Gelukkig is Max nog ’n ‘liberol’ in woord, daad | Netwerk24
Deur Gerhard van Huyssteen 23 November 2018 00:00
Snellerwaarskuwing: Hierdie rubriek bevat woorde wat hipersensitiewe gebruikers vuil kan laat voel. Indien taalkundige aspekte van kru woorde of sterretjies in die plekke van vokale jou ontstel, moenie verder lees nie! (Ma, blaai nóú om!)
In ’n twiet op 15 November deser verskel Max du Preez die een of ander kêrel met ’n “Jou armsalige p**p*l”.
Die Taalkommissie sit dadelik op aandag, rooi penne in die hand: Is dit p**p*l (soos Max dit skrywe) of moet dit p**ph*l wees, soos wat dit pront in die WAT en HAT opgeteken staan?
Kom ons kyk eers suiwer taalkundig na die vraag.
Oorspronklik is die woord natuurlik ’n samestelling: p**p + h*l, net soos p**psak of donkieh*l. Suiwer op grond van die betekenis is daar dus ’n sterk saak voor uit te make dat p**ph*l die korrekte spelling is.
Waarom los Max (en ander mense) dan die “h” weg? As gevolg van sinkopee ter wille van konsonantklustervereenvoudiging. Hou vas, ek verduidelik.
Die konsonantkombinasie “. . . ph . . .” in die middel van die woord is moeilik om uit te spreek. Om dit te vereenvoudig, skrap ons een van die konsonante (die “h”) sodat daar slegs ’n “p” oorbly: p**ph*l word p**p*l.
Vreemd? Hoegenaamd nie! ’n Woord soos kermis was eens kerkmis; die oorspronklike boekpens het verander in boepens; vaatdoek het vadoek geword. Só gesien is p**p*l eintlik volkome natuurlik en voorspelbaar.
Die les? Ná al die jare is Max du Preez gelukkig steeds in woord én daad ’n liberol.
Wat moontlik inspeel op hierdie spelvorm is dat ons ander kragwoorde het wat ooreenkomste toon met p**p*l. Dink aan f*kk*l en b*gg*r*l, wat albei voorbeelde van verdraaiings is. Dalk kry ons nog eendag ’n suffiks -ol om woema aan ’n woord te gee: As jy moeg is, kan jy sê jy het ’n moegol; as jy naar is, is jy naarol. Baie suf? Dan voel jy suffol. Ek noem maar wat . . .
Is Max die enigste ene wat so klakkeloos op die uitspraak af skrywe? Kom ons kyk wat in werklike taalgebruik gebeur.
Uit groot teksversamelings (korpusse) is die waarskynlikheidsverhouding p**ph*l tot p**p*l 65:35. As ’n duimsuigreël kan ons sê dat spelvorme met ’n verhouding tussen 50:50 en 70:30 vir alle praktiese doeleindes wisselvorme is. In die spraakmakende gemeenskap is p**ph*l en p**p*l dus sonder meer wisselvorme.
Wat ook glashelder blyk, is dat p**ph*l in alle soorte tekste – formeel én informeel, geredigeer én ongeredigeer – voorkom, terwyl minder as 5% van die p**p*lle in romans en koerante aangetref word. Ook dit is volledig voorspelbaar: Ons weet dat ons as skrywende volk skryf soos wat ons praat, en ons is daarom kenmerkend progressief en anargisties in ons taalgebruik.
Gerhard van Huyssteen is ’n taalkundige aan die Noordwes-Universiteit.(gerhard.vanhuyssteen@ nwu.ac.za).
Meer oor: Max Du Preez | Hipersensitiewe Gebruikers | Taalkommissie | Kru Woorde | Taalkundig | Taal