PressReader - Sarie: 2018-09-01 - Na­ta­ni­ël sê . . .
Sarie - 2018-09-01 - Contents -
Was jy al by die nu­we kuns­plek? Nee, maar dit lyk nie lek­ker van bui­te af nie, daai se­ment­pop­pe is aak­lig. Is dit die plek wat be­hoort aan daai vrou met die reg­af rok­ke? Ek dink so, sal gaan in­loer wan­neer ek tyd kry. Is dit my ver­beel­ding of het hier­die o­me­let ’n vreem­de smaak? Daai kel­ner het se­ker sy vin­ger daar­in ge­had, men­sig, maar hy’s dik! Maar kan iets er­ger wees as daai plek waar ons ver­le­de week was? Ons het baie lek­ker ge­ëet by din­ges-hul­le ver­le­de week, maar toe nooi sy daai paar­tjie met die sier­steen­huis, hul­le praat net oor hul­le kin­ders, ek was by­na dood. Ek kan dink, dis ver­skrik­lik om te maak of jy be­lang­stel! Hier­die ge­sprek is nie uit ’n ril­ler nie, dis ook nie drie mo­der­ne hek­se wat hul­le vol­gen­de aan­slag be­plan nie, dis bloot vrien­de om ’n ta­fel in ’n ge­wil­de re­stau­rant, ’n to­neel wat hom ’n dui­send keer per dag af­speel, ons al­mal is ge­reeld deel van so ’n sa­me­koms. En ons aan­vaar so ’n ge­sprek as nor­maal, al word daar vir der­tig mi­nu­te aan­een net vuur ge­spoeg. Ons be­doel dit nie le­lik nie, ons is ni­ce men­se, ons praat maar net.
Ons is groot­ge­maak in Afrikaans of ’n an­der taal, die mees­te ploeg gang­baar deur En­gels en kri­tiek is nou ons der­de taal. Ons kom dit nie al­tyd ag­ter nie, ons wil op­hou, maar soos met si­ga­ret­te of drank is dit ’n ver­soe­king wat ons al­tyd by­bly.
Die En­gel­se het twee woor­de, cri­ti­cism en cri­ti­que. Vol­gens die aan­lyn woor­de­boek word bei­de ver­taal as kri­tiek, maar daar is ’n groot ver­skil. Cri­ti­que word ge­bruik wan­neer daar kom­men­taar ge­le­wer word op ie­mand se werk, die teg­nie­se ge­hal­te, die vorm, die in­houd en die re­sul­taat word aan­ge­spreek, dik­wels met hu­mor, raad, i­dees, an­der moont­lik­he­de en ver­wy­sings. Cri­ti­cism be­skryf aan­mer­kings en op­mer­kings, dik­wels ve­ny­nig, per­soon­lik en ne­ga­tief. EN SO VERSLAWEND. Om te skin­der en te be­swad­der en te ver­klei­neer is heer­lik, so mak­lik en dik­wels skreeu­snaaks, ons lag heer­lik oor an­der se te­kort­ko­min­ge. Maar waar kom dit van­daan? Is dit so­si­a­le me­dia? Te­le­vi­sie? Ge­ne­ti­ka? Mo­de?
Hoor hier: Lank, lank ge­le­de was die mens­dom ver­deel tus­sen die re­geer­ders (a­del­li­kes, ry­kes en kerk­li­kes) en die ge­peu­pel, ge­wo­ne men­se soos ek. Die ge­peu­pel was al­tyd na aan op­stand. Hul­le was arm, wo­nings was pri­mi­tief, be­las­ting was on­ge­naak­baar, siek­te al­tyd teen­woor­dig. Hul­le was moe­de­loos en na­by breek­punt, hul­le was ook rof en on­op­ge­voed en kon jou met ’n klip dood­kap vir ’n brood of ’n stuk­kie vleis. Die re­geer­ders het be­sef hier­die ge­peu­pel gaan ont­plof as hul­le nie ’n vorm van ont­la­ding ge­gee word nie, hul­le moet kan ui­ting gee aan hul­le woe­de son­der om die hi­ë­rar­gie ska­de te be­rok­ken. Die re­geer­ders be­sluit toe dat mis­da­di­gers in die o­pen­baar ver­ne­der moet word, aan die galg, on­der die val­byl, op die brand­sta­pel, ge­krui­sig of vas­ge­ket­ting op die dorps­plein. Die ge­peu­pel mag hul­le dan na har­te­lus be­le­dig en be­skul­dig van e­nig­iets denk­baar. Die stra­te was oor­vol, die op­tog­te nim­mer­ein­di­gend, die slag­of­fers is ge­vloek, ge­spoeg, ge­slaan, ge­stamp en ge­gooi met e­nig­iets van vrot kos tot mod­der. Die ge­peu­pel het meest­al nie ge­weet wat die mis­daad was nie. Hul­le het nie om­ge­gee of ie­mand moont­lik on­skul­dig kon wees nie. Hul­le kon gif braak na har­te­lus. En was ty­de­lik ont­slae van hul­le on­ge­loof­li­ke on­te­vre­den­heid. En die a­del kon a­sem­haal.
Is dit hoe ons op ons plek ge­hou word? Ure se re­a­li­teit op te­le­vi­sie, al­les, AL­LES, word nou aan­ge­bied as kom­pe­ti­sies: san­gers, sjefs, kuns­te­naars, at­le­te, skoon­he­de, dik­kes, be­ken­des, al­mal word ge­oor­deel. En ons sit en praat saam, kryt hul­le uit, nie­mand hoor ons nie, maar dis pret. En eeue van nou af sal die ge­skie­de­nis na ons ver­wys as die Tyd van Skel.
Ek dink kri­tiek is brood­no­dig, daar­son­der is daar min kwa­li­teit of vor­de­ring. In­ge­lig­te kri­tiek. GEVRAAGDE kri­tiek. ONGEVRAAGDE kri­tiek, hoe ter­loops snaaks ook al, is die dui­wel se spe­le­tjie. Maak my baie bang.