1 Konings 21:1-10, (11-14), 15-21a
Die drie dele van die Heidelbergse Kategismus (nl sonde, verlossing en dankbaarheid) kry praktiese gestalte in die Skrifgedeeltes.
Sonde: Agab is 'n gierige en bose koning en Isebel is verraderlik, slinks en gewetenloos (1 Kon 21). Die vrou huil oor haar sonde, maar die Fariseër is blind vir sy eie sondigheid (Luk 7). Die psalmdigter ontmasker sondaars hooghartiges, leuenaars, moordenaars en bedrieërs (Ps 5). In Galasiërs 2 is dit duidelik dat ons almal sondig is.
Verlossing: Die vrou se sondes word vergewe (Luk 7). Vryspraak is nie op grond van die onderhouding van die wet nie, maar deur die geloof (Gal 2).
Dankbaarheid: Dankbare vroue (Luk 8). 'n Dankbare psalmdigter (Ps 5:8).
Lukas 7: 36-8:3
Ek gaan al die manlikes in Agab se geslag sonder enige uitsondering uit Israel uitroei. 22Omdat jy My uitgetart het en omdat jy Israel laat sondig het, sal Ek met jou huis maak soos met die huis van Jerobeam seun van Nebat en soos met die huis van Baesa seun van Agija.'
Dit tref hoe baie moeite die Here met Agab doen om hom te bereik. In die vorige hoofstuk het die Here hom 2 keer in die oorlog gehelp, met telkens 'n duidelike boodskap daaroor aan hom. Hier bewys die Here 'n stukkie genade aan hom, self in die oordeel wat Agab oor homself bring, deurdat die oordeel eers na sy dood voltrek sou word.
Let op hoe Isebel se optrede steeds tot Agab se skade is, hoewel hy nie direk daarmee iets te doene gehad het nie. As koning kon hy 'n ter dood veroordeelde se grond in besit neem, maar die Here stuur Elia om die oordeel oor Agab aan te kondig oor hierdie moord. Sy bloed sou by die wingerd van Nabot opgelek word (Agab sterf op pad na Samaria, maar Joram, sy seun, se lyk word wel hier neergegooi – 1 Kon 21; 2 Kon 9) en Isebel sal in Jisreël aan haar einde kom (deur die toedoen van Jehu – 2 Kon 9). Agab se huis word ook getref in terme van die kollektiewe verantwoordelikheid wat in Israel gegeld het in terme van families, 'n oordeel wat voltrek word met die dood van Joram (2 Kon 3) waarmee die Omri dinastie tot 'n einde kom.
Aanvangslied: 157 "Here Jesus ons is saam vs 1,2"
o Allerhoogste. (Psalm 9)
Aan die gemeente in ………………………………………..
Skriflesing: Lukas 10
"En wie is my naaste." Die vraag is vandag nog net so aktueel. Jesus antwoord met die gelykenis van die barmhartige Samaritaan.
Voorganger: Here, ons is dikwels soos die priester wat ver langs verby gaan.
Gemeente: "Heer, wees ons genadig" (Lied 247)
Voorganger: Here, ons is dikwels soos die Leviet wat ver langs verby gaan.
Gemeente: "Kyrie eleison" (Lied 247)
Voorganger: Mag ons genade ontvang om soos die Barmhartige Samaritaan te leef!
Gemeente: Lied 245 Ek wat vergifnis Heer ontvang het 1,2,3
(Uit BASISLITURGIE in Bybelmedia se Woord en Fees: Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2012-13)
O Heer, maak oop my hart se poort; maak my ontvanklik vir u Woord
wat my u raad en wil verklaar. Laat my dié Woord altyd bewaar.
U Woord, o Heer, deurboor en wond, maar dit genees ook, maak gesond;
u Woord toon al ons sondes aan en wys die weg wat ons moet gaan.
O Vader, Seun en Gees tesaam, hoe heerlik is u Wondernaam!
O heilige Drie-enigheid, ons loof U tot in ewigheid (Lied 257).
Skriflesing: 1 Konings 21:1-21
Die onderstaande aktiwiteit fokus op die sonde van Agab wat omvattend was.
Les in engels
As die sonde-kaartjies almal iewers met wondergom vasgeplak is, kan die storie van Agab wat eenvoudig met die hulp van sy vrou Isebel vir Nabot laat doodmaak en sy wingerd vat dramaties vertel word.
Hou miskien 'n gesigtrek kompetisie vir wanneer kinders nie hulle sin kry nie en deel iets lekkers uit vir die snaakste/ beste gesigte!
Eindig die verhaal met 'n Nuwe Testament toepassing dat God se kinders juis nie soos Agab en Isebel is nie… (Galasiërs 5)
Laat die Gees van God julle Beheer
16–18 Laat die Heilige Gees* die Hoof van julle lewe wees. Laat Hy besluit wat julle dink en doen en sê. Dan sal sonde* nooit julle baas wees nie. Sonde* is 'n vyand van die Heilige Gees*. En die Heilige Gees* is 'n vyand van sonde*. Julle kan nie die een dag sonde* doen en die volgende dag aan die kant van die Gees staan nie. Nee, julle moet besluit aan wie se kant julle is. Julle kan nie leef soos wat julle wil nie. Gee julle lewe aan die Heilige Gees*.
19–21 Mens kan sien in watter mense se lewe die sonde* baas is. Kyk net: hulle doen lelike dinge. Hulle bid tot dooie afgode*. Hulle hou hulle besig met dinge soos towery. Hulle haat mekaar. Hulle wil nie hê iemand moet beter as hulle wees nie. Hulle is altyd aan die stry. Hulle hou dronkpartytjies en doen lelike dinge. Ek het al vir julle gesê om nie soos hierdie mense te leef nie. Hulle sal nooit in die hemel kom nie.
22–26 Mens kan ook sien watter mense se lewe deur die Heilige Gees* beheer word: Hulle is soos bome wat die lekkerste vrugte dra. Hulle doen graag goeie dinge vir ander mense. Hulle is altyd bly. Hulle leef in vrede met God. Hulle word nie gou kwaad nie. Ander mense wil graag by hulle wees. Hulle doen heeltyd wat God sê. Hulle dink nie te veel van hulleself nie. Hulle sê nee vir sonde*. Hulle leef soos wat die wet* in die Bybel sê.
Elkeen van ons wat in Jesus glo*, moet so leef. Want ons sondes* is saam met Jesus aan die kruis vasgespyker. Sonde*is nie meer ons baas nie. Die Gees het ons nuut gemaak. Daarom moet ons toelaat dat Hy ons lewe beheer. Kom ons hou op om te veel van onsself te dink. Ons mag nooit dink ons is beter as ander mense nie.
(Uit die Nuwe Testament vir kinders deur Stephan Joubert, Jan van der Watt en Hennie Stander.)
Gebruik ook die aangehegde inkleurprent as 'n aktiwiteit na goeddunke.
Op 'n dag in 2006 verlaat 'n administratiewe assistent by Coca Cola se hoofkwartier in Atlanta, VSA, die gebou met geklassifiseerde inligting in haar handsak. Dit sluit resepte vir beplande produkte, inligting oor toekomstige promosies, en 'n houer met 'n nuwe prototipe koeldrank in.
Met behulp van twee ander werknemers stuur sy 'n brief na Pepsi, Coca Cola se oudste en grootste mededinger, waarin sy aanbied om die geheime te verkoop. Pepsi kon sodoende ernstige skade aan sy mededinger aanrig, teen 'n relatiewe lae koste.
Amptenare van Pepsi reageer egter deur Coca Cola te kontak. Hulle weer bel die FBI. Laasgenoemde lê die drie diewe voor toe hulle opdaag om $1,5 miljoen vir die geheime in ontvangs te neem.
"Ons het maar net gedoen wat enige verantwoordelike maatskappy sal doen," sê Dave DeCecco, Pepsi se skakelbeampte. "Ten spyte van die heftige kompetisie in hierdie industrie, moet ons ook op 'n regverdige manier ons sake doen."
(Bron: Time, 17 Julie 2006)
Hoe konings sake doen
Nabot, 'n Joodse kleinboer, het 'n wingerd lang die paleis van koning Agab. Agab wil die wingerd hê, hoofsaaklik omdat dit so gerieflik langs die paleis geleë is. Agab wil die wingerd wil omskep in 'n kruietuin/groentetuin. In teenstelling met 'n wingerd wat met besonder baie moeite en sorg bewerk moet word ten einde lonend te wees, wil Agab 'n kruie-/groentetuin skep wat 'n vinnige omset sou beteken.
Die transaksie wat Agab voorstel blyk op die oog af regverdig en billik. In ruil vir Nabot se wingerd sal die koning vir hom 'n ander stuk grond gee of 'n groot som geld. Nabot wys egter die koning se aanbod van die hand en wys die koning daarop dat die grond erfgrond is.
Nabot se weiering van die koning se versoek is 'n versinnebeelding van twee verskillende wêreld-beskouings. Nabot dink oor grond in lyn met God se bedoeling, naamlik dat dit 'n gawe is wat aan 'n familie geskenk is. Die Ou Testamentiese kenner, Walter Brueggemann, skryf in die verband: "Nabot verteenwoordig die siening dat voorgeslagte in grondbesit belangrik is. Die huidige geslag is die beskermers van die grond wat oor geslagte heen kom. Land en eienaar is onafskeidbaar, die grond is 'n erfporsie, en die familie en die grond behoort onlosmaaklik bymekaar."
Nabot, as verteenwoordiger van sy familie, weet dat hy nie met Agab kan onderhandel oor die grond nie. Dit behoort immers fundamenteel nie aan hom nie, maar eerder aan God. Die grond is 'n gawe van God vir Nabot en sy familie. Die identiteit en toekoms van Nabot en sy familie is verbind aan die grond. Dit lewer genoeg op vir hulle om te oorleef en selfs nog meer.
Deur met Nabot te onderhandel oor die grond en hom geld aan te bied, wys Agab dat hy aan grond dink as 'n gebruiksartikel. Agab reageer soos 'n bedorwe brokkie as Nabot sy aanbod van die hand wys. Hy gaan huis toe en onttrek hom in sy kamer om daar in ongelukkigheid te broei.
Hoe koninginne sake doen
Isebel, die nie-Isrealitiese koningin van Israel wat openlik geen respek vir die Here of die godsdiens van Israel het nie, stel ondersoek in na Agab se slegte bui. Sy maan hom om "op te tree soos 'n koning".
Sy begin dadelik met 'n komplot ten einde die grond by Nabot te kry. Isebel skryf briewe aan die stadshoofde van Nabot se streek met die koning se seël daarop. Sy haal die leiers van Nabot se streek oor om hom valslik aan te kla van wandade. Isebel se plan verloop seepglad, volgens beplanning, en Nabot word vermoor. Die gemak waarmee Isebel die leiers van Israel kry om aan haar plan deel te neem, is doodgewoon skokkend. Korrupte leiers is nie 'n nuwe verskynsel nie. Onthou, hierdie leiers was mense wat gehoorsaam aan die Here moes wees.
Isebel lig Agab in oor Nabot se dood. Hy neem dadelik die stuk grond in besit. Agab vra geen vrae oor die omstandighede rakende Nabot se dood nie. Dit maak mens dadelik agterdogtig. Agab het baie goed geweet waartoe Isebel in staat is. Min dinge bly geheim vir 'n koning.
Hoe die Here sake beoordeel
Elia, die profeet, word geroep om weereens God se wil aan Agab en Isebel te verkondig. Elia se vorige ontmoeting met Isebel het nie goed geëindig vir haar nie. Elia is nou meer as 'n lastige stem vir die koningspaar. Hy is 'n eksplisiete vyand.
Elia spreek God se oordeel uit oor Agab en Isebel, oor al die dinge wat hulle verkeerd gedoen het. Agab word vergelyk met die slegste konings van Israel en selfs met die felste vyande van Israel. Die oordeel oor Agab en Isebel is geweldig.
Agab reageer deur te pleit vir vergifnis. God sien Agab se berou en stel sy oordeel uit.
Daar is drie spanningslyne in hierdie gedeelte, wat vandag nog net so relevant vir die kerk van die Here is:
Is grond 'n gawe van God of 'n verbruikersartikel?
Die spanning tussen koning en profeet, staat en kerk
Die spanning tussen oordeel en vergifnis
Ons staan kortliks by elkeen stil.
Grond: gawe van God of verbruikersartikel?
Die botsing tussen Agab en Nabot oor grond, bring moderne lesers en hoorders voor unieke uitdagings, in die konteks van die globale ekonomiese stelsels. Die kapitalistiese stelsel is 'n sisteem waar alles se waarde in geld gemeet word. Alles het 'n prys. Alles en almal kan gekoop word teen die regte prys.
Nabot se weiering om die erfgrond aan Agab te verkoop of om selfs daaroor te onderhandel, laat ons met vrae oor die waarde van dinge in ons eie lewe. Dit noodsaak ons om te vra na die dinge wat steeds heilig is: Wat is dit wat in ons lewe nie 'n prys op het nie, wat nie gekoop kan word nie? Wat is nog heilig?
Nabot dien as voorbeeld van iemand wat nie ingee aan die verbruikerskultuur van sy dag soos versinnebeeld deur Agab en Isebel nie. Nabot se lojaliteit teenoor grond, familie en God, dring ons om na te dink oor hoe ons besittings beskou: as gawe van God, waarvan ons bloot rentmeesters is of as verbruiksartikels, waaroor ons beheer het?
Die oordadige gebruik en verbruik van alles, die meet van die waarde van alles in ekonomiese terme, veroorsaak dat ons te veel gebruik, en dat 'n ekologiese ramp ons in ons spore kan stuit. Dit maak ons ook gulsig: daar is geen grense aan ons vermoë om in te palm nie. Dit het tyd geword om eenvoudiger te leef, en meer mededeelsaam te wees. 'n Nuwe stel ekonomiese waardes is nodig.
Spanning tussen koning en profeet
Die spanning tussen koning en profeet is baie relevant vir die Christelike kerk vandag. Elia is gehoorsaam aan God en spreek die koning se misbruik van mag duidelik en direk aan. Elia se moed daag die kerk uit om weer te besin oor haar profetiese roeping in hierdie wêreld. Is ons dapper genoeg om steeds uit te praat teen geweld, magsmisbruik en korrupsie, of het ons stem stil geword?
In 'n moderne demokrasie is dit nodig dat kerke mekaar se hande moet vat om saam teenoor die staat te getuig. 'n Verenigde front wat vreesloos, sonder aansiens des persoons die Here se wil verkondig, is nodig. Ons land kan nie daarsonder nie.
Spanning tussen oordeel en vergifnis
Die spanning tussen oordeel en vergifnis leer ons iets oor die hart van God. God haat ongeregtigheid. God tree op teen ongeregtigheid. God staan aan die kant van hulle wat arm, vreemd, verstoot en gemarginaliseer word. God openbaar Homself egter ook altyd as die Een wat met mense onderweg bly. Die Een wie se oor nie te doof is om te hoor en wie se arm nie te kort is om te help nie. As Agab sy sonde bely, is God bereid om hom te vergewe.
Agab kom op die punt om sy skuld te bely, omdat die profeet van die Here in die eerste plek vreesloos sy skuld aan hom bekend maak. Die kerk, en gelowiges, doen niemand 'n guns deur kwaad goed te praat, en persoonlike skuld aan onreg te verdoesel nie.
God aan die werk in die gebeure
Ons moet vra: Waar is God aan die werk in hierdie verhaal? Die evangelie van hierdie gedeelte is sekerlik opgesluit in die sonderlinge posisie wat God inneem in die storie. Ons sien en hoor God op 'n paar plekke in die verhaal.
Een: God word sigbaar in die gee van grond aan die volk as 'n genadegawe. Die erflatingsreg beveilig families en maak dit moontlik vir geslagte om te bly oorleef op grond. God is besorg oor mense, ook op fisiese vlak.
Twee: God openbaar sy liefde vir geregtigheid deur Elia se duidelike stem waarmee hy Agab aanspreek oor sy misbruik van mag.
Drie: God staan aan die kant van die wat arm, gebroke en sonder 'n stem is. Dit word besonder duidelik in hierdie verhaal as God reageer op die ongeregtigheid wat teenoor Nabot gepleeg word.
Vier: God openbaar Homself as God van vergifnis en medelye. Hy is bereid om Agab se skuldbelydenis aan te hoor.
Ons eie posisie
Die verhaal laat ons met vrae oor ons eie posisie. Watter karakter is ons in die storie? Getuig jou lewe dalk dat jy die Agab-figuur is wat rykdom teen alle koste versamel, en/of dikbek is wanneer jy nie jou sin kan kry nie? Wil jy alles hê wat jy kan sien?
Is jy dalk die knoeiende, gewentelose Isebel wat nie huiwer om jou mag vir eie gewin aan te wend nie? Gooi jy jou gewig in saam met die ewe gewetenlose leiers wat nie 'n kans om hulself te bevoordeel en hul aansien by die magtiges te verhoog nie?
Of is jy familie van God wat met God se oë leer kyk het na die lot van soveel mense wat aan die pen ry, of uitgebuit word, deur ander?
Is jy die profeet van God wat ander help om hulle reg te oriënteer voor die Here?
Ons sien in die verhaal wat God se posisie ten opsigte van ongeregtigheid is, misbruik van mag en 'n blinde verbruikerskultuur. Dit is dringend nodig om onsself af te vra waar ons staan.
Barmhartige Vader, ek dank U dat daar in u hart soveel omgee is en dat daar ook vir my ruimte is.
Ek moet erken dat ek nie voor U sou kon kom as U nie barmhartig was nie.
Daar is net soveel dinge in wat ek sê en doen en dink wat nie met u Vaderhart in pas is nie.
En daarby weerspieël ek so min barmhartigheid: My woorde is kortaf en bitsig, my aanraking is so liefdeloos, my kontak met baie mense is so afsydig, die lagie liefde in my lewe is so dun.
Ag, Here, as ek maar meer kon vergewe, meer die goeie in ander kon raaksien, meer ruimte vir hulle en hulle standpunte kon maak, meer van die beeld van u Seun vertoon.
Ag, as ek nie so voortvarend was, so vol van myself en my eie idees, so daarop reken om myself te laat geld nie.
Daarom dank ek U, ons Here Jesus, dat U aan die kruis ook met al my stukkendheid 'n plan gemaak het.
Dankie dat ek uit u vergifnis mag lewe.
Werk deur u Gees in my hart en oë en stem en denke dat ek steeds meer barmhartig sal wees, al hoe meer sal omgee vir dié wat oor my pad kom.
Help my dat die stukkie van die aarde waarop ek lewe, vir mense 'n beter plek sal wees omdat ek iets van u barmhartigheid uitleef, en hulle deur my sal beleef dat daar 'n goeie Vader in die hemel is wat omgee.