Wes-Kaapse rade ‘tops’; sommige sukkel tog – verslagWes-Kaapse munisipaliteite is onder die bestes in die land. (Argieffoto: Marianne Styan) Munisipaliteite in die Wes-Kaap – in vergelyking met ander landwyd – is en bly sommige van die beste in die land. Volgens ŉ verslag van die burgerregtegroep AfriForum se Sentrum vir Plaaslike Regering vaar munisipaliteite in die provinsie uitstekend in talle opsigte, hoewel nie almal ewe goed presteer nie. Die oudit ondersoek onder meer die demografie, sosio-ekonomiese toestande, diensleweringskwessies en bestuur van munisipaliteite. Soortgelyke verslae oor Noordwes, Gauteng en Mpumalanga is reeds bekend gestel. Die Wes-Kaap, een van die land se welvarendste provinsies, word ook die beste regeer, het die verslag bevind. Dr. Eugene Brink, bestuurder van die sentrum, sê Wes-Kaapse munisipaliteite kan in die algemeen spog oor hul prestasies. “Veral vergeleke met munisipaliteite in die res van die land, is hul drinkwater skoner en meer huishoudings het kraanwater in hul huise. Hoë persentasies huishoudings leef in formele behuising, geniet weeklikse vullisverwydering en gebruik elektrisiteit vir beligting.” Altesame 14 munisipaliteite het skoon oudits ontvang, bykans ongehoord binne die konteks van plaaslike regering in die land. Nog vyf munisipaliteite het oor die afgelope twee boekjare tot skoon oudits gevorder. “Dit is nog ŉ seldsame en lofwaardige verskynsel en iets wat hul verbintenis tot aktiewe en verantwoordbare regering wys. Ongemagtigde en onreëlmatige uitgawes het ook tussen die afgelope twee boekjare aansienlik gedaal,” sê Brink. Talle van die munisipaliteite het ŉ telling van bo agt uit tien ontvang. “Plaaslike munisipaliteite soos Witzenberg en Swartland is van die beste in die land en die Kaapstad-metro is verreweg die beste metropolitaanse munisipaliteit. Ons ontledings van ander provinsies se munisipaliteite bewys dit en ofskoon skoon oudits nie noodwendig beteken dat alles vlot verloop nie, is daar wel ŉ sterk verband tussen ouditresultate, goeie bestuur en die gehalte van dienslewering.” Só lyk situasie in Witzenberg Só lyk situasie in Swartland Brink sê daar is desondanks ook uitdagings by sommige van die munisipaliteite. “Die Kaapstad-metro het nie ŉ skoon oudit behaal nie en het R669 miljoen aan onreëlmatige besteding aangegaan. Die ouditeur-generaal (OG) het ook uitgewys dat die provinsie se munisipaliteite oor goeie finansiële beheermaatreëls beskik, maar nie oor voldoende voorkomende beheermaatreëls wat voldoening aan wette en regulasies betref nie.” Só lyk situasie in Kaapse metro Brink sê daar bestaan wel kommer oor groot bedrae geld wat nie meer ingevorder kan word nie en die langtermynvolhoubaarheid van sommige munisipaliteite in gedrang plaas. “Die OG het Beaufort-Wes, Kannaland en Laingsburg vir ingryping uitgesonder en dié plekke het ook om verskeie redes swakker tellings in die verslag ontvang.” Só lyk situasie in Beaufort-Wes Só lyk situasie in Kannaland Só lyk situasie in Laingsburg Morné Mostert, bestuurder vir plaaslikeregeringsake by AfriForum, sê gegewe die algehele verval van munisipale dienste landwyd, is dit duidelik dat daar in sommige munisipaliteite steeds die politieke wil bestaan om dienste werklik volhoubaar te lewer. “Ons sien dat hierdie dienste oorwegend meer in die Wes-Kaap plaasvind. Daarom sal AfriForum steeds voortgaan en het ons ŉ rol om te speel binne die gebied om te verseker dat daar voortdurend sodanige dienste op hierdie vlak gelewer word. Ons moet egter ook toetree en kyk hoe ons saam met die onderskeie regerings kan werk om te verseker dat gemeenskappe se belange beskerm word.”