Thuto ya kgontšho.
Mmelaedi o latela taolo ya kgorotsheko ya moiphemedi.
Molaodi wa molato.
Kgorotsheko ya Molaotheo.
Kgorokgolo ya Tsheko ya Boipiletšo.
Dikgorotsheko tše dingwe tšeo di amogetšwego ka Molao wa Palamente.
Tona a ka dumelela Magoši le Mantona le Batlatši go seka melato ya segae.
Dinyakwa tše di swanetšego go kgotsofatšwa pele Kgoši, Ntona goba letsogo la kgoši a ka diriša maatlataolotoka a segae.
5.3.1 Tumelelo ka Tona.
5.3.2 Phapano e be gare ga Babaso fela.
Kleime ya Segae ye e tšwago go Molaosetlwaedi le Setlwaedi.
Ditaba tšeo Kgorotsheko ya Kgoši le ya Ntona e se nago maatlataolotoka go tšona.
Dikgorotsheko tša Dikhansele tša Setšhaba.
Tlhomo ya Ditshepedišo.
Tšweletšo ya Bohlatse.
Tshepedišo ya Boipiletšo ka go Ditaba tša Segae.
Boipiletšo ka go Dinagamagae tše di ipušago.
Go hlongwa le Tlhamego ya Dikgorotsheko.
Ditaba tšeo Dikgorotshekosetlwaedi di se nago le maatlataolotoka go tšona.
Ditaba tšeo Dikgorotsheko tša Setlwaedi di nago le maatlataolotoka go tšona.
Maatlataolotoka a Segae le Tshepedišo.
Maatlataolotoka a Bosenyi le Tshepedišo.
Dikgorotsheko tša Pušoselete.
Seemo mabapi le Kgorotsheko ya Maseterata.
Go tloga bogologolong Baetapele ba Setšo ba phethile mediro ye e fapanengo ye bohlokwa mo ditšhabeng/merafeng ya bona ya go fapana. Poledišano mo lengwalong lekhwi e nepiša godimo ga wo mongwe wa mešomo yekhwi: mošomo wa taolosemolao wa Baetapele ba Setšo. Lehono taolotoka mafelong a magaeng e tšweletšwa ka boati ke dikgorotsheko tša Baetapele ba Setšo goba Dikgorotshekosetlwaedi. Tšekhwi ke Dikgorotsheko tša Magoši le Mantona gomme di phethagatša toka kudu mo maemong a molaosetlwaedi. Go ya ka dipeelano tša karolo ya 211 ya Molao wa Molaotheo wa Repabliki ya Afrika-Borwa, molaosetlwaedi bjale o amogelwa bjalo ka peakanyo ya molao gammogo le molaokakaretšo. Sekhwi se ukama gore dikgorotsheko di ka se fo ba le tsebo1 ya toka ya molaosetlwaedi bjalo ka ge go be go le gona pele ga ge go hlongwa Molao wa Molaotheo eupša di swanetše go o diriša moo ka taolo ya molao wo o šomišwago le Molao wa Molaotheo. Dikgorotshekosetlwaedi tše di lego gona di amogelwa go ya ka dipeelano tša temana ya 16 ya Šetulo ya 6 go Molao wa Molaotheo yeo e beakanyetšago gore kgorotsheko ye nngwe le ye nngwe go akaretšwa le Dikgorotshekosetlwaedi tšeo di bego di le gona ge Molao wa Molaotheo o thoma go šoma, di tla tšwela pele ka go šoma le go šomiša maatlataolotoka go ya ka dipeelano tša molao tše di šomago go tšona. Go šoma ga dikgorotsheko tšekhwi go laolwa ke melao ye mmalwa. Melao yekhwi e akaretša melao yeo e tšwago go Afrika-Borwa ya pele ga molaotheo2, dinagamagae tša peleng le dilete tše di ipušago.3 Tšweletšo ya melao yekhwi ya kgale ka go Afrika-Borwa ye Mpsha e tiišetšwa ke Šetulo 6 ya Molao wa Molaotheo wa SA wa 108 wa 1996. Mopresidente wa Naga ka kgoeletšo o gafetše melao yekhwi go diprofense tše di fapanego go ya ka temana ya 14 ya Šetulo 6 go Molao wa Molaotheo. Bona: Pego ka ga Dikgorotsheko tša Setšo & Mehola ya Toka ya Baetapele ba Setšo ya tšatšikgwedi la 21 Janaware 2003: Khomišene ya Molao ya SA letlakaleng la 1.
Maatlataolotoka e ka hlalošišwa bjalo ka maatla le makgoni a kgorotsheko go seka le go senka phapano ye e lego pele ga yona gare ga mahlakore a itšego. Mmasepala wa Graafreinet v Boto ya Nošetšo ya Van Reneveld Pass 1950 SA 420 (A). Maatlataolotoka ka fao a re sedimoša mabapi le maatla le dikgaoletšo tšeo kgorotsheko e nago natšo. Kahlolo yeo e filwego mo molatong wo go wona kgorotsheko e se nago le maatlataolotoka ga e amogelege. Go tšwa tebelelong ya molaokakaretšo, kgopolo ya maatlataolotoka e theilwe godimo ga ditheo tše mmalwa le melawana. Melawana ye e hlolega go molaokakaretšo eupša e ka rulaganywa ka molaong. Mohlala wa thulaganyo ye bjalo ke Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata.
Molao ke kgwekgwe ya melao ye mmalwa yeo e amanago le maatlataolotoka. Go ya ka molao wo, gore kgorotsheko e tle e be le maatlataolotoka e swanetše go matlafatšwa gore e phethagatše ditaelo tša yona: Eckards 17. Kgorotseko e swanetše go ba le maatla godimo ga bomotho bja moiphemedi le thoto ya gagwe.
Kgopolo ya bonagaselete e amana le thuto ya kgontšho, Maatlataolotoka a kgaoleditšwe go ya ka nagaselete. Bona Polak 2. Maatlataolotoka a kgorotsheko a kgaoletšwe go ya ka tikologo ye itšego goba ye e hlalošišitšwego.
Sekafoko sekhwi ge se fetoletšwe ntšukantšu se ra gore mmelaedi o latelela moiphemedi foramong ya gagwe. Ge mmelaedi a rata go thoma ka ditshepedišo tša semolao kgahlano le moiphemedi, mmelaedi o swanetše go dira bjalo ka go kgorotsheko yeo e nago le maatlataolotoka godimo ga bomotho bja moiphemedi le thoto ya gagwe. Gantši kgorotsheko yekhwi ke kgorotsheko ya tikologo yeo moiphemedi a dulago go yona e sego moo go dulago mmelaedi. Le ge go le bjalo, go na le maarogi mo molaong wo, go fa mohlala: kgorotsheko e ka ba le maatlataolotoka ka gobane seo se hlotšego tiro se hlolegile ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka a yona. Malebana le Dikgorotsheko tša Bomaseterata karolo 28(d) ya Molao wa 32 wa 1944 wa Dikgorotsheko tša, Maseterata e beakenyetša gore, gore kgorotsheko e be le maatlataolotoka mo maemong akhwi, seo se hlotšego tiro se swanetše go tšwa ka moka ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka a kgorotsheko.
Ka lebaka la melao ye e phegišanago ya maatlataolotoka, go na le kgonagalo ya gore dikgoro tša go feta e tee di be le maatataolotoka godimo ga taba e tee ye e swanago. Ka gobane mmelaedi e le molaodi wa molato - dominis litis- ke gore o na le taolo godimo ga molato wa gagwe, o na le tokelo ya go kgetha gore a ka iša molato wa gagwe ka go kgorotsheko efe. Gantši mmelaedi o kgetha foramo yeo e tlogo mo swanela go ena le yeo e swanelago moiphemedi.
Maatlataolotoka a rerwa tirelong ya tagafalo e sego ge tagafalo e ntšhiwa. Ge kgoro e filwe maatlataolotoka e a swara go fihlela ge molato o fetšwa. Standard Credit Corporation Ltd v Bester and Others 1987 SA 812(W) at 819. Ge kgorotsheko e be e na le maatlataolotoka nakong ya ge go romelwa tagafalo goba tshepetšo ya kgorotsheko yeo ditshpedišo tša yona di thomišitšwego/ hlomilwego, phetogo ye e kago latela ya mabaka e ka se ke ya amoga kgorotsheko maatlataolotoka a yona.
Mohlala: kgorotsheko yeo e nago le maatlataolotoka ka ge moiphemedi nakong ya ge go ntšhiwa tagafalo a dula tikologong yeo e nago le maatlataolotoka, gona e tla tšwela pele ka go ba le maatlataolotoka mo molatong wo le ge ka morago ga go thongwa ga tshepetšo yeo, moiphemedi a sa hlwe a dula ka tikologong ya kgorotsheko yeo.
Ke boikarabelo bja mohlankedi ofe le ofe yo a swerego marapo go kgonthiša gore kgorotsheko ya gagwe e na le maatlataolotoka a go ka seka molato wo o lego pele ga yona. Sekhwi se direga kudu malebana le dikgaoletšo tša mohuta le kelo ya kleime. Go swanetše go lemogwa gore ge e le ka ga dikgorotshekpo tša setlwaedi ga go kgaoletšo ya ditšhelete yeo e beilwego. Le ge go le bjalo, Protšeke yeo e sego ya Mehleng ka ga Molaosetlwaedi ya Khomišene ya Molao, e digela gore go tšweletšwe kgaoletšo go sepelelana le setlwaedi le bonolo bja Dikgorotshekosetlwaedi.5 Moo moiphmedi a tšwelelago ka kgorong ya tsheko yeo e se nago le maatlataolotoka godimo ga bomotho bja gagwe gomme a sa ganane le maatlataolotoka ao a kgorotsheko, gona kgorotsheko e tla ba le maatlataolotoka a go seka molato. Ka tsela yona yekhwi moiphemedi o ipeile ka fase ga maatlataolotoka a kgorotsheko. Karolo 281 f ya Molao wa 32 wa 1944 wa Dikgorotsheop tša Bomaseterata go ya ka mo o fetotšwego. Le ge go le bjalo, moo go se nago le tšwelelo ya moiphemedi, mohlankedi wa go swara marapo o na le boikarabelo bja seng mero motu bja go hlagiša taba ya maatlataolotoka a bonagaselete. Ka fao moo go nago le boitlhagišo bja moiphemedi, mohlankedi yo a swarego marapo a ka se kgone ka boyena go tšweletša taba ya maatlataolotoka a bonagaselete. Moo taba ya tlhokagalo ya maatlataolotoka e tšweletšwago, maikarabelo a tiišetšo gantši a magetleng a mmelaedi gore a kgonthiše gore kgorotsheko e na le maatlataolotoka. Bona Malherbe v Britstown Municipality 19491 SA 281 ©, fela tsela yeo moiphemedi a belaelago ka go hlokega ga maatlataolotoka gona boikarabelo bo ka boela magetleng a moiphemedi.
Kgopolo ya maatlataolotoka gape e amana le tatelano ya dikgorotsheko tša rena ka Afrika-Borwa, ka ge e sedimoša mabapi le maatla le dikgaoletšo tša kgorotsheko ye itšego e nago le tšona. Kgorotsheko ya molao, go lebeletšwe maatlataolotoka/maatla a yona, e ka dula bjalo ka kgoro ya malato wa mathomo goba bjalo ka kgorotsheko ya boipiletšo.
Kgorotsheko ya Molaotheo ke kgorotsheko ya ka godimodimo ka nageng malebana le ditaba ka moka tše di amanago le merero ya molaotheo. S 168 & 167.
Kgotlakgolo e akaretša Kgorokgolo ya Tsheko ya Boipiletšo yeo e ka hlongwago ka molao wa palamente go theeletša maipiletšo go tšwa go Dikgotlakgolo. Di ka seka molato ofe le ofe ka ntle le yeo e beetšwego ka thoko go ba ya kgorotsheko ya Molaototheo S166 & 169. Kgotlakgolo go thwe e na le maatlataolotoka a tlhago (ke gore e hwetša maatlataolotoka a tšona go tšwa go molaokakaretšo).
Dikgorotsheko tša Bomaseterata di ka seka molato ofe le ofe wo o laeditšwego ke Molao wa palamente. Dikgorotsheko tšekhwi di ka se kgone go nyakišiša goba go tšea sephetho mabapi le go ba molaotheong ga molao ofe le ofe goba maitshwaro a mopresidente - S166 & 170. Dikgorotsheko tša Bomaseterata di ukangwa e le dihlolwa tša molao (ke gore di hwetša maatla a tšona go molao woo o di hlolago, Molao wa 32 wa 1944 wa Kgorotsheko ya Maseterata). Gape dikgorotsheko tšekhwi di hwetša maatla a tšona go melao ye mengwe go e na le Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata. Ka fao Kgorotsheko ya Masetarata ga e na le maatla ka ntle le ao e a filwego ke Molao wa Dikgorotsheko tša Bomasetarata le melao ye mengwe.
Dikgoro tša Setšo di wela ka legorong lekhwi. Dikgorotsheko tša Magoši le Mantona di hlotšwe le goba go amogelwa go ya ka dipeelano tša melao yeo e bego e le gona pele ga go hlamiwa ga Molaotheo. Mohlala wa melao ye bjalo ke Molao wa Pušo ya Babaso wa 38 wa 1927. Go ya ka dipeelano tša temana ya 2 ya Šetulo 6 go Molao wa Molaotheo, melao ka moka yeo e bego e šoma pele ga go hlamiwa ga Molao wa Molaotheo , ka taolo ya Molao wa Molaotheo, e tla tšwela pele go šoma go fihlela ge e fetolwa goba e phumolwa. Go ya ka Molao wa Pušo ya Babaso ga go na le tatelao yeo e beilwego ya dikgorotsheko tša setšo tša setlwaedi, Gapegape ga go na le peakanyetšo ya boipiletšo go tšwa go kgorotsheko ya mantona go ya go kgorotsheko ya Kgoši. Ka go bobedi Melao ya Bosenyi le ya Segae boipiletšo bo diatleng tša Dikgorotsheko tša Bomasetarata. Bona pego ka ga Dikgorotsheko tša Setšo & Mehola ya toka ya Baetapele ba Setšo ya 21 Janaware 2003: Khomišene ya Molao ya SA letl.4 le karolo 12 & 20 ya Molao wa Pušo ya Babaso. Ka go ditšhaba tše dingwe tša setšo, tirišo yeo e šomišwago, ke gore dipelaelo goba dikleime di thoma ka khanseleng ya lapa gomme ge di se tša rarollwa di išwa go ntona ke moka morago tša išwa go kgoši. Go tloga go Kgoši boipiletšo bo išwa go Kgorotsheko ya Maseterata.
Pele ga go hlamiwa ga Molao wa Molaotheo wa 108 wa 1996 wa Repabliki ya Afrika-Borwa, tlhamego le maatlataolotoka a dikgorotsheko tše e sego tša mehleng tša babaso ka Afrika-Borwa, di be di sepedišwa go ya ka dipeelano tša Molao wa 38 wa 1927 wa Pušo ya Babaso.
Dikgoro tša Magoši le Mantona, dikgorotsheko tša Bokomosasa le Dikgorotsheko tša Boipiletšo tša Dikgorotsheko tša Bokomosasa, e be e le dikgorotsheko tše e sego tša mehleng tša babaso, Ka 1986, ka tatelo ya ditigelo tša Khomišene ya Nyakišišo ya Hoexter malebana le Sebopego le Go šoma ga dikgorotsheko, Dikgorotsheko tša Bokomosasa le Dikgorotsheko tša Boipiletšo tša Dikgorotsheko tša Bokomosasa di ile tša fedišwa.6 Maatlataolotoka a dikgorotsheko tšekhwi a ile a šutišetšwa ka go dikgorotsheko tša bomaseterata. Go tloga lebakeng leo melato gare ga babaso e be e sekwa ke dikgoro tša bomaseterata go ya ka dipeelano tša maatlataolotoka a tšona a mehleng. Ke moo Dikgorotsheko tša Bomaseterata di bego di kgona go diriša molaosetlwaedi mo diphapanong gare ga babaso. Go ya ka dipeelano tša karolo 1 ya Molao wa Phetošo ya Molao wa Bohlatse wa 1988. Bomaseterata ba be ba kgona go diriša tsebo ya toka ya molaosetlwaedi. Mo legatong leo la tlhabologo molaosetlwaedi o be o se wa amogelwa bjalo ka peakanyo ya molao ye e amogelegago ka go Repabliki ya Afrika-Borwa. Molao wa naga o be o sa amogele dihlodi tša tiro tšeo di tšwago go ditiragalo go tšwa go molaosetlwaedi. (Seymour 7). Mo tiragalong yeo go amegago mothomoso le yoo e sego mothomoso go be go dirišwa fela molaokakaretšo. Mohlala wo mobotse ke moo Sipho, monna wa mothomoso a nyetšego mosadi wa gagwe Sibongile ka lenyalo la Sesotho a sekišago Kobus, monna yo e sego mothomoso malebana le ditshenyagelelo tša bootswa. Molaokakaretšo o tla dirišwa ka gobane yoo e sego mothomoso Kobus a amegago bjalo ka mosekišwa. Ge go dirišwa molaokakaretšo Sipho o tla tšewa gore ga se a nyala ka fao ga a na le lebaka le le tiilego la go tšea dikgato ka gobane lenyalo la Sesotho le be le sa amogelwe bjalo ka lenyalo (Bona Seymour 7).
Tona a ka dumelela Magoši le Mantona le Batlatši go seka melato ya segae.
Go ya ka dipeelano tša karolo 12 tša Molao wa 1927 wa Pušo ya Babaso, Tona a ka fa Magoši, Mantona le batlatši ba kgoši maatla a go seka melato ya segae. S12 E BALEGA KA TSELA YE: " Tona a ka no (a) dumelela kgoši ya mothomoso goba ntona ye e amogetšwego goba e beilwego ka fase ga karolwana ya goba ya karolo ya bobedi, go seka le go bea kleime ya segae yeo e hlolegago go molao wa Babaso le setlwaedi woo o tlišitšwego pele ga gagwe ke Bathobaso kgahalano le Bathobaso bao ba dulago ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka ya gagwe. (b) Ka kgopelo ya kgoši efe le efe goba ntona yeo e filwego maatlataolotoka go ya ka temana ya (a), a ka dumelela motlatši wa kgoši ye bjalo go seka le go bea dikleime tša segae, tšeo di hlolegago go molao wa Babaso le tlwaelo tše di tlišitšwego pele ga gagwe ke moagi wa mothomoso kgahlano le mothomoso ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka a gagwe, GE FELA Kgoši ya Mothomoso, Ntona goba letsogo la Kgoši a ka se ke ka fase ga karolo yekhwi goba ka fase ga molao ofe le ofe, a ba le maatla a go laetša taba ya phedišo, tlhalo goba kgaogantšho, tše di hlolelegago go tšwa ka lenyalong." Dipeakanyetšo tše bjalo di hwetšwa ka Transkei (Melao ya 13/1982 & 6?
(Molao wa 29 wa 1979) Kwandebele (Molao wa 3 wa 1984) - Bona Bennett 76 ka nolofatšo malebana le maatlataolotoka le tshepedišo.
Dinyakwa tše di swanetšego go kgotsofatšwa pele Kgoši, Ntona goba letsogo la Kgoši a ka diriša maatlataolotoka.
Tumelelo ka Tona Karolo 12 . Bona 1.5.
Phapano e swanetše go ba gare ga Bathobaso.
Kgoši, Ntona goba letsogo a ka theeletša diphapano tše di lego gare ga bathobaso.
Mothomoso o tla akaretša motho ofe le ofe yoo e lego leloko la setšhaba sefe le sefe sa batala goba setšhaba sa Afrika. Mohlobo ke ntlha ye bohlokwa ge go laetšwa maatlataolotoka a dikgorotsheko tša setlwaedi.
Ge go lekolwa dipeakanyetšo tša tekatekano tša Molao wa Ditokelo tša botho, potšišo ke gore a na sekhwi ga se fo swana le kgethollo Go ya ka TW Bennet 1995 17 sekhwi ke kgaoletšo ye maleba ye e lokafatšegago malebana le tokelo ya go se kgethollwe. Bona gape S36 ya Molaotheo Dikgoro tša Setšo ga go pelaelo gore di šoma go hola Maafrika, bao ka lebaka la ditšhelete le thuto ba se nago le phihlelelo ya dikgorotsheko tša bomaseterata goba dikgorokgolo tša tsheko, mme ka fao kgato yeo e sego ya mehleng yeo e welago ka fase ga Karolo 83 a ya Molao wa Molaotheo wa Lebakanyana Karolo 92 ya Molao wa Molaotheo wo Mofsa. TW Bennet 1995 77. Lebaka le legolo ke fo beakjanyetsa Maafrika foramo go sepelelana le ditetelo tša bona tša setšo, Bennett 1995 77. Ka go Bangindawo le ba bangwe v Head of the Nyanda Regional Authority & aniother 1998 3 SA 262Tk go ile gwa ba le kgopolo ya gore le ge nyakego ya mohlobo e nyatša ditokelo tša tekatekano pele ga molao ke kgaoletšo yeo e lokafatšegago. Kgorotsheko ka go Mhleka & Feni v Head of the Western Tembuland Regional Authority & Another 2001 1 SA 574 Tk mo dintlheng tše di swanago kgoro e hweditše gore tlolo yekhwi ga e lokafatšege. Khomišene ya Molao ka go Pampiri ya Ditherišano ka ga Dikgorotsheko tša Setšo temana ya 6.6.2, le ge go le bjalo, e digela phumolo ya dipeakanyetšo ka moka tša kgethollo ka go Molao wa Pušo ya Bababso le gore maatlataolotoka a swanetše go theiwa fela godimo ga tlhago ya kleime, madulo le tšhomišego ya molaokakaretšo?
Mantšu a a lego ka go Karolo 12 (a) le (b) " Modudi wa mothomoso kgahlano le mothomoso ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka ya kgoši ye bjalo", ge a hlalošwa ntšukantšu, o ka re a šišinya gore, gore kgoši e be le maatlataolotoka mo go molato wa segae bobedi mmelaedi le moiphemedi ba swanetše go ba baagi ba tikologo ya maatlataolotoka ya kgoši. Go ya ka Seymour letl.15 bodulo bja moiphemedi fela ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka bo lekane go fa kgoši maatlataolotoka a go seka molato wa segae. Lebakeng la Yo e bego e le Tona ya Ditaba tša Babaso (Exparte Minister of Native Affairs), go be go tšewa gore ka ge bodulo e le lereo la theklnikale la molao, bo swanetše go hlathollwa go ya ka molaokakaretšo. Bodulo ga bo akaretše bodulo bja sa ruri gomme dikgopolo tše pedi tšekhwi di swanetše go farologantšhwa. Bodulo bo šupa fela lefelo la mehleng la go dula. Motho a ka ba le mafelo a go feta le tee ka nako e tee. (Sey7mour 15). Mo seemong se se bjalo go tšewa gore o dula lefelong leo a phelago go lona nakong ya ge a romelwa tagafalo. (Seymour letl.15). Ga se be gwa laetšwa gore ke maemo afe a tulelaruri a a nyakegago mabapi le bodulo. Le ge go le bjalo, go ka se thwe motho o dula lefelong le itšego mola motho a filo etela lefelo sebakanyana. Maemo a tulelaruri a a nyakega (Seymour letl.15). Tulelaruri ya motho ke lefelo leo motho go tšewago gore o go lona le nakong ya ge a se moo ka sebele. DSP Cronje le J Heaton7 ba hlalošiša tulelaruri bjalo ka " lefelo leo go lona motho go tšewago gore o gona ka nepo ya go šomiša ditokelo tša gagwe le go phethagatša ditlamego le nakong ya ge a se gona ka sebele." Motho a ka ba le tulelaruri e tee ka nako e tee.8 Moiphemedi yoo e sego modudi a ka fa kgorotsheko maatlataolotoka ka go ipea ka fase ga maatlataolotoka a kgorotsheko yeo.
Kleime ya Segae e swanetše go hlaga ka go molaosetlwaedi le setlwaedi fela.
Maatlataolotoka a Kgoši goba Ntona a lekaneditswe go dikleime tše di tšwago go molaosetlwaedi le setlwaedi. Kgoši goba Ntona ga a na le maatla a go seka melato yeo e hlolwago ke molaokakaretso. Peakanyetšo ya Karolo 12 ya Molao wa Pušo ya Babaso, e tloga e beela ka thoko maatlataolotoka a kgoši, ntona goba letsogo la kgoši mo ditabeng tšeo di amago phedišo, tlhalo goba kgaogano tše di tšwago lenyalong. Ka ge go ya ka dipeelano tša Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Sesotho, lenyalo la Sesotho le filwe maemo a go swana le a manyalo a segae gomme le ka fedišwa fela ka tlhalo, phedišo ya lenyalo la Sesotho gape e wela ka ntle ga maatlataolotoka a dikgorotsheko tša setlwaedi.10 Le ge go le bjalo, Dikgorotshekosetlwaedi di ka kgona go lamola diphapanong tša lapa pele ga tlhalo.11 Di itshwarela maatlataolotoka ka go dikleime pele ga lenyalo, k.g.r. dikleime tša go buša magadi, dikleime tša bootswa moo molaokakaretšo o sa šomego. Dikgorotsheko ka moka ka RSA di na le maatla le bokgoni bja go diriša molaosetlwaedi. Bona Pego ya Khomišene ya Molao ya SA mabapi le thulano ya melao ya Setemere 1999 mo letlakaleng la 192. Bona gape S211 ya Molao wa Molaotheo le Molaophetošo wa 45 wa 1988 wa Molao wa Bohlatse. Karolo 12 e thibela dikgorotsheko tša Setšo go seka melato ya segae yeo e hlolegago go tšwa go molaokakaretšo. Mo go Ngwenya v Mavana12 go ile gwa ba le kgopolo ya gore ka ge molaokakaretšo o be o šomišega go kleime ya bootswa, dikgorotsheko tša Setšo ga di na le maatlataolotoka a go theeletša molato woo. Ka go Nkosi v Mdhladhla13 e lego molato woo o bego o ama kleime ya ditshenyagalelo tša go kata, kgorotshko ya Boipiletšo e bile le kgopolo ya go re ka ge molaosetlwaedi o dumeletšwe fela tiro ya bosenyi mo mabakeng akhwi, kgorotsheko ya Setšo ga e na le maatlataolotoka. Le ge go le bjalo, bobedi bja dipeakanyo tšekhwi tša molao bo beakanyeditše tharollo yeo maatlataolotoka a kgorotshko ya Setšo e e tiišeditšego. Bona Cebekulu v Shandu14. Bona Pego ya Khomišene ya Molao ya SA ka ga thulano ya Melao, Setemere 1999 letlakaleng la 19 fn27, Go swanetše go lemogwa gore ka fase ga Karolo 20 ya Molao wa Pušo ya Babaso, Baetapele ba Setšo ba na le bokgoni bja go theeletša melato ye mengwe maemong a molaokakaretšo goba molaosetlwaedi, ge fela bobedi mosekišwa le mmelaedi e le bathobaso. Ge ba šomiša maatlataolotoka a bona mabapi le bosenyi S20 (a) e matlafatša Dikgorotsheko tša Setšo go šomiša molaosetlwaedi le molaokakaretšo. Bona Pego ya Khomišene ya Molao ya SA ka ga thulano ya melao ya Setemere 1999 letlakaleng la 44 & 48. Ka go dikleime tša karolo kabelo ya ditshenyagalelo e swanetše go latela ditlwaelo tša setšhaba. Bona Mkombo v Mathungu15. Go ile gwa ba le kgopolo ya gore dikleime tša magadi a a lefilwego mabapi le lenyalo la segae, morago ga tlhalo ke kleime yeo e hlolegago go molaosetlwaedi le setlwaedi.
Kgaogano ye e hlolegago go tšwa lenyalong.
Go ya ka Karolo 21A ya Molao wa Pušo ya Babaso, Tona e na le maatla morago ga ditherišano le khansele ya setšhaba yeo e hlomilwego go ya ka dipeelano tša karolo 21 ya Molao wa 125 wa 1977 wa Dikhansele tša Setšhaba go abela maatlataolotoka a segae goba a bosenyi a go swana le ao a abetšwego kgoši goba ntona go ya ka dipeelano tša karolo 12 le 20 tša Molao wa 38 wa 1927 go mothomoso malebana le tikogolo goba karolo ya tikologo yeo ya khansele bjalo ka ge tona a ka beakanya. Go ya ka dipeelano tša karolo 22 ya Molao wa 125 wa 1977 wa Dikhansele tša Setšhaba, dipeakanyetšo tša karolo 12 le 20 mo molatong wo mobjalo di tla šoma mabapi le mothomoso yo bjalo ka nolofatšo le dikamantšho go ya ka moo di tlogo beakanywa ke Tona ka go Kuranta ya Mmušo. Dipeakanyo tšekhwi le ge go le bjalo, ga se ke di šomišwa - Bona Seymour letl.18 go hwetša mabaka.
Mmelaedi yoo a ratago go thomiša kgato kgahalno le moiphemedi o ya lefelong la moiphemedi a felegeditšwe ke dihlatse, baeletši, bathekgi le mang le mang yoo mmelaedi a bonago a nyakega. Ge ba fihla mmoleledi o hlagiša molato wa mmelaedi go moiphmedi. Moiphemedi yoo a bego a se a itokišetša ketelo yekhwi ga a gapeletšege go ikarabela semeetseng. A ka no botša mmelaedi le bafelegetši ba gagwe go boa letšatšing le nakong ye e beilwego, Mohola wa kgato ya mathomo ke gore o tla be a sedimošitšwe ka botlalo ka ga sebopego le maatla a molato wa mmelaedi.
Mo tšatšikgweding leo le beilwego, mmelaedi o tšweletša molao wa gagwe gape selebaneng sa moiphmedi le baeletši ba gagwe. Dihlatse go tšwa mahlakoreng ka mabedi di a bitšwa. Le ge go se na le molamodi taba ye ke ya sekatoka ka tlhago gomme ditaba di senkwa ka botlalo go tšwa mahlakoreng a go fapana.17 Tshepedišo yekhwi e tšewa gore ke " go tšea kgato" gomme e tšewa bjalo ka kgato ya mathomo ya tsheko. Mo legatong leklhwi moiphmedi ge a lemogile maatla a tatofatšo ya mmelaedi, a ka no amogela tatofatšo yeo, gomme se se ra gore tatofatšo ya mmelaedi e tiišeditšwe. Ke gona taba ya ditefo e ka no rulaganywago. Mmelaedi le yena ge a lemogile maatla a boiphemedi bja moiphemedi a ka phetha ka go tšea sephetho sa gore ga go bohlokwa go tšwela pele ka taba ye. Legato lekhwi le sepedišana le thumo ya maipobolo (litis contestation).
Moo moiphemedi a ngangabetšego gomme mmelaedi a ratago go tšwetša molato pele, a ka no tloša phathi ya gagwe gomme a dira boipiletšo go ntona ye e nago le maatla goba ye e nago le maatla ka gare ga tikologo goba selete.19 Ntona ye e se nago le tumelelo ga e na le maatla a go gapeletša moiphemedi go ba gona goba go gapeletša kahlolo. Ge moiphemedi a ka amogela boikarabelo mo foramong ya Ntona ye e se nago le maatla, eupša a gana go lefa, gona mmelaedi a ka thomiša ka ditshepedišo tša gagwe ka go kgorotsheko ya Kgoši gomme moiphemedi o tlo gatelelwa go maipobolo a gagwe.20 Moo lehlakore le sego la kgotsofatšwa ke sephetho sa Ntona le ka iša taba ya lona kgorotshekong ya Kgoši. Kahlolo ya Kgorotsheko ya Kgoši goba kgorotsheko ya Ntona ye e se nago maatla e a tlema gomme phethagatšo e ka latela go tšwa moo.21 Phathi e ka re sebakeng sa go thomiša ditatofatšo go kgorotsheko ya Ntona, ya leba thwii go kgoro ye e nago le maatlataolotoka a maleba, e lego kgorotsheko ya ntona ye e filwego maatla, Kgoši goba le ge e ka ba kgorotsheko ya Maeterata.22 Kgoši a ka no ganana le kahlolo ya Ntona gomme Kgošikgolo a ka phaela ka thoko kahlolo ya Kgoši.
Hlatse e tšweletša lehlakore la yona ka ntle le go tsenwa ganong. Phathi goba leloko lefe le lefe la Khuduthamaga ya Kgoši goba leloko lefe le lefe la setšhaba le le lego gona le ka botšišiša hlatse. Tshepetšo yekhwi e sepedišwa ka tsela ya tlhompho le bokgwari go se dikgaoletšo mabapi le mokgwa wa boitlhagišo.
Morago ga go theeletša bohlatse ka moka le dipolelo tša mang goba mang yo a lego gona, Kgoši ka thušo ya Baeletši ba gagwe o dira khwetšo go ya ka molaosetlwaedi le boikgopolelo. Ge khwetšo yekhwi e se ya tlwaelega, gona e tla šoma bjalo ka mohlala.23 Tshepetšo yekhwi e ama dikhwetšo tša dintlha le tšhomišo ya molao dintlheng tšekhwi.
Kgoši goba Ntona ye e swarago marapo kgorotshekong ya setlwaedi o hlama kgorotsheko ya setlwaedi, Kahlolo ya mohlanka yo bjalo wa go swara marapo ke ya makgaolakgang fela e laolwa ke tokelo ya mosekišwa ya go dira boipiletšo ka fao go be le tshekolefsa ya molato wo o sekilwego - res judicata - Tsautsi v Nene.24 Lentšu lekhwi "kahlolo" le šupa taelo ya kgorotsheko le mabaka a taelo. Le ge go sa nyakege gore mabaka a fiwe ka nako e tee le go fiwa ga taelo, tshepetšo ya kakanyo yeo e thekgago taelo e swanetše go ba pepeneneng kgopolong ya Kgorotsheko pele ga ge taelo e fiwa. Ge kahlolo e filwe Kgoši goba Ntona goba letsogo ga ba sa le modirong - functus officio. Kahlolo ya Kgoši e ka no tlogelwa. Sephetho sa go tlogela se swana le ge kgato yeo e gafetšwe ka thoko. Komani v Qabongwana.25 Kgoši goba Ntona o na le boikarabelo bjo tlemago26 bja go ngwadiša rekoto ya kahlolo ya gagwe kua kantorong ya Maseterata pakeng ya dikgwedi tše pedi go tloga tšatšikgweding la kahlolo. Dikarolo 6 & 7 GN2082 ya 1967. Ge Kgoši a ka palelwa ke go ngwadiša kahlolo ya gagwe gomme ya be ya felela, o rwala boikarabelo bja ditahlegelo tšeo di wetšego diphathi ka baka la tlhokomologo yekhwi. Seymour 17 le Bhengu v Mpungose27. Kahlolo ya Kgoši goba Ntona bjalo ka ge e rekotilwe le go ngwadišwa go tšewa gore e nepagetše go fihla ge e phegišwa mme e lokišwa. Ge nepagalo ya rekoto e phegišwa, tsebišo e swanetše go fiwa phathi ye nngwe yela le Kgoši ye e amegago - Kunene v Mandoda28...
Lereo lekhwi " phethagatšo" le šupa tshepetšo yeo ka yona moholegi wa kahlolo a nyakago kgotsofatšo ya sekoloto sa kahlolo. Tshepedišo ya phethagatšo ya molaosetlwaedi wa setšo e swanetše go latelwa - Bona S1 ya gn 2802 ya 1967. Kahlolo ya kgorotshekosetlwaedi e phethagatšwa ka go thopa thoto ya mokoloti wa kahlolo ke motseta wa kgoši. Ge thopo e phethilwe go ya ka setlwaedi ga go thoto yeo e tlogelwago mo thopong yekhwi.29 Ge go ka direga gore motseta wa kgoši a thibelwe, moholegi wa kahlolo a ka hwetša thušo ya tshepetšo ka go kgoro ya Maseterata, gomme ya ntšha lengwalo la phethagatšo - Bona S8 ya GN 2802 ya 1967. Kgoši yeo e dumelago gore e hlotše go thopiwa mokhwi e ntše e tseba gore thoto yeo e thopilwego ke ya motho wa boraro, e rwala boikarabelo ka sebele bja go buša thoto tšeo - Khanyile v Khanyile .30 Ge kgomo ya motho wa boraro e ka thopša ke moromiwa wa kgoši gona motho wa boraro o na le tokelo ya go e tšea le ge e ka ba e le kae goba kae goba le ge e rekišeditšwe yo mongwe - Hlatshwayo v Hlongwane.31 Go ya ka dipeelano tša Molao wa 8 wa GN 2082 wa 1967, ditshepedišo tša motho wa boraro (dikleime tša motho wa boraro) di swanetše go theeletšwa ke kgoši yeo e filego kahlolo goba molatedi wa gagwe ka maemo. Tšhitego ya go šetša tshepedišo yekhwi ya setlwaedi e ka hlola kleime ya ditshenyagalelo -Thabethe v Ndlovu & Others.32 Kgoši ga se motseta wa mang le mang. Ka fao tefo go kgoši ge e se ge e le ka taelo ya moholegi wa kahlolo ga e fediše molato - Majozi v Majozi.
Boipiletsao le phegišano (tebeledišišo) ke ditshepedišo tšeo di ka dirišwagp go phegiša kahlolo ya kgorotsheko ya tlase ka nepo ya go dira gore kahlolo e lokišwe goba e beelwe ka thoko.34 Le ge go le bjalo, ye nngwe le ye nngwe ya ditshepedišo e lebane le mabaka a a itšego fela. Mabaka a go ipelaetša ke ona a laetšago gore ke tshepedišo efe ye e lebanego.35 Ge pelaelo e theilwe godimo ga phošo ya go hloka šedi goba go se be molaong nakong ya ditshepedišo, gona tshepedišo ya phegišano e lebane.36 Mehlala ya tshepedišo ya go hloka šedi e akaretša go hlokomologa melao ya toka. Go fa mohlala go šitega go šetša molao wa go theeletša mahlakore ka mabedi (audi alteram partem). Go ya ka molao wokhwi kgorotsheko e swanetše go theeletša mahlakore ka bobedi pele ga ge e tšea sephetho. Tšhitego ya go dira bjalo e hlola phošo ye kgolo ya go hloka šedi. Le ge go le bjalo, moo pelaelo e theilwego godimo ga lebaka leo le tšerwego ke kgorotsheko go fihlelela sephetho gona boipiletšo bo lebane mabakeng akhwi.37 Boipiletšo gantši bo lebane le rekoto ya ditshepedišo mola phegišano e ka theiwa godimo ga dipelaelo le ka godimo ga rekoto.38 Le ge go le bjalo, go na le mabaka a mangwe moo ye nngwe le ye nngwe ya ditshepedišo tše pedi tšekhwi e ka lebanago. Mohlala, mohlankedi yo a swerego marapo a ka dumela gore o dumeletše bohlatse bjo bo sa amogelegego gomme bohlatse bjo sa dumelegego bo tšwelela rekotong. Mo tabeng yekhwi gona phegišano goba boipiletšo di tla ba maswanedi.
Potšišo ya gore dikgorotsheko tša maseterata di na le maatla a phegišano godimo ga dikgorotshekosetlwaedi e sa ntše e letetše go arabja. Dikgorotsheko tša Bokomosasa tšeo maemo a tšona a tšerwego ke dikgorotsheko tša bomaseterata, di be di na le maatla a boipiletšo godimo ga dikgorotshekosetlwaedi fela - Latha v Latha & Another.39 Ka go Bhulose v Bhulose40 go bile le kgopolo ya gore kgorotsheko ya Komosasa e be e se na le maatla a go phegiša dikahlolo tša dikgorotshekosetlwaedi. Karolo 12 ya Molao wa Pušo ya Babaso le karolo 29A ya Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata di tloga di matlafatša thwii kgorotsheko ya Maseterata go lekola maipiletšo go tšwa go dikgorotshekosetlwaedi, eupša bobedi bja dikarolo tšekhwi ga bo ukame phegišano/tebeledišišo. Kgorotsheko ya Maseterata ke sehlolwa sa molao gomme ga e na le maatlataolotoka ka godimo ga ao e a filwego ke Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata le melao ye mengwe. Go bonala go se na le peakanyetšo ya semolao ye e matlafatšago kgorotsheko ya masetarata go lekola diphegišano tša segae go tšwa go Dikgorotshekosetlwaedi. Go ya ka dipeelano tša karolo 35 (o) le ge go le bjalo, molatofatšwa yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya go sekišwa ka toka, e lego seo se akaretšago tokelo ya go dira boipiletšo goba phegišano go Kgotlakgolo. Go bonala nke karolo yekhwi e matlafatša Dikgorotsheko tša Bomaseterata go phega kahlolo ya kgorotshekosetlwaedi . Le ge go le bjalo tšhupetšo go "molatofatšwa yo mongwe le yo mongwe" mo go karolo yekhwi go ukama gore karolo yekhwi e šoma fela go melato ya bosenyi. Fela go swanetše go elwa hloko gore ge kgorotsheko ya maseterata e theeletša boipiletšo go tšwa go kgorotsheko ya setlwaedi e na le maatla a magolo go tiišetša, go fetola goba go beela ka thoko sephetho sa kgorotshekosetlwaedi morago ga go theeletša bohlatse bofe le bofe bjo bo tšweleditšwego legatong la mahlakore goba bohlatse bofe le bofe bjoo kgoro e bonago bo nyakega. Go feta moo kgorotsheko ya maseterata e na le maatla a go katološa kgaoletšo ya nako ye e beilwego ka go Melao ya Kgorotsheko ya Magoši le Mantona R2082 ya 1967. Go bonala nke boipiletšo go kgorotsheko ya Maseterata ga se bja kgaoletšwa go fihla go rekoto. Ka fao bohlatse bjo bongwe le bjo bongwe mabapi le dikarogo e ka ba bo le rekoteng goba aowa bo ka theeletšwa. Sekhwi go bonala se dira gore go se be bohlokwa go farologantšha gare ga boipiletšo le phegišano malebana le go hwetša tokišo go tšwa go kahlolo ya kgorotshekosetlwaedi ka go kgorotsheko ya maseterata. Ka ge tsheko ya boipiletšo e le tshekišolefsa, go dio se nyakege go tsinkela phegišano bjalo ka tlhatlolano.
Kahlolo ya Kgoši goba Ntona e ka ba le boipiletšo ka go Kgorotsheko ysa Maseterata yeo e nago le maatlataolotoka go yona. Karolo 12 e balwa le karolo 29A ya Molao wa 32 wa 1944 wa Dikgorotsheko tša Bokomosasa. Kgorotsheko ya Maseterata ye e nago le maatlataolotokla ke kgorotsheko ya Maseterata yeo e tlogo ba e ile ya ba le maatlataolotoka a go seka molato wo lekgeng la mathomo. Sekhwi se šupa Kgorotsheko ya Masetarata ye e nago le maatlataolotoka a sammaletee le kgorotshekosetlwaedi ye go bolelwago ka yona.41 Kahlolo ya kgorotshekosetlwaedi e ka dirwa boipiletšo go kgorotsheko ya Maseterata le ge e se na le sephetho go kahlolo ya mafelelong, Ntshaba v Piti.42 Diphathi ka go boipiletšo di swanetše go tšewa bjalo ka mmelaedi le moiphemedi e sego moipiletši le moikarabedi - Dlamini v Sibisi.43 Boipiletšo bo lebantšwe le ditaba tšeo di beilwego rekotong ya diphathi, Kahlolo ya kgorotshekosetlwaedi e tlema mahlakakore (res judicata) ka bobedi mo e lego gore ga e tlo dira boipiletšo ka yona.44 Ka fao moo mmelaedi a nyakilego dikgomonaka tše 19 eupša kgoši a file kahlolo ya dikgomonaka tše nne, gomme mmelaedi a dira boipiletšo kgahhlano le kahlolo ye, ke go hloka bokgoni ka thokong ya kgorotsheko, ge mo boipiletšong go ka thekgwa moiphemedi. (ke gore ka go gafela molato wa mmelaedi ka thoko) mola moiphemedi yena a se a dira boipiletšo kgahlano le bjona. Moo khwetšo e lego ka thokong ya moiphemedi kgorotsheko ye e lego boipiletšong e swanetše go gafela boipiletšo bjoo ka thoko gore kahlolo ya kgorotshekosetlwaedi e amogelwe. Mthethwa v Mthethwa.45 Boipiletšo bo swanetše go dirwa pakeng ya dikgwedi tše pedi go tloga tšatšikgweding la kahlolo - Molao 9 Melao ya Kgorotsheko ya Magoši le Mantona R2082 wa 1967. Paka yekhwi, le ge go le bjalo e ka oketšwa ke Maseterata ge go tšweleditšwe lebaka le le kwagalago - Molao 9 . Ge boipoletšo bo amogetšwe phethagatšo ya kahlolo e fegwa gateetee go fihlela ge boipiletšo bo rumilwe goba bo felela goba bo gogetšwe morago - Molao wa 8 . Lehlakore le le angwago ke tshepedišo ga le lahlegelwe ke tokelo ya go dira boipiletšo go kgorotsheko ya Maseterata. Ka lebaka la go kgotsofatša goba go ikgafela go kgotsofatša kahlolo ya kgorotsheko ya Kgoši ka karolo goba ka botlalo goba go amogela kholo go ya ka dipeelano tša kahlolo yeo - Molao 9 . Moiphemedi yoo a dirago boipiletšo a ka buša gape a hlagiša kleime ye e thulanago le ge a se ke a e tšweletša mathomong mo ditshepedišong - Molao 12 wa Melao ya Kgorotsheko ya Magoši le Mantona R2082 wa 1967. Go amogelwa gore molao wokhwi o ka godimo ga tema ya maatla a yona. Seymour 33 ka go 166. Ge boipiletšo bo hlagišitšwe bo fela gateetee ge kahlolo yeo go dirwago boipiletšo kgahlano le yona e fela go ya ka molao 7 . Go ya ka dipeelano tša 7 kahlolo ya kgorotsheko ya Kgoši e a fela ge e se ya ngwadišwa le klereke ya Kgorotsheko ya Maseterata pakeng ya dikgwedi tše pedi morago ga tšatšikgwedi le e filwego ka lona go ya ka moo molao 7 o nyakago. Kahlolo yeo e fetilwego ke lebaka e dio swana le kahlolo yeo e sego gona ka fao ga go boipiletšo bjo bo ka dirwago kgahlano le yona - Sabelo v Njilo.46 Boipiletšo bo ka no se amogelwe kgahlano le kahlolo yeo e dirilwego ke kgorotshekosetlwaedi moiphemedi a se gona go fihlela ge kgopelo ya go fediša kahlolo e gannwe - Molao 9 . Melao ya Kgorotsheko ya Magoši le Mantona R2082 ya 1967. Mabapi le tshepedišo ya boipiletšo bona Molao 10 - 13 wa Melao ya Kgorotsheko ya Segae ya Amakhosi le Iziphakanyiswa (Kwazulu Natal GN 12 ya 1992) ya Molao wa 38 wa 1927. Ge boipiletšo bo amogetšwe mohlankedi wa go swara marapo wa kgorotshekosetlwaedi o tlamegile go fa kgorotsheko mabaka a kahlolo ya gagwe gareng ga matšatši a lesomenne a go tsebišwa ka ga boipiletšo. Ge mabaka a se be a ngwalwa gona a tla swanelwa ke go ngwalwa ke klereke ya kgorotsheko. Mabaka a mabjalo a tla bopa karolo ya rekoto ge go dirwa boipiletšo. Ge moswaramarapo wa kgorotshekosetlwaedi a ka šitwa ke go tšweletša mabaka a ka laelwa ke kgorotsheko yeo e theeletšago boipiletšo go dira bjalo gareng ga nako ye e filwego. Kgorotsheko ya boipiletšo e ka no bušetša tsheko morago go fa moswaramarapo wa kgorotshekosetlwaedi sebaka sa go e fa mabaka. Kgorotsheko ya boipiletšo, ka boikgopolelo bja yona, ya gafela ka thoko makaba a kahlolo - Molao 10 (d) le 11 Melao ya Kgorotsheko ya Magoši le Mantona R2082 ya 1967. Ge go balwa palo ya matšatši efe le efe ye e beilwego go ya ka dipeelano tša melao,47 Lamorena le letšatši la maikhutšo la setšhaba a ka se balwe. - Molao 15 . Boipiletšo ga se bja swanela go amogelwa moo kelo ya kleime e lego ka fase ga R10,00, ge e se fela ge kgorotsheko ya boipiletšo mo nyakišišong ya yona ya kakaretšo e ka tiišetša gore theo ye bohlokwa ya molao e a amega moo boipiletšong bjoo. Kgorotsheko ya Maseterata ge e theeletša boipiletšo go tšwa go kgorotshekosetlwaedi, e theeletša molato lefsa bjalo ka ge nke ke kgorotsheko ya mathomo. Ka fao e bea kahlolo ya yona legatong la yela ya kgorotshekosetlwaedi - Molao 12 . Ge go se no tiišetšwa, kahlolo ya kgorotsheko ya setlwaedi, e phaetšwe ka thoko goba e fetotšwe go tšewa gore ke kahlolo ya kgorotsheko ya Maseterata - karolo 29A ya Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata. Ka ge maatlataolotoka a Magoši le Mantona goba Batlatši a lekaneditšwe, molaosetlwaedi, ge go theeletšwa boipiletšo, kgorotsheko e gapeletšega go šomiša molaosetlwaedi. -Yeni v Jaca NAC (N-E) 31. Fela moo go hweditšwego gore kgorotshekosetlwaedi e sekasekile taba yeo e hlolegilego go tšwa go molaosetlwaedi, ditshepedišo di beelwa ka thoko ka baka la go hloka maatlataolotoka, Cebekulu v Shandu NAC(N-E) 196. Boipiletšo bjo bongwe gape go tšwa go kgorotsheko ya maseterata bo diatleng tša Kgotlakgolo.
Ka QwaQwa tirišo le tshepedišo ya maipiletšo go tšwa go Dikgorotsheko tša Magoši le Mantona ga di sa laolwa ke dikarolo 12 , 12 , 20 , 20 le 20 tša Molao wa Pušo ya Babaso. Dikarolo tšekhwi di fedišitšwe go ya ka dipeelano tša karolo 6 ya Molao wa Qwaqwa wa Maipiletšo go tšwa go dikgorotsheko tša Magoši le Mantona wa 7 wa 1988 ().. Tshepedišo bjale e laolwa ke Molao wa Qwaqwa. Karolo 3 ya Molao wa Qwaqwa e matlafaditše Tona ya Toka go hlama melao (laolago tirišo le tshepedišo ka go maipiletšo) yeo e tšeago maemo a Melao ya Kgorotsheko ya Magoši le Mantona R2082 ya 1967.
Dilete tšekhwi di hlamile melao ya tšona ka tatelano ka go hlomiwa ga Dikgorotsheko tša Bomaseterata go ya ka dipeelano tša karolo 2 ya melao ka bobedi; bjale Dikgorotsheko tša Bomaseterata di filwe maatlataolotoka a melao ye e fedišitšwego.48 Ka ge Dikgorotsheko tša Bokomosasa di be di ka kgona go theeletša maipiletšo a go tšwa go Dikgorotshekosetlwaedi, maatla akhwi le ona a filwe Dikgorotsheko tša Bomaseterata. Tirišo le tshepedišo ka go maipiletšo go tšwa go Dikgorotsheko tša Magoši di laolwa go ya ka dipeelano tša Melao ya Kgorotsheko ya Magoši le Mantona R2082 ya 1967.
Go ya ka karolo 20 ya Molao wa Pušo ya Babaso, Tona a ka no re ka go ngwala a dumelela Magoši & Mantona goba Matsogo a magoši maatla a go seka melato ya molaokakaretšo goba molaosetlwaedi , ka ntle le yeo e hlaotšwego ka go Šetulo ya Boraro ya Molao, ye e robilwego ke mothomoso kgahlano le mothomoso ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka ya gagwe.
Dikgorotsheko tša Setšo ga di a swanela go fa efe le efe ya dikotlo tše di latelago (S20 Molao wa Pušo ya Babaso) : Lehu50, Kgokong ye ntsho, kgobatšo ye šoro ya mmele, kgolego. Faene ya go feta R100,00 goba diruiwa tše pedi tše dikgolo goba dihuswane tše lesome. Kotlo ya go papatlwa.51 Kgaoletšo mabapi le kotlo ya go bethwa e sepelelana le karolo 12 ya Molao wa Molaotheo yeo e thibelago dikotlo tše šoro le tša go hloka botho. Go ya ka dipeelano tša karolo 20 ya Molao wa Pušo ya Babaso maipiletšo a bosenyi go tšwa go kgorotsheko ya Setlwaedi a swanetše go dirwa go Kgorotsheko ya Maseterata yeo e nago le maatlataolotoka pakeng ya matšatši a 30 a go kwebja - Molao 2 Molawana wa Maipiletšo a Bosenyi R45 wa 1961.
Go swanetše go lemogwa gore molaosetlwaedi ga o farologantšhe gare ga ditaba tša segae le tša bosenyi ka tsela ya go swana le ya molaokakaretšo. Melato yekhwi le yona ga e dio sekwa ka karoganyo.52 Go swanetše go lemogwa gape gore tiro ya mosenyi e ka hlola bobedi bosenyi le telike. Mo molatong wo mobjalo mohlankedi yo a swerego marapo o swanetše go lemoga dikgaoletšo tša gagwe mabapi le maatlataolotoka ka go ditaba tša segae le tša bosenyi.
Magoši le Mantona ao a sa fiwago maatla, ke magoši le mantona ao a sego a fiwa maatlataolotoka a segae goba a bosenyi ke Tona go ya ka karolo 12 goba 20 ya Molao wa Pušo ya Babaso. Sekhwi ga se tloge se no šupa gore magoši akhwi goba mantona ga se a nnete. Magoši goba mantona ga a na le maatlataolotoka a segae le a bosenyi eupša a fela a na le kamogelo le khuetšo ditšhabeng tša ona. Tirišong le ge go le bjalo, basekišwa ditšhabeng tša bona ka tatelano, ba hlagiša diphapano go kgoši goba ntona ye bjalo. Kgoši ye bjalo e theeletša phapano gomme ya fa kahlolo ya yona.
Kahlolo yeo e filwego ke kgoši goba ntona ye e se nago le maatla nneteng ga se selo,54 le gona ga e tlame mahlakore a amegago ge e se fela ge bobedi bja mahlakore bo e amogela.55 Go feta moo kahlolo ye e ka se kgone go šomišwa ka tsela ya phethagatšo, Thopo le go tloša selo go ya ka dipeelano tša dikahlolo tše bjalo e ka feleletša e le tiro ya go se be molaong.56 Ge selo seo se ka fiwa moholegi wa kahlolo, le yena o ba maemong a go thopa ntle le molao.57 Ge mahlakore a amogetše kahlolo, gona e a ba tlama. Le ge go le bjalo, ge mahlakore a a amoegetše kahlolo eupša moiphmedi a šitwa ke go lefa, mmelaedi o swanetše go thomiša tsheko lefsa (de novo) ka go kgorotsheko ye e nago le maatlataolotoka a maswanedi.58 Moo morago ga go amogela kahlolo ke mmelaedi, moiphmedi o tlišitše tefo go kgotsofatša kahlolo le ge e se tefo ye e tletšego go akaretša kahlolo gomme kgoši goba ntona goba moromiwa o amogela tefo, mmelaedi o tlangwa ke sona seo gomme moiphemedi o imolotšwe go se sa ba le sekoloto.59 Moo tefo ya moiphemedi e sego ya amogelwa, tefo yeo go tšewa gore ke kamogelo ya sekoloto le go dumela ga moiphemedi e lego tšeo di ka šomišwago tshekong ya ka morago.
Maemo ka go ditshepedišo tša bosenyi a a fapana. Ke fela Magoši, Mantona le Batlatši bao ba ka phethago mohola wa toka bosenying. Moo kgoši goba ntona yeo e se nago maatla a go fa faene goba kotlo, gona taelo yeo ke ya lefeela.61 Moo kgoro e tshelago maatla a yona goba e efa kotlo moo e se nago le maatlataolotoka, kgorotsheko ye bjalo e oba molato go telike. Bona Molao wa 17 le 31 wa kgoeletšo R110 ya 1957.
Dikgorotshekosetlwadi ka Transkei, Bophuthatswana, Venda le Ciskei(tšeo e bego e le dilete tše di ikemetšego ka noši) di hlamilwe go ya ka dipeelano tša melao yeo e beilwego ka dileteng tšeo. Go swanetše go lemogwa gore mola melao yeo e bopago le go laola go šoma ga dikgorotshekosetlwaedi ka dileteng tšekhwi e na le tshwano le Molao wa Pušo ya Babaso, gape e bile e na le diphapano tše itšego. Go ya ka Melao ya Molaotheo63 ya dilete ka tatelano ya tšona, dikgorotsheko ka moka ka go Dilete tšeo di be di matlafaditšwe go diriša molao wa setšo ka go ditshepedišo tšeo di amanago le melaosetlwaedi yeo e latelwago ke ditšhaba tša setšo ka tatelano.
Ka go Bophuthatswana ya peleng dikgorotshekosetlwaedi di be di bitšwa Dikgorotsheko tša Setšhaba. Go ya ka dipeelano tša Molao wa 23 wa 1978 (molao) wa Dipušo tša Setšo tša Bophuthatswana, kgorotsheko ya setšhaba e bopilwe e ka ba ka kgoši, ntona goba modulasetulo wa pušo ya setšhaba. Maloko a setšhaba goba morafe wo amegago ke maloko a kgorotsheko. Dikgorotsheko tša Setšhaba di ukangwa ka go karolo 9 ya Molao wa dikgorotsheko tša rekoto. Maipiletšo le Diphegišano di ka diatleng tša kgorotsheko ya maseterata - karolo 9 Molao, yeo e nago le maatla a go beela ka thoko, fetola, lokiša kahlolo ya kgorotsheko ya Setšhaba goba ya dira taelo ya go swana le yeo mabapi le kahlolo go ya ka moo toka e ka nyakago - Karolo 9 ya Molao.
Bona Karolo 9 . Ge e theeleditše boipiletšo kgorotsheko ya masetarata e swanetše go diriša molaosetlwaedi - karolo 10 - ya Molao.
Karolo ya 3 ya Molao e matlafatša mopresidente go fa Pušo ya Setšhaba maatlataolotoka a segae malebana le ditaba tšeo di hlolegago go molaosetlwaedi. Ka kgopelo ya Pušo ya Setšhaba, mopresidente a ka no abela mokgatlo wa ka fasana wa Pušo ya Setšhaba maatlataolotoka ka dikgaoletšo tše di amago tikologo, dihlodi tša ditiro le batho bao maatlataolotoka a ka šomišwago godimo ga bona. Ka go ditshepedišo tšeo di amago setlwaedi, gona molaosetlwaedi o swanetše go šomišwa, ge e se fela ge o phumotšwe, nolofaditšwe goba o thulana le morero wa setšhaba goba ditheo tša toka ye e phethagetšego - Karolo ya 4 ya Molao.
tše di sa hlolegego go molao wa setšhaba goba ditiro tšeo di lego šele go molao wa setšhaba.
yeo go yona mohola goba tlhathollo ya testamente goba tokumente efe le efe ya testamente e lego taba ye e nepišitšwego.
yeo go yona maemo a motho malebana le bokgoni bja monagano go bonalago bo amegile.
yeo go yona go nyakwago molao wa go homolela ruri.
taba yeo go yona kgoši/ntona e nago le kabelo.
Dikgorotsheko tša Setšhaba ka go seo e bego e le Bophuthatswana di na le maatlataolotoka a mathomong le a ikgethago go seka melato ka moka ya segae yeo e hlolegago go tšwa go molaosetwaedi le molao wa setšhaba. Ka ona mabaka akhwi ditiro tše bjalo di ka se hlagišwe ka go kgorotsheko ya masetarata. Kgorotsheko ya Setšhaba e na le maatlataolo a segae.
godimo ga motho wa setšhaba sa yona, moiphemedi goba moikarabedi yoo a dulago goba sepedišago kgwebo goba a thwetšwego ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka a kgorotsheko, tirišano ge e le gore e na le lefelo la kgwebo ka gare ga tikologo ya kgorotsheko goba yo mongwe wa badirišani o dula ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka ya kgorotsheko, moo sehlodi sa tiragalo se hlolegilego ka botlotla ka gare ga maatlataolotoka a kgorotsheko, godimo ga moiphemedi/ moikarabedi yo a tšwelelago gomme a sa ganane le maatlataolotoka a kgorotsheko, mong wa thoto ye sa šutego yeo e lego ka gare ga tikologo ya pušo ya setšhaba malebana le kgato yeo e amanago le thoto ye bjalo.
Morago ga ge Transkei e hweditše boipušo dipeakanyetšo tša Molao wa Pušo ya Babaso tšeo di amanago le magoši & Mantona di ile tša ba bohwa go ya ka dipeelano tša Karolo 60 ya Molao wa 15 wa 1976 wa Molaotheo wa Transkei woo o beakanyeditšego thomišo ye e tšwelelago ya melao yeo e lego gona go fihla ge e phumotšwe ke Palamente ya Transkei. Dipeakanyetšo tše e bilego bohwa mafelelong di ile tša tšeelwa maemo ke Molao wa 6 wa 1983[Molao] wa Dikgorotsheko tša Magoši tša Transkei le Melao ya Kgorotsheko ya Magoši - GN -139 ya 1984 - bona gape le Seymour 20. Ka ntle le Dikgorotsheko tša Magoši, Dikgorotsheko tša Dipušo tša Dilete le tšona di ile tša thewa go ya ka dipeelano tša Molao wa 13 wa 1982 wa Dikgorotsheko tša Dipušoselete. Dikgošikgolo le bathuši ba tšona ka baka la maemo a bona ba na le maatlataolotoka a sammaletee le Magoši ka fao ga go nyakege gore ba fiwe maatlataolotoka semmušo - Karolo 1 Molao.
D Ditaba tša phedišo, tlhalo goba kgaogantšho go tšwa lenyalong e ka ba la segae goba la sesotho di wela ka ntle ga maatlataolotoka a Kgorotshekosetlwaedi.
Tshepedišo e swanetše go latela molaosetlwaedi le setlwaedi eupša ge e le phethagatšo e swana fela le ka moo e beilwego ka go molawana - karolo 4 le . Maipiletšo a ka diatleng tša Kgorostheko ya Maseterata goba Kgorotsheko ya Pušoselete - karolo 4 ya Molao wa Kgorotsheko ya Magoši wa 1983 (Transkei). Tokelo ya go dira boipiletšo e gona ka ntle le moo kelo ya kleime e lego ka fasana ga R25,00 ge e se fela ge Kgotlakgolo morago ka nyakišišokakaretšo e tiišeditšego gore taba yeo e ama theo ye bohlokwa ya semolao - karolo 4.
B Molatofatšwa, mmelaedi le mong wa thoto yo a amegilego ba swanetše go ba taolong ya molaosetlwaedi le setlwaedi.
C Bosenyi bo swanetše go ba bo dirilwe ka gare ga tikologo ya maatlataolotoka a Kgoši.
D Molatofatšwa o swanetše go latofaletšwa bosernyi go ya ka molaosetlwaedi goba molao ka ntle le bjoo bo lego lenaneong ka go šetulo ya Molao goba melato ya go tshela molao ye e hlaotšwego ke Tona ya Toka.
E Dikotlo tše di latelago di ka se kgone go fiwa. Karolo 3 : Lehu; kgokong ye ntsho; kgobatšo ye šoro ya mmele, kgolego goba faene yeo e fetago dikgomonaka tše nne goba ka kotlo ye nngwe yeo e tlogo balelwa ka kelo ya go se fete R100,00 kgomonaka goba mohlape wa dihuswane tše 20 goba ka kotlo ye nngwe yeo e baletšwego ka kelo ya R20 huswane ka e tee goba R400,00.
Tshepedišo ya Bosenyi e latela molaosetlwaedi le setlwaedi eupša ka taolo ya molawana wa Tona ya Toka. Ga go dumelelwe moemedi wa semolao - karolo 10. Ge molatofatšwa a ka šitwa ke go lefa faene gona go ka laelwa gore a swarwe gomme a tlišwe pele ga masetarata goba hlogo ya kgorotsheko ya selete ya tikologo yeo tsheko e dirilwego gona, yoo ge a kgotsofetše gore faene e dirilwe semolao, a kago laela gore a lefe gomme ge a ka šitwa a golegwa paka ye e sa fetego dikgwedi tše tharo. Boipiletšo bo diatleng tša kgorotsheko ya maseterata goba Kgorotshekong ya Pušoselete - karolo 5 . Boipiletšo bo dio swana le tshekišolefsa.
Go ya ka dipeelano tša karolo 73 ya Molao wa 15 wa 1975 wa Molaotheo wa Transkei go na le dilete tše senyane ka Transkei tšeo di theetšwego Dikgorotsheko tša Pušoselete - karolo 2 ya Molao wa Dikgorotsheko tša Pušoselete (Molao). Go ya ka pego ya Olivier 199764 go be go šoma dikgorotsheko tše tlhano fela ka 1997. Dikgorotsheko tša Pušoselete di na le maatlataolotoka a sammaletee le kgorotsheko ya masetarata moo molatofatšwa ka go molato wa bosenyi goba mahlakore ka go molato wa segae e lego baagi ba Transkei - karolo 3 ya Molao wa Dikgorotsheko tša Selete. Go se swane le dikgorotsheko tša bomaseterata tšeo di kago šomiša molaosetlwaedi fela mo molatong wa segae ke Dikgorotsheko tša Pušoselete fela tšeo di nago le maatla a go diriša molaosetlwaedi le ka go melato ya bosenyi. Dikgorotsheko tša Pušoselete go thwe ke dihlolwa tša molao ka ge di hlotšwe go ya ka dipeelano tša Molao wa palamente gomme di hwetšago maatla go tšwa go molao woo. Kemel, o ya semolao ga e dumelelwe ka go dikgorotsheko tšekhwi - karolo 7. Maipiletšo a diatleng tša Kgotlakgolo gomme dikotlo tša bosenyi di a phegišega ka tsela ya go swana le ya dikgorotshekong tša maseterata. Tshepedišo e latela setlwaedi ka taolo ya molawana wa Tona - Seymour let. 22.
Potšišo yeo re tlamegilego go e fetola mokhwi ke ya gore a e ka ba Dikgorotshekosetlwaedi di ka goeletša gore molao wa molaosetlwaedi ga o na le maatla ka lebaka la gore ga o molaotheong?
Go ya ka dipeelano tša S170 ya Molaotheo, kgorotsheko ya maemo a ka fasana ga Kgotlakgolo e ka se nyakišiše goba ya tšea sephetho mabapi le go ba molaotheong ga molao ofe le ofe goba boitshwaro bofe le bofe bja mopresidente. Go ya ka karolo ya 110 kgorotsheko ya maseterata e ka se be le maatla a go ntšha kgopolo mabapi le maatla a molao ofe le ofe goba maitshwaro a mopresidente. Karolo 110 ya Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata e ganetša kgorotsheko ya masetarata go bega gore molao ofe le ofe ga o na le maatla ka lebaka la go se be molaotheong goba ka tsel;a ye nngwe. Lentšu lekhwi "molao" le hlalošišwa ka go karolo 2 ya Molao 33 wa 1957 wa Tlhathollo ya Melao bjalo ka " molao ofe le ofe, kgoeletšo, odinense(molawana), Molao wa Palamente goba taelo yeo e nago le maatla a molao. Lentšu lekhwoi "molao" le be le tšewa gore le šupa taelo ya semolao e sego "molaokakaretšo." Buckles & Jones V 1 Molao wa 403 Millman NO v African Eagle Life Assurance Society Ltd 1981 SA 630 ©. Le ge go se na le tšhupetšo go molaokakaretšo ka go S170 ya Molaotheo le karolo ya 110 ya Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata, Dikgorotsheko tša Bomasetarata ga di na le maatlataolotoka a go tšea sephetho ka go ba molaotheong ga molaokakaretšo (B & J V 1 Molao 403) Ka yona kgopolo yekhwi go ka rungwa ka gore dikgorotsheko tša bomaseterata ga di na le maatla a go tšea sephetho malebana le go ba molaothoeng ga molao wa molaosetlwaedi. Kgorotsheko ya Maseterata bjalo ka sehlolwa sa molao e hwetša maatla a yona go tšwa go Molao wa Dikgorotsheko tša Bomasetarata, gomme ga go maatla(a go nyakišiša ka go ba molaotheong ga molao wa molaokakaretšo) a mabjalo ao a filwego ka go Molao wa Dikgorotsheko tša Bomaseterata. Kgorotsheko ya Masetarata bjalo ka sehlolwa sa molao le yona ga se ya filwa maatla ke Molao wa Kgorotsheko ya Maseterata go nyakišiša ka ga maatla a molao wa molaosetlwaedi.
Go ya ka dipeelano tša S170, kgorotsheko ya maemo a ka fasana ga Kgotlakgolo e ka se kgone go fatišiša ka go goba ya tšea sephetho mabapi le go ba molaotheong ga molao ofe le ofe goba maitshwaro afe le afe a mopresidente. Maemo a dikgorotsheko tša setlwaedi le dikgorotsheko tša bomaseterata ka go tatelano ya dikgorotsheko a fasana ga Dikgotlakgolo mme ka fao go ya ka Karolo 170 dikgorotsheko tšekhwi ga di na le maatla a go fatišiša goba go tšea sephetho mabapi le go ba molaotheong ga molao ofe le ofe goba ka ga maitshwaro a mopresidente. Karolo 170 e šupa fela go peomolao e sego molao. Go ya ka dipeelano tša karolo 2 ya Molao wa 33 wa 1957 wa Tlhathollo ya Melao le ge go le bjalo, tlhalošišo ya lentšu lekhwi "molao" e akaretša peomolao. Kgopolo ya B &J V 1 Molao wa 403 ke gore le ge go sa lebelelwe go se be gona ga tšhupetšo go molaokakaretšo ka go S170 ya Molaotheo le ka go karolo 110 ya Molao wa Kgorotshko ya Maseterata, dikgorotsheko tša Bomasetarata ga di na le maatlataolotoka a go tšea sephetho mabapi le go ba molaotheong ga molaokakaretšo. Gona kgopolong yekhwi go ka rungwa ka gore dikgorotsheko tša bomasetarata ga di na le maatla a go tšea sephetho malebana le go ba molaotheong ga molao wa molaosetlwaedi. Go ya ka karolo 211 molaosetlwaedi o a amogelwa ka Afrika-Borwa. Kgwekgwe ya kgopolo yekhwi ke gore tšhupetšo go peomolao ka go Karolo 170 e akaretša molaokakaretšo le molaosetlwaedi gomme ka ge dikgorotsheko tša molaosetlwaedi di le ka fasana ga Kgotlakgolo mo go tatelano ya dikgorotsheko, le tšona di amogilwe maatla a go fatišiša ka ga go ba molaotheong ga molaosetlwaedi go ya ka ka karolo 170 ya Molao wa Molaotheo. Go ya ka TW Bennett Dikgorotsheko tša Setšo ga di na le maatla a go goeletša gore melao ya molaosetlwaedi a go tšea sephetho sa gore ga e molaotheong.
Theilwe godimo ga S105 ya Molaotheo wa sebakanyana wa 1993.
Karolo 1 ya Molao wa phetošo wa Molao wa Bohlatse wa 45 wa 1988 o beakanyetša gore "Kgorotsheko ye nngwe le ye nngwe e ka amogela tsebišo ya toka ya Molao wa selete se šele le wa molao wa setšo go ya ka gore molao woo o ka kgonthišwa gabonolo le gona ka bonnete bjo bo lekanego; ge fela e le gore Molao woo wa Setšo o ka se thulane le ditheo tša morero wa setšhaba le toka ya tlhagio; Go ya pele, ge fela go ka se be molaong go kgorotsheko efe le efe go goeletša gore setlwadi sa magadi goba bogadi goba tlwaelo ye nngwe ya go swana le yekhwi ge e thulane le ditheo tše bjalo."
Mohlala, Molao wa Taolo ya Babaso wa 38 wa 1927, go ya ka mo o fetotswego.
Molao wa 32 wa 1944 bjalo ka ge o fetotšwe, bona karolo 28.
Pego ya Khomišene ya Molao ka ga Dikgorotsheko tša Setšo temana 3.
a Tlhokego ya maatlataolotoka ka thokong ya kgorotsheko b Kgahlego mo sehloding, tshekamelo, boswenya goba bomenetša ka thokong ya moswaramarapo c Phošo ye kgolo mo tshepedišong le kamogelo ya bohlatse bjo sa amogelegego goba bjo se nago mohola goba kgano ya bohlatse bjo amogelegago goba bjo mohola.
Kotlo ya go itia e ileditšwe go ya ka dipeelano tša karolo 1 ya Molao wa 33 wa 1997 wa Phedišo ya Kotlo ya go Itia.
S67 Molao wa 18 wa 1977 wa Molaotheo wa Repabliki ya Bophuthatswana S57 Molao wa 9 wa 1979 wa Repabliki ya Venda S61 Molao wa 20 wa 1981 wa Molaotheo wa Repabliki ya Ciskei, Dikarolo tše maleba tša melao ka go latelana di na le dipeakanyetšo tša go swana tša matlafatšo.