Ons word dommer!’n Skermskoot uit die rolprent ‘Idiocracy’. Foto: Listal.com Deur Christoff van Wyk Bernt Bratsberg en Ole Rogeberg, twee Noorweegse navorsers verbonde aan die Ragnar Frisch-sentrum vir ekonomiese navorsing het onlangs ’n publikasie die lig laat sien waarin hulle bevind het dat die gemiddelde IK van jong mans die afgelope paar dekades gedaal het. Daar is egter in hierdie stadium geen klinkklare rede oor waarom dit gebeur nie, maar meeste navorsers is dit eens dat dit dom van ons sal wees om die uitslae te ignoreer. Die data wat Bratsberg en Rogeberg in hul navorsing gebruik het, was die resultate van 730 000 IK-toetse wat deur jong mans (18-19) afgelê is wat aangemeld het vir verpligte militêre diensplig in Noorweë tussen 1970 en 2009. Dit het gewys dat jong mans se IK-tellings in 1991, gemiddeld 5 punte laer was as die vorige geslag s’n wat in 1975 getoets is. Alhoewel die gebruik van IK-toetse steeds kontroversieel is omrede hierdie toetse dikwels nie die volle spektrum van ’n persoon se intelligensie weerspieël nie, kan dit wel as ’n handige (maar beperkte) maatstaf gebruik word om sekere navorsing te doen. Een rede waarom hierdie bevinding veral kommerwekkend is, is omdat IK-tellings sedert die Tweede Wêreldoorlog langsaam gestyg het. Dié verskynsel, genaamd die Flynn-effek, is vernoem na professor James Flynn en alhoewel daar nie sekerheid was oor hoekom IK-tellings in die eerste helfte van die 20ste eeu gestyg het nie, het professor Flynn ’n paar moontlike redes verskaf. Dit het, onder meer, ingesluit toegang tot meer voedsame kos, beter gesondheidsorg, beter skoolopleiding, ensovoorts. Dit wil egter nou voorkom of die sogenaamde Flynn-effek tot ’n einde gekom het en die Noorweërs se navorsing word beaam deur studies in Frankryk, Denemarke, Finland, Nederland, Brittanje, asook die VSA. Twee onafhanklike Britse studies het onlangs bevind dat IK-tellings in Brittanje die afgelope 10 jaar met tussen 2,5 en 4,3 punte geval het. Daar is nou verskeie moontlike redes wat aangevoer word vir die afname in IK-tellings, maar omrede daar nog nie verdere navorsing hieroor gedoen is nie, bly dit spekulasie. Sommige beweer dat ons te veel tyd spandeer met tegnologie soos slimfone en nie meer genoeg lees nie. Dit kan ook te doen hê met die wyse waarop kinders grootword, hoe hulle speel, wat hulle op skool geleer word, asook hoe hulle geleer word om te dink. Kortom, wil dit voorkom of hierdie verskynsel meer te doen het met ons kultuur en manier van doen en dink as wat dit dalk met fisiologiese faktore te doen het. Het ons nie dalk verval in ’n kultuur van middelmatigheid en intellektuele luiheid wat nou ook veroorsaak dat ons nie meer die hoogste goed nastreef nie? Of, het ons maar net aangepas by die nuwe wêreld waarin ons leef waar die ernstige dinkwerk oorgelaat word aan rekenaars en sosialemedia-algoritmes wat vir ons voorsê watter nuus ons behoort te ontvang, watter produkte ons behoort te koop en die leefstyl waaraan ons behoort te voldoen. In 2006 word die Mike Judge-wetenskapfiksierolprent Idiocracy uitgereik. Die rolprent het egter glad nie enige kommersiële sukses behaal nie en het skaars $500 000 (Sowat R6,66 m) in inkomste verdien. Maar, sedertdien het dit in ’n tipe kultrolprent ontaard. Die storie handel oor ’n persoon wat deelneem aan ’n geheime regeringsprogram waarin hy gevries word om later weer wakker gemaak te word. Die program loop erg skeef en die uiteinde is dat hy eers 500 jaar later wakker word in ’n nuwe wêreld waar anti-intellektualisme en die kommersialisering van bykans alles aan die orde van die dag is. In die wêreld waarin Idiocracy afspeel, is die president van Amerika ’n eksporno-akteur en professionele stoeier met die naam Dwayne Elizondo Mountain Dew Herbert Camacho. Nodeloos om te sê, sy land is in totale chaos gedompel met oeste wat misluk omdat daar besluit is om die lande nat te spuit met ’n gewilde energiedrankie in plaas van water. Asof dit nie bisar genoeg is nie, word die hoofkarakter, ’n gemiddelde weermagbibliotekaris, onmiddellik ná sy 500 jaar-slaap die slimste mens in die land en getaak daarmee om al die land se probleme op te los. Verskeie kommentators het al, tong in die kies, na Idiocracy verwys in ’n vergelyking met die gebeure rondom Donald Trump se verkiesing as president van Amerika. By geleentheid is daar aan Judge gevra hoe hy dit reggekry het om die toekoms so akkuraat in sy rolprent uit te beeld. Sy antwoord was dat hy dit nié reggekry het nie, want sy rolprentvoorstelling het byna 490 jaar vroeër plaasgevind as wat hy verwag het. Ons sal ernstig moet waak teen die verdomming van ons jeug – ons uitlewing van kultuur kan in hierdie verband ’n groot rol speel. Daar rus dus ’n plig op elkeen van ons wat omgee vir die toekoms van ons jeug om moeite te doen met die standaarde wat ons handhaaf. Neem taal as ’n voorbeeld. Dit het al byna die norm geword om Engelse woorde te gebruik. Maar, wanneer ons ’n oomblik neem om te dink oor wat die regte Afrikaanse woord is wat gebruik moet word, kom ons dikwels agter hoe ons ’n bietjie ekstra moet begin dink. Deur moeite te doen om jou taal suiwer te hou, is jy nie net besig om ’n hoër standaard te stel en te handhaaf nie, dis ook goed vir jou brein en dit stimuleer jou denke. Indien ons nie onsself en die opkomende geslagte motiveer om hoër standaarde te handhaaf en moeite te doen om ons verstand ten volle te benut nie, staar dieselfde oordeel ons dalk in die gesig soos in die samelewing in Idiocracy en sal katastrofies eindig.