REGS HEEL BO is die skouspelagtige Aurora Borealis of Noorderligte. Gelaaide deeltjies wat van die uiters warm atmosfeer van die son af weggewerp word, beweeg duiseling vinnig na na ons toe. Maar terwyl die aarde se magnetosfeer gewoonlik die meeste van hierdie deeltjies van ons planeet af laat wegskram, werp die son partykeer besonder baie van dié deeltjies uit. Dié reageer dan met die aarde se atmosfeer naby die pole en veroorsaak veelkleurige gloede aan die hemel wat die aurora’s of poolligte genoem word. Die suidelike aurora word die Aurora Australis of Suiderligte genoem en die noordelike ligte die Aurora Borealis of Noorderligte.
Sonlig breek deur die wolke-dak en bars in kleurskerwe teen die hemel... vorm ’n pragtige reënboog [REGS], een van die skouspelagtigste natuurverskynsels op aarde. Die lig van ’n ster word wetenskaplik deur ’n spektroskoop verbrokkel, en uit die kleurpatrone kan geleerdes aflei uit watter elemente daardie ster saamgestel is. Só is die lig wat van die verste uithoeke van die skepping oor ons stroom, ’n gloed van vermengde kleure, al ervaar ons dit bloot as "wit" lig. En daarsonder is ons lewe ondenkbaar...
N die sonlig, maar ook in die lig van elektriese gloeilampe, sien jy die wêreld om jou. Lig is lewe, lewe is lig, en dit glinster deur die hele skepping.
Dis nie iets wat verduidelik kan word nie; dit is die manier waarop die heelal saamgestel is. Wetenskaplikes het op ’n keer bereken dat, as al die materie in die heelal in energie omgeskakel kon word en al daardie energie gebruik sou word om ’n enkele atoomdeeltjie te laat beweeg, dié deeltjie steeds nie die snelheid van lig sou kon bereik nie, maar net 99,9999999999 (ensovoorts vir omtrent 160 neges) persent daarvan.
Die aard van lig het die mens van die vroegste tye af dronkgeslaan. Een geloof was dat dit iets is wat uit die oog uitskiet en dinge sigbaar maak waar dit hulle tref. Die ou Griek Aristoteles het hierdie gedagte maklik weerlê. Hy het gevra hoekom, as die oog konsuis die bron van lig is, dit dan onmoontlik is om in die donker te sien! (Lees ook Optika—die leer van die sien in die Laslappie-afdeling.)
Verskeie ander teorieë het ontstaan, en die sogenaamde golfteorie is in die negentiende eeu n.C. aanvaar, toe gedink is dat lig in golwe voortplant in ’n onsigbare, ontasbare stof wat oor die ganse heelal versprei sou wees. Dié stof is eter genoem.
Wat gebeur as hierdie "koeëls" in die ruimte uitgeskiet word? Om te probeer begryp moet ons nogmaals in die atoom gaan kuier soos daar in ’n ander Mieliestronk-artikel oor elektrisiteit vertel word.
Dit was donker op die diep waters, lui dit in die nuwe vertaling van Genesis. Toe het die goeie Skepper die lig te voorskyn geroep. En die lig was daar. Deur ’n hele nuwe skepping, kan ’n mens jou voorstel, kon die verblindende ligstrale uitgeskiet het—by die geboorte van tyd en ewigheid in die begin van alle dinge. En vandag staan ’n mens bloot verbyster as jy aan die wonder van lig dink.
DIE Deense sterrekundige Olaus Romer het in 1675 reeds die snelheid van lig bepaal deur middel van ’n verduistering van ’n maan van die planeet Jupiter. Wanneer die aarde en Jupiter die naaste aan mekaar is, word die tyd tussen verduisterings gemeet en toekomstige verduisterings voorspel.
Wanneer die twee planete die verste van mekaar is—met die aarde aan die ander kant van sy wentelbaan om die son—word die verduisterings weer waargeneem. Nou word egter gevind dat hulle byna 997 (of amper duisend) sekondes later plaasvind as wat voorspel is.
Sonlig is belangrik vir ons gesondheid. Vitamien D, ook bekend as die "sonskyn-vitamien", vorm in die vel wanneer ons die son daarop laat skyn. ’n Gebrek daaraan kan die beensiekte ragitis tot gevolg hê.
Die son is ’n natuurlike ligbron. Die biljoene der biljoene ander sonne (of dan wel sterre) in die heelal is ook natuurlike ligbronne, hoewel hulle te ver van ons af is om hier veel lig te verskaf. Die maan verlig ook snags die lug, maar hierdie lig word nie deur die maan self opgewek nie—dit is weerkaatste sonlig.
Weerlig is ’n ander natuurlike ligbron. En in die verre noorde en suide van die aardbol kan skouspelagtige tonele van gekleurde ligte genaamd auroras partykeer snags in die lug gesien word. Dit word deur die son se inwerking op die aarde se atmosfeer veroorsaak.
Kyk maar om jou en jy sal baie voorbeelde bemerk van lig wat reguit beweeg: die sonstrale wat deur blare skyn, die ligstrale van flitslampe, motorlampe, ensovoorts.
• KYK in ’n spieël of na die gladde oppervlak van ’n dammetjie water en jou eie selwers loer terug na jou toe—met die verskil dat die beeld andersom lê en links en regs omgeruil is.
Wanneer lig op ’n glansende of gepoleerde oppervlak val, beweeg dit nie deur die voorwerp nie, maar kaats dit weer terug. Ons sê die lig word weerkaats.
• KROM spieëls verander die grootte en vorm van die voorwerpe wat daarin weerkaats word. Bekyk ’n skeerspieël van naby. Dit is konkaaf of holrond—met ander woorde die kromming is weg van jou af.
Die gevolg is dat die beeld wat daarin weerkaats word groter lyk. Dit is omdat ’n konkawe spieël wat naby gehou word, die lig weerkaats sodat die strale konvergeer (saamloop) by ’n vaste punt wat die fokus genoem word. (As jy die spieël van jou af wegbeweeg, raak die beeld deurmekaar en is dit kleiner en onderstebo.)
Kyk nou na die tru-spieël of vleuelspieël van ’n motor. Dit is konveks of bolrond. ’n Konvekse spieël weerkaats lig sodat die strale divergeer (uiteenloop).
Die beeld lyk kleiner, met die gevolg dat jy baie meer kan sien as in ’n gewone spieël. Konvekse spieëls is nuttig in ’n motor omdat hulle die bestuurder ’n breë uitsig op die pad gee.
• TAP ’n glas vol water en plaas ’n staafvormige voorwerp soos ’n potlood, strooitjie of blomstingel daarin. Bekyk nou die glas van die kant af. Jy sal sien dit lyk of die voorwerp by die wateroppervlak gebreek is.
’n Konkawe lens is dunner in die middel as aan die kante. Wanneer ligstrale daarop val, divergeer hulle (loop hulle uiteen). Die gevolg is dat dinge kleiner lyk.
Ons het ’n lens in elke oog. Dit laat die oog ’n skerp beeld vorm van voorwerpe wat sowel naby as ver is.