Verskaffer kan nie homself vrywaar of skadeloos stel - Jy en die RegJy en die Reg
Tuis › Artikels › Verskaffer kan nie homself vrywaar of skadeloos stel
Verskaffer kan nie homself vrywaar of skadeloos stel
Indien daar gekyk word na die geldigheid van ʼn skadeloosstellingsklousule of ʼn vrywaringsvorm is die bekendste hofsaak seker dié van Afrox Healthcare Bpk v Strydom (172/2001)  ZASCA 73.
In hierdie saak het die hospitaal se vrywaringsvorm hom skadeloos gestel teen die nalatigheid van die hospitaal en/of sy personeel. Hier het die hof gesê dat die vorm wat ʼn persoon teken wanneer hy in die hospitaal toegelaat en opgeneem word geldig is. Die hospitaal het dus ʼn eis vir nalatigheid suksesvol afgeweer.
Dit is belangrik vir alle diensverskaffers om kennis te neem dat die regskrag van die onderskeie sake wat al in Suid-Afrika hieroor gehandel het, baie beïnvloed is deur die Verbruikerswet (Wet op Verbruikersbeskerming (Wet 68 van 2008)). Sekere bevele is in ʼn mate deur die verbruikerswetgewing verwater. In die toekoms gaan daar beslis in toepaslike gevalle minder gunstige uitsprake wees vir die verskaffer van hierdie tipes dienste.
Moet dus nie staatmaak op Afrox Healthcare se appèlhofsaak nie. Kyk na wat die verbruikerswetgewing tans sê en hoe dit jou posisie gaan verander.
Die Wet op Verbruikersbeskerming is ʼn duidelike poging om beskerming te verleen aan verbruikers, ook met betrekking tot sogenaamde “skadeloosstelling” of “vrywaringsklousules”.
Hierdie wetgewing bepaal dat ʼn verskaffer nie van ʼn verbruiker kan vereis of verlang of hom verplig om afstand te doen van enigeen van sy regte nie. Die diensverskaffer mag ook nie van die verbruiker vereis om enige verpligting te aanvaar en om een van die verskaffers van enigeen van sy aanspreeklikhede te onthef op ʼn wyse wat onbillik, onredelik of onregverdig is nie.
Die wet sê met ander woorde ek kan nie die hospitaal onthef of van aanspreeklikheid uitsluit as dit onbillik, onredelik of onregverdig is nie. Sodanige afstanddoening van my regte ingevolge die wet kan dan ook nie ʼn voorwaarde wees vir die verskaffer om met my ʼn kontrak aan te gaan nie. Die hospitaal kan byvoorbeeld nie weier om jou op sodanige gronde op te neem nie.
Dit is dus duidelik dat die wet se bedoeling is om te probeer verseker dat verskaffers nie met onbillike bepalings en voorwaardes en ʼn ooreenkoms, byvoorbeeld ʼn vrywaringsklousule, hulle redelike verpligtinge kan vermy of ontduik nie. Dieselfde beginsel geld ook in die wet met betrekking tot die redelike gehalte van dienste wat verskaf word.
Indien ʼn mens die bogenoemde van toepassing maak op die Afrox Healthcare-saak: Dit is my mening dat, indien die Verbruikerswet toe reeds van toepassing was, die hospitaal nie so maklik sy aanspreeklikheid sou kon uitsluit en die pasiënt ook nie so maklik afstand sou gedoen het van sy regte nie. Die vraag sou dan wees: was daar afstanddoening en was die insluiting van die klousule in daardie vrywaringsvorm billik, redelik en regverdig?
Wat is billik, redelik en regverdig?
Die wet sê as ʼn kontrak ʼn bepaling of voorwaarde soos ʼn skadeloosstellingsklousule bevat, sal sodanige klousule onbillik, onredelik en onregverdig wees indien:
– dit uitermatig eensydig is ten gunste van die verskaffer;
– die bepalings van die transaksie of ooreenkoms so ongunstig is vir die verbruiker dat dit as onregverdig beskou kan word;
– daar misleidende of bedrieglike voorstellings of verklarings deur die verskaffer was waarop die verbruiker tot sy nadeel staatgemaak het; en
– die transaksie onderworpe was aan bepalings of voorwaardes wat onbillik, onregverdig of onredelik was en nie op die korrekte wyse onder die aandag van die verbruiker gebring is nie.
ʼn Belangrike en dwingende bepaling van die Verbruikerswet is dat die kontrak in eenvoudige en maklik verstaanbare taal geskryf moet word. Daar is min twyfel dat ʼn belangrike klousule soos ʼn vrywaringsklousule ook baie pertinent onder die aandag van ʼn verbruiker gebring moet word voordat hy so ʼn dokument teken.
Daar moet onthou word dat die grootste gedeelte van die Verbruikerswet eers in werking getree het op 1 April 2011 en in baie gevalle nie van toepassing was nie. Die bepalings in die wet is dus van toepassing op vorms wat na 1 April 2011 geteken is.
Daar word nêrens in die wet spesifiek bepaal dat vrywaringsklousules voortaan onwettig of ongeldig sal wees nie. Die vraag is of dit redelik, billik en regverdig is? Is dit verstaanbaar en behoorlik aan my uitgewys, ens?