U londota muṅwe muthu nga masheleni ndi vhu ḓifhinduleli ha u mulondoti ha u vhona uri u, e.g. u londota ṅwana nga zwiḽiwa, vhudzulo, zwiambaro, pfunzo na ndondolo ya zwa mutakalo; kana u vhona uri u na zwoṱhe zwo teaho uri a wane zwo bulwaho. Vhuḓifhinduleli uvhu vhu vhidzwa 'vhuḓifhinduleli ha ndondolo' kana 'vhuḓifhinduleli ha thikhedzo'.
Ndi nnyi a teaho u badela tshelede ya u unḓa.
Vhuḓifhinduleli ha u londota vhu ya nga vhushaka ha dzofha, mubebi wa ṅwana a si wawe nga mbebo, kana vhathu vho malanaho.
mubebi kana vhabebi vhawe vha dzofha kana vha si vha mbebo, husa khanadzei uri vho malana, vha dzulaho vhoṱhe, vho fhamabanaho kana vho ṱalana, hu tshi katelwa na vhane vhabebi vha sa vhe vhavho nga mbebo; na/kana vhomakhulu wawe, hu sa khanadzei uri vhabebi vhawe vho vha vho malana kana hai. Fhedzi izwi zwi ya fhambana nga milandu.
Vhuḓifhinduleli ha muraḓo wa muṱa a vhu gumi fhedzi kha u londota ṅwana,
Muraḓo wa muṱa a itaho khumbelo a sa koni u ḓilondota.
Muraḓo wa muṱa ane a khou humbelwa u londota a tshi nga kona u badela mbadelo dzo humbelwaho.
Ndi dzifhio mbadelo dzine vha nga dzi vhila?
Vha nga vhila thikhedzo yo teaho ya u unḓa ṅwana kana muṅwe muthu ane a vha na pfanelo ya u londotwa. Hezwi zwi katela u vhona uri muthu uyo una zwithu zwi fanaho na zwiḽiwa, zwiambaro na fhethu ha vhudzulo, na u badelelela pfunzo. Khothe i nga laedza khotsi a ṅwana uri a shele mulenzhe kha mbadelo dzo itwaho u tou bva ḓuvha ḽe nwana a bebwa u swikela nga ḓuvha ḽe ndaela ya bviswa. Khothe i nga dovha ya bvisa ndaela ya mbadelo ya zwa ndondolo ya mutakalo, kana ya laedza uri nwana a ṅwaliswe kha tshikimu tsha zwa mutakalo tsha muṅwe wa vhabebi. Vhabebi vha tea u ṋekana nga vhutanzi ha miholo u itela u thusa khothe uri i kone u ṋea ndaela yo teaho.
Mihumbulo yavho ya vhuḓifari ha muṅwe mubebi a i nga ṱu ṱuwedzi tsheo kha ndondolo ya ṅwana, Vha do tea u badela tshelede ya ndondolo naho muṅwe mubebi o mala muṅwe muthu a na vhushaka ha zwa vhudzekani na muṅwe muthu a sa vha tendeli u vhona vhana a na vhaṅwe vhana na muṅwe muthu.
Vhuḓifhinduleli havho ha mbadelo ya ndondolo na pfanelo yavho ya u vhona vhana ndi zwithu zwivhili zwo fhambanaho nahone a zwi kwamani. Vhana vha muṅwe mubebi a vha na hune vha kwamana hone na ndondolo. Fhedzi mbadelo i nga shandukiswa nga khothe arali muṅwe mubebi a ita khumbelo ya tshandukiso.
Kha vha ite khumbelo khothe ya madzhisi ṱira ṱa wa tshiṱiriki tsha hune vha dzula hone.
Arali vha sina vhuṱanzi, khothe i ḓo vha vhudza uri khumbelo vha tea u i ita khothe ifhio.
Kha vha ṋekane nga vhuṱanzi ha miholo na mbadelo dza ṅwedzi, u fana na rasiti dza zwiḽiwa, muḓagasi na/kana mbadelo dza rennde.
Khothe i ḓo ta ḓuvha ḽine vhone na muthu ane vha ṱo ḓa a tshi badela tshelede ya u unḓa ṅwana vha tea u ḓa ngaḽo khothe.
Muofisiri wa zwa u unḓa na muṱodisisi vha ḓo sedza mbilo yavho na tshiimo tshavho.
Khothe i ḓo rumela luṅwalo kha muthu ane vha ṱo ḓa a tshi badela tshelede ya u unḓa ṅwana uri a ḓivhonadze khothe nga ḓuvha ḽo bulwaho.
Muthu ane vha ṱo ḓa a tshi badela tshelede ya u unḓa ṅwana a nga tenda u badela tshelede yo vhilwaho kana a ḓiambela khothe.
Arali muthu vha ṱo ḓa a tshi badela tshelede ya u unḓa ṅwana, a tenda u badela tshelede yo vhilwaho, madzhisitirata u ḓo sedza dokhumenthe dzo teaho. U bva afho u ḓo bvisa ndaela nahone a nga ita izwi nga nnḓa ha u humbela vhabebi uri vha ḓivhonadze khothe.
Arali muthu ne vha ṱo ḓa a tshi badela tshelede ya u uṋda ṅwana a vha a sa tendelani na u bviswa ha ndaela, muthu uyo u tea u ḓivhonadza khothe hune vhuṱanzi hawe na havho na ha ṱhanzi ha ḓo pfiwa.
Arali khothe ya wana uri muthu vha ṱo ḓa a tshi badela tshelede ya u unḓa ṅwana ndi zwa vhukuma u tea u badela, khothe i ḓo bvisa ndaela ya mbadelo dzine a tea u dzi ita. Khothe i ḓo dzhia tsheo ya uri mbadelo i ḓo itwa lini nahone hani.
Kha akhaunthu ya bannga ya muthu o itaho mbilo.
Vha ṋee muthu o itaho mbilo tshandani.
Nga ndaela ine ya laedza mutholi uri a bvise tshelede kha muholo wa muthu uyo, nga fhasi ha Mulayo wa Vhuun ḓi wa 1998.
Vha ḓo farwa nga nḓila ya vhu ḓi, ya vhuthu, na nga ṱhonifho.
Mbilahelo dzavho dzi ḓo shumiwa nadzo nga u ṱavhanya nahone nga vhuronwane.
A huna tshifhinga tsho tiwaho tsha tshumelo. U shumiwa ha tshumelo hu nga dzhia vhege dzo vhalaho, uya nga tshumisano ya vhothe vha kwameaho.
Ṱhanzi dze dza vha hone tshifhingani tsha u pfiwa ha mulandu, hu tshi katelwa na muthu a vhilaho, vha na pfanelo ya u thuswa nga tshelede ya u ya khothe. Fhedzi khothe yone ine i ḓo dzhia tsheo uri mbadelo idzo dzi ḓo tea u badelwa nga muthu we a bviselwa ndaela naa.
Muthu a itaho mbilo u tea u ita khumbelo ya mbadelo ya ṱhanzi kha muofisiri wa vhuun ḓi.
i wa 1998.