Op pad na die Jaar NulDie Suid-Afrikaanse vlag. (Foto: Wikimedia Commons) Dis 2020, maar Suid-Afrika lyk asof hy op pad is na die Jaar Nul. Die ANC vier sy 108ste jaar met lofsange, en pleisters word oor die krake geplak, eerder as wat ’n ernstige opname gemaak word van die party en die regering se wanbestuur. Die baie beskeie – lees: vrek lelike – verjaardagkoek en die feit dat net sowat een derde van die verwagte 35 000 ondersteuners vir Ramaphosa se toespraak opgedaag het, vertel van misnoeë met die regering. Die syfers en die feite kan nie weggeredeneer word nie: ’n kragkrisis waarvan geen einde voor (op die vroegste) 2022 in sig is nie, ’n swak ekonomie, hemelhoë werkloosheid en misdaad, skuldprobleme en korrupsie wat die asem wegslaan. Van die beloftes wat pres. Ramaphosa in 2019 gemaak het, het dadels gekom en hulle word net weer afgestof en herhaal, deels omdat die president weens al die interne struwelinge polities bra magteloos is. Daar is net te veel bewyse en feite wat nie weggeredeneer kan word nie. Die kragkrisis se gevolge het moontlik sy ergste uitwerking in die vervaardigingsektor en sy uitvoere. Dit lei tot werkverliese en ’n kleiner inkomste, wat weer neerslag vind in die feit dat hul bydrae tot die belastingpoel kleiner word. Maar daar is baie ander uiters kommerwekkende en bewese feite: Spoggery met onderwys Onderwys – een van die groot kniehalters van ontwikkeling – is die ander saak wat hoog in die nuus was. Daar is gespog dat die slaagsyfer van 81,3% die hoogste sedert apartheid is. Kenners verskil oor die “ware” slaagsyfer. Die DA sê eintlik het net 38,9% van die graad 10’s van 2017 geslaag. Die EFF stel die syfer op 59% en daar is ŉ kenner wat sê die syfer is 42%. Daar is ook verskille oor die getal skole met ŉ 0%-slaagsyfer. Sommige kritici sê die getal het van 12 tot 16 gestyg – die helfte in Limpopo. Twee jaar gelede het Paul Colditz gesê minstens 80% van die land se 24 000 openbare skole is “disfunksioneel.” ’n Paar jaar gelede was dit nuus dat een uit elke vyf onderwysers op Maandae en Vrydae afwesig is. Onderwysers in die (hoofsaaklik swart) laerinkomsteskole leer kinders net vir 3,5 uur per dag teenoor die 6,5 uur in die voormalige Model C-skole in die hoërinkomstegroepe. Daar is nie tekens dat dit veel verander het nie, ook danksy die vakbond Sadou met sy meer as 206 000 onderwyslede se beskerming van swak opgeleide en afwesige onderwysers. Wiskunde se uitslae Daar is ander ontstellende feite, soos die kommentaar van ŉ professor aan die Universiteit van Kaapstad – so reg uit die perd se bek. ŉ Minimumpunt van 30% is nodig om wiskunde te slaag vir ’n diplomakursus of universiteitstoelating, maar die professor sê ’n minimum van 70% is nodig vir Wiskunde. Van die studente met onderskeidings druip 47% nietemin die kursus. In die jongste matriekeksamen het 50 000 minder leerlinge wiskunde geneem. Van hulle het net 54% geslaag teenoor 2018 se 58%. Ons universiteite is reeds onder groot druk om al hoe meer studente sonder die nodige meriete toe te laat: Net 14% voltooi hul driejaarstudies in drie jaar, terwyl een kwart reeds hul tasse ná die eerste jaar pak. Hulle is ook nie al wat loop nie, want al meer van die beste akademici kry elders ’n heenkome. Hieroor word daar geswyg, ook deur Angie Motshekga, minister van onderwys. Die ANC se euforie oor die matriekuitslae beteken niks as die olifant op die solder misgekyk word nie. Die Jaar Nul Die jaar 2020 is net tien jaar weg van 2030, wat deur die nasionale ontwikkelingsplan van Trevor Manuel en Ramaphosa self in die vooruitsig gestel is vir die oplossing van die meeste probleme. Die ANC het twee keuses: kap die dooie hout uit, of kyk hoe die boom omval – met of sonder Ramaphosa as president – want ŉ sterk faksie wil hê hy moet die pad van Thabo Mbeki volg. Dit lyk of die drieparty-alliansie op pad is na ŉ rewolusionêre soort Pol Pot-regime se Jaar Nul. Behoede ons.