‘Ommeswaai’ moontlik vir boere wat bedryf wil verlaatFoto bloot ter illustrasie. (Foto: Kwanalu/Facebook) Die Suider-Afrika Agri Inisiatief (Saai) sê dit is moontlik om te keer dat jonger boere binne die volgende dekade uit dié bedryf tree. Indien verandering egter nie teweeggebring word nie, sal dit “verdoemende implikasies” vir die platteland inhou. Dié landbouorganisasie se kommer oor die toekoms spruit uit navorsing wat dr. Kandas Cloete, senior analis by die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP) aan die Universiteit Stellenbosch, gedoen het. Hierin het sy bevind dat sowat 20% (ŉ vyfde) van die land se produsente beplan om die mark binne die volgende dekade te verlaat. Die meeste van dié boere is tussen die ouderdomme van 30 en 45 jaar. Vir Saai is hierdie bevinding egter nie ŉ verrassing nie. “Familieboere is die kwesbaarste sektor in die landboubedryf en baie maak waarskynlik planne om hulle plase te verkoop en elders ŉ heenkome te soek,” sê dr. Theo de Jager, direksievoorsitter van Saai. Buiten die gevolge wat ŉ grootskaalse verlies van jong boere op die landbousektor sal hê, meen De Jager dat Cloete se bevindings ook verdoemende implikasies vir plaasdorpe inhou. “Klein dorpies in Suid-Afrika is op drie pilare gevestig: ŉ kerk, ŉ laerskool en ŉ koöperasie. Oral in Suid-Afrika is klein dorpies besig om dood te loop omdat een van dié drie pilare begin verkrummel en dit is juis boere tussen 30 en 45 jaar wat nog jonk genoeg is om kinders in ŉ laerskool te hê wat plattelandse dorpe aan die gang hou,” sê hy. Cloete het in haar navorsing bygevoeg dat die ondergang van plaasdorpe verder aangedryf word deur gebrekkige finansiering, swak veiligheidsomstandighede op die platteland, onsekerheid oor grondeienaarskap en gebrekkige winsgewendheid. “Noudat die Landbank ondergaan, veiligheid op plase ŉ groter krisis as ooit tevore is, en hemelhoë insetkoste boere se winsgewendheid onder druk plaas, torring die ANC met nuwe ywer aan hul planne om grondeienaarskap uit die hande van suksesvolle boere te neem.” Lig aan die einde van die tonnel Volgens De Jager is dit egter nie te laat om dié verdoemende toekomsprentjie te verander nie, en moet daar nou gesprekke met beleidmakers gevoer word en verdere verset en druk toegepas word. “Saai is altyd oop vir ŉ gesprek met beleidmakers, maar dit het oor die afgelope 20 jaar bloedweinig resultate opgelewer. Daarom is Saai aktief besig om die druk te verskerp deur eie strukture te skep en hofsake teen staatsinstellings te voer,” sê hy. Saai is weekliks in gesprek met ambassades en multilaterale instellings soos die Verenigde Nasies (VN), die Afrika-unie (AU) en die Europese Unie (EU) om die “korrupsie, nepotisme en wanadministrasie in die Suid-Afrikaanse grondhervormingsisteme aan die kaak te stel en so druk op die regering uit te oefen. “Goeie vordering is ook reeds gemaak met alternatiewe finansieringsbronne aangesien die Landbank waarskynlik nie vinnig weer op sy voete sal staan nie.” De Jager meen die winsgewendheid van boerdery kan baie verbeter word deur geadministreerde koste soos die addisionele belasting op diesel, tolhekke, minimumlone, en die koste van lisensies, permitte, water en elektrisiteit te verlaag. Korrupsie is ook ŉ vorm van administratiewe koste, volgens De Jager. “Saai glo die situasie is omkeerbaar omdat dit alles met ŉ swak beleidsomgewing te doen het. Die implikasie is egter dat ŉ beter beleidsomgewing geskep moet word, en dit is onwaarskynlik dat die huidige regering dit gedoen sal kry.”