Aan die hand van die Leesrooster neem 'n klompie tekste uit die Ou Testament ons op 'n baie interessante geestelike reis gedurende hierdie Lydenstyd. Die reis begin by die Genesis-verhaal wat die agtergrond belig: die wêreld vervreemd van God deur versoeking en sonde. Teen hierdie agtergrond maak lyding en dood sin as die manier waarop Jesus die vervreemding deurbreek. Vandag begin ons reis met twee teksgedeeltes (Gen 2–3; Matt 4) wat op versoeking fokus. Psalm 32 verwoord dan elke mens se verlange om van hierdie vervreemding vry te kom. Paulus beklemtoon in lyn hiermee ondubbelsinnig dat genade sonde altyd troef (Rom 5).
Die liturgie is daarop afgestem om gemeentes te begelei om bewustelik met versoeking, sonde en genade om te gaan terwyl ons Jesus Christus as die uitkoms uit sonde vier.
10Daar het 'n rivier in Eden ontspring om die tuin nat te maak, en van daar af het dit verdeel en vier riviere geword. 11Die eerste rivier is die Pison en dit loop rondom die hele Gawila, waar daar goud is. 12Die goud van daardie land is suiwer. Daar is ook balsem en oniks. 13Die tweede rivier is die Gihon en dit loop rondom die hele Kus. 14Die derde is die Tigris wat oos van Assirië verbyloop, en die vierde is die Eufraat.
15Ek stel vyandskap tussen jou
en die vrou,
Haar nageslag sal jou kop vermorsel en jy sal hom in die hakskeen byt."
"Ek sal jou baie swaar laat kry
met jou swangerskappe:
met pyn sal jy kinders
in die wêreld bring.
is die aarde deur jou toedoen
met swaarkry sal jy daaruit
'n bestaan maak,
18die aarde sal vir jou dorings
en dissels laat uitspruit,
Lydenstyd is 'n seisoen van 40 dae (wat die ses Sondae van Lydenstyd uitsluit) waartydens die kerk Jesus se dood met vreugde, hartseer, erns en pyn verkondig. Hierdie viering van Jesus se dood roep sy lyding in herinnering en reageer daarop ter voorbereiding van Paasfees en is dus ook 'n tyd van gebed, meditasie en stilte. Ons dink na oor ons eie gebrokenheid en bring ons sonde na God in verootmoediging. Tydens Lydenstyd vind ons krag en vergifnis in die lyding van Jesus Christus.
Aanvangslied: Lied 396 "Aanskou die Heiland aan die kruis 1,2,3,4"
Aanvangswoord: Jesaja 53:2-3 ()
Seëngroet: 2 Tessalonisense 1:1-2
Lied Lied 214 "Here ons sal U loof vs 1,2,3"
Wet: Uit Romeine 5:12-19
Skuldbelydenis: Psalm 32
Gebed: Psalm 32
Vryspraak: Psalm 32
Lied Psalm 25 "In U stel ek my verwagting (vs 1,2,3,4,5,6)"
Skriflesing: Genesis 2:15-17, 3:1-7
soos 'n plant wat wortel skiet in droë grond.
3Hy was verag en deur die mense verstoot,
Hy was verag, ons het hom nie gereken nie…
Aan die gemeente van …………………………… wat aan God ons Vader en die Here Jesus Christus behoort.
2Genade en vrede vir julle van God ons Vader en die Here Jesus Christus.
Deur een mens het die sonde in die wêreld gekom en deur die sonde die dood, en so het die dood tot al die mense deurgedring, omdat almal gesondig het. 13Die sonde was al in die wêreld nog voordat die wet van Moses gegee is…
14Nietemin het die dood heerskappy gevoer van Adam af tot by Moses, ook oor mense wat nie gesondig het op dieselfde manier as dié waarop Adam oortree het nie.
Deur die oortreding van een mens het baie gesterf….
17Deur die oortreding van die een mens het die dood begin heerskappy voer deur hierdie een mens…
regverdiges, jubel, alle opregtes.
Gemeente: en dié hoop beskaam nie, want God het sy liefde in ons harte uitgestort deur die Heilige Gees wat Hy aan ons gegee het (uit Rom 5:1-5).
Jesus, U wat as rabbi, die leermeester van God, gekom het, leer ons deur u Woord.
Niemand kan immers doen wat U doen as God nie by hulle is nie.
Hoe kan ons die geboorte van Bo nuut ervaar?
Hoe kan dit gebeur nadat 'n mens in jare gevorder het en reeds vaste idees gevorm het?
Hoe kan ek, by wyse van spreke, nogmaals in my moeder se skoot kom om nuut gebore te word?
Christus Jesus, terwyl ons U aanskou wat teen 'n paal opgehang is,
soos die slang in die woestyn tydens Moses se leierskap,
laat ons verwonder staan voor die heerlikheid van u lyding.
Gees van God, bring die Lig in ons lewe.
Vader, bring ons weer tuis by U
(uit Joh 3:1-21).
3 Die luislang was listiger as al die wilde diere wat deur die Here God gemaak is… (W / V)
Die slang het vir die vrou gevra: "Het God werklik gesê julle mag van geen boom in die tuin eet nie?"
3God het net gesê ons mag nie eet van die vrugte van die appelboom in die middel van die tuin nie en ons mag dit nie aanraak nie, want dan sterf ons." (W / V)
4Toe sê die slang vir die vrou: "Julle sal beslis nie sterf nie…" (W / V)
6Toe besef die vrou dat die boom se vrugte gevaarlik is om te eet… (W / V)
En sy het van sy vrugte gepluk en geëet. Sy het ook vir haar man by haar gegee, en hy het geëet… (W / V)
ONDERSTREEP DIE REGTE (KORREKTE) WOORD TUSSEN HAKIES
3 Die slang was (skelmer/ listiger) as al die wilde diere wat deur die Here God gemaak is en het vir die vrou gevra: "Het God werklik gesê julle mag van geen (boom/ struik) in die tuin eet nie?"
2Die vrou het die slang geantwoord: "Ons mag (eet/ pluk) van die vrugte van die bome in die tuin. 3God het net gesê ons mag nie eet van die vrugte van die boom in die middel van die tuin nie en ons mag dit nie aanraak nie, want dan sterf ons."
4Toe sê die slang vir die vrou: "Julle sal beslis nie (doodgaan/ sterf) nie…
Maar God weet dat julle (ore/ oë) sal oopgaan die dag as julle van daardie boom eet en dan sal julle soos God wees deurdat julle alles kan ken."
En sy het van die (appels/ vrugte) gepluk en geëet.
Sy het ook vir haar (man/ broer) by haar gegee, en hy het geëet.
Ons teks is 'n snit uit die aangrypende tweede skeppingsverhaal in Genesis. Die eerste verhaal, Genesis 1, is eintlik 'n gedig, wat vertel hoe God die heelal met woorde geskep en daarna die aarde georden en gevul het, elke keer deur 'n woord te sê. Daarna het God gerus.
Genesis 2 is nie 'n gedig nie, maar 'n verhaal wat fokus op die skepping van die mens in verhoudinge – met mekaar en met God. Hierdie wonderlike verhaal loop egter uit op die ontrou van die mens, en die ellende wat die mens daarmee die wêreld ingebring het.
Die verhaal van Genesis 2 en 3 word as 'n eenheid in sewe episodes vertel waarvan episode vier, die sonde van die mens, die sentrum vorm:
Episode 7 fokus op die sluiting van die tuin van Edenvir die mens – 3:22-24
In episode 1 en 7 is die God alleen die Persoon wat aktief handel. Hy skep die lewensruimte vir die mens. Hy sluit dit ook vir hulle toe weens hulle ongehoorsaamheid. Die mens het geen sê in die seën en straf van die Here nie. God is soewerein. Hy bepaal die gang van sake.
In episode 2 en 6 staan verhoudings in die kollig. God handel steeds, maar in gesprek met die mens. Hy gee vir die mens 'n hulp, 'n maat wat by hom pas. Ná die sondeval is dit egter steeds God wat die situasie hanteer as dinge verkeerd loop en verhoudinge tussen hulle versteur word. 'n Mens sien hoe sy genade in beweging kom selfs al moet Hy die ongehoorsaamheid straf. Selfs in sy straf is daar 'n belofte van hoop.
In episode 3 en 5 staan gesprek voorop. Die slang plaas die mens voor die versoeking om nie na God te luister nie. Hy los hulle egter in hulle ellende as hulle daarvoor val. Ná die sondeval is dit God wat die mens opsoek om vir hom 'n uitweg te berei, al beteken dit ook dat die tuin vir hom gesluit sal word. God se gesprek is verlossend van aard selfs te midde van die noodwendige en onafwendbare oordeel.
In episode 4, die hart van dié verhaal, is die mensepaar alleen in hulle versoeking en raak hulle ongehoorsaam. Hulle alleen dra die skuld vir hulle sonde. Hulle kan dit ook nie self regmaak nie. God alleen kan dit doen. Hier sien 'n mens die vertrekpunt waarmee Paulus in die brief aan die Romeine veel later sou skryf, dat God die mens oorgegee het aan hulle sondige keuse om Hom nie te aanbid nie, iets waarvoor hulle alleen verantwoordelik is, maar terselfdertyd die verlossing in Christus voorsien het wat deur geloof 'n werklikheid vir hulle kan word (Romeine 1-4).
Kom ons staan kortliks by die eerste vier episodes van die verhaal stil:
Die tweede skeppingsverhaal maak diehuwelik – God wat vir die man 'n vrou gee – die kroon van die skepping en vertel daarom die verhaal as 'n proses wat begin met die skepping van die man. As dit duidelik word dat die diere nie 'n maat vir die man kan wees nie, word die vrou in 'n volgende skeppingsdaad gemaak. Sy is steeds sy gelyke en helper (beskermer), maar word aan hom toegevoeg in 'n verbondsverbintenis, soos God ook aan hulle verbind is (Genesis 1).
Episode 2: Die Here God skep Eden as lewensruimte vir die mens sowel as die plek waar Hy by hulle kan woon – 2:18-25
Let ook op dat Genesis 2 se verhaal begin het met die verwysing na God as "Here God". "Here" is die vertaling van Jahwe die persoonsnaam van die Verbondsgod van Israel. Die skrywer verklaar daarmee dat die God van Genesis 1 wat alles gemaak het nie maar net die algemene God is nie. Hy is ook Jahwe, die God wat Homself aan Israel verbind het (Eks. 3).
Dit is 'n belangrike perspektief vir die intieme verbintenis wat God hier tussen man en vrou skep. Daarom kan ons sê in hierdie skeppingsgeskiedenis is die huweliksverhouding die kroon van die skepping.
Die tuin van Eden is meer as 'n geskenk aan die mens. God maak die tuin om by die mens te kom woon, om met hulle in gemeenskap te tree. Daarom word aan die een kant aandag gespandeer aan die beskrywing van die wonder van die tuin van Eden. Maar dit is ook daar dat God aan die ander kant met hulle in gesprek tree as Hy in die tuin wandel teen die tyd dat die aandwind opkom (Gen. 3:8).
Genesis 2 gaan voort om die skepping as't ware as God se tempel te beskryf, God se woonplek, die plek waar Hy met ons in gesprek kan tree. Daarom maak Hy ons as sy verteenwoordigers, as sy beeld, sodat Hy met ons in verhouding kan tree, soos in Genesis 1 reeds gesê is. En Hy plaas hulle in die tuin waar hulle tuis kan kom in die natuur sowel as in verhouding met Hom.
Let op na die strategiese optrede van die slang. Hy praat met haar waar sy alleen is. Hy saai twyfel met sy vraag oor God se bedoeling: "Het God werklik gesê …". Hy verkondig 'n leuen dat daar geen gevolge sal wees as sy God se verbod verontagsaam nie. Trouens, hy volg dit op met 'n verdere leuen wat haar 'n God-gelyke bestaan aanbied: "Julle sal soos God wees deurdat julle alles kan ken."
In die verdere verloop van die Bybel hieroor word die slang wel met die persoon van die Satan geassossieer. Die woord satan beteken immers teenstander, presies soos die slang hier optree (Openb. 12:9; 20:2). Die valse apostels, soos Paulus daaroor praat, is dus nie net teenstanders nie, tree nie net op soos die slang van ouds nie, maar is in der waarheid werktuie van die Satan, soos die gordyn oor hom uiteindelik in Openbarings as die aartsteenstander van God en sy skepping onthul word, en soos Jesus natuurlik ook inderdaad vroeër oor hom gepraat het.
Dit maak ons bewus vir die wyse waarop jyself mislei kan word deurdat jy twyfel of die Woord ook op jou van toepassing is, in elke detail daarvan, en of God dit goed bedoel met jou deurdat Hy absolute gehoorsaamheid daaraan van jou vra. Ons gedagtes kan só maklik weggelei word van die onverdeelde en suiwere toewyding aan Christus.
Let op hoe die boom se vrugte op drie maniere aantreklik was vir haar:
Dit was "goed om te eet"- d.w.s. dit was op fisiese vlak 'n versoeking.
Dit was "mooi om na te kyk" – d.w.s. dit het haar op estetiese vlak bevredig.
Dit was ook "begeerlik omdat dit kennis kan gee"- d.w.s. dit was op intellektuele vlak uiters stimulerend.
Selfs vandag nog is hierdie die basiese bestanddeel van elke liewe versoeking.
Dit is vandag die eerste Sondag in lydenstyd. Ons word bewus van ons eie Adama-karakter, ons geneigdheid om te sondig, om nie anders te kan as om sonde te doen nie. Daarom het ons 'n Verlosser nodig. Ons kan onsself nie red nie.
Jesus word mens en kom woon onder ons om ons te red. Aangesien geen mens waardig is om God se weg te gehoorsaam en verlossing te bewerk nie, voorsien God self die volmaakte mens, Jesus Christus, die Seun van God wat op aarde vir ons versoening kom bewerk.
Christus word die nuwe Adam wat vir ons die pad na God oopbreek. In Christus kan ons nuut word, kinders van God word, 'n toekoms saam met God hê.