Nóg ŉ staatsmelkery in Vrystaat misluk klaaglikNog ‘n mislukte grondhervormingsprojek in die Vrystaat het die belastingbetaler reeds miljoene rande gekos. (Foto: DA) Die DA het nóg ŉ mislukte grondhervormingsplan in die Vrystaat onthul. Dr. Roy Jankielsohn, DA-leier in die Vrystaat, sê die party het ŉ oorsigbesoek aan die Maluti-suiwelprojek van die Maluti-a-Phofung-munisipaliteit gebring om die huidige stand van die projek te ondersoek. “Wat die DA gevind het, is ŉ dop van ŉ melkery, met toerusting en infrastruktuur wat vermis of gevandaliseer is,” het Jankielsohn gesê. Die nasionale raad vir provinsie het die projek in 2011 ook besoek. Dit was ŉ projek van die plaaslike owerheid en is op twee staatsplase op die been gebring. Jankielsohn sê dit was uit die staanspoor duidelik dat die projek gaan misluk, omdat ŉ skamele 53 koeie gemelk sou word om aan 97 mense ŉ inkomste te besorg. Die Vrystaatse departement van landbou en landelike ontwikkeling het in die 2006-’07-boekjaar R860 000 aan die projek bestee, maar tydens die aanvanklike besoek was enorme probleme reeds sigbaar. Die melkery het weens probleme met boorgate stilgestaan, masjinerie het voete gekry en daar was ŉ verbrokkeling in die verhouding tussen begunstigdes. Die beeste is later onder die begunstigdes verdeel en die melkery het heeltemal tot stilstand gekom. Die departement het gesê hy gaan opleiding aan die betrokkenes verskaf, die boorgat herstel en die plaas gebruik om die beeste vir die Diyatalawa-suiwelprojek in dieselfde munisipaliteit aan te hou. Altesaam 53 koeie sou gemelk word om aan 97 mense ŉ inkomste te besorg. (Foto: DA) Nadat die owerhede sowat R15 miljoen bestee het om die melkery by Diyatalawa van die grond af te kry, het dié projek nou ook in die hek geduik. “Albei projekte staan botstil en hoewel die Maluti-suiwelprojek nie meer gered kan word nie, het die Diyatalawa-melkery minstens nog sommige van sy toerusting. “Dit is duidelik dat grondhervormingsprojekte in die Vrystaat, veral suiwelprojekte, spesiale voertuie geword het om belastingbetalers te melk en die hoop op ŉ beter lewe vir die bedoelde begunstigdes en hul families te kelder,” het Jankielsohn gesê. “Die Maluti-melkery, die Diyatalawa-melkery en die Vrede-suiwelprojek is voorbeelde hiervan.” Die Estina-suiwelprojek by Vrede in die Vrystaat is waarskynlik een van die land se bekendste mislukte grondhervormingsprojekte. Minstens R200 miljoen se staatsgeld, wat geoormerk was vir die ontwikkeling van opkomende swart boere in die Vrede-omgewing, is na Estina gekanaliseer. Die maatskappye word verbind met die omstrede Gupta-familie. Van die miljoene rande is glo selfs gebruik om in 2013 vir ŉ weelderige Gupta-troue by die Sun City-oord naby Rustenburg te betaal. “Grondhervorming bly misluk weens die verouderde modelle van kollektivisme wat meestal laat vaar is en wat net deur die ANC-regering gebruik word terwyl hy probeer om sy argaïese nasionale demokratiese revolusie in werking te stel,” het Jankielsohn gesê. Die toerusting is vervalle, is beskadig, of het heeltemal voete gekry. (Foto: DA) “Die suiwelprojekte bewys ook dat korrupsie en ŉ gebrek aan bestuur, monitering, opleiding en ander steun aan begunstigdes beduidende redes bly vir waarom die projekte misluk. Talle sulke vervalle projekte bestaan op staatsbeheerde plase in die Vrystaat en is oorblyfsels van die regering se grondhervormingsmislukkings.” Jankielsohn sê ŉ beleid van onteiening sonder vergoeding gaan nie die situasie beredder nie en gaan eerder belegging in produktiewe kommersiële boerderye in private besit ook in die gevaar stel. Die DA sê sy voorgestelde grondhervormingspan bevorder vennootskappe tussen ontluikende en kommersiële boere, behels opleiding aan begunstigdes en behoorlike landbousteun. “Ons opkomende boere moet lewensvatbare en volhoubare kommersiële boere word wat bydra tot werkskepping en voedselsekerheid.”