Taalregte is ’n noodsaaklikheid, nie ’n luukse nieArgieffoto. Lede van die publiek wat kommentaar op artikels oor die toekoms van Afrikaans lewer, vra dikwels of daar nie belangriker kwessies as die welsyn van dié taal, of selfs taalregte oor die algemeen, is nie. Verskeie kommentators doen dit ook. Daarby is daar dikwels mense wat ontken dat Afrikaans se toekoms onseker is en as motivering aanvoer dat die Afrikaanse kunste dan juis tans so goed vaar. So goed gaan dit nie werklik nie. Onlangs moes ons byvoorbeeld verneem dat die RSG Kunstefees vanjaar weens geldnood in die slag bly. Al gedy kunste, is dit dus geen vanselfsprekendheid dat dit volhoubaar is en aan die taal ’n toekoms bied nie. Ongelukkig is ’n polsende kultuur en trotse verlede nie al wat nodig is nie – ’n taal moet aktief op alle lewensterreine gebruik word om steeds te ontwikkel en groei. Maar terug na die vraag. Wanneer taalaktiviste kommer oor die toekoms van Afrikaans uitspreek, is dit nie ’n krampagtige poging om bevoorregting te verskans nie. Ons vra die regte vir Afrikaans wat ons ook vir ander taalgemeenskappe gun. Sommige tale moet nog groei om akademies op dieselfde vlak as Afrikaans gebruik te kan word, maar dit is vinnig aan’t gebeur – kyk byvoorbeeld wat met Xhosa by Rhodes-universiteit gebeur. Vanjaar het die eerste student sy doktorsgraad daar met ’n tesis in Xhosa behaal. Omdat Afrikaans egter tans nog die enigste taal naas Engels is wat in alle vakgebiede op die hoogste akademiese vlak gebruik kan word, voer die kritici van diegene wat Afrikaanse taalregte wil beskerm aan dat die taal en sy sprekers nie bevoorreg mag word bo die ander nege inheemse tale nie. Hierdie argument oor bevoorregting is eintlik besonder vreemd. Volgens die nasionale sensus van 2011 is die meerderheid eerstetaalsprekers van Afrikaans nie wit nie, maar van Engels, wel. Tog moet Afrikaans terugstaan vir Engels om “wit bevoorregting” te voorkom. Dit maak tog nie sin nie en bewys duidelik dat dit nie in die taalkwessie om enige sogenaamde regstelling gaan nie, maar om die straf van ’n bepaalde gemeenskap, ten koste van al die taal se sprekers en die land as geheel. Nog ’n rare verskynsel is dat die Afrikaanssprekendes wat betoog dat die verdwyning van die taal uit openbare sfere soos universiteite, die regstelsel en die besigheidswêreld “regverdig is”, oor die algemeen ouer mense is wat hulle opleiding en loopbane in Afrikaans kon vestig. Hulle gun egter nie jong Afrikaanssprekendes wat vandag ’n toekoms moet bou dieselfde geleentheid nie. As ons dus aanvaar dat die argumente teen Afrikaans drogredenasies is, waarom moet die beskerming en bevordering van hierdie groot wêreldtaal ’n prioriteit wees? Voordat die taalonkundiges se wenkbroue lig, daar is tans 7 099 tale in die wêreld, soos bereken deur Ethnologue, die mees gesaghebbende instansie oor die verskeidenheid tale. Aan die hand van Ethnologue se inligting meen die kenner op die gebied, prof. Wannie Carstens, dat Afrikaans iewers tussen die 110de en 120ste grootste bestaande taal is. Afrikaans is dus groot genoeg om bevordering en beskerming te regverdig. Verder bied dit ook toegang tot die verstaan en maklike aanleer van onder meer Nederlands en Duits. Dit het dus wyer invloed as net plaaslike belang. Dit word ook bewys deur die groot aantal lande waar Afrikaans tans as vak aangebied word – van die VSA en Sjina, tot in verskeie Europese lande. Meer nog, taalregte word internasionaal as ’n basiese mensereg erken. Die regverdiging van die afskaling van ’n taal soos Afrikaans se gebruik waar die sprekers nie ingrypend verminder nie, is ’n skending van die sprekers se regte en ’n miskenning van hulle identiteit. Dit verklaar waarom taal so ’n emosionele kwessie is en waarom mense wêreldwyd al bereid was om te sterf vir die reg om hulle eie taal te gebruik – dit het vir hulle nie om die ontkenning van ’n kommunikasiemedium gegaan nie, maar om wat hulle beleef het as die minagting van hulle wese. Waar sprekers toegang tot onderrig en dienste in hulle eie taal het, is daar hoër geletterdheidsvlakke, mense hou oor die algemeen langer aan om te studeer, werkloosheid is gevolglik laer, die ekonomie sterker en politieke stabiliteit groter. In Suid-Afrika is daar juis ŉ groot behoefte aan al hierdie tendense. Waar daar hoë geletterdheid is, kan stemgeregtigdes nie so maklik aan die neus rondgelei word nie, met die gevolg dat politici verantwoordbaar gehou word. Met meer kennis en minder werkloosheid word armoede en misdaad vanselfsprekend teengewerk. So kan die bevordering van Suid-Afrikaners se taalregte betekenisvol bydra tot die oplossing van Suid-Afrika se vernaamste probleme. ’n Taalregteaktivis, ongeag watter taal hy of sy bevorder, is iemand wat die belange van sy eie gemeenskap, maar ook dié van die groter samelewing dien. Ons gun onsself en die sprekers van ander tale die geleentheid om tot ons hoogste potensiaal te kan ontwikkel in eie taal, om met waardigheid behandel te word en ook deur beter vaardigheid in eie taal, meer vaardig in meer tale te word. Die bevordering van taalregte, waaronder Afrikaanse taalregte, is dus ’n noodsaaklikheid. Ons mag ons nie laat mislei om te glo dat ander kwessies soveel belangriker is, dat ons taal maar kan ignoreer of onbepaald kan uitstel om aandag daaraan te gee nie. Elke moedertaalspreker het die verantwoordelikheid om sy of haar taalregte deurlopend te beskerm en uit te bou. Almal sal daarby baat!