Perke en preke nie oplossing vir uitdagende tiener-vriendskappeFoto ter illustrasie. (Foto: Kindel Media/Pexels) Hoe lui daardie bekende gesegde nou weer? “Wys my jou vriende en ek wys vir jou jou toekoms.” Dit is onvermydelik om as ouer van ŉ tiener nie minstens een keer ŉ knaende gevoel oor een van jou kind se vriende te kry nie. Ongelukkig is dit nie meer kleuterskool waar jy hulle net in ŉ ander speelgroepie kan plaas om die saak op te los nie. In ŉ toenemend veranderende en sogenaamde progressiewe samelewing blyk dit ook al hoe moeiliker te wees om ŉ tiener groot te maak. ŉ Fyn balans tussen beveiliging en bemagtiging moet gehandhaaf word om te verhoed dat jy jou van jou tiener vervreem. Talle ouers sit met hulle hande in hul hare wanneer dit kom by onderwerpe soos vriende kies en weet nie altyd hoe om die balans hier toe te pas nie. Kenners benadruk egter die belangrikheid van ope kommunikasie en verduidelik hoekom “outydse” metodes van inperk en preek nie meer haalbaar is vir ŉ gesonde tiener‑ouer-verhouding nie, veral nie wanneer dit by uitdagende vriendskappe kom nie. Botsende waardestelsels is dikwels die beginpunt wanneer dit by uitdagende tienervriendskappe kom, verduidelik Mauritz Zietsman, ŉ jeugleraar by Every Nation-kerk se gemeente in Highveld, Centurion. Hy meen elke huisgesin bepaal sy eie waardes wat die grondslag lê en kinders se denkraamwerk oor alles van geloof en geslagsrolle tot geld en huistake bepaal. “Mens hoef nie van verskillende rasse, kulture of gelowe te wees om verskillende waardestelsels te hê nie. Dit gaan oor dít waaraan ons waarde heg en selfs binne soortgelyke Christelike, Afrikaanse huishouding kan mense se waardes hemelsbreed verskil,” sê Zietsman. “Een gesin ag familietyd hoog, terwyl ŉ ander finansiële status of geld najaag. Een se dissipline of manier van kommunikeer verskil dalk van ŉ ander s’n. Ouers se vrees is dikwels dat hul kind egter botsende waardes van hul vriende sal aanleer.” Gretha Wiid, ŉ verhoudingskenner en Christelike skrywer, herinner ouers ook daaraan dat dit nie ongewoon vir tieners is om tydens puberteit en adolessensie meer tyd saam met vriende as familie te wil deurbring nie. Sy verduidelik dat party ouers “die ander kind” die sondebok maak omdat hul voel dié vriendskap hulle “ontneem” van gehaltetyd met hul tiener. Sy herinner ouers daaraan dat dit vir tieners normaal is om makliker persoonlike sake met vriende te deel en dat kinders nie altyd gedruk word om nuwe waters te toets nie. “Dis dikwels makliker om jou kind se vriende kwalik te neem as om te probeer dink dat jou bloedjie dalk self gekies het om in daardie water te klim.” Prof. Vollie Spies, ’n maatskaplike werker en voormalige dosent verbonde aan die Universiteit van Pretoria (UP), sê tieners vind dikwels aanklank by kinders met botsende waardestelsels as hul eie nie aan hul emosionele behoeftes voldoen nie. “Dit gaan oor wat die konneksie of vriendskap vir hulle kan bied en word dikwels deur die omgewing wat by die huis geskep is, bepaal. Is dit ŉ warm, veilige ruimte waarin daar ope kommunikasie is, of is dit een waar hulle gekritiseer en gedegradeer voel en daarom ŉ vriendskap kies waarin hulle raakgesien word en erkenning kry.” Sy benadruk dat ouers egter nie al hul besluite moet fynkam en hul ouerskapstyl drasties moet verander nie. “Ons as ouers doen of sê goed dalk onbewustelik en besef nie watter impak dit op ons tieners het nie. Ons vergeet net maklik hoe dit voel om self ŉ tiener te wees.” Sy voeg by dat sommige tieners ook juis vriende kies wat met hulle verskil omdat hulle voel dat hul teenwoordigheid ŉ waardevolle bydrae tot ŉ ander kind se waardestelsel kan voeg. Wiid benadruk dat ouer, meer tradisionele, perke of strawwe egter nie meer haalbaar is nie, veral omdat kinders danksy tegnologie tog ŉ manier kan vind om in kontak met die buitewêreld te wees. Sy voeg by dit ook nie noodwendig die kern van die probleem doeltreffend sal takel nie. “Ons moet begin besef dat swaar ultimatums ons dalk weggehou het van verkeerde vriende en plekke, maar ons nie noodwendig deur dié strawwe beter begrip of insig gekry het nie.” Foto ter illustrasie. (Foto: Kindel Media/Pexels) Mauritz beaam dié stelling en gebruik (met toestemming) ŉ vriendin wat haar maagdelikheid by die skool verloor het as ŉ voorbeeld. “Sy het uit ŉ baie streng huishouding gekom waar sy nooit mag uitgeslaap het nie en afsprake dikwels kortgeknip was of deur haar ouers gefasiliteer is. Tog het sy haar maagdelikheid by die skool verloor. Jy kan tieners inperk sover as wat jy wil, hulle gaan net beter raak om dinge weg te steek en gaan daardie perke tot die uiterstes toets.” Wiid én Spies sê ook albei dit beteken egter nie dat kinders vrye teuels moet hê en ouers waarskuwingstekens moet ignoreer nie, veral omdat party tieners juis wangedrag gebruik om aandag by hul ouers te kry. Hul benadruk daarom die belangrikheid van ope en veilige kommunikasie. “Die belangrikste ding vir ouers om te onthou is dat tieners gesprekke baie meer waardeer as preke. Hulle luister makliker na raad as hulle voel dat ouers ook hulle leefwêreld in ag neem en begrip vir hulle behoeftes toon. Verhoudings is die sleutelwoord,” meen Wiid. “Kommunikasie en verhoudings is hier die sleutelwoorde. Ons kinders moet nie leer om reëls te gehoorsaam nie, hulle moet oortuig word van die waarheid wat ons hulle probeer leer.” Zietsman sluit hierby aan en sê ouers se doel is nie om “spesialiste in gedragsmodifikasie” te word nie, maar eerder om hulle kinders te leer waarom dit belangrik is om goeie verhoudings aan te knoop én hoe om self te onderskei tussen goeie en slegte vriendskappe. “My jeugpastor het destyds aan my gesê jou vriendegroep is een die belangrikste besluite wat jy ooit gaan maak want hulle bepaal hoe jou eie keuses eendag gaan uitspeel. Hulle skep die raamwerk waarvolgens jy gaan optree, selfs eendag as jy ŉ volwassene is.” Volgens Spies is dit belangrik dat tieners uit die staanspoor deel van die onderhandelingsproses voel. Sy stel voor dat ouers vir hul tieners moet verduidelik dat hulle hul kind se besluit nie noodwendig bevraagteken nie, maar net beter wil verstaan. “Wees eerlik en sê dat jy as ouer ook foute maak en nie altyd dinge verstaan nie, maar wys dat jy wel ŉ poging aanwend om dit te doen. Verduidelik dat jy juis die gesprek het omdat jy vir hulle omgee.” Wiid stel ook voor dat ouers hul tiener se vriend vir ŉ gesinskuier nooi en wys dat hul ŉ poging aanwend om die vriend te akkommodeer. “Vra jou kind agterna in ŉ gemaklike gesprek hoekom die vriend of vriendin vir hulle oulik is en hoekom hulle die vriendskap geniet. Moenie neerhalend wees nie en hulle laat voel of hulle geen mensekennis het nie. As jou kind eers werklik vertrou dat jy hulle leefwêreld en keuses wil verstaan, sal hulle makliker ook oop wees om te luister na jou opinie, waarskuwing of raad.” Zietsman benadruk ook dat elke kind – veral een met gedragsprobleme – ŉ storie het en nie eenvoudig weggewys of veroordeel moet word nie, maar juis dan inspraak nodig het. “Wend ŉ poging aan om jou tiener se vriend of vriendin se ouers te ontmoet en probeer vasstel wat tot sy gedrag lei. Só leer jy ook jou kind om ŉ positiewe invloed op ander te hê deur jou huis en hart oop te maak.” Hy meen jou tiener se vriend besef dalk nie eens watter invloed sy of haar optrede het nie of soek juis iemand om vir hulle leiding te gee. “Onthou dat jy jou kinders nie altyd gaan kan beskerm nie en hulle die wêreld moet instuur waar hulle elke dag met mense te doen gaan kry wat nie hulle waardes of jou goedkeuring deel nie. Op die ou einde moet jy vertrou dat die waardes wat jy vir jou kinders geleer het, sal seëvier.