Nuuskommentaar: Bo die vuurmaakplekCyril Ramaphosa, president van die ANC. Foto: Werner Beukes/SAPA Suid-Afrikaners leef nou in ’n gees van verandering, voortspruitend uit adj.pres. Cyril Ramaphosa se effektiewe oorname van die land as nuwe hoof van die regering. Analiste krap nou kop oor al die veranderings wat gemaak moet word om die nuwe administrasie nie net van die bande van hopeloosheid in die Zuma-era te bevry nie, maar ook om as swaargewigte in die nuwe administrasie te dien. In een van hierdie artikels ontleed die redakteur van Beeld, Barnard Beukman, sommige kabinetsontplooiings, en word daar nie geskroom om na sommige ministers as “hopeloos” te verwys nie. Twee ministers wat skynbaar as onrehabiliteerbaar swak beskou word, is Faith Muthambi en Bathabile Dlamini. By die gewone publiek is die persepsie van die kabinet wat nog méér hopeloos is, veel groter. Trouens, die wat as knap, of minstens deels in staat is om hul werk te doen, is maar beskamend min. ’n “Lastigheid” wat reeds tydens die bewind van pres. Nelson Mandela ’n praktyk geword het, is om ministers aan te stel wat min met meriete te make gehad het. So was stamverteenwoordiging baie belangriker as die vermoë om die werk te doen. Voorts is mense wat onsuksesvol met probleme met ’n ministerie probeer werk het, en hulle dan oplaas op die president beroep het, met die hande in die hare gelaat wanneer Mandela die klag sonder aanbevelings na die betrokke minister terugverwys het. Voorts speel die kwessie van rapporteer alles gaan goed, en dan gaan dit “goed” nog steeds ’n rol. Die Life Esidimeni-skandaal is ’n goeie voorbeeld. Een manier is om gewese ministers wat hulle as knap bewys het, na die kabinet terug te skuif terwyl die paloekas die trekpas kry. ’n Prominente naam vir ’n terugkeer na die kabinet is Tito Mboweni. Hoe gouer hoe beter, veral vir kundigheid om die ekonomie weer op die voete te kry. Gaan die kabinet verklein word? Onder veral Zuma se bewind het die kabinet in internasionale terme onnodig groot geword, tot so ’n mate dat daar meer gevalle van doelbewuste dwarsboming van mekaar se portefeuljes kan wees. Gaan selfs ’n heelwat kleiner kabinet Ramaphosa in staat stel om te sorg dat die bekleër van elkeen van die portefeuljes knap en hardwerkend is? Hieroor kan min twyfel wees – die groter probleem is om vooraf te bepaal of die persoon ’n Gupta-verlengstuk gaan wees en of sy hande skoon is. Die oudtesourier van die ANC, dr. Zweli Mhkize, is tot onlangs nog as goeie kompromiskandidaat tussen die Ramaphosa- en Dlamini-Zuma-kamp beskou, maar onlangse getuienis het (nog ongetoets) swart kolle bo sy kop kom verf. Gaan omstandighede vir Ramaphosa dit toelaat om ’n knap, eerlike en doelmatige kabinet saam te stel? Ramaphosa sal stellig genoeg geskikte mense bymekaar kan kry mits hy nie van Zuma se ondersteuners moet opneem as deel van ’n tipe kompromie nie. Hierdie soort ontledings hang volkome daarvan af of Zuma gou sy baadjie gaan vat en loop, en of hy tot 2019 soos ’n neet gaan bly klou; en natuurlik of die ANC Zuma gaan toelaat om daarmee weg te kom. Soos met alle kabinetsamestellings sal Ramaphosa ook, wanneer hy sy eerste kabinet saamstel, onder enorme druk wees. Hy sal moet raakvat, en ’n oog sal oor elke saak gehou moet word. Dit is egter nie net die ANC wat aan skoonmaak en regstel onderwerp moet word nie – die DA se reputasie het die afgelope paar maande ook kwaai knoue weg. Uiteindelik gaan DA-administrasies, of DA-geleide koalisies ook probleme ondervind as nie op gehalte en kwaliteit gefokus word nie. Probleme kry minstens skynbaar onvoorwaardelik aandag. As dit reg hanteer word, gaan die party wie se vuil wasgoed opgehang is, aangespreek word aan die hand van ’n sigbare verbintenis om dit silwerskoon te kry.