitalo swi endlaka leswaku ku va pfumaleka ndhawu yo tirhela eka yona leyi eneleke na xiyimo xo tsana xa nkhuluko.
Ku tirha eka ndhawu ya pongo.
Ku tirha eka ndhawu ya nghozi eka swa ntumbuluko - ku hlangana na swilo leswi swi nga vangiwa hi ku hefemula ritshuri no tirha eka ndhawu leyi tsakamaka nkarhi na nkarhi.
Ku tirha hi tikhemikali - leswi swi nga suka eka migingiriko yo tirhana na tikhemikali leti nga katsaka switirhisiwa swo basisa no fafazela ndhawu laha swi humelerisiwaka kona.
ku tirha laha ku hisaka no titimela. Vumaki lebyi byi nga tisa ku cinca eka swiyimo swa maxelo ku suka eka migingiriko ya yo fana no tirhana na ku hisa, ku titimela na gwitsi. Vatirhi va nga tirha laha ku hisaka hi nkarhi wo humelerisa no nghenisa swakudya eka swithinana no tirha eka swiyimo swo titimela etindhawini ta swigwitsirisi.
Tirha eka ndhawu leyi siviweke. Swikombiso swin'wana eka vumaki lebyi i: mathangi ya vuhlayiselo na tibini, magoji na tisampu, mathangi ya mafurha, michini yo tshikilela no kama tidiriva, mathangi yo virisela na swikepe.
Swiyimo swo fana ta tinghozi. Ku tirhisiwa ka mikwana, ntlumbano, ku tlakula na ntirho wo vuyelela.
Ku hlayisa laha ku fambaka van'wamilenge na tindhawu to tirhela eka tona ku va tibasile no oma hi ku sivela ku halaka hi nkarhi wa ntirho no nyika vatirhi tintanghu leti nga rhetiki.
Ku endla mindzelekano ya swifambo na tindhawu to tirhela kona. Vona leswaku ku vekiwa swilo swo khomelela eka swona na le switepisini.
Vatirhi va fanele ku leteriwa hi tindlela ta kahle to tlakula naswona tindhawu to tirhela kona ti fanel eku endliwa ku vona leswaku vatirhi va na ndhawu yo enela ku tirhela eka yona.
Mintirho yin'wana yo fana no nghenisa swakudya emathinini, emabodlheleni, no tirhisiwa ka swo rhwala swi endla leswaku vatirhi va tirha laha ku nga na pongo. Swipimelo swo swa malawulelo ya swa injhiniyere swi fanele ku tirhisiwa ku hunguta pongo, na nsirhelelo wa vanhu wu fanele ku tiyisisiwa.
nyika vatirhi matirhelo ya kahle.
Vatirhi eka vumaki lebyi va tirha eka tinghozi to tala to hambana ku katsa ku tlumbana na swifambo swa laha ndzeni swo fana na tifokilifiti na tikhontheni.
Ku tlakusa nsivela mavabyi no vona leswaku ku na ku avanyisiwa ka ntirho na migingiriko ya nhlayiso.
Vatirhi va fanele ku leteriwa eka tindlela ta vuhlayiseki emintirhweni eka gingiriko wun'wana na wun'wana eka tindlela ta swilamulela mhangu.
Mutirhi wa swa rihanyo loyi a rhijisitariweke kumbe muongori loyi a rhijisitariweke u fanele ku tiyisisa rihanyo ra vatirhi.
Muthori u na vutihlamuleri byo vona leswaku ku na swivandla leswi sirheleriweke entirhweni. Tindhawu hinkwato to nghena ti fanele ku sirheleriwa loko ku ngheniwa kumbe mimfungho yi fanele ku vekiwa ku kombisa swivandla leswi sirheleriweke.
Mimpfumelelo ya mintirho yi fanele ku nyikiwa eka ntirho lowu endliwaka eka xivandla lexi sirheleriweke.
Vathori va fanele ku nyika vatirhi switirhisiwa swa kahle swo hefemula va nga si nghena eka xivandla lexi sirheleriweke naswona va fanele ku leteriwa hilaha va switirhisiwa swi tirhaka ha kona.
Vona leswaku swilo swi vekiweke eka tixelefu (xik. tixelefu to veka eka tona) swi tiyile naswona a swi nge wi hi ku olova loko swi khumbhiwa. Veka swilo swo tika eka tixelufu tale hansi naswona u veka swo vevuka eka ta le henhla.
Tekela enhlokweni tindlela ta mapakelo, makhomelo na mafamba-fambelo ya nhundzu ku sivela ku wa ka swilo.
Vona leswaku swilo swo leha (xik. tisilindara ta gasi) kumbe swilo leswi khegeleke khumbi swi tiyile no sirheleleka loko swi khumbhiwa.
Mikwana yi vanga tinghozi to tala naswona yi fanele ku hlayisiwa kahle loko yi nga tirhisiwi.
Loko mikwana yi ri eku tirheni nkarhi hinkwawo, mpahla yo sirhelela mikwana yi fanele ku ambariwa tanihi leswi bohiweke hi vuhleri bya tinghozi xik.
Switirhisiwa swa mavoko swi fanele ku hlayisiwa nkarhi na nkarhi ku va eka xiyimo xa kahle leswaku ku nga tirhisiwi matimba loko swi ambariwa.
Tilori to rhwala tiphalete leti susumetiwaka kunene, minkwama, titiroli na swin'wana swi fanele ku tirhisa ndlela yo karhi kule na vatirhi van'wana laha swi faneleke. Munhu loyi a susumetaka/kokaka u fanele a vona kahle.
Vuhleri bya tinghozi byi fanele ku langutisa ndhawu yin'wana ya ntirho ya tinghozi to karhi ti nga vaka kona (xik. tibarele leri khungulukaka, swilo swo haka, swilo leswi hlomukaka ku suka eka michini).
Tifeme ta vumaki bya swakudya na swakunwa ti vumbiwa hi ku tlula 30 wa vumaki byo hambana. Leswi swi suka eka tindlu to dlayela swifuwo, tindhawu to sefa chukela na ndhawu yo mavele laka ku endliwaka no hlutiwa thothotho. Ndzima leyi ku vaviseka loku hlanganisiwaka eka vumaki bya swakudya na swakunwa ku le henhla swinene. Hambiswiritano, ndzima yo vaviseka ya hambana exikarhi ka vumaki byo hambana bya swakudya na swakunwa.
ku tlhaviwa hi nchumu xik.
michini. I ntiyiso xivangelo nkulu xa ku vaviseka emintirhweni i swifambo, ku katsa ku wa na michini.
Vatirhi va fanele ku leteriwa eka tindlela ta matirhelo yo hlayiseka eka gingiriko wun'wana na wun'wana ku katsa xilamulela-mhangu na swipimelo.
Vuhumelerisi bya swakudya byi na swiyenge swinharhu - vurimi, vumaki na xiyenge xa mpahla/swakudya. Vumaki bya swakudya na swakunwa swi humelela eka tifeme leti sukelaka eka sayizi ya lava tholaka nhlayo yitsongo kuya eka lava tholaka madzana-dzana. I ntiyiso, tifeme letikulu na tale xikarhi na leti endlaka swakunwa i swiphemu swa rixaka, kumbe na misava hinkwayo, minhlangano, leyi tholaka magidi-gidi ya vatirhi.
Xikongomelo nkulu xa Ndzawulo ya Vatirhi xi angarhela swiyenge swimbirhi swo sungula eka nxaxamelo lowu - vurimi na vumaki. Mabindzu na bindzu ra swakudya swi wela eka vutihlamuleri bya tindzawulo ta rihanyo ta mfumo wa muganga, hambi leswi Ndzawulo ya Vatirhi yi tirhaka na tindzawulo leti ku vona leswaku manghenelelo a ya cinci eka timhaka ta rihanyo na vuhlayiseki.
Rihanyo ra ndhawu ri tika swinene ku ri lawula ku tlula vuhlayiseki. Swivangelo na switandzhaku swa ku tsana ka vuhlayisekiswa olova ku swi lawula. Swivangelo swo fambelana na mintirho ya ku tsana ka rihanyo swi nga tika ku swi vona. Nkarhi wun'wana swi nga teka nkarhi ku vona swikombiso loko swi sungula ku humelela leswaku ku hlangana exikarhi ka xivangelo na ntshikilelo swi va swa le hansi, kambe loko swiphiqo swi tiviwile no amukeriwa, switshunxo swa hlayisiwa.
Eka swiphiqo swo tala leswi fanaka swa ntirho wa rihanyo, ku fana no vaviseka nhlana, ku nga va na swivangelo swin'wana leswi nga fambelaniki na ntirho. Vatirhi a va tsakeli ku pfumela leswaku va na swiphiqo swa rihanyo hikuva va chavela mintirho ya vona kumbe nchavo lowu fambelanaka na mavabyi yo karhi. Hi swivangelo leswi i swa nkoka ku tiva no hunguta swivangelo leswi sukaka emintirhweni.
Hambi leswi ku nga na mahungu eka switshunxo swa ntirho lowu fambelanaka na swiphiqo swa rihanyo, vutivi bya muganga hi swiphiqo leswi tirhekaka byi nga hungutiwa. Mabindzu man'wana lamakulu eka vumaki ya thola vatirhi va vativi va rihanyo, hakanyingi lava nga na vutivi bya swa rihanyo. Hambiswiritano, eka mabindzu yo tala, ngopfu-ngopfu lamatsongo, ku fikelela eka switsundzuxo swa rihano eka ntirho wa rihanyo swi pimiwile. Loko vanhu vo tala va ri na xiphiqo xa rihanyo va endzela Madokodela, kambe Madokodela yo tala a ya na ntokoto ku tirhana na tmhaka ta rihayo eka mintirho yo karhi.
Mabindzu yo tala a ya lavi ku sungula tindzawulo to hlawuleka kumbe ku hakela vatsundzuxi va swa rihanyo ku lawula rihanyo ra le ntirhweni siku na siku. Rihanyo ro tsana ra le ntirhweni ro tala ri sukela eka nhlayo yitsongo ya swivangelo swa ntolovelo, leswi hinkwaswo swi nga lawuriwaka hi vafambisi na vatirhi lava tirhaka swin'we ku tiva swipimelo swo lawula leswi faneleke emintirhweni. Hambiswiritano, ku tirhisiwa ka vativi va swa le mintirhweni na vativi van'wana swi nga hlayisa mali eka swiyimo leswi fanleke. Xiyenge lexi xi hlamusela swivangelo leswi fanaka swa rihanyo ro tsana ra le mintirhweni eka vumaki ya swakudya na swakunwa no nyika xitsundzuxo xa hilaha swi nga fambisiwaka ha kona.
dermatitis ya le tirhweni: ku suka eka ku hlantswa hi mavoko, u khumbhana na swakudya, na swin'wana.
rhinitis: yi vangiwa hi ritshuri ro fana na ra le bekareni na ra tindzoho, swipaisisi na swinyunyeteri.
ku lahlekeriwa hi ku twa hi xivangelo xa pongo: laha pongo ri hundzaka 85 dB(A).
(WRULDs na ku vaviseka nhlana) hi swona leswi ngatala. Hambiswiritano tinghozi tin'wana i ta noka naswona ti endliwa laha swiyimo swi pfumelaka.
Leyi i mintirho ya nkoka leyi fanele ku langutisiwa swinene loko ku endliwa vuhleri bya tinghozi.
Xana hi swi tiva njhani loko hiri na xiphiqo?
mintirho yo antswisa eka tindhawu to tirhela eka tona na switirho xik.
vatirhi lava ambaleke tibandichi, semendhe yo tiyisa marhambu, tirhaba, swingwavila swa koporo kumbe magezi.
Loko u ri na xiphiqo swi ta dya mali yo tala ku suka eka mpfumaleko wa mavabyi, vatirhi vo tala, ku letela hi vuntshwa, ku lahlekeriwa hi swixavisiwa, na swin'wana. Timhangu to ririsa ta engeteleka naswona swiphiqo swi nga tshikilela tihakelo ta ndzindzakhombo.
Swihlovo swa mahungu swi rhekhoda xiyimo xa asma eka vumaki bya swakudya na swakunwa. Swivangelo nkulu swa asma i ku hefemula ritshuri ku suka eka tindzoho na fulawuri, laha vabaki va nga na tinghozi ta le henhla eka vumaki hinkwabyo.
Asma leyi vangiwaka hi ntirho yi tshikilela vatirhi lava hefemulaka ritshuri leri tshikilelaka eka ku hefemula - ku fana na ritshuri kusuka eka ndzoho, filawuri, na swinyunyutelo swa enzyme, phrotheni ya mandza, phrotheni ya hlampfi, swipayisisi na tihunyi - vatirhi va le swigayini, vuvirisi, vubaki, ku humelerisa tihlampfi na vuvabyi lebyi nga na nghozi.
Ku pfimba nhlonghe emintirhweni swi tshikilela vatirhi lava khomaka nyama, hlampfi, tihuku, mihandzu na matsavu, xikan'we na lava bakaka, vasweki, vabasisi na vatirhi van'wana vo tala.
swi endla nhlonghe yiva yo tshuka, ku hluveka ka nhlonghe, laha swi endlaka munhu a tsandzeka ku tirha no va na ntshikilelo leswaku va cinca ntirho.
Ku pfima nhlonghe swi swi vangiwa hi ku tirhisa mati, xisibi na swibasisi (55% wa timhangu) no khoma swakudya swo hambana swo fana na chukela, fulawuri, mihandzu ya xilamula, matsavu, swipayisisi na timitsu, tihlampfi na swakudya swa le lwandle na tihuku (40% wa timhangu).
Tinhompfu leti humaka marhimila yanga yimi kumbe ku pfaleka tinhompfu swi endla leswaku tinhompfu ti pfimba leswi vangiwaka hi ritshuri.
Ndzoho, fulawuri, swipayisisi na ritshuri ra mapulanga swi nga vanga ku pfimba ka tinhompfu, ku tlunyiwa mahlo na swin'wana.
Ku tirha laha ku nga na pongo ra le henhla swi nga vanga ku lahlekeriwa hi ku twa ka makumu, leswi nga tikaka ku swi vona tanihi leswi ntshikilelo wu akelekaka hi ku famba ka nkarhi. Xiyimo xa pongo xi ngava ehenhla, ku ngava eka tindhawu letikulu (xik. tiholo ta mabodlhela) kumbe eka feme leyi nga na pongo na michini (xik. ntshikilelo eka swixavisiwa). Loko vuhleri bya ndhawu byi kuma leswaku pongo i mhaka ya xiyimo xa le henhla, swa antswa leswaku ri lawuriwa.
Ku na vutihlamuleri bya xinawu na bya ximunhu eka muthori ku endla leswi faneleke ku xivela mavabyi emintirhweni. Ku endlela ku sirhelela rihanyo ra vatirhi, xivangelo xa tinghozi ta rihanyo rale mintirhweni xi fanele ku tiviwa ro sungula. Eka timhangu to tala leswi swi ta vonaka. Loko swivangelo nkulu (ritshuri, pongo na swin'wana) swi tiviwile, goza ri nga tekiwa ku hlela tinghozi kuya hi munhu ku fana na timhaka ta vuhlayiseki. I swa nkoka leswaku ku nga tiviwi ntsena vanhu (kumbe mintlawa ya vanhu) lava nga le ka tinghozi leti kambe na swiyimo leswi vanga hlanganaka na swona na switandhzaku. Vutivi lebyi byi ta tlhela byi tirhiseka loko ku thoriwa vanhu, kumbe hi nkarhi wo pfuxeta hi vuntshw, ku vona leswaku mbango a wu tshikileri swiyimo leswi nga kona swa rihanyo.
Mafambiselo yo va kona entirhweni i mhaka leyikulu eka vathori vo tala. Mahungu lawa ya kumekaka eka matelo ya le ntirhweni ya ngatirhiseka eku kumeni swiphiqo leswi fambelanaka na ntirho. Loko ku ri na mintirho yin'wana kumbe swiphemu emintirhweni laha ku xwa swi nga le henhla, leswi ku ngava xikombiso xa xiphiqo. Tinhlayo ta le henhla ta ku vaviseka nhlana kumbe swikombiso swa WRULD swi nga fambelana na tinxaka ta mintirho yin'wana.
Mahungu yo tala ya nga kumiwa kusuka eka vatirhi hi voxe. Vatirhi va nga chava ku pfumelela leswaku kuna swiphiqo swa rihanyo eka vafambisi loko va ehleketa leswaku swi ta va onhela ntirho kumbe mahungu i ya xihundla. Hambiswiritano, ku na tindlela to tala to kuma ntokoto wa vona kumbe ku hlengeleta mavonelo laya nga swirhelelaka xihundla no vona leswaku ku kumeka nhlamulo yinene.
Tanihi xiphiqo xihi na xihi xa rihanyo na vuhlayiseki, ku landzelelana ka swipimelo swo lawula swi fanele ku landzeleriwa. Laha swi kotekaka, ku fanele ku susiwa ka nghozi i mhaka yo antswa. Mahaka yova vanhu va tisirhelela ku fanele kuva yo hetelela. Hakanyingi endlelo ro fambisa rihanyo ra le mintirhweni ri lava ntsena ku vulavurisana exikarhi ka vafambisi na vatirhi. A ku laveki ku thola mutivi; hambiswiritano, ku nghenelela ka vativi swi nga lava mali yo tala. Loko switsundzuxo swa vativi swi laveka ku ngava ku nga ri swa rihanyo, xik. eka swiphiqo swa MSD, mutivi wa swa le mintirhweni a ngafanele, kumbe xiphiqo xa asma ku nga laveka mutivi wa swa nsivela mavabyi.
Hambiloko swilo hinkwaswo leswi kotekaka swi endliwa ku sivela vanhu ku vabya emintirhweni, ku tava na minkarhi laha un'wana a nga ta vabya. Xivangelo xa vuvabyi xi ngava xi nga fambelani na ntirho, kambe switandzhaku swa ha lava ku langutisiwa. Swa koteka leswaku un'wana a pandza hi nhloko kumbe vuvabyi bya ntshikilelo hiswivangelo leswi nga riki swa le ntirhweni, kambe loko va tirha eka ntirho wo tlakula swilo swo tika, swi nga endleka leswaku swiyimo swa vona swi nyanya. Ku tsandzeka ku lawula vuvabyi swi nga endla leswaku ku va na vuvabyi bya nkarhi hinkwawo na ku lahlekeriwa hi vatirhi va nkoka.
Xana u hlerile no fikelela swilaveko swa rihanyo ra le ntirhweni?
Vuhleri bya tinghozi byi nga kuma migingiriko nkulu na swiyimo leswi nga tshikilelaka rihanyo kutani u nga teka xiboho xa hilaha u nga ta fikelela swilaveko leswi ekhamphanini ya wena. Ku valanga timhaka ta rihanyo swa laveka eka tinghozi leti nga hava swiyimo swa le mintirhweni ku ahlula eka loko swipimelo swo lawula swi lulamile. Swikombiso swa loko ku valanga eka rihanyo swi nga ta laveka swi katsa laha ku nga na nghozi ya asma emintirhweni (xik. ku tikuma u ri eka ritshuri ra ndzoho, ritshuri ea fulawuri, ra bekara, tiphrotheni ta tihlampfi kumbe mandza kumbe swipayisisi), MSDs (ku katsa WRULDs) ku tirhela laha ku nga na switsotswana (xik. laha ku dlayiwaka swifuwo), nghozi yo pfimba nhlonghe no tirha eka tindhawu to hisa kumbe to titimela. Tsundzuka: swilo swa swakudya swi nga va na nchavo hi ndlela ya le hansi swinene. Manghenelelo ya xiphrofexinali ya laveka eka rihanyo ra le mintirhweni. Leswi swi nga fananisiwa na swilaveko swa nhlayiseko wa swakudya/nsivela mavabyi.
Xana u na nkatsakanyo wa vufambisi wo pima nsirhelelo, vulavisisi na ku lawula ku vaviseka ka tinyama, ku fana na ntshikilelo wa swirho wo suka eka ku tlakula ka nkarhi na nkarhi ka swilo swo tika kumbe WRULDs kusuka eka ntirho wo vuyelerisa Swipimelo swa nsirhelelo a swi dyi mali. A swi koteki ku sivela timhangu hinkwato ta MSDs, kutani ku vika swikombiso, vutshunguri lebyi faneleke na ku pfuxeta hi vuntshwa i swa nkoka?
Malulamiselo ya mintirho kuva vukhavisi bya switirhisiwa, michini, tindhawu to tirhela kona na tindlela ta ntirho. Tekela enhlokweni eka ku hunguta ku rhurhumela, matimba lawa ya lavekaka na ku cinca ka xivumbeko.
Langutisa ku cinca ka ntirho, rivilo ra ntirho, minkarhi yo wisa na mpfuneto. U va na vukheta loko nkarhi wu engeteriwa hi nkarhi wo engetela kumbe hi tiawara leti ku nga na ntirho wo tala.
Hunguta ku vaviseka eka mintirho laha swi kotekaka hi ku lwisana na swivangelo leswi swinharhu.
Leswi swi ta pfuna ku vona leswaku vanhu a va nyikiwi mintirho leyi nga va tshikilelaka kumbe lava nga na swiphiqo swa tinyama kumbe swiyimo swin'wana.
Vona leswaku mintirho leyi nga na tinghozi a yi nyikiwi vanhu lava tiviwaka leswaku va na vuvabyi na mintirho leyi vavisaka yi nga nyikiwi vanhu lava vavisekeke.
Vatirhi va fanele ku leteriwa no nyikiwa mahungu ya loko va tshika vaviseka na swivangelo swo vaviseka, tindlela to hlayiseka to tlakula (ngopfu-ngopfu mayimelo na tindlela to rhwala) na xilaveko xo mangala ku vaviseka.
Valanga vatirhi eka mintirho ya nghozi loko va ha ku sungula ntirho, xik. endzhaku ka mune wa mavhiki, ku vona leswaku ku hava swikombiso swo vaviseka eka ntirho.
Mintirho yo tala ya tiviwa laha henhla, kambe u nga tlhela u pfuxeta hi vuntshwa no valanga lava xanisekaka.
Langutisa hi vuntshwa rihanyo ra vatirhi, xik. endzhaku ka mune wa mavhiki a xwa entirhwei, tlhela u langutisa vutshunguri, na swin'wana tanihi leswi swi lavekaka.
Ku vona leswaku manghenelo ya mafambiselo ya WRULDs ya tirha kahle, swi fanele ku langutisiwa nkarhi na nkarhi.
Tiva leswaku i mintirho yihi leyi nga kona yi nga na nghozi xik.
Nghenisa tindlela laha swi kotekaka, xik. tilori ta matimba, swihlanganisi, swo tlakula michini yo basisa, ku tlakula hi maphakiti yo tala kumbe michini.
Laha tindlela ti nga kotekiki, sungula tindlela to sivela ku vaviseka, xik.
Tihlanganisi na vayimeri va vuhlayiseki eka minhlangano yo yimela vatirhi kumbe vayimeri van'wana va vatirhi na vatirhi ku vona leswaku ku na ku switshunxo swo tirheka swa swiphiqo.
Ku tirhela emun'wini na laha ku titimelaka. Vumaki lebyi byi nga tumbuluxa ku cinca ka swiyimo swa maxelo kusuka eka migingiriko yo fana na vutshunguri bya ku hisa, ku titimela na ku gwitsila.