Dringende opknappingswerk aan die pad tusen Kathu en Hotazel is vir byna ’n week vertraag weens ’n onsuksesvolle aansoek om ’n tussentydse hofbevel in die hooggeregshof in Kimberley.
KRA het die aansoek teen Mxolisi Sokatsha, LUR vir paaie en openbare werke in die Noord-Kaap, en Down Touch Investment, die suksesvolle tenderaar, gebring. Hy het aangevoer die tender was onreëlmatig.
Die verweer dat die gerugte oor die suksesvolle bod eers op 6 Augustus bevestig is, is “vernuftig, helaas onwaar”.
Hoe beter jou grond is, hoe makliker is dit om te boer, meen mnr. Johan Reyneke, ’n wynboer. Hy ruk tans ’n Stellenbosse wynplaas met biodinamiese praktyke reg sodat dit, soos sy ander grond, gehaltedruiwe teen ’n fraksie van die produksiekoste kan lewer.
Die “nuwe” Reyneke-wynplaas word nou na ’n biodinamiese stelsel oorgeskakel. Dit verg meer intense ingryping deur Reyneke en sy span as op Uitzicht, sy “ou” plaas wat hy al byna 20 jaar lank op dié manier bestuur.
Maar tydens die afgelope drie en ’n half jaar se droogte het sy wingerd se gemiddelde opbrengs nie gedaal nie, om plae te bestry kos hom nie ’n plaas se geld nie en boonop besproei hy nou 50% minder as toe hy destyds konvensioneel geboer het. Die kersie op die koek is dat die gehalte van Reyneke Wines mense oraloor beïndruk.
“Met my terugkeer, het ek dringend werk nodig gehad, want my pa het gesê as ek my studie kan opskop, kan ek na myself kyk. Ek het eers by die Spur gaan aanklop, maar nooit die werk gekry nie. Kort daarna, en omdat ek absoluut desperaat was vir werk, het ek ’n plaaswerker geword. Ek was deel van ’n span werkers wat op ’n aantal klein plase in die omgewing gewerk het.”
Mnr. Johan Reyneke meen dis eintlik ’n bedekte seën dat hy nie op ’n plaas, as die seun van ’n boer, grootgeword het nie. “Ek het regte gestudeer, maar is glad nie die regstipe nie. Ek het wel op filosofie verlief geraak.”
“Hulle het my laat besef ’n mens hoef nie met alles te baklei en dit dood te spuit nie. In die ou dae is jy deur die natuur bedreig, maar deesdae is jy eintlik die natuur se bedreiging. Die skoen is aan die ander voet, maar saam met die mag kom verantwoordelikheid. Ek het besef die mens staan nie teenoor die natuur nie, maar is ’n onderdeel van ’n groter stelsel.”
Nou lag hy daaroor, maar binne ses maande het hy elke “plaag, gogga en siekte in Suid-Afrika” in die blokkie wingerd gehad.
“Dit was ’n nagmerrie! Ek het ’n eksistensiële krisis ervaar, want terwyl ek so lief was vir Moeder Natuur, het sy duidelik nie dieselfde oor my gevoel nie. Ek het glad nie geweet wat om te doen nie, en al my bure en medewerkers het vir my gesê: ‘Maar ons het jou mos gesê . . .’
“Die ouens by die Geisenheim-universiteit was darem ’n bietjie meer aanmoedigend en het my in die regte rigting begin stuur. Die grootste omwenteling het gekom toe ek voorgestel is aan Jean Malherbe, wat op die plaas met die pragtige naam Bloublommetjieskloof naby Wellington, geboer het.”
“Sy gaan toe voort: Jy boer organies deur verwaarlosing. Wat jy moet doen, is om organies te boer deur ontwerp. Daar is ’n verskil. Jy’t basies net opgehou boer, en jou plaas is besig om teen ’n stink spoed weer ’n wildernis te raak. Jy moet ’n nuwe stelsel of metodologie kry wat werk.”
“Konvensionele boerdery is uiters doeltreffend om risiko te verminder, dit gee vir jou beheer oor groot stukke grond en dit maak boerdery heelwat makliker, maar dit kom ook teen ’n prys vir die omgewing en die mens.
“Organiese boerdery is soos ’n aandeel- houersportefeulje; jy wil dit opbou en jou lewe lank in die grond belê sodat dit kan groei en groei en groei. Jy wil nie aandele verkoop en soveel moontlik dividende vir jouself vat en dan uiteindelik ’n leë voertuig aan jou kinders nalaat nie.”
Na gelang van die seisoen sal hy in sommige jare die bankies deeglik laat skoffel, die dekgewas met ’n bossiekapper bykom of sommer net met ’n buiteband platsleep. Die belangrikste is dat die organiese materiaal op die grond agterbly.
“Deesdae is daar balans en diversiteit op die plaas. Nou is dit so maklik soos om uit ’n boom te val om organies daar te boer.” Op die nuwe Reyneke-wynplaas, die voormalige Beau-Joubert waarvan hy 40 ha gekoop het en nog 40 ha namens die ander eienaar bestuur, is dit tans ’n ander storie, maar Reyneke gee weer “babatreetjies” om die plaas oor te skakel.
“Hier moet ons ingrypender optree, soos om die onkruid in die wingerd met die hand te verwyder. Dit duur ’n rukkie voor diversiteit intree. Hoe harder die plaas konvensioneel geboer is, hoe moeiliker is dit om oor te skakel, maar namate ons sagter boer en die stelsel ’n bietjie makker raak, word die plante wat hier groei en oorleef ook makliker om te bestuur,” vertel hy.
Malherbe was ’n biodinamiese boer wat aan die Emmerson-kollege in Brittanje gestudeer het. En toe sy Reyneke begin aanmoedig om in dié rigting te dink, het hy ook eers getwyfel.
“Dis esoteries en so . . . maar sy het met baie praktiese voorstelle gekom. Biodinamika word dikwels die voedoe van wingerdbou genoem, maar eintlik is dit soos ’n tafel wat op vier bene rus. Twee van die bene ís vreemd en out there, maar die ander twee is eintlik heel maklik om te verstaan.” Die eerste been is om selfversorgend te raak.
“ ’n Konvensionele plaas word soos ’n besigheid bestuur, met profyt as jou primêre doelwit. ’n Organiese plaas word ook soos ’n besigheid bestuur en die motief is ook wins, maar jy wil dit bereik op ’n omgewingsvriendelike manier. ’n Biodinamiese boer wil al hierdie dinge regkry, maar op ’n selfversorgende manier.”
“Die organiese ouens sê dis nie ideaal vanuit ’n biologiese oogpunt nie, want die kunsmis versuur die grond, maak die mikrobes, swamme en grondlewe mettertyd dood en skep ’n onvrugbare omgewing. Dit loog ook uit in jou waterbronne. Hulle gebruik iets soos gekomposteerde, verkorrelde hoendermis, wat goedkoper is vir die natuur, maar nie jou sak nie.
“Met biodinamika moet jy afval herverstaan. Op die hele planeet is dit net die mens wat mors, geen dier sal mors nie. Beeste help jou om afval in ’n bate om te skep. Ons vat die kelderafval – soos die doppe en stingels – en voer dit vir die beeste pleks van om dit weg te ry. Dan gebruik ons al die beesmis weer in die wingerd. Jy skep ’n geslote stelsel.”
Hy gooi wilde-als bo-oor om hitte te bring en die kompos aan die brand te skop. In die herfs gee hy elke wingerdstok op die plaas kompos – minimum ’n handjie vol, in ander gevalle tot twee grawe per stok. Hy gebruik ’n Ohlmi, wat amper soos ’n draadborsel werk, om die onkruid los te maak en die organiese materiaal in die grond in te werk.
“Só gebruik jy die natuur om mettertyd die grond op te bou. Die selfversorgende deel is dus die maklike deel.”
Oor mikrobes sê Reyneke: “Hulle maak jou lewe makliker, want hulle bespaar jou geld, verhoog jou voedingstowwe en sorg dat al die kos in jou grond beter benut word. Ons het nou drie jaar se droogte agter die rug, en ons oes is nie kleiner nie.
“Vir my is besproeiing net daar vir gehalte. Maar ek sal ’n plan maak vir ’n jong wingerd wat nog nie voldoende ontwikkel is nie, of ’n stokou wingerd wat sukkel in ’n droogtejaar. Ek het ook ’n fertigator, en ek kan dus kompostee en miswater ook deur die stelsel sit. Deesdae gee ek net 50% van die water as toe ek konvensioneel geboer het.”
“Ja, ons slag en ons drink melk en ons dra leer, maar ons respekteer die integriteit van die beeste. Hulle word nie onthoring nie, hulle leef vry, hulle gaan nie na ’n voerkraal toe nie. Ons is dankbaar vir al die ander dinge wat hulle ook na die plaas toe bring, soos hul mis, hul vermoë om weidings te skep en hul vermoë om my kalmer te laat voel – veral as die kontantvloei druk!”
“Dis waar biodinamika my amper verloor het. Toe dinge vir my op ’n organiese vlak begin werk, het Malherbe biodinamika aan my verduidelik. Toe sy praat oor hoe om die preparaat 500 te maak – met ’n beeshoring wat jy met mis vul en vir ses maande in die grond begrawe voor jy dit in ’n vorteks roer en in homeopatiese hoeveelhede in die wingerd uitspat – was ek soos: ‘Dit klink lekker, maar ek gaan eerder surf. Dis bygeloof, voedoe!”
Sy het toe gevra of sy “haar magic potion-ding” in ’n paar rye kan doen. “Ek kon my oë nie glo nie. Binne ’n paar maande was die grond in die rye waar sy gespat het, ryk en donker. Dit was asof jy op ’n sagte, sponsmatras stap. Die res van die wingerd se grond was kliphard, ligbruin en het soos bakstene gevoel.”
Dit het Johan laat dink. Hoekom werk dit? “Biodinamika is die oudste vorm van organiese boerdery. Dit kom uit ’n tyd toe ons voorvaders ’n spirituele begrip van die wêreld gehad het. Vandag leef ons in ’n wetenskaplike era.”
Tydens die koeler, vogtiger wintermaande is die toestande natuurlik baie beter om mikrobes in die grond te sit. Die vorteks hou verband met die konsep dat energie dikwels in die natuur in ’n spiraalvorm gemanifesteer word. “En as jy die oplossing roer, is dit natuurlik ’n doeltreffende manier om dit te belug – nes die belugters wat mense deesdae gebruik.”
Reyneke meen ’n mens moenie die weten- skap “vlak” verstaan nie. “Wetenskap is waar, maar nie absoluut nie. ’n Mens maak akkurate en korrekte afleidings, maar ons kom ook voortdurend tot nuwe insigte en voeg nuwe kennis by.
“Dis hoekom ’n mens ’n gesonde respek moet hê vir die dinge wat jy weet, maar ook dit wat jy nie weet nie. Vir my is biodinamika ’n lekker stelsel, dis goed vir die omgewing, dis winsgewend vir ons en dit hou boerdery interessant.”
“Die pennie het gedrop toe ek besef slakke is niks anders nie as ‘escargot’ – dieselfde slakke as wat hulle in Europa eet! Daardie eerste paar jaar het ons dus slakke geoes en hulle deur ’n middelman Europa toe gestuur en ’n klompie euro verdien.