Nieteenstaande die onmiddellike reaksies en harwar rondom hierdie debakel, het dit onbedoeld sekere strukturele swakplekke, harde politieke werklikhede en interessante tendense in Suid-Afrika uitgewys. Diegene wat die geskiedenis minag, is bestem om dit te herhaal. Ditto die werklikhede van Suid-Afrika, wat grootliks deur al die partye in hierdie situasie geïgnoreer is en toe die wrange vrugte moes pluk. Vir party is hierdie slegs ’n groot vernedering terwyl dit vir ander ’n politieke doodskoot kan wees.
Eerstens moet daar aanvaar word dat identiteits- en rassepolitiek steeds hoogty vier in die Suid-Afrikaanse politiek. In Suid-Afrika val etniese belange ook baie keer saam met sosio-ekonomiese profiele van bepaalde groepe en dus word steun vir ‘n spesifieke party of kandidaat daardeur versterk. Suid-Afrikaners oor die kleurspektrum stem nie net vir partye wat hulle voel hul etniese belange kan bevorder nie, maar ook téén sekere kandidate of partye wat dit oënskynlik kan ondermyn en ’n ander groep se belange bevorder.
Ek noem net ’n algemene voorbeeld of twee in hierdie verband. Die feit dat KwaZulu-Natal, waar die ANC altyd groot steun in die stede geniet het maar in die platteland gesukkel het, nou as die bastion van ANC se steunbasis beskou kan word, is tekenend hiervan. Pres. Jacob Zuma is ’n Zoeloe en sy kabinet weerspieël dit terwyl sy mede-Zoeloes bankvas agter hom staan terwyl hy steun verloor in plekke soos die Oos-Kaap, wat grootliks deur Xhosas bewoon word, en in Gauteng. Afrikaners, stedelike bruinmense en ander blanke kiesers steun die DA en masse in die hoop dat ’n Westers-georiënteerde party met liberale waardes ’n teenvoeter vir die ANC se Afrikanisme en transformasie-doeleindes sal vorm.
Agang het eweneens geen groot name in sy geledere nie en die rede daarvoor is dat Ramphele nie teenstanders in haar midde soek nie. Daar is genoeg ontnugterde en beginselvaste intellektuele, sakelui en ander politici wat haar sou volg, maar hulle het nie. Was hulle net bang vir die ANC? Ek glo nie so nie. Haar verwysing na “partypolitiek” kon net sowel “persoonlikheidspolitiek” wees. Luidens mediaberigte het Zille die vereiste gestel dat Ramphele haar leierskap van Agang opsê as sy die DA se presidentskandidaat wou wees. Sy het geweier en toe kom die nuus oor die skeiding. Die groot vraag is wat van Ramphele sou word ná die verkiesing. Sy sou waarskynlik nie partyleier wees nie en waarskynlik ’n gewone LP wat aan Lindiwe Mazibuko, wat 33 jaar jonger as sy is, Zille en ander figure in die DA-establishment se gesag onderwerp word. Vir ’n gerekende akademikus, struggle-aktivis, suksesvolle sakevrou en voormalige besturende direkteur van die Wêreldbank is dit waarskynlik onaanvaarbaar aangesien sy boonop ’n ander politieke party gelei het en dan ’n gewone LP sal wees.
In Agang se geval is dit haas anders. Dit het nie die geld, organisatoriese strukture, langtermyn-politieke teenwoordigheid en nou die tyd om van só ’n legitimiteitskrisis te herstel nie. Ramphele se statuur as doeltreffende ystervrou (wat sy buite die politiek opgedoen het), het in ’n oogwink verdwyn en nou is sy die bang en weifelende leier van ’n party wat nie alleen kan bestaan nie.
So kom nog ’n dramatiese week in die politiek tot ’n einde. Voorspellings oor hierdie stuk politieke geskiedenis bly in die domein van die waarskynlike, en die kiesers sal uiteindelik moet oordeel oor wat plasgevind het. Een feit staan vas: Slagoffers gaan daar beslis wees en die demokrasie is sekerlik die grootste een.