ŉ Prentverhaal – die nalatenskap van ŉ vernietigende ANCDie ekonoom Dawie Roodt. (Argieffoto: Reint Dykema/AfriSake) Ekonome meet dinge dikwels oor ŉ tydperk. Daar is niks daarmee verkeerd om dit te doen nie, want dit gee ons ŉ idee van hoe iets met verloop van tyd verander het. Ons meet egter minder gereeld iets relatief met iets soortgelyks. Een voorbeeld is dat Suid-Afrika se bruto binnelandse produk (BBP) per capita sedert 1994 toegeneem het, wat aandui dat ons vordering gemaak het. Maar watter prentjie sal na vore kom as ons Suid-Afrika se werklike prestasie met die van ander lande sŉ meet? En dit is waaroor hierdie stuk gaan: Ek gaan Suid-Afrika aan ander lande, of groepe lande, meet om ŉ beter idee van ons relatiewe prestasie te kry. Ek het ook besluit om sekere veranderlikes te gebruik wat ek as belangrik beskou. Trouens, die enkele belangrikste veranderlike, wat my betref, is lewensverwagting. Lewensverwagting hou verband met alles wat goed is: lae vlakke van misdaad, gehalteonderwys, rykdom, en soveel meer. Alhoewel ek hierdie veranderlikes gebruik het, het ek ook ŉ paar ander oorweeg. Net ŉ kantnota: Ons (dit wil sê die wêreld) het dit nog nooit beter as nou gehad nie. Die afgelope twee jaar het ŉ paar haakplekke gehad, maar die algemene neigings staan steeds vas. Inkomste, misdaadvlakke, oorlog, kindersterftes … omtrent elke veranderlike is óf op die beste vlak ooit, óf is aan’t verbeter. Selfs die reusepanda word nie meer kritiek bedreig nie! Voor ek vir jou die storie van die ANC se nalatenskap vertel; wat wel duidelik is, is dat Suid-Afrika swak gevaar het in vergelyking met ander lande en in baie gevalle baie swakker. Die enigste gevolgtrekking wat ek kan maak, is dat die “rede” vir ons treurige prestasie te make het met die vernietigende ANC-regering. Vandag is die ANC – trouens die hele drieparty-alliansie – ŉ reuseblerts wat van die staat af leef. En die resultate is daar vir almal om te sien. Maar laat die getalle self die prentjie skets wat ŉ duisend woorde werd is: Sedert 1994 het Suid-Afrika se BBP per capita, vergeleke met die res van die wêreld, in relatiewe terme met ongeveer 20% verswak. In 1994 was ons BBP per capita naby aan 85% van die wêreld se BBP per capita. Vandag is dit nader aan 60%. Ons het selfs in vergelyking met die res van Afrika agteruitgegaan. In 1994 was ons BBP per capita 2,6 keer dié van die res van Afrika. Vandag is ons steeds baie ryker as die res van Afrika, maar minder as in 1994. Suid-Afrika se BBP per capita was in 1994 4,5 keer dié van China. Die grafiek spreek vanself: Vandag is China se BBP dubbel dié van Suid-Afrika s’n. Hierdie skokkende statistiek verduidelik baie oor ons minderwaardige ekonomiese prestasie. Onthou jy kaderontplooiing? Onthou jy staatskaping? Onthou jy dat president Cyril Ramaphosa toesig oor die Eskom “oorlogskamer” gehad het? Onthou jy hoe Pravin Gordhan aangehou het om die staatsondernemings (SOE’s) met jou belastinggeld te voed en hoe hy in die pad van behoorlike herstrukturering gestaan het toe hulle wel uiteindelik ŉ goeie bestuur aangestel het? Onthou jy dit alles? Wel, hier ontvou die verskrikking … Suid-Afrika het in 1994 meer elektrisiteit op ŉ per capita-grondslag opgewek as die res van die wêreld (die grafieke dui ŉ bewegende gemiddeld aan). Vandag genereer ons slegs byna 60% van die wêreld se gemiddeld – ŉ katastrofiese ineenstorting! In 1994 het ons byna ses keer soveel elektrisiteit op ŉ per capita-basis as China opgewek. Vandag genereer ons die helfte van hulle s’n. Is ons ekonomiese prestasie dan verbasend? Ek skryf dikwels oor ons fiskale rekeninge en hoe onvolhoubaar dit is. Die volgende grafiek vergelyk Suid-Afrika se staatskuld relatief tot die BBP van die res van die wêreld: Net ŉ herinnering dat data nie altyd oor ŉ tydperk beskikbaar is nie. Die volgende grafiek is egter ŉ flitsbeeld wat die kwaliteit van Suid-Afrika se onderwys illustreer: En nou vir die hoogtepunt van my storie: Soos ek gesê het, lewensverwagting hou verband met alles wat goed is. In 1994 was ons gemiddelde lewensverwagting naby aan die wêreld se gemiddeld. Vandag is dit sowat 85% van die wêreld se gemiddeld. Let egter op die tendens: Weens die ANC se rampspoedige MIV/vigs-beleid onder oudpresident Thabo Mbeki, was daar ŉ dramatiese daling in lewensverwagting. Dit is deur oudpresident Jacob Zuma omgekeer – waarskynlik die enigste goeie ding wat hy as president gedoen het. In vergelyking met Afrika is ons lewensverwagting tans laer as dié van die armste kontinent ter wêreld! Dit is nie asof ons nie van al hierdie wanbestuur, korrupsie en onbevoegdheid bewus is nie. Talle indekse wys duidelik hoe ons persepsies verander: Op die laaste grafiek sien ons dat die middel 1990’s ŉ tyd van politieke omwenteling en geweld was. Na 1994 was daar ŉ dramatiese verbetering, maar politieke onstabiliteit het die laaste paar jaar weer teruggekeer. Die prentjie wat ek geskets het wys nie ŉ suksesvolle land met ŉ ywerige, verantwoordelike en doeltreffende regering nie. En ten spyte van al die beloftes van ŉ “nuwe dagbreek”, sien ek nie dat dinge verander nie. Maar soos hulle sê, ŉ land kry die regering wat dit verdien. Maandag is verkiesingsdag, en jy verdien beter!