Christa – Christastories
Handewas help nie
No Comments on Handewas help nie
Janus was 'n Romeinse god. Sy bynaam was Tweegesig omdat hy altyd uitgebeeld is met twee gesigte wat in teenoorgestelde rigtings kyk. Die Romeine het geglo dat Janus boosheid uit hulle huise en geboue moes hou. Hy was besonder geskik vir dié taak omdat hy beide die verlede en die toekoms kon sien. Die maand Januarie is ook na hom vernoem, en hy was, anders as party ander mitologiese figure, nie 'n boelie nie. Moderne tweegesigte, daarenteen, is wel vreesaanjaend. Kom ek verduidelik.
Dubbele standaarde is 'n vreeslike monster. Dit verander van vorm en het baie verskillende name. Dit het skerp kloue en giftige tande wat oral ingeslaan word. Ons noem dit soms sommer skynheiligheid. Partykeer is dit ongevraagde raad wat oor 'n verskeidenheid van onderwerpe uitgedeel word: godsdiens, die huwelik, ouerskap, dissipline, werk-etiek … ongelukkig is die raadgewer dikwels hoegenaamd nie 'n voorbeeld van die vrugte van dié raad nie.
Soms verskyn die monster in die vorm van uitsprake en stellings wat gemaak word oor aktuele sake. 'n Onlangse voorbeeld is die dame wat in haar veilige kantoor of woonkamer sit en 'n nuusberig raaksien van militêre konflik 'n paar duisend kilometer van haar veilige, voorstedelike kokon. Sy kies dadelik kant, waarskynlik gegrond op haar oppervlakkige wêreldkennis, of dalk selfs 'n stukkie onthou van 'n laerskool-geskiedenisles of 'n Kinderbybel-oorlogstorie. Nou moedig sy "haar span" geesdriftig aan, basuin dit op haar sosiale media platforms uit, verander selfs haar profiel-foto om haar voorkeur te wys.
Intussen breek daar 'n opstand naby aan haar uit. Mense is kwaad oor dienslewering, of die gebrek daaraan. Hulle gooi klippe, brand bande, versper paaie. Onmiddellik is dieselfde dame woedend. "Geweld kan nooit goedgekeur word nie!" gil sy op dieselfde sosiale media. Hartroerend beskryf sy die angs in haar moederhart as sy haar kinders by die skool moet gaan haal omdat dit so gevaarlik is om hulle daar te los. "Die polisie is nutteloos! Hulle moet die moeilikheidmakers voor die voet skiet!" beveel sy aan. En die ironie is nie vir haar, wat sekondes gelede geweld verdoem het, sigbaar nie.
Ai, mevrou, verduidelik vir my hoe geweld in 'n ander land vermaaklik is, prysenswaardig selfs, maar as dit nader aan jou drumpel kom, is dit skielik sinloos en verwerplik? Besef jy dat daardie missiele wat jy gister toegejuig het, ook op kinders, pappas en mammas geval het? Verstaan jy régtig nie dat bomme, klippe, brandende bande en polisiekoeëls, ongeag uit watter rigting dit kom, almal geweld pleeg nie?
En jy, meneer, wat jou kop skud dat jou veelvuldige kenne bewe oor die meisies wat skamel-gekleed op loopplanke of foto's verskyn? Terwyl jy hoogheilig jou pofferhandjies oor jou grusame boep vou, veroordeel jy hulle omdat hulle geen respek vir hulle liggame het nie, en ag jouself gelukkig dat dit nie jóú dogter / vrou / meisie is nie. Regtig? Is die gemorskos, drank en sigarette waarmee jy jou liggaam bombardeer jou manier om respek te betoon? Wanneer jy uit die Bybel aanhaal om die jonges se tatoeëermerke, lewenstyl en modes te verdoem, onthou jy dat vuil taal, onbehoorlike gedagtes, en ja, 'n geskinder, deur dieselfde Bybel afgekeur word?
Die ouer wat so genadeloos kritiek uitspreek oor onderwysers wat nie beheer het oor die kinders in hulle klasse nie, en dan nog wil aanspraak maak op 'n behoorlike salaris – besef jy dat jóú kind se gebrek aan selfdissipline en respek (wat hy waarskynlik by jou leer) die oorsaak is dat die arme onderwyser moed verloor? Of verwag jy dat daardie "slegte" onderwyser vir jou kind daardie basiese lewensvaardighede moet aanleer voordat hy by die akademiese werk kan uitkom? Wanneer jy 'n liegstorie uitdink en 'n baie deursigtige verskoningsbriefie skool toe stuur nadat jy jou kind op 'n selfgemaakte langnaweek geneem het, verstaan jy dat jy hom leer dat oneerlikheid en pligsversuim aanvaarbaar is – solank dit nie deur iemand anders gepleeg word nie?
Onderwyser – jy wat saam met jou leerders moedeloos kwaad en ontmoedig word omdat keuring vir sportspanne, beurse en toelating tot akademiese instellings nie op meriete gedoen word nie, maar op grond van allerlei ander kwotas en kriteria, besef jy dat jy dieselfde doen as jy sekere kinders in jou klas anders behandel as ander?
Die voorbeelde is legio, die skuldiges ontelbaar. Wie is nié skuldig daaraan om 'n sappige storie te deel nadat jy net eers gesê het "Ek wil nou nie skinder / oordeel / lelik wees nie…" of "Ek is nie 'n rassis nie …"? Pontius Pilatus het al gesien dat daardie ritueel van jou hande in onskuld was, nie werk nie. Jy bly skuldig.
Dalk moes ons vir Janus met die twee gesigte kon inroep: eerstens sodat ons kan sien dat 'n tweegesig regtig nie aantreklik is nie; en ook sodat hy ons betyds kon herinner aan die reël dat dit wat vir ander geld, ook vir mý geld. En andersom. Veral andersom.
Tags Afrikaans, oordeel, Skinder, Skynheiligheid, Tweegesig
2 Comments on Watsenaam
Shakespeare het lankal gewonder oor wat alles in 'n naam opgesluit is. Hy was eintlik van mening dat 'n naam net 'n betekenislose etiket is wat nie veel sê oor die draer daarvan nie. Hy het sy Juliet-karakter hartroerend laat betoog dat 'n naam soos 'n hoed is, wat net afgehaal kan word!
In die verlede, en selfs nou nog, moes party kinders baie swaar dra aan indrukwekkende stringe familiename. Moderne ouers gee deesdae vir hulle kindertjies name wat meer sê oor die hoop en drome wat hulle vir die kleinding se toekoms koester as oor die familiegeskiedenis. Dan is daar natuurlik ook die neiging om name saam te stel uit stukkies van die ouers en grootouers se name, of sommer stukkies van ander betekenisvolle name of woorde. Baie van hierdie skeppings klink vir my meer na die name van deftige wynsoorte of eksotiese disse, om nie eens te praat van die oneindige moeilikheid as dit by die spelling kom nie. Dis strepies, deeltekens, afkappingstekens en koppeltekens net waar jy kyk … of skryf!
Daar is ook nog die "letter-name" – partykeer is dit 'n poging om die groot mondvol van grootjie Hendrikus Wilhelmus makliker te maak, en nou is kleinboet net H.W. Maar daar is ook alweer 'n nuwe slaggat, want ek het al ewe onskuldig vir oupa Barend Johannes se nasaat "Bee Jee" gesê, net om streng daarop gewys te word dat dit "Bie Djy" is!
Ek het al vlugtig gewonder of kinders nie maar toegelaat kan word om hulle eie name te kies sodra hulle genoeg verstand het nie. Simpel idee, ek weet. Want wanneer het 'n kind genoeg verstand vir só 'n gewigtige besluit? As ek so rondom my kyk na die besluite (nie naam-verwant nie) wat sommige grootmense neem, nooit! Wat ek wel weet, na aanleiding van baie kinders wat al met met moeite hulle name vir my moes spel in my juffrou-dae, is dat heelwat van hulle eenvoudiger name sou kies. Dan het ek nog nie eens iets gesê oor die uitspraak nie! Maar hoe moeilik dit ookal is om 'n naam te skryf of te sê, ek glo dat elke kind se naam met groot sorg en liefde uitgedink en gegee is.
Die gebruik om 'n familienaam te laat voortgaan, het natuurlik ook al gelei tot dinge soos Ouwillem se seun Grootwillem wat vir Kleinwillem die naam aangee. En dan is daar nog die nefies, Willempie, Willie en Willietjie … en so aan.
Tog, dit bly kosbaar as die familie se trots en geskiedenis só in die name bly voortbestaan. Veral vir 'n seun is so 'n stewige dubbeldoor van 'n naam vir my pragtig. Selfs vir 'n dogter, as daar so 'n splintertjie van 'n ouma of mamma se naam oorgebly het, is dit spesiaal.
So, jammer William Shakespeare … dié keer stem ek nie met jou saam nie. Daar is inderdaad baie in 'n naam opgesluit!
Tags Afrikaans, Familiename, Name
8 Comments on Sê nou net …
Toe ek klein was, het my sussie my vertel dat ons poppe in die nag lewendig word en met mekaar en die ander speelgoed speel. My heel groot sus, wat toe lankal nie meer popgespeel het nie, het 'n glas-teestelletjie gehad wat sy in 'n bruin tassie onder-in haar kas gebêre het. Partykeer het sy my daarmee laat speel. Ek het gevra of ons dit nie kan uithaal sodat die poppe daarmee kan teepartytjie hou nie. Ek onthou haar glimlag (sy was vir my die mooiste mens op aarde) en hoe sy my oortuig het dat die poppe bietjie rof was en dit dalk net sou breek. Ai, hoe het ek menige aand probeer wakker bly, vasbeslote om die poppe se rowwe spelery te sien … maar die vaak het altyd gewen.
Ek is nou lankal nie meer klein nie, maar my verbeelding het nog geensins oud of koud geword nie. Inteendeel. So sit ek nou eendag en beskou my boekrak. Iewers in daardie oor-aktiewe verbeelding raak twee draadjies aan mekaar … en daar spat die vonke!
Sê nou, sê nou net die karakters in daardie boeke kon lewendig word en uitklim? Natuurlik nie almal gelyk nie – en streng op versoek. Party van hulle wil ek regtig nie graag in lewende lywe ontmoet nie. Ek wonder watter karakters sou ek wél nooi om uit die rak te spring en saam met my te kuier? Onthou nou, my boekrak huisves die vrugte van die geniale breine van Langenhoven, J.K. Rowling, Roald Dahl, Andrè P. Brink, Wilbur Smith, Jeffrey Archer, Ken Follett, Dalene Matthee, Annelie Botes, Alan Paton, Stieg Larsson, om maar 'n paar te noem. Selfs Shakespeare is daar, en Tolstoy, en 'n hele paar uitgawes van die Bybel. Dan is daar ook nog biografieë van sportsterre, politieke figure, kunstenaars …
Matewis (my Alta-kind se nuutste baba) in 'n fantasie-rakkie van my boekrak!
Ek sien myself kopstukke gesels met Albus Dumbledore, Tom Builder, Willy Wonka, Sean Courtney, Nelson Mandela, Charlize Theron en Chris Barnard. Ek sou graag met Morrie wou gesels, daardie wyse-wyse karakter van Mitch Albom. En daar is 'n groot klomp Bybel-karakters vir wie ek 'n lang lys vrae het. Dink net watter interessante gesprekke sou daar kon wees as ek die karakters twee-twee kon uitnooi! Verbeel jou hoe die karakters van Jane Austen en E.L. James by mekaar sou kers opsteek?! Stel jou voor hoe lekker Dumbledore en Mandela wyshede sou kon uitruil, en ek dink Brolloks en Bittergal sou goed aanklank vind by sekere karakters uit Roald Dahl se pen.
My oog val op die woordeboeke. Daar is nogal 'n hele paar. En skielik dink ek – sê nou die woorde kon uitklim? Bollemakiesie, boksemdais, harlaboerla, onhebbelik, vabond, daar is só baie woorde wat prentjies in my kop oproep! Daardie prentjie raak baie vinnig chaoties, en ek besluit om my liewer te verbeel dat die verskillende woordsóórte kon lewe kry … dink byvoorbeeld hoe sou die byvoeglike naamwoorde en bywoorde 'n vaal, vervelige dag kon opkikker! Ek stel my voor hoe die klein, besige voorsetsels deur die huis dartel en alles wat in of op moet wees maar uit en onder is, bêre. Hopelik sal daar 'n paar werkwoorde wees wat hulle werk sal doen – soos regpak, orden, poets en poleer!
A.G. Visser het mos in ons kleintyd-versie gesê: "Sê-nou is 'n lekker sê: Alles wat 'n mens wil hê, Alles wat jou hart begeer, Kry jy daarmee en nog meer …"
Dankie tog vir boeke, vir verbeelding, en vir sê-nou!
Tags Afrikaans, boeke, Fantasie, Verbeelding
11 Comments on Graadkry
My babakind se PhD is vandag amptelik toegeken op die UFS se virtuele gradeplegtigheid. Dit was nogal 'n mengsel van 'n groot hoogtepunt en 'n anti-klimaks. Wat 'n feestelike dag in 2020 moes wees, met Santa en Cobus wat van die Kaap af kom, almal wat opdress, 'n waardige geleentheid met togas en applous, is afgradeer na 'n baie flou virtuele aanbieding met goor musiek en name wat alfabeties oor 'n skerm rol.
Maar dit bly 'n Groot Dag. Sussie en swaerie het vroeg-oggend al die link gesoek om in die Kaap te kyk. Die program is afgelaai, Alta se naam gesoek en die kort biografie en opsomming van haar verhandeling gretig gelees. Pappa en Mamma het in Welkom gekyk. Ek het 'ma-tuurlik' bietjie gehuil, hoe dan anders? In Bloemfontein was kleinsus opgetof in haar rooi toga en pofhoed … vir 'n selfie saam met die rekenaar.
'n Hogwarts-graad sou dalk met meer verbeelding toegeken word …
Hierdie kind het op skool gekyk hoe haar Santa-sus ure voor haar boeke deurbring, en dit in ag geneem toe sy vakke kies: "Nee, ek gaan nie so baie huiswerk doen nie!" Daar was vir haar te veel aspekte van skoollewe wat tyd moes kry! En daardie skooljare is ten volle geniet en propvol met prestasies op baie gebiede. Tog, toe sy eers op Universiteit kom en haar passie ontdek, was daar baie keer te min ure vir die boeke! Maar sy het dit gedoen, partykeer selfs teen die "odds" vasgebyt, deurgedruk en is nou amptelik Dr. Alta Grobbelaar.
Ons het dit gemis om saam daar te wees, saam hande te klap, foto's te neem. Ons het selfs die warmkry en die lang sit in die Callie gemis, die toesprake en amper ritualistiese seremonies, die lang kyk na die ander studente, en uiteindelik: "Daar's sy nou!"
… maar hierdie graad is nie met "magic" behaal nie!
Tog was ons op 'n manier saam. Ons besef dat Corona-tyd soos oorlogtyd is en dat dinge nie net normaal kon aangaan nie. Ons gesin is almal gesond en gelukkig. Ons is dankbaar en besef ons is geseënd. Net vir vandag sal ons maar maak asof daar nie 'n virus is nie, asof hierdie maar is soos almal graadkry.
Tech savvy Santa in die Kaap het 'n video gemaak met die perfekte agtergrondmusiek terwyl ons moedig die trots-trane gesluk het!
Ons is hartbreek-trots op jou, Doktor Alta!
Tags Graadkry, Harde werk word beloon, Saamwees, Trotse ouer, Virtuele gradeplegtigheid
Wie sal oorleef?
No Comments on Wie sal oorleef?
Daar is 'n idioom wat iets te sê het oor twee honde wat oor 'n been baklei, en die derde hond wat dan daarmee wegkom. In my ondervinding van honde is dit selde akkuraat – eerder dat die sterkste hond die been sal kry. Die kanse dat die derde hond maar net sal saambaklei is baie beter, en as dié derde hond dan die sterkste is, ja – dán sal hy of sy die been kry. Daar is ook 'n kans dat al die honde mekaar morsdood sal baklei, en niemand op die ou einde die been kry nie …
Kom ons bly 'n bietjie by die been-metafoor: as ek so rondom my kyk en lees, sal die derde (en waarskynlik ook 'n vierde en vyfde) hond sommer in die geveg inspring sonder om te weet oor watter soort been dit gaan, of inderdaad of dit enigsins oor 'n been gaan. Te oordeel aan die hedendaagse debatte, of eintlik meer die deelnemers daaraan, sal elke kat, kraai of haas wat verbygaan, ook sommer inspring en 'n paar happe en gromme in die geveg belê! As die haas dan nou die geveg wen, die been kry en besef dat hy nie eintlik weet wat om daarmee te doen nie … wel, dan vertel hy sommer wyd en syd dat deesdae se slaaikoppe hulleself kwaadwillig as bene vermom, waarskynlik omdat hulle 'n fyn-uitgewerkte plan het om van alle hase ontslae te raak! As die haas 'n tand of twee verloor omdat hy sonder om te dink of ondersoek in te stel aan die been gehap het, sal dit nie sy skuld wees nie – nee, dit sal beslis die skuld wees van die honde wat oorspronklik die geveg begin het, die kat wat tydens die geveg te hard gemiaau het, die mens wat die been weggegooi het, die slaaikoppe wat die wêreld wil oorneem of die dier wie se been dit oorspronklik was. Nóóit sy eie skuld nie.
Jy kry die boodskap, né?
Charles Darwin het jare gelede uitgewerk dat elke organisme nie sommer net kan oorleef nie – om dit te doen, moet hy beter as die ander aanpas en verander om die beste uit sy omgewing te haal. Sy teorie dat alle mense afstam van 'n gemeenskaplike voorsaat, is nog steeds die onderwerp van baie vurige argumente. En al het baie mense en organisasies hom tot in die diepste afgronde verdoem, het Australië darem 'n stad na hom vernoem!
Ek is nie genoeg van 'n wetenskaplike om 'n behoorlike opinie oor die teorie van evolusie of natuurlike seleksie, of die oorlewing van die sterkste te gee nie – my verbeelding gaan meng mos gedurig in met die wetenskaplike feite – ek weet wel dat ás daar so 'n gemeenskaplike voorsaat was, hy (of sy) waarskynlik sy kop in skaamte sou laat sak, of dalk onbedaarlik aan't lag gaan, oor die mannewales wat ons deesdae uithaal. Dit sou, te oordeel aan die toestand van ons planeet, gewis beter gewees het as ons maar liewer in die boomtoppe gebly het. As ons luister en lees wat die hoogs-ontwikkelde spesie van ons sê en skryf, was die ontwikkeling van taal 'n tree agteruit en nie vooruitgang nie, né? (Sou ons Engelse familielede dit dalk "survival of the loudest" noem?)
Ek wonder maar net – sou dit dalk makliker wees om in 'n grot te bly (al is jy aan jou hare soontoe gesleep) en jou afstammelinge daar binne te beveilig teen die elemente deur 'n vuur voor die ingang te maak, as om nie net oor kernwapens, klimaatsverandering en beurtkrag wakker te lê nie, maar ook nog te moet baklei teen oningeligte, halfgebakte en doodeenvoudig onnosel uitsprake waarmee jy uit die kuberruim gebombardeer word? Dit voel vir my minder gekompliseerd om te besluit tussen neute en bessies vir ete, as tussen die effekte van geneties-gemanipuleerde groente, bestraalde melk of vleis wat met onbekende middels ingespuit is. Dit sou net makliker en vinniger wees om te kies – skreeu ek vir my buurvrou, stuur ek 'n rooksein, of gooi ek 'n klip in haar grot in om haar aandag te trek? Deesdae moet ek my bekommer oor die dodelike strale wat my brein binnedring as ek haar bel en die bose magte wat my dophou as ek vir haar 'n boodskap stuur!
Ek dink ek wil die eerste hond wees. Dan gryp ek daardie been, hardloop na my grot toe, en vreet hom alleen op terwyl ek met onaardse gromme alle moontlike mededingers ontmoedig! Solank daar nou net nie 'n mikroskyfie ingeplant is nie …
Tags Afrikaans, Debatte, Evolusie, Sameswerings
Kies die beste opsie …
3 Comments on Kies die beste opsie …
Ons onthou mos almal daardie vragies in toetse en eksamens – monkey puzzles het ons dit ewe minagtend genoem – waar jy die beste antwoord moet kies uit 'n paar opsies. Saam met die jare het die besef gekom dat daardie vragies eintlik baie moeiliker was as wat dit op die oog af lyk. Partykeer is dit beslis makliker om net die antwoord uit jou geheue op te diep (of te raai, in 'n noodgeval!) as om te kies uit 'n klomp antwoorde wat almal ewe reg, of ewe verkeerd lyk. Boonop het party van daardie vragies nog 'n angel in die stert ook gehad, en 'n opsie bygevoeg wat sê "Al bogenoemde", of "Geen van bogenoemde" – net plein wreed!
Tog – die maak van keuses is eintlik 'n luukse, maar soos die meeste luukses kom dit teen 'n prys. As skooljuffrou en as mamma het ek baie vir die kinders gesê dat dit een van die nadele van grootword is: jy het meer opsies, maar jy moet sélf verantwoordelikheid neem vir jou keuses!
My sus het die volgende prentjie vir my gestuur met die boodskap dat dit my dalk sal inspireer om iets te skryf. Ek hoop nie dit was die heks-konteks van die prentjie wat haar aan my laat dink het nie, maar as dit was, sien ek dit steeds as 'n kompliment. Ek kies om 'n goeie, gawe heks te wees. Hopelik sal die kinders en studente waarmee ek gewerk het, ook so dink. Ek is beslis 'n mengsel van 'n heks en 'n hippie, en ai, ek wéns, ek wéns my besem kon vlieg!
Toe ons van die platteland af na 'n groter plek getrek het, was dit skielik vir my baie lekker om soveel keuses te hê as ek inkopies doen. Dit het net vir 'n rukkie lekker gebly – deesdae is dit amper te erg om al daardie besluite te moet neem en nog die beursie ook in ag te neem: los tamaties of 'n pakkie? Margarien met 50%, 40%, 25% vet, geen versadigde vet, of sommer botter, propvol vet? Skottelgoedseep wat soos suurlemoen, pomelo of bessies ruik? Melk in 'n sakkie, 'n boksie of 'n bottel? Vloeibare of poeierseep vir wasgoed? Kla ek nou met 'n witbrood onder die arm – maar is daardie brood glutenvry, volkoring, lae GI, gesny of nie?
Inkopie-besluite is darem nie so erg nie – die besluit wat jy daar tussen die rakke neem, gaan behalwe vir 'n plastieksmaak in jou mond, te min of te veel skuim in die wasbak of 'n olielagie in jou koffiebeker darem nie 'n langtermyn-invloed op jou lewe hê nie. Party besluite het wel 'n groter en meer blywende invloed. Dink maar aan besluite wat jy geneem het en waaroor jy vandag baie dankbaar, of dalk baie spyt is! Ek kan aan baie sulke besluite dink.
Ek bly tog by my stelling dat keuses 'n luukse is. Ek is so bly dat ek kan kies wie en wat ek in my kop toelaat. Die vet weet, daar is darem baie mense waarvan ek lees en hoor, of by wie ek verbygaan, en dan net met verligting kan dink: "Dankie tog ek hoef nie met jóú interaksie te hê nie!" Ek gaan nie name noem nie, maar ek sluit politici, kunstenaars, mense in die supermark-ry en karakters in die storie van die lewe in. Ek moet erken, dit verg baiekeer nogal 'n stywe dosis selfbeheer om daardie interaksie te vermy, en dit is 'n stryd wat ek daagliks stry en nog te dikwels verloor.
Ek besef deesdae wat 'n groot voorreg dit is om te mag kies hoe ek my tyd deurbring. Wel, die meeste daarvan darem. Dit is inderdaad 'n ongekende luukse om nie klokke, roosters en skedules te hê wat my bewegings dikteer nie. Ek geniet dit soveel meer om die voëltjies in my tuin dop te hou en hulle te probeer identifiseer deur na hulle vere, snawels en bene te kyk, as om met tieners te lawaai omdat hulle skoolbroeke te styf, rompe te kort, oorbelle te groot, lippe te pienk of hare te lank is!
Die eenvoudige keuse tussen "ja" en "nee" is moeiliker as wat dit klink, né? Ons het mos almal al die verstomming in iemand se oë gesien as jy 'n versoek, of selfs 'n uitnodiging, weier. Erger nog – in die werksituasie is 'n opdrag gereeld as 'n versoek opgedis, op só 'n manier dat mens nie kon weier nie! So saam met die senioriteit kry ons nou ook die luukse om te kan "nee" sê sonder om verskonings te verskaf. Ek kan sê ek is te besig, sonder om te jok – as ek dinge doen waarvan ek hou, selfs al is dit iets soos lees, musiek luister, TV kyk, net sit met voëltjiesang in my ore en wierook in my neus, dan ís ek mos besig!
Ongelukkig is ons nie altyd so gelukkig om te kan kies nie – as mens kon kies watter hartseer, kwale en siektes oor jou pad kom, sou die lewe heelwat makliker gewees het. Ons het ook nie beheer oor die keuses wat ander uitoefen nie, en hulle keuses beïnvloed dikwels ook ons lewens. Wat ons wél kan kies, is ons reaksies op, en ons houdings oor hierdie dinge wat ons lewenspaadjies kruis en ons soms onderstebo hardloop. So … dankie dat jy gekies het om tot hier te lees, en kom ons kies van nou af elke keer nie net die BESTE opsie nie, maar beslis ook die POSITIEFSTE een!
Tags Afrikaans, Keuses, Opsies
Kom ons hou prysuitdeling
3 Comments on Kom ons hou prysuitdeling
Ek lees dat die Black Lives Matter-beweging in die VSA vir die Nobel-vredesprys benoem is. Donald Trump ook. Ek wil my glad nie uitlaat oor die meriete van hierdie benoemings nie. Wat my wel opgeval het, is die kontras – dit het jou seker ook getref toe ek BLM en Donald Trump hierbo so amper in een asem genoem het! Die prys is al 101 keer aan 135 mense of organisasies toegeken.
Interessant genoeg is die prys van 1914 tot 1918 nie toegeken nie, en ook nie van 1939 tot 1943 nie. In 1944 is dit aan die Internasionale Rooikruis toegeken. Heel gepas. As die hele wêreld fokus daarop om mekaar uit te moor, verdien niemand 'n vredesprys nie. Die Rooikruis het die prys in 1963 weer gewen.
Ek wou nie eintlik oor die geskiedenis van die Nobelprys skryf nie. Die ironie van sommige van die benoemings, veral die BLM-Trump kombinasie, het my aan die dink gesit, en my laat besluit dat ek sommer self 'n paar pryse wil uitdeel. Al my wenners is suiwer op grond van my persoonlike oortuigings gekies – party met my tong lekker stewig in my kies! Die pryse word in alfabetiese volgorde gelys. Ek wil tog nou nie hê iemand moet aanstoot neem omdat hy/sy voor of na iemand anders genoem word nie:
*Aanhoudende, herhalende en irriterende TV-advertensies: Outsurance
*Absolute onbeholpenheid en nutteloosheid: Nkosinjani Speelman (Die burgemeester van my woonplek – ek glo hy kan hierdie prys deel met baie van sy eweknieë in ander dorpe en stede)
*Arrogansie en oneerlikheid, swak leierskap en 'n gebrek aan morele waardes: Jacob Zuma
*Buigsaamheid, aanpasbaarheid en taaiheid: Elke eienaar van 'n klein besigheid wat weier om moed op te gee
*Dapperheid en onselfsugtigheid: Alle dokters, verpleegsters en ander gesondheidswerkers
*Dubbele standaarde: Die meerderheid strukture oor die hele spektrum van georganiseerde godsdiens (Die gevaar bestaan dat daar 'n geweldige geveg gaan ontstaan oor die verdeling van hierdie prys, want elkeen hier dink mos hy/sy/hulle het alleenreg op alles!)
*Eindelose vernuwende denke en aanpassing: Elke onderwyser in alle fases van onderwys
*Geduld en deursettingsvermoë in die aangesig van meedoënlose teenstand en kritiek: Cyril Ramaphosa
*Grenslose geduld en takt: Regter Raymond Zondo (Ek wou hierdie prys aan my man toeken, maar ek wil nie van Nepotisme beskuldig word nie!)
*Ondeurdagte uitsprake sonder enige logiese gronde: Die Facebook- en ander sosiale media-brigade (Ek weet nie hoe gaan ons hierdie prys verdeel nie, maar toemaar … hulle sal nie agterkom nie!)
*Onnoselheid: Die spul wat na amper 'n jaar nog steeds nie verstaan dat 'n masker oor jou mond én neus moet wees nie. (Regtig – dit neem minder tyd om 'n kleuter te "potty train"!)
*Onverskrokkenheid en eerlikheid, basies al die teenoorgesteldes van die prys wat aan Jacob Zuma toegeken is: Thuli Madonsela
*Relevante satire en humorsin in reklame: Nando's
*Volgehoue pogings om teen alles en almal te wees, en soveel moontlik sinlose uitsprake te maak terwyl alle logika uitgedaag word: Julius Malema
En dan, laastens, 'n prys wat ek só graag persoonlik sou wou oorhandig, net omdat ek regtigwaar geëerd sou wees om dié man se hand te skud. Ek sukkel om op te som waarvoor ek die prys sal toeken, maar dit is iets soos onbaatsugtige en onbevooroordeelde hulpverlening aan ALMAL wat in die nood is, wêreldwyd en sonder enige voorbehoud: Imtiaz Suleiman van Gift of the Givers.
Tags Afrikaans, Humor, Pryse, Toekennings
4 Comments on Nog voëltjie-lesse
My vorige skryfsel, waarin ek genoem het dat daar baie idiome is wat met voëls te make het, het my laat besef hoe baie voëls bydra tot ons daaglikse spreektaal, en ook hoeveel ons by die veervolkies kan leer.
Die negatiewe siele onder ons hou mos graag alles met 'n valkoog dop, met die hoop dat daar tog net 'n sweempie slegte nuus sal wees waarin hulle kan rol. (En as daar nie is nie, skep hulle sommer bietjie fopnuus en versprei dit met verstommende toegewydheid, bygestaan deur diegene wat eindelose plesier daaruit put om bangmaakstories te vertel!) Daar is seker 'n rede hoekom die Engelse taal praat van "bird-brained" as iemand nie kan of wil dink nie … alhoewel ek dink dit nogal 'n belediging is vir die voëls. Meeste van hulle is nogal slim.
Verlede jaar het 'n uil-paar drie kuikens in my buurvrou se skoorsteen uitgebroei en ons het eindelose plesier gehad van die kleintjies wat eers lomp op die dak rondgestrompel het, en toe later oral rond begin vlieg het. Hierdie jaar is hier heelwat uile en ons hoor hulle amper elke aand roep. Ons sien hulle ook gereeld teen skemer op hulle uitkykposte, maar waar hulle hierdie jaar gebroei het, is 'n goed-bewaarde geheim. Vanoggend sit 'n uil in die einste skoorsteen se opening wat na my erf toe wys, vir my en manlief en kyk terwyl ons vroeg-oggend die rose bekyk. Ek wonder toe – as uile nou sosiale media gehad het, sou ons nie nodig gehad het om te wonder nie, né? Ons sou met woorde en foto's ingelig gewees het oor waar en hoeveel kuikens daar hierdie jaar was, hoekom hulle nie weer in die skoorsteen gebroei het nie, en ook wie die nuwe intrekker is! Dan giggel ek weer oor die mense wat so gretig is om inligting oor elke ete, nuwe aankoop en amper elke beweging te deel, maar hulle kwel (en my irriteer) oor toepassings wat toestemming wil hê om jou besonderhede te gebruik! As jy geheime wil hê, sê my uil-buurman, moet dit nie deel nie – nêrens nie!
Wanneer ek soggens en laatmiddag vir die tuinvoëltjies saadjies op die pophuis se dak gooi, kan ek my verkyk aan hulle maniere. Die vinkies en mossies is gewoonlik eerste daar. Die ringnekkies sit en wag geduldig vir 'n beurt. Namate die partytjie vorder, kuier almal heerlik saam, en gesels luidrugtig, elkeen in sy eie taal of op sy eie wysie. Sou dit nie dalk tot die mensdom se voordeel gestrek het as ons kon leer om so saam-saam te verkeer en dit wat beskikbaar is met mekaar te deel nie?
Daar is natuurlik altyd 'n paar boelies, net soos in die menswêreld, maar die kleintjies laat hulle gewoonlik nie heeltemal afskrik nie – hulle gaan sit net op 'n afstand en skel en gebruik gou-gou weer hulle kans om iets te ete te kry. Moet ons nie ook maar soos hulle, nie te gou wees om die aftog te blaas in die aangesig van boelies nie? Ek dink in baie gevalle wen die boelies in die menswêreld nie omdat hulle so sterk is nie, maar omdat hulle slagoffers te maklik stilbly en liewer iewers gaan sit en selfbejammerend kerm, eerder as om te raas en aan te hou probeer.
Nou ja, elke voël sing soos hy gebek is – ek verkies om op goeie dinge te fokus, al is dit soms maar moeilik. Ja, natuurlik raak ek angstig en bedruk, maar ek kies doelbewus om dit nie oral rond te verkondig nie. Ek sien die vreesaanjaende dinge raak, ek voel dit aan my lyf en in my hart en kop, maar ek hoef dit nie aan te dik en dan die wêreld in te stuur nie. Dit is nie volstruispolitiek nie, dit is my beskermingsmeganisme.
Tags Afrikaans, Idiome, Positiwiteit, Voëls
4 Comments on Voëlkyk
Afrikaans, soos die meeste ander tale, het nogal baie idiome oor voëls. Nie al hierdie uitdrukkings is positief nie. Niemand wil seker graag 'n aasvoël of 'n kapokhaantjie genoem word nie. Aan die ander kant, ek beskou "mossie maar man" nogal as 'n kompliment, want ek het nog nooit geglo dat fisiese afmetings belangriker is as innerlike krag nie.
Vir 'n gewone voorstedelike tuin in 'n stad, ver van enige natuurlike woude of bosse, is ek baie bevoorreg. Ek kry baie plesier uit die mossies wat so vrolik gesels, die raserige rooi- en geelvinke, die skamerige rooikopvinkies wat gewoonlik bietjie laat opdaag, maar dan ewe geduldig wag vir 'n beurt by die kossies. Die koringvoëltjies, wat ek eers met mossies verwar het, is maar ongeskik en jaag gereeld die ander weg. Die hoep-hoep steur hom nie aan die gepeupel nie – hy stap ewe deftig vroeg-oggend op die gras rond en vang sy eie brekfis, baie dankie. Die kuifkophoutkapper stel nie belang in die saadjies wat die klein voëltjies eet nie – maar hy sit graag op die telefoondraad en bekyk na hulle baldadigheid. So nou en dan laat hoor hy 'n luidrugtige "krrrrrr…" – of dit aanmoediging of afkeuring is, weet net hy! Tiptol is eerste om te sing in die oggend, en laaste in die aand, maar hy hou homself baie skaars en ek het hom nog net een keer gesien.
Kuifkophoutkapper (Foto: Pinterest)
Ons het sysies en kraalogies in die suurlemoenboom – die ou kleinstetjies wat my eindeloos vermaak as ek deur die kombuisvenster na hulle mannewales kyk. Dan is daar natuurlik die pragtige ou ringnek-duifies en die ongeskikte hadedas. Baie mense is driftig oor die Indiese mynas wat indringers is, maar hier by ons is hulle darem nie te veel nie, en ek het nog nie gesien dat hulle geniepsig is met die ander nie. (Hoewel ek glo dat hulle seker maar kanse vat!) Die kwikstertjies stap sommer tot op die stoep, en dan is daar natuurlik die stoute Piet-my-vrou wat antwoord as ek fluit, maar hy moet nie dink ek weet nie dat hy sy eiers in die ander voëls se nessies lê nie!
Ek verstaan hoekom daar so baie idiome is wat mense met voëls vergelyk. Daar is baie ooreenkomste. As ek so deur my vriende-, familie- en kennisse-boek blaai, sien ek hulle almal. Die raseriges wat heerlik kuier saam met almal, die skames wat liewer van 'n afstand af die partytjie geniet, die laatkommers, die goed- en sleg-gemanierdes, die boelies. Daar is ook dié wat liewer gehoor as gesien word, en ook soos die tiptol baie graag die ander se geluide namaak, maar self nie juis sigbaar is nie. Party kom hoogmoedig voor, maar dalk is hulle maar net versigtig of bang. Oral is die hadedas en mynas … raserig, ongeskik en morsig. En het ons nie al almal paaie gekruis met 'n Piet-my-vrou wat so graag verantwoordelikhede in 'n ander skoot gooi nie?
Dankie tog vir dié wat meer plesier as irritasie veroorsaak. En veral, dankie vir dié wat tot op die stoep kom, al weet hulle nie sonder twyfel wat die gevolg gaan wees nie! Partykeer moet ons kanse vat, vertrou, hoop vir die beste …
Ek herken myself in baie van hulle.
Tags Afrikaans, Idiome, mense, Voëls
Binne-in die masker …
6 Comments on Binne-in die masker …
Dikwels ontdek mens 'n onverwagte voordeel in iets wat jy oorspronklik as 'n las sien. 'n Vinnige voorbeeld is die plastieksak-kopery by die winkels. Oorspronklik was dit 'n irritasie. Maar ek het gou besef dat die alewige opeenhoping van sakke iewers in 'n kombuiskas die éintlike irritasie was, en dat dit toe glad nie so erg is om my eie mooier, groter en sterker inkopiesakke saam te vat winkel toe nie. En dis sommer omgewingsvriendelik.
'n Meer onlangse ontdekking wat ek (met my tong in my kies) ontdek het, is die dra van 'n masker in die openbaar. Enigeen wat al ooit 'n passassier in my motor was, weet dat ek "hardop dink" as ek bestuur – of kom ons noem dit maar by die naam – ek praat baie met myself! Dit help my regtig om beter te bestuur as ek dinge vir myself uitwys, of as ek met ander bestuurders praat. Dinge soos: "Dink jy régtig dis slim om so verkeerd om die sirkel te gaan, Mevrou GP?" of "Gaan jy nou sowaar hier voor my indruk, padvark?" en "Ag nee man, gaan jaag op 'n ander plek!" is seker vir my passassiers vermaaklik of dalk selfs bietjie vreesaanjaend, maar dis maar my manier.
Nou dat ek gemasker moet rondbeweeg, kom ek agter dat my pratery ook buite die motor uitbeweeg het. 'n Hele paar keer vra ek kwaai binne-in my masker: "Weet jy sowaar nou nog nie dat jou mond én jou neus moet toe wees nie?" Dit help niks, maar dit laat my beter voel! "Nee man, hou jou kind se hand vas!" "Aag komaan pappa, koop nou maar die swietie …" "Die beginsel van in 'n ry staan is nie só moeilik nie, is dit?" en soortgelyke gedagtes word nou in my masker gemompel – woerts, dis van my hart af en niemand het dit gehoor óf gesien dat ek met myself (of met hulle) praat nie.
Toe my skoolhoof my in my eerste jaar van skoolhou daarop wys dat ek tog nie soggens in die personeelkamer so geïrriteerd moet wees as 'n sekere kollega te veel te sê het nie, het ek heel verontwaardig gesê: "Maar, Meneer, ek het nie 'n wóórd gesê nie!" En daar leer hy my op sy kalm manier 'n groot waarheid oor myself toe hy met 'n glimlag sê: "Jy, Juffrou, hóéf nie 'n woord te sê nie." Ek het van daardie dag af regtig probeer om my gesigsuitdrukkings te beheer, maar ai, dis moeilik. Eintlik onmoontlik, al het ek darem al geleer om dit effens te versteek. Maar hier kom die masker nou handig te pas: met net die oë wat uitsteek, is dit darem net die helfte so moeilik!
My meisiekind het nou die dag tydens 'n foongesprek gesê sy kan hóór hoe rol ek my oë! Ek het so lekker gelag, maar nou ja … dit is maar hoe dit is. Buitendien het sy dié gawe, of tekort aan gesigbeheer, by my geërf.
As die maskers afkom, sal ek weer hard moet oefen aan my kalm gesig, en seker maar op my tande moet byt. Maar tot dan bly dit waar dat daar áltyd iets is om voor dankbaar te wees.