BLOEDRIVIERMONUMENT | Monumente
Bloedriviermonument, naby Dundee
📍 Koördinate: -28.0294451,30.2822337
Ten nouste verbind aan die Gelofte, het die Slag van Bloedrivier, 16 Desember 1838, só veel betekenis ingehou dat daar reeds in 'n vroeë stadium beplan is om 'n monument op die terrein van die slagveld op te rig. Eindelik het daar 'n paar reeks van drie monumente verrys, die een in die plek of ter aanvulling van die vorige.
Vir die eerste aantal jare is die herdenking van die Gelofte skromelik verwaarloos. Die eerste Geloftefees op die terrein vind in 1866 plaas op inisiatief van dominee DPM Huet, wat in die Natalse sinode voorgestel het dat die dag herdenk word. 'n Jaar later, in 1867, is daar 'n groter fees gehou onder leiding van dominee Frans Lion Cachet. By dié geleentheid het die aanwesiges 'n klipstapel opgerig, ongeveer in die middel van die destydse laer. Hierdie klipstapel was die eerste monument by Bloedrivier.
Tydens die vyftigste gedenkdag, 1888, is daar 'n groot fees op die terrein gehou. Besoekers van Natal, Transvaal en die Oranje-Vrystaat, sewentig waens, vyf predikante en ook president Paul Kruger en generaal Piet Joubert het die geleentheid bygewoon. Dáár het toe die plan ontstaan om 'n blywende monument op die plek op te rig. 'n Komitee is benoem en geld is ingesamel.
Na die oorlog is Geloftefeeste al hoe meer, jaar na jaar, by Bloedrivier gehou. 'n Besondere fees was dié van 1928, negentig jaar na die slag. Toe is 'n komitee onder voorsitterskap van dominee Paul Nel saamgestel om geld vir 'n monument in te samel. In die jare dertig het die komitee hom daarvoor beywer om 'n Voortrekkermonument op Bloedrivier geplaas te kry. Daar is egter besluit om dit by Pretoria op te rig. 'n Besluit om ook 'n monument by Bloedrivier op te rig, het op sy beurt steun en ook geldelike bystand van die Sentrale Komitee ontvang. Die ontwerp van Coert Steynberg is aanvaar en die hoeksteen is op 16 Desember 1938 deur dominee Paul Nel gelê, een van die hoogtepunte van die Eeufeesjaar.
Die onthulling van die monument het eers op 16 Desember 1947 plaasgevind, waargeneem deur mevrou Annie Ebersohn, dogter van JW de Jager, Voortrekker en eerste eienaar van die plaas, en JL (Oom Lood) Spies, die enigste persoon van die komitee van 1928 wat toe nog daarin gedien het. "Hierdie simboliese ossewa van grou graniet uit die hart van ons moederaarde getuig van die ideale wat die Voortrekkers deur die donkerste nag op die vaste koers gehou het," het senator AT Spies by dié geleentheid gesê.
Die ontwerp van die monument is sinvol: 'n kakebeenwa op 'n voetstuk van oplopende trappies, gebou bo-oor die klipstapel. Die simboliek daarvan is drieledig: dit stel die wa voor as woning, as vesting en as kerk.
Teen die einde van die jare sestig het daar 'n beweging ontstaan om die slagvelde van Suid-Afrika te restoureer, bedoelende daarmee dat die terrein so na as wat moontlik is, tot die oorspronklike teruggebring word, sodat die besoeker hom 'n voorstelling kan maak van wat daar afgespeel is. Bloedrivier is as eerste projek aangepak. 'n Loodskomitee, met verskillende belangegroepe daarin verteenwoordig, en onder die dinamiese leiding van meneer Marius Jooste, van Perskor, het ywerig aan die werk gespring. R800 000 is ingesamel, hoofsaaklik deur die onvermoeide ywer van die grysaard, doktor SH Pellissier.
Daar is besluit om 'n lewensgetroue voorstelling van die walaer van 1838 te probeer gee. die ontwerp van Kobus Esterhuizen is gekies: 64 verbronste ysterwaens, in 'n halfsirkel om die klipstapel opgestel, kakebeenwaens met veghekke in posisie, sweepstokke en lanterns, alles so realisties moontlik. Die Coert Steynberg-monument moes verwyder word. Dit is hoër op by die ingang van die terrein heropgestel. Die klipstapel het gebly, sover moontlik gesuiwer van klippe en bakstene wat later bygegooi is, ook so na as moontlik terug na die oorspronklike. Dit is oordek met 'n deurskynende epoksiehars om dit teen vandalisme te beskerm
Die inwyding het op 16 Desember 1971 plaasgevind, waargeneem deur die toenmalige eerste minister, meneer BJ Vorster.
En as jy nou met die pad oor die nek ry, verras die kring waens jou, klein op die afstand, daar in die groot vlakte waar die merkwaardigste veldslag in die geskiedenis van ons land plaasgevind het.