Gordhan maak voorlopige plan vir Eskom bekendDie minister van openbare ondernemings, Pravin Gordhan (Foto: Ntswe Mokoena/GCIS) Pravin Gordhan, minister van openbare ondernemings, het Dinsdagmiddag van regeringskant ‘n voorlopige plan vir die verbetering van Eskom se lot aangekondig. Hy het nie doekies omgedraai nie en ‘n donker prentjie geskets deur reguit te erken dat Eskom struktureel te diep in die moeilikheid is om homself deur klein aanpassings of blote beter effektiwiteit uit die moeilikheid te kry. “Die kostestruktuur is meer as die moontlike inkomste,” het Gordhan erken. Hy het ook uitgewys dat Eskom se probleme die Suid-Afrikaanse ekonomiese groeikoers met een persentasiepunt afbring, en dat ‘n regverdigbare oorgang na ‘n nuwe bedeling by Eskom met die klem op die aanstel van bedrewe mense nou die prioriteit moet wees. Oor die terugbetaling van skuld beide deur Eskom en ook aan Eskom het Gordhan gesê terugbetalings deur Eskom word tans met skuldeisers onderhandel en daar sal meer besonderhede verskaf word in die mediumtermynbestedingsraamwerk wat die minister van finansies, Tito Mboweni, Woensdag sal aankondig. Die vereistes van die skuldeisers sal daar ‘n belangrike rol speel, het Gordhan gesê. Wat skuld aan Eskom betref, het die fynskrif van Gordhan se plan aangedui dat munisipaliteite se toewysings vanaf die nasionale tesourie teruggehou sal word van daardie munisipaliteite wat aan Eskom geld skuld. Asof dit nie omstrede genoeg is nie, het Gordhan se plan nie veel bevat oor wat gaan word van skuld aan gebiede wat hul elektrisiteit regstreeks van Eskom kry nie. Dit sluit Soweto in. Gordhan het wel gesê onderhandelings is aan die gang met maatskappye wat soveel as 100% wins maak op steenkool wat aan Eskom verkoop word. Wat die inkoop van vakbonde op die regering se planne betref, het Gordhan nie op enige inkoop aanspraak gemaak nie, maar wel op dit wat hy “groeiende begrip by vakbonde” noem. Volgens Gordhan is die land van 95% van sy elektrisiteit van Eskom afhanklik en is daar dus geen ander keuse as om vir Eskom te red nie. Terselfdertyd is Eskom met sy skuld van R440 miljard (15% van Suid-Afrika se BBP) die grootste huidige risiko vir die Suid-Afrikaanse ekonomie – ŉ situasie wat vererger is deur verlies aan ingenieurs- en bestuursvaardighede. Die minister het bevestig dat Eskom in die toekoms uit drie afsonderlike maatskappye sal bestaan – een vir opwekking, een vir transmissie en een vir verspreiding. Kostebesparings en beter instandhouding sal aggressief geïmplementeer word en ‘n nuwe hoofamptenaar vir Eskom sal aanstaande week aangestel word. Die burgerregteorganisasie AfriForum het intussen gesê hy is van mening dat die onderverdeling van dié monopolie – in klusters binne Eskom wat met mekaar meeding – ’n stap in die regte rigting is, maar dat dié entiteite wat krag kan opwek, vergroot behoort te word sodat rolspelers uit die privaat sektor ook kan deelneem. Gordhan het genoem dat die koste van krag oor die laaste tien jaar met meer as 500% gestyg het. Dr. Eugene Brink, strategiese raadgewer vir gemeenskapsake by AfriForum, sê die ekonomie kan nie aanhou om hierdie verhoogde kostes te betaal nie. “Meer spelers kan Eskom dwing om sy sake doeltreffender te bestuur, en indien Eskom dit nie regkry nie, sal die privaat sektor reg staan om dié leemtes te kan vul. Morné Mostert, bestuurder van plaaslikeregeringsake by AfriForum, sê die plan stel voor dat ’n betalingskultuur gevestig behoort te word waarin mense wat nie hul rekeninge betaal nie afgesny word. “Die beste plek om hierdie kultuur af te dwing, is by die munisipaliteite en ander staatsdepartemente wat nie hul eie rekeninge vereffen nie. Munisipaliteite ontvang geld van die nasionale tesourie om vir behoeftiges se dienste te betaal, maar by die meeste munisipaliteite wat agterstallig is, word nie eens hierdie nasionale fondse aan Eskom oorbetaal nie.” Volgens Brink is hierdie slegs die begin van die herstrukturering en baie besonderhede oor die plan moet nog bekend gemaak word. “Ons sien uit om verder met die departement te skakel om meer besonderhede te kry en insette te kan lewer.”