Wapenskandaal: Bewering ‘naamloos’, dus kyk Mbete anderpadDie voormalige speaker, Baleka Mbete. (Argieffoto: AP/Denis Farrell) ŉ Verslag – met “skrikwekkende” bewerings wat met die wapenskandaal verband hou – is in 2016 onder Baleka Mbete se kantoordeur geskuif, maar omdat daar geen naam by was nie, het sy doelbewus gekies om dit te ignoreer. Mbete, in daardie stadium adjunkspeaker van die parlement terwyl die golf van staatskapingsbewerings oor die land gespoel het, het Maandag by die Zondo-kommissie na staatskaping waar sy getuig het, dié onthulling gemaak. “Dit het geblyk, toe ek dit gelees het, dat dit oor die wapentransaksie gehandel het,” het Mbete in antwoord op vrae van adv. Alec Freund SC, getuienisleier, gesê. “Die dokument het geen handtekening gehad nie, geen skrywer nie. Maar ja, dit het skrikwekkende dinge bevat wat daarin beweer is.” Volgens Mbete het sy oor die situasie besin en besluit aangesien die parlement baie besig is, moes sy nou “hierdie dramatiese dokument” neem en sê die parlement moet dit in sy program opneem. “Op watter grondslag? Wie is die skrywer? “En ek het net nie opgetree nie. En ek sê dit en as nog so ŉ geleentheid voorkom, sal ek dit steeds besluit,” het Mbete volgehou. “Ek gaan nie hierdie dokument vat, wat inderwaarheid ŉ klomp gerugte en drama is nie … baie kommerwekkend … maar dit moet ŉ skrywer hê. Waarom is daar geen skrywer nie?” Volgens Mbete moes die persoon wat die dokument onder haar deur geskuif het, na vore gekom en sy of haar kommer oor die inhoud gedeel het. Mbete sê in dié geval sou sy wél opgetree het. Mbete het voorts getuig net “omdat iemand vir ons iets vertel”, beteken dit nie iemand “aan stuur van hierdie baie ingewikkelde, komplekse ruimte” kan sê “bykomend tot elke ander kopseer wat ons het, is hier nog iets … vind ŉ manier, skep dalk ŉ ad hoc-komitee” nie. Freund wou by Mbete weet waarom die parlement nie die uitvoerende gesag in 2016 aanspreeklik gehou het nie. “Dit is bloot onwaar om te sê die vyfde parlement het deur enorme gevalle van korrupsie gesit en absoluut niks gedoen nie. Dit is nie waar nie,” het sy geantwoord. Volgens Mbete was die optrede onvoldoende, iets wat sy aan ŉ gebrek aan kapasiteit en hulpbronne toeskryf. Sy het ook erken dat daar mislukkings was en veel meer gedoen kon word. “Dat dit skeefgeloop het, ja, dit het. Dit is waar.” Mbete sê parlementslede was in daardie stadium baie besig. “Wat elkeen van hulle presies gedoen het, kan ek nie hier sê nie, maar dit kan nie aangevoer word dat hulle rondgesit en al die tyd tot hul beskikking en bewustheid gehad het van wat aangaan nie.” Sy sê in Maart 2016 het hulle “geluide gehoor en gelees en gesien dat daar kommerwekkende berigte” aan die lig kom, maar dat daar geen werklike inligting of begrip was nie – net gerugte. Mbete het in antwoord op vrae oor waarom die parlement nie vroeër ingegryp het by aanvanklike bewerings oor staatskaping nie, gesê parlementslede het nie “ledig” rondgesit nie. “Waar ons op hierdie punt is, en met heelwat terugbeskouing, is ons sterker. Ons is in ŉ beter posisie as daardie LP’s in daardie oomblik in daardie jaar.”