Olifant -- die reus met die handige neus
Die reus met die handige neus!
Sy slurp is in werklikheid 'n verlengde neus, maar dit werk boonop uitstekend soos 'n arm en 'n hand. En al is die olifant so 'n groot en logge dier, toon x-strale dat hy eintlik op die punte van sy tone loop...
Y kan nog wonder oor die verskil tussen 'n jakkals en 'n hond, of dalk 'n buffel en 'n bees met mekaar verwar. Maar geen mens kan ooit 'n olifant vir iets anders aansien nie. Daardie logge gestalte met die slurp en ivoortande... nee, dié reuse-dier is eenvoudig uniek.
Die pote is massief. Hulle lyk soos pilare wat van bo tot onder feitlik ewe breed is. En die voete is breed en rond. Tog toon
x-straalfoto's dat olifante eintlik op die punte van hul tone loop, wat deur 'n groot kussing beskerm word. Olifante het wel "knieë", maar wanneer hulle loop of hardloop, moet hulle altyd twee pote op die grond hê. Hulle kan glad nie spring nie. Die hare staan bra yl op die dik velle van hierdie diere.
Maar die olifant se slurp bly die wonderlikste van alles. Dit is in der waarheid 'n verlengde neus, dog dit werk boonop soos 'n arm en 'n hand. Deur die slurp om bosse, grasse of bome te krul, kan die olifant plantkos nader trek en dit met gemak in sy bek plaas om te vreet. Dis om dié rede dat die olifant-orde die Proboscidea genoem word, wat letterlik "eet met die neus" beteken.
Vandag is daar nog slegs drie lewende spesies oor van die Proboscidea, die skamele oorblyfsel van 'n enorme meer as seshonderd soorte wat volgens geleerdes reeds die aarde deur die lange millenniums heen bewoon het. Die oorlewendes is die Indiese olifant of Asiatiese olifant (Elephas maximus), die Afrika-bosolifant of savanne-olifant (Loxodonta africana) en die Afrika-woudolifant (Loxodonta cyclotis).
Laasgenoemde twee Afrika-spesies is tog onlangs nog as een spesie geklassifiseer en talle bronne maak dus nog nie die onderskeid nie. Maar omdat hierdie soorte wel van mekaar verskil—en die verskille glo deur DNS-toetsing uitgewys is— word hulle deesdae as twee afsonderlike spesies erken. Die Afrika-woudolifant is dus nie bloot 'n subspesie van die Afrika-bosolifant, soos lank gemeen is nie, reken kenners. (Alle geleerdes stem egter nie saam nie, met die gevolg dat 'n taamlike onsekerheid nog hieroor heers.)
Woudolifant van Afrika
REGS: Die Afrika-woudolifant (Loxodonta cyclotis).
Foto in die Frankfurtse dieretuin geneem deur Dan Koehl, en op hierdie bladsy in die vrye Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web beskikbaar gestel vir kopiëring, verspreiding en/of modifisering ingevolge die bepalinge van die GNU Free Documentation License, weergawe 1.2 of enige latere weergawe, soos gepubliseer deur die Free Software Foundation
Die omstrede pigmee-olifante van die Kongo-stroomgebied, wat deur sekere kwasi-wetenskaplikes as 'n afsonderlike spesie beskou word, is waarskynlik niks anders as woudolifante nie wat as gevolg van omgewingsfaktore tot dwerge gereduseer is.
Die bewaringstatus van die Asiatiese olifant sowel as die Afrika-woudolifant word as "bedreig" aangedui. Dié van die Afrika-bosolifant is "kwesbaar". Met die bewaringstatus van 'n spesie word aangedui wat sy kans is om te oorleef.
Olifante se habitatte is dus vandag baie beperk, hoewel geleerdes reken dat hierdie diere vroeër op elke groot landmassa op aarde buiten in Antartika en Australië voorgekom het.
Op die koop toe was daar in die verlede verskeie verwante van hierdie reuse-dier in verskillende wêrelddele. Die beroemdste van hierdie uitgestorwe familielede is die mammoet en die mastodon, maar daar was ook die gomfotere en ander minder bekende groepe.
REGS: Die mammoet.
Wat van die ander olifantagtiges geword het? Wel, ons weet dat ten minste die mammoete heel waarskynlik uitgesterf het omdat die vroeë mense hulle so meedoënloos gejag het. So onlangs as tienduisend jaar gelede was hulle nog daar, maar hul enorme hoeveelhede vleis en ander neweprodukte was eenvoudig te gewild.
En dit geld blykbaar nie net vir die mammoete nie. 'n Amerikaanse navorser, ene Todd Surovell van Universiteit van Wyoming, het 41 argeologiese persele ondersoek en gevind dat olifantbevolkings gekwyn en selfs verdwyn het waar menslike bevolkings toegeneem het.
Nog 'n besondere kenmerk van die olifant is sy ivoortande, wat soos horings vorentoe krul. Hierdie ivoortande is in werklikheid verlengde bo-snytande, en olifante het geen oogtande of voorkiestande nie. Daar is wel kiestande, wat meebring dat daar in die reël slegs vier tande op 'n slag in die bo- en onderkake is (die ivoortande uitgesluit).
Die reuse-kiestande word gebruik om hul plantkosse fyn te maal en word een ná die ander van agter af vervang namate hulle wegslyt. 'n Olifant kry ses stelle kiestande in sy lewe, met die gevolg dat sy lewensduur beperk is tot die tyd waarin hierdie ses stelle verweer. Dit is gewoonlik sowat sestig jaar.
Olifante se ivoortande is natuurlik baie gesog, maar dit het ook al byna die olifant se ondergang beteken. In Afrika is olifante voor die voet geskiet deur wilddiewe wat hul kosbare ivoor ten duurste aan die wêreld se rykes kon verkoop. In die laat jare tagtig het omgewingsbewustes met 'n wêreldwye veldtog begin om die ivoorhandel te probeer stopsit. In 1989 het die VSA en die Europese Gemeenskap (nou die Europese Unie genoem) toe alle ivoorinvoere verbied.
(Verskeie ander diere soos seekoeie, narwalle, spermaceti-walvisse en walrusse het ook ivoortande. Hierdie ivore het soortgelyke fisiese eienskappe as dié van olifante. Talle plastiek-plaasvervangers vir ivoor is al ontwikkel.)
Olifante het ook, verbasend genoeg, geen sweetkliere nie. Dis waarom hulle so graag koel bly deur in poele en strome rond te rol. Die modder wat op hul vel droog word, beskerm hulle teen die son.
'n Olifant vreet tot 230 kilogram voer per dag en drink tot 190 liter water. Hy suig die water met sy slurp op en spuit dit dan in sy bek. Die uiters veelsydige slurp word ook gebruik om te trompetter ('n geluid voort te bring).
Nog 'n interessantheid is dat olifantbeendere nie murgholtes het nie, maar gevul is met 'n sponserige stof waarin die murg versprei is.
Verskille tussen die Afrika-bosolifant en die Indiese olifant
DIE Afrika-bosolifant is die bekende olifant wat in ons deel van Afrika voorkom. Die Indiese olifant is weer 'n boorling van die tropiese woude van Suid-Asië. Maar wat is die verskille tussen hierdie twee soorte?
LINKS: 'n Indiese (ook genoem Asiatiese) olifantkoei.
Foto in Maart 2006 geneem in die Miami Metro-deretuin deur Aranda56, wat op dit hierdie bladsy in die vrye Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web beskikbaar gestel het vir kopiëring, verspreiding en/of modifisering, ingevolge die bepalinge van die GNU Free Documentation License, weergawe 1.2 of enige latere weergawe, soos gepubliseer deur die Free Software Foundation
Die Indiese olifant word tot drie meter hoog en die Afrika-bosolifant tot byna vier meter. (Die uitgestorwe mammoet het tot 4,5 meter hoog geword.) Voorts het ons eie kolos van die Afrika-bos groter ore en ivoortande as sy Indiese eweknie, asook 'n skuins voorkop en twee vingeragtige "lippe" vooraan die slurp, teenoor die een lip van die Indiese olifant.
Slegs die Indiese olifantbul het ivoortande, terwyl die olifantkoei van ons wêrelddeel ook sulke tande het.
Ondanks hul geweldige gewig—Afrika-bosolifante kan tot 7000 kg weeg en Indiese olifante tot 5000 kg—beweeg hierdie reuse byna geruisloos en met buitengewone grasie. Hulle kan weliswaar nie galop of oor slote spring nie, maar wend hulle maklik tot riviere en mere, waar die water hulle steun en hulle in staat stel om lang ente te swem sonder om moeg te word.
Hulle leef in troppe van vyftien tot dertig of meer, gewoonlik familielede wat deur 'n olifantkoei, die sogenaamde matriarg, gelei word. Die troppe van Indiese olifante bestaan gewoonlik uit wyfies, onvolwasse olifante en een ou bul. Die troppe van Afrika-bosolifante kan ook volwasse bulle insluit.
REGS: 'n Afrika-bosolifant in die Ngorongoro-krater, Tanzanië.
Foto geneem deur Schuyler S., wat dit op hierdie bladsy in die vrye Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web gepubliseer het ingevolge die volgende lisensie: Creative Commons Attribution 2.5
Die koeie paar in die reël teen hul vyftiende of sestiende jaar. Twee olifante wat paar, onttrek hulle dikwels etlike weke lank van die trop. Ná 'n dratyd van 21 tot 22 maande (die langste dratyd van alle soogdiere) word daar gewoonlik een kalf gebore, wat binne 'n paar dae reeds in staat is om die trop te volg.
Kalwers is die prooi van tiers, leeus en tierwolwe, wat onder die enkele roofdiere is wat op olifante jag maak. Die kalwers suip twee jaar lank aan hul ma's voordat hulle gespeen raak. Olifantkoeie kry van vyf tot twaalf kalwers in 'n leeftyd.