Japanese cosmetic dentist Denver Colorado
cost of invisalign 20191
getting braces WI
teeth veneers price in Union 07083
snap on smile in Waterford
cosmetic veneers in 91758
Spanish Speaking family dentist Bergen Field
what are teeth veneers in North Dartmouth 02747 Versindaba » Buiteblik
Egonne Roth. Woord en Beeld in Thessaloniki
My gids vir Griekeland het seker so 600 bladsye waarvan slegs 5 tot 6 aan Thessaloniki gewy is. Die oningeligte afleiding is dat daar nie veel is om in die stad te sien nie. Onwaar!
“Die goedkoopste vlug Griekeland toe is na Thessaloniki,” verduidelik Judy vir my, “en die stad het ’n ryk Joodse geskiedenis. Jou geliefkoosde Yehuda Poliker kom van daar. Kom ons gaan kyk!” Ons bespreek die vlug en ’n hotel in die sentrale deel van die stad naby die Joodse museum. Ons land daar op ’n Maandagaand – die temperatuur kort onder die 30 grade. Ek kreun. Ek haat hitte. Hoekom is ek nie in die koue Kaapstad nie? Of in Sutherland?
Gou ontdek ons dat ons in ’n stad van die mees vriendelike en hulpvaardige mense is. Die ontvangs by die hotel, die vrou wat ons kamer skoonmaak, die mense op straat wanneer ons verdwaal, die man in die Vodacom winkel wat ons help om ons nuwe Griekse simkaarte te installeer – so kan die lys groei en groei.
Ons is verras deur die hoeveelheid besienswaardighede wat ons vind. Die Joodse Museum is puik volgens die nuutste uitstallingsbeginsels georganiseer. In 1917 was meer as 50% van die bevolking van die stad Joods; teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog was meer as 90% van die Jode in Griekeland vermoor deur die Nazis. Vandag is daar weer tenminste twee aktiewe sinagoges in Thessaloniki. Verder is daar die ou Romeinse agora, die Byzantynse stadsmure met hulle soliede vestings, die Wittoring op die seefront, ’n puik argeologiese museum en dan is daar die Museum vir Fotografie.
Dit was vir ons die heerlikste ontdekking: ons was bestyds om die Photo Biennale of liewer ‘n deel daarvan te kon sien. Die afgelope drie biennales vorm ’n tematiese trilogie (Tyd-Chronos:2008, Plek-Topos: 2010-2011, Diskoers-Logos: 2014) Hierdie jaar is die fokus op die tema Diskoers of Woord en is ontwikkel deur verskeie gebeure (uitstallings, besprekings, parallelle gebeure, vertonings, konserte) op meer as 20 lokale in Thessaloniki. Die publiek het die geleentheid om oor ‘n 1000 werke deur 100 Griekse en internasionale kunstenaars uit 23 lande regoor die wêreld te ontmoet. Hierdie kunstenaars gaan – sommige meer natuurlik, ander minder so – met die interaksie van teks en beeld in hul werk om. Naas hierdie uitdrukkings gevind in die werke self, bied verskeie kundiges en individue in die veld van fotografie uit verskillende lande oop gesprekke aan, gee meesterklasse en werkswinkels. Ons het slegs die voorreg gehad om die hoofuitstallings te sien.
“Logos manifests itself here in a primary obvious manner. In many works it is used as raw material: the alphabet serves as an object to be photographed, literally depicting logos. In other cases it presents itself with the energetic presence of language, which in the form of a text participates equally with image to form a conception of a whole work for the viewer, while many series refer directly to literary genres, such as diaries and autobiographies”. (Uitstallingsteks)
Hierdie tema fassineer my al geruime tyd. ‘n Mens sou kon argumenteer dat die Judaïsme op die ontvangs van ’n beeld en teks – naamlik die twee tablette van Moses met die tien gebooie op geskryf – gegrond is, terwyl die Christendom op die woorde “En die woord het vlees geword en onder ons kom woon”, gebou is. Die woord het dus gestalte in die figuur van Jesus gevind. Teks / woord staan dus in ’n spesiale verhouding tot beeld en in hierdie uitstalling word hierdie verhouding binne die kunsvorm van fotografie ondersoek.
Ek het voorheen geskryf oor ’n uitstalling in London waar handgeskrewe sowel as gestikte gedigtes elk op dieselfde wit A4-bladsye deur vlugtelingjeugdiges die grondmaterial vir ’n kunsuitstalling geword het. By die Photo Biennale in Thessaloniki is dit ook, maar gegee die aantal kunstenaars wat deelgeneem het, is die variasie op die tema veel wyer ondersoek.
So byvoorbeeld werk die kunstenaars, Elena Sukhoeva, Victor Khmel en Sergey Lutsenko uit Rusland saam om ’n beeld van ’n kunswerk met letters in spesifieke landskappe te skep wat dan gefotografeer word as beeld vir die toeskouer om te sien. Dus,word die oorspronklike installasie net deur die drie kunstenaars gesien. Die letter in die sneeu word met behulp van ander letters gevorm en staan in verhouding tot die ander beelde in die foto.
Ander kunstenaars gebruik ander tegnieke om die woord en beeld te verbind. Ook die Suid-Afrikaanse kunstenaar, Brent Meistre, is verteenwoordig en in sy werk word woorde dan die beeld, wat dien as voorwerp om te fotografeer. Die foto’s is tydens die werksaamhede van die Waarheids- en Versoeningskommissie in Grahamstad, in die dorp geneem. Die outeur fokus op woorde wat destyds volop in omgang was.
Dis was lekker om so ver van Suid Afrika ’n tuisbeeld te sien. Minder ‘aangenaam’ miskien, maar tog wel aangrypend was beelde wat negatiewe ervarings uitgebeeld het – wat spreek van die misbruik en geweld en smart van die mens. Ek gee net enkele voorbeelde:
Die ironiese kommentaar in die foto gebruik as posterbeeld vir die Biennale van die vrou wie se mond deur die liefde gesnoer word.
Die beeld van die vrou wie haar naam nie kan skryf nie.
Uit ’n reeks oor straf op skool kom beelde waar die sinloosheid van sekere soorte straf verander tot iets sinvols – twee gedigte wat op ironiese wyse kommentaar leer. Ek deel hierdie foto’s liewer as om dit te probeer oortik, want dit is juis die tipografie wat die sin van die woorde weerspieël en dus deel van die kommentaar is.
Die beskryfde kind wat die aksie van die fotograaf naboots…
Ons loop uit die koel donker gebou waar ons die laaste deel van die uitstalling besigtig het, in die warm laat middagson wat dans op die water en belowe onsself: oor twee jaar is ons terug in Thessaloniki om die volgende Biennale by te woon en om al die ander plekke wat ons hierdie keer gemis het, te ontdek en te geniet.
Tags: Egonne Roth. Photo Biennale Posted in Buiteblik | Comments Off
Add this post to Del.icio.us - Digg Louis Jansen van Vuuren. Geportretteer
Chuck Close. Big Self Portrait 1967 –1968 acrylic on gessoed canvas 273.1 x 212.1 cm
Die skandaal rondom Taylor en Burton se frisson tydens die verfilming van Cleopatra in 1963 roep vir my duidelike beelde op – ’n tipe retinale-replay- anamnese wat in my geestes oog terug speel so die epic’s uit die sestigerjare. – ek lees die beelde soos ’n teekoppie: ek sien ’n paar portrette, die een is van Elizabeth as die regentes van die Nyl en dié een van haar as vlugtige muse vir die kwaaijong pop-kunstenaar Andy Warhol. Beide laat my sidder. Eersgenoemde, omdat ek goed kan onthou wat ek en my maters in 1963 as dertienjariges met die kleur bylae uit die Vaderland en die, in ons huis, verbode, Personality gedoen het. Laasgenoemde, omdat Warhol se portret, Blue Liz as Cleopatra, steeds in sy skokkende eenvoud , geweldig krag uitstraal.
Terug na die land van die van Cleo en Tut. Toet ? As eerstejaar in Stellenbosch se kunsdepartement is ek verstom om te leer dat daar duisende jare gelede in Egipte reeds geverfde portrette bestaan het. Maar wat sal ek dan weet, vars uit Middelburg met sy stofpaaie. Die enigste portrette wat ons daar ken, is afkomstig uit ’n donker ruimtetjie langs Fakkel -winkel: Studio Stella Nova. Die inwoners is almal daar verewig – in glans-of suède-karton. Almal se ooghare is met ’n fyn kwassie by-geverf. Miskien is dit juis hier waar my brandende passie vir kwassies begin het. Ek dwaal af. Die legendariese Egiptiese Fayum portrette is besonderse kunswerke wat ons deur die eeue bly bekoor. Sommige geskiedkundiges meen dat die Koptiese( rofweg tussen die 3de en 9de eeu n.C.) portrette direk van die lewendes geskilder is en nie, soos ander argeoloë dink, dat dit eers na-doods geskep is nie. Hoe dit ook al sy, dis van die mees aangrypende portretkuns uit ons geskiedenis. Die kunswerke, wat op hout panele geskilder word, word as mummie-portrette op die oorskot aangebring. Die eerste ID Kaarte.( Hulle word meestal in enkoustiek of eier-tempera uitgevoer.)
Wat is so aardig aan ’n portret en wat presies is ’n portret? Daar word soveel geskryf en gesê oor die ontwykende konsep. Met hierdie skryfsel tas ek slegs na ’n paar hoeke . Dalk kyk ons ’n paar mooi dinge raak. Dis so half en half die idee van die hele idee.
Vir jare was die Venus van Willendorf die oudste portret… dis ‘’n uitbeelding/afbeelding van ’n vrugbaarheids- godin of Venus. Argeoloë plaas haar geboortedatum om-en –by 28000 jaar gelede. Onlangs word daar in Duitsland ’n ouer Venus ontdek – die Venus van Hohle Fels, sy is glo reeds 35000 jaar oud. Party mense is van die mening dat ’n ‘werklike’ portret die afbeelding van ’n lewende wese is, een met eiesoortige en unieke eienskappe- en natuurlik, gelaatstrekke – nie ’n geïdealiseerde fantasie-vlug oor ’n goddelike nie. Die British Museum bied in 2013 ’n tentoonstelling getiteld: Ice Age: Arrival of the Modern Mind aan. Die lok-stuk van die tentoonstelling is, volgens die organiseerders, die oudste portret in die geskiedenis van die mens. Die portret is dié van ’n vrou wat 26000 jaar gelede gelewe het. Wat die portret uniek maak is die feit dat die beeldhouwerk spesifieke gelaatstrekke en persoonlikheid het. Die kuratrise van die tentoonstelling sê: “The reason we say it is a portrait is because she has absolutely individual characteristics. She has one beautifully engraved eye; on the other, the lid comes over and there’s just a slit. Perhaps she had a stroke, or a palsy, or was injured in some way. In any case, she had a dodgy eye. And she has a little dimple in her chin: this is an image of a real, living woman.”
Wat is dan ’n goeie definisie van ’n portret?
Oxford aanlyn definisie:
1. A painting, drawing, photograph, or engraving of a person, especially one depicting only the face or head and shoulders: a portrait of George III
2. A representation or impression of someone or something in language or on film or television: the writer builds up a fascinating portrait of a community
Digter, Lina Spies stuur aan my die onderstaande gedig met die kunswerk/selfportret wat haar niggie gemaak het.
Buitestander Jy noem jou selfportret “Buitestander”
maar jy het jou geteken
binnenshuis voor ’n ruit
en jy kyk nie uit na wat sigbaar is
anderkant die glas nie
maar hou jou oë neergeslaan
sodat net wie jou in lewende lywe ken,
weet dat jou kykers
glansende kristaldruifkorrels is.
En wat het van jou lugtige aard geword?
Het jy jou soos ’n skoenlapper
misgis met die grootte van die lentetuin
asof jy nie meer daarin hoort
noudat dit oorvol kleur
oor sy kante stoot nie
en het jy jou vasgevlieg
onder teen die spannet oor die stoep
waarteen jy fladder
om boontoe te styg
en weer jou vrye vlug voort te sit
van blom tot blom?
Jou wimpers lê
onder jou halfmas ooglede
houtskool vlerkies skaduwee.
© Lina Spies
Corlie de Kock. Buitestander. Houtskool op papier
Die selfportret is op sigself ’n perd met vlerke. Of iets wat wil/kan vlieg.
Ruan Huisamen is ’n kunstenaar wat sy onderwerp, in die geval, die self, stip betrag…hier is sy selfportret in ‘n half-voltooide hoedanigheid. Sy werkmetode is sistematies en akkuraat; elke haar en huidmondjie word betrag en noukeurig in houtskool weer gegee.
Ruan se selfie hier….
Ruan Huisamen. Selfportret (onklaar) Houtskool op katoen papier 2014
The stamina of an old long-noble race
in the eyebrows’ heavy arches. In the mild
blue eyes the solemn anguish of a child
and here and there humility-not a fool’s
but feminine: the look of one who serves.
The mouth quite ordinary large and straight
composed yet not willing to speak out
when necessary. The forehead still na?ve
most comfortable in shadows looking down.
This as a whole just hazily foreseen-
never in any joy of suffering
collected for a firm accomplishment;
and yet as though from far off with scattered Things
a serious true work were being planned.
Rainer Maria Rilke 1906 *
Tags: selfportrette; Louis Jansen van Vuuren Posted in Buiteblik | 9 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Carina van der Walt. In aanloop tot Poetry International, Rotterdam 2014
Wie die poësiewêreld ken, ken Poetry International. Hierdie jaar staan die poësiefees onder andere in die teken van die feesvieringe rondom tweehonderd jaar na die afskaffing van slawehandel. Die digter wat dié idee as gas seker die sterkste beliggaam is Antoine de Kom, VSB-poësiepryswenner van 2013 met Ritmisch zonder string (Querido).
De Kom is in Den Haag gebore, maar het ’n paar jaar van sy jeug in Paramaribo, hoofstad van Suriname – ’n noordelike landjie in Suid-Amerika, deurgebring. Daar lê sy eintlike wortels, want De Kom se oupa was die swart skrywer en aktivis Anton de Kom. Anton de Kom (1898 – 1945) is gebore en getoë in Suriname, maar emmigreer in 1920 na Nederland. Hy trou met die Nederlandse Nel Borsboom. Uit hulle huwelik is drie seuns en ’n dogter gebore. Anton de Kom se bydrae tot die opkoms van ’n swart bewussyn in beide Suriname as eerdere Nederlandse kolonie en in Nederland sélf, kan in Suid-Afrika vergelyk word met Steve Biko en die Black Consciousness Movement. Toe hy en sy gesin in 1933 vir vyf maande teruggaan Suriname toe, is hy in Nederland as ’n gevaarlike kommunis beskou. In Suriname rig hy binne die eerste maand ’n adviesburo op vir die arbeidsregte van arbeiders. Nie lank daarna nie word hy vir drie maande in die gevangenis Fort Zeelandia gestop. Die rede? Omverwerping van gesag. Toe hy en sy gesin in Mei 1933 na Nederland terugkeer, is hy as ’n held ontvang. Oupa De Kom se bekendste boek was Wij slaven van Suriname (1934, Uitgever De Baanbreker). Hy het ook vir die onwettige Haagse tydskrif De Vonk geskryf. Anton de Kom word deur die Duitsers gevange geneem en sterf op 29 April 1945 – ’n paar dae voor die einde van die tweede wêreldoorlog – in die Duitse konsentrasiekamp, Sandbostel.
Hierdie agtergrond is nodig om te verstaan waarom kleinseun en digter Antoine de Kom homself op die webwerf van Poetry International bekendstel met die woorde: “My identity is much darker than the way I look.” Hy was tydens sy jeugdige verblyf in Suriname verras dat hy as kleinseun van Anton de Kom as die “white Dutchman” beskou is. Na twee geslagte in Nederland is De Kom baie witter as wat hy oor homself voel. Dit was die vonkie van sy eie lewenslange identiteitskwessie, wat saam met ’n begrip vir die tropiese bewussyn sy digterskap vandag teken.
Hy debuteer met Tropen (1991) en word dadelik genomineer vir die C. Buddingh’-prys. Daarna volg De kilte in Brasilia (1995) en Zebrahoeven (2001). Twaalf jaar later verskyn Ritmisch zonder string en beskryf die NRC-Handelsblad die bundel op die omslag:
“De Koms gedichten zijn één en al spanning en contradictie: tussen Europees en ‘tropisch’, blank en zwart, het bijzondere en het universele, structuur en ontbinding, Mallarméaans formalisme en ‘onzuiver’ engagement, persoonlijkheid en ontindividualisering, sensualiteit en reflectie – niet tot een verzoening te brengen tegenstellingen die hij als Surinaamse Nederlander van gemengd bloed letterlijk belichaamt.”
Hierdie bundel is in Suid-Afrika ook bekend, want Die Burger hou dit kort en kragtig by:
“In sy bedaarde voordrag smeul ’n woede getemper met humor.”
In Ritmisch zonder string is daar baie verwysings na lande rondom die Middellandse See. De Kom het al gedige in Istanbul en Damakus geskryf en na Suid-Afrika, Honduras en Hawaii gereis. Hierdie vreemde wêrelde word in die bundel gekombineer met sy visuele taalgebruik. Hy is nie bang om uit die slang van Sranantongo (of Negerengels, vandag meer beïnvloed deur Nederlands) en folklore vir sy gedigte te put nie. Dit dra by tot ’n besonder kragtige aanbod van poësie.
De Kom is in sy werk geneig om die tradisionele versvorm te ignoreer deur die grense van poësie te probeer opskuif. Dit doen hy in die vorm van prosagedigte. Tog moes hy erken dat hy baie versigtig moet wees dat die boodskap nie die oorhand kry nie, soos wat dit dikwels in Surinaamse poësie die geval is. “With me the aesthetic always has to hit back at the ethical aspect.”
Antoine de Kom se poësie getuig van groot toewyding. As Afrikaanse leser voel ek in sy gedigte die son prik en die stof onder my kaalvoete, terwyl die hond warempel nog ’n voël gevang het. Dis baie herkenbaar. En tegelykertyd is dit eksoties met ’n leë hangmat, beloftevolle wisselvingers, ’n dreunende beat wat aangewaai kom op die wind… en ander vreemde woorde waaraan ons in sy gedigte kan proe. Daar wag ’n fees in Rotterdam. En deel van fees is dat die Afrikaanse digter Charl-Pierre Naudé ook gaan optree.
Lees hieronder die Afrikaanse vertaling van noudat die son (p.59) uit Ritmisch zonder string.
noudat die son
laer hang is dit des
te warmer en ek vrees dat
êrens – die jongste
van ons honde het pas ’n duif opgeëet.
klein bruin veertjies oor die plaveisel
verspreid. ek het gister vir myself
gewaai. ek sal more
vroegoggend die land verlaat
die honde maak asof hulle slaap.
my hangmat is leeg. bo die kus
dryf die rooi en wit van voëls
deur die groen. ek ruik soos hout
tog bietjie surig. en verder is daar stof
en natuurlik die gevoel om uiteindelik
hier tuis te hoort: by die cambio* was daar
die klein wisselvingers van ’n bruid sy
doen dinge en het
nog gou-gou iets liefs gesê oor betaal
betaal maar en kyk
het sy gesê terwyl sy op skulpsand by die see staan.
vanuit die verte het ’n dreundende techno
beat aangewaai. en ek sal netnou
aangespreek word en dan
sal dit blyk dat ek nie bestaan nie dat familie
in my plek gekom het in
klere uit ’n baie ander tyd as ons s’n
hulle kleur en tongval oorval my net soos
die beat op die wind
wat laat in die middag opsteek toe
omgevalle leë bokse teen die kar streel
terwyl daar laos* in die son lê en droog
op ’n beteëlde tafel
*cambio – winkeltjie waar jy geld (euro’s vir die Surinaamse dollar) kan ruil inruil teen die jongste wisselkoerse
*laos – ’n soort gemmerwortel, maar kleiner en donkerder as gemmer
Vertaling @ Carina van der Walt
Posted in Buiteblik, Nuwe Stemme, Vertalings | 6 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Hilda Smits. Frank Stanford, ‘n slagveld, Putin, en die maan.
Frank Stanford. Foto deur Fred Kuhlman Jr.
Ek het so twee jaar terug op ‘n Herfsdag in New York vir die eerste keer oë op Frank Stanford se “The battlefield where the moon says I love you” gelê. Dit was ‘n week van eerste ontmoetings – Ben, New York, ‘n Tyrannosaurus rex, Stanford se epiese 15 283 lyn gedig. In die afwesigheid van strofes of punktuasie lees ek Stanford soos wat die mense hier in Nashville die Bybel lees – in geen spesifieke volgorde, vreeslik entoesiasties, honger vir inspirasie, en op tye wanneer ek eintlik ander dinge moet doen. Daar is iets aan ‘n 15 283 lyn gedig wat my afgunstige muse se rughare soos ‘n kat laat rys. Op dae wanneer ek soos die wafferse Kafka (sonder al sy kwale) wil voel, maar net aan uie, werkopdragte, die skobbejak Putin, en die son op die stoep kan dink, sit ek met my neusvleuels tussen Stanford se blaaie vir inspirasie. En dan dink ek weer aan uie en Putin. Onlangs kom ek op nog ‘n juweel af op bladsy 244. Ek vertaal dit hier:
Ek word wakker en dit reën op die vlot.
‘n Duisend Sjinese martelare, ‘n orkes, en ‘n boek met dierefabels,
so die gat in die emmer maak nie saak nie.
Jy vind my naak en dood langs stilte en water.
Jy sien die wolwe kerm oor my spore in die sneeu,
die reise wat ek onderneem het, die vlieë wat ek doodgeslaan het.
Die dood is in die ruïnes van die aarde wat voor die skare buig met ‘n sakdoek,
dit is in my liggaam van twee skaduwees,
in die bloedige aand, en in die verminkte boesem
van ‘n sak gesteelde appels. Dit is waar meisies aan hulleself vat
wanneer die wind oor hulle bloese waai.
Die dood is sy eie ontheiliging,
dit is oop gespes en handdoeke.
Die dood sweet soos ‘n eier in ‘n broeikas.
Jy kan dit proe in melk en in seëls.
Dit is iewers in die bodem van die boot.
Dit lê in hinderlaag vir ‘n kind alleen en wag, dit is net soos die kind,
sy wimpers en knieë en elmboë,
die vlek in die tuin.
Die dood is soos ‘n anker, soos ‘n geruïneerde net.
Dit is golwend onder die blou vel, soos die lyk van ‘n meisie deur ‘n slang gepik.
Jy sien dit in die nag, jy gooi klippe
dit keer terug, en broei uit op jou kussing.
Dit wil ‘n drom van jou vel maak.
Dit wil jou aandag hou met ‘n blou lig.
Gooi jou skaduwee onder die boom, Judas.
Dit neurie trou met my, neem hierdie ring,
en spoeg in jou oog soos ‘n sprinkaan.
Stanford is in 1948 in Richton, Mississippi gebore en deur sy weduwee ma opgegee vir aanneming. Hy publiseer The battlefield where the moon says I love you en ses korter digbundels in sy twintigs. Hy pleeg selfmoord op die ouderdom van 29 deur homself drie keer in die hart te skiet tydens ‘n onderonsie tussen sy vrou, die skilder Ginny Stanford, en sy minnares, die digteres C.D. Wright Sedertdien het hy ietwat van ‘n kultus figuur in die Amerikaanse briewe sirkels geword. Volgens die wikipedia is Stanford se nalatenskap gehul in legende, raaisels en foutiewe informasie. Stanford het glo self die lyn tussen fiksie en werklikheid in sy briewe vervaag, en vele gepubliseerde artikels en opstelle verwar selfs die mees basiese besonderhede soos sy geboortedag en dorp. Baie van die raaisels rondom sy nalatenskap is skynbaar as gevolg van sy eie fabrikasies.
The battlefield where the moon says I love you, Stanford, F. (1977).
In die inleiding van sy boek skryf Stanford se minnares die volgende “I do not know whether he was drinking steadily or heavily – water or strictly whiskey. I believe he was both dreaded and loved for his intelligence, his beauty, and his pervasive mystery. I believe that the poem anchored him to the world, and that it stood solidly between himself and a much earlier death than he died. He wrote ‘I’ll just bleed so the stars will have something dark to shine in’. What can you say to that”. ..Wright, C.D. (1978). ‘n Gedig getiteld “Instead”, vertaal uit sy digbundel, You, wat na sy dood in 1978 deur C.D. Wright gepubliseer is:
Die dood is ‘n goeie woord.
Dit keer dikwels terug
wanneer dit baie
donker is buite en warm
soos ‘n visserman
oor sy limiet,
sonder pyn, seks
Jonk soos wat ek is
hou ek lig vir hierdie boot.
Toe die res van julle nog kind was
het ek ‘n monnik geword
van my eie verbeelding.
Dae en nagte het oor die bordeel
gedryf soos spinnerakke op ‘n meer,
‘n klooster gevul met lawaai en meisies.
Die maan gooi die messe,
die digters eggo totsiens,
en sleep die stilte soos nette in.
Digby my huis was ‘n eiland
waar ‘n perd alleen gestaan en skuim het.
Abednego was sy naam
skemerig, so wreed soos ‘n gedig
teenoor ‘n swart sigeuner.
Verdriet en whisky
kos meer as vriende.
Ek besoek tronke,
hopend om hulle weer te sien.
aas, geen geld.
Jy sal dit binnekort moet sê, jy weet
aan jou vrou, jou kind, jouself.
‘n Gedig vir Ben wat my aan Frank Stanford, Brooklyn, die 76’ers en die definisie van ‘n goeie bagel voorgestel het.
ons stap in die pad af krieke skree in die kele van bome
Stravinsky net vir ons
ons laat die stoep agter die huis asof ons nie daar bly nie
en stap myle verby vensters waarin TV’s
so gesellig soos goudvisse flits
huise waarin mense so gesellig soos gesinne is
skil die donker af
die magnolias hang gloeiend en hoog swanger in bome
swart is die pad wat sweet soos ‘n slaaf onder voet
jou hand is warm en benerig soos die vibrasies van ‘n voël jou stem
knetter soos ‘n buitelandse enjin tussen ons
diep-long drink ek die magnolias in
vannag sal ek droom van die dronk mot wat al om die stoep lig gons
Nog ‘n foto van ‘n poel water in New York
Bronne & meer oor Frank Stanford en The battlefield where the moon says I love you:
Posted in Buiteblik, Nuwe Stemme | 6 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Leon Retief. Landart
Dennebos naby Banff, Alberta René Bohnen se baie mooi inskrywing oor landkuns, sowel as Susan Smith se kommentaar (‘n Klippie onder jou kaal voet…”) het twee dinge tot gevolg gehad: ten eerste, reg of verkeerd, het ek gedink aan my geliefkoosde Kanadese digter Don Domanski, nie omdat daar noodwendig ‘n direkte en noue verwantskap is tussen sy verse en landkuns nie maar omdat hy die omgewing, die plantegroei, diere, dinge en soms ook die verval in landskappe met sulke ryk metafore ineenvleg met ons menslike ondermaanse ondervindings dat dit werklik tot my spreek – miskien op ‘n ander wyse as wat landkuns dit doen – maar tog ook – en nie minder treffend nie.
Die tweede ding wat ek gedoen het was om ‘n soektog op tou te sit na Kanadese landkunstenaars. Ek dink sulke gediertes is maar dun gesaai maar een sodanige kunstenaar wat ek hier te lande kon vind is Diana Thompson, wat goedgunstiglik toestemming verleen het dat ek foto’s van haar werke vir hierdie inskrywing kon gebruik.
Picea glauca deur Diana Thompson.
In 2001 I went to a remote corner of northern BC with a plan.
I wanted to see if I could make a work of art with only my hands
and what I found around me – nothing else.
What I found were spruce cones, thousands of them.
I spent three weeks gathering and carefully placing cones
around five White Spruce trees.
On one of my days off I hiked to the Llewellyn Glacier.
The way the ice flowed through the valleys influenced the way
that I arranged the cones streaming around the trees.
When it was finished,
I gathered some people around to view it,
documented it, then left it for the squirrels.
René se heeltemal verkeerde beskrywing van haarself as “a bear of very little brain” het my herinner aan Domanski se gedig Ursa Immaculate, so hier is dit:
night swept back over the headlands
someone’s sign language alone in the forest
scratching words in the air haunting
narrow spaces between the pines
hieroglyphical pheromones carried on the breeze
anagrammatical gestures almost apparitional
midnight and a redtail asleep in his negative theology
luciferin shine of fireflies a coyote folding the pleats
of her wound swaying her god with the pain
with the suffering that falls through belief’s chasm
that small caesura between the flesh and bone
I’ve been sitting alone beside the lake subbing
for a rock or a blade of grass watching
the phrase ex nihilo feather the water’s surface
and faces of the Julii shine out from drab houses
of the midge larvae
the moon puts on a clean white shirt and rises
I lean back into the blood of my shoulders
and neck into the pure vowels of my spine
vocalic pins attaching vertebrae to my nerves
what was mutely sung by everything nameless
solitude is our nourishment and redemption
in a world that is sensed rather than understood
quietude our reprieve from the skin trade
of language so I come to seek refuge here
in the stillness spreading among evergreens
like the dissemination of algae like nightjars flying
through first kisses and Chinese whispers
we should confine ourselves to the present
as Marcus Aurelius wrote but it’s a hard sell
when memories like pollen set ablaze
fall from the air
with their final wish for us in hand
reddening the meditative colours
of each moment white and off-white
pearly counterpoint to words and meaning
moony phosphorescence in the marrow
moonlight makes the world seem more absent
the blood of things more secretive and present
phenomena hushed and all breathing space
lit by a saurian light bioluminescent glow
in the brain stem our reptilian brain
like a pre-existent prayer that sometimes
rises out of story and flesh
I stand up and walk along the water’s edge
beside me a heron’s footprints runs line after line
like typographical errors in the glistening mud
above me moths chaperone the musculature
of stars and the Delphic shudder of a cloud
prophesying a bright green world
it’s difficult to know the sanctitude
of things bloodsqualls metabolized
hatched and cross-hatched blackened down
to flesh and gesture
hard to imagine all the tongues tied in the weeds
all the heartbeats time-lapsed beneath each stone
life incessantly singing to itself in the night
funereal lips and luminous throats
it’s difficult to know the sanctitude of ourselves as we breathe the rapture of time’s
cadences deep into our lungs along with the given
sum and cipher of human concerns
downshifting them through vein and bone
our entire lives magnetized to a shining point
each day able to be carried away with a sigh
in the end being human is a long and wordless
journey ask the dead caught and released
along the margins of a stag’s breath
ask them as they descend the wooden steps
of the birch trees that go far underground
till they reach Ursa Major Ursa Immaculate
Bear of the Clear Heart.
walking along the shore every footstep
a homecoming every blade of bracken
with a finger to its lips
the earth imagining a physical world
my body shoulder-deep in a Dantean fluidity
In the middle of my life, I went astray
And I awoke in a dark woord
in the middle of my life I’m standing
next to the quillwort listening
to nettles grinding their teeth to saplings
asleep in their funereal branches
to my every thought like a breath
loosened from a windowpane
this is the hour when Ursa Major comes as
a supplication stars like bees sworn to light
when all our religions feed the shadows
of uncertainty to its most silent angels
when all our philosophies sound like small
animals beating their children in the grass
this hour is called wearing dark clothes
beneath your skin this is called walking
through the forest with zero gravity behind
your eyes this is called sign language
without an owner emptiness of this hour
this is called the pale jawline of infinity
and flesh called opening your mouth
Raincatcher deur Diana Thompson
The enormous red cedar trees in the Great Bear Rainforset were a source of fiber for the indigenous people of the area.. They wove their clothes, hats and baskets from cedar bark
and roots. By draping the tree with pale green cotton yarn (the kind used for knitting sweaters)
in shapes that echoed the curve of the branches, I was speaking about
the physical connection between our bodies and the body of the tree.
The cotton cord would fall off (rot off) within a few months in the saturated Great Bear Rainforest.
(Tests at my home, where it rains less, have shown it only lasted three months )
MADONNA OF THE DIAPHANOUS LIFE
sunlight on pine boughs saints asleep in the Great Bear
the Great Bear asleep in the North Mountain everything waiting
for the next words to be spoken something to stir water and gravel
to braid soil and light a few phrases left over
from the creation of the world and it sparrow’s heart.
Tuesday blank hours of summer lazing in the heat
time presupposes time endlessness of afternoons lost
in their own alchemical sense of surfaces and shadows
bees hyperkinetic across meadows each takes at least
sixteen days to make sixteen afternoons of heaven’s push
and heed transubstantiation afternoons into flesh
flesh into honey.
a new day in the Annapolis Valley crows like prayer wheels
spinning above spruce spires water bears rehydrated
antsqualls in flight the calligraphy of a spider’s web torn
by the wind topography of a feather abandoned shoe
in the mud its laces tied around the hour ready to begin
again to accompany us on our journey our little junkets
along the edges of oblivion treasures of the begotten
and half-begotten such resplendence such intransitive
moments such fortunes near at hand.
deadfall of light and its amenities retinal light leaking into
the blindness of chickweed white clover leaning
into the sun’s maculae ferns lifting their fronds rhizomes
sending up parts of speech to answer the call to ascension
chlorophyll our eternal contemporary old friend with green
raiments and pockets full of maps to places we’ll never go or even think of going not faraway destinations just here
in that spot three feet away.
water’s shorthand in the gully its signature carried downstream
countersigned by the river authenticated by the sea wave sway
and memory pointing to the horizon’s keel upturned
and freeze-framed where the stars abound just beyond the blue
abound and take us in where no one else will we live
in meridian light forever we live our life on a waterdrop
with its young-bearing rapture and weight
Queen of Breath Madonna of the Diaphanous Life.
cliff swallow above the valley floor her mind a bit of night sky
flying through daylight galaxies and stars turning in synch
with her every move a celestial static around her body and wings
like a steady rain falling inside a cathedral while on the ground
a bit of moss on a branch about a cloud of mosquitoes
coming back from the other side with angels on their breath.
a vole`s divinity beneath the ground cover blush of isness
in every leaf the ungod of things holding on to secrets
ministering to the dark and arabesque waters of the past
hue of the curlew`s cry colour of inclement silver midday
patdown of absence our absence our postbeliefs carried
off by the breeze no one to stand in for us to take our burdens
down to the river and ferry them along to take our words away
only the redtail to watch over us only that redtail and that cloud.
a cloud marl-coloured a cool rinse drifting along
the whole world listening to its silent approach and fade
little voice like a pale acolyte from Thrace lost in prayer
while we align ourselves with a grace that glosses up the sheen
of our disaffections sitting with weeds and stones
like Skellig monks contemplating the sea waiting for the future
coming through dry grass through the split-ends.
our future waits well beyond our hubris and intent its pulse
far off and oversewn with foliage its incremental heartbeat
rising from the forest floor twice removed from human ken
then twice again the dead nibble at those roots to no avail
desire pillows its light but finds no resting place no physic
or balm for our ten thousand vulnerabilities only the nightly
asceticism of a stargaze into the firmament into photospheres
and waterdrops a swallow`s mind above the given world.
we spend our days wherever we find ourselves always suited up
in our storylines with very little to show outside
of language not even enough to place on our eyelids as we sleep
our sinews and bones jotting down notes our demise
written in our little catechism of anecdotes in those sad chapters
dim and vacant as prescriptions of an afterlife circumstances
wearing us down and away from the earth on every page.
there`s something about us that inhibits our ability to amend
the stillness to a deeper stillness to inhabit quietude to live in
the world there are not enough reliquaries to hold our saintless
bones not enough reasons to bring us back from perdition
meanwhile we long and belie that longing as we write our
confessions black ink on black paper meanwhile the sun moves
through nostalgia`s ether meanwhile something has sicced
the dog rose on the bracken and called the chlorella home.
WILDERNESS OF THE RAINDROP
clambering up the bluff Hokusai`s wave behind me now
still moving around the circumference of the earth
still carrying sea glass and dead sailors ashore
the forest comes to meet me at the edge with open arms
and the psalm of a breeze zephyr of feral sighs
bending being just a bit closer to the ground
closer to the centre of things to the last light of day
I stand watching the Atlantic darken watching
the great wilderness of the raindrop at my feet
a rabbit`s skullcap and mouse tibia in the grass
cup white empty cup and spoon
place setting for one for the voice that has drifted
far from its body utterance lost in the undergrowth
up here the lisp of the forgotten can be heard every night
every night the unclottable arteries of the afterlife empty
their black stories onto the rocks below to be carried
out to sea to be finned gilled deepened by whitecaps
and fathoms caught in net a universe away.
Diana Thompson se webwerf is te sien by: http://www.dianathompson.net/gallery/gallery.html
(© Leon Retief)
Tags: Landart; Leon Retief;, Landkuns Posted in Buiteblik | 12 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Hilda Smits. Oor Hemingway se snor & tuimeldroërs
Een van ‘n reeks foto’s wat Walker Evans op New York metro treine geneem het
Ek was onlangs in New York en het myself voorgeneem om ‘n gedig van formaat te skryf. ‘n Gedig met Lorca se verwoede wenkbroue, Hemingway se vreeslose snor en Kafka se formidale neus. My gedig wou ongelukkig niks weet van sulke dinge nie, en het soos ‘n hardnekkige pug terug gebeur Nashville & tuimeldroërs toe. En my beledig van chauvinisme. Al wat ek kan sê is dat ‘n hele paar talentvolle dames ook verwoede wenkbroue, vreeslose snorre en formidale neuse gehad het. Dink maar aan Frida Kahlo, en Gertrude Stein en Virginia Woolf op die neus front. Ek het darem ‘n paar kiekies van plasse water in Central Park geneem.
Lig & water & die lig was water & die water lig & hier groei hart blik tak & die roes van dit alles onthou jy in die nag as die water met jou eie bene uit die bad loop & die lig
hier in die huis onder die lamp in die stilte
my hond sug in haar drome
dra sy hoenders & bene so groot soos die maan
in haar neusvleuels rond
in die kelder skommel die tuimeldroër solied & eensaam
soos Hemingway se vrouens
onder drie lae muurpapier het ‘n noukeurige hand 1903 & Wright
geskribbel vir ons om oor te wonder
verbeel myself die straatligte hang soos die sagte ingewande van magnolias
oor die pad & hoe gelei die maan vannag soos ‘n swaar silwer mot water
al langs die telefoonlyn af
hier drup die bad haar rooi siklus soos ‘n horlosie tussen kraan & prop
slaap die hond in‘n gedig wat waterig wil wortel skiet
in ‘n droom wil vuur word & die sneeu van vier hande
soos ‘n vliegtuig teen die muur soos die senuweestelsel van ‘n lamp
Nog ‘n plas water in Central Park
Posted in Buiteblik, Nuwe Stemme | 8 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Carina van der Walt. Blauwe hemel – verhaal van ‘n gewone man
Danie Marais. Hoe ’n gewone man is hy? Dis ’n moeilike vraag om te beantwoord. Hy is in elk geval ongewoon genoeg om onwetend as inspirasie te kon dien vir ’n splinternuwe Nederlandse digbundel. Marais is die hoofkarakter in Blauwe hemel van Kreek Daey Ouwens. Blauwe hemel (Wereldbibliotheek) is op 30 Januarie tydens Gedichtendag 2014 saam met nege ander digbundels in Amsterdam bekend gestel. Onder die tien eregaste was twee digters uit Afrikaanse kringe: Alfred Schaffer met Mens Dier Ding (De Bezige Bij) en Marlene van Niekerk met Kaar (Human & Rousseau). Die enigste debutant was Hannah van Wieringa met Hier kijken we naar (De Harmonie). Haar blomryke taalgebruik het die volgepakte saal beïndruk, maar dit was veral Daey Ouwens en die Vlaming Geert Buelens (met Thuis by Ambo/Anthos) wat met hulle gestroopte antwoorde en skerp opmerkings die vol saal in die holte van hulle hande gehad het.
Hanneke Groenteman het ’n paar vrae aan elke digter gestel. Dis blykbaar moeilik om digters oor hulle werk uit te vra. Daarom het Groenteman ‘n persoonlike vraag vir Daey Ouwens gestel:
Is u ’n swaarmoedige tipe mens?
“Dat ben ik helemaal niet.”
of aan Buelens:
‘n Gedig is so moeilik. Daar is so baie wat mens daaruit kan haal. Hoe kyk u na u gedigte? “Nou, dat vind ik fijn voor u. Kijk u maar.”
Dat Daey Ouwens nie ‘n pessimistiese geaardheid het nie, kan ek bevestig. Dit is die waan van die dag om die sfeer wat ’n bundel adem, uit te haal en dit dan om die digter se nek te hang. Gelukkig het Groenteman nie vir Daey Ouwens gevra waar sy haar karakters kry nie. Daey Ouwens het Marais in 2007 tydens Poetry International in Rotterdam ontmoet. Hulle het albei doodsbenoud langs mekaar gesit en wag vir hulle voordragbeurte. Toe het hy homself aan haar voorgestel. Die saadjie vir Blauwe hemel is geplant, maar eers moes ’n ander bundel daaroor groei. Daey Ouwens se De achterkant (Querido) was in 2009 genomineer vir die VSB-poësieprys. Die sfeer wat haar werk oproep is loodswaar, laat jou as leser geen ruimte toe nie, gryp jou aan de keel en wurg jou. Daarteenoor is die bladsye in haar bundels redelik kaal. Wat so besonder was aan De Achterkant is dat alles uit die perspektief van ’n dogtertjie vertel is. Die dogtertjie staan tussen haar twee sussies en sien al die ellende van hulle gesinslewe raak en speel doodgaan-doodgaan.
Dieselfde loodsware sfeer kom voor in die ongelukkige huwelik van meneer Danie in Blauwe hemel. Hy lewe uitsigloos van dag tot dag saam met mevrou Danie en haar kat. Eens op ’n tyd was daar ook ’n kind, wat doodgegaan het. En dan is daar die kassier Larissa, oor wie hy dagdroom, met wie hy in sy gedagtes praat en vir wie hy briewe skryf. Die kontoere van ’n beknellende getroude lewe golf dwarsdeur die bundel in terugkerende beskrywings van suurlemoene, ’n kam, anemone, drome, ’n silwer lepel en meneer Danie se dwangmatige gedrag om strepe te tel. Die “gedigte” is sonder titels. Dit is eerder stukkies poëtiese taal met alles daarin wat van ’n teks ’n gedig maak. Die baie wit op elke bladsy kompenseer miskien vir die swaarte agter die woorde. Hier is die eerste brief aan Larissa (p.7):
Gisteren waaide een zachte wind, een wind
die ik van vroeger ken. Vroeger was alles
zacht, Larissa. De regen plakte mijn haren
tegen mijn voorhoofd, in mijn nek, tegen
mijn ogen. De wind blies mijn wangen droog.
In de wolken zag ik vriendelijke gezichten.
Nu striemt de regen tegen de ramen, als om
me de schrik op het lijf te jagen. Ik zit
aan mijn bureau. Op mijn schoot ligt de
kat. In geen jaren is een vrouw zo dicht
bij me geweest als vanavond de kat. Als ik
opsta, om iets te drinken te halen, blijft
ze liggen op de warme plek die ik achterliet.
Na die brief vir Larissa volg op die volgende bladsy net:
Mijn naam is Danie.
Ik woon mijn leven lang in hetzelfde huis.
Ik ben moe en trillerig en bekaf.
Die res van die bladsy is skoon. Hierdie naamlose inleiding van die digbundel het nog twee tekste:
Mevrouw Danie ademt als een vogeltje.
Ik koop citroenen, die zwaar zijn als ijzer.
Ik droom dat ik met een jonge vrouw ben. Ik zal niet met ze zijn.
Ik houd van vrouwen, die ouder worden.
Ik houd van hun blik. De manier waarop ze zitten.
We dansen over een vloer, die dof is als hun huid.
We fluisteren: ‘Lieveling.’
Er kan net zo goed een hemel boven mijn hoofd zijn
in plaats van een plafon.
Blauwe hemel bestaan uit vyftien onderdele, waarvan die langste deel die naam Bestaat niet het. Daarvoor kom Liefde. Dis een van die kortste dele. Lees die twee titels saam en jy kry ’n idee waaroor die bundel gaan. Die poësieleser wat soos ’n speurhond agter die name van die afdelings, agter mooi beelde en die musikaliteit in die taal, agter die briewe vir en gesprekke met Larissa en agter die talle wyse uitsprake aanlees, word oorbluf deur die meesterlike komposisie van hierdie bundel. Die sewende teks in Bestaat niet op p. 63, lui so:
Meneer Danie loopt achter zijn adem,
hij grijpt ernaar met zijn hand. Hij
krijgt hem niet te pakken, Hij klampt
zich vast aan een lantaarnpaal.
“Je moet toch niet meer zo lang weg-
blijven,’ zegt mevrouw Danie. ‘Daar
ben je te oud voor’ Dan vraagt
ze: ‘Wat zullen we eten vandaag?’
‘Wat je wil.’ antwoord meneer Danie.
Alle dagen moet er eten worden gemaakt
en afgezien van de groeten is het
alle dagen ongeveer hetzelfde. Liefde bestaat
Die kortste poëtiese teks in die bundel staan op die volgende bladsy:
Mevrou Danie is die verwaarloosde huisvrou. Sy is die laspos wat meneer Danie se dagdrome met eenvoudige vrae en praktiese takies (soos om ’n gloeilamp te vervang) onderbreek. Sy dring nooit tot hom deur nie. Hy dink:
Wat maakt het uit wat ik doe.
Vraag me wat ik denk.
Vir Daey Ouwens is die volgende woorde ’n soort mantra. Sy sal dit in elke bundel wil gebruik. Dit lyk ook asof sy met elke klik ’n nuwe verhaallyn kan skep, maar die beklemmende angs, wanhoop en swaarmoedigheid is ‘n deurlopende onderdeel daarvan.
Klik. We draaien rond de wereld.
We staan op.
Daey Ouwens se styl word vergelyk met die debuutbundel van die Vlaamse skrywer, Charles Ducal. Ducal se Het huwelijk (1987) is ’n siniese relaas oor de getroude lewe in ‘n strak vorm en met Bybelse verwysings. In Blauwe hemel ontbreek die Bybelse verwysings. Daey Ouwens se meneer Danie herinner my ook aan John Lancester se roman Mister Philips (2000) – oor ’n onbeduidende mannetjie wat sy werk verloor het en dit dan vir sy vrou wegsteek deur in sy kantoorure deur die strate van London te gaan dwaal. Meneer Danie doen ook niks behalwe dagdroom oor Larissa nie. Sy lewe gaan elke dag sy doodgewone gang. Nie ek of Daey Ouwens weet hoe lyk die Afrikaanse digter Danie Marais se lewe nie, maar die literêre karakter meneer Danie doen sy naam ’n groot eer aan. Dit is ’n briljant gekonstrueerde bundel in fynsinnige taal.
Kreek Daey Ouwens lees voor uit De Achterkant by Literaire Salon in’t Wevershuisje, Junie 2013
Posted in Buiteblik, Nuwe Stemme | 7 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Leon Retief. Claudio Abbado
Abbado was sonder twyfel een van die grootste dirigente van die laaste ongeveer veertig jaar. Hy was tuis in sowel die simfoniese repertorium as in opera, wat hierdie kunsvorm betref is hy vir my op dieselfde stratosferiese vlak as Tullio Serafin.
Oh you men who think or say that I am malevolent, stubborn, or misanthropic, how greatly do you wrong me….
Three miles from my adopted city lies a village where I came to peace.
The world there was a calm place, even the great Danube no more than a pale ribbon tossed onto the landscape
by a girl’s careless hand. Into this stillness I had been ordered to recover. The hills were gold with late summer;
my rooms were two, plus a small kitchen, situated upstairs in the back of a cottage at the end of the Herrengasse. From my window I could see onto the courtyard where a linden tree twined skyward — leafy umbilicus canted toward light, warped in the very act of yearning —
and I would feed on the sun as if that alone would dismantle the silence around me.
At first I raged. Then music raged in me, rising so swiftly I could not write quickly enough to ease the roiling. I would stop to light a lamp, and whatever I’d missed — larks flying to nest, church bells, the shepherd’s home-toward-evening song — rushed in, and I
would rage again. I am by nature a conflagration; I would rather leap than sit and be looked at.
So when my proud city spread her gypsy skirts, I reentered, burning towards her greater, constant light.
Call me rough, ill-tempered, slovenly— I tell you, every tenderness I have ever known has been nothing but thwarted violence, an ache so permanent and deep, the lightest touch awakens it. . . . It is impossible to care enough. I have returned with a second Symphony and 15 Piano Variations
after the rogue Titan, the half-a-god who knew the worst sin is to take what cannot be given back.
I smile and bow, and the world is loud. And though I dare not lean in to shout Can’t you see that I’m deaf? —
Tags: Claudio Abbado, Rita Dove gedig Posted in Buiteblik | 3 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Solet Scheeres. Oor tieners, gedigte en taalonderrig
daar stond: ‘ik vin je zoo lief en zoo licht’ -
Tags: Emily Dickinson Posted in Buiteblik | 5 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Leon Retief. Winter in Saskatchewan
Hold my coffee and watch this… Kanadese is verslaaf aan koffie. Tim Horton’s is ŉ Kanadese ketting “restaurant” (let asseblief tog op die aanhalingstekens) beroemd vir sy koffie, met meer as 3 000 takke. Wanneer mens hier praat van “a Tim Horton’s” is dit sinoniem met koffie. Elke oggend wanneer ek by die werk aankom sien ek hoe baie van my medewerkers – dokters, klerke, verpleegsters en so voorts, selfs ook pasiënte – opdaag met ŉ beker Tim Horton’s in die hand – wat meer is, mens sien dikwels hoe motorbestuurders met ŉ beker koffie in die hand die gladde strate navigeer. Interessant genoeg is daar wetgewing wat belet dat mens ŉ selfoon gebruik wanneer jy in beheer van ŉ voertuig is maar as jy ŉ Tim Horton’s in die hand het is dit nie ŉ oortreding nie. En op pad huis toe na werk word weereens ŉ Tim Horton’s gekoop. Ek moet sê dat ek nou nie juis dooi oor daai koffie nie maar nou ja, Kanadese drink al van kleins af Tim Horton’s se koffie en weet seker nie van beter nie.
Soos alle ander lande het Kanada vier seisoene maar hier het die seisoene ander name: amper winter, winter, nog steeds winter en padherstelwerk. Winters in Saskatchewan, dit wil sê die prêries, is moer lank en moer koud. Ons het sneeu op die grond vir vyf maande van die jaar maar die winter van 2012-2013 was langer, dit het ses maande geneem voordat die laaste bietjie sneeu gesmelt het. Dan het mens nog ŉ maand lank ŉ lelike bruin, modderige pappery voordat als sommer net so somer word. Jirre, ek begin nou klink soos ŉ Kanadees wat aanhoudend wroeg oor die winter…
Hoe dit ook al sy, wanneer mens hier woon moet jy in die winters aanpas by ŉ hele nuwe lewenswyse. Daar is twee temperature waarop mens ag slaan: die absolute temperatuur, oftewel dit wat die termometer aandui en dan die aanvoelingstemperatuur (wind chill). Laasgenoemde is die belangrikste want dit is wat mens aan jou bas voel wanneer jy buite jou knus, sentraal verwarmde huis of woonstel is. In die winter wissel absolute temperature hier meestal tussen ongeveer -15°C en -35°C, met ekskursies na ŉ soms byna subtropiese +1°C tot -1°C, maar die teenoorgestelde is ook waar en dis veral dan wanneer mens ag slaan op daai aanvoelingstemperatuur. As jy wil weet wat die situasie dan is, dan kyk jy na die verslag van CFB (Canadian Forces Base) Moose Jaw waar 15 Vleuel van die Kanadese lugmag gestasioneer is. Observed at:
Date: 8:00 AM CST Sunday 5 January 2014
Wind: WNW 34 km/h
As mens dus wil uitgaan trek jy maar soos ŉ Eskimo aan en as jy dom genoeg is om nie handskoene te dra nie is jy by -50°C binne drie tot vyf minute jou vingers permanent kwyt weens vriesbrand. Kanadese haat die winter maar na byna ses jaar hier is dit steeds vir ons ŉ avontuur. My vrou Lesli en ek stap gewoonlik na waar ons wil wees – ek moet byvoeg dat dit maklik is want ons woonstel is baie naby downtown Moose Jaw. Nogtans, wanneer die temperature hier by -40°C is, dan raak dit onplesierig wanneer mens langer as sowat 15 minute buite is. Mens kan spesiale winterbande aanskaf (sagter rubber met dieper en breër groewe) en dit help inderdaad wanneer mens op sneeu ry. Die ding is egter dat verkeer die sneeu op die strate kompakteer tot ys en dan kan mens net sowel skaatse onder jou kar hê – maak nie saak watse bande jy het nie, die kar glip en gly en volg soms sy eie neus. Dit kan nogal opwindend word…
Ek het al voorheen gedigte van Glen Sorestad van Saskatoon, ook in Saskatchewan, geplaas. Elke winter met die sonstilstand stuur hy ŉ gedig aan sy vriende en hier is drie van vier wat ek van hom ontvang het. Ek deel sy sentimente oor bestuur op ŉ “ice-caked city” alhoewel ek nou nie so gatvol oor die winter word soos hy nie. Die small ghosties and goblins waarna hy verwys is Halloween.
Upon Reaching the First Day of Winter
So now we have reached the first day of Winter,
why am I already so tired of it? I’m serious.
Can it be because here we’ve been treated to ice and snow since before the night small ghosties
and goblins stuffed their gobs from their sacks? Or has it something to do with my undiagnosed but well advanced Shoveller’s Back Syndrome? I have moved greater snow volume this autumn than an Inuit construction crew at hunting camp.
Yes, I know, I’m sounding like a crabby senior,
one of those forever-carpers everyone ignores.
But this morning when the rising sun cracked
the eggshell crust of snow, off to the southeast
in the general direction of Miami, I’ll confess my thoughts honed in on sand, sea and sun,
not on a set of practical snow tires to navigate
the banana-peel perils of an ice-caked city.
I had no thoughts – nada — about longest night ushering in a new season, as if it were an occasion I would want to celebrate. It is only a reminder. Though coming days will mete new light in minutes, we have learned to be realistic – key to survival. Three months down, three more months to go.
Die prêries, winter en somer, het hul eie bekoring alhoewel dit dikwels afgemaak word as maar net plat en eentonig . Wanneer mens op die hoofweë ry is dit dikwels die geval maar as mens bietjie van die gebaande weë afwyk vind mens soms landskappe wat jy nie sommer verwag nie en waarna mens lank kan staan en kyk. Geen hoë berge of indrukwekkende kranse nie maar in die somer ŉ bekoorlike spel van lig en kleur, opeengestapelde wolke en son, skakerings van groen (koring) en geel (canola), die landskap se sagte groen rondings en die glinster van son op water is byna oral. In die winters ŉ strak, onvergewende wit verlatenheid van horison tot horison, kaal swart boomtakke wat skerp afets teen die sneeu, ŉ waterige sonnetjie na aan die horison – en tog ŉ vreemde bekoring wat tot ons spreek.
George Ault (1891-1948) was ŉ Amerikaanse skilder en alhoewel die prêries in die VSA nie naastenby so koud word soos in Kanada nie het dit net soveel sneeu. Drie van sy skilderye vat vir my die gees van die prêries vas soos geen ander werk waarvan ek weet nie.
Daylight at Russell’s Corner
Poem for the Winter Solstice
One morning you raise the east window blinds
and there is the sun, hunched on the horizon,
doing its best to break free, shunting aside
a few clouds as it hoists itself in readiness to skate
a frigid rink of sky, firing that cloud layer
with deceptive warmth, an intense roseate glow.
This is winter morning, you say to yourself,
but then you realise – and it comes as a shock –
that the sun has risen so far south, you feel your house has been wrenched a quarter-twist
to the right while you slept. You check your watch –
migod, it’s coming nine o’clock.
The wall calendar tells you it’s December,
but something deep within you has clung
to the lingering warmth of snowless autumn.
The body deplores this retreat towards the dark,
the dimming days, the physical affront of cold.
Already, unseen cervices within us are busy
re-programming the spirit for spring.
Bright Light at Russell’s Corner
The looming of another winter gnaws
at me like an unwanted appointment.
Each year the condition worsens
and I know darkness is the root
of this malaise, the virus that erodes
and breaks down my spirit.
Perhaps it’s the metaphor in all of this
that’s bothering me. Did I fear the dark
as a child? As the sun slinks further south
and sunset plunges us closer to the gloom
of longest night, I watch daylight fade
by four and I feel the familiar dismay.
Only the promise of turnaround,
that longest night, after which light,
ever so cautiously, snails its way back,
is a rejuvenating tonic, an intravenous
sufficient to launch the cure, drip by drip,
as minute by minute, the migrant sun
seeks out and finds a fissure in the dark,
enough to usher a return of light.
© Leon Retief / 2014
Tags: Leon Retief blogs, Saskatchewan Posted in Buiteblik | 1 Kommentaar »
Add this post to Del.icio.us - Digg Hilda Smits. Oor Tarkovsky, Tyd, Spieëls en Polaroid Foto’s
Tarkovsky op die filmstel van The Sacrifice, 1986.
“…a stone is a kind of diary of the weather, a meteorological concentrate as it were. A stone is nothing but weather excluded from atmospheric space and put away in functional space. Meteorology is more basic than mineralogy: it encompasses it, washes over it, it ages and gives meaning to it. [It] is not only the past, it is also the future: there is periodicity in it”, (Mandelstam, 1933, bl. 103).
Hierdie aanhaling van die Russiese digter, Osip Mandelstam, voel vir my soos ‘n metaforiese beskrywing van my gunsteling regisseur, Andrei Tarkovsky se outobiografiese film, Mirror. Tarkovsky se poëtiese film voel soos ‘n steen wat al die elemente – vuur, water, wind aarde – van die seisoene oor jare absorbeer. Sy film praat in stemme van Bach, die wind oor die lang gras, die knetter van ‘n vuur terwyl ‘n skuur afbrand, die drup-drup van ‘n lekkende dak, blare onder voet…“Above all, I feel that the sounds of this world are so beautiful in themselves that if only we could listen to them properly, cinema would have no need for music at all” (Tarkovsky, 1986). In ‘n stroom van bewussyn duik fragmente van sy kinderjare op, vervaag die grense tussen swart/wit en kleur, verlede en hede, tussen surrealisme en werklikheid, word jy meegesleur in ‘n vloed van onthou.
Oor herinneringe aan ons kinderjare skryf Tarkovsky (1986), “Generally people’s memories are precious to them. It is no accident that they are colored by poetry. The most beautiful memories are those of childhood…There’s an enormous difference…between the way you remember the house in which you were born and which you haven’t seen for years, and the actual sight of the house after a prolonged absence. Usually the poetry of the memory is destroyed by confrontation with its origin”. (Tarkovsky, 1989, bl. 29).
Tarkovsky en sy pa, die digter Arseny Tarkovsky
Sy pa, die Sowjet digter en vertaler Arseny Tarkovsky, het die gesin verlaat gedurende Tarkovsky se kinderjare, en sy gedigte vleg deurgaans deur die film soos ‘n stem. ‘n Stem van wyse alomteenwoordigheid, maar ook van afwesigheid en verlies. Een so ‘n gedig wat voorgelees word is “First Meetings”,
@Arseny Tarkovsky. Uit Life, Life: Selected Poems by Arseny Tarkovsky (1997)
Die konsep van Tyd, van die wêrelde wat dit omsluit, is iets wat Tarkovsky na aan die hart lê in nie net sy films nie, maar ook sy boek Sculpting in Time (1986) en sy dagboek Time within Time (1970 – 1986). Soos in T.S. Eliot se gedig Burnt Norton skryf Tarkovsky (1986) oor Tyd:
“Time is said to be irreversible. And this is true enough in the sense that ‘you can’t bring back the past’, as they say. But what exactly is this ‘past’? Is it what has passed? And what does ‘passed’ mean for a person when for each of us the past is the bearer of all that is constant in the reality of the present, of each current moment? In a certain sense the past is far more real, or at any rate more stable, more resilient than the present. The present slips and vanishes like sand between fingers, acquiring material weight only in its recollection. King Solomon’s rings bore the inscription, ‘All will pass’; by contrast, I want to draw attention to how time in its moral implication is in fact turned back. Time cannot vanish without a trace for it is a subjective, spiritual category; and the time we have lived settles in our soul as an experience placed within time.” (Tarkovsky, 1986, bl.58).
Ter gedagtenis aan Tarkovsky vertaal ek sy pa se gedig жизнь жизнь of Life, life. Ek het ook so tussen die lees en Google op ‘n spul van Tarkovsky se polaroid foto’s afgekom, en het ge-inspireerd ‘n paar eksperimente hieronder vasgepen.
Ek glo nie in tekens en vrees nie
voorbodes nie. Ek vlug nie weg van laster
of van gif nie. Die dood bestaan nie.
Almal is ewigdurend. Alles is ewigdurend.
Geen punt om die dood op sewentien,
of op sewentig te vrees nie. Daar is net die hier en nou, en lig;
geen dood of duisternis bestaan nie.
Ons staan almal reeds op die strand;
ek is een van die wat die nette sal insleep
wanneer ‘n skool van onsterflikheid verby swem.
As jy in ‘n huis woon – die huis sal nie ineenstort nie.
Ek sal enige van die eeue oproep,
binne gaan en ‘n huis daar bou.
Dit is waarom jou kinders en jou vroue
saam met my om een tafel sit -
dieselfde vir stamvader en kleinseun:
die toekoms word nou volbring,
en wanneer ek my hand effens lig,
sal al vyf balke lig met jou bly.
Elke dag het ek my sleutelbeen gebruik
om die verlede mee op te stoor, en asof dit uit hout bestaan
het ek tyd gemeet met geodetiese kettings
en oor dit gemars, asof deur die Ural berge.
Soos ‘n kleremaker het ek die tyd verstel om my te pas.
Ons het na die Suide gestap, stof bo die trappe laat rys;
die lang onkruid het gebrand; die sprinkaan het gedans,
sy antenna aan die perdehoef geraak – en ‘n voorspelling gemaak,
my gedreig met vernietiging. Soos ‘n monnik
het ek my lot gegord tot die saal;
en selfs nou, in hierdie komende tye,
staan ek in die stiebeuels soos ‘n kind .
Ek is tevrede met onverganklikheid,
vir my bloed om van tydperk tot tydperk te vloei.
Tog, vir ‘n knus hoekie waarop ek kon staatmaak
sou ek gewilliglik my hele lewe gegee het
toe haar vlieënde naald
my soos garing regoor die wêreld gepluk het.
spin die aand kat-suutjies deur die spoel
in die regisseur se hand
die vlak gras is water die wit lig ‘n klank
twee bome waaksaam
jy is ‘n oog omsingel die ronde nag
die grond is vrugbaar hier
waar jy stap
wag met die lyf van ‘n hond
elke senuwee soos ‘n harp elke spier gespan
vir die mis prik jou ore
oneindig die veld
haal jou in
waar jy staan praat die grond
modderig binnesmonds die heining
se taal van slagtand & skaduwee
breek die veld branders
‘n huis soos ‘n babavuis
by jou voete ‘n hond so lojaal
soos die son soos die heining om
Meer oor Tarkovsky, sy films en boeke:
Sy films verniet aanlyn:
Brown, C. en Merwins, W.S. Merwin. (2004). The Selected Poems of Osip Mandelstam. New York: New York Review Books. (Oorspronklik in 1933 gepubliseer).
Rounding, V, en Robinson, M.R. (1997). Life, Life: Selected Poems by Arseny Tarkovsky. Maidstone, Kent: Crescent Moon.
Tarkovsky, A. (2006). Instant Light: Tarkovsky Polaroids. London: Thames & Hudson. Aanlyn: http://www.diphotos.net/JJ/Tarkovskij/Web/li.htm
Tarkovsky, A. (1989). Sculpting in Time. Texas: University of Texas Press. (Oorspronklik in 1986 gepubliseer).
Posted in Buiteblik, Nuwe Stemme | 14 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Carina van der Walt. Elegie vir Mandela
Nou is ons ikoonloos.
Die wêreld het sy grootste man aan die begin van die een-en-twintigste eeu verloor:
Hoe is dit moontlik dat ek na die nuus om tien gisteraand verdwaas deur die huis dwaal? Waarom die hartseer soos groot, heel eiers in my keel? Was die trane nadat ek hulle nie afgesluk kon kry nie, opreg? Is ek vandag saam met die massas verslae oor sy dood, hoe lank dit ook al verwag is? JA
Mandela het ek nooit ontmoet nie, maar hy het vir my ‘n sleutel gegee waarmee ek my nuwe lewe kon oopsluit. Afstand is ‘n groot katalisator. My fokus op my land en my mense is skerp. Mandela se sleutel het ek aan dié kant van die wêreld ontdek. UBUNTU My respek vir hom, wat hierdie woord uitgeleef het, het gegroei elke keer wat ek ontdek het ubuntu wérk vir my. Ek kan verstaan dat hy vir baie mense ‘n soort Jesus-figuur geword het. Dit ontstel my nie. Alle gelowiges en ongelowiges glo tog hulle dra ‘n klein bietjie Jesus of ‘n x-faktor in hulleself rond. Is dit nie so nie? Maar die meeste mense maak ‘n lelike brousel van hulle lewens en steek daardie x-faktor diep-diep weg. Mandela het sy Jesuskant of x-faktor of ubuntu nie weggesteek nie, maar uitgestraal – ondanks jarelange helse lyding wat daaraan vooraf gegaan het onder apartheid. Ek moes sý idee, ubuntu, my eie maak. Ubuntu het die sleutel geword om my voete te vind tussen mense met ‘n ander mentaliteit, genuaseerder omgangsvorme, fyner omlynde klasseverskille, ongemaklike nuuskierigheid, ‘n eeue ou taal met ‘n groter woordeskat, ‘n skerp argumentarsenaal en onthutsende soms ontstellende humor – om maar enkele verskille te noem. Ek moes leer om oor my ek-gerigtheid te stap; om mense se tekortkominge te aanvaar soos hulle myne moes aanvaar; om hande te vat en te wéét – ons het net mekaar met al ons goeie en al ons slegte eienskappe. Saam moet ons die wa deur die drif trek. Nou het ons nie meer vir Mandela nie. Dorkas vir Mandela
(belydenis en lof)
ek was die donkie met oogklappe aan
gemuilband deur ’n verhaal oor die volk van god
het die woord kafir spontaan uit my mond gegroei
met dorings & distels wat geil & hardnekkig gebloei het winkelhake deur weggooiklere & ooptoonskoene geskeur
het Sondae is ek gestorie dikgevreet aan soetkoek kon ek tuis
wegkyk vir die dorings van middagete uit ’n getijpte blikbord eet
wegkyk vir die distels van flou koue koffie uit ’n afoorbeker drink
selde of ooit het ek opstandig gebalk oor tallose klappe teen kake of gebloei oor die geskater agter bulterriërs se hakskeenbyte my kop het ek tweedosyn male teen dieselfde klippe gestamp
toe weggehardloop met my lewe in ’n streepsak suiker op my rug die bagasie van apartheid is saam agter my oogklappe ek het nouliks geweet van hulle helder geleerde man
wat geweier het om in gelid te loop met ’n blaffende sipier & die rook van gebrande bande & traangas & opslagkoeëls
geabsorbeer het vir elke Slegs Blankes-bank in elke park
& elke Slegs Blankes-toilet Slegs Blankes-asdrom
kaalvoet was hy in ’n kalkgroef op ’n verlate eiland so god-
verlate soos ons myndorp se strate na ses in die aand wanneer die werkers se pastyd vir die dag verby was
hý wat dag in dag uit maand in maand uit jaar in jaar uit
klippe moes kap totdat sy hande & sy rug krom gekramp
& sy oë sonder oogklappe gesweer het van te veel wit die donkie met die ingeperkte blik die oorwoekerde tong
het stil-stil geleer by die verdwaalde Dorkasse van haar taal
& geluister hoe hulle woorde soos goeie saad in harte plant soms met ’n gedig soos ’n verdwaalkoeël die kaalvoetman tref
alleen in die stofwolk van die groef en die steen in sy hart splyt ek moes leer om skerp te kyk my woorde te tel & te swyg
nou is ek die Dorkas uit ’n tweede werpsel van apartheid
ek het die muilband gebreek elf duisend kilometer ver
weggehol bloeiend & loeiend & balkend & verskrik gekwes
gevaarlik soos ’n halfgeleerde Afrikaner met sterk verhale
van god verlate onder hierdie grouwit hemel moes ek leer
van die lang grys kaalvoetman se sterk medisyne
ubuntu het ek gevreet soos pille teen
die haak-en-steekbos van boikot agterdog ubuntu het ek gesluk vir die vergeet van
die dorings en distels wat Fort Europa beskerm wegkyk van my as verdagte Dorkas met ’n dunsooldroom ubuntu was daardie lang grys man se onverdunde muti vir stadig gesond word met motho ke motho ka batho* Dorkas kom nou met goud & wierook & mirre uit die weste
ontydig laat & vertwyfeld met haar dankie sê vir sy alles weet niks vergeet & tog vergeef want ubuntu hou haar staande teen dié noorderlinge met hulle koel berekende bloed in die are & Dorkas buk voor die man met sy deurleefde wysheid
onwaardig om hom te abba na die een of ander Nuwe Jerusalem Enkele dankwoorde:
Dankie Alister Sparks, dat jy in die laaste maande van Mandela se lewe soveel respek vir hom gehad het, dat jy geweier het om op ‘n persfoto saam met hom te staan. Jou eerbied vir hom in sy verswakte toestand keer die beeld van hardvogtige joernaliste op sy kop. Jy is die “gentleman” van die Suid-Afrikaanse joernalistiek. Dit was ‘n voorreg om jou hier in Tilburg te ontmoet. Net soos wat dit ’n voorreg was om die apartheidsfotograaf Alfred Khumalo jare gelede op ’n vlug tussen Kaapstad en Johannesburg te ontmoet. Die man wat foto’s van die wolke gemaak het, het vir my gevra waar kan hy my (tot op hede nog ongerealiseerde) digbundel koop. Dankie vir die inspirasie, meneer Khumalo – al is ook hierdie woorde van my te laat aan u gerig. En dankie aartsbiskop Desmond Tutu wat in Den Haag by die onthulling van Mandela se standbeeld verlede jaar die volgende eenvoudige woorde kon voorbid: “We love you, God. Thank you, God.” Niks hieraan het verander nie. Bid vir ons land. Ons treurende mense. Ek is stil. Posted in Buiteblik, Nuwe Stemme | 2 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Louis Jansen van Vuuren. November
Dis ’n skok vir enige sisteem om uit die woestyn se hitte in die sneeu te beland – om soos blits gekookte aspersies in yswater gedompel te word omdat dit stellig die verleidelike vars kleur bewaar. Dit werk nie vir my Dubai-tan nie. Ek sluk eerder gedwee my Echinaforce-doepa teen dreigende griep en verkoue.
Klimaatsverandering is een ding, die innerlike sprong van warm na koud is ’n gouskat met ’n stomp stert. Daar in die Suide is November die voorspel tot die somer. Mens loop oor skulpe saam met jou beminde en droom van die eerste kreef uit Weskuswater. Jy verken Platbos saam met jou dogter in die Overberg en raak verlief op die gevlekte stamme van die Witstinkhoutboom. En die wind.
Gedig vir die wind
Wind jy’t my besoek die dertigste November,
oosnoordoos die heelnag deur, die oggend weer
en nou nog steeds ’n ruk- en plukgevaarte
dwars-bemoerd, balsturig, ’n onvoorspelbare
kalant. As kind het ek jou reeds besweer
met ’n frivole naam – Don Juan van winde –
oossuidoos, ’n ligsinnige verfraaiing.
Nou’t jy jou gewreek sien ek, my witstinkhout
van twaalf jaar oud se rug gebreek, ’n splint
wat wit by sy verslane romp uitsteek,
die oergroot vy gesplyt en uitmekaar –
gekloof, ’n volle drag aan elke tak
Uit alles wat ’n mens moet mis bot kompensasie,
nou verlaat ek my op lesers vir wie ek elk
van my berooide bome weer oprig en bevolk,
die witstinkhout met witbontrokkies wat in sy top
hul verre naby viertoon fluit, die vy met vye
uit die lug gehou soos in ’n kunswerk
van Magritte, kompakte groen nodules
onder lugbrûe van verdriet. Vir elke oog wat kan verbeel
staan hulle weer op uit wit papier met rus
in vrede, voëls en vrugte gegraveer.
En ek? ’n Windkei onder waaisand, ’n dreikanter,
geboen, gepok, geskuur, gegroef en ondergrawe,
geen rede tot reduksie van repliek,
beproef my na my werk, noordoos,
’n regte yardang skerpgepiek, niks minder
as ’n veld zastrugi hierdie reëls –
ek en myne, ons dra jou merk
maar in ons terme.
Marlene van Niekerk. Kaar. Human & Rousseau. 2013
Hier in die Noorde is Novembermaand die poort na ’n uitgestrekte winterlandskap waarin mens gereedmaak vir die koue en die donker. Dit word ’n periode van refleksie waartydens mens die verloopte jaar in oënskou neem. November in die Noorde is handrem tyd. Briek aandraai-tyd. In die truspieëltjie verdwyn die jaar se kom en gaan… dis amper vakansietyd en Krismis knipoog grootoog uit Carrefour se glansbrosjure. My oog val onwillekeurig op die mylmeter. Ek besef dat ek my eie November betree.
’n brief van hulle vakansie vir oubaas:
Noudat ek uitgeswel van lyf is, kan ek treur
oor die eelte van my vader, die lugoë van my ma,
die skamel offerandes van hulle gebede as hulle my
op die knieë van hul Gij Here God lê;
noudat ek agter ’n baard kou kan huil
as hulle snags my naam fluister met die ruite
donker knippende oë in die wind, oor die visolie
vir my griep, die ingelegde perskes (albertas) op die rak
In sy sestiger jaar swem my pa in Stilbaai se see
en stap myle vêr oor die sand met sy reguit bene
in ’n kortbroek en speel krieket op die duine
en eet alikruikels in die Sea View-losieshuis
want hys ’n bokser dokter boer
’n kaptein en ’n held ’n indoena tussen grysaards –
En as die reën soos ’n gesluierde bruid oor die see kom
word die lieflinghond ( Trixie) lam;
drie dae veg die veearts en buig dan die knie
en hulle dra die lyk terug na Kafferskuilsrivier
die plaas van hulle jong liefde en plant die saad
’n soenoffer in die diep grond se skoot
want nou is hulle minnaars
stil bome in die najaar met die wind
strelende drome in die takke
onder komete leeftye lang wêrelde
My ooms sterf soos kapok in die son
hartaanval beroerte kanker en tering
en my pa word stiller en meer verskriklik
van dop tot dop
Hier waar die harde winters en nat somers
my lyf ongenaakbaar skil, treur ek oor
die soet hart van my moeder
my pa se stil en bitter krag
Breyten Breytenbach. Die gewildste Afrikaanse gedigte. Human & Rousseau. 2013
Die hullabaloo oor watter variant-filosofie die postmodernistiese denke vervang is immer veranderend. Soos die sterrehemel in November. Alan Kirby het reeds in 2006 begin praat van pseudo-modernisme, daarna volg benamings soos participatism en post-millennialism. In 2010 gebruik kultuur-teoretici Robin van den Akker en Timotheus Vermeulen die term meta-modernisme. Hulle beskou hierdie bewussyn as iets wat verby moderne en postmoderne strategie beweeg. Hulle verwys na ’n ‘ informed naivety’, ‘pragmatic idealism’ en ‘ moderate fanaticism’ as reaksies op onder andere die klimaatsverandering , die finansiële krisis en politieke onstabiliteit.
“…another sensibility that negotiates between a yearning for universal truths and relativism, between desire for sense and a doubt about the sense of it all, between hope and melancholy, sincerity and irony, knowingness and naivety, construction and deconstruction.
The prefix ‘meta’ here refers not to some reflective stance or repeated rumination, but to Plat’s metaxy, which intends a movement between opposite poles as well as beyond.”
Kunstenaars, skrywers en skeppers wat glo metamodernisme weerspieël is rolprentmakers soos Michel Gondry en Wes Anderson, klank-kunstenaars soos CocoRosie en Devendra Banhart, die kunswerke van Peter Doig Paula Doepfiner, skrywers soos Haruki Murakami, Roberto Bolaño, David Foster Wallace en Jonathan Franzen.
Lets all hug and say goodbye
We are all heavenward and weary
I donâ€™t need no human friends
I can leave you all behind
And I will chase my brotherâ€™s shadow
Leave my own hung in the closet
The stars that I could hardly see
I know you’re looking down at me
And Jesus by the way dear lord
From fathers harm, his wicked laugh
It echoes through the canyon
The earth will spit us out one day
Like broken angels cast away
Lets just hug and say goodbye
We are all heavenwards and weary
But love will come into our hearts
On that final day where life
Meets us at the edge of time
The televisions all have died
Filled with water-cyanide
Angels, winged ones will survive
We are all blind smoke in our eyes
So lets just hug and say goodbye
CocoRosie.Tales of a GrassWidow. City Slang.2013
Vir die laaste paar jaar lyk dit asof Quentin Meillassoux se Speculative Realism die etiket vir ’n nuwe filosofies hoofstroom-denke word. Hoe dit ook al sy, almal is dit eens dat post-modernisme se doppie geklap het en dat opkomende tegnologie die aard van die skrywer, die leser en die teks onherroeplik verander het en dat gevoelentheid ook aangepas word. As mens vandag na die kulturele markplek kyk, die boeke lees, na 21ste eeuse rolprente en Televisieprogramme kyk, na die nuutste musiek luister, is die spore van Derrida, Foucault en Baudrillard so te sê onsigbaar. Die visier is elders gerig – wat mik na ’n soort kritiese realisme wat aandag skenk aan ’n eietydse kulturele produksie. Die rolspelers bel, klik, druk, surf/verken, laai af, delete/skrap, like en verkas. Hulle share, connect, scroll, follow en tweet.
Jy was my attachment
Wis nie jy dra ’n virus
en nou maande na die tyd
is ek siek van verlang, onthou,
omdat my Norton nie jou
spesifiek gekodeerde boodskap kon uitwis.
Dus, nou is alles besmet.
My files van onthou. Ons liefde saam.
Jou hartstog soos ’n vlietende e-pos.
Iewers glo – lank na delete gedruk is – bly
’n boodskap, ’n hiëroglief, bestaan.
Ek sal jou nooit nie nooit onthou nie.
Ek sal jou nooit nie nooit vertrou nie.
Weg na die recue files is jy.
Vir eendag, miskien eendag
as liefde argeologies gesproke
weer moontlik of uitvoerbaar is.
Joan Hambidge. Kladboek. Protea Boekhuis.2008
Meillassoux se denkpatroon dwing ons om aan die wêreld te dink voordat daar mens was… en om te kyk na die toestand waarin ons wêreld homself nou bevind. Daar bestaan ’n bewustheid van ’n tweeledige ‘landskap’ – pre-apokaliptiese en post-apokaliptiese. Die aweregse nostalgie is ’n verlange na ongeskondenheid…. maar met ’n vretende vrees dat dit dalk te laat is vir die mens en die aarde om te herstel van sy eie siellose hardhandigheid. ( Die gevoel is so intens dat Jonathan Franzen in The Kraus Project (2013) die internet wil afskryf en ’n voor-digitale lewe herroep.)
Op 1 November word Toussaint in Frankryk en Dia de los muertos in Mexiko gevier. Ander vier die eerste November as dié dag waarop miljoene monargvlinders, klokslag, na die dennewoude in die Mexikaanse berge vlieg. Daar word geglo dat dit die siele van afgestorwenes is wat op die dag terugkeer.
Hierdie jaar, vir die eerste keer in geskiedenis, het die vlinders nie gekom nie. Nié op die eerste November nie. ’n Paar handjies vol het ’n week later drupsgewys verbygekom. In verbysterende lae getalle. Verlede jaar se verdrietige sestig miljoen lyk nou weelderig in vergelyking met die ontstellende drie miljoen wat sovêr die maand verbygekom het. Soortgelyke probleme bedreig ander insekspesies. Die lot van die bye gemeenskap is ewe benard…
Heart of the Monarch
Lesser fritillaries or crescents might
have lost their tribe in the Piedmont,
or some wayward zone, sailing northward like
tiny spinnakers over upper-austral regions
of deciduous hickory and gum
but near where flat coastal plains
verge westward across forests, overcome
by spring, the African-winged, black-veined
monarchs revive across the temperate
Mayish sky. Assembling each late noon
for sleep, the young bachelor males alight
in unison, the flash and dazzle of venation
klatched near a pond’s muddy crevasse.
This puddle club of monarchs, weary and peaceful,
dozes – unappetizing to the thrasher,
the rough-winged swallow, or the needle –
billed hummingbird – abdomens chock-full
of milkweed, foul-tasting to hungry fowl.
So this sleeping assembly, fearless, roosts till
Morning, when the herd ascends, their spiracles
Yawing as they make their way, steadfast.
Out of vivariums, out of seclusion
from under stones and turfy grass, the half-
grown caterpillar emerges; out of unsewn
mats of silk; out of wintery lethargy,
the hibernating chrysalis unruffles
its royal self, its larval life a wee
memory; out of the land of Nod, adults
begin their lazy, deliberate flights
( the conspicuous monarchs, mind you, not the miniature, mimicking viceroy!) –
these flower-eating kings, farsighted,
as the make their way across the psalm of America
toward Milwaukee and Manitoba.
There’s nothing to fear. They’re on their way.
Henri Cole. Pierce the skin. Farrar Straus Giroux. 2010
In die maand van November skitter Venus na sononder op haar helderste. Later in die aand maak Jupiter blink, maar na middernag is dit Mars wat die hemeltrans verlig.
As die winter ovaal maak in die noorde
skuif die hond oor die Melkweg op
verby dubbel-sterre en ‘n donker gat
As die somer ovaal maak in die suide
skuif Procyon verby ’n supernova
met ‘n witdwerg as behoeder
As die tye drie-ster in die hemel
skuif Betelgeuse uit sy goddelike oksel
en vergloed die nag en hemeltrans Maar as die lente nuutmaak in ons wese
skop ons nes op Lemoenkop se hange
met bloulelie en boegoe in die sterrereën
ek sing vir jou, my sater, van die lotusblom se skyn
van fonteinbosbotsels en die gloed van heuningtee:
padparadascha – padparadascha
Louis Jansen van Vuuren. 2013
You came in a dream, yesterday
–The first day we met
you showed me your dark workroom
off the kitchen, your books, your notebooks.
Reading our last, knowing-last letters
–the years of our friendship
reading our poems to each other,
I would start breathing again.
Yesterday, in the afternoon,
more than a year since you died,
some words came into the air.
I looked away a second,
and they were gone,
six lines, just passing through.
Tags: Louis Jansen van Vuuren Posted in Buiteblik | 6 Kommentare »
Add this post to Del.icio.us - Digg Karen Kuhn. Binne Afwesigheid
Op 26 Januarie besoek ek en my pa die dorpie Oświęcim (Auschwitz) in die suide van Pole, waar ons na Auschwitz I en Auschwitz-Birkenau konsentrasiekampe toe gaan. Presies ’n dag voor die kampe op 27 Januarie 1945, 68 jaar later bevry is.
Ongeveer 1.1 miljoen mense het in hierdie twee kampe gesterf, hetsy in die gaskamers, van hongerte, siektes, koue, marteling of mediese eksperimente.
Maar na al die films, boeke, dokumentêre en maande in Pole, is daar niks wat ’n mens kan voorberei op dié besoek nie.
Met die temperatuur wat gedaal het tot -19 grade was dit ietwat warmer as die winter van 1945.
Die besef van die afwesigheid van warmte
Magdalena Klein, gebore in 1920 was die jongste kind van ’n Joodse familie van Noordwes Roemenië. Saam met haar familie is sy met geweld verwyder na ’n Joodse ghetto in Oradea, Roemenië en is later na Auschwitz-Birkenau gedeporteer.
Die besef van die afwesigheid van veiligheid
Pearls and Lace is ’n bundel wat saamgestel is uit ’n keur verse uit Klein se dagboek en vertaal is uit Hongaars deur haar niggie Susan Simpson Geroe.
It’s a sad, cloudy day.
It’s snowing, since it’s still March.
Perhaps tomorrow the sun will shine
And the children’s snow balling will be divine.
And trees will put on lovely jewels,
Nature will make everything bloom.
We will enjoy summer again,
All will be joy, no sadness will remain.
We will walk in the fields, among flowers,
We will lie on the grass, behind wheat stalks,
We will greet everything with an innocent smile,
It’s spring again; once again it’s springtime!
Die besef van die afwesigheid van lig
Die gedigte lewer getuienis van die sterk paradoks tussen die koue realiteit van haar omstandighede en haar jeugdige liefde vir die lewe.
Perches on a branch.
A beautiful, golden-feathered
Are closed in sleep.
She may have beautiful dreams,
A little bird,
Die besef van die afwesigheid van vryheid
Klein se familie sterf in Birkenau. “I always Knew” is een van ’n reeks verse wat sy vir haar oorlede moeder skryf:
Years were passing and the horrible curse came true.
And even to you, so faithful to the Almighty,
I couldn’t do for you a thing.
When the snow fell, I worried about you only,
Since then I always search to find you, to reunite,
My soul has never left you, followed you even then.
And down here, lifelessly, I play a farce – I mime,
Die besef van die afwesigheid van liefde
Klein het die gebeure oorleef, maar egter nie haar verlies nie. Sy raak na die oorlog al hoe meer ’n kluisenaar en sterf in Junie 1946 aan ’n oordosis medikasie.
’n Oorweldigende besef wat jou na die tyd bybly, jou jaag, by jou spook en jou aanhou herinner:
Die besef van die noodsaaklikheid
en bo alles die aanwesigheid van Menslikheid.
Klein, M. & Geroe, S.S. 1996. Pearls and Lace. Santa Barbara, Calif: Fithian Press.
Posted in Buiteblik | 5 Kommentare »
Persverklaring. Orde van die Goue Pen 2015
Persverklaring. Orde van die Beiteltjie 2015
Onlangse bydraes op Versindaba	Nuwe publikasie. “Skadu oor die sonwyser” (Kobus Lombard)
Wicus Luwes. Selfies Vs. Shelfies
Johann Lodewyk Marais. “Die Moruti”
Vertaling deur Hendrik van Blerk: “Soonest Mended” (John Ashbery)
Joan Hambidge. Épater la bourgeoisie
Onderhoud met Daniel Hugo (Takelwerk)
Nuutste Kommentare	Joan Hambidge: Hendrik, inderdaad: aan die voet is aan die rant … Albei...
Hendrik van Blerk: Dankie aan almal vir die terugvoer; en die stof tot...
Buiteblaf Breytenbach: is dit nie juis die konfênsies wat mens tot op die...
Joan Hambidge: Dis ‘n baie ingewikkelde gedig om aan te pak. Die...
Heleen du Preez: H van Rensburg – so een met alles. Johann Lodewyk...
Waldemar Gouws: Jy het baie moed, Hendrik, baie dankie hiervoor. Dis ‘n...
H van Rensburg: Vanaf Umlaasweg maak die pad ‘n wye boog op weg na...
Myra Lochner: Aan die voete van onthou, waar alles naby is en aards. Mens...
carina van der walt: Hoendervleis gee “Die Moruti”.
Johann Lodewyk Marais: “Literatuurgeskiedenis” is inderdaad ‘n...
Nicolaas: Dankie Hans. Ek het so gedink. My google het ook so gesê. Maar daar...
Hans Kaapnaar: SEIL, VAN RIGTING VERANDER MET ‘N BOOT, TEEN DIE WIND...
Nicolaas: Kan iemand asb sê wat beteken ‘laveer’ en is daar nie...
Franco Colin: Ek het die bundel verslind! Baie dankie! Ek sou graag wou vra...
Charl-Pierre Naude: Yves, ek ervaar hierdie artikel as baie verhelderend en...
Vertaling deur Hendrik van Blerk: "Soonest Mended" (John Ashbery)
Johann Lodewyk Marais. "Die Moruti"
Yves T'Sjoen. Wat we zelf doen, doen we beter. Quod non
Die liefdesgedig - ‘n persoonlike belydenis
Marius Crous. Twee verse vir myself (1965 - 2015)
Gisela Ullyatt. Tussen kontinente
Onderhoud met Joan Hambidge (Matriks)
Vat vyf, Danie Marais: Bestuurshoof van PEN Afrikaans
Resensie: Die mond vol vuur. Beskouings oor die werk van Breyten Breytenbach.
Resensie: "Nomade" (Johann Lodewyk Marais)
Resensie: in a burning sea - Contemporary Afrikaans Poetry in Translation. An anthology
Resensie: Leiboom (Eunice Basson)
Gisela Ullyatt. Oor verlies, verlatenheid en die liefde. Wicus Luwes. Om die Rubicon oor te steek in 'n rooi oorpak
Gisela Ullyatt. 'Let evening come': ’n Huldeblyk aan Jane Kenyon (1947-1995).
Digstring: "Eergister en môre, met visse" (Charl-Pierre Naudé)
Digstring: "Vir pa" (Willem Krog)
Digstring: "Ouhoutfluit" (Heilna du Plooy)
Luuk Gruwez. SCHRIJVEN OM DE TAAL TE EREN Buiteblik
Carina van der Walt. Dit het pryse gereën.
Yves T’Sjoen. Call for Papers. Nederlandse literatuur in Zuid-Afrika
Carina van der Walt. Met zingen is de liefde begonnen Beyond Borders
Essay. Tony Ullyatt: Practising the art of failure
Abdellatif Laâbi. "J’atteste" (Vertaling deur Breyten Breytenbach)
Yehuda Amichai – vertaling in Afrikaans
Indeks: Lyste en bibliografieë
Argief	Select Month March 2015 February 2015 January 2015 December 2014 November 2014 October 2014 September 2014 August 2014 July 2014 June 2014 May 2014 April 2014 March 2014 February 2014 January 2014 December 2013 November 2013 October 2013 September 2013 August 2013 July 2013 June 2013 May 2013 April 2013 March 2013 February 2013 January 2013 December 2012 November 2012 October 2012 September 2012 August 2012 July 2012 June 2012 May 2012 April 2012 March 2012 February 2012 January 2012 December 2011 November 2011 October 2011 September 2011 August 2011 July 2011 June 2011 May 2011 April 2011 March 2011 February 2011 January 2011 December 2010 November 2010 October 2010 September 2010 August 2010 July 2010 June 2010 May 2010 April 2010 March 2010 February 2010 January 2010 December 2009 November 2009 October 2009 September 2009 August 2009 July 2009 June 2009 May 2009 April 2009 March 2009 Tuisblad