'n Toe mond is 'n heel mond - LitNet
Gustaf Pienaar 2013-04-08
10 April 1984 was nie 'n lekker dag vir ene mej Van Blerk van Durban nie. Haar motor is daardie dag ernstig in 'n motorbotsing beskadig. Net 'n paar dae vantevore het diewe by die einste motor ingebreek en 'n klomp van haar besittings gesteel.
Mej Van Blerk het haar motor laat verseker deur bemiddeling van haar versekeringsmakelaars, 'n Durbanse maatskappy met die naam Multiplan Versekeringsmakelaars. Ek sal hierna sommer kortweg na hulle verwys as Multiplan. Die betrokke versekeringsmaatskappy het egter geweier om die voertuig te herstel of vir die gesteelde goedere uit te betaal - onder meer omdat mej Van Blerk se premies vir Maart en April 1984 nie betaal was nie. Sy het met hulle gekorrespondeer, maar steeds het hulle geweier om te betaal.
Toe vervies mej Van Blerk haar en skryf in groot letters op haar beskadigde motortjie: "Multiplan Insurance won't pay" en gaan trek hom êrens langs 'n besige pad. Sy het ook T-hemde gaan koop en daarop laat druk: "Multiplan won't pay my claim; will they pay yours?" en toe skryf sy vir Multiplan 'n brief en heg foto's aan van die motor en T-hemde met die slagspreuke daarop. In haar brief het sy ook gedreig dat sy briewe sou stuur aan elke belangrike koerant in Suid-Afrika waarin sy sou vertel hoe stink sy deur Multiplan behandel is.
Wat die arme mej Van Blerk nie verstaan het nie, was dat Multiplan slegs haar versekeringsmakelaars was; die versekeraar self was 'n totaal ander maatskappy met 'n ander naam.
Multiplan kon egter nie toelaat dat die vurige mej Van Blerk voortgaan met haar tirade teen hulle nie. Gevolglik het hulle die hoër hof in Durban genader om 'n interdik wat mej Van Blerk sou belet om T-hemde met die lasterlike woorde op te vervaardig. Hulle het ook gevra dat sy belet word om haar motor met die slagspreuk daarop dat Multiplan nie wil betaal nie, in die openbaar te vertoon. Multiplan het ook gevra dat sy belet word om enige lasterlike artikels of briewe oor hulle in enige koerant te publiseer. In 'n beëdigde verklaring het een van Multiplan se direkteure aangevoer dat as mej Van Blerk nie aan bande gelê word nie, haar optrede vir Multiplan onberekenbare skade sou kon berokken. Hierop het mej Van Blerk aangevoer dat wat sy gesê het, die waarheid was en dat die publiek ingelig moes word van Multiplan se houding teenoor haar eise. Sy kon egter nie enige getuienis voorlê wat haar lasterlike slagspreuke en haar bewering dat Multiplan nie sy kontrakte nakom nie, kon staaf nie.
Tydens die verhoor het mej Van Blerk se advokaat toegegee dat sy nie die interdik sou kon afweer deur aan te voer dat haar bewerings waar en in openbare belang was nie. Hy het egter aangevoer dat Multiplan nie belaster kon word nie, omdat dit 'n regspersoon was. Jy sal onthou dat ek in die begin vertel het dat Multiplan 'n maatskappy was. Die reg onderskei tussen natuurlike persone (mense soos ek en jy), wat die draers van regte en verpligtinge kan wees, en regspersone (soos maatskappye en beslote korporasies). Daar is geen twyfel nie dat 'n natuurlike persoon, 'n gewone mens, deur 'n ander mens belaster kan word, maar daar was nogal 'n rukkie lank in ons reg twyfel of 'n regspersoon, soos 'n maatskappy of beslote korporasie, óók belaster kan word net soos 'n mens.
Die hoër hof van Durban het die regsposisie fyn ontleed na aanleiding van verskeie uitsprake van die appèlhof en uiteindelik bevestig dat 'n maatskappy soos Multiplan wel belaster kan word en daarom wel skadevergoeding vir laster kan eis. Die interdik teen mej Van Blerk is bekragtig en sy is verbied om voort te gaan met die vervaardiging van haar T-hemde met die spreuk daarop, "Multiplan won't pay my claim; will they pay yours?". Sy moes ook haar motortjie met die slagspreuk daarop, "Multiplan Insurance won't pay", van sy staanplek langs 'n besige pad laat wegsleep. Sy kon ook nie die pen opneem en briewe teen Multiplan in koerante laat publiseer nie, en - les bes – sy moes ook nog Multiplan se regskoste betaal.
Dit alles net omdat sy nie haar versekeringspremies betyds betaal het nie.
Vgl Multiplan Insurance Brokers (Pty) Ltd v Van Blerk 1985(3) SA 164 (D+CLD). Vgl ook die interessante onlangse uitspraak van die hoogste hof van appèl in Media 24 and Others v SAa Taxi Securitisation (Pty) Ltd (Avusa Media Ltd and Others as Amici Curiae) 2011(5) SA 329 (SCA).
2013-04-19 at 11:55
Slaan my met 'n nat vis! Hoe kan iemand wat nie haar premies betaal het nie, dink dat die versekeringsmaatskappy haar gaan uitbetaal vir skade?