Ke ka baka la eng go hlokagala leano le leswa?
Morago ga mengwaga ye le lesome ya temokrasi, ye nngwe ya ditlhohlo tše dikgolo tšeo mmušo o lebanego natšo ke go šomana le tšhalelo morago ye e amanago le malapa a le Dimilione di le 2.4 malebana le go abelana ka dintlo.
Kgolo yeo e lego magareng ya baagi ya diperesente tše 2.
E lego se se hlotšego kgolo ya baagi ka 10.4% goba go feta Dimilione di le 4.2 mo mengwageng e mehlano.
Koketšego ye lekanago le 30% mo palokakaretšong ya malapa, seo sa ra gore go bile le tlhokego yeo e oketšegilego ka 20% ya dintlo go feta ka mokgwa wo go bego go holofetšwe.
Mo ntlheng ya metsesetoropo, go bile le kgolo ya lebelo le le lego godimo. Tee-hlanong ya baagi ba metsesetoropo ke batho bao ba sa fihlago mo metsesetoropong. Go holofetšwe gore metsesetoropo ya naga e tlile go gola ka lebelo la 2.7% ka ngwaga, mme profense ya Gauteng yona e itemogela kgolo ya naga yohle gabedi, e latelwa ke diprofense tša Kapa Bophirima, Kwazulu-Natal le Mpumalanga.
Le ge e le gore go šetše go agilwe dintlo tše di lekanago 1.6 milione mo sebakeng sa mengwaga ye lesome, Kgoro ya Dintlo ga se ya kgona go sepela ka mošito o tee le tlhokego ya dintlo le dintlha tše dingwe tše di fapaneng tše di hlotšego koketšego mo tšhalelong morago ya kabelo ya dintlo go tšwa kua mengwageng ya bo 1990.
Gape mo nakong ya gona biale, mmušo o hloka go lebelelana le go hloka tekatekano mo mererong ya leago le mafase. Baagi bao ba ka lekanago tee-tharo ya setšhaba ba sa dula metsesetoropong le mo mafaseng thoko moo go tšweletšego go hloma mekhukhu. Seno se diragala mmogo le tlhokego e e oketšegago ya baswa ba ba nyakang bodulo bja semmušo.
Mo diprofenseng tše dingwe, go wela fase ga tirelo ya dintlo, go hlakane le ntlha ya gore ke malapa a le 800,000 fela ao a lego mo lenaneo la thušo ya dintlo, go ile gwa hlola nyakego e mpsha ya diphetolo go tlhohlo ya dintlo mo mengwageng ye lesome ye e latelago.
Ntle le tšhalelo morago, neelo ga se ya fapoga mo leanong la sebaka la mmušo wa kgethologanyo.
Tiragalo ye ya fase ya ikonomi e hlotše bodiidi bjo bogolo; le tlhokego ya dinolofatši tša boitapološo go hlotše gore go be le baagi ba ba hlokang, ba ba huduegilego maikutlo gomme go sena seo ba ka se dirago goba mo ba ka yago gona.
Ka lebaka la maano a bodulo a nako ya kgethologanyo le gore bantsho ba le ba bantši , dintlo tša mašeleng a fase di be di amanywa kudu le bantsho mo mafelong ao a bego a hlaela mo mererong ya leago le ya ikonomi. Ka lebaka la ge go be go sena le kgonagalo ya kopano ya merafe e e fapaneng, seno se ile sa hlola baagi bao ba kgaoganeng.
Ke ka lebaka le moo Moporesidente Mbeki a ilego a laela Kgoro ya Dintlo ka la 21 May 2004, go neelana ka leano le le feletšeng leo le dirago ka bodulo le mafarahlahla a leago mo sebakeng sa dikgwedi tše tharo.
Go nanya ga neelano ya dintlo; gammogo le go lebelelana le taba ya mekgwa ya go aba bodulo; le bokao jwa seno mo maitekong a rena a go aga setšhaba se se sa kgethollego go ya ka mmala.
Batho kamoka ba tla boelwa ke eng?
Seno se fa MaAforika Borwa ohle sebaka sa go kgona go fihlelela dintlo mo mafelong ao a lokilego le ao a nang le ditirelo tše di hlokometšwego.
Bao e lego badidi bao ba tlogago ba topa tša fase, bao ba lego mo phenšeneng le bahloki, ba kgona go fihlelela dintlo tšeo dinago le serithi tšeo di ka hiriwago goba ya ba a bona ntle le gore ba na le tšhelete yeo e bego e bolokiwa.
Bohloki, k.g.r bao ba nago le mešongwana le bokgoninyana bja go ka fihlelela ntlo ye e ka hiriwago gaoba go ba ya bona goba go bay a mešomo ya bona.
Ba ba mo lefapheng le le ka kgonang, go ra gore bao ba amogelago magareng ga R3 501 - R7 000, bokgoni bja go fihlelela kadimo dipankeng le karolo ya depositi ye e hlokegago go tšwa mmušong.
Bao ba hwetšago thušo ya mašeleng go dintlo tša bona go tšwa go mmušo ba tla hwetša phihlelelo ye e oketšegileng ya molato le boikgethelo bja go ba beng mmogo le mafapa a kua godimo.
Dintlo tša boleng bjo bo kaone go bao ba holegago.
Go ba ba hudugetšeng mo metsesetoropong le ba ba sa dulego lefelong le le lengwe fela ka lebaka la go nyaka mešomo le bašomi bao ba šomago goya ka dihla , ba tla kgona go hira mo ditoropong mme ba ntše ba e na le dintlo kua metsemagaeng.
Kholofelo go batho ba ba dulago mo mekhukhung gore ba ka ba le bophelo bjo bo nang le seriti ka lebaka la ge go tla ba go na le Lenaneo la Mpšhafatšo ya Bodulo, ye le Mmušo o e hlokometšego.
Mo lefapeng la ditšhelete gona, maitlamo a tirišanommogo le Mmušo gammogo le seemo se se amogelegago sa dikadimo.
Lefapa la dikonteraka le amogela maitlamo a Mmušo a tirišanommogo, seemo se se kgontšhang se se akaretšang dikgoketšo tša go tšea karolo ka mafolofolo go tliša dintlo go bao ba hlokago.
Go MaAforika Borwa ka moka, go ba le seabe mo thulaganyong ye e itlhaganetšeng ya go fana ka ditirelo tšeo di dirago bodulo bja sa ruri.
Metheo ya pholesi e šala go ba ya maleba e bile e ya kwagala , fela go be go hlokega leano le lentshwa go lebišagape le go tokafatša dithulaganyo tše di ntšeng di le gona go lebiša kua neelong yeo e arabegago e bile e le bokgoni.
Leano le lentshwa la bodulo bja batho le tiiša ponelopele ya Kgoro ya Dintlo ya go tšweletša phihlelelo ya baagi ba ba sa kgethologanyweng go ya ka mmala gomme ba kopane, ka tlhabollo ya bodulo bjo bo dulelago ruri bja batho le dintlo tšeo di tiilego.
Go diriša neelo ya dintlo bjalo ka sedirišwa sa tlhabollo ya bodulo bja batho bja sa ruri, e le go thekga kagosešwa ya sepatiale.
Ka Kgoro ya Dintlo, Mmušo o tla kgona go ela hloko mebaraka ka moka ya dintlo, gomme e seng feela dintlo tša theko ya fase.
Go tla ba le phetogo ye e bonalang ka ntle le go no aga dintlo go neelo ya madulogo batho.
Sehlopha se segolo sa batho ba ba mo dikarolong tše di fapanego tša letseno se tla bona thušo. Mmušo o tla neela ka setšweletšwa sa boleng bjo bo bokaone le thušo bjale ka ge go bontšitšwe mo lepokising la B. Mo sebakeng sa mengwaga ye e fetileng ye lesome, batho ba ba bego ba amogela magareng ga R3 501 le R7 000 ba be ba sa ba akaretšwa mo thušong ya mašeleng ke Mmušo go dintlo. Go fokotša tšhalelo morago gammogo le go hlohleletšar dipanka go adima batho ba bantši, Kgoro gona bjale e tla kgona go thuša sehlopha sa letseno le go fihlelela kadimo ya tšhelete go tšwa mo dipankeng le go thuša ka karolo ya dipositi ye e hlokegago. Go holofetšwe tsenogare e tla thuša go tšwetšapele gore batho e le ba bantši bao ba ilego ba se fiwe menyetla nakong ye e fetilego ba kgone go ba le phahlo yeo e lego ya bona. Gomme seno se tla godiša palo ya batho ba ba nang le dintlo mo nageng.
Badudi ba maswanedi bao ba nago le mathata a boitekanelo, ba e leng gore gaba kgone go ikagela dintlo tša bona, e ka ba sa ruri goba nakwana, gomme ba ena le letseno leo le sa feteng R1 500 ka kgwedi, ba ka dira kgopelo ya go thušwa ka mašeleng ao a okeditšweng ka R28 500, go ba kgontšha go ba le phihlelelo ya dintlo tšeo di agilweng ke dikonteraka.
Ngaka yeo e ngwadišitšwego e swanetše go tiišetša seemo sa motho sa boitekanelo go motho yo a nago le bothata bja boitekanelo ge a dira kgopelo ya seabo sa mašeleng. Gape ngaka e swanetše go hlalosa mohuta wa bolwetši le gore go letetšwe gore bo ka tšeya sebaka se se kae. Ntlhatheo ya kamogelo ya kgopeloo yeo e bjalo ke gore go palelwa moo go swanetše gore bonnyane, bo dule sebaka sa projeke goba e dule sa ruri.
Bagodi le ba ba nang le bogole ba akaretšwa mo karolong eno.
Thušo ya mašeleng yeo e fetileng e wišitšwe, gore bontši bo kgone go fihlelela tšhelete ya thušo ya dintlo. Seno se dirilwe gore go akaretšwe batho ba le ba bantši ba ba bego ba sena le tokelo ya go thušwa ka mašeleng a go aga dintlo mo nakong ye e fetileng. Malebana le seno, go dirilwe karoganyo ya magato a le mararo a tlhokego bjale ka ge go bontšitšwe mo lebokosong la B.
Leano le beya tlhabollo le neelo ya dintlo tša boleng go fapana le bontši. Ye ke ntlhatheo yeo e ka sekeng ya ba ya fetolwa mme National Home Builders Registration Council (NHBRC) ke sedirišwa se se hlabolotšweng go netefatša gore mokgwa ono o a dirišwa. Lekgotla la NHBRC le rwele maikarabelo a go beya leihlo boleng bja dintlo tše dimpsha tšeo di agiwang le go thibela diphošo mo dintlong tšeo.
Lekgotla la NHBRC le hlalositše gape gore ka mohuta o monpsha wa dintlo, le ka kgona go aga dintlo tša diphapoši tše tharo ka tšhelete ya thušo yeo e balelwago go R25 800. Go šetše go berekilwe ditlhokego. Seno e tla ba seemo sa ditlhokego mo dikonterakeng kamoka mme lekgotla la NHBRC le tla lebelela seno ge le ntšha setifikeit.
Go ka se be le dipoledišano mabapi le boikgethelo le boleng.
Mmušo o tla dira bokaone.
Mokgwa wa mmušo wa go lebelela tlhabollo mo mafapeng ka bontši o tla tiišwa ka lebaka la fa go tla ba le kgokaganyo ya neelo ya infrastraktšha le go ba gona ga lefase.
Dithušo di tla dirišetšwa boleng le dikago tše di kgolwane.
Lesolo le le akaretšang la thuto ya badiriši go lemoša batho ka ga bokgoni bja dintlo go ka direla motho lehumo.
Go hlohloletšagore go be le kgomagano magareng ga mebaraka ya pele le ya bobedi.
Go fokotša ditšhitintšho tše di lego gona malebana le thekišo ya ntlo yeo e abetšwego ka mašeleng go tloga go mengwaga ye 8 go ya go ye le 5.
Go phakišetša thulaganyo ya go hwetša dikano tša bong.
Go neelana ka madulo ao a hirišwang e tla ba ntlhapele. Go tla dirwa gore dintlo tšeo di hirišwang di be gona ka bontši go dirišwa ke dikarolo tšohle tša baagi, go akaretšwa ba ba amogelang tšhelete ya thušo, bagodi le bašomi ba ba sa dulego mo lefelong le le teel fela. Go tla ba le mehuta ye e fapanego ya boikgethelo go akaretšwa go hira ka maikemišetšo a go reka, goba go hira sa ruri, e le go dumelela batho bao ba šomago kua ditoropong go tšwelela go ba le dintlo tša bona tša sa ruri kua metsemagaeng. Seno e tla ba gape e le karolo ya go ba le seabe mo mpšhafatšong ya metsesetoropo le tšošološo ya ditoropo.
go fetolelwa ga dikago tše di lego mo ditoropong go ba bodulo bjo bo ka hiriwang ke batho ba letseno la kua fase; le go diriša thulaganyo ya maleba go laola bahiriši ba dikarolwana tše di hirišwang.
Motswako wa tše pedi (mohlala, go ba le ntlo kua metsemagaeng mme o ntše o hirile madulo ao a thušago ke mmušo mo metsesetoropong).
Go tla ba le madulo a mantši ao a hirišiwang.
Go tla ba le madulo ao a hiriwang ka maikemišetšo a go reka.
Mpšhafatšo ya metsesetoropo le tsošološo ya bogare bja toropo di tla bona seabo ka diabo tša lekgetho tše di bonwang ke baagi le bareki.
Kabo ya dintlo e tla lebelelana le diabo tša lekgetho la tlhabollo ya metsesetoropo.
Leano gape le lebelelane le mathata ao a amanang le madulo a mekhukhu a swanago le pitlagano, bodidil, tlhaelo ya didirišwa le dikotsi tsa boitekanelo. Go tlaleletša mo, go tlišetša ba ba dulago mo mekhukhung ka tšhireletšo e tla ba selo sa pele.
Ka tiragatšo ya leano, baagi ba ba ntšeng ba hlaela dibaka ba tla thoma go kgona go fihlelela ditirelo tše bohlokwa, go ba le boikgethelo malebana le mohuta wa ntlo, gomme se bohlokwa e le gore ba tla ba le bophelo bjo bo bokaone. Maikemišetšo ke go netefatša gore mo sebakeng sa mengwaga ye lesome, bontši bja mekhukhu bo emelwe ke dintlo tše di lokilego . Seno ke mokgwa wa tlhabollo o o tsenngwang ka dikgato wo o tla thomang pele ka go lebelelana le ditirelo tša tšhoganyetšo le ditlhokego tša madulo, gomme kua mafelelong o tla neela batho ba ba dulago mo mekhukhung ka ditirelo tše di feletšeng. Projeke e e bitšwago N2 Corridor Project kua Motsekapa ke projeke ya teko yeo e lebeletšeng go fediša mekhukhu. Profense ye nngwe le ye nngwe e tla ba le mafelo a mabedi ao a tlago di hlabolla bjalo ka diprojeke tša teko. Se sengwe e tla ba sa go fediša mekhukhu mola se sengwe e tla ba sa go hloma madulo.
Go tla ba le lesolo le le kgokaganeng gabotse leo le lebeletšeng go fediša mekhukhu mo nakong yeo e beilweng.
Mekhukhu e tla ntshwafadiwa go ya ka lefelo mo lefaseng leo le loketšego seo.
Mo mafelong a a sa lokago - batho ba tla hudušetšwa kua mafelong ao a šireletšegilego.
Go tla ba le bonnete, go be le phihlelelo ya ditirelo tše di lokilego, boikgethelo le dintlo tše di lokilego.
Re šoma le mmušoselegae go netefatša gore go ba le dintlo tše dintši ao a hirišiwang ka: Go fetola meago ye e lego magareng ga toropo go ba madulo a maleba go batho ba letseno la kua fase.
Go diragatša dithulaganyo tša maleba tša go laola bahiriši ba madulo ao a hirišiwang.
Dihosetele tša setšhaba tše e sale di ba le rena mo malobeng, e leng seo e bego e le madulo a bašomi ba bahudugedi, di swanetše go agiwa seswa.
Madulo ao a hirišetšwang batho ba letseno la fase, gomme e ka ba madulo a motho e le o tee goba malapa ao a ntshwafatšwang gore e be madulo ao a nago le serithi.
Tlhokomelo ya tšona e sa ntše e tla ba maikarabelo a mmušo.
Leina la 'dihostele' le tla phomulwa gomme di tla tsebja bjalo ka Madulo ao a Hirišwago ka Tšhelete ya fase.
go fihlelela dikelo tšeo di fokoditšweng go tšwa mo baadiming; le go thuša bao ba hweditšeng letseno la fase go hwetša dintlo tšeo di nago le serithi mme di le tša hlwahlwa ya fase.
Ka lebaka la ge go sa kgonagale gore bontši bja dintlo bo fetišiwe ka lebaka la dikoloto tša ditirelo le lekgetho, Kgoro e tla eletša gore dikoloto tšeo di phumulwe.
Go oketša Thušo ya Motho a le tee ka boleng bja gona bjale go fihlelela boleng bja dintlo gomme ka go dira bjalo a fetišetšwa mo bathong.
Thušo ya dintlo e tla dirišetšwa feela go aga bogodimo bja ntlo.
Didirišwa tše dingwe tše di bego di šomiša bontši bja thušo ya dintlo, go swana le infrastraktšha, gona bjale di tla fiwa ke Kgoro ya Mmušo ya Diprofense le Mmušoselegae, Tšhelete ya thušo ka Infrastraktšha ya Bommasepala.
Ditshenyegelo tše dingwe ka moka tša didirišwa tše di amanago le dintlo gona bjale di tla fiwa ke Mmušo.
Go tla tšeya nako e nnyane go aga dintlo tša khwaliti, gobane gona bjale mmušo o tla be o šoma ka bohlale.
go šomiša didirišwa tša Tšhata ya Ditirelo tša Ditšhelete; le go sekaseka gape ditshwanelo tša pušetšo tša taolo ya selegae.
dikontraka tše di šetšego di godile tša BEE (banna & basadi); le tlhabollo ya bokgoni.
Go ntše go le mo Lenaneong le le Katološitšwego la Mešomo ya Setšhaba, mananeo a a kopaneng a kabo ya dintlo a tla kgona go hlama mešomo ye mentši go fokotša go hloka mošomo.
Seno se bontšha tsenogare ya kgomagano go fokotša seelo sa go hloka mošomo mo nageng.
Lenaneo le tla kgona go fa batho maitemogelo a mošomo.
Peelo ya nako ya kabo ya ditirelo.
Bolaodi bjo maatla bja diprojeke.
Magareng ga mabaka a tšhalelomorago mo neelong ya dintlo ke bomenemene, tshenyo le taolo yeo e sa lokang.
Kgoro le hlomile yuniti yeo e lwantšhang bomenemene go nyakišiša melato. Nomoro ya mogala ya mahala ya 0800 204401 e šoma gore phihlelelo ya yuniti ye e lwantšhang bomenemene e be bonolo.
Tsebo ka ga dintlo e bohlokwa kudu mo katlegong ya leano lohle.
Go tla dirwa temošo mo mafapeng a a nang le seabe go swana le barekiši ba dintlo, baagi le baamogelathušo gore ba be le tšhušumetšo mo tšeeng diphetho.
Masolo a mo ditseleng, dipontšho, tlhagišo ya diphamfolete, dipampišana le dikantoro tša tsebo tša e tla ba karolo ya lenaneo le.
Go fana ka mafelo a dipitšo tša Morafe gore go swarelwe dipitšo tša Morafe le diprojeke gona.
Fokotša palo ya ditlamo tša dintlo tšeo di sego tša dumelelwa tše di itšelang mo bathong bao ba sa tsebegong selo.
Bjalo ka karolo ya leano, re tla hloka gore Diprofense di fane ka mafelonyana a tsebo ao a sa dulego lefelo le tee feela. Mafelo ao a tsebo a tla išetša batho tsebo ka ga dintlo kua ba dulago gona le kua go nago le tlhokego gona.
Thuto ya Badiriši e tla dirwa ka tirišanommogo le dipanka.
tshedimošo ka kakaretso malebana le go ba le kadimo ya tšhelete ya go reka ntlo; le ditshwanelo le maikarabelo a badirisi ba dintlo.
Go sekaseka le go hlalosa seswa ditaolelo tša ditheo tša dintlo.
Rulaganya go ya ka Leano.
Ditheo tše palogohle ya tšona e leng seswai., di ikarabela mo go Tona go thuša ka neelo ya dintlo gomme di tla ba le seabe se segolo mo go diragatšeng leano. Taolelo ya ditheo tseno e tla ba e sekasekwa go netefatša gore go ba le neelo ye e lekaneng yeo e tsamaišanang le leano le le mpsha mola go sa ntše go dirišwa ditšhupetšo tša ga gona bjale.
Servcon Housing Solutions e hlamilwe go thuša ka potefolio ye nngwe ya dintlo, moo baagi ba paletšwego ke go lefa tšhelete yeo ba e adimileng go tšwa kua dipankeng. Boikgethelo bjo bongwe bjo beng bano ba dintlo ba nang le bjona ke gore ba hudusetša dintlong tše dinyane , moo ba ka kgonang go lefa dite tša kgwedi ka kgwedi, gomme dintlo tšeo di agelwa Servcon ke Thubelisha Homes.
Social Housing Foundation (SHF) e hlamilwe go hlabolla le go aga bokgoni bja ditheo tša dintlo a leago, mme e tsamaiša dintlo tša leago, mola People's Housing Partnership Trust (PHPT) yona e hlametšwe go hlabollo bokgoni bja magato ohle a mmušo, Mekgahlo ye e seng ya Mmušo, Mekgahlo ya Baagi le baagi go thuša Thulaganyo ya People's Housing Process moo batho ba nago le seabe sa go aga dintlo tša bona.
National Housing Finance Corporation (NHFC) e hlamilwe go nyaka ditsela tše dimpsha le tše di kaone tša go nyaka ditšhelete tša dintlo go tšwa kua methopong ye elego ntle ga mmušo, ka go dirišana mmogo le mekgahlo ye e fapanego. Bakgokaganyi ba ditšhelete ba fiwa ditšhelete gomme bona ba adima batho boa ba nyakago go ikagela dintlo, goba go oketša le go tokafatša dintlo tšeo ba bego ba ena le tšona.
Thubelisha Homes (setlamo sa Section 21) se hlamilwe ka kgwedi ya June 1998, e le sedirišwa sa mabaka ao a kgethegileng sa ditšhelete go dira phahla ya tekatekanyo. Tekatekanyo ke thulaganyo ye mo go yona batho ba ba dulago mo dintlong tše di leng tša panka, gomme ba na le dikadimo tša tšhelete ya go reka ntlo, gomme ba palelwa ke go a lefela, ba thušwa go hudugela dintlong tše ba ka di kgonago.
National Home Builder's Registration Council (NHBRC) e na le taolelo ya go šireletša ba e ka bago badiriši ba dintlo mo baaging ba dintlo bao ba gatelelang ka go diriša Molao wa Dikgato tša Tšhireletšo ya Badiriši ba Dintlo wa 1998. E ikemišeditše go laola le go fa bašomiši ba ditirelo tše bonolo ka go ngwadiša baagi ba dintlo le go ngwadiša malapa.