“Is daar 'n man in ons tyd wat sonder betowering, sonder om 'n bietjie te droom, kan lewe?”
Méliès: 'n Towenaar se storie
Georges Méliès is op 8 Desember 1861 gebore. Voordat hy een van die belangrikste rolprentmakers in die vroeë rolprentbedryf geword het, was en het hy regdeur sy lewe 'n begaafde towenaar
'n Mentor: Robert-Houdin
Méliès het in Julie 1888 geld van vaderskant gebruik om die klein towerkunsteater wat deur sy mentor, Jean-Eugène Robert-Houdin, besit is, te koop.
Dit is daar waar Méliès die eerste keer sy ryk verbeelding vrye teuels gegee het en fantastiese en merkwaardige illusies en sketse opgevoer het.
Die koms van die kinematografiese projektor
Aan die einde van 1895 het Georges Méliès een van die eerste openbare vertonings van die Lumière-broers se kinematografiese projektor bygewoon – en hom daarin verlustig. Hy het vertel hoe hy en die gehoor “oopmond, spraakloos van verbasing, gesit het”. Méliès het dadelik die skouspelagtige en magiese potensiaal wat die “Cinématographe Lumière” ingehou het, raakgesien.
Eerste treë in die rolprentbedryf
Die Lumières het egter geweier om 'n reproduksie van hul toestel te verkoop, oortuig daarvan dat “hierdie uitvinding geen toekoms het nie”. Méliès het gelukkig afgekom op 'n soortgelyke weergawe in Londen wat deur Robert William Paul, 'n wetenskaplike instrumentmaker, uitgevind is.
Méliès se eerste fliek, 'n jaar later, was niks anders as 'n namaaksel van die Lumières se werk nie; kort daarna het hy egter “The Vanishing Lady” (1896) gemaak – 'n truukfliek wat die vroeë, dog bepalende, mengvorm van toorkuns en rolprent gevestig het.
Sy diaboliese, vinnige-tempo wêreld – waar duiwels, geraamtes, spoke en demone almal in filmstelle met gedwonge perspektief lewe gekry het – het vrees én geskater by sy gehore ontlok, wat hy in vervoering gehad het terwyl hulle geskree het vir nog.
Om voort te bou op sy sukses, het Méliès ten duurste 'n rolprentateljee op sy familie-eiendom in Montreuil, net buite Parys, opgerig. Volledig toegerus met kleedkamers vir die akteurs, stoorruimtes vir stelle, valluike en ligfiltreringtoerusting, het Méliès dit tot aan die einde van sy rolprentloopbaan gebruik.
Niks het oorgebly van hierdie doelgeboude glasateljee wat die eerste van sy soort was nie; dit is heeltemal vernietig in die nasleep van die Tweede Wêreldoorlog.
Oordekking, kruis-uitdowing, montage, swart agtergronde, nabyskote op 'n glyer, teatrale en pirotegniese effekte, illusies …
Die man met die rubberkop
Agter Méliès se verfilmingtegnieke het 'n skat van vindingrykheid geskuil. In "L'Homme à la tête de caoutchouc" (Die man met die rubberkop) speel hy byvoorbeeld met kamera-effekte en perspektief.
Die “rubberkop”-effek het hy geskep met 'n waentjie wat op spore gemonteer is. Die akteur en die waentjie beweeg na die kamera toe, wat doodstil bly staan. Dit skep 'n “vergroting”-effek wanneer die waentjie na die lens beweeg en die teenoorgestelde – 'n krimping-effek – wanneer dit verder wegbeweeg.
Truukflieks het dit vir Méliès moontlik gemaak om tonele op die skerm te skep wat nie op die verhoog moontlik sou wees nie: Opgesnyde, platgedrukte en opgeblaasde liggame; koppe en ledemate wat afgekap word terwyl die wese nog lewe; duplisering, substitusielasse, transformasies, swewende mense en voorwerpe …
'n Reis na die maan
Die jaar 1902 was een van Méliès se voorspoedigste jare toe hy sy bekendste fliek "A Trip to the Moon" gemaak het. Hy het uit talle bronne inspirasie geput, insluitend Jules Verne, H.G. Wells, kermispretparke en operettes.
Dit het etlike maande en geweldig baie finansiering geneem om te verfilm. Die filmstrook was 260 meter lank (wat gelyk is aan omtrent 13 minute se skermtyd) en het 30 tonele ingesluit.
Dit het die ongelooflikste en mees ambisieuse truuks ingesluit waarvan die gelyke nog nooit tevore gesien is nie. Die fliek het die wêreld stormenderhand verower en baie roofuitgawes is gemaak – veral in Amerika, waar Méliès gedwing is om 'n takkantoor te open om sy filmregte te beskerm.
Méliès se loopbaan het in 1908 sy hoogtepunt bereik toe hy meer as 50 produksies in 'n jaar geskep het. Dit was ook die begin van die einde vir Méliès; in 1912 het hy sy laaste 3 flieks in opdrag van die invloedryke rolprentmaatskappy Pathé geskep. Hulle was almal mislukkings. Gehore wou nie meer na feëverhale gaan kyk nie; die poëtiese realisme van Louis Feuillade het nou die skerm oorheers; in die VSA het David W. Griffith 'n nuwe pas vir die rolprentbedryf wêreldwyd daargestel, en die Groot Oorlog het nadergekruip … Terwyl die Franse rolprentmaatskappye Pathé, Gaumont en Éclair groot instellings geword het, wou Méliès nooit sy klein onafhanklike maatskappy na 'n korporasie verander nie.
In 1923, nie in staat om sy skuld aan Pathé te betaal nie, is Méliès gedwing om sy Montreuil-ateljee te verkoop. Om 'n bestaan te maak, het hy lekkers en speelgoed by die Montparnasse-stasie in Parys verkoop. 'n Joernalis het hom hier herontdek en in 1929 'n galadinee ter ere van hom georganiseer. Méliès en sy vrou, Jehanne d’Alcy met wie hy in 1925 getroud is, het drie jaar later huisvesting in 'n aftreetehuis in Orly, wat deur die Rolprentvereniging besit is, gekry. Hy is 21 Januarie 1938 in Parys oorlede.
Die truuks wat Méliès geskep het, was die voorloper van die moderne spesiale effekte wat vandag gebruik word en digitaal gelewer word. Die meesters van Hollywood het nooit van Méliès vergeet nie en beskou die Montreuil-towenaar as die een wat die Pandora-kis ontsluit het. Die mees onlangse eerbewys aan Méliès, en ook die skouspelagtigste, is die 2011-fliek "Hugo" waarvan Martin Scorsese die regisseur was.