PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2018-08-30 - Die ein­de van Zu­ma se ra­di­ka­le be­leid
Die ein­de van Zu­ma se ra­di­ka­le be­leid
Ons laas­te twee pre­si­den­te is “ont­troon” voor­dat hul­le hul ter­my­ne kon vol­tooi. Al­bei ke­re is hul­le e­ko­no­mie­se be­lei­de ná hul­le ver­trek laat vaar. Sal p­re­si­dent Ra­map­ho­sa die groei wat ons e­ko­no­mie so drin­gend be­no­dig, kan be­werk­stel­lig?
se­dert Ja­cob Zu­ma se ter­myn as p­re­si­dent be­ëin­dig is, is sy na­la­ting­skaps­pro­jek van ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se trans­for­ma­sie (RET) deur sy op­vol­ger, Cy­ril Ra­map­ho­sa, af­ge­wa­ter. Ra­map­ho­sa het, se­dert hy die pre­si­dent­skap by Zu­ma in Fe­bru­a­rie van­jaar oor­ge­neem het, skaars ver­wys na die be­leid van RET. Dit is nog te vroeg om RET as dood te ver­klaar, maar sy toe­koms lyk maar sleg. Ty­dens die Zu­ma-ja­re is RET be­skou as die naam vir die groot­skaal­se plun­der van on­der­ne­mings in staats­be­sit. Die Gup­ta-fa­mi­lie, die sa­ke­ven­no­te van sy seun Du­du­za­ne, is ge­ïm­pli­seer by die stro­ping van on­der­ne­mings in staats­be­sit, staats­de­par­te­men­te en mu­ni­si­pa­li­tei­te – ’n hart­seer deel van Suid-a­fri­ka se ge­skie­de­nis wat nou be­kend staan as “staat­skaping”.
In die aan­loop tot die ANC se ver­kie­sings­kon­fe­ren­sie in De­sem­ber ver­le­de jaar, het die on­der­steu­ners van RET Zu­ma se ge­we­se vrou, N­ko­sa­za­na Dla­mi­ni-zu­ma, wat die lei­ers­ver­kie­sing teen Ra­map­ho­sa ver­loor het, on­der­steun.
In plaas daar­van om die RET se vaan­del te bly dra, het Ra­map­ho­sa daar­op ge­fo­kus om die be­leg­gingsta­king teen Suid-a­fri­ka te ver­breek, en met ’n be­leg­gings­pro­mo­sie­veld­tog be­gin wat daar­op ge­mik is om $100 mil­jard na Suid-a­fri­ka oor die vol­gen­de vyf jaar te lok.
Ra­map­ho­sa se pre­si­dent­skap is nog in sy kin­der­skoe­ne, maar hy het geen tyd ver­speel om sy nu­we be­sem te ge­bruik om skoon te vee by die on­der­ne­mings in staats­be­sit nie. Die­self­de geld men­se in sleu­tel­staats­in­stel­lings wat kor­rup was en staats­fi­nan­sies ge­stroop het. Daar is reeds be­gin om hul­le met vaar­di­ge teg­no­kra­te te ver­vang.
Daar is twee oor­een­koms­te tus­sen die laas­te twee Anc-lei­er­s­oor­gan­ge wat die moei­te werd is om uit te wys.
Die laas­te twee pre­si­den­te is al­bei ge­dwing om uit te tree voor­dat hul­le hul ter­my­ne vol­tooi het en al­bei ke­re is hul­le e­ko­no­mie­se be­lei­de op­sy ge­skuif ná hul­le ver­trek.
Na­dat T­ha­bo M­be­ki in 2008 as p­re­si­dent in die pad ge­steek is, het sy op­vol­ger (Ja­cob Zu­ma) M­be­ki se ver­snel­de en ge­deel­de groei-i­ni­si­a­tief van Suid-a­fri­ka (As­gi­sa) in die as­blik ge­gooi. Zu­ma het As­gi­sa (wat in 2006 die groei, in­dens­ne­ming en her­ver­de­ling- ma­kro- e­ko­no­mie­se be­leid (Ge­ar) ver­vang het, ver­vang met die nu­we groei­pad (NGP) in 2010 in sy eer­ste pre­si­dents­ter­myn.
Die NGP, ge­grond op die i­dee van ’n ont­wik­ke­ling­staat waar sa­me­wer­king tus­sen ar­beid en sa­ke aan die spits staan van die gro­ter e­ko­no­mie­se wel­syn, het vaart ver­loor en is la­ter in die Na­si­o­na­le Ont­wik­ke­lings­plan (NOP) op­ge­neem voor die ein­de van Zu­ma se eer­ste ter­myn.
Ge­ar, wat in 1996 in wer­king ge­stel is, was ui­ters suk­ses­vol daar­in om ge­wel­di­ge groot staat­skuld uit die a­part­heids­tyd­perk te ver­min­der en in­fla­sie te ver­laag tot ’n band van tus­sen 3% en 6%. Ge­ar se be­sui­ni­gings­maat­re­ëls en kon­ser­wa­tie­we mo­ne­tê­re be­leid het by­val vir Suid-a­fri­ka van die fi­nan­si­ë­le mark­te ont­lok. Dit het daar­toe ge­lei het dat die land veel­vul­di­ge koers­op­gra­de­rings van in­ter­na­si­o­na­le a­gent­skap­pe ge­kry het. Teen die tyd dat M­be­ki uit die kus­sings ge­lig is, het die re­ge­ring ’n be­gro­tingsur­plus ge­had, wat ty­dens Zu­ma se re­ge­rings­tyd­perk uit­ge­wis is.
Maar hoe­wel die e­ko­no­mie tus­sen 1996 en 2006 met om­trent 3% per jaar ge­groei het, het Ge­ar daar­in mis­luk om ge­noeg werk te skep om hoë werk­loos­heid uit te wis.
Ge­ar se ver­to­ning is eg­ter as ’n suk­ses be­skou, in ag ge­no­me dat groei ge­mid­deld 1% per jaar in die de­ka­de voor de­mo­kra­sie was.
Om e­ko­no­mie­se groei te ver­snel, het M­be­ki As­gi­sa in­ge­stel om die jaar­lik­se groei tot 6% te ver­dub­bel. Dit is on­der meer be­werk­stel­lig deur ver­hoog­de in­ves­te­ring in in­fra­struk­tuur en die ta­kel van ’n te­kort aan kri­tie­ke vaar­dig­he­de, ver­al op die ge­bied van in­fra­struk­tuur­pro­jek­be­stuur, pro­jek­fi­nan­sie­ring, en vak­man­skap. As­gi­sa is eg­ter on­ver­klaar­baar kort­ge­knip toe Zu­ma p­re­si­dent in 2009 ge­word het.
Die­self­de lot sal RET waar­skyn­lik tref. Dié be­leid het pro­mi­nen­sie in Zu­ma se twee­de ter­myn ge­kry en is ge­grond daar­op om staats­aan­ko­pe van swart aan­ko­pers tot 30% te dryf. Ret-kri­ti­ci voer aan dat die be­leid be­doel was as ’n dek­man­tel vir die voort­set­ting van staats­plun­de­ring in­ge­val die Zu­ma-fak­sie daar­in sou slaag om Ra­map­ho­sa in ver­le­de jaar se ver­kie­sings­kon­fe­ren­sie te ver­slaan.
Hoe­wel Ra­map­ho­sa die ver­kie­sing ge­wen het, het hy nog nie aan­ge­dui dat hy die RET sal be­ëin­dig nie, maar dié be­leid word on­ge­twy­feld oor­ska­du deur $100-mil­jard-be­leg­gings­veld­tog en die voort­gaan­de he­wi­ge de­bat oor grond­ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding.
Die on­der­steu­ners van die RET het nog nie moed op­ge­gee nie. Hul­le be­skou die RET as die twee­de re­ïn­kar­na­sie van swart e­ko­no­mie­se be­mag­ti­ging (SEB), wat ten doel ge­had het om swart men­se se ei­e­naar­skap, be­stuur, en be­heer van die e­ko­no­mie te laat toe­neem.
Ge­ge­we die wyd­ver­sprei­de kor­rup­sie wat plaas­ge­vind het, tree Ra­map­ho­sa sterk op teen die lek­ka­sies wat in die staats­fis­kus plaas­ge­vind het. Hy fo­kus ook daar­op om die kre­die­taf­gra­de­rings wat ge­lei het uit die swak be­stuur van on­der­ne­mings in staats­be­sit in die laas­te ge­deel­te van Zu­ma se twee­de ter­myn, on­ge­daan te maak.
Ra­map­ho­sa se be­leg­gings­kruis­vaart le­wer reeds di­vi­den­de. Die be­leg­gings­on­der­ne­mings wat die p­re­si­dent van Sa­oe­di­a­ra­bië ($10 mil­jard) en van C­hi­na ($14,7 mil­jard) ver­kry het, sal groei sti­mu­leer wan­neer dit uit­ein­de­lik aan­ge­wend word. Dié beleggings kan dalk ook dryf­krag­te wees vir die lok van toe­koms­ti­ge ka­pi­taal.
Suid-a­fri­ka het ge­suk­kel om bin­ne­land­se en in­ter­na­si­o­na­le belegging te lok, wat e­ko­no­mie­se groei tot ’n slak­ke­gang laat af­neem het. Wan­neer groei wel ver­se­ker is, kan Suid-a­fri­ka die hulp­bron­ne ge­ne­reer om die e­ko­no­mie­se voor­de­le na mil­joe­ne van sy bur­gers te ver­sprei, in plaas daar­van om be­leids­rig­tings te volg wat slegs ’n k­lein e­li­te met in­vloed­ry­ke po­li­tie­ke ban­de tot voor­deel te strek.
In­dien RET won­der­baar­lik be­hou word, sal dit in wer­king ge­stel moet word in die kon­teks van ’n e­ko­no­mie wat groei en die e­ko­no­mie­se voor­de­le na die ar­mes te laat af­loop. ■ te­rug­voer@fin­week.co.za
An­di­le N­tin­gi is die uit­voe­ren­de hoof en me­de-stig­ter van Get­biz, ’n e-ver­kry­gings- en ten­der-pu­bli­ka­sie­diens.
P­re­si­dent Cy­ril Ra­map­ho­sa