Versindaba Resensies Archives : Versindaba
Min digters debuteer met 'n bliksemskag. Party verdwyn en keer terug (Olga Kirsch, onder andere) en die kanon word deur bloemlesings aangevul en "ondermyn", soos Karen de Wet se Vers & vrou – 258 gedigte (NB, 2020).
Bloemlesings is tematies gerig; algemene verseboeke fokus op die tegniese kwaliteite en hierom bly Opperman se Groot verseboek 'n barometer van gehalte. HP van Coller se Perpektief & Profiel (JL van Schaik, 1999) gee profiele van skrywers. En die verskillende benaderings ten spyt, bring ons telkens terug by die belangrikste kwessies in die letterkunde: daar is bakens, daar is nuwelinge, daar is 'n gesprek.
Skakel na resensie van "Liedjes/Liedjies" (Nachoem Wijnberg) soos vertaal deur Daniel Hugo
Nachoem M. Wijnberg – Liedjes / Liedjies (Uit Nederlands vertaal deur Daniel Hugo). Imprimatur, 2021. ISBN: 978-0-620-95640-6
Uit die hoek van jou oog. Aweregs. Onverwags. So kan 'n mens hierdie pakkende bundel van Nachoem M. Wijnberg beskryf. Liedjies heet dit en gepubliseer deur Imprimatur wat naam maak as 'n belangrike uitgewershuis.
Lees Joan Hambidge se resensie van Liedjes/Liedjies op haar blog by die onderstaande skakel:
Tags: Imprimatur, Joan Hambidge, Liedjes/Liedjies, Nachoem M. Wijnberg, resensie
Resensie: "Vrugbeginsel" (De Waal Venter)
Resensie: "Vrugbeginsel" deur De Waal Venter. Naledi, 2021
Resensent: Louise Viljoen
Naledi publiseer De Waal Venter se Vrugbeginsel. Neffens die kleurfoto van die skrywer op die agterblad, lees mens dat Naledi ook in 2017 sy digbundel Oop sirkel uitgegee het. Hulle het ook in 2019 Vandag is boordensvol – 'n bundel verse van Pablo Neruda wat hy uit Spaans vertaal het – gepuliseer. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns ken in 2020 aan hom hulle Prys vir Vertaalwerk toe vir die goeie werk gelewer aan Vandag is boordensvol. In 2020 gee die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns sy bundel vertaalde gedigte van Tomas Tranströmer, Alles keer om, uit.
Lees gerus hier op Versindaba wat dr. G. Brits oor Venter as veelsydige en produktiewe woordskepper skryf. Daar is ook agtergrondinligting oor Philippus Arnoldus de Waal Venter hier op Wikipedia. Hy woeker feitlik sy lewe lank met woorde. Venter is in Mei 1942 in Pretoria gebore. Vrugbeginsel verskyn dus in sy nege en sewentigste lewensjaar by Naledi – 'n prestasie! Gelukwense ook aan 'n uitgewer wat nie skroom om ouer digters se werk uit te gee nie.
Vrugbeginsel, Venter se mees onlangse digbundel, beslaan 104 bladsye en is opgedeel in vier afdelings. Die agterbladteks lui: "Die gedigte ondersoek die mens se plek in die heelal en in die geskiedenis in die eerste afdeling. Verder besin die gedigte merendeels oor die wonderlike ontdekkings en begrippe van die moderne wetenskap, asook meer persoonlike, liriese gedigte en 'n skeut subtiele humor skemer deur. Die vierde afdeling is 'n reeks gedigte waarin die digter gesprekke voer met sy persoonlike muse, wat hy Yanni Euterpe noem. Die titel van die bundel is ontleen aan die idee dat "'n gedig die begin van 'n vrug vir die leser kan wees – 'n vrug van verbeelding, van nuwe begrippe, van 'n beter soort verstaan van die wêreld om jou."
Ek het lekker gelag vir die tong-in-die-kies humor in "Vandag het die son opgekom" (14) waar verskeie voëls redekawel oor waar presies die son die oggend opgekom het, totdat een naderhand die geskil besleg: Die hadida antwoord met 'n skel, nasale stem: / Die son het opgekom / en de donner met die res.
"Tweemaal tafel" (35) het my verbeelding die loop laat neem: Hier volg 'n uittreksel:
En tussendeur engele
wat swenkend vlieg,
mekaar die hand gee,
raad gee, moed gee.
Daar staan die tafel,
ernstig soos 'n koei,
herkouend aan haar vastigheid.
Twee keer is dit 'n tafel:
een keer wanneer jy daar is,
en dan weer wanneer jy weg is.
Verbeel die tafel weg:
sal die borde bly hang?
Venter se belangstelling in die wetenskap skemer deur in die ondersoekende vrae wat hy vra. Hy sien die wêreld vanuit 'n baie interessante perspektief, en dis asof hy, tipies digter, heeltyd soekend is na die regte woorde om sy waarnemings oor te dra. Hy dig dan ook in "Toepaslike soekwoord" (50): Ek soek 'n woord / wat nog nie bestaan nie, / 'n woord wat ek moet skep.
Hy lewer eweneens kommentaar op die mens se invloed op die aarde. As voorbeeld lig ek enkele strofes uit "Haarfyn uitgelê" (25) uit:
Hier waar ek sit
met 'n haartjie in my hand,
voel ek die polsing
van die aarde se dink,
die geheimsinnige, magtige motore
van die blou en bruin gevlekte ruimteskip.
En onder die reusedreuning,
fyner, hoër klanke
van onderdele in pyn,
slytend en skurend teen mekaar
waar gaan ons olie kry
wat ons nie vergiftig nie?
My gunstelinggedig in Vrugbeginsel is "Sien en syn" (32):
Verhul onder donsige skil
lê die perskepit,
Die glanswit vorms
van die kniegewrig
glip oor mekaar, geluidloos,
In die songeel
van die duifeier
begin die embrio roer,
gedagteloos, buite sig.
Agter die muur,
onder die komberse
Die vaag bekende vorm
van 'n lyf
waardeur gedagtes stroom,
Dan, aan die einde
van die wedloop,
val die bedrieglike vlies
weg van die atletiese liggaam
van die syn,
en jy sien.
Die digter se muse, Yanni Euterpe, is 'n fassinerende figuur. Sy sal vanuit die niet verskyn en beveel: "Skryf af!" In "Troos van die trieste" (90) staan byvoorbeeld: Die wyfiekat van weemoed / skuur teen my enkels, sê Yanni sag / en beveel dan: Skryf! / Ek skryf. In "Leë hand" (100) sê sy ongestoord: Smart is die donker suster / van bloeiende liefde. / Wees mens, / maar ry jouself soos 'n edel hings.
Ek het Vrugbeginsel nie in een sitting gelees nie. Van die gedigte het my laat nadink –meestal omdat ek verward gevoel het oor wat die digter nou eintlik daarmee wou sê. Dit het vir my gevoel dat ek soms die punt mis, en dit het my frustreer. Was dit ék wat nie oplettend of skerpsinnig genoeg is nie, het ek gewonder, of slaag die digter net nie daarin om my te oortuig dat daar méér in sekere van die verse skuil nie? Wil die titel Vrugbeginsel dalk te kenne gee dat, soos in die geheimsinnige skemerte van die baarmoeder, die vrug nog aan die ontwikkel is en van die gedigte nie bedoel is om volle wasdom te bereik nie? Is sommige gedigte doelbewus gepen om soos vormlose spoke nóg vis, nóg vlees te wees – die hart van die blom wat nog vrug moet word?
Neem byvoorbeeld die titel van die gedig "Wat?" (10). Ek kon eenvoudig nie die kloutjie by die oor bring waarom hierdie vraag gevra word nie. Dalk omdat die gedig eindig met: Op die see lê die boot, / 'n donker stippel / betrap deur die son se laser, / op pad / met 'n vrag mense, / met vrae bevrug. Dis ook hier waar mens lees van Honde aan leibande / trek hulle bekskermlinge / haastig aan oor die wandelpad. Weer het ek vasgehaak – "bekskermlinge" of "beskermlinge"? Tikfout of nuutskepping? "Hierdie onduidelikheid buite rekening gelaat, is daar ongelukkig heeltemal te veel ooglopende tikfoute in die bundel, asook ander redaksionele slordighede
Om 'n gedig te verstaan is om iets van die ewigheid te wil-wil begin begryp. Met die lees en herlees van die bundel kon ek nie help om te wonder wat ander lesers daarvan sou maak nie, of ek dalk iets miskyk of misinterpreteer … Daarmee sê ek nie dat ek die bundel negatief ervaar het nie – daar is lieflike verse wat my beïndruk het en wat ek graag weer sal lees.
Ek dink wel dat die bundel beslis kon doen met die geoefende oë van 'n strenger keurder, asook 'n manuskripontwikkelaar en ervare teksversorger. Teks wat behoorlik geslyp en afgerond is, dra baie daartoe by dat 'n skrywer beskerm word teen negatiewe menings van lesers. Die bundel sou ook baat kon vind by 'n sterker en deurlopende sentrale tema en stemming; dit sou moontlik verhoed het dat die gedigte van wisselende gehalte is.
Hierdie leeservaring het my onrustig gelaat. Vrugbeginsel het my laat kopkrap, dink en wonder. En as dít Venter se doelwit was, het hy daarin geslaag.
– Louise Viljoen, Jeffreysbaai
Tags: De Waal Venter Vrugbeginsel, Louise Viljoen resensie Vrugbeginsel, Vrugbeginsel De Waal Venter
Indrukke: "Meer as woorde" (Rina Cascione)
Louise Viljoen skryf vanuit Jeffreysbaai oor haar indrukke van Rina Cascione se Meer as woorde.
Naledi publiseer Rina Cascione se digbundel getiteld Meer as woorde.
Dit is voorwaar lekker om deesdae al meer te verneem van senior persone wat grense verskuif en navolgingswaardige prestasies behaal. Ek was sommer baie opgewonde toe die koerier Rina Cascione se debuutdigbundel, Meer as woorde, by my huis aflewer, want Rina is 'n volle 88 jaar oud.
Hierdie kunssinnige vrou wat glo haar hele professionele loopbaan, en ook die jare daarna, aan die kunste gewy het, se versameling gedigte stel nie teleur nie. Inteendeel, dis 'n kosbare toevoeging tot Afrikaanse letterkunde, want dis geskryf met 'n byna tasbare grasie, beheersdheid en wysheid wat dikwels by jonger digters ontbreek. Die jeug se drif en woede en drang om alles te verander, het gaan lê. Wat oorgebly het, is rivierklippies wat mettertyd deur die lewe self glad gespoel en afgerond is, maar steeds onwrikbaar en vir seker solied klip gebly het. Rina se gedigte is bedrieglik sagkens gesluier, maar as jy die dun lagie bedekking versigtig eenkant toe vee, blik die bruid met helder, stil oë jou vol, reguit en sonder skroom aan en sien tot in jou diepste diep. Haar gedigte is van dié wat jy 'n paar maal ná mekaar lees. Nie omdat die woorde nie sin maak nie, nee, maar juis omdat jy soveel daarin herken. Wie rol dan nou nie 'n spoelklippie oor en oor in sy mond nie?
Meer as woorde beslaan 101 bladsye en 72 gedigte (wat delf in aspekte van die liefde, reise na Europa, weduweeskap en jeugherinneringe) en 11 vertalings uit Italiaans, Engels en Spaans. Die skrywerfoto pryk in wit en swart op die agterblad tesame met 'n kort biografie. Rina het musiek op Stellenbosch studeer en ook vir drie jaar in Strasbourg en Genève. Aan Unisa het sy 'n B.A.-graad, met onder meer kunsgeskiedenis, Frans en Duits behaal. Sy het klavier en musiekgeskiedenis aan die Musiekdepartement van die Technikon in Pretoria doseer en het ook as musiekeksaminator vir Unisa opgetree. Verder het sy op die keuringspaneel van Unisa se Internasionale Klavierkompetisie gedien.
Taal en musiek lê Rina se wese vol. Sy deponeer hierdie volheid in haar gedigte. Haar woorde, op 'n pikante maar doelbewuste wyse gekies, vorm 'n geheel soos keurig geplaaste musieknote wat 'n meesleurende melodie word vir dié wat weet om hulle ore te spits. Sy dig só in "Vriendskap" (58): My vingers gly oor die wit / van die vaas, / druk dit teen my wang / en hoor die aanvangsnote / van Beethoven se Opus 110/ uit 'n blinkswartvleuel styf.
Nie net kry die woordbeelde gestalte in die waarderedende leser se geestesoog nie, maar dit pols met 'n eiesoortige ritme wat uitdyende rimpels op die siel se oppervlak trek. Mens wil-wil jou kop skuins hou om elke gedig se meegaande deuntjie te hoor. Neem as voorbeeld die atmosfeer wat sy so treffend skep in "Rit na die stad" op bl.14: Die son se laaste strale kwyn. / In grys versomber die hemel / en bome skuif geraamterig verby. Ek het nie eens nodig om die res van die gedig te lees om te weet dat patos en verlange sterk figureer nie. A, en dan die sonderlinge treurige wysie wat asof magies in my ore begin draal …
Daar is ook die bykans oorverdowende klanke wat soos vuurpyle vanaf die bladsy gelanseer word in byvoorbeeld "Haelstorm" op bl. 18: Skielik bars / die hemel oop. / Witblink albasters, / enorm en rapats / kartets geweervuur / na die aarde. En dan die volgende woorde in strakke teenstelling: Opeens 'n makabere stilte. Mens ruik amper die storm en voel die kilte daarvan teen jou wang. En natuurlik het stilte sy eie klank. Hier is nog 'n voorbeeld in "Reënstorm" op bl.19: My diepslaap versplinter / deur die reën / wat op die sinkdak spletter Die woorde abba swaar aan die geluid wat jou oortrommels vul.
Rina se liefde en ontsag vir die natuur is duidelik waarneembaar in talle van haar gedigte. Sy span dit dan ook treffend in soos 'n selfversekerde dirigent wat 'n simfonieorkes skynbaar moeiteloos met sy stokkie begelei. Hier volg enkele voorbeelde:
"Droogte" (22): Die son skilder 'n wit / geboortemerk / op die eikeboom se stam.
"Lukraak" (24): Bo my treur 'n maan / meer troosteloos / as verdriet.
"Van Gogh" (37): Kraaie kras oor 'n koringland / en die nag spieël sterre / suurlemoengeel / in die water daaronder.
"'n Tyd in die son" (46): Soos 'n liewensheersbesie / onverwags op my hand, / loer jy in, kom haal my / vir middagete.
Sy speel suksesvol met kleure (sien ook "wit" en "suurlemoengeel" hier bo) asof sy haar hand aan 'n ingewikkelde borduurpatroon waag en elke steek presies in plek moet wees. Hier volg enkele voorbeelde:
"Kwatryn" (78): In Ysland bars 'n smeulende vulkaan / siedend uit in riviere goud en rooi,
"Luiperd" (17): Die fotograaf het hom / in volle vaart gestuit. / Spikkelgeel uitgehang.
"Groet" (50): Wit duiwe groet, / waaiervlerk / na die blou. / Die besorger ry weg.
"Vertrek" (80): Wanneer die Middeleeuse son / sy koper strale terugtrek / oor wit Alpe, / staan ek hande en vryf / voor goudrooi kaggelkole
Daar is ook Rina se liefde vir reis en geskiedenis wat sterk deurkom in haar werk. Sy ryg ver plekke se name soos blinkgepoetse pêrels aan 'n string wat jy jaloers in jou vuis wil toevou om later weer van te droom: Die Hermitage troon trots teen / die Neva in St Petersburg / en van die kus oor die verre see / wink Finland se dowwe lyn … In Parys staan ons voor/ Monet en Renoit / en in salige Sorrento / sit ons ure by die see ("In stede" (51)). Maar altyddeur keer sy terug na Suid-Afrikaanse bodem. Iewers in Toskane / wuif Bolandse wingerde / en net voor ons / by Santa Maria Novella ingly, / tik ek Franse parfuum ligweg aan (Paasnaweek (39)) en Vanuit sonverbleikte Spanje / reis 'n klein pakkie / tussen hande / na veraf Suid-Afrika (Vriendskap (58)) en "Pappa, waar Ghagras / en noeibos / deur harde aarde beur, / die visarend se fyn kyk / hoog uit 'n boom / die rivier deurkam / en die vleiloerie klokhelder / roep teen Grootrivier se wal, / het ek jou as gebring (Terugkeer (69)).
Aanhalings in Engels van Ezra Pound, Mark Strand, John Keats, Robert Browning, Thomas Campbell, Robert Frost en Yehuda Amichai skei die onderafdelings van die bundel en komplementeer die keuse van gedigte asook die trant en stemming daarvan. Die afdeling aan die einde van die bundel bevat die vertalings van Cesare Pavese (1908-1950), Robert Frost (1874-1963) en Jorge Luis Borges (1899-1986) se gedigte. Mens lees mens proe-proe daaraan om die bederf langer uit te rek. Bo 'n bleekgeworde blom / ontdek ek 'n mot, / wit en styf soos satyn, / deur 'n spinnekop, / dimpelvet, vasgevang. / Dood en verderf, nes sop / in 'n heksepot, om die dag / paraat mee aan te voer ("Ontwerp", Robert Frost (102)).
Ek wil my nie uitspreek oor die tegniese aspekte van die gedigte nie – daar is baie meer bekwame resensente wat 'n beter "jop" daarvan kan maak – maar dat elke gedig vir my op 'n uitsonderlike manier mooi is en my daaroor laat peins het, is waar. En lê die sukses van 'n gedig dan nie juis daarin dat dit die leser ontroer nie? Soms op veelvuldige vlakke. My gunstelinggedig is "Triolet" op bl. 66:
Die naguiltjie roep
Jy sê dis verby, 'n deur klap.
Die naguiltjie roep.
Jy reverse, wiele skree, enjin raas
En ek trek my trui nog stywer om my vas.
Rina Cascione se debuutdigbundel getiteld Meer as woorde is voorwaar 'n lieflike versameling gedigte wat ek beslis weer sal lees.
Tags: Louise Viljoen resensie, Rina Cascione Meer as Woorde
Resensie. "Landluisteraar" (Carina van der Walt)
Landluisteraar deur Carina van der Walt. Naledi, 2021
Landluisteraar is Carina van der Walt se Suid-Afrikaanse debuut ná haar debuut as digter in Nederland met Amalgaam (2015). Die digter het in die afgelope 15 jaar 'n stewige reputasie as kunsverslaggewer verwerf. Die kunsboek Stilspraak: Strijdom van der Merwe en Landkuns is in 2020 by African Sun Media gepubliseer. Landluisteraar is 'n literêre voortsetting van Stilspraak met beeldgedigte oor Van der Merwe se landkuns. Konsepsketse en landkunsfoto's uit dié kunstenaar se oeuvre is in die bundel opgeneem. Op die agterflap verneem die leser, en ek haal aan uit Hollands Maandblad: "Van der Walts emphatische poëzie is zonder vals sentiment en opgetrokken uit een taal van ongekende schoonheid die betoverend is."
Die keurige omslagontwerp toon ryp grassade wat ligwaarts groei vanuit 'n groen landskap. Grassade is algemeen bekend as simbool van vergankliklikheid en skakel tematies met "oorgawe I" (37) en "oorgawe II" (45).
Die bundelrubrisering getuig van 'n netjiese verdeling in 7 dele, genaamd "erwe", "die landskap die vrou", "in trans", "in transito", "plakkate pleisters", "appèlle" en "as".
Landluisteraar sluit aan by tradisionele landskapspoësie; die verse is eerder stemmig as evokatief. Die geïmpliseerde ekokritiek bly onderbeklemtoon en die aardse word deurlopend voorop gestel. Die bundel bevat ekfrastiese gedigte waarin daar 'n interaksie en simbiose ontstaan tussen kuns en woordwerk: Strijdom van der Merwe se landskapskuns tree met ander woorde in gesprek met Van die Walt se beelddigte. Hiermee sluit die digter aan by die tradisie beeldgedigte in Afrikaans, byvoorbeeld die werk van Sheila Cussons, H.J. Pieterse, D.J. Opperman, Antjie Krog, Tom Gouws en die fotogedigte in Hans Pienaar se bundel, Uithoeke / Outcorners. Die beeldgedigte in Landluisteraar wissel tussen beskrywend, krities, interpreterend en meditatief.
In die eerste gedeelte, "erwe" raak dit duidelik dat die verse 'n sinestetiese wending van die visuele na die ouditiewe neem. Landluisteraar doen 'n beroep op die leser om nie net te kyk nie, maar te luister na die landskap. In "Stellenbosch" (5), met sy ryk verwysing na voëllewe word die leser genoop om te ontwaak uit die muwwe binnenshuise psychoma van laasgenoemde dorp. Die spel met klank word voortgesit in "Tankwa Karoo" (6 – 7) met sy onomatopee: "grr grrr grr grr / protesteer die swartgeskroeide / klippies onder sy stapskoene".
Die daaropvolgende gedeelte, "die landskap die vrou" tree in gesprek met Van der Merwe se foto's en sketse. Minimalisme voer die botoon en alle verse in dié deel is geskryf in koeplet-, tersine- en kwatrynvorm. Nie alle verse is egter geslaagd nie, byvoorbeeld "III" (15) lees bloot soos 'n dekoratiewe gerym: "hy gooi sy toorbeentjies in één lyn / soek beskerming teen die sonsvenyn". 'n Meer geslaagde poging is die kwatryn "X" (29), waarin woordspel en kontraswerking tussen sprokie en kaktus deurgevoer word: "sappig van blad pittig van vrug / kroon hy versigtig die turksvy op haar rug / sy is sy aspoestertjie hy eet wat hy lus / ondanks haar naam as puntenerige kaktus".
Die derde "in trans" sinspeel op die dubbelduidige betekenisse van die meditatiewe en transendentale, asook dít wat deurskynend (transparent) is. In "oorgawe I" (37) kom gras, soos reeds genoem as simbool van verganklikheid, voor binne die konteks van 'n man wat op sy familieplaas dans en 'n geestelike ontwaking in 'n "derwijstrans" beleef. Die versmelting met die natuurlewe in "soektog I" (39) word voortgesit as 'n soeke en bevestiging na 'n eksistensiële eenwording met natuurelemente. Die verwysings na chakra's as die esoteriese meditasie rondom energiepunte in die liggaam word vervolgens beskryf in "mag I" (41). Die laaste vers in hierdie gedeelte, getitel "beheer I" (42) verbeeld die transendentale verbeelding van musiek, al is dit ook fiktief. Waar die hidrouliese krag van water ter sprake kom in 'n latere vers, "onmag II" (46), berus die spreker haar in "onmag I" (38) in die weerstandlose gang spoelklippies, 'n mistieke manifestasie. Hierdie vers sorg vir een van die hoogtepunte in die bundel.
ingedagte probeer hy om die water
met 'n stomp te keer
droom hy spierwit spoelklippies
soos 'n snoertjie varswaterpêrels
in die skeur van die hout
wanneer die ry pêreltjies afgly verloor
die dryfhout sy geheue vir swaarte
draai stadig in lyn & stroomaf (38)
Die vierde gedeelte, "in transito" besin oor die beweging en oorgangsprosesse in die natuur. "oorgawe II" (45) skakel intratekstueel met die vorige gedeelte se "oorgawe I", waar "om kroon op die kop te dans" van 'n "derwijsdans" uitvloei in 'n geluksalige geestesvervoering en 'n oorgawe aan die niet:
– woorde woorddadigheid wonde –
Alle verse in die voorafgaande gedeelte, "trans", ondergaan nou 'n proses van verinniging en transformasie en is telkens aangedui met 'n Romeinse 'II'. Dit sal die volhardende leser loon om 'n vergelykende lesing van dié twee dele te doen. Vuur as deurlopende leitmotief kom o.m. voor in die treffende "vonds II", waar die koolstof van verbrande as – 'n metafoor vir nuwe lewe – gejukstaponeer word met 'n dodo, 'n uitgestorwe voëlspesie. Die digter verdien lof vir die fyn uitleg van haar verse – "beheer II" (50), as laaste vers in deel vier, transponeer die organiese lewe na 'n maatskaplike en tegnologiese bewussyn, 'n vers wat met ander woorde as prelude deel vyf se "plakkate pleisters" binnelui.
In die vyfde gedeelte berig die digter onderskeidelik oor die prosesse van die verwoesting en herskepping van flora. Enkele van die gedigte tree weer in gesprek met Strijdom van der Merwe se konsepsketse. "vlae" (53), 'n vers wat plek-plek rym, handel oor die afbakening en toeëiening van grond, of dit nou die maan(-landing) deur die Amerikaners is, of die verwysings na plekke in die Noord- of Wes-Kaap of Karoo. Die vers word opgevolg deur "organiese drome" (55) en "meganiese drome" (57) waarin die mens as nietige rolspeler beleef hoe die aarde bedreig word deur die myn van skaliegas. Die impak van menslike geweld op die natuurlike habitat word verder onder die loep geneem in "wondweefsel" (63) met die treffende slot: "stadig verdik haar littekenweefsel / grashaartjies groei nie op pangamerke nie".
Die skade van verwoestende brande kom vervolgens aan die beurt in "wandeling" (64) en "ring van vuur" (65). Landluisteraar gee 'n tong aan die aarde wat vertel van die verwonding wat sy moet verduur, verse wat aansluit by die Antroposeen. Die vernietigende brande wat Papegaaiberg, Simonsberg en Jonkershoek deels in puin gelê het, word ontstellend verbeeld in "ring van vuur": "slange sis vlamtonge lek aan 'n kraaines / – die arend sirkel bo haar klaargaar eier". (65). "skadutyd", (68 – 9) verleen 'n poëtiese narratief aan Van der Merwe se foto en lewer kritiek op De Beers se monopolie op die delf en ontginning van diamante in Suid-Afrika en Namibië.
In die tweedelaaste gedeelte, "appèlle" intensiviseer die sosiale kritiek en sit die digter haar intertekstuele spel met Van der Merwe se konsepsketse voort. "hoe Mandela kyk" (75) skakel met 'n reeds gemelde vers oor Stellenbosch (5). Die neerpen van die historiese narratief van die dag, asook Long walk to freedom word bevraagteken, en ek haal aan, die laaste vier reëls: "wat word verswyg wat word vertel? / hoe ver terug strek geskiedenis? / ontwaak Stellenbosch / in die hoop dat dit nog gister is?"
In die daaropvolgende "hoe Eybers & Tutu kyk" (77) maak Van der Walt sélf 'n kameevertoning as kunstenaar as sy haar konsepnotas vir 'n gedig aan die hand van 'n doodle verwoord. Die ironie in dié vers bevestig dat landsgenote met die koms van demokrasie ironies "minder" geword het; meer ingeperk, meer selfbewus, die laaste ses reëls:
stil op die bank langs die paddas se plas
sit ons vir 'n rukkie – digby ons roots –
in die klein oase op pad na Potch-dam
het ons ooit etikette geplak op banke op plante op soorte
mekaar met name benoem groei teruggesnoei
tot iemand minder? (77)
Die slotgedeelte, "as", bevat 'n vers, "vuur, vuur" (83) wat aan die leser gebied word as "aangewaaide woorde van Adam Zagajewski uit Krakow". Zagajewski is 'n ikoniese en veelbekroonde Poolse digter, en Van der Walt het dié vers uit die Pools vertaal met die hulp van die Pools-Afrikaanse digter en letterkundige, Jerzy Koch. Die bundel sluit op 'n hoogtepunt met hierdie vertaling. In die "Verantwoording en Bedankings" agter in die bundel vind die leser die verwysings na Van der Merwe se landskapskuns wat ook die verskeie geografiese registers posisioneer binne Duitsland, Switserland, Japan, asook plekverwysings in Suid-Afrika.
Van der Walt sorg vir 'n ryk geskakeerde bundel waarin beide digter en kunstenaar "saampraat" om die sosiale en ekologiese uitdagings van die dag aan te spreek. Van der Merwe se visuele blootlegging van sjamanistiese natuursienings resoneer met Van der Walt se beeldgedigte.
Ongelukkig ontsier enkele mankemente die bundel, byvoorbeeld die oordadige gebruik van hoofletters soos "DIE LIEFDE" (79); "MAGTELOOS" (73), of "RED" (65). Die herhaling van werkwoorde in koppeltekenverbindings is eweneens steurend, byvoorbeeld "knip-knip" (73); "klap-klap" (53), of "tik-tik-tik" (41). Wat my egter dronkslaan is die melodramatiese oopvler van die woord "ton-nel-vi-sie" skuins onder mekaar afgedruk (77) – 'n ervare digter soos Van der Walt weet van beter as om haar skuldig te maak aan dié literêre slordigheid wat eerder die duimafdruk van 'n beginnerdigter is. Landluisteraar is, alles in ag genome, 'n bevredigende debuut en verrykende leeservaring waarby 'n wye lesersgehoor aanklank sal vind.
Posted in Resensies | Comments Off on Resensie. "Landluisteraar" (Carina van der Walt)
Posted in Resensies | Comments Off on Resensie: Wat ek van klippe weet (Jan Wagner, vert. Robert Schall)