Uiterste vryheid | Slakkelak
Verlede week het ek Elektrostatika met my graad neges behandel, en laataand het ek bietjie my gedagtes bietje vrygelaat om in die buitenste ruimtes te gaan swewe. Alles wat ek hier gaan kwytraak is nie noodwendig feite uit die wetenskap nie, maar sommiges is wel en sommiges is gedagtes uit my kop om jou ook te laat dink.
Braaivleisvure is die katalis vir menige wyshede, dis 'n feit soos 'n vis. Laataand rondom so 'n vuurtjie ver in die bosse van Botswana het 'n oom eenkeer gesê dat die stoom uit die keteltjie die uiterste vorm van vryheid is vir die watermolekules. Waar ja, want in die gasfase kan die molekule vry beweeg, en as daar nie wande van 'n houer is wat dit beperk nie, dan is hy weg die ruimtes in.
Atome is die eenvoudigste vorm waarin enige stof kan bestaan. Dit is die boustene van materie en 'n eenvoudige model stel voor dat dit bestaan uit 'n kern met protone en neutrone, met elektrone wat in 'n wolkie in vasgestelde bane daarom beweeg. Ons liggame bestaan ook uit atome. Stof van die aarde. Elemente. Atome.
Hierdie elektrone kan nou oorgedra of gedeel word om chemiese bindings te vorm. Die vloei van elektrone in geleiers (metale) word elektrisiteit genoem. Wanneer nie-geleiers as gevolg van wrywing teen mekaar skuur, word 'n lading gevorm. In leketaal beteken dit basies die elektrone in die atome word opgewek en gaan beweeg in 'n wolkie om die voorwerp, want nie-metale kan nie die elektrone gelei déúr die voorwerp nie.
Dink nou byvoorbeeld aan die feit dat wanneer jy jou voete op 'n mat vryf, en jy vat aan 'n ander persoon, dan 'skok' hy. Soms kan mens in die donker selfs 'n vonkie sien spring. Dit beteken maar net dat die elektrone wat om jóú beweeg het as gevolg van die wrywing teen nie mat, baie vinnig ontlaai het na die ander persoon. Soms skok jy wanneer jy aan jou kardeur raak. Die elektrone het opgewek as gevolg van die wrywing van die kar se wiele teen die teer. En so maak ons gebruik van hierdie beginsel as ons Glad Wrap om 'n bak sit, in fotostaatmasjiene, ensovoorts.
Wikipedia verduidelik die proses só: "Electrostatics involves the buildup of charge on the surface of objects due to contact with other surfaces. Although charge exchange happens whenever any two surfaces contact and separate, the effects of charge exchange are usually only noticed when at least one of the surfaces has a high resistance to electrical flow. This is because the charges that transfer to or from the highly resistive surface are more or less trapped there for a long enough time for their effects to be observed. These charges then remain on the object until they either bleed off to ground or are quickly neutralized by a discharge: e.g., the familiar phenomenon of a static 'shock' is caused by the neutralization of charge built up in the body from contact with nonconductive surfaces."
"Electrostatic discharge (ESD) is the sudden and momentary electric current that flows between two objects at different electrical potentials."
Op reënerige dae werk eksperimente met elektrostatika glad nie goed nie. Met die baie watermolekules in die lug ontlaai die elektrone eenvoudig soontoe. Die reëndruppels val grondtoe en die elektrone word weer deel van die groot poel in die aarde.
Maar party elektrone kan ook oordra na die klein, klein druppels wat vry in die atmosfeer beweeg. Vry om die hele atmosteer vol te beweeg. Hierdie vry watermolekules koel af wanneer dit met die yskoue atmosferiese lug in aanraking kom en vorm wolke. In die wolke skuur die yskristalle teen mekaar, die lading wat vorm raak só groot dat dit ontlaai terug aarde toe. 'n Bliksemstraal. Weerligstaal. Elektrone wat báie vinnig ontlaai aarde toe. Energie. Baie, baie energie. Elektrone en energie wat kom van my af, van jou af, van ons almal af.
En so is ons almal deel van die uiterste vorm van vryheid. Vryer as die oom se watermolekule. Die elektron. Geskep deur God. Ons is deel van die Skepping van God. Ons is almal vry in God.