(Aangestuur vanaf Seerower)
Die Berberse seerowers en kapers word in Duits as Korsare aangedui. Na aanleiding hiervan word, dikwels ten onregte, veronderstel, dat baie van hierdie kapers verwant is aan die eiland Korsika. In die Franse en Mediterreense gebiede is dikwels na hulle verwys as corsaires. Die woord vrybuiters is ook gebruik. Wanneer ander voertuie soos 'n vliegtuig betrokke is, word van 'n kaping of skaking gepraat. Kaapvaart is 'n vorm van seerowery in oorlogstyd waar die kaptein van 'n skip toestemming van 'n spesifieke land kry om vyandelike skepe aan te val en hul vrag buit te maak. 'n Landweergawe van seerowery is struikrowery: waar rowers mense op 'n pad of in 'n bergpas in 'n lokval lei.
Seerowery is in die 21ste eeu steeds 'n aansienlike probleem (met 'n geraamde wêreldwye verlies van $16 miljard per jaar in 2004), veral in die waters tussen die Rooisee en die Indiese Oseaan, naby die kus van Somalië en van die Straat van Malakka en Singapoer (in 2004). In laasgenoemde seestraat het aanvalle op skepe sedertdien afgeneem tot geen.
Vandag gebruik seerowers, gewapen met outomatiese wapens soos aanvals- en masjiengewere en handgranate, klein motorbote om skepe aan te val – 'n taktiek wat die feit uitbuit dat moderne skepe net 'n klein getal bemanningslede het. Hulle gebruik ook groter skepe, bekend as "moederskepe", om die motorbote te ondersteun. Die internasionale gemeenskap het met baie uitdagings te doen om moderne seerowers aan die pen te laat ry, want hierdie aanvalle kom dikwels in internasionale waters voor. Sommige lande gebruik hulle vlootmagte om privaat bote teen seerowery te beskerm en seerowers te vang, terwyl sommige privaat bote gewapende sekuriteitswagte, hoëdrukwaterkanonne of radar gebruik om hulleself te beskerm.
Seerowery kom voor so lank as wat handelskepe die waters bevaar.
Die vroegste gedokumenteerde gevalle van seerowery is dié van die Seevolke, wat 'n bedreiging ingehou het vir skepe wat in die 14de eeu v.C. in die Egeïese en die Middellandse See gevaar het. In die klassieke oudheid was die Fenisiërs, Illiriërs en Tirrheniërs bekend as seerowers. In die voorklassieke tyd het die antieke Grieke seerowery as 'n lonende beroep goedgekeur; dit was blykbaar algemeen en is beskou as 'n "eerlike manier om 'n bestaan te maak". Verwysings word dikwels daarna gemaak in tekste soos Homeros se Ilias en Odusseus. Die ontvoering van vroue en kinders was ook algemeen en hulle is dikwels as slawe verkoop. Teen die tyd van Klassieke Griekeland is seerowery as 'n "skandalige" beroep beskou.
In die 3de eeu v.C. het seeroweraanvalle op Olimpus in Lisië gelei tot verarming. Een van die bekendste antieke seerowersgroepe was die Illiriërs, 'n volk in die Wes-Balkan. Hulle het skepe in die Adriatiese See voortdurend aangeval en in baie gevegte met die Romeinse Republiek betrokke geraak. Die Romeine het hulle vlote eers in 229 v.C. finaal verslaan en 'n einde aan die bedreiging gebring. In die 1ste eeu v.C. was daar seerowerstate aan die Anatoliese kus wat die handel van die Romeinse Ryk in die oostelike Middellandse See bedreig het. Op 'n seevaart oor die Egeïese See in 75 v.C. is Julius Caesar gevange geneem en vir 'n kort ruk deur Sisiliaanse seerowers aangehou. Die Senaat het generaal Gnaeus Pompeius Magnus eindelik in 67 v.C. die mag gegee om seerowery te beveg (die Lex Gabinia). Pompeius het die bedreiging ná 'n drie maande lange oorlog beëindig.
Teen die einde van die 9de eeu is Moorse seerowerskuilplekke aan die kus van Suid-Frankryk en Noord-Italië gevestig. In 846 het More die Petrus- en die Paulus-basilika in Rome verwoes. In 911 kon die biskop van Narbonne nie na Frankryk terugkeer nie omdat More al die passe in die Alpe beheer het. In die 10de eeu het Moorse seerowers skepe en stede van die Baleariese Eilande af aangeval. Van 824 tot 961 het Arabiese seerowers in die emiraat Kreta in die hele Mediterreense gebied geplunder.
H. Thomas Milhorn noem dat 'n Engelsman met die naam William Maurice in 1241 aan seerowery skuldig bevind is; hy was die eerste persoon wat sover bekend gehang, getrek en gevierendeel is. Dit dui daarop dat koning Hendrik III dié misdaad in 'n ernstige lig beskou het.
Zaporozka Sitsj was van die 16de tot die 18de eeu 'n seerowersrepubliek in Europa. Dit was in Kosakwêreld geleë, in die verafgeleë steppe van Oos-Europa, en is bewoon deur Oekraïense kleinboere wat van hulle feodale meesters af weggeloop het, voëlvryverklaardes, slawe wat van Turkse galeie weggeloop het, ensovoorts. Die afgesonderheid van hulle blyplek en die versnellings van die Dnieperrivier het dit beskerm teen wraakaanvalle deur ander magte. Die hoofteiken van Zaporozka Sitsj, wat hulleself Kosakke genoem het, was ryk nedersettings aan die Swartsee-oewers van die Ottomaanse Ryk en op die Krim. Teen 1615 en 1625 het Zaporozje-Kosakke selfs bewoonde gebiede aan die buitewyke van Istanboel geplunder en veroorsaak dat die Ottomaanse sultan uit sy paleis moes vlug. Don-Kosakke onder Stenka Razin het selfs die Persiese kus aangeval.
Mediterreense corsaires[wysig | wysig bron]
Hoewel hulle nie so bekend was as Atlantiese en Karibiese seerowers nie, was daar op enige tydstip in die geskiedenis net soveel of meer "corsaires" in die Middellandse See. Seerowery hier is tot in die middel 17de eeu feitlik uitsluitlik met galeie uitgevoer; daarna is hulle geleidelik deur hoogs beweegbare seilskepe vervang. Die seerowersgaleie was kleiner as die galeie wat in oorlogstyd gebruik is. Hulle was vinnig en het min wapens aan boord gehad, maar die bemanning was dikwels groot sodat hulle die kleiner bemanning van die handelskepe kon oorrompel. Dit was vir patrolliebote gewoonlik moeilik om die galeie agterna te sit en voor te keer. Die Franse admiraal Anne Hilarion de Tourville het geglo die enigste manier om aanvallers van die berugte seerowershawe Salé in Marokko in te haal was om 'n seerowersboot van dieselfde soort te gebruik. Om seerowers met roeibote te beveg was algemeen en hulle is selfs deur groot magte in die Karibiese gebied gebruik. Die Engelse in Jamaika het in 1683 galeie spesiaal vir dié doel gebou, en die Spanjaarde het dit ook in die laat 16de eeu gedoen.
Die uitbreiding van Moslemmag danksy die Ottomaanse oorwinning van groot dele van die Oos-Mediterreense streek in die 15de en 16de eeu het gelei tot meer seerowery. Die sogenaamde Barbaryse seerowers het omstreeks 1500 uit hawestede in Noord-Afrika begin toeslaan, soos in Algiers, Tunis, Tripoli en Marokko. Hulle teikens was hoofsaaklik skepe van die Christelike magte. Die Barbaryse seerowers was in naam onder Ottomaanse opperheerskappy, maar het aansienlike onafhanklikheid geniet wat betref rooftogte teen die vyande van Islam. Die Moslemse corsaires was tegnies gesproke dikwels kaapvaarders wat ondersteun is deur wettige, maar hoogs strydlustige, state. Hulle het hulleself as heilige Moslemvegters beskou in die tradisie van vegters teen die inval van Westerse Christene, wat die Eerste Kruistog laat in die 11de eeu begin het.
Kusdorpe in Italië, Spanje en op eilande in die Middellandse See is dikwels deur Moslemse corsaires aangeval, en lang stukke van die Italiaanse en Spaanse kus is daarom deur hulle inwoners verlaat; ná 1600 het die Barbaryse seerowers soms die Atlantiese Oseaan binnegegaan en plekke so ver noord as Ysland aangeval. Volgens Robert Davis is tussen 1 miljoen en 1,25 miljoen Europeërs tussen die 16de en 19de eeu deur Barbaryse corsaires gevang en as slawe in Noord-Afrika en die Ottomaanse Ryk verkoop. Die bekendste corsaires was die Ottomaanse Albanees Hayreddin en sy ouer broer, Oruç Reis (Rooibaard), Turgut Reis (in die Weste bekend as Dragut) en Kurtoglu (in die Weste bekend as Curtogoli), asook Kemal Reis, Salih Reis en Murat Reis. (Reis is 'n titel.) 'n Paar Barbaryse corsaires, soos die Nederlander Jan Janszoon en die Engelsman John Ward (Moslemnaam Yusuf Reis), was Europese kaapvaarders wat hulle tot die Islam bekeer het.
Die Barbaryse seerowers het 'n regstreekse Christelike eweknie gehad: die militêre Orde van die Johanniters wat eers uit Rhodos en ná 1530 uit Malta bedrywig was, hoewel hulle minder talryk was en minder slawe bymekaargemaak het. Albei kante het oorlog gevoer teen die vyande van hulle onderskeie gelowe, en albei het hoofsaaklik galeie gebruik. Albei groepe het ook slawe gekoop of gevang om die roeispane te beman: Die Moslems het hoofsaaklik van Christene gebruik gemaak, en die Christene het 'n kombinasie van Moslemslawe, Christelike gevangenes en arm mans (wat uit desperaatheid begin roei het) gebruik.
Die historikus Peter Earle het die twee kante van die Christen-Moslemse konflik in die Middellandse See beskryf as "spieëlbeelde van maritieme plundering, twee sake-agtige vlote teen mekaar". Hierdie geloofskonflik in die vorm van seerowery, kaapvaart en slawehandel het 'n ingewikkelde stelsel geskep wat aan die gang gehou is deur onder meer 'n behoefte aan beskerming teen geweld. Die stelsel is al beskryf as 'n "enorme, multinasionale beskermingsbedryf", waarvan die Christelike kant eers in 1798 in die Napoleontiese Oorloë beëindig is. Die Barbaryse corsaires is eers teen die 1830's buite aksie gestel.
Tot met die Amerikaanse onafhanklikheidsverklaring in 1776 het Britse verdrae met Noord-Afrika-state Amerikaanse skepe teen die Barbaryse corsaires beskerm. Marokko, wat in 1777 die eerste onafhanklike staat was wat die Verenigde State openlik erken het, was in 1784 die eerste Barbaryse staat wat ná onafhanklikheid beslag op 'n Amerikaanse skip gelê het. Hoewel die VSA vredesooreenkomste gesluit het, het dit die land verplig om 'n skatpligtige te wees om beskerming teen aanvalle te geniet. In 1800 het betalings aan die Barbaryse state 20% van die VSA se jaarlikse uitgawes beloop. Dit het gelei tot die Barbaryse Oorloë, wat 'n einde aan dié skatpligtigheid gebring het. Algiers het egter ná twee jaar die 1805-vredesverdrag verbreek en daarna geweier om die 1815-verdrag in werking te stel totdat Brittanje dit in 1816 afgedwing het.
In talassokratiese Austronesiese kulture in Suidoos-Asië het maritieme strooptogte teen ander state vir slawe en hulpbronne 'n antieke oorsprong. Dit is verbind met prestige en mag, en verhale daaroor is in tatoes vertel. Vergeldingsrooftogte was algemeen op die eilande van Suidoos-Asië.
Met die opkoms van die Islam en die koloniale era het slawe 'n waardevolle bron van handel met Europese, Arabiese en Chinese slawehandelaars geword en strooptogte en seerowery om slawe te kry het aansienlik toegeneem. Baie volke het by seeaanvalle betrokke geraak – hulle sluit in die Illanoen- en Bangoeingoei-handelaars van Soeloe in die Filippyne, die Iban-koppesnellers van Borneo, die Boegis-matrose van Suid-Soelawesi en die Maleiers van westelike Suidoos-Asië. Seerowery op 'n kleiner skaal is ook deur groepe van buite die gebied beoefen, soos Chinese, Japannese en Europeërs. Die volume van seerowery en strooptogte het dikwels afgehang van die toe- of afname van handel en die moesonwinde; die seeroweryseisoen (wat plaaslik as die "Seerowerswind" bekend was) het in Augustus/September begin.
Strooptogte vir slawe was veral ekonomies belangrik vir die Moslem-sultanate in die Soeloesee: die Sultanaat Soeloe, Sultanaat Magoeindanao en die Konfederasie van Sultanata in Lanao (die moderne Morovolk). Sowat 200 000 tot 300 000 mense is na raming tussen 1770 en 1870 deur Illanoen- en Bangoeuingoei-handelaars gevange geneem. David P. Forsythe meen dit was veel meer: sowat 2 miljoen mense binne die eerste twee eeue van Spaanse heerskappy in die Filippyne ná 1565.
Dié slawe is gevange geneem tydens strooptogte op verbyvarende skepe asook op kusdorpe tot in die Straat van Malakka, Java, die suidkus van China en die eilande anderkant die Straat van Makassar. Die meeste slawe was Tagalogs, Wisajane en "Maleiers" (insluitende van die Boegis-, Mandar-, Iban- en Makassar-volke). Europese en Chinese gevangenes is ook soms as slawe verkoop. Slawe het gedui op die rykdom en status van hulle eienaars en was 'n arbeidersbron vir plase, visserye en werkwinkels van die sultanate. Hoewel persoonlike slawe selde verkoop is, was daar talle slawe te koop op die Illanoen en Bangoeuingoei se slawemarkte. Teen die 1850's het slawe 50% of meer van die bevolking van die Soeloeargipel uitgemaak.
Spaanse owerhede en Filippynse Christene het as teenvoeter vir die strooptogte wagtorings en forte oor die hele Filippynse argipel gebou, waarvan sommige vandag nog staan. Sommige provinsiale hoofstede is verder die binneland in geskuif. Verdedigingskepe is ook gebou, waarvan sommige vinniger as die seerowersbote was. Die Moro-strooptogte het eindelik afgeneem danksy verskeie vlootekspedisies tussen 1848 en 1891 deur die Spanjaarde en plaaslike magte, insluitende vergeldingsaanvalle op Moro-nedersettings. Teen dié tyd het die Spanjaarde ook stoomkanonneerbote gehad wat die Moro-bote maklik kon inhaal en vernietig.
Persiese Golf[wysig | wysig bron]
Die suidkus van die Persiese Golf was van die laat 18de eeu af aan die Britte bekend as die "Seerowerskus". Die leiers in die streek was die Qawasim (Al Qasimi) en ander plaaslike maritieme magte. Ná verskeie botsings ter see is 'n vredesverdrag in 1820 tussen Brittanje en die sjeiks aan die Seerowerskus geteken.
Hoofsaaklik uit reaksie op die ambisies van ander Europese lande, te wete Frankryk en Rusland, het Brittanje en die sjeikdomme in 1892 'n nuwe verbond gesluit, soortgelyk aan verdrae tussen Brittanje en ander state aan die Persiese Golf.
Die sjeiks het belowe om nie enige grondgebied te verkoop behalwe aan Brittanje nie en om geen betrekkinge met ander regerings aan te knoop sonder Brittanje se toestemming nie. In ruil daarvoor sou Brittanje die Verdragskus beskerm teen enige aanval van buite. Die verdrag is tussen 6 en 8 Maart 1892 geteken deur die heersers van Aboe Dhabi, Doebai, Sharjah, Ajman, Ras Al Khaimah en Umm Al Quwain. Die streek se naam is hierna verander na die Verdragskus, met verskeie emirate wat deur die Britte as Verdragstate erken is.
Karibiese See[wysig | wysig bron]
Die klassieke tydperk van seerowery in die Karibiese See het geduur van omstreeks 1650 tot die middel 1720's. Teen 1650 het Frankryk, Engeland en die Verenigde Nederlande hulle koloniale ryke begin opbou. Dit het aansienlike seevervoer behels en daar was baie geld om te maak – of te steel.
Franse vrybuiters was al in 1625 op Noord-Hispaniola gevestig, maar was aanvanklik jagters eerder as rowers. Hulle het geleidelik oorgegaan tot voltydse seerowery, deels gemotiveer deur Spanje se pogings om hulle en die diere wat hulle gejag het uit te wis. Die vrybuiters se migrasie van Hispaniola na die beter verdedigbare eiland Tortuga het hulle hulpbronne beperk en hulle oorgang na strooptogte verhaas.
'n Nuwe fase het in die 1690's in seerowery aangebreek toe Engelse seerowers verder as die Karibiese See na buit begin soek het. Die val van Brittanje se Huis van Stuart het die tradisionele vyandelikheid tussen Engeland en Frankryk weer laat posvat. Dit het 'n einde gebring aan die winsgewende samewerking tussen die Engelse Jamaika en die Franse Tortuga. Die verwoesting van Port Royal in 1692 deur 'n aardbewing het die Karibiese See se aanloklikhede verder verminder deur die seerowers se hoofmark vir hul buit te vernietig. Verder het Karibiese koloniale goewerneurs besluit om kapersbriewe voortaan net in oorlogstyd toe te ken, en die beperkings is streng afgedwing. Boonop was die Spaanse gebiede uitgeput weens talle strooptogte: Maracaibo alleen is tussen 1667 en 1678 drie keer verwoes, Río de la Hacha vyf keer en Tolú agt keer.
Terselfdertyd het van Engeland se minder gewilde kolonies, soos Bermuda, New York en Rhode Island, gebuk gegaan onder 'n gebrek aan kontant weens die Navigasiewette, wat handel met buitelandse skepe beperk het. Handelaars en goewerneurs wat gretig was om geld in die hande te kry was bereid om seerowery mis te kyk en selfs te onderskryf; een amptenaar het 'n seerower verdedig omdat hy gedink het dit is "wreed om mense te hang wat goud na hierdie provinsies bring". Hoewel sommige seerowers Spanje se meer afgeleë kolonies aan die Stille Oseaan se kus tot in die 1690's en daarna geteiken het, was die Indiese Oseaan 'n ryker en aanlokliker teiken. Indië se ekonomiese krag was groot in dié tyd en baie is verdien met luuksegoedere soos sy – dit was ideaal om te buit. Terselfdertyd was daar geen sterk vlote in dié tyd in die Indiese Oseaan nie; dus was plaaslike skepe sowel as dié van die verskeie Oos-Indiese Kompanjies kwesbaar vir aanvalle. Dit was die verhoog van die beroemde seerowers Thomas Tew, Henry Every, Robert Culliford en (hoewel sy skuld omstrede bly) William Kidd.
Die skeepsverkeer tussen Afrika, die Karibiese streek en Europa het in die 18de eeu die hoogte in geskiet, 'n model bekend as driehoekshandel, en dié skepe was 'n goeie teiken vir seerowery. Handelskepe het van Europa na die kus van Afrika geseil en vervaardigde goedere geruil vir slawe. Die handelaars sou dan na die Karibiese streek seil om die slawe te verkoop, en daarna na Europa terugkeer met goedere soos suiker, tabak en kakao. In 'n ander geval van driehoekshandel het skepe rou materiaal, vis en rum na Europa vervoer om 'n deel te ruil vir vervaardigde goedere. Dié sou saam met die res van die oorspronklike vrag na die Karibiese streek geneem word waar dit vir suiker en melasse geruil is, wat dan saam met vervaardigde goedere na Nieu-Engeland vervoer is. Skepe in dié soort handel het by elke aandoenplek geld gemaak.
Ná 1730 het seerowery in die Karibiese streek 'n paar dekades lank afgeneem. Teen die 1810's het talle seerowers weer die oseane deurkruis, maar hulle was nie so dapper en suksesvol as hulle voorgangers nie. Die suksesvolste seerowers van dié tyd was Jean Lafitte en Roberto Cofresi. Lafitte het 'n hele vloot seerowers in basisse in en om die Golf van Mexiko gehad. Cofresi se basis was in Puerto Rico, van waar hy handel in die hele streek ontwrig het. Hy was die laaste groot teiken in die internasionale operasies waarmee seerowery beveg is.
Engeland het seerowery in die 18de eeu sterk begin bestry, want dit was uiters ontwrigtend vir die land se ekonomiese en handelsvooruitsigte in die streek. Die Wet op Seerowery van 1698 het dit makliker gemaak om seerowers te vang, verhoor en veroordeel deurdat verhore op enige plek ter see of op land gehou kon word, in enige gebied wat binne Britse jurisdiksie geval het. Admiraals kon dus seerowers op hulle skip skuldig bevind, sonder die nodigheid om eers in Engeland aan land te gaan. In dié tyd is 600 seerowers tereggestel – dit is sowat 10% van dié wat toe op die Karibiese See aktief was. Om 'n medepligtige te wees, was ook 'n misdaad.
Teen 1718 het die Britse vloot sowat 124 skepe gehad wat seerowery bekamp het en teen 1815 altesaam 214, teenoor die twee skepe in 1670. Hulle het seerowers meedoënloos gejag, en feitlik altyd die skermutselings gewen.
Baie seerowers het nie oorgegee nie en is doodgemaak; die berugte "Swartbaard" is op 22 November 1718 aan die kus van Noord-Carolina deur luitenant Robert Maynard gevang en doodgemaak. Sy vlagskip was 'n Franse slaweskip, "La Concorde", wat hy oorgeneem en Queen Anne's Revenge herdoop het. Kaptein Chaloner Ogle van die skip Swallow het weer vir Bartholomew Roberts in 1722 by Kaap Lopez in 'n hoek gekeer en Roberts is gedood. Sy dood het die seerowerswêreld geskok. Almal het geglo hy is onoorwinlik, en vir baie was hy 'n held. Roberts se dood is deur baie historici beskou as die einde van die goue era van seerowery. Nog 'n faktor was die verlies aan die seerowers se laaste veilige hawe by Nassau.
Kanariese Eilande[wysig | wysig bron]
Vanweë die strategiese posisie van die Kanariese Eilande as 'n kruispad van seeroetes en 'n handelsbrug tussen Europa, Afrika en die Amerikas was hierdie Spaanse argipel een van die plekke waar die meeste seerowery voorgekom het.
Wat veral hier uitstaan, is die aanvalle en voortdurende strooptogte deur Berber-, Engelse, Franse en Nederlandse corsaires op die eilande aan die een kant, en die teenwoordigheid van seerowers van hierdie argipel in die Karibiese See aan die ander kant. Seerowers soos François le Clerc, Jacques de Sores, Francis Drake, Pieter van der Does, Moerat Reis en Horacio Nelson het die eilande aangeval. Een van die seerowers wat op die argipel gebore is, is Amaro Pargo. As kaapvaarder het hy die Karibiese See in 'n stadium oorheers en skepe aangeval wat aan vyande van Spanje behoort het (hoofsaaklik Engelse en Nederlandse skepe). Hy het in sy leeftyd 'n held in Spanje geword en is beskou as die "Spaanse eweknie van Francis Drake".
Seerowery aan die ooskus van Noord-Amerika het vroeg in die 17de eeu algemeen begin raak, toe Engelse kaapvaarders wat ná die Anglo-Spaanse Oorlog (1585–1604) ontslaan is, seerowers geword het. Die bekendste en suksesvolste onder hulle was Peter Easton.
Kultuur en sosiale struktuur[wysig | wysig bron]
Belonings[wysig | wysig bron]
Seerowers het 'n hiërargiestelsel aan boord van hulle skepe gehad wat bepaal het hoe buit verdeel sou word. Tog was seerowers meer egalitaries as ander beroepe. Eintlik was 'n seerower-kwartiermeester 'n teenwig vir die kaptein en kon hy die kaptein se bevele veto. Die grootste deel van die buit was vrag en skeepstoerusting, en groot waarde is aan medisyne geheg. Die medisynetas van 'n skeepsdokter kon tussen £300 en £400 werd wees, of sowat $470 000 in vandag se geld. Juweliersware was algemeen, maar nie baie gewild nie, want dit was moeilik om hulle verkoop te kry. Seerowers het ook, anders as die publiek van vandag, nie eintlik 'n idee van hulle waarde gehad nie. In een geval het 'n seerower een groot diamant gekry wat net soveel werd was as die hand vol kleiner diamante wat die ander seerowers gekry het; hy het egter gevoel hy word verneuk en het sy diamant met 'n hamer stukkend geslaan sodat dit soos die ander s'n lyk.
Die Spaanse dollar, wat in Mexiko of Sevilla gemunt is, was die standaardeenheid vir handel in die Amerikaanse kolonies. Elke kolonie het egter steeds die geldeenhede ponde, sjielings en pennies gebruik vir boekhouding, terwyl Spaanse, Duitse, Franse en Portugese geld alles gebruik is omdat die Britse reg die uitvoer van Britse silwerstukke verbied het. Totdat die wisselkoerse in die laat 18de eeu gestandaardiseer is, het elke kolonie sy eie wisselkoers vasgestel. In Engeland was 'n Spaanse dollar 4s 3d werd, terwyl dit in New York 8s werd was, in Pennsilvanië 7s 6d en in Virginië 6s 8d. In moderne geld sou 'n Spaanse dollar enigiets tussen $246 en $465 werd wees. Die waarde van seerowers se buit het dus aansienlik gewissel, na gelang van waar en deur wie dit bereken is.
Gewone seelui het 'n aandeel van die buit gekry, volgens die kaptein se diskresie. Gewoonlik het elk egter die ekwivalent van 'n jaar se loon gekry as sy aandeel van elke skip wat oorgeneem is, terwyl die bemanning van die suksesvolste seerowers minstens een keer in hulle loopbaan 'n aandeel van sowat £1 000 ($1,17 miljoen) sou kry. Een van die vragte met die grootste waarde waarop 'n enkele seerowerskip beslag gelê het, was dié van kaptein Thomas Tew in 1692. Elke gewone seeman op sy skip het 'n aandeel van £3 000 ($3,5 miljoen) gekry, en offisiere proporsioneel groter bedrae volgens die aandele waarop oreengekom is – Tew self het 21⁄2 aandele gekry. Daar is gevalle bekend waar meer as een skip gevange geneem is en elke aandeel feitlik dubbel dié bedrag was.
Daarenteen sou skepe gou oorgee as hulle geweet het hulle lewe sou gespaar bly. In een goed aangetekende geval het 300 swaar gewapende soldate op 'n skip wat deur Thomas Tew aangeval is, ná 'n kort geveg oorgegee sonder dat 'n enkele van Tew se 40 bemanningslede beseer is.
Straf[wysig | wysig bron]
Dit was die lot van kapteins soos "Kaptein" Kidd, Charles Vane, William Fly en "Calico Jack".
Vroue se rol[wysig | wysig bron]
Hoewel seerowery hoofsaaklik 'n manlike beroep was, was 'n paar seerowers vroue. Seerowers het nie dikwels vroue op hulle skepe toegelaat nie. Seerowers het vroue ook dikwels as slegte geluk beskou. Daar is gevrees die manlike bemanningslede sou oor die vroue baklei. Op baie skepe is vroue (en jong seuns) verbied in die skeepskontrak wat alle bemanningslede moes onderteken.
Vanweë dié teenstand het baie vroue hulle nie as sulks geïdentifiseer nie. Anne Bonny het byvoorbeeld mansklere gedra en soos 'n man opgetree terwyl sy op kaptein "Calico" Jack se skip was.:285 Sy en nog 'n vroulike seerower, Mary Read, word dikwels as uniek in dié verband beskou. Dit is egter moontlik dat baie vroue in die goue era van seerowery soos mans aangetrek het in 'n poging om voordeel te trek uit baie regte, voorregte en vryhede wat uitsluitlik vir mans was.
Demokrasie en seerowerskode[wysig | wysig bron]
Die musikante sal net op Sondae die reg hê om te rus. Op enige ander dag net as 'n guns.
Bekende seerowerswrakke[wysig | wysig bron]
Whydah (in 1984 ontdek), 'n voormalige slaweskip waarop tydens sy eerste vaart van Afrika af beslag gelê is deur die seerower "Black Sam" Bellamy. Die wrak is naby die kus van Cape Cod, Massachusetts, gevind onder 3 tot 15 m sand. Danksy die ontdekking van die skeepsklok in 1985 en 'n klein bronsplaat in 2013, albei met die skip se naam en datum van die eerste vaart op, is die Whydah die enigste ten volle bevestigde seerowerswrak uit die goue eeu van seerowery wat tot nog toe ontdek is.
Queen Anne's Revenge (in 1996 ontdek), die vlagskip van die berugte seerower "Swartbaard". Hy het die skip korter as 'n jaar gebruik, maar dit was 'n doeltreffende deel van sy strategie. In Junie 1718 het "Swartbaard" die skip naby Noord-Carolina laat strand. Intersal, 'n privaat maatskappy wat onder 'n permit saam met Noord-Carolina gewerk het, het die oorblyfsels van die skip in water van 8,5 m diep gevind. Tot op datum is 31 kanonne geïdentifiseer en meer as 250 000 artefakte ontdek.
Golden Fleece (in 2009 ontdek), die skip van die berugte Engelse seerower Joseph Bannister, wat deur die Amerikaanse skeepswrakjagters John Chatterton en John Mattera in die Dominikaanse Republiek ontdek is. In Robert Kurson se boek Pirate Hunters (2015) word van die ontdekking vertel.
Kaapvaarders[wysig | wysig bron]
Die bekende Barbaryse corsaires van die Middellandse See wat kapersbriewe van die Ottomaanse Ryk gekry het, was kaapvaarders, en so ook die Maltese corsaires wat deur die Orde van die Johanniters gemagtig is en die Duinekerkenkapers in diens van die Spaanse Ryk. Van 1626 tot 1634 alleen het die Duinekerkenkapers beslag op 1 499 skepe gelê en nog 336 gesink. Van 1609 tot 1616 het Engeland 466 handelskepe aan Babaryse seerowers afgestaan, en 160 Britse skepe is tussen 1677 en 1680 deur Algeriërs verwoes. 'n Bekende kaapvaarder was Francis Drake. Sy beskermvrou was koningin Elizabeth I van Engeland, en hulle verhouding was op die ou end baie winsgewend vir Engeland.
'n Groot deel van die seerowers tydens die 17de en 18de eeu was kaapvaarders. Tydens die Negejarige Oorlog het Franse corsaires, insluitende die berugte Jean Bart, Engelse en Nederlandse skape aangeval. Engeland het gedurende die oorlog sowat 4 000 handelskepe verloor. In die daaropvolgende Spaanse Suksessieoorlog het Brittanje 3 250 handelskepe verloor. Gedurende die Oostenrykse Suksessieoorlog het Brittanje 3 238 handelskepe verloor en Frankryk 3 434.
1990's-2020's[wysig | wysig bron]
Seerowery bly steeds 'n belangrike kwessie (met 'n geraamde wêreldwye verlies van $16 miljard per jaar), veral in die waters tussen die Rooisee en die Indiese Oseaan, aan die kus van Somalië en van die Straat van Malakka en Singapoer, wat jaarliks deur meer as 50 000 handelskepe besoek word. In die Golf van Guinee het seerowery ook gelei tot druk op binnelandse olie- en gasvervaardiging, waar sekuriteit vir binnelandse installasies en voorraadskepe dikwels deur oliemaatskappye eerder as deur regerings betaal word. In die laat 2000's het die opkoms van seerowery aan die kus van Somalië gelei tot 'n multinasionale poging onder beheer van die Verenigde State om die waters naby die Horing van Afrika te patrolleer. In 2011 het Brasilië ook 'n teenroofeenheid op die Amasonerivier gevestig. Sir Peter Blake, 'n kampioenseiljagvaarder van Nieu-Seeland, is in 2001 deur seerowers op die Amasonerivier vermoor.
Rivierrowery kom in Europa voor, waar skepe op die Serwiese en Roemeense dele van die internasionale Donaurivier, dus binne die Europese Unie se deelgebied, aangeval word.
Moderne seerowers verkies klein bote en gebruik min bemanningslede. Hulle maak van groter skepe gebruik om die kleiner bote te ondersteun. Moderne seerowers slaag hoofsaaklik omdat 'n groot mate van internasionale handel deur middel van skeepvaart plaasvind. Groot skeepsroetes loop deur smal waterkanale soos die Golf van Aden en die Straat van Malakka, en dit maak dat die skepe kwesbaar is om deur klein motorbote aangeval te word. Ander aktiewe gebiede sluit die Suid-Chinese See en die Nigerdelta in. Namate die verkeer toeneem, moet hierdie skepe stadiger vaar ter wille van navigasie en verkeerbeheer, en dit maak hulle maklike teikens vir seerowers.
Die Internasionale Maritieme Buro (IMB), 'n tak van die Internasionale Kamer van Koophandel, hou statistieke oor seeroweraanvalle vanaf 1995. Volgens hulle rekords het gyselaarneming die soorte geweld teenoor seevaarders ver oorheers. In 2006 was daar byvoorbeeld 239 aanvalle, 77 bemanningslede is gevange geneem en 188 mense is gyselaar geneem, maar net 15 van die seerowersaanvalle het tot moord gelei. In 2007 het die aanvalle met 10% tot 263 toegeneem. Daar was 'n toename van 35% in gevalle waarby wapens betrokke was. Bemanningslede wat gewond is, was 64 in vergelyking met net 17 in 2006. Dit sluit nie gevalle van gyselaarneming en ontvoering in waar die slagoffers nie beseer is nie.
In 2009 was daar van Januarie tot September meer gevalle van seerowery as in die hele 2008 weens aanvalle in die Golf van Aden en aan die kus van Somalië. Die gevalle waarin wapens gebruik is, het ook gestyg.
Moderne seerowers se nuwe teiken is eerder kontant en persoonlike besittings as vrag, want groot bedrae word op die skepe gehou om die matrose en hawegeld te betaal. Soms word die bemanning van die skip af gedwing en dit word dan na 'n hawe gevaar waar dit oorgeverf word en 'n nuwe identiteit kry, met dokumente wat van korrupte amptenare gekoop word.
Moderne seerowery kan ook plaasvind in situasies van politieke onrus. Ná die onttrekking van Amerika aan Viëtnam was Thaise seerowery toegespits op die baie Viëtnamese wat per boot gevlug het. Ná die val van die regering van Somalië het seerowers in die streek ook bote aangeval wat koshulp van die Verenigde Nasies vervoer het.
Die aanval in November 2005 op die Duitse passasierskip Seabourn Spirit aan die Somaliese kus is 'n voorbeeld van hoe gesofistikeerd seerowers geword het. Die aanval is meer as 160 km van die kus af gedoen met snelbote wat van 'n groter moederskip af gestuur is. Die aanvallers was toegerus met outomatiese wapens en 'n granaatwerper.
Sedert 2008 maak Somaliese seerowers in die Golf van Aden sowat $120 miljoen per jaar en kos hulle die skeepsbedryf tussen $900 miljoen en $3,3 miljard per jaar. Teen September 2012 was die hoogtepunt van seerowery in die Indiese Oseaan na berig word oor. Geldskieters was toe ongeneë om seerowers te finansier weens die lae suksessyfer, en seerowers kon nie meer hulle skuldeisers betaal nie. Teen Oktober 2012 het seerowersaanvalle tot die laagste vlak in ses jaar gedaal.
In moderne tye kan skepe ook, nes vliegtuie, gekaap word. 'n Voorbeeld is die Italiaanse passasierskip Achille Lauro, wat in 1985 deur die Palestynse Bevrydingsorganisasie gekaap is. Dit kan egter ook as seerowery beskou word. 'n Boek van 2009, International Legal Dimension of Terrorism, noem die aanvallers "terroriste". Nog 'n rede vir moderne seerowery is om passasiers of bemanningslede as gyselaars te ontvoer en lospryse vir hulle te eis. Baie lande verbied skepe om hulle gebiedswater binne te kom as die bemanning gewapen is in 'n poging om seerowery te beperk.
In 2017 was daar 'n daling in seerowery volgens die IMB, maar in 2018 het dit weer toegeneem. Sowat 107 voorvalle is in die eerste helfte van 2018 aangemeld, teenoor 87 in die ooreenstemmende tyd in 2017. Die getal gyselaars wat geneem is, het gestyg van 63 tot 102. Altesaam 45% van die aanvalle het aan die kus van Afrika suid van die Sahara plaasgevind, met die ergste gebied die Golf van Guinee naby Nigerië, waar dit sedert 2014 drievoudig toegeneem het.
Die koste van verskeping self het wéreldwyd gestyg omdat skepe probeer om seeroofgebiede te vermy, wat die duur van die reis verleng, terwyl hulle ook gewapende sekuriteitswagte vir beskerming moet aanstel. Daarbenewens word skeepsrederye nou verplig om versekering teen seerowery uit te neem – nie net vir die verlies van vrag of skade aan skepe nie, maar ook vir hulle bemanning.
In 2020 het seerowery weer met 24% toegeneem nadat dit in 2019 'n laagtepunt bereik het. Die Internasionale Kamer van Koophandel het die Amerikas en Afrika geïdentifiseer as die kwesbaarste vastelande vir seerowery weens die minder welvarende regerings daar wat nie die vermoë het om seerowery te bestry nie.
Internasionale reg[wysig | wysig bron]
Seerowery is belangrik in die internasionale reg omdat dit algemeen beskou word as verteenwoordigend van die eerste gebruik van die begrip "universele jurisdiksie". Seerowery word beskou as 'n oortreding van die jus cogens, 'n konvensioneel dwingende internasionale norm wat state moet handhaaf. Mense wat diefstal op die oop see pleeg, handel in die wiele ry en maritieme kommunikasie in gevaar stel, word deur soewereine state beskou as "vyande van die mensdom".
Danksy universele jurisdiksie kan teen seerowers opgetree word sonder beswaar deur die vlagstaat van die seerowerskip. Dit is 'n uitsondering op die reël dat iemand wat jurisdiksie buite sy gebied toepas, nie op strafloosheid geregtig is nie.
Artikel 101 tot 103 van die VNKS[wysig | wysig bron]
Artikel 101 tot 103 van die Verenigde Nasies se Konvensie op Seereg (VNKS) (1982) bevat 'n definisie van seerowery volgens die internasionale reg. Dit lui:
'n Skip of vliegtuig word as 'n rowerskip of -vliegtuig beskou as die persone wat dit beheer, bedoel om dit te gebruik vir een van die dade waarna in artikel 101 verwys word. Dieselfde geld as die skip of vliegtuig vir enige sodanige daad gebruik is, so lank as wat dit in beheer bly van die persone wat aan daardie daad skuldig is.
Hierdie definisie was vroeër vervat in artikels 15 tot 17 van die Konvensie op die Oop See, wat op 29 April 1958 in Genève onderteken is.
IMB-definisie[wysig | wysig bron]
die betreding van enige tuig met die doel om diefstal of enige ander misdaad te pleeg, en met die bedoeling of vermoë om geweld te gebruik om die daad uit te voer.
Kulturele opvattings[wysig | wysig bron]
Seerowers is 'n gereelde onderwerp in fiksie. Veral die soort van die Karibiese See word deur sekere stereotipes voorgestel, soos 'n sekere manier van praat, aantrek en optree wat meestal fiktief is. Soos een skrywer meen: "Feitlik al ons idees oor hulle gedrag kom uit die goue era van fiktiewe seerowery, wat sy hoogtepunt in 1881 bereik het met die verskyning van Robert Louis Stevenson se Treasure Island."
Kaptein Charles Johnson se A General History of the Pyrates, wat in 1724 in Londen gepubliseer is, was baie invloedryk in die skepping van die moderne opvatting van seerowers en is die grootste bron vir die biografieë van baie bekende seerowers van die goue era. Die boek gee 'n byna mitiese status aan seerowers, sodat die vloothistorikus David Cordingly geskryf het: "Daar word gesê, en dit lyk nie of daar enige rede is om dit te betwyfel nie, dat kaptein Johnson die moderne beskouing van seerowers geskep het."
Sommige uitvindsels van die seerowerskultuur, soos "om oor die plank te loop", waar 'n vasgebinde gevangene gedwing word om van 'n plank af te loop waarvan die punt oor die see hang, is gewild gemaak in J.M. Barrie se boek Peter Pan, waarin die fiktiewe Kaptein Haak en sy bemanning gehelp het om die fiktiewe seerower-argetipe te skep.
Die Engelse akteur Robert Newton se uitbeelding van Long John Silver in Walt Disney se Treasure Island van 1950 het ook 'n prentjie van die moderne seerower help skep, onder andere die tipiese "seerowersaksent". Ander invloede sluit in Sinbad the Sailor en die onlangse Pirates of the Caribbean-flieks met Johnny Depp.
↑ Jamieson, Alan (2012). Lords of the Sea: A History of the Barbary Corsairs. London.
↑ 6,0 6,1 "Foreign Affairs – Terrorism Goes to Sea" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Desember 2007. Besoek op 8 Desember 2007.
↑ 10,0 10,1 Møller, Bjørn. "Piracy, Maritime Terrorism and Naval Strategy." Copenhagen: Danish Institute for International Studies, 16 November 2008. 10.
↑ 23,0 23,1 Earle (2003), pp. 39–52
↑ 30,0 30,1 30,2 30,3 Warren, James Francis (2007). The Sulu Zone, 1768–1898: The Dynamics of External Trade, Slavery, and Ethnicity in the Transformation of a Southeast Asian Maritime State. NUS Press. pp. 257–258. ISBN 9789971693862.
↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 James Francis Warren (2002). Iranun and Balangingi: Globalization, Maritime Raiding and the Birth of Ethnicity. NUS Press. pp. 53–56. ISBN 9789971692421.
↑ 32,0 32,1 32,2 Antony, Robert J. (Februarie 2013). "Turbulent Waters: Sea Raiding in Early Modern South East Asia". The Mariner's Mirror. 99 (1): 23–38. doi:10.1080/00253359.2013.766996.
↑ 34,0 34,1 Junker, Laura Lee (1999). Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-2035-0.
↑ 52,0 52,1 Boot, Max (2009). "Pirates, Then and Now". Foreign Affairs. 88 (4): 94–107.
↑ 54,0 54,1 "La piratería – HISTORIA – (GEVIC) Gran Enciclopedia Virtual Islas Canarias". www.gevic.net.
↑ Amaro Pargo: documentos de una vida, I. Héroe y forrajido. Ediciones Idea. November 2017. p. 520. ISBN 978-8416759811. Besoek op Maart 20, 2018.
↑ 63,0 63,1 63,2 "Treasure" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Desember 2019. Besoek op 21 April 2009.
↑ 70,0 70,1 Pennell, C. R. 2001. Bandits at sea : A pirates reader. New York: New York University Press.
↑ Stock, Jennifer, red. (2011). "Life Aboard Ship in the Golden Age of Piracy". Pirates Through the Ages Reference Library. 2: 117–135. [dooie skakel]
↑ 76,0 76,1 Moore, D. (1997). "A General History of Blackbeard the Pirate, the Queen Anne's Revenge and the Adventure". Tributaries. North Carolina Maritime History Council. VII: 31–35.
↑ Buisseret, David (Januarie 1, 2000). Port Royal Jamaica. Kingston: University of the West Indies Press. ISBN 9766400989.
↑ 86,0 86,1 Privateering and the Private Production of Naval Power Geargiveer 11 Desember 2003 op Wayback Machine, Gary M. Anderson and Adam Gifford Jr.
↑ "World pirate attacks surge in 2009 due to Somalia". [dooie skakel]
↑ 108,0 108,1 108,2 Koste van hedendaagse seeroff, Finweek, 10-04-2018. Besoek op 24-06-2020.
↑ 117,0 117,1 A general history of the robberies & murders of the most notorious pirates. Charles Johnson. Inleiding tot A General History of the Pyrates deur David Cordingly. p. viii. Conway Maritime Press (2002).
Kimball, Steve (2006). The Pyrates Way Magazine. The Pyrates Way, LLC. p. 64. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Maart 2021. Besoek op 24 Desember 2021.