Bogemelde is natuurlik nie ’n volledige weergawe van my siening van die kunste op daardie tydstip nie. In 2006 het ek die KKNK debatsgesprek met die volgende afgesluit:
Die uitvoerende kunste, veral die rondgaande verhoë, bied ’n wonderlike geleentheid om die kultuurklowe in ons land te oorbrug en hegte bande van begrip en aanvaarding tussen al ons mense te smee. Hierdie rondgaande verhoë kan verseker dat die uitvoerende kunste deur die eng kultuurraamwerke breek waarbinne baie van ons, veral Afrikaners, steeds vasgevang sit, en dat ons bevry word van die ongeldige aannames en vrese wat ons steeds jeens mekaar koester. Kunstefeeste soos die een in Oudtshoorn het die potensiaal om ’n samebindende fees van alle kulture, deur alle kulture vir alle kulture te word.
Indien dit ons erns is om te verseker dat histories verontregte gemeenskappe die vrugte van die vryheid pluk waarvoor hulle gestry het en ons ’n samelewing wil word wat op sterk demokratiese waardes geskoei is, durf ons nie die belangrike rol wat holistiese onderwys en die kunste hierin kan speel, negeer nie.
Ek wil poog om sommige van hierdie vrae te beantwoord deur te verwys na die aard van die produksies wat tydens die afgelope Erfenismaand in September by Kunstekaap te sien was – ’n vertelling van ons diverse identiteite, maar saamgeweef deur dieselfde visie van hoop.
Ek wil begin deur vlugtig te verwys na die Waarheid-en-versoeningskommissie (WVK) as ’n stuk teater. Die WVK is gestig met die taak om ondersoek in te stel na die growwe oortredings van menseregte wat plaasgevind het tydens die tydperk Maart 1960 tot Mei 1994 en om die bevindinge te dokumenteer. As deel van hierdie proses was dit nodig om ’n volledige voorstelling te skep van die konflikte van die verlede met aanbevelings aan die Minister van Justisie10. Dit het plaasgevind deur die vertelling van die waarheid, as deel van ’n soeke na geregtigheid. Die hartseerste deel vir my was dat vele slagoffers verplig was om hul wonde aan die publiek oop te maak tydens die vertelling van hul stories en ’n soeke na waarheid rondom die gebeure wat hulle of hul geliefdes moes beleef. Hierdie wonde is egter nooit verpleeg nie; dit is bloot net gelos om te sweer.
Diegene skuldig aan blatante skending van menseregte het skotvry daarvan afgekom en die slagoffers is agtergelaat sonder enige geregtigheid. In hierdie opsig het die WVK in ’n mate bygedra tot verdere ontmensliking. Ons as Suid-Afrikaners kan vasgevang word in strukture soos die WVK, soos hierdie fakulteit, soos ’n teater, en vergeet van die mense wat ons moet dien. Die WVK het ’n punt van bespreking en nuuskierige navorsing vir nagraadse studente geword – ’n tipe gevallestudie en navorsingslaboratorium. Watter rol kan ons speel in die herstel van menswaardigheid en om elke individu te oortuig dat ons erkenning gee aan hul verhaal?
Dit is ’n onbegonne taak om die note van die uhadi met enige universele sekerheid in Westerse musikale taal vas te vang in ’n opname. Die rede hiervoor is moontlik dat die uhadi met die hand gestem word en die kalbas ingespan word as resonansieholte teen die speler se liggaam12. Die voorkoms is egter baie dieselfde as die boog wat gebruik word deur die San-mense – verskillende musiek wat op verskillende instrumente gemaak word, verskillende stories met dieselfde visie.
Kunstekaap identifiseer jaarliks ’n plattelandse gemeenskap vir die Rural Outreach Project. Die program is geskep met die doel om mense in afgeleë areas van die Wes-Kaap, wat nie noodwendig self na die stede kan reis nie, toegang te gee tot die kunste soos dit in die professioneel-toegeruste teaters by Artscape beleef kan word. Vredenburg is vanjaar identifiseer as die gekose dorp vir die 12de Rural Outreach Project en sal met ’n ten volle toegeruste teaterervaring bedien word.
Dit was dus gepas dat hierdie huldigingskonsert ter ere van apartheidsvegters, soos Tata Madiba en mevrou Sisulu, aangebied sou word in ’n pertinente “township” as ’n sprekende voorbeeld van die terug-eis van “Ons Trots” as ’n vry nasie – gelykstaande aan die verwysing wat opgesluit is in hierdie “township” se naam. Die programsamestelling het gespog met ’n ongelooflike verskeidenheid van plaaslike kore en dui op die vasberadenheid om hierdie musiekgenre, wat deel vorm van Gugulethu se erfenis en getuig van ’n kultuur van samewerking ter wille van ’n groter gesamentlike doel, te laat herleef