‘Bela-wet weerspreek Grondwet’(Argieffoto: Verskaf) Die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas) sê enige veranderinge aan die Skolewet moet versigtig aan die hand van die Grondwet oorweeg word omdat dit die kerndokument is wat rigting aan wetgewing in Suid-Afrika gee. “Een van die beginsels in die aanhef tot die Grondwet is dat dit ten doel het om die lewensgehalte van alle burgers te verhoog en die potensiaal van elke mens te ontsluit,” sê dr. Jaco Deacon, uitvoerende hoof van Fedsas. Fedsas sal Dinsdag tydens sy voorlegging aan die portefeuljekomitee oor basiese onderwys uitwys dat die wysigingswetsontwerp op basiese onderwys, oftewel die Bela-wetsontwerp, juis in hierdie opsig tekort skiet. Die organisasie is veral bekommerd oor die sentralisering van mag deur die onderwysdepartement en onnodige werkslading wat van die wysigings op beheerliggame sal plaas. “Dit is belangrik om te verstaan dat hierdie wetgewing nie ŉ gewone wetlike proses is nie, maar dat dit tot die kern van ons Grondwet spreek,” sê Deacon. Dít is hoe wetsontwerp tekort skiet (Argieffoto: Wikimedia Commons) In sy voorlegging lig Fedsas vyf wysigings uit wat nie tot die gees en doelwitte van die Suid-Afrikaanse Skolewet, hofuitsprake van die Grondwethof of die Grondwet sal bydra nie. Twee van hierdie voorgestelde wysigings gee aan provinsiale onderwyshoofde die mag om te besluit oor ŉ skool se beleid oor toelating en taal. Deacon sê albei hierdie wysigings druis in teen die onderliggende beginsel van samewerkende bestuur waarop die model vir openbare skole gebou is. “Hierdie sentralisering van mag is juis wat die twee huidige witskrifte, wat die verspreiding van mag in onderwys beskryf, poog om te voorkom. Hierdie wysigings weerspreek selfs ŉ ander wysiging wat bepaalde magte oor toelating aan die minister van basiese onderwys gee,” sê hy. “Die wysiging aan die toelatingsbeleid tesame met wysigings aan die bepaling van ŉ skool se taalbeleid, skep die idee dat die regering alleen mag besluit waaroor ouers ŉ sê mag hê. Dit neem ons terug na ŉ totalitêre staat en gaan niks doen om onderwys te verbeter nie.” Nog ŉ wysiging waaroor Fedsas bekommerd is, is die verklaring van finansiële belange deur lede van ŉ skool se beheerliggaam. “Dit is bloot onredelik en kan daartoe lei dat ouers nie bereid gaan wees om op beheerliggame te dien nie. Die omvang van finansiële belange wat verklaar moet word, is heeltemal te wyd en hoegenaamd nie relevant tot die funksionering van ŉ skoolbeheerliggaam nie. Dit maak sin dat botsende belange bestuur moet word, maar die nodigheid om persoonlike inligting so omvattend te verklaar is buitensporig.” Die sentralisering van die aankoop van leermateriaal is nog ŉ aspek wat vir Fedsas problematies is. Deacon sê hoewel die wysiging sinvol voorkom, sal dit in praktyk amper onmoontlik wees om daaraan uitvoering te gee en dit skep ŉ teelaarde vir korrupsie. “Huidige onderwyswetgewing maak daarvoor voorsiening dat beheerliggame verantwoordelikheid aanvaar vir die bestuur van herhalende uitgawes. Onderwys- en leermateriaal is ŉ voorbeeld hiervan. Dit maak meer sin om beheerliggame verantwoordbaar te hou wanneer so ŉ liggaam nie sy funksies behoorlik uitvoer nie. Nou straf die wysiging eintlik alle beheerliggame by voorbaat eerder as dat verantwoordbaarheid as beginsel van beheer vasgelê word.” Die vyfde voorgestelde wysiging wat volgens Fedsas geensins ŉ sinvolle bydrae lewer nie, is dat beheerliggame kwartaallikse verslae indien oor alle inkomste en uitgawes. “Beheerliggame moet reeds jaarliks geouditeerde finansiële state indien. Wat sal die doel van ŉ papieroefening soos kwartaallikse verslae wees? Natuurlik kan so ŉ vereiste ingestel word waar dit geregverdig is. Reëls moet egter nie gemaak word om uitsonderings te bestuur nie maar eerder om ŉ raamwerk te verskaf om operasionele take en besluitneming te rig. Tree op teen vrot appels en laat die res toe om hul sake sonder inmenging te bestuur. Die aksie kan binne bestaande wetgewing uitgevoer word.” Volgens Deacon beywer Fedsas hom om ŉ vennoot in onderwys te wees en daarom ŉ kundige bydrae tot enige onderwyswetgewing te lewer. “Fedsas wil ŉ rol speel om, soos die Grondwet van ons vra, die lewensgehalte van alle burgers te verhoog en die potensiaal van elke mens te ontsluit. Dit begin egter by gehalte-onderwys.”