Die huismuis Mus Musculus
So tuis soos 'n muis in jou huis...
Hy's die skrikkerige maar astrante klein kalant wat jou koskas verinneweer as jy hom net 'n halwe kans gee. Selfs seep of gom is nie te pikant na sy smaak nie. Maar hy kom al so lank saam met die mens dat sekere van ons byna verlei word om te dink hy is nogal oulik. En dan bring hy mos ook selfs vir die kleintjies muntstukke in ruil vir melktande!
HY IS die volopste soogdier op die ganse aarde -- maar jy sal nie meer as 'n piep uit hom kry om op hierdie prestasie te roem nie.
Stil soos die muis wat hy is, het hy uit die Ou Wêreld gekom en saam met die mense van Europa oral sy kolonies gevestig. Man en muis het jare lank saam op die seilskepe gevaar. Muis was die berugte verstekeling in veral die houtwande van dié skepe.
Hierdie muis -- huismuis is sy naam, Mus musculus vir die geleerdes, want daar is baie ander soorte muise -- is die skrikkerige maar astrante meneertjie wat jou koskas kan verinneweer as jy hom maar net 'n halwe kans gee. Selfs seep of gom is nie te pikant na sy smaak nie. En op die vreemdste plekke raak hy mettertyd so tuis soos, nou ja, 'n muis.
Só leef en teel hy selfs aan binne-in die koelkamers in dokke van groot hawestede, vreet hy gate dwarsdeur bevrore vleis en ontwikkel hy 'n dikker haarkleed teen die koue. Elders kan sy aptyt selfs die toonnaels van mense insluit. Skrywer hiervan het al met 'n vrou gepraat wat 'n slagoffer was. Dit was in die veertigerjare op Port Alfred dat sy een oggend wakker geword en gevind het dat sy moeilik loop omdat haar toonnaels tot in die lewe afgekou is.
Daar is al bereken dat 'n enkele paar huismuise (wat ook selfstandig in die oop veld kan bestaan) in geskikte toestande binne 'n jaar tot 'n kolonie van honderd kan ontwikkel. Dit beteken miljoene muise binne slegs 'n klompie jare. As dit nie vir die waaksaamheid van die huiskat en vir valletjies en giwwe was nie, sou huismuise spoedig ons meulens en plase in so 'n mate oorstroom het dat die produksie van graan en meel onmoontlik sou gewees het.
Maar die huismuis, veral die witmuis wat maar net 'n albino-vorm van hom is, het ook al groot dienste aan die mens bewys. Deur hulle as proefdiere te gebruik, is daar al baie entstowwe teen gevaarlike siektes ontdek. Baie kinders hou ook witmuise as troeteldiere aan.
Verskeie subspesies van die huismuis sluit bont gekleurdes in, asook singende muise wat sulke sagte tjirp-geluide maak. Daar is selfs die sogenaamde walsende muise, wat nie normaal kan beweeg nie weens 'n oorgeërfde fout met hul ewewig.
Die huismuis, 'n knaagdier, word tot 20 cm lank, as sy stert van 10 cm bygereken word. Hy is op twee, drie maande al volwasse en kan dan paar en kleintjies voortbring, en die wyfies is slegs omtrent drie weke lank dragtig.
Vyf, ses, sewe, tot twaalf kleintjies word op een slag gebore, maar 'n geval is aangeteken van 'n troetelmuis wat 'n werpsel van 34 gehad het. Hiervan het 33 bly leef.
Muisies is blind en kaal wanneer hulle gebore word, maar kan spoedig sien, kry 'n pelsie en kan op eie pootjies staan.
Muisneste bestaan uit strooi, hooi, wolgoed, linne en ander stof wat gewoonlik tot fyn stukkies gekou is.
Mens en muis kom reeds so 'n lang pad saam -- die huismuis kom waarskynlik oorspronklik uit Asië -- dat ons verwante woorde vir hom het in feitlik alle Germaanse tale, asook Latyn, Grieks, Oud-Bulgaars, Armeens en Oud-lndies.
Dis gewis 'n woord wat voorgekom het in Oer-lndo-Europees, duisende jare gelede, vertel 'n taalman, voordat daar sprake was van aparte taalgroepe soos Indies, Grieks, Kelties en Germaans, laat staan nog aparte tale soos Russies, Frans, Engels of Duits, om van Afrikaans nie eens te praat nie.
En hoe het die muis nou eintlik aan sy naam gekom? Dit weet ons nie, sê die taalkenner. Sommige geleerdes beweer dat die ou woord mus saamgehang het met 'n woord wat "steel" beteken, en dat die muis só genoem is as gevolg van sy diefagtige gewoontes. Ander geleerdes stem egter nie met hierdie teorie saam nie.
Hoe ook al, dit lyk of die mens ondanks alles so lankmoedig is met die muis dat hy selfs bereid is om hom in sy sprokies as 'n held voor te stel. Kyk nou maar net na die Tandmuis in ons volksoorleweringe. Hy bring dan selfs geld vir die kindertjies in ruil vir uitgetrekte melktandjies!
En watter kind het nog nie van Mickey Muis gehoor nie?
Muisspoortjies in die sneeu...
Hierdie merkwaardige foto van muisspoortjies in die sneeu is in die beroemde Yellowstone National Park geneem, die grootste en oudste wildtuin in Amerika.
Die foto is deur die Amerikaanse regering uitgereik en is as sodanig in die openbare domein. Dit geld wêreldwyd.