Ware verhaal: ’n Graad 8-leerder raak swanger, maar sy weier volstrek om dit te glo. Haar kêrel, ’n matriekseun, belowe hy het “uitgetrek voordat hy gekom het” en sy vertrou dat hy die waarheid praat. Als is oraait en sy kan nie swanger wees nie. En só, sê ’n Kaapse onderwyser wat die storie deel, word die skoolmeisie ’n slagoffer van onkunde, skryf ROZANNE ELS.
Andersyds weerspieël die lirieke ook verset – om welke rede en vanuit talle oorde teen so ’n gesprek - maar dié weerstand het verander soos nuwe generasiekonflikte in die samelewing uitspeel.
Die rusie wat tussen die DBO en belangegroepe soos die Suid-Afrikaanse Onderwysunie (SAOU) einde 2019 ontstaan het, is nóg ’n verwerping van die DBO se omvattende seksualiteitsonderrig-leerplan (CSE), nóg ’n verwerping van skole se verpligting om dié mandaat uit te voer.
Maar ná maande se redekawel oor dié aangepaste leermateriaal vir seksualiteitsonderrig in skole, gee die DBO verlede week bes: Onderwysers sal nie gedwing word om dié veelbesproke lesplanne en leerderboeke in die klaskamer te gebruik nie.
Hoewel die seksvoorligting-leerplan steeds uitgevoer moet word – oor seks en seksualiteit móét die kinders leer, is die meerderheid van die onderskeie rolspelers dit eens – is onderwysers nou bemagtig om self oor die materiaal vir die klaskamer te besluit.
Dié verwikkeling volg na afloop van ’n reeks konsultasiegesprekke met geloofs- en tradisionele leiers, beheerliggaamorganisasies, die SAOU, asook ander belangegroepe. Die onderskraging van onderwysers se diskresie stel egter ’n taai tameletjie oor seks in die geheel bloot: vooroordeel.
Hierdie stellings grond die DBO op ’n evaluering van die Internasionale Tegniese Riglyne oor Seksonderrig in 2016, skryf die minister van basiese onderwys, Angie Motshekga, in ’n geskrewe antwoord op ’n brief van die Family Policy Institute einde verlede jaar.
Dis weer die Kaapse juffrou wat praat. Sy gee klas by ’n vooraanstaande, voorstedelike skool en vertel oor haar grootwordjare in ’n konserwatiewe, gelowige, Afrikaanse huis. Sy is ’n voorstander van onthouding tot die huwelik en erken dat in die jare voordat sy getrou het, sy effens ongemaklik was wanneer sy seksvoorligting gegee het.
Hoewel sy dink dat seksvoorligting primêr by die huis moet plaasvind, spreek sy die realiteite – eerder as ’n gewenste ideaal – aan: “Ons bly ongelukkig in ’n land met baie gebroke gesinne en waar kinders aan die hoof van die huis staan, of plekke waar ouers self deur (seksuele) trauma is en dit nie met hul kinders wil bespreek nie.”
Dié juffrou het self twee jong kinders en meen dit is belangrik om hulle op ’n vroeë ouderdom bloot te stel aan onder meer die regte benaming van liggaamsdele. Jy seksualiseer nie kinders só nie, “jy voed hulle op oor hoe om verantwoordelike keuses te maak en te besef wat langtermyn-implikasies is. Dat ’n besluit wat hulle op 10, 11, 12 maak ’n invloed het op 15, 16, 17.”
“Gemeenskappe het verskillende benaderings. Party ouens het ’n baie oop benadering oor die goed, want hulle hou daarvan om daaroor te praat en dit is nie ’n probleem vir hulle nie. Ander ouens…as jy die S-woord sê, val almal van die stoele af. Jy moet sensitief wees daarvoor.”
Dan kyk ’n mens na die syfers. Deur die loop van die afgelope paar maande se heen-en-weer-twisgeskrifte is kommerwekkende statistieke aangehaal.
Met sulke syfers is dit noodsaaklik vir die staat om in te gryp, klink dit vanuit die DBO se geledere.
Die uitnodiging na die sessies meld die blywende impak van apartheid soos vergestalt in konserwatiewe houdings, kulturele hindernisse asook gevolge soos die afwesigheid van ’n vadersfiguur en die ontwrigting van families soos hulle uitmekaar geskeur is.
Daar skort iets baie belangrik in die debat: Geen woord oor of kinders met keuses bemagtig gaan word as onderwysers se diskresie teen hul oortuigings indruis nie.