Kameel -- die woestyn se koddige wonder
Die koddige wonder van die woestyn
Met sy knopknieë, boggelrug, plat pote en rubberlippe (om aan dorings te kan peusel wat selfs 'n stuk skoenleer sou deurboor) lyk hy niewers soos 'n dier wat 'n verstommende invloed op die wêreld se beloop kon gehad het nie. Maar dan kan jy mos ook nie die kameel op sy sandverweerde baadjie takseer nie...
ARTY mense sê hy lyk soos 'n perd wat deur 'n komitee ontwerp is. Wat dit ook al beteken, dit klink lagwekkend, maar dan is die kameel mos ook rêrig 'n rare koddigheid op pote.
Moet asseblief net nie dink hy is sommer 'n hierjy se dier nie.
As die "skip van die woestyn" het hierdie half primitiewe pakdier hom immers deur die eeue heen onderskei en paaie deur onherbergsame landstreke gebaan om geïsoleerde wêrelddele met mekaar te verbind. Ook in die tonele van die Ou Testament is daar taks kamele op die agtergrond. Hulle het rykdom vir Abraham beteken, en Job het in sy laaste voorspoedige lewensjare benewens duisende ander diere ook sesduisend kamele gehad.
Melk en botter van die wyfies. Vleis van die jonges. Toue, tente en klere van die hare. Die kameel was so 'n veelsydige bate dat 'n mens jou kwalik die antieke wêreld sonder hom kan voorstel. Johannes die Doper het 'n ouer tradisie voortgesit toe hy volgens die Matteus-evangelie klere van kameelhaar gedra het.
Dit is nie bekend presies wanneer die mens die kameel mak gemaak het nie. 'n Papirus wat meer as 33 eeue oud is, maak reeds melding van hierdie soort dier.
En hy ploeter nog voort. Onder meer in Indië, Noord- en Midde-Afrika, Mongolië, Rusland, China, die Midde-Ooste, Australië en ook in Namibië. Trouens, die wêreld se kameelbevolking is steeds verskeie miljoene sterk en hulle plof vandag steeds deur die stof soos hul voorsate van ouds in die karavane van nomade en die kosbare optogte van koninklikes soos die koningin van Skeba.
Ploeter en plof, het ons gesê? Nee, 'n mens doen die vlugvoetige kameel 'n onreg aan deur só van hom te praat! Die volgroeide dier kan oor lang afstande feitlik alle ander diere kafdraf, soos die een in Australië wat sowat 'n eeu gelede in 'n 180 km lange resies teen 'n perd ingespan is.
Die perd, word vertel, het net-net gewen—en toe dood neergeslaan. Die kameel het net die volgende dag, ná 'n goeie nagrus, die 180 km terug afgelê—in dieselfde tyd.
Kamele se vermoë om lang tye sonder water te lewe, is een van hul verstommendste eienskappe. Hulle kan wel 'n hele badvol water wegsluk ná 'n vermoeiende dag, maar dan kan hulle selfs met 'n vrag op die rug vier, vyf dae sonder enige water klaarkom.
As hulle nie hard werk nie, en genoeg sappige kos kry, kan hulle al hul nodige water daaruit put en tien maande uithou sonder 'n enkele teug van die lewegewende vog. Want die kameel hyg nooit nie, sweet baie min en kan selfs sy urine hersirkuleer om water te bespaar.
Sy dermkanaal kan elke druppeltjie vog weer in sy liggaam opneem. Sy mis is baie droog en sy urine vier keer meer gekonsentreer as seewater.
Geleerdes aan die Universiteit van Tel Aviv in Israel het vasgestel dat die kameel selfs water kan opneem uit die lug wat hy uitasem—deur sy neus! 'n Membraan wat soos 'n perkamentrol lyk en daarom 'n geweldige oppervlak beslaan (sowat 1000 vk cm teenoor die mens s'n van sowat 12 vk cm) vang 68 persent van die vog op wat weens uitaseming verlore sou gegaan het.
Die spens vir sy kos is die boggel. Hier word vet gelyk aan 'n vyfde van die liggaamsgewig opgeberg om benut te word in die maer dae wanneer daar niks is om te vreet nie.
Aan sy getal boggels word die soort kameel uitgeken. Die Baktriese kameel, wat van die Baikalmeer in Siberië tot in Midde-China voorkom, het twee bulte op die rug. Hy is baie skaarser as die dromedaris met sy enkele boggel.
Die kameel is, ondanks al sy goeie eienskappe, egter ook 'n omgesukkelde dier, en veral die mannetjies kan in die paartyd baie gevaarlik raak. Miskien ook maar uit pure frustrasie, want hulle is drie, vier maande op 'n keer romanties, teenoor die wyfies se vier of vyf dae, en dan ook nie eens elke jaar nie.
Maar vir die woestynmense is hul kamele nog hul troue metgeselle—al kan die diere hulle doodbyt. Saam deurstaan hulle die hete gloed van die son op die middag, of die sandstorms wat die kamele beter as wie ook al kan verduur met spesiale "sluiters" aan die oë, neus en ore.
• Daar is vier Suid-Amerikaanse neefs van die kameel, te wete die guanaco, lama, alpakka en vikoenja. Hierdie diere het egter nie die kameel se kenmerkende boggel of boggels nie. Wanneer hulle kwaad gemaak word, spoeg hulle. Die lama en alpakka is huisdiere, maar die ander twee soorte is wild en lewe in klein troppies wyfies wat gewoonlik deur 'n mannetjie gelei word.
• Kamele het gleufneusgate en lang ooghare wat hulle teen waaisand beskerm.
• Kamele in diens van die Suid-Afrikaanse Polisie? In die eerste helfte van die twintigste eeu was daar wel sulke polisiekamele. Die era het in 1914 begin toe die Polisie drie van die diere vir patrolliewerk aangeskaf het. Die getal kamele het in 1939 tot nie minder nie as 420 aangegroei. Die laastes is in 1951 aan aktiewe diens onttrek, en die laaste "oudstryder", ene Rooikat, is in 1986 dood. Hy was na skatting tussen sestig en sewentig jaar oud.
• Kameelkoeie lewer daagliks 5 tot 9 liter melk, met 'n hoë vitamien C- en proteïen-inhoud. Botter en kaas word van die melk gemaak.
• Die rekord, sover bekend, vir die langste afstand wat met 'n kameel algelê is, is 850 km in vyf en 'n halwe dag.
• In Israel is selfs 'n tyd gelede voorbrand gemaak vir weerkaatsers op die voorkoppe en agterstewes van kamele weens die baie verkeersongelukke waarin hierdie diere betrokke was.