PressReader - Weg! Platteland: 2015-12-01 - Koivisse
Min din­ge maak ’n mens so rus­tig as ’n klom­pie koivisse wat gra­si­eus in ’n tuin­dam­me­tjie tus­sen wa­ter­le­lies rond­gly. And­rea Weiss het gaan uit­vind hoe jy ’n koi­dam­me­tjie be­gin én hoe­kom die gog­ga jou nooit laat los as hy eers een keer ge­byt het nie.
Die dam is om­trent be­lang­ri­ker as die vis­se
Daar’s ’n groot ver­skil tus­sen die ge­wo­ne goud­vis en ’n koi – en dis nie net die snor­baard, hel­der kleu­re en ste­wi­ge pry­s­e­ti­ket van laas­ge­noem­de wat hul­le on­der­skei nie. Men­se met koivisse sal vin­nig vir jou sê dis ’n stokperdjie wat ’n mens be­hoor­lik gryp: Kort voor lank droom jy van ’n reis na Ja­pan en jy be­gin op die in­ter­net rond­snuf­fel vir daai een be­son­de­re vis wat kort in jou dam.
Koivisse is in­der­daad kos­ba­re be­sit­tings, ’n toon­beeld van kalm­te én ge­lief­de troe­tel­die­re. Hul­le kan baie ja­re leef en tot 80 cm lank word; en daar­om gooi jy nie net ’n paar vis­se in die dam­me­tjie voor jou huis en dis dit nie. Maar hoe het die karp ( Cy­pri­nus car­pio), ’n taam­lik ge­wo­ne vis met sy oor­sprong in Sen­traal-eu­ro­pa, ver­an­der in dié “le­wen­de ju­we­le” wat dui­sen­de ran­de kan haal? Dit het glo al­les in die 19de eeu be­gin, in die Ni­i­ga­ta-streek in Ja­pan waar karp in die rys­lan­de­rye aan­ge­hou is as ’n voed­sel­bron. Die ryk boe­re het be­gin sien el­ke nou en dan kom daar ’n mooi bont klein vis­sie te voor­skyn, en hul­le het mu­ta­sies in rooi, wit, swart en geel be­gin teel.
Toe, in 1914, het die Ni­i­ga­ta-boe­re hul­le vis – wat in Ja­pan­nees nis­hi­ki­goi ge­noem word, na ’n eks­po in To­kio ge­neem en van hul­le bes­tes vir kroon­prins Hi­ro­hi­to ge­wys. Dié “ont­dek­king” van die koi het ge­lei tot ’n gier wat tot van­dag toe die gan­se Ja­pan én die res van die wê­reld in sy greep het – dis om­trent net bon­sai wat so ’n groot aan­hang het.
Hoor wat sê Chris Ne­a­ves, ( foto regs), ’n stig­ters­lid van die Suid-a­fri­kaan­se Koi-ei­e­naars­ver­e­ni­ging (SAKKS): “In Ja­pan sê men­se jy ‘plant’ jou koi. Koi sorg vir vre­de in die huis.”
Ver­ba­send ge­noeg het nie al­mal in Suid-a­fri­ka al van koivisse ge­hoor nie. Chris ver­tel van die ad­ver­ten­sie wat ver­skyn het: “Ja­pan­ne­se kois, 15-20 cm, lief­li­ke kleu­re, ’n wins­koop teen R65 elk.” Daar was heel­wat na­vrae van men­se wat wou weet hoe oud hul­le is en of hul­le al toi­let­ma­nie­re ge­leer het! Vol­gens Chris is daar in die ja­re ne­gen­tig in ’n s­tu­die be­vind on­ge­veer 10% van al­le mid­del­klas- tot ho­ë­in­kom­ste-huis­hou­dings in SuidA­fri­ka het ’n koi­vis­dam­me­tjie. Een lid van die SAKKS wat reg oor die wê­reld vis­se be­oor­deel, ont­hou selfs hoe hy in die laat ja­re ses­tig koivisse ge­koop het van Ja­pan­ne­se ske­pe wat Kaap­stad aan­ge­doen het – min of meer toe dit hier be­gin ge­wild word het.
As jy met koi-ei­e­naars ge­sels oor die waar­de van hul­le vis, raak hul­le on­mid­del­lik vaag. Dié vis­se kan so­veel kos soos ’n di­a­mant­ring, en dit is om­dat net ’n hand vol van die hon­derd­dui­sen­de vis­se ont­wik­kel tot wat die Ja­pan­ne­se ta­te­goi noem – “koi wat goed sal raak”, sê Chris. Die feit dat dit 4-5 jaar neem om ’n wa­re kam­pi­oen groot te maak, maak dit ook ’n duur sto­rie. Hoe­wel daar wel te­lers in SuidA­fri­ka is, word die mees­te vis­se uit Ja­pan of Israel in­ge­voer.
Maar moe­nie dat dit jou in­ti­mi­deer nie; daar’s al­tyd iets wat jou sak sal pas. Klein koivisse wat ge­skik is vir ’n dam­me­tjie kos R50-R100 elk en kan ont­wik­kel tot ’n spe­si­a­le vis. Gro­ter or­na­men­te­le vis­se gaan jou on­ge­veer R3 000 uit die sak jaag, ter­wyl ’n wa­re kam­pi­oen jou lag-lag R80 000 ar­mer kan maak.
Dan is daar nog die vis waar die prys streng op aan­vraag ver­skaf word. As jy een van hul­le koop, wel, dan is jy be­slis ver­slaaf aan koivisse... > In Suid-a­fri­ka is daar al hoe meer koi-en­toe­si­as­te. Een van hul­le is die Oos-lon­den­se koi-ei­e­naar And­re le Roux ( foto regs), wat in 2000 as ’n a­ma­teur be­gin het en nou op­lei­ding kry om ’n be­oor­de­laar te wees. (Hy het selfs ’n dam ge­bou wat deel vorm van sy huis.) And­re se guns­te­ling­soort is die ge­wil­de ko­ha­ku (wit en rooi), as­ook die ya­ma­bu­ki o­gon (’n me­taal­geel vis). “As jy ’n a­ma­teur bly, is dit heel be­kos­tig­baar, maar ek moet waar­sku ’n mens raak ver­slaaf daar­aan,” sê hy.
An­ders as wat men­se dik­wels dink, is kleur nie die eer­ste ding waar­na jy kyk as jy ’n koi­vis kies nie. Hier is And­re se wenke om ’n vis te kies met goeie po­ten­si­aal, ver­al as jy klein be­gin. • Kyk of al die vin­ne en lig­gaams­de­le daar is. Die vin­ne moet waai­er­vor­mig wees en nié se­kel­vor­mig nie. • Kyk na die lig­gaams­vorm. ’n Groot vis moet ’n mooi si­gaar­vorm hê – in ’n klein vis is dit moei­lik om te sien of dit reg is. Wat jy soek, is ’n lyf wat by die “skou­ers” langs gro­ter is en dan dun­ner af­loop na die stert toe. • Wees op die uit­kyk vir ’n goeie boog oor die rug­vin – dit wys die vis sal sy eie ge­wig kan dra na­ma­te hy groei.
• ’n Vis met po­ten­si­aal het ’n mooi groot kop en ’n breë bek.
• Hoe lyk die skub­be? Dit moet mooi een­vor­mig wees, am­per soos ’n net.
• Maak se­ker die vel skit­ter. Hoe ou­er die vis word, hoe meer pro­mi­nent sal die glans word.
VAN LINKS Die ko­ha­ku is die ge­wild­ste koi-va­ri­ë­teit. • Die rooi kol op die voor­kop maak van dié tan­cho ’n ge­sog­te vis. • Dié s­ho­wa is af­koms­tig van die be­roem­de Li­on Qu­een-bloed­lyn.