Superspellers op 'n slimfoon | LitNet
Michele van der Merwe Skole 2017-09-13
Spelling verklap baie van 'n mens se persoonlikheid, al besef mense dit nie. Is die persoon gesteld op die korrektheid van elke woord wat neergeskryf word en word elke woord deeglik oorweeg voordat dit neergepen word, of word enige skryfstuk of skryfsel so vinnig moontlik afgerammel met 'n traak-my-nie-agtige houding dat die persoon nie eintlik in taal belangstel en nie omgee nie? Besef die skrywer dat 'n goedversorgde teks met geen spelfoute nie 'n baie goeie indruk maak en besef die skrywer dat lesers onmiddellik die opvoedingspeil van die skrywer beoordeel op grond van die korrektheid, al dan nie van spelling?
Tieners lees en skryf deesdae toenemend meer, veral met die koms van sosiale media. Hulle dink dalk nie daaraan dat hulle spel(on)vermoë aan die groot klok gehang word, vir die hele wêreld om te sien, nie. 'n Persoon se tegnologiese voetspoor is feitlik onmoontlik om uit te wis en sosialemediagebruikers (beslis ook volwassenes!) bloos dikwels bloedrooi oor wat hulle in die kuberruim kwytgeraak het.
In die kuberruim word taalghwarre maklik ontmasker. En ouens wat 'n goeie indruk op meisies wil maak? Met die lees van 'n uitnodiging soos: "Smaak jy nie more 'n vinnige koffie samet my?" wonder ek oor die sukses van die boodskap en of die meisie nie eerder so ver as moontlik sal wil weghardloop om van sulke taalonbeholpenheid te ontsnap nie.
Die ander kant van die munt is dat spelonderrig in die hoërskool interessant kan wees en vergemaklik kan word, juis met die gebruik van tegnologie in die klaskamer. Met behulp van die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) se webwerf of slimfoonfoontoepassing kan spelling interaktief, kommunikatief en taakgebaseerd aangebied word. Die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) is gratis beskikbaar op die VivA-app en kan op 'n slimfoon afgelaai word. Gebruikers het onder andere ook toegang tot 'n woordeboekportaal waar woorde nageslaan kan word.
Ter illustrasie vir die gebruik van die VivA-app in spelonderrig word 'n aktiwiteit oor die gebruik van koppeltekens vir Afrikaans Huistaal in die VOO-fase beskryf.
Lees die teks en beantwoord die volgende vrae daaroor:
Taalversorging is sexy
Volgens die Britse (1) skrywer-opvoedkundige Philip Pullman is taalversorging 'n manifestasie van die liefde. If you love something, sê hy, you want to look after it. Dalk is dit die rede waarom ek so afgeskeep voel by die lees van Afrikaanse koerantberigte vol foutiewe of afwesige (2) lees- en skryftekens, bengelende en ontbrekende (3) verbindings-s'e, bisarre woordafkappings en brabbelsinne vol ongeskrapte woordrommel.
Noem my 'n taalslet, maar selfs as tiener kon ek nie verlief raak op iemand wat nie die sensualiteit van 'n goedversorgde sin kon aanvoel nie. Nie dat jy noodwendig moet breyten om 'n taalflerrie se belangstelling te prikkel nie. Ons reageer ook positief op gemeenplasige boodskappies, mits die grammatika vloeiend verloop.
Vanoggend (4) steier-steier ek en my dogter onder swaar inkopiesakke na ons motor bakkend in die son voor (5) Avalon-kafee. Onder die ruitveër ingeskuif, aan passasierskant, wapper 'n briefie in die bergwind.
'n Teregwysing deur 'n medemotoris met sonsteek, dink ek wrokkig. Oorgelaai vir venyn lees ons: "Morning! I just wanted to tell you that I think you are Drop Dead Gorgeous. Enjoy your day. M."
Blosend lag my kind en rits die briefie in haar beursie toe. Ek skuif agter die stuurwiel in en draai die lugverkoeler aan. Heelpad huis toe tuur sy deur die venster, tot stilte gedwing deur drie kort sinnetjies agterop 'n kasregisterstrokie.
Want sien, M is 'n flankeerder van formaat. Let op sy spontane, onvoorwaardelike bewondering; die joie de vivre in allitererende hoofletters. Nie vir M 'n klewerige ellips of die klinkerlose gekletter van (6) I-wnt-2-tel-u of njoy-yr-day nie. Hoflik. Bedrewe leestekenaar. Ongetwyfeld 'n minnaar duisend in wording.
Aangepas uit: Lonkie onbeperk: Taalversorging is sexy deur Lonkie Mackenzie
Die AWS verduidelik die reëls vir goeie spelling in Afrikaans. Daar word breedvoerig verduidelik hoe om koppeltekens te gebruik. Koppeltekens help ons om makliker te lees en koppeltekenwoorde vorm 'n eenheid. Slaan die vier belangrikste funksies van koppeltekens in die AWS na om voorbeelde te sien.
Die vier belangrikste funksies van koppeltekens kan as volg opgesom word:
Woorde word met koppeltekens geskei om lees te vergemaklik.
Woorde word met koppeltekens saamgekoppel om 'n besondere betekenisverhouding tussen die dele weer te gee.
Koppeltekens word as weglaatteken gebruik.
Koppeltekens word as afbreekteken aan die einde van 'n woord gebruik.
Soek telkens die eerste onderstreepte woord in elke vraag op in VivA-app en beantwoord die vraag.
a. Slaan die woord skrywer na en kyk of dit in verbinding met 'n ander woord (met 'n koppelteken) verskaf word. Skryf die woord neer.
b. Waarom word skrywer-digter en dan ook skrywer-opvoedkundige met 'n koppelteken geskryf?
a. Verskaf 'n vertaling vir lees-en-skryf. In watter vakgebied dink jy word dit gebruik?
b. Wat is die funksie van die koppelteken in die woordgroep lees- en skryftekens?
a. Kies die korrekte vorm: verbindings-s'e of verbindings-s-e.
b. Wat is die funksie van die koppelteken in dié geval?
a. Waarom word sing-sing en dan ook steier-steier met 'n koppelteken geskryf?
b. Wat is die betekenis van steier?
a. Kies die korrekte vorm: Avalon-kafee of Avalonkafee of Avalon kafee.
b. Motiveer jou antwoord deur na 'n spelreël te verwys.
a. Vertaal I-wnt-2-tel-u of njoy-yr-day in Afrikaans.
b. Skryf jou eie kreatiewe boodskap om iemand te beïndruk.
7. Voltooi die spelreëls deur telkens een woord in te voeg. Leidrade word verskaf deur die volgende voorbeelde in ag te neem:
1. Leidrade: ewe-eens, uie-oes, buite-egtelik
2. Spelreël: Waar daar in samestellings 'n opeenvolging van _ is wat verkeerd gelees kan word, word koppeltekens gebruik.
1. Leidrade: graad 10-klas, B-mol, &-teken
2. Spelreël: In verbindings met getalle, _ en _ word koppeltekens gebruik.
1. Leidrade: Andrea-hulle, Piet-hulle, Oupa-hulle
2. Spelreël: In samestellings met die woord _ word koppeltekens gebruik.
Som die funksies van koppeltekens in jou eie woorde op om jou te help om dit korrek te gebruik.
Met bostaande interaktiewe oefening, volgens konstruktivistiese beginsels, waar leerders selfgerig werk, vind motivering om te leer plaas met die gebruik van tegnologie op 'n slimfoon. Verdere motivering vir spelonderrig kan in die speel van klasspeletjies wees, byvoorbeeld 'n simulasie van die spelvasvraprogram Op die spel van kykNET waar leerders teen mekaar meeding in die klas. Die beste spellers kan ook aangemoedig word om aan spelkompetisies soos die WOW Spelfees en ATKV Spelathon deel te neem. Dalk kan spelbewustheid onder 'n generasie behep met sosiale media gekweek word?