Ons parlement in die Kaap
Grafika: Jaco Grobbelaar / Die Burger, met spesiale vergunning aan Mieliestronk.com
Ons parlement in
Dit is 'n indrukwekkende gebou in die Victoriaanse styl, wat reeds in die jare sewentig, tagtig van die 1800's opgerig is om die plaaslike parlement van die destyds Britse Kaapkolonie te huisves. Hier verga­der die twee huise van die verenigde Suid-Afrika se wetgewende mag vandag gereeld ten einde ons jong 21ste-eeuse demokrasie op koers te hou...
BO: 'n Deel van die parlementsgebou.
Foto: Andres de Wet,
wat die groter weergawe van die foto op hierdie bladsy uitgeplaas het by die Wikipedia-ensklopedie op die wêreldwye web. Andres de Wet vergun kopiëring, verspreiding en/of wysiging van die item ingevolge die bepalinge van die GNU Free Documentation License, Weergawe 1.2 of enige latere weergawe wat deur die Free Software Foundation gepubliseer word; sonder Invariante Seksies, sonder Omslagtekste vir die Voorkant en sonder Omslagtekste vir die Agterkant. Onderworpe aan verontskuldigings.
AN die een kant van die ou Kompanjiestuin in die middestad van Kaapstad sal jy dit vind—die imposante gebou van die Suid-Afrikaanse parlement in die straat wat Parlementslaan ("Parliament Avenue") genoem word.
Hier word ons land se wette gemaak deur 'n sekere getal verteenwoordigers van Suid-Afrika se kieserskorps. Die parlement is in Kaapstad en nie in Pretoria nie, waar die mag gesetel is wat moet sorg dat die gemaakte wette uitgevoer word. Hierdie uitvoerende mag is naamlik die land se president, sy ministers en hul onderskeie departemente wat vanuit die Uniegebou in Pretoria fungeer.
Die rede hoekom die sentrums van die wetgewende mag en uitvoerende mag in ons land meer as 1300 kilometer van mekaar af van mekaar af lê, kan teruggevoer word na wat destyds in 1910 gebeur het toe Kaapland, Transvaal, die Vrystaat en Natal saamgemelt het om die Unie van Suid-Afrika te vorm.
Omdat daar soveel onenigheid was oor watter stad die hoofstad van die Unie moes wees, is ooreengekom om verskillende hoofstede te hê: Kaapstad as die wetgewende hoofstad, Pretoria as die uitvoerende hoofstad en Bloemfontein (met die Appèlhof) as die regterlike hoofstad.
Maar die parlementsgebou in die Kaap dateer van 'n paar dekades voor uniewording, trouens voordat die Anglo-Boereoorlog die einde van die Boererepublieke van Transvaal en die Vrystaat sou meebring. As sodanig is dit aanvanklik dus nie as 'n parlementsgebou vir die hele Suid-Afrika beplan nie, maar vir die Britse Kaapkolonie van daardie tyd...
Die geskiedenis van ons parlementsgebou
DIE planne vir die nuwe parlementsgebou van destyds is reeds in 1873 (of 1874) gemaak. 'n Wedstryd is toe uitgeskryf waarin boumeesters gevra is om ontwerpe voor te lê vir 'n gebou wat nie meer as £50 000 sou kos nie.
Toe Suid-Afrika skuins duskant 'n eeu later, in 1961, gedesimaliseer en die rand die pond vervang het, was twee rand gelyk aan een pond. Maar dit sou onsinnig wees om vandag te wil beweer die parlementsgebou moes niks duurder as R100 000 wees nie. 'n Mens het deesdae tot vyf, tien, twintig keer meer nodig om 'n gewone woonhuis te bou!
Onthou maar net dat 'n gesin miskien nog in die 1930's met meet en pas vir so minder as £3 per maand gevoed kon word, en 'n mens besef dadelik dat £50 000 in die 1870's allesbehalwe kleingeld kon gewees het.
Hoe ook al, die wedstryd vir 'n ontwerp vir die Kaapse parlementsgebou is deur die argitek Charles Freeman gewen. Dit het 'n hoë sentrale koepel, Korintiese portieke en paviljoene aan die vier hoeke ingesluit. Op papier en in sy geestesoog het Freeman ook van fonteine in die tuine en standbeelde op die borswerings gedroom.
Maar alle drome kom nie waar nie en party ontaard selfs in nagmerries. Toe die ontwerp uitvoer moes word, word spoedig besef dat Freeman se vlakkerige fondament nie gaan deug nie en dat die bouwerkers heelwat dieper sal moet grawe. Dit lei tot 'n regstryd waarin beweer word dat die argitek doelbewus sekere inligting oor die finale koste weerhou het.
Op die koop toe word Freeman geroskam omdat sy ontwerp glo 'n nabootsing van 'n ander gebou in die VSA sou wees.
Die bouwerk moes nietemin voortgaan, en ene Henry Greaves van die departement van openbare werke het Freeman se planne aangepas. In 1875 het sir Henry Barkly, die Kaapse goewerneur en Britse hoë kommissaris in Suidelike Afrika, die hoeksteen van die gebou gelê te midde van groot feesvierings in Kaapstad.
LINKS: Sir Henry Barkly (1815 –1898), Kaapse goewerneur van 1870 tot 1877, wat die hoeksteen van die parlementsgebou gelê het.
Die parlementsgebou is in 1884 oplaas voltooi. Die Victoriaanse gebou wat op die perseel gestaan het, was nie net nie soos Freeman dit voorsien het nie, maar het boonop meer as vier keer meer gekos as wat aanvanklik beplan is, te wete £220 000.
'n Nuwe vleuel vir die gebou is later deur die argitek sir Herbert Baker ontwerp. Die Nasionale Raad van Provinsies word vandag daar gehuisves. Ná sir Herbert se toevoeging is die parlementsgebou by geleentheid weer vergroot.
REGS: Die Britse argitek sir Herbert Baker (1862–1946), wat 'n nuwe vleuel vir die parlementsgebou ontwerp het. Baker was in die twee dekades van 1892 tot 1912 toonaangewend in die Suid-Afrikaanse argitektuur. Hy was ook die ontwerper van die Unigebou in Pretoria en heelparty ander geboue.
Waarvoor word die parlementsgebou gebruik?
IN DIE parlementsgebou in Kaapstad vergader ons tweekamer-parlement, wat uit die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies bestaan. Elk het sy eie afgebakende magte en pligte.
A Die Nasionale Vergadering (REGS, foto DIE BURGER) is verantwoordelik vir die kies van die land se president en die maak van wette; hierdie liggaam moet ook verseker dat die lede van die uitvoerende gesag hul werk behoorlik doen en daarbenewens 'n forum verskaf waar verteenwoordigers van die nasie in die openbaar oor kwessies kan debatteer. Die speaker is die hoof en woordvoerder van die Nasionale Vergadering.
Daar is 400 lede in die Nasionale Vergadering wat vir vyf jaar by wyse van 'n algemene verkiesing ingevolge 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging gekies word. Dit beteken dat setels proposioneel aan die verskillende politieke partye toegeken word op grond van die persentasie stemme wat elk in die algemene verkiesing behaal het.
B Die Nasionale Raad van Provinsies (REGS, foto DIE BURGER) met 90 setels (tien lede vir vyf jaar gekies deur elk van die nege provinsiale regerings) het spesiale magte om streekbelange te beskerm, insluitende die beveiliging van tradisies van kultuur en taal onder etniese minderhede.
Die president is sowel die staatshoof as die regeringshoof. Hy word deur die Nasionale Vergadering vir vyf jaar gekies, en dit is sy taak om die ministers en adjunkministers te kies.
Hierdie twee liggame het sekere simbole wat reeds kennelik meehelp om ons jong demokrasie se parlementêre tradisies te bestendig.
Een daarvan is die amptelike embleem van ons parlement.
Die embleem van die parlement
NADAT verskillende ontwerpe oorweeg is, is die aanvaarde ontwerp (BO) in Maart 2007 in gebruik geneem.
Twintig deelnemers is uiteindelik genooi om 'n ontwerpswerkwinkel in Kaapstad by te woon. Hul ontwerpe is verder deur die Buro vir Heraldiek verfyn om seker te maak dat aan heraldiese spesifikasies en vereistes vir ontwerp voldoen word. Op die ou end is die embleem dus 'n ontwerp deur die mense van Suid-Afrika vir hul verteenwoordigers op die hoogste politieke vlak.
Nog simbole van die parlement
• Die Staf van die Nasionale Vergadering (LINKS):
Die ampstaf is 'n soort septer, sinnebeeldig van die speaker se gesag. Die speaker het nuwe ontwerpe vir die Staf van die Nasionale Vergadering op 26 Maart 2003 aan die reëlingskomitee voorgelê. Die nuwe staf is ontwerp om die geskiedenis, tradisie, diversiteit, kultuur en tale van Suid-Afrika te weerspieël.
• Die Swart Roede vir die Nasionale Raad van Provinsies (NRP) (REGS):
Die Swart Roede is die simbool vir die gesag van die voorsitter van die Nasionale Raad van Provinsies. Die Swart Roede word in seremoniële optogte gedra deur die Draer van die Swart Roede. Wanneer dit langs die voorsittende beampte se stoel geplaas word, dui dit daarop dat die Raad in sitting is.