Desember | 2017 | Tannie Frannie
Argeloos, lukraak en onverskillig…
28 Donderdag Des 2017
…het ek geleef, in 'n onskuldiger, veiliger tyd.
Deur Sunnyside se strate het ek Saterdagoggende saam met my maats geslenter; blomme gekoop en geskater toe 'n kleuter kop onderstebo deur sy beentjies loer om die eienaardige verskynsel van Nicky-met-sy-geruite-pet klein te kry.
Snags kon ek afstap garage toe om sigarette te gaan koop en die deur na my woonstelbalkonnetjie het oop gestaan in die soel somersnagte.
Op 'n volmaannag met die goddelike mooi klanke van Mendelssohn se vioolkonsert nog in ons ore het ons deur die Uniegebou se tuin gaan wandel.
Groot en klein liefdes het gekom en gegaan. Ek kon huis toe ry, na my ma en pa se koestering; ek kon in my boetie se tuin onder blomappelbloeisels gaan sit.
My loopbaan het ek sonder huiwering opgeskop om ma-en-huisvrou in die voorstede te word. Daardie jare is 'n waas – ek het drie notaboekies met kindergesegdetjies; 'n klomp skyfies in plastiekkassies; 'n paar foto's; vae herinneringe aan familiekuiers, kersfeeste, oujaarsaande, doopgeleenthede, my gasvrye skoonsus en stil, sterk swaer se lieflike Bosveldplaas, Kaapse strande…
Hoe wens ek nou dat ek boekgehou het!
Nuwejaarsvoorneme: Noudat die lewe stadiger is en die tyd meer, om elke oomblik wat nog hier vir my oorbly, aandagtig en gedagtig te koester.
Om iemand te ken wat suksesvol leef, is 'n voorreg. Om hom as vriend te kan toe-eien, is 'n seën.
Gister het ek my weer in K se geselskap gaan verlustig, daar op sy gulhartige stoep. Ons drink regte blaretee uit 'n regte teepot. Die gemmerkat maak 'n skramse verskyning; die groot swart labrador kom plof aan ons voete neer. Die twee keffertjies, jare gelede aangeneem toe hulle eienaars geëmigreer het, dut met syerige, goedversorgde lyfies in hulle onderskeie beddens. In die tuin kwetter die voëltjies om hulle voerplek terwyl ons op die stoep sit en ginnegaap.
Ons ken mekaar nou 44 jaar lank. Ons was albei by 'n amateurtoneelproduksie betrokke. Een aand agter die skerms van die Kleinteater, haal hy my teen 'n trap in; haak by my in en ons klim so saam-saam verder. Ek onthou nou nog die verrassing waarmee ek hierdie gebaar beleef het en hoe sy vriendelike energie die trap sommer na 'n gelykte laat voel het. Hy was 'n eksotiese figuur, met sy rooi kortbroekie en stringe krale om die nek. Sy "afro" – destyds hoog mode! – het soos 'n donker stralekrans om sy kop geskyn.
Toe ons ontdek dat ons op dieselfde dag verjaar, was die saak beklink: ons het na onsself as "we Cancerians" verwys en summier 'n "mutual admiration club" gestig. (Ja, ons het ook maar lekker pretensieus die Engelse frases so tussen die Afrikaans ingegooi.) Deur die jare het hy manhaftig my huilbuie verduur: die aand in die woonstel-vir-twee waar een sopas weggetrek het; die dag in die woonstel-vir-een toe my moed my begewe en ek net nie meer een kwashaal kon gee in my beteuterde poging om die plekkie leefbaar te maak nie. Hy was op my pa se begrafnis; hy het my mammie "Tannie Viooltjie" genoem. Ons het myle ver gedans; mense op die lughawe gaan afsien; toneelopvoerings bygewoon; op 'n Sondagmiddag na Edith Piaf geluister. Ek bewaar nou nog 'n poskaart van Stormsriviermond af waarop hy geskryf het dat hy, noudat hy self die plek beleef, kan verstaan waarom ek altyd weer wil terug daarheen.
Sy liefde vir die teater het hom gedring om drama te gaan swot – 'n dapper besluit, want hy was enkele jare ouer as die ander studente in 'n lewensfase toe dit nog 'n groot verskil sou kon maak. Dit was ook die regte besluit: gou was sy woonstel 'n gewilde bymekaarkomplek en die vriende wat hy in sy universiteitsjare gemaak het, is vandag nog deel van sy dampkring. In daardie woonstel het Gewese Liefling K se seël van goedkeuring verdien deur op sy gemak, met sy gebruiklike sjarme, tussen wildvreemde mense 'n verhoogpartytjie te deurstaan. Nadat K gegradueer het, het hy gaan toneelspeel in Suid-Wes; die res van sy professionele lewe aan die teater gewy.
Op ons troudag, wat hy nie kon bywoon nie omdat hy die hoofrol in 'n produksie gespeel het, het hy die confetti wat ek vir hom gestuur het, in sy kleedkamer gestrooi en vir ons 'n kers gebrand. Dis seker te verstane dat die goeie wense van daardie kers se vlammetjie na 29 jaar uitgebrand was? Ek is dankbaar dat hy my toelaat om 'n bitsige aanmerking of twee in Gewese Liefling se rigting te smyt, sodat ek verlig verder hier op die stoep kan kuier.
Drie partytjies onthou ek beter as die res: die uitbundige gesamentlike verjaarsdagparty in ons twintigs op 'n landgoed naby Rietvleidam; sy vyftigste verjaarsdagdinee wat ek saam met Gewese Liefling bygewoon het; sy sestigste, toe ek alleen moes opdaag – daardie aand toe sy vriendin Amanda Strydom spesiaal vir hom kom sing het.
Sy sewentigste verjaarsdagviering kon ek nie bywoon nie, daarom vra ek of ek asseblief na die video kan kyk wat sy begaafde susterskind vir dié geleentheid gemaak het: 'n elektroniese collage van foto's deur die jare. 'n Pragtige baba, met krulhaartjies wat liefderik om 'n vinger gekam is; die ernstige klein ouboet in 'n gesinsfoto; 'n jong tiener… Dan die vriend wat ek leer ken het: die sielvolle oë, die sigaret tussen die vingers… Die een na die ander toneelfoto; foto's van ontspanne tye saam met goeie vriende…
Die uiters gepaste keuse van agtergrondmusiek laat my diep bewoë:
Non, rien de rien – non, je ne regrette rien…
16 Saterdag Des 2017
"Waarheen gaan jy, Ouma?" "Kerk toe, Liefie." "Is dit Sondag?" "Nee, dis Saterdag, maar vandag is 'n spesiale dag – Ouma sal jou vertel as ek terugkom."
So ver soos wat ek ry, wonder ek: hoe vertel mens vir 'n vierjarige van Bloedrivier? Nee – jy durf dit mos hoegenaamd nie doen nie! Haar wêreldjie is veilig, daar's nie plek vir mense wat mekaar seermaak nie. In ieder geval is die bloeddorstige, heldhaftige verhaal hoegenaamd nie vanpas in 2017 nie.
Die gesamentlike diens van die drie susterskerke word in my eie gemeente se kerkgebou gehou. Die kerk is leër as op 'n gewone Sondagoggend… Met orrel-en-trompetbegeleiding sing ons Psalms, Die Lied van jong Suid-Afrika en, reg aan die einde, verse 1 en 4 van Die Stem.
Ek verlang verskriklik na my boetie, wat as seuntjie altyd saam met 'n maatjie wie se pa by die reëlings betrokke was, 'n Geloftedagdiens gaan bywoon het. Ag, hy moes vanoggend hier langs my gesit het! Ek het twee jaar gelede by hom en sy/my geliefdes in Nieu-Seeland gekuier en ek weet nie of ons mekaar ooit weer op hierdie aarde gaan sien nie…
Die diens is gedemp, boetvaardig, verootmoedigend. Psalm 107 vermaan ons: "Wie verstandig is, … moet let op die Here se dade van trou." Daar kry ek, soos maar altyd weer, die antwoord op my dilemma.
Terug by die huis, vinnig so in die verbygaan in die kombuis, verduidelik Ouma: "Vandag is 'n spesiale dag, ons noem dit 'Geloftedag'. Lank terug was ons mense in baie groot moeilikheid. Hulle het die Here gevra om hulle asseblief te help en Hom belowe dat hulle elke jaar op hierdie dag soos op 'n Sondag kerk sou hou, op die dag waarop Hy na hulle gebede geluister het." "O," sê die kleintjie en gaan haar gang.
Mag sy altyd weet dat haar hemelse Vader na haar luister.
10 Sondag Des 2017
Met die hoed in die hand kom mens deur die hele land.
Bloggers het hulle toe oor my ontferm en ek kon heerlik saamry na Saterdag se Bloggachino toe. Op my eie sou ek dit nooit gemaak het nie: vir iemand wat deesdae net heen-en-weertjies ry, was dit sommer ver!
Toe ons so aangestap kom, sien ek die mooi gedekte tafel by La Terrazza en ja – dit was ons s'n. Ons het eers by Una se keurige winkel ingeloer (mense, daar's fassinerende goed!) en toe het ons ons by die restauranttafel gaan tuismaak. Die diens was flink en vriendelik – ek vermoed dit was ter wille van Una.
My indrukke van my mede-bloggers was dié van energie, belangstelling en deernis. Energie, omdat hulle almal besige mense is wat tydjies moet afknyp om te skryf – en tog kry hulle dit reg. Die avonture wat hulle aanpak, is ook nie vir lui mense nie! Belangstelling, want hulle luister net so goed as wat hulle gesels. Deernis, want hulle het my oor ouderdomsgrense heen welkom en tuis laat voel.
Saam het ons omtrent alle fasette van die liefde verteenwoordig: 'n ontluikende liefde; 'n gevestigde kameraadskap waar die een die ander af en toe ligweg en koesterend aanraak; 'n geborge vrou wat in die middelstroom moet swem om kop te hou met al haar verpligtinge en af en toe saam met haar liefling wegbreek om na die skaars stilte te gaan soek; iemand wat dapper en jubelend haar eie weg baan; 'n ou vrou "in haar liefde verlaat".
Ons het ure omgekuier…
Toe ek weer sien, is my deel van die rekening betaal! Dankie, Una!
Lê-Jou-Eier – Die feesseisoen
05 Dinsdag Des 2017
Twee van my vriendinne gaan Kersfees 2017 waarskynlik alleen deurbring en alhoewel hulle my verseker dat dit uit eie vrye wil is, is dit vir my verskriklik. Twee jaar gelede het ons jong dominee haar huis oopgestel en enigeen wat wou, genooi om die Kersete daar by haar te gaan geniet. Watter dapper ding om te doen, watter wonderlike gedagte, om so die eensaamheid van mense te verlig. Want daardie eensaamheid oorval 'n mens skielik en onverwags.
As dit nie was vir Laatlam en sy gesin en sy skoonmense wat my so gulhartig in hulle groot familiekuiers insluit nie, sou vanjaar se Kersdiens vir my bitter moeilik gewees het: omring deur vrolike gesinne, sonder dierbares van my eie – my broer en sy gesin in Nieu-Seeland, Middelkind en sy gesin in Ierland, my dogter en skoonseun in die VSA. Anders as my vriendinne, sou ek egter hemel en aarde beweeg het om nie dié dag alleen deur te bring nie. Nou is dit Goddank nie vir my nodig nie. Tog het die Feestyd gevaarlik naby daaraan gekom om vir my smartlik in plaas van vreugdevol te wees. Daarom droom ek vandag oor vergange Kersfeeste en verlore mense…
So net voor Geloftedag pak ons die kar met alles wat mens nodig het vir Kersfees-by-die-see met twee kleuters. Die dae word gerangskik rondom wind, son en slaaptye. Kersdag woon ons die diens in die gemeenskapsaal by en vier dan fees saam met die uitgebreide familie van my man: daar is 'n oom en liewe tannie; 'n niggie met haar vriendin; 'n neef met sy tweede vroutjie, haar dogtertjie en sy eerste huwelik se dogters (hoe dapper smee hulle hierdie nuwe gesin!); nog 'n niggie en aanhangsel wat lukraak kom kuier het; vriende wat ook hier vakansie hou; plaaslike inwoners wat my man raakgekuier het.
Elke groepie bring 'n voorgereg of 'n bord kouevleis en een soort slaai waaroor vooraf besluit is. Die resultaat is 'n tafel wat kreun onder 'n besonderse feesmaal sonder dat enigiemand haar morsdood gewerk het. Ons trek klappers en sit die verspotte papierhoedjies op ons koppe. Die weer is nooit op Kersdag mooi nie; daarom verkas die kinders na ete kamers toe om op die boonste stapelbeddens met hulle presente te gaan speel – 'n gevaarlike oefening, aangesien daar nie leertjies is om mee op te klim nie, maar beskermengeltjies werk ook op Kersfees.
Die flukse vrouens onder ons gaan was die skottelgoed; die tannie deel sopies Old Brown sjerrie uit. Hier en daar knaag 'n dappere nog aan 'n stukkie Kersfeeskoek. Ek maak vir 'n paar van ons tee.
Laatmiddag as die wind bedaar het, gaan stap ons op die strand. Die see is stormagtig en die sand koud onder ons voete, maar ons harte klop warm in die samesyn van nog 'n Somerkersfees.
Miskien is dit sulke herinneringe wat maak dat ek alewig begin huil wanneer Koos Doep se pragtige Kerslied speel, nes 'n dekselse Pavloviaanse hond.
Gekaapte Kersfees? As jy opsien, nie uitsien nie.
Na aanleiding van Hester se uitdaging vandeesweek om oor die Feestyd te skryf: hier is 'n predikant wat die "sinistere, donker subteks" van Kersfees so goed raakvat. En ook die genade wat daarmee saamgaan.
Dis die eerste Sondag van Advent. Kersfees kom.
Maar dis nie vir almal van ons goeie nuus nie. Vir baie mense is Kersfees 'n beproewing. Dis 'n mylpaal vir net nog 'n mislukte jaar, verspeelde kanse en vergane geleenthede. Dis 'n seer herinnering aan swaar verliese wat gely is, mense wat weg is, van eensaamheid te midde van viering, en 'n verlange na tye wat nie terugkom nie.