’n Amerikaanse man hou nou al langer as 15 jaar vol sy vrou se dood nadat sy by ’n trap afgeval het, was net ’n ongeluk. Maar in ’n nuwe TV-reeks met jare se beeldmateriaal uit sy lewe sedertdien, laat die vervaardiger kykers kopkrap.
Laat een nag in 2001 maak die romanskrywer Michael Peterson ’n noodoproep: Sy vrou het by die trap afgeval. Hy word weens moord in hegtenis geneem.
Hy ontken skuld. Vyftien jaar lank volg ’n rolprentmaker Michael se doen en late terwyl hy skuldig bevind, tronkstraf opgelê en dan vrygelaat word. Die uiteinde is ’n aangrypende waremisdaadtelevisiereeks.
“Sy haal nog asem.” Vreemde woordkeuse, dink jy dalk. Hy sê verder: “Asseblief! Asseblief! Stuur dadelik iemand hierheen!” Die paramedici daag ’n paar minute later op.
Michael se huis, sê die polisie, is nou ’n misdaadtoneel. ’n Toneel wat hulle tot in die fynste besonderhede ontleed het. Hulle het onder meer 10 000 bloedspatsels teen die mure ontdek.
Die bewyse op die toneel dui daarop Michael het sy vrou vermoor. Hy is in hegtenis geneem, tronk toe gestuur, op borgtog vrygelaat en later deur ’n jurie vir moord met voorbedagte rade verhoor. Hy het onskuldig gepleit.
Kykers van die reeks tref Michael die eerste keer in sy huis aan, waar hy sy weergawe van die gebeure vertel. Hy klink, sou ek sê, baie soos ’n skuldige man. Hy sê hy het ’n fliek saam met sy vrou gekyk, wat “teen elfuur” klaar was.
Hulle het toe ’n glas wyn buite op die terras gedrink. Daarna het hulle van die terras na die swembadarea gestap – ’n redelike ent. Dis ’n groot tuin met ’n beboste omgewing met uitgegroeide bome.
Volgens Michael se weergawe stap hulle by die bome verby en gaan by die swembad sit. Hou in gedagte dat dit laat is. Dis Desember, winter in Amerika. Dis 12 °C. Teen dié temperatuur sou jy nie in jou gemaksone gewees het nie, het ’n meteoroloog later gesê.
Ná ’n rukkie, sê Michael – hy sê nie hoe laat nie – gaan Kathleen binnetoe, “want sy het die volgende oggend ’n konferensie-oproep gehad”. Sy was bekommerd oor haar werk; sy was ondervoorsitter by Nortel, ’n tegnomaatskappy wat in groot moeilikheid was.
“Dit was die laaste keer dat ek Kathleen lewend gesien het,” sê Michael. Hy bly ’n oomblik stil en sê dan: “Nee, sy was lewend toe ek haar aantref. Maar . . .” Dan voeg Michael die woord “skaars” by.
Wat het in hierdie vermiste tyd gebeur wat die kopwonde veroorsaak het, wat bloed laat smeer en sypel en stol het? En as hy sy vrou doodgemaak het: waarom? As ’n mens oor dié saak begin delf in die talle berigte, waarvan die meeste daarop dui dat Michael skuldig is, is daar ’n motief.
Hy en Kathleen het in ’n pragtige huis gewoon; hulle het hul vyf kinders uit vorige verhoudings finansieel ondersteun. Michael is ’n romanskrywer bekend vir sy Viëtnamboeke, A Time of War (1990), wat goed verkoop het, en A Bitter Peace (1997), wat minder goed verkoop het.
Die nag van haar dood moes sy ’n e-pos stuur om die volgende dag se konferensieoproep te reël. Sy het haar skootrekenaar by die kantoor gelos. Sy moes haar man s’n gebruik. Sy het selde sy kantoor binnegegaan – dit was sy privaat ruimte.
Sy het van haar eerste man geskei toe sy uitvind hy het ’n affair. Sy het dit duidelik aan Michael gestel: As sy ooit ontdek hy verneuk haar, is dit verby tussen hulle.
Michael moes stilweg gebid het: Asseblief, moenie dat sy sien wat alles in die studeerkamer is nie. Byvoorbeeld, die pornografie op die rekenaar; die eksplisiete foto’s in die lessenaar se laai; die e-pos na “Brad”, ’n gay gesel met wie Michael ’n afspraak gereël het. Michael was biseksueel.
Sy verloor kop. Sy sê aan Michael die verhouding is verby. Hy verloor kop. En dit ontketen die gebeure wat van Cedarstraat 1810 ’n misdaadtoneel gemaak het. Maar in die TV-reeks hou Jean-Xavier ’n mens aan die wonder.
Hy laat jou oor en oor sin uit die feite probeer maak. Jy sal jou verstand betrap dat dit sekerheid uit onsekerheid probeer skep. Ek bespreek van hierdie kwessies met Jean-Xavier. Hy sê hy het “sewe weke ná die dood” begin verfilm.
Ek merk op dat hy nie die woord “moord” gebruik nie. Die eerste paar maande het Michael die verfilming tot “die regsproses” beperk, sê hy. Maar later, “ná vier of vyf maande, het hy verfilming in die huis toegelaat” toe hy Jean-Xavier begin vertrou.
“Hy’s ’n wonderlike karakter,” sê die filmregisseur, “fassinerend en kompleks in baie opsigte.” Hy voeg by toe hy Michael die eerste keer ontmoet, het hy die indruk van ’n groot liefde tussen Michael en Kathleen gekry.
“Maar aan die ander kant het ek vir myself gesê, wel, daar is iets wat ek nie verstaan nie. Hy het dalk daardie aand iets gedoen.”
Al het hy Michael verseker hy sal hom tydens die verfilming “as ’n onskuldige mens” beskou, sê Jean-Xavier op rekord hy is steeds onseker. Dis dié talmende gevoel van twyfel wat die reeks so boeiend maak. Ons kyk hoe Michael se prokureur, David Rudolf, deur die saak se feite sif. Hy wys daarop dat die onus by die staat berus; hulle moet bo redelike twyfel bewys Michael is skuldig.
Ek bel David. Hy sê hy was eers “nie vreeslik gretig” dat Jean-Xavier hom verfilm nie. Maar toe besef hy dit hou ’n ander moontlikheid in: Om aan mense te wys hoe die verdedigingsproses werk.
Ek vra David of hy dink Michael is skuldig. Hy sê hy dink nie so nie. “Daar is geen twyfel in my gemoed dat hy nie Kathleen daardie aand doodgeslaan het nie. Ek kan my geen scenario voorstel waarin die bewyse hierdie teorie steun nie.”
Michael se biseksualiteit pla haar nie; sy het dit al lank gelede aanvaar. Dis geen bedreiging vir hul huwelik nie – dis net seks. In haar plakkies begin sy by die steil agterste trap opklim. Maar sy het ’n Valium en wyn in; sy’s onvas op haar voete. Sy val.
Haar kopvel bars oop. Bloed stroom uit. Sy staan weer op. Sy gly in die bloed. Haar kopvel bars weer oop. Sy lê ’n rukkie daar, bloei hewig. Staan weer op. Sy’s duiselig. Sy val weer. Die verdediging stel Henry Lee, die Taiwannese bloedspatselkenner van die OJ Simpson-saak, aan om die bloed teen die muur te verklaar.
Bloed kom in die mond en dan hoes jy dit uit, sê hy. In die hof het hy dit gedemonstreer deur verdunde tamatiesous op ’n vel wit karton uit te spoeg. Intussen rook Michael sy pyp by die swembad.
Om die een of ander rede kom hy nie voor 02:38 op Kathleen af nie. Sy haal nog asem. Hy maak die noodoproep. Voor die hofsaak moet Michael ’n nuwe nagmerrie in die gesig staar.
’n Vrou bel die polisie met ’n verpletterende brokkie inligting oor die tyd toe hy saam met sy eerste vrou, Patty, in Duitsland gewoon het. Die informant is ’n tante van Margaret en Martha, die meisies wat Michael en Patty as hul eie kinders grootgemaak het. Hulle het by Cedarstraat 1810 ingetrek toe Michael en Kathleen getroud is.
Hy was een aand laat in November 1985 saam met haar in haar huis. ’n Getuie het hom die toneel sien verlaat. Toe die kinderoppasser die volgende oggend opdaag, het sy Elizabeth aangetref waar sy in ’n plas bloed aan die onderpunt van die trap lê. Daar was bloedspatsels teen die mure by die trap.
Elizabeth se lyk is destyds met ’n vliegtuig oor die Atlantiese Oseaan gebring na Bay City, Texas, waar sy begrawe is. Sewentien jaar later het Jean-Xavier die gebeure verfilm wat op die oproep gevolg het. Elizabeth se kis is opgegrawe.
Deborah meen die twee vroue het op ’n soortgelyke manier gesterf. Albei het by die onderpunt van ’n trap ineengestort. Iemand het hulle doodgeslaan. Was daardie iemand Michael? In The Staircase sien ons hom terwyl die saak voortsleep. Hy word skuldig bevind en gaan tronk toe.
Op die ou end aanvaar Michael ’n “Alford-pleitooreenkoms” of opsetlike manslag, ’n reëling waar die beskuldigde aanvaar daar is genoeg bewyse om hom skuldig te bevind, terwyl hy terselfdertyd volhou hy is onskuldig.
Daar is roofsugtige uile in Noord-Carolina en die skeurwonde op haar kop lyk asof dit deur kloue veroorsaak is. Die staat het gespekuleer die moordwapen was ’n blaas-vuurstoker, ’n hol staaf met ’n skerp punt.
Die Petersons het so iets besit, maar die polisie kon dit nie in Desember 2001 kry nie. David het so ’n vuurstoker in die hof gehad en beweer dit was die hele tyd in die motorhuis.
Van die getuienis oor die bloed op die toneel het immers van die gediskrediteerde Duane Deaver gekom. Maar die tydlyn pla my. Kom ons gee Michael baie speling en sê hy en sy vrou stap om 23:30 na die swembad.
Kom ons stel voor hulle bly ’n uur daar. Dit sou beteken sy gaan 12:30 die huis binne, en begin kort daarna die trap opklim. Dan sou Michael my steeds moes oortuig hy het minstens nog twee uur by die swembad gebly, in ’n kortbroek, op ’n winternag, voor hy ingegaan het.
Is dit geloofwaardig? Het David Michael gevra wat hy in hierdie tyd gedoen het? “Ek dink nie hy het ooit werklik ’n tydlyn saamgestel so duidelik soos jy pas gedoen het nie,” sê hy.
“Dit was altyd wel, die fliek het omtrent hierdie tyd klaargemaak en toe het ons ’n rukkie by die terras uitgehang. Daarom dink ek nie ek het in ’n stadium aan hom gesê nie: ‘Goed, ons moet rekenskap gee van hierdie twee uur’. En hou in gedagte as jy by ’n toneel soos daardie instap, raak alles in jou kop dof.
“Ek veronderstel die twee moontlike verduidelikings is: Hy het ingesluimer of hy was diep in gedagte, en ek weet nie watter een akkuraat is nie. As ek hom dit ooit gevra het, onthou ek nie wat hy gesê het nie.”
Hier is een moontlikheid: Michael en Kathleen kyk die fliek. Hulle drink wyn. Sy stap by die huis in. Sy het ’n ongeluk. Michael bly ’n paar uur by die swembad.
Dan vind hy Kathleen wat in ’n plas bloed lê, met ’n kring bloedspatsels teen die muur. Hy bel 911. Hy sê nie: “My vrou! Sy’s vol bloed! Daar’s bloed oral!” Hy sê sy was in ’n ongeluk.
Sy het by die trap afgeval. Sy haal nog asem. Hy merk boksies af. Hier is nog ’n moontlikheid: Hulle stry. Sy sê sy gaan hom los. Hy slaan haar. Hy slaan haar weer. Sy verloor haar bewussyn. Sy bloei baie.
Dis ná middernag op 9 Desember 2001. Michael kyk na sy vrou. Na al die bloed. Hy oorweeg sy opsies. Om 02:40 tel hy die foon op.