De Ruyter: ‘Geen towerstaf’ vir beurtkragAndré de Ruyter, hoof van Eskom. (Foto: Jhua-Nine Wyrley-Birch) Te midde van voortslepende beurtkrag en toenemende oproepe dat André de Ruyter die trekpas moet kry, sê die hoof van die staatsnutsmaatskappy tot nuwe opwekkingskapasiteit nie aanlyn gebring word nie, bly beurtkrag ŉ werklikheid. “Ek dink die instelling van vlak 6-beurtkag aan die einde van Junie vanjaar het die aandag verskerp en die president het ingegryp en gesê, ‘raait, tot hier toe en nie verder nie’,” het De Ruyter vandeesweek in ŉ onderhoud met Maroela Media gesê. De Ruyter sê daar is nou eindelik ŉ plan wat die hekke oopmaak vir grootskaalse private belegging wat eindelik nuwe kapasiteit by die netwerk kan voeg. “Ongelukkig is dit nie ŉ towerstaf wat ŉ mens kan swaai nie. Ons het reeds tyd verloor. Die departement van minerale hulpbronne en energie het tyd verspil deur nie betyds die mark te nader vir bykomende kapasiteit nie. Nou kyk ons na 18 maande tot twee jaar voor ons daardie bufferkapasiteit het wat ons permanent uit beurtkrag gaan kry,” sê hy. De Ruyter het in Januarie 2020, enkele weke ná sy aanstelling as hoof van Eskom, gewaarsku dat ŉ oplossing vir die tekort van tussen 4 000 MW en 6 000 MW se opwekkingsvermoë gepak moet word. “Ongelukkig het daar die afgelope drie jaar baie min van gekom, ten spyte van die feit dat ek herhaaldelik op platforms gevra het dat ons asseblief aandag daaraan moet gee.” Steenkool Nou probeer Eskom sy bes om sy kragsentrales so goed moontlik te herstel, met die beperkings wat hy het. “Ons kragstasies is oud, dis verwaarloos. Ons soek nuwe kapasiteit. Dít is die antwoord. Dit is nie die antwoord wat voorstanders van steenkool wil hoor nie; hulle het hul eie redes waarom hulle steenkool voorstaan – en baie daarvan het te doen met wydverspreide en grootskaalse korrupsie. “Ons moet nou werk met wat ons het, tot die nuwe kapasiteit kom.” De Ruyter sê dit is belangrik om te besef dat die verantwoordelikheid om nuwe kapasiteit te verseker, lankal nie meer by die kragvoorsiener berus nie. Die departement van minerale hulpbronne en energie, onder leiding van min. Gwede Mantashe, is hiervoor verantwoordelik. Eskom kan geen nuwe kragsentrale bou sonder die toestemming van die minister nie en kan ook geen krag aankoop sonder sy toestemming nie. Wie se skuld is die gebrek aan genoeg energie dus? “Ek dink dit is ŉ kollektiewe mislukking van beleid oor baie dekades. In 1998 reeds het die regering in die witskrif oor energie gesê Eskom moenie meer nuwe kragstasies bou nie. Dit het gelei tot ŉ stelselmatige onderinstandhouding van die vloot. “Ons het ons vloot kragstasies met die naald in die rooi geloop vir langer en harder as wat verantwoordelik was, ten einde virtuele kapasiteit te skep. “Dit het gelei tot ŉ vloot wat nou onbetroubaar is.” Die kragsentrales Medupi en Kusile het inherente ontwerpdefekte wat toegeskryf word aan Hitachi, die kontrakteur wat gekies is om die ketels daarvoor te bou. Hulle het in die VSA reeds ŉ skulderkenningsboete vir korrupsie betaal, maar geen wetstoepassingsowerheid in Suid-Afrika het daardie kontrak nog ooit ondersoek nie. “Ons is belas met ŉ dubbele terugslag: ŉ ou vloot en die nuwe kapasiteit met ontwerpfoute.” Boonop is daar sommiges wat steeds vasklou aan steenkool as die oplossing vir die land se kragprobleme. Baie mense dring daarop aan dat Suid-Afrika hierdie hulpbron moet benut. “Wat hulle vergeet, is dat Suid-Afrika ook geseën is met van die beste wind en son in die wêreld. “Die verskil is dat son en wind nie gesteel kan word nie.” De Ruyter sê Eskom is besig met die proses om die weg te baan vir private belegging in hernubare opwekkingskapasiteit – want dit is waar die toekoms lê. Daar moet begin word met die geleidelike heropleiding van mense terwyl ŉ regverdige energie-oorgang verseker word. Binnekort gaan tot 46% van Suid-Afrika se uitvoere aan een of ander steenkooluitvoerheffing onderwerp word, sê De Ruyter. Daar is dus geen ander opsie as om oor te skakel nie. “Ons moet ons koolstofintensiteit verlaag. ŉ Mens kan kla daaroor, maar dit is soos om te kla oor swaartekrag. Dit is ŉ feit van die lewe. Maak vrede en doen wat die omstandighede vir jou sê rasioneel en logies is.” Hoe lank nog? Die probleme is nie nuut nie, sê De Ruyter, maar dit kon verseker vinniger opgelos word indien daar in die eerste plek vinniger daarop gereageer is. Eskom vra die nasionale energiereguleerder van Suid-Afrika al sedert 2014 vir ŉ dispensasie sodat krag in die netwerk teruggestoot kan word. Hulle wag nou nog dat dit toegestaan word. “Dit is weer ŉ aanduiding van die rompslomp en gesloer wat die ontwikkeling van nuwe kapasiteit terughou. “Hierdie is oplosbare probleme, maar dit verg ŉ groot mate van politieke wil,” sê De Ruyter. Hy sê hoe meer mense praat oor oplossings, eerder as om te kritiseer, hoe vinniger kan die situasie omgekeer word. “Ek en my bestuur werk regtig so hard as wat ons kan om die probleem op te los. Ons beweeg egter in ŉ politieke omgewing.” Hoe lank gaan Suid-Afrikaners nog wag? Wanneer gaan beurtkrag iets van die verlede wees? “So gou as moontlik,” sê De Ruyter. Sommige vooruitskattings lui dat Suid-Afrika in die volgende jaar beurtkrag in 48 uit 52 weke te wagte kan wees. “ŉ Mens kyk na waarskynlikhede. Een van die scenario’s is dat ons ernstige beurtkrag gaan hê tot ons nuwe kapasiteit kan byvoeg. Ons probeer ons bes om die slegste scenario te vermy en sit baie tyd en moeite in om dit te probeer voorkom. “Ons waardeer almal se geduld en aan dié wat nie geduld het nie, vra ons om verskoning.”