Laslappie: Racheltjie de Beer
Maar het sy moontlik nooit regtig bestaan nie? Mieliestronk het self ondersoek ingestel en 'n verrassende bevinding gedoen...
Kopie deur Mieliestronk.com. Die illustrasie is 'n aanpassing van 'n skets deur Rudi Sennett wat in Huisgenoot se destydse Jongspan-afdeling verskyn het.
IN die geslagregister van een van die families De Beer in Suid-Afrika verskyn die naam van ene Dapper George Stephanus de Beer, wat in 1794 gebore is. Of Dapper toe sy voornaam gestand gedoen het, weet ons nie, maar iemand wat lank beskou is as waarskynlik 'n nabye familielid van hom, word vandag steeds deur baie mense gehuldig as een van die heldhaftigste figure in die geskiedenis van Suid-Afrika.
Geslagte Afrikaners het immers grootgeword met die verhaal van haar heldedaad. Wat dit des te aangrypender gemaak het, is dat sy 'n blote melktand-tienertjie sou gewees het toe sy haar eie lewe sou gegee het—om die lewe te red van haar sesjarige boetie in 'n snerpend koue winternag in die veld.
Haar verhaal lui só, ten minste een van die weergawes daarvan:
Haar naam was Racheltjie de Beer. Dit was 1843, toe die trekkers van die Groot Trek nog moes spartel om hul staatkundige ideale te verwesenlik en baie boere steeds nie 'n blywende holte vir hul voet kon vind nie en aan die rondtrek was om siel en liggaam aanmekaar te hou. Só was die De Beer-gesin op trek uit die Vrystaat na die destydse Suidoos-Transvaal op soek na grond.
Een nag staan die gesin toe oor in die veld op 'n welwillende boer se plaas. Die beeste is aan die einde van die dag in die takkraal gejaag, maar een kalfie is soek. Die De Beer-kinders is baie geheg aan hierdie kalfie en noem hom Frikkie. En dit kan nie hoër op laer nie, elkeen wat kan, moet na die vermiste Frikkie help soek.
Onder die soekers is ook Racheltjie en haar kleinboet. Waar kan Frikkie tog wees? Die kinders dwaal rond, roep waarskynlik keer op keer Frikkie se naam uit, maar hul geliefde dierevriendjie is nêrens te vinde nie. Maar in hul jeugdige onverantwoordelikheid raak hulle geskei van die ander soekers. Die skemer vou hulle toe, sneeu val uit die groue hemel en Racheltjie en haar boetie besef hulle is verdwaal.
Racheltjie is verstandig genoeg om te weet dat hulle aan die loop moet bly, dat hulle kan verkluim as hulle nie aanhou beweeg nie. Maar uiteindelik kan hulle nie verder voortploeter deur hierdie verskriklike koue kapoknag nie. Hoe nou gemaak?
Racheltjie kry 'n plan. Sy moet ten minste haar boetie van 'n gewisse dood red, al moet dit beteken dat sy haar eie lewe vir hom neerlê. Sy vind 'n miershoop wat deur 'n erdvark uitgehol is. Sy trek haar klere uit en trek dit vir haar boetie aan. Klim in die miershoop in, sê sy vir die seuntjie. En toe hy dit doen, gaan lê sy voor die holte en beskerm hom met haar naakte liggaampie.
Dis hoe die grootmense die kinders die volgende môre gevind het: Racheltjie met haar brose lyfie verkluim en leweloos voor die bek van die uitgeholde miershoop in die veld. Haar boetie was styf van die koue, maar hy het gelewe.
En Racheltjie de Beer was maar net weerlose meisietjie van twaalf.
• 'n Aangrypende verhaal, moet elkeen erken, maar is dit waar? Omdat soveel mense vandag beweer dat die storie 'n blote volkslegende is en dat daar geen geskiedkundige bewyse bestaan dat Racheltjie ooit gelewe het nie, het Mieliestronk self die ou De Beer-register gaan fynkam.
Uiteindelik moet ons teësinnig erken: die kans lyk uiters groot dat Racheltjie de Beer eintlik Racheltjie Niemand was. Haar naam is nêrens in ten minste die doopregisters te vinde nie en in daardie dae was dit feitlik ondenkbaar dat kinders nie gedoop sou word nie.
Racheltjie is dus een heldin wat bes moontlik nooit was nie. Tog sal haar roerende verhaal van onbaatsugtige liefde mense van alle ouderdomsgroepe seker nog geslagte lank inspireer.
En in dié opsig bly sy ons onsterflike heldinnetjie.
• Volgens 'n latere bevinding, deur die gewese webmeester van Mieliestronk en 'n medejoernalis, toon die verhaal van Racheltjie soveel ooreenkomste met die geval van Hazel Miner in Amerika dat Racheltjie de Beer eintlik maar net as 'n afspieëling van die Amerikaanse sneeu-heldinnetjie beskou kan word.