AFRIKAANSE OPSOMMING: Olie is die kern-hulpmiddel in die moderne bedryfsgerigte ekonomie. Dit is verantwoordelik vir ’n derde van die wêreld se primêre energie, verskaf die aandrywing vir 95% van alle vervoerstelsels, onderhou ’n hoogs gemeganiseerde landboubedryf en voedselverspreidingsnywerheid, en voorsien die voerstof vir ’n verstommende reeks petrochemiese produkte. Histories beskou, is globale ekonomiese groei ten nouste gekoppel aan die verbruik van energie oor die algemeen en aan olie in die besonder. Tog is olie ’n beperkte hulpbron wat onderworpe is aan uitputting en lediging, en dit hou gevolglik onmeetlike implikasies vir die algemene langtermyn volhoubaarheid van nywerhede in. Dié verhandeling neem die ernstige gebrek aan aandag binne Suid-Afrikaanse diskoerse oor energie, ekonomie en beleidsrigtings wat betref hierdie lewensbelangrike onderwerp, in oënskou. Die oorkoepelende doelwitte is om die implikasies van globale olie-uitputting op sosio-ekonomiese welvaart in Suid-Afrika te begryp, en om lewensvatbare strategieë en beleidsrigtings voor te stel waarvolgens potensiële negatiewe invloede getemper en by aangepas kan word. ’n Vergelykende evaluering van drie studieterreine het bevind neoklassieke ekonomie is beperk weens sy monistiese en verlagingsbenadering en sy mislukking om energie doelmatig in te sluit by sy sleutel teoretiese modelle, terwyl die benaderings van die ekologiese ekonomie en die sosio-ekologiese stelsels saam ’n toepaslike holistiese lens bied vir die analisering van die rol van energie in sosio-ekonomiese stelsels. In dié opsig is energie die meester-hulpmiddel: dit is ’n voorvereiste vir ekonomiese bedrywigheid en gemeenskapsverbondenheid. ’n Oorsig van die literatuur oor globale olie-lediging toon dat ’n toppunt en daling in wêreldolieproduksie onvermydelik blyk te wees – globale olie-uitvoer het na alle waarskynlikheid sy toppunt in 2005 bereik. Voorts toon die energie-opbrengs op (energie) investering, ofte wel EROI, ten opsigte van wêreldolieproduksie ’n dalende tendens. Die wêreldolie-toppunt dui dus op die einde van die era van goedkoop en oorvloedige olie. Toenemende olieskaarste sal waarskynlik blyk uit oliepryse wat ’n stygende tendens volg gepaard met verskerpte veranderlikheid. Hoewel daar talle potensiële plaasvervangers vir olie bestaan, het almal beduidende beperkinge, die meeste se EROI is laer as olie s’n en dit kan dekades duur alvorens hulle genoegsaam opgegradeer sal kan word. Vele aspekte van die Suid-Afrikaanse sosio-ekonomiese stelsel is of direk of indirek afhanklik van petroleum-brandstowwe, terwyl strukturele kenmerke van die ekonomie en samelewing hulle kwesbaar vir eksterne skokke laat. Lesse uit die verlede en empiriese modelle dui daarop dat die olieprys en skokke rondom die voorsiening daarvan verlammende sosio-ekonomiese impakte en invloede tot gevolg sal hê. Onder ’n sake-soos-gewoonlik-beleid en optrede, sal toekomstige olieskaarste, optimisties beskou, waarskynlik aanleiding gee tot geleidelike inkrimping van die ekonomie met gepaardgaande stygende werkloosheid en inflasie – pessimisties beskou, kan dit die sistematiese ineenstorting van kritiesbelangrike en onderling verbonde infrastruktuurstelsels beteken. ’n Omvattende reeks verligtingsmaatreëls word voorgestel, insluitende versnelde investering in hernubare energie en geëlektrifiseerde massavervoer, agro-ekologiese landbou, vergroening van die ekonomie, monetêre stelselhervorming en rantsoeneringskemas om die mees kwesbare lede van die samelewing te beskerm. Saam kan dié maatreëls veerkragtigheid vestig teen skokke en ekonomiese bedrywigheid geleidelik van petroleumverbruik losmaak. ’n Geslaagde samelewingsoorgang van ’n fossielbrandstof-gebaseerde nywerheidsbestel na ’n volhoubare sosio-ekonomiese bestel vereis doelmatige regeringsintervensie, die bevordering van volhoubaar-georiënteerde innovasies in