Kruiper-Boesmans veg vir tradisieDawid Kruiper Gemsbok se naam, Dk!xiap is verewig met klippe in ‘n duin gepak, in die Kruipers se nedersetting. (Foto: Du Preez de Villiers) Die Kruiper-Boesmans in die Kalahari veg verbete om hul tradisies te bewaar om iets vir die nageslag oor te hou. Lees in die vorige uitgawe hoe hulle op ŉ punt gekom het waar hulle met ŉ ander oog na die toekoms moet kyk. Matriarg dink vooruit Lydia Kruiper is Dawid Kruiper, die bekende Boesmanleier en aktivis wat 40 000 ha vir die Boesmans in ‘n hofgeding bekom het, se broerskind en is vandag die een wat wet en orde in die Kruiper-gemeenskap moet handhaaf. Een van haar merkwaardige suksesse was om drankmisbruik onder die jong mense hok te slaan net nadat hulle uit die park gesit is. Sy het daarin geslaag deur hul fokus na opvoeding en tradisionele aktiwiteite te verskuif. “Ek veg vir die tradisies van die gemeenskap en bevorder ons kultuur en ons erfenis,” het sy vir Maroela Media gesê. “Die dag as ek nie meer daar is nie moet ons kinders weet waarvandaan hulle kom en waarheen hulle op pad is. Ek sê nog elke dag vir hulle ek het anders grootgeword, wat hulle nie heeltemal verstaan nie, maar ek moet vandag se lewe verstaan want hulle lewe dit. Daarom wil ek graag sien dat hulle moet sien hoe ek grootgeword het. “Ek het met ŉ vel om my lyf grootgeword en toe ek my slimte kry kon ek die verandering sien kom en dit begin lewe. Ek het die wêreld ingegaan en amper my tradisie vergeet, maar het gelukkig weer teruggekom en vandag leef my tradisie binne-in my en ek vergeet nie waar ek vandaan kom nie,” sê sy. Lydia is baie bekommerd oor die behoud van die Kruipers se jag- en spoorsnykultuur. “Hier is baie probleme wat maak dat ons nie tradisioneel kan leef nie. Ons mag wel tradisioneel in die Kgalagadi Oorgrenspark jag, maar ons mag nie die vleis uitbring nie. Hier op ons plaas is net mak diere wat dit moeilik maak om die kinders te leer spoorsny.” Die Kruipers het ŉ boerbokkudde wat hulle help om die pot aan die kook te hou. (Foto: Du Preez de Villiers) Op die Kruipers se grond is daar donkies wat hulle vir vervoer gebruik en hul waghonde. Hulle het ook ŉ kudde boerbokke wat hulle probeer vergroot, maar Lydia sê hulle moet te gereeld ŉ dier verkoop of slag om die pot aan die kook te hou. Sy het in die park grootgeword en kan met ŉ pyl en boog skiet en het tradisionele geneeskuns beoefen. Sy voel sterk dat hulle onregverdig behandel is en hunker terug na daardie dae. “Hulle sê ons het die wild uitgeroei, maar ons het nie; ŉ Boesman het geweet hoe om te beskerm en saam met die natuur te werk.” Die Kruipers gebruik donkies as ‘n vervoermiddel. (Foto: Du Preez de Villiers) Breek deur die wantroue Fransi Phillips, die bekende skrywer, het in 2016 in die Kalahari gekuier en met die meer moderne Boesmans te doen gekry. Phillips sê soms is dit moeilik om met die Boesmans te werk weens hul wantroue jeens ander mense, omdat hulle deur die eeue uitgebuit is. “Dit was boonop vir hulle ŉ afgryslike ervaring toe hulle in die sewentigs uit die park gesit is. ŉ Boesman se ideaal is om te jag en in die veld te oorleef en water op ŉ wonderlike manier te vind. Nou sit hulle op ŉ stuk woestyn in ŉ bewaringsgebied waar daar nie wild is nie.” Oupa Gert Witbooi is een van die ou gesiene Boesmans en het blind geword nadat hy geweier het dat die dokter op Upington sy katarakte verwyder. Dit was vir hom heeltemal onaanvaarbaar dat iemand aan sy oë “peuter”. As tydverdryf lê hy soms vir ure onder ŉ boom en een van sy mymeringe is dat “die toekoms nie hier nie, dit is in die park”, en hy glo dit vas. Phillips sê sy moet steeds aan hul vertrouensverhouding werk “en soms sal ek geweldig baie ure in ŉ projek insit en dan is hulle steeds onvriendelik en agterdogtig. Dit kan my regtig vang.” Fransi Phillips het baie moeite gedoen om ‘n verhouding met die Kruipers op te bou. (Foto: Ferdinand Veer) Daar is ander mense en organisasies wat ook probeer om die Boesmans te help, maar volgens Phillips is daar is ŉ paar goue reëls wat jy moet onthou wanneer jy hierdie mense wil help om hulself te bemagtig. “Jy kan absoluut geen aannames maak nie. Daar is ŉ groot gaping tussen ons kulture. Hulle sal enigiets wat jy doen op ŉ duisend maniere interpreteer en andersom. Misverstande gebeur baie maklik. “Jy moet op alles voorbereid wees en kan vooruitloop wat alles kan skeefloop, want die een ding waarop jy nie voorbereid is nie, gebeur dan gewoonlik. “Moenie enige verwagtings koester nie en jy kan niks as vanselfsprekend aanvaar nie. Hulle sal onderneem om iets te doen en dan kort daarna omdraai en sê hulle kan niks aan my belowe nie. Dan kom jy agter daar is iets wat intussen gebeur het wat hulle nie vir jou kan vertel nie, wat vir hulle ŉ geheim of ŉ verleentheid is. Om dan agter die kap van die byl te kom verg baie geduld en oorreding. “Hulle het baie geheime wat hulle nooit met jou sal deel nie. Jy het basies geen reg om dit te weet nie en jy kan dit nie van hulle verwag nie. Ek het nie ŉ probleem daarmee nie; ek is nie ŉ voorstaander van gedwonge of totale openheid nie.” Die Kruiper-dansers in hul tradisionele drag. (Foto: Du Preez de Villiers) Sy sê hulle is baie slimmer as wat ons dink en kan jou maklik manipuleer as jy nie op jou hoede is nie. Phillips bestuur die geld uit die skenkings wat sy ontvang het en stel dit beskikbaar soos nodig, want sy het op die harde manier geleer dat die Boesmans nie met geld kan werk nie. “As ek alles oorbetaal sal hulle dit onmiddellik op iets heerliks bestee dan is hulle weer arm en honger. Die geldding is nie natuurlik nie, hulle het nie daarmee grootgeword nie en vir hulle is dit vernederend om daarvan afhanklik te wees.” Sy voel wel dat hulle nou begin verstaan wat skenkers en hulporganisasies se bedoelings is. ŉ Hibriede geloof Tradisioneel aanbid die Boesmans die hottentotsgot wat grappe maak en poetse bak. Hy kan homself ook op verskillende maniere vermom om byvoorbeeld in ŉ eland of meerkat verander, wat hom ŉ baie buigbare karakter maak. In die eland-manifestasie is hy ŉ simbool van vrugbaarheid en oorlewing en omdat dit so ŉ groot dier is, kan hy homself aan die Boesmans offer en dan homself weer aanhoudend vernuwe. Deur hul tradisionele danse koester die Kruipers hul kultuur en godsdiens. (Foto: Du Preez de Villiers) Intussen het hulle kennis met die Christelike godsdiens gemaak, met ŉ God wat alomteenwoordig en almagtig is en Jesus wat aan die kruis gesterf en weer opgestaan het. Hulle kan die buigbare hottentotsgot hiermee assosieer, en sodoende die Christelike godsdiens akkommodeer. “Ek dink die feit dat hul geloof so buigbaar is en metamorfose so ŉ belangrike rol speel, het hulle geen probleem om dit met die Christelike geloof kan versoen nie. Heelwat van hulle is ook nou al Christene.” Besoek Phillips se Facebook-blad om ŉ nadere blik op die Kruipers te kry en lees in die volgende uitgawe hoe die Kruipers hul hoop op formele kuns stel.