Nuuskommentaar: Wat sou gebeur as Vrystaatse hoofstad Kersfees sonder water is?Foto: Jimmy Chang/Unsplash Kan iemand met ’n rein gewete sê Bloemfontein gaan oor Kersfees water in die pype hê, en dat die stad se rioolnetwerk daarom nog gaan werk? As daar nou ’n gemeenskap is wat weet wat gebeur as die drinkwaterpype leeg is, of as daar E. coli in die drinkwatertoevoer is, is dit Bloemfontein en omstreke. En as iemand gedink het Bloemfontein is erg, dan kan hulle nog kers gaan opsteek by omringende dorpe soos Brandfort en Dealesville om te weet hoe erg dit kan raak. En as ’n mens boonop moet weet watter luukshede deur die ANC in die munisipale raad aangevang word, soos die aanskaf van drie luukse motors van R1,7 miljoen elk terwyl die balju elke nou en dan onder die bestaande vloot moet kom skep om skuld te delg, wil die bloed maar kook. Pas het ’n DA-parlementslid gewaarsku dat die Mangaung-metropool, wat Bloemfontein insluit, die wesenlike gevaar loop om die eerste metropool in die land te wees wat in duie stort. Die donker wolk wat oor die stad hang, bring egter nie welkome reën nie, want dit is uitsonderlik droog, maar wel ’n moontlikheid dat die stad oor Kersfees geen water sal hê nie. Bloemwater dreig om die stad se watertoevoer met 30% te beperk, maar in ’n vorige ronde wat voorlopig deur die hof opgeskort is, het dit geblyk dat groot dele van die stad dan geen water hoegenaamd kry nie. In ’n stadium was daar nog hoop dat min. Lindiwe Sisulu sake tussen Mangaung en Bloemwater sou kom beredder, soos sy versoek is om te doen. Skeptici, gedagtig aan haar “prestasies” in ander portefeuljes, was skepties oor hierdie beoogde wonderkuur. Ja, sy hét al haar opwagting in Bloemfontein gemaak, maar toe het sy pres. Cyril Ramaphosa oor ’n onverwante aangeleentheid vergesel. Sy mag dalk agter die skerms al iets probeer vermag het, maar dan swyg die klippe nog daaroor. Droë kele is nie die ergste probleem met leë krane nie. Om gesuiwerde drinkwater te koop is vir baie gesinne al ’n deurlopende praktyk, omdat daar soms veel te wense is met die gehalte van die gesuiwerde water wat gepyp by huise aankom. In ’n stadium is die inwoners selfs gewaarsku dat daar E. coli in die water was. En dit is belangrik dat waterverbruikers bewus is van die volgende omtrent E. coli: (Lees gerus Maroela Media se Nuuskommentaar van 18 Maart 2014, “Die dood skuil in die water”, vir meer besonderhede.) Lees ook die Nuuskommentaar van 3 Augustus 2018, “Siesa, dié water maak dood”. Waterkarre word gewoonlik dikwels deur die inspanning van opposisiepartye gereël. Vir rolstoelafhanklikes en persone met ander gestremdhede bied so iets dikwels geen oplossing nie. Maar wat gebeur met die rioolstelsel as die water heeltemal opdroog? Dit gee ’n gemorsspul af. Om te werk moet ’n stroompie water teen ’n bepaalde helling in die afvoerpyp loop om reg te funksioneer. Dit word in optimale omstandighede steeds maklik versteur. Hoeveel verleë ouers moes nie wanneer ’n verstopte pyp oopgemaak word, sien hoe die werkers van die kinders se speelgoed opdiep nie? Of ernstiger, die grusame ontdekking maak dat iemand ’n geaborteerde baba in die toilet afgespoel het. Voeg hierby swellende kleigronde en wortelindringing wat liederlik kan saamspan. Die vervanging van die emmerstelsel met riolering is soms tegnies moeilik omdat die strate nie altyd pylreguit gemaak was nie. Mangaung is in ’n stadium deur burgemeesters “geteister” wat, as hulle oop ruimtes sien, dit as gebiede beskou waar hoëdigtheidsbehuising of sakegebiede ontwikkel kan word, “omdat die dienste soos elektrisiteit en riolering reeds aangelê is”. In die praktyk verhoog dit die druk op die bestaande infrastruktuur wat vir die beplande ontwikkelings uitgelê is. Voeg daarby die toename in gastehuise en meer mense wat van die huis af werk, om nie van studentehuise te praat nie wat dikwels sommer erg oorbewoon is. ’n Studie van Kaïro het byvoorbeeld ook die impak van verstedeliking uitgewys. Plattelanders is dikwels geneig om meer vetterige kos te eet. As hulle stad toe verhuis, word dié eetgewoontes saamgeneem. Voeg daarby dat die gesinne gewoonlik groter is as dié van gevestigde stadsbewoners. Dan kom kuier familie van die platteland by die stedelike familie, en maak van die geleentheid gebruik om salig te bad. Al die moontlike wasgoed word saamgeneem, en hulle bring natuurlik van hul (vetterige) kos saam. ’n Baie soortgelyke tendens speel hom in Suid-Afrika af. Op die oomblik is vullisverwydering in Bloemfontein (al weer) ’n ernstige probleem. Daar is verskeie redes, maar die vernaamste probleem is oortydbetaling. Die gevolg is dat in gewone werksure verbete “ge-lunch” word, en die werk sover moontlik nauurs gedoen word. Die vasvat van die misbruik het tot stakings gelei wat die probleme vererger het. Sommiges het peperduur splinternuwe karre op huurkoop gekoop. En sukkel met paaiemente as die oortyd opdroog. Hierdie praktyk is egter voorheen grootliks deur die rioolwerkers “vervolmaak”. As iemand se riool Maandag verstop, was hy gelukkig as dit voor Sondagaand reggemaak word. Net om die volgende dag te vind dit is weer verstop. Mangaung se uitstaande skuld by Bloemwater stap flink aan na R1 miljard. Die bedrag word betwis, maar dis kwalik relevant, want dit is te betwyfel of Mangaung selfs ’n veel kleiner bedrag sal kan aflos. Lees gerus Maroela Media se Nuuskommentaar van 13 November 2019, “Munisipale leegsuigkapings”. Gaan Bloemfontein ’n waterlose Kersfees hê? Waarskynlik nie, tensy die hoofwatertoevoerpyp van die Caledonrivier na Bloemfontein (al weer) bars. Iewers sal waarskynlik wel lapwerk gedoen word om die stryd eers ná Nuwejaar te hervat.