Moontlike scenario’s vir nasionalisering van die ReserwebankDie Reserwebank. Foto: ANA Sprake van die nasionalisering van die Suid-Afrikaanse Reserwebank en kwantitatiewe verruiming – ŉ mooi woord vir die druk van meer geld – het die markte op hol. Wat beteken dit vir die rand en Suid-Afrika se ekonomie? Daar is drie moontlike scenario’s hiervoor, sê Russel Lamberti, strateeg by ETM Macro Advisors en skrywer vanWhen money destroys nations, ŉ boek oor die redes en verloop van Zimbabwe se hiperinflasie. Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga, het met Lamberti oor die scenario’s gesels. Lamberti het verduidelik dat alle kwantitatiewe verruiming ongelukkig nie dieselfde is nie. Terwyl die strategie vir lande soos die VSA en Brittanje werk, het dit ongelukkig rampspoedige gevolge as ontluikende markte dieselfde roete probeer volg. Le Roux het op sy beurt gesê dit lyk of die markte nie so bekommerd is oor die nasionalisering van die Reserwebank as wat hulle is oor Ace Magashule, sekretaris-generaal van die ANC, se aankondiging dat Suid-Afrika eenvoudig meer geld sal druk om sy skuldlas te help hanteer nie. “Magashule se aankondiging wek ook die indruk dat die ANC se beleid toenemend meer sal inmeng met die werksaamhede van die Reserwebank,” sê Le Roux. Dit het die plaaslike geldeenheid verlede week tot bo die R15-merk teen die dollar gedryf. Lamberti sê daar bestaan steeds ŉ wanindruk dat ŉ land sy ekonomiese probleme kan oplos deur net meer geld te druk. “Hierdie wanindruk kan toegeskryf word aan pure ekonomiese onkunde of politieke opportunisme, want dit kan ŉ regering help om vinnig meer geld te verkry. “Onthou, die Suid-Afrikaanse regering staan op ŉ fiskale afgrond en as ŉ staat se finansiering uit belasting opdroog, moet ŉ regering na ander maniere begin soek om geld te kry. “Twee eeueoue wyses waarop state weer die nodige fondse vir hulleself probeer verkry, is om eiendom te steel en fisiek meer geld te druk.” Lamberti sê een van die maniere waarop die nasionalisering kan plaasvind, is die wyse waarop dit in Venezuela en Zimbabwe gebeur het. “Die Reserwebank is volledig gekaap en word net gebruik om die regerende party se politieke belange te finansier. Geld sal in hierdie geval gedruk word om die regering se staatskuld te delg, regeringsprojekte te finansier en staatsamptenare se salarisse te betaal.” Volgens Lamberti is dit ongelukkig ook die manier waarop ŉ land die vinnigste sy geldeenheid en sy ekonomie verwoes. “Dit stuur altyd af op hiperinflasie en massa-emigrasie uit die land.” Die tweede scenario is meer gematig en Lamberti glo dit is die roete wat pres. Cyril Ramaphosa, Tito Mboweni, minister van finansies, en Lesetja Kganyago, die goewerneur van die Reserwebank, eerder sal volg as daar iets drasties gedoen moet word. “Hier sal die regering ŉ staatsbank die lisensie gee om met beperkte reserwes geld te skep deur geld uit te leen. Dit word in die algemeen beskou as ŉ meer gerespekteerde wyse om meer geld te maak. Hierdie scenario kan ongelukkig ook misbruik word en ons het dit dan ook met VBS Bank sien gebeur.” Lamberti sê die derde scenario is waar daar niks drasties met die Reserwebank gedoen word nie, maar dié bank se verdraagsaamheid vir inflasie word vergroot. “Die teiken vir inflasie is tans 4,5%, maar dit kan byvoorbeeld verander word na 7% of selfs 9%. Suid-Afrika se bankstelsel word toegelaat om normaalweg voort te gaan, maar ons verlaag rentekoerse verder as wat dit eintlik moet verlaag. “Daar is egter ook nadele aan hierdie scenario verbonde, want dit kan talle onvolhoubare siklusse vir sakeondernemings skep, maar dit is nie naastenby so erg of drasties soos die eerste toekomsblik waar ons eenvoudig meer geld druk nie.” Lamberti voeg by dat die Reserwebank nou een van die oorlogvelde is, waar ŉ stryd hom afspeel om die toekomstige politieke diskoers van Suid-Afrika. “Mboweni en Kganyago het vasgeskop teen hierdie planne. Dit het my beïndruk, maar hulle is maar ŉ klein minderheid binne die ANC. Hulle het egter die steun van die burgerlike samelewing, redelike stemme in die finansiële sektor en die bankstelsel, asook die internasionale samelewing. “Ek dink nie Suid-Afrika sal die eerste scenario, wat die slegste van die lot is, volg nie. Kganyago het ŉ sterk wil en daarom dink ek ook nie die land se inflasieteiken sal nou verhoog word nie. My bekommernis is egter oor wat verder in die toekoms gaan gebeur en hoe lank die situasie volgehou kan word.”