Gigaba het weg gebaan vir mededinger op Mumbai-roeteCheryl Carolus, voormalige voorsitter van die SAL, getuig voor die kommissie van ondersoek na staatskaping (Foto: Nokuthula Mbatha/AfricanNewsAgency/ANA) Die kommissie van ondersoek na staatskaping het Donderdag gehoor hoe voormalige minister Malusi Gigaba vasberade was dat die SAL sy winsgewende Mumbai-roete moet laat vaar om die weg vir Indië se Jet Airways te baan om dié roete oor te neem. Cheryl Carolus, voormalige raadsvoorsitter van die SA Lugdiens (SAL) het getuig oor haar ampstermyn by die nasionale lugredery tussen 2009 en 2012. Oudpres. Jacob Zuma het die voormalige minister van openbare ondernemings, Barbara Hogan, in 2010 afgedank en Gigaba in haar pos aangestel. Carolus het gesê ŉ paar weke ná sy aanstelling, het Gigaba ŉ impromptu vergadering met die raad van die SAL belê om die Mumbai-roete te bespreek. Die uitvoerende beamptes van die SAL, Gigaba en voormalige adjunkminister Ben Martins het drie ure lank vir twee mense gewag, wat volgens die minister by die vergadering sou aansluit, het Carolus getuig. “Dit was ongelukkig op baie kort kennisgewing en ek kon nie die vergadering bywoon nie. Ek het die destydse uitvoerende hoof, Sizakele Mzimela, en die voorsitter van die ouditkomitee, wyle mnr. Sithole, versoek om die vergadering by te woon. Me. Mzimela het daarna terugvoer aan my gegee. Een ding wat vir my uitgestaan het, was dat hulle ure lank in die minister se kantoor moes sit en wag vir onbekende gaste,” het Carolus bygevoeg. “Dit was buitengewoon dat ŉ minister drie ure lank sou sit en wag vir iemand. Twee mans van Jet Airways het uiteindelik opgedaag; een van hulle was die president van Jet Airwyas. Die minister het niks gesê en niks gedoen terwyl Jet Airways se president Mzimela oor die Mumbai-roete ondervra het nie.” Sy het gesê Gigaba, wat die vergadering belê het, het die verteenwoordiger van Jet Airways toegelaat om die gesprekke te lei en Mzimela te konfronteer. Jet Airways wou haar oortuig om die Mumbai-roete te laat vaar. Martins het in daardie stadium namens Mzimela ingegryp. “Hy het aan die man gesê hy het geen reg om na ons land toe te kom en opdragte uit te deel nie. Dit was baie ongemaklik vir mnr. Sithole en me. Mzimela.” Adjunkhoofregter Raymond Zondo, voorsitter van die kommissie, wou by Carolus weet of mense haar aangesê het om die roete te kanselleer. “Is dit nie baie vreemd nie? Het jy geweet wat so spesiaal aan dié persone was dat die minister so lank vir hulle sou sit en wag?” Carolus het geantwoord: “Voorsitter, as u verbaas is, dan kan ek u verseker ek is selfs vandag nog onseker.” Sy het gesê daar was ŉ geskiedenis van samewerking tussen die twee lugrederye toe die SAL met Jet Airways saamgewerk het, maar die Indiese lugredery het, in ŉ stadium, begin weier om betalings te doen. “Ons was gretig om dit behoorlik te bespreek en te bepaal of dit wat hulle vir ons bied, finansieel sou sin maak. Daar moes prosesse wees; die SAL is ook ŉ onderneming en ons kan nie net só ŉ belangrike roete weggee sonder ŉ omvattende proses nie.” Carolus het aan die kommissie gesê Gigaba was vasberade om Jet Airways in plaas van die SAL te help. “Die minister was ŉ SAL-aandeelhouer, maar hy was klaarblyklik vasberade om Jet Airways te help. Dit was duidelik dat hy in gesprek was met Jet Airways. “Daar was baie maniere hoe die minister ons kon help. Byvoorbeeld met visumvereistes, want daar was nuwe regulasies dat reisigers na SA van Mumbai visums moet hê. Dit was opmerklik dat hy só vasberade was om [Jet Airways] te help, maar nooit gevra het of ons enige hulp van die regering benodig nie.” Mzimela se kantoor het, tydens die vergadering, ŉ oproep van ŉ man gehad wat gesê het hy is ŉ verteenwoordiger van Jet Airways en dat die uitvoerende hoof dringend die SAL-ooreenkoms moet onderteken om die Mumbai-roete te laat vaar. Carolus het gesê die persoon was baie aggressief met Mzimela se sekretaresse. Gigaba het in 2011 ŉ tweede vergadering in Kaapstad belê om weer oor die roete te praat. Carolus het gesê sy kon weereens nie die vergadering bywoon nie, omdat sy ander verpligtinge moes nakom en sy het ŉ raadslid en Mzimela na die vergadering gestuur. Die voormalige uitvoerende hoof van die SAL is weereens ondervra, hierdie keer deur Gigaba se regsadviseur, Siyabonga Mahlangu, terwyl Gigaba stilgebly het. “Siyabonga Mahlangu, wie se teenwoordigheid by die vergadering die SAL-verteenwoordigers verwar het, het Mzimela veroordeel omdat die SAL geweier het om die Mumbai-roete te sluit. Hy het gesê die raad mors staatsgeld wat eerder aangewend kon word vir HOP-huise. Dit was baie vreemd vir ŉ regsadviseur om dit te sê. Mzimela het gesê sy het aanstoot geneem dat sy só aangespreek word en haar kollega het Gigaba versoek om Mahlangu te verhoed om haar só aan te spreek.” Gigaba se enigste bydrae tot die vergadering was om vir die twee partye te sê dat hulle “mekaar moet vind”, het Carolus gesê. “Niks anders is bespreek nie en geen ooreenkoms is onderteken wat betref die Mumbai-roete nie.” Carolus het aan die kommissie gesê kort ná hy minister geword het, is Gigaba ingelig oor die SAL se strategie en planne. Sy het gesê Gigaba het hom openlik teen die raad uitgespreek en gesê hulle het nie ŉ strategie vir die nasionale lugredery nie. Dit is teenstrydig met Gigaba wat in privaatheid geen klagtes teen die raad of bestuur gehad het nie, en geen besware teen die strategie uitgespreek het nie. “Hy het die raad daarvan beskuldig dat hulle onbekwaam is of die feite wanvoorstel. Hy het gesê ons het nie ŉ strategie nie, terwyl hy geweet het ek het die SAL-strategie goedgekeur. Dit was ŉ baie ongemaklike posisie en ons het gevoel dit ondermyn die lugredery.” Volgens haar was die bevoegdheid van die raad ŉ sleutelfaktor wat betref risiko en finansiering. “Dit was irriterend. Ons was baie besorg toe hy die integriteit van die raad begin bevraagteken het en gesê het ons is nie patrioties nie.” Sy het gesê toe die SAL die regering se hulp benodig het om die Botswana-roete te sluit, was Gigaba nêrens nie. Carolus het gesê die regering het sy voete gesleep en wou nie instem selfs wanneer sinvolle besigheidsredes verskaf is nie. “Ons het baie geld op die Botswana-roete verloor. As ek Botswana toe moet gaan, dan het ek gery. Dit het nie sin gemaak om te vlieg nie – selfs nie eens vir werk nie. Ons het die regering se toestemming benodig. Hulle het hulle voete gesleep en ons het baie verliese gely. Daar was ŉ algehele gebrek aan fokus en dringendheid. Ons was baie ongelukkig daaroor. Ons het gewonder waarom hulle oor Mumbai omgee en nie Botswana nie? Die enigste roete waaroor die minister ooit met ons gepraat het, was die Mumbai-roete.”