Ekstremiste het almal gemene delersPres. Wladimir Poetin van Rusland (2006) Foto: Kremlin.ru via Wikimedia Commons ’n Franse spreekwoord lui: Les extrêmes se touchent (letterlik: “Die uiterstes raak aan mekaar”). As ’n mens die openbare politieke gesprek in Europa en Suid-Afrika so aanskou, blyk die waarheid hiervan baie duidelik. Die geykte beeld van links en regs is dat dit twee pole vorm met ’n reguit lyn van uiters links na uiters regs. In die lig van die Franse spreekwoord en die praktyk waarop dit gegrond is, is dit nie só eenvoudig nie. Die Franse skrywer-filosoof Jean-Pierre Faye stel in sy boek Le Siècle des Idéologies (Die Siklus van Ideologieë, 2002) ’n ander model voor. Hy meen pleks van ’n reguit lyn, moet daar eerder aan die vorm van ’n perdehoef gedink word. Volgens dié model kom die uiterstes van links en regs dus taamlik na aan mekaar. Die gematigdes is dan aan die bokant van die hoefyster se boog. Dit beteken dat die afstand tussen albei ekstreme en gematig dus groter is as tussen linkse en regse ekstremiste. Die waarheid hiervan kon al in die jare dertig van die vorige eeu tussen Adolf Hitler en Josef Stalin gesien word. Dis nie dat die inhoud van hul denke sodanig eenders was nie; daar was wel deeglik groot inhoudelike verskille. Maar hul maniér van dink was eenders. In ’n toespraak in 1921 het die Italiaanse fascistiese leier, Benito Mussolini (wat sy politieke loopbaan as sosialis begin het), byvoorbeeld in die parlement gesê: “Tussen ons en die Kommuniste is daar geen politieke affiniteit nie, maar daar is wel ’n intellektuele affiniteit. Soos julle, meen ons ’n gesentraliseerde en unitêre staat is nodig wat ’n ysere dissipline aan alle mense kan opdwing, met dié verskil dat julle dié gevolgtrekking langs die weg van klas bereik, en ons langs die weg van die konsep nasie.” Tussen Hitler en Stalin was daar ’n soort onwillige wedersydse waardering en bewondering, juis omdat hul metodes in albei gevalle so totaal meedoënloos was. Daar is sterk aanduidings dat Hitler sy gebruik van konsentrasiekampe by Stalin afgekyk het. In persoonlike gesprekke het hy Stalin meermale as “geniaal” beskryf. En op sy beurt het Stalin, toe hy hoor hoe Hitler in die berugte Nag van die Lang Messe (1934) sy mededingers in die Nazi-party uit die weg geruim het, vol bewondering uitgeroep: “Het julle gehoor wat in Duitsland gebeur het? Hitler, wat ’n vent! Hy weet hoe om met politieke teenstanders om te gaan!” Net enkele maande later het hy sy eie terreur van stapel laat loop. Die nabyheid van linkse en regse ekstremiste word in ons dae ook geïllustreer deur die bewondering waarmee albei kante na die Russiese diktator Wladimir Poetin kyk. Poetin het die kommunisme as ideologie duidelik agter hom gelaat. Maar sy politieke verstand is gevorm in sy tyd as offisier in die ou KGB, die geheime polisie wat hy nou wil laat herleef. As sodanig is sy diktatoriale en totalitêre neigings verklaarbaar. Volgens talle politieke wetenskaplikes en historici wat Poetin se heerskappy ontleed het, ontleen hy sy politiek-intellektuele wortels aan die outokratiese tsaristiese ryk van die 19de en vroeë 20ste eeu. Na buite wil hy van Rusland weer ŉ gevreesde groot moondheid maak, wat sy aggressiewe beleid in die Krim, die Oos-Oekraïne en Sirië verklaar. Na binne het hy (op ŉ wyse wat ons eie pres. Jacob Zuma maar net kan bewonder) die Russiese staat “gekaap” – byna geen georganiseerde politieke opposisie is meer moontlik nie, en feitlik alle onafhanklike media is doodgedruk. Oor sake soos Navo, Sirië, die Oekraïne en die neerskiet van vlug MH17 meer as twee jaar gelede hoor die Russiese publiek (en diegene wat die Engelstalige weergawes internasionaal lees) slegs onvervalste staatspropaganda. (En nee, dit beteken nie dat alles wat ŉ mens uit Westerse bronne hoor, dus die reine waarheid is nie. Die groot verskil is wel dat die Westerse media onafhanklik is en dus in die algemeen betroubaarder.) Wat ŉ mens nou in Europa en Amerika sien, is dat die linkse en regse ekstremiste dit roerend eens is in hul bewondering van Poetin en sy stelsel. Kritiek op Rusland moet jy nie verwag van Die Linke (die erfgename van die Oos-Duitse kommuniste) of die uiters regse Alternative für Deutschland (AfD) nie. Trouens, die Duitse navorsingsinstituut Forsa het vroeër vanjaar in ŉ meningspeiling vasgestel dat simpatie vir Poetin juis in dié twee partye voorkom. Altesame 31% van die Linke-aanhangers en 30% van die AfD-ondersteuners het meer vertroue in Poetin as in hul eie bondskanselier, Angela Merkel. By die sentrum-partye is dié persentasie veel laer (3% by die Christen-Demokrate, 4% by die Sosiaal-Demokrate, 2% by die Groenes en 6% by die liberale Vrye Demokrate). In die konserwatiewe Welt am Sonntag skryf dié blad se politieke redakteur, Richard Herzinger, ná ŉ uitvoerige ondersoek: “Nêrens anders as in hul gemeenskaplike bereidwilligheid om hulle vir Poetin se neo-imperiale aansprake te laat gebruik nie, word dit beter duidelik dat die vermeende wêreldbeskoulike teenpole, die AfD en Die Linke, inderwaarheid uit dieselfde hout gesny is. “Albei word in hul kern gedryf deur hul gemeenskaplike haat teen die Westerse liberalisme en ‘Amerikanisme’ – die res is bloot ŉ ideologiese ornament.” (Let daarop dat die woord “liberalisme” nie dieselfde betekenis op die Europese vasteland as in die Angel-Saksiese wêreld het nie; hier word gewoon die demokrasie bedoel.) Wat die linkse en regse ekstremiste ook elders in Europa – Frankryk, Brittanje, Italië, Nederland, ensovoorts – met mekaar verbind, is hul gemeenskaplike bewondering vir “sterk” leiers, hul afkeer van of lou steun vir die liberale veelparty-demokrasie, hul teenstand teen Navo, hul geesdrif vir Donald Trump in Amerika, ensovoorts. Gebrek aan plek maak dit onmoontlik om dié waarneming hier behoorlik te dokumenteer, maar peilings en uitsprake van akademici wat dit ondersoek het, laat geen twyfel nie. Dit geld ook vir ons eie land. Al die mense wat Poetin so verdedig (en wat my onderaan dié artikel vir alles wat sleg is, gaan uitkryt) moet goed besef saam met wie hulle in die loopgraaf lê. Nie net ander regses nie, maar pres. Jacob Zuma, die leier van die SA Kommunistiese Party, Blade Nzimande, en ander. My pa het altyd vir my gesê: Enigiets waar ŉ “te” voor staan – vermoedelik behalwe “tevrede” – is fout. As jong man het ek uiteraard gedink ek weet beter. Vandag besef ek my pa was wys. Wees versigtig vir ekstremiste van welke aard dan ook!