Die huis, plaas en leefwyse, wat redelik verteenwoordigend van die ander grensboere was, maak ’n groot indruk op Thomas Pringle, sodanig dat hy in sy artikel ’n breedvoerige beskrywing van die huis, plaas en leefwyse van Wenzel en sy gesin aanteken.
Vir sy dienste as gids vir die Engelse het Paul ’n plaas ontvang wat hy Kemp genoem het, waarskynlik omdat J.T. Kemp ’n skool op hierdie plaas opgerig. Paul was ’n gesiene lid van die samelewing tot met sy heengaan op 26 Oktober 1909. Die ‘Gebeutenisse uit die Kafferoorloge’ (sic.) is deur Paul aan ’n sendelingonderwyser, Lourens de Beer, gedikteer en die oorspronklike uitgawe het in 1889 by D.F. du Toit en Kie van die Paarl verskyn. Slegs ’n beperkte aantal van hierdie boekies het die lig gesien en vandag is dit uiters moeilik om ’n eksemplaar te bekom. Skrywer was gelukkig om by een van die nasate van Paul Petrus Johannes, Generaal-Majoor Tjokkie Coetser, die oorspronklike uitgawe ter insae te kry. Dit loon enige persoon die moeite werd om hierdie geskiedenis van die Oosgrens te lees om sodoende ’n idee te vorm van die probleme waarmee die Grensboere te kampe gehad het.
Die ellende van die Oosgrens moet nie onderskat word nie en ’n mens vra die vraag: Kan jy die daardie boere blameer dat hulle besluit het om te trek? Trek was as’t ware die enigste uitweg tot selfbehoud, selfrespek en ’n veilige toekoms vir die kinders.
Sir Harry Smith en Sir Andries Stockenström het met hul burgerkomandos ’n groot aandeel in die oorloë aan die grens gehad. Sonder die hulp van die Grensboere sou hulle stryd egter wanhopig en moontlik tevergeefs gewees het. Die 1820-Setlaars se aandeel in die skep van orde en rus moet ook nie onderskat word nie. Die laaste oorlog teen die swart stamme vind in 1853 plaas waarna daar ’n mate van rus en voorspoed ontstaan. Die Oosgrens was getem, veilig gemaak vir die nageslag wat sou kom en vir die Boere het ’n tydperk van vooruitgang aangebreek.
Dat hulle hul plek in die samelewing volgestaan het, is ongetwyfeld waar. Baie het hul stempel op die verloop van die geskiedenis afgedruk en baie wat nog sou kom, sou hulle merk maak.
“In oom Willem het ons gemeente en hierdie dele ’n skakel met die woelige verlede wat spreek van die ontberinge wat die bewoners van die destydse grens van die blanke Kolonie moes deurmaak. Sy vader, Paul, het vir sy groot dienste ook ’n plaas van die regering ontvang en op hierdie plaas is oom Willem in 1858 gebore. Die vertellinge van sy vader, wat meeste van die Kafferoorloë meegemaak het, onthou nog goed. In die opbou van die gemeentelede het oom Willem ’n groot rol gespeel. Reeds in 1884 onder wyle ds. B.B. Keet het hy sy plek in die kerkraad volgestaan.
Oom Willem word in groot agting gehou en hy betaal dit terug met liefde en met sy gebede. Ons is dankbaar vir sy soort wat nog hier en daar in ons gemeentes oorgebly het om ons te herinner aan die verlede en ons dan te inspireer vir die toekoms. Hulle voorbeeld is vir ons ’n besieling. Ons bring aan God al die eer vir so ’n lang en vrugbare lewe.”
Erens aan die Klaas Smithsrivier vind ons nog ’n nasaat van Jacob - Johannes Jacobus Coetser. Hy en sy gade, Elsje Magdalena Jordaan, staan te midde-in die stryd op die Oosgrens en spook en spartel om kop bo water te hou. Die verbittering het ’n hoogtepunt bereik en die gesin is besig om gereed te maak vir die Groot Trek.
Invoegsel deur Martie Coetser-Pozyn op 08/08/2011: Die woord ‘kaffer’ beteken ‘heiden’ en word al etlike jare geklassifiseer onder ‘haatspraak’. Dit was egter die benaming van die oorloë van destyds. Dit was ook deel van titels (beskrywings) van politieke sake wat betrekking gehad het op die swart inboorlinge van Suid-Afrika. Dit was die algemene naam vir ‘swartmense’, soos wat Boere vandag nog ’n algemene naam vir Suid-Afrikaanse witmense is en Engelse vir Engelse witmense. Daarom verander ek dit nie na die naamwoord vir swartmense wat veral sedert 1994 as aanvaarbaar beskou word nie, naamlik ‘Afrikaan / Afrikane’. Ek vra egter dat die gebruik van die woord nie beskou moet word as ’n implikasie dat die skrywer rassisties was nie. My pa, P.J. Coetser, het die belange van swartmense op die hart gedra en was hart en siel ’n sendeling wat in sy vry tyd menige ontwikkelingsprojekte in swart gemeenskap met groot sukses aangepak het. Hy kon Sesotho vlot praat en was trots op die bynaam ‘moruti’ (dominee) wat aan hom gegee was deur die swart mense met wie hy te doen gehad het.