‘Ja, maar’ oor onteiening sonder vergoeding- Suid Afrika
Die paneel sê dit is “noodsaaklik dat die Grondwet moet uitspel dat daar buitengewone omstandighede is wat onteiening sonder vergoeding regverdig, maar die besonderhede en inhoud moet deur 'n nuwe Onteieningswet beskryf word”.
‘Die verslag voer aan dat eienaars wat eiendom ná 1994 aangekoop het, nie oor dieselfde kam geskeer word as mense wat dit daarna gedoen het nie.’
Dié wet moet die hele vergoedingspektrum uitspel, “wat strek van zero vergoeding na minimale vergoeding, na substansiële vergoeding tot by markverwante vergoeding”.
Die verslag voer aan dat eienaars wat eiendom ná 1994 aangekoop het, nie oor dieselfde kam geskeer word as mense wat dit daarna gedoen het nie.
(Die huidige Onteieningswetsontwerp verklaar dat onteiening sonder vergoeding moontlik is waar grond deur woonarbeiders bewoon word; waar die eiendom bloot vir spekulasie besit word; grond wat deur 'n staatsinstansie besit word; grond wat deur die eienaar verlaat is; en waar die markwaarde gelyk aan of kleiner is as die bedrag wat die staat aan die eiendom bestee het.)
'n Kontroversiële aanbeveling is dat daar geen private titelaktes by kommunale grond moet bestaan nie. Die paneel stel 'n Grondregisterwet voor wat burgers wat ongeregistreerde reg op grond het, die geleentheid gee om hul “eiendom” te registreer en op rekord te plaas. Dit sluit inwoners van plakkerkampe, plaasbewoners, huurarbeiders (labour tenants) en mense in die ou swart tuislande in.
Die paneel sê daar is tans vyf wetsontwerpe oor kommunale grond wat mekaar weerspreek of irrasioneel is en die ou tuislandstelsel verskans. Die paneel versoek die president om nie dié wetsontwerpe te onderteken totdat daar 'n witskrif oor die saak gepubliseer is nie.
Een van die redes waarom die ANC nie wou hê dat die paneel se verslag voor die verkiesing gepubliseer moet word nie, is die omstrede aanbeveling oor die Ingonyama Trust, wat 'n derde van alle grond in KwaZulu-Natal (28 000 km2) beheer. Die koning van die Zoeloes is die hoof van 'n beheerraad oor die grond.
Die verslag vra die president om 'n moratorium van twee jaar op alle plaasuitsettings te verklaar en dat alle hangende hofsake daaroor vir eers opgeskort word. Onwettige uitsettings moet as kriminele oortredings verklaar word en die regering moet dringend stappe neem om plaasbewoners se verblyfreg te beskerm en hul reg op grondgebruik uit te brei.
‘Die paneel is duidelik ten gunste van 'n beleidsverskuiwing na die vestiging van kleinboere eerder as swart kommersiële boere.’
Die paneel is duidelik ten gunste van 'n beleidsverskuiwing na die vestiging van kleinboere eerder as swart kommersiële boere. “Die paneel beveel aan dat die grootste deel… van die beskikbare begroting vir grondhervorming op twee kategorieë gefokus word – plaasbewoners (farm dwellers), woonarbeiders (labour tenants), bestaansboere en kleinboere wat vir plaaslike markte produseer.”
Die verslag is minder voorskrywend oor stedelike grond, maar vra dat die staat sy perspektief verander en munisipaliteite ondersteun om “op inklusiewe en demokratiese wyse saam te werk met sosiale bewegings en organisasies wat die grondloses, dakloses en agterplaas- en hutbewoners verteenwoordig”. Mense met RDP-huise en diegene in plakkerkampe se eiendom moet geregistreer word en hulle moet bewys van okkupasie ontvang.
Teelaarde vir korrupsie en 'elite capture'
Die verslag waarsku dat grondhervorming 'n teelaarde vir korrupsie en “elite capture” kan wees en maak voorstelle oor hoe die behoefte aan grond bepaal moet word – wie wil watter grond waar hê en vir watter doeleindes.
Die paneel bied 'n verskeidenheid voorstelle oor die jurisdiksie van bestaande staatsdepartemente wat moet verander, en oor die daarstelling van 'n Land and Agrarian Reform Agency wat alle hervorming moet koördineer, vir nuwe oudits van stedelike en landbougrond en nuwe wetgewing om dit alles tot stand te bring.
dan kriek ,	grondonteiening