Die konsep van kruisiging val ver buite die verwysingsraamwerk van die 21e-eeuse mens. Christene leef vandag in 'n wêreld waar die kruis 'n mooi versiering om die nek of teen 'n muur is. Begryp hulle enigsins nog hoekom die boodskap van die kruis vir sommige na dwaasheid lyk [ 1 Kor 1:18 (Bybel 1953)] – dwaasheid om die Skepper God met iemand so vernederd en van alle waardigheid ontdaan, soos die gekruisigde gelyk te stel? Volgens Hengel (1977:1) was dit vir die Romeine 'n aanstoot om Christus as God te ag, omdat Hy as misdadiger aan 'n kruis vasgespyker is. Hy dui verder daarop dat van die kerkvaders selfs die skande van die kruis ontken het en dat dít 'n groot rol in die Dosetisme kon gespeel het (1977:3). Eweneens verstaan baie Christene vandag nie meer wat dit beteken om saam met Christus gekruisig te wees nie. Soos destyds, word daar steeds weggedeins van die skande om jou geheel en al met die Here Jesus Christus te vereenselwig.
Die Perse was die eerste om kruisiging as 'n vorm van teregstelling te begin gebruik. Hulle het dit waarskynlik gedoen om nie die aarde, wat volgens hulle aan Ormuzd gewy was, met die liggaam van die tereggestelde persoon te ontheilig nie (Schneider 1979:573). Darius (530– 486 vC) het byvoorbeeld 3,000 inwoners van Babilonië gekruisig. Verwysings na dergelike kruisigings onder die Indiërs, Asiërs, Skitiërs, Tauriërs en ander volke kom ook voor (O'Collins 1992:1207). In die Griekse wêreld is die veroordeeldes op 'n plat bord vasgespyker, wat baie aan kruisiging herinner. Alexander die Grote (356– 323 vC) het dikwels van hierdie metode gebruik gemaak, soos die keer toe hy 2,000 oorlewendes van Tirus laat kruisig het (O'Collins 1992:1207). Alexander die Grote se opvolgers het by verskeie geleenthede opstande onderdruk deur van die opstandelinge te laat kruisig. Onder Antiochus Epifanus IV is mense wat aan die Joodse wet getrou gebly het in 267 vC in Judea gekruisig.
Die Ou Testament bevat aanduidings van teregstelling op die Oosterse manier, naamlik deur onthoofding. Die lyk is dan met 'n skerp paal deurboor, waarna die paal regop in die grond geplant is (Brandenburger 1980:393). Dít het met Saul gebeur nadat Israel deur die Filistyne oorwin is (1 Sam 31:9– 10) en was ook die ongelukkige lot van die bakker in die droom wat Josef uitgelê het (Gen 40:18– 19). Darius dreig ook dat elkeen wat 'n bevel van die koning verontagsaam, met 'n balk uit sy huis deurboor sal word (Esra 6:11).
Die lyk van die gekruisigde, deurboorde persoon mag volgens Ou-Testamentiese gebruik nie oornag aan die kruis gebly het nie, want dit sou die land onrein maak (Jos 8:29; 10:26).5 Die Ou Testament en die Joodse strafreg maak geen voorsiening vir kruisiging/hang aan 'n paal om'n misdadiger te martel of tereg te stel nie (Lane 1979:562). Dit is alleenlik gebruik om die oortreder te verneder, en aan die gemeenskap te toon dat die veroordeeldes deur God vervloek is (Deut 21:22– 23). Dít verklaar dan waarom die leiers van die Jode en die skare vra dat Jesus gekruisig moet word sodat Hy sy laaste asem aan die kruis as 'n 'vervloekte' van God kan uitblaas (Gal 3:13).
Later kom die kruisingspraktyk wél onder die Jode voor. In sy ampstermyn van 103 tot 76 vC, het die hoëpriester Alexander Jannes 800 Fariseërs gekruisig, en hulle vroue en kinders voor hulle oë doodgemaak terwyl hulle aan die kruis hang (Whiston 1991, Ant. 13.380– 83). Hierdie vorm van teregstelling is egter ernstig veroordeel, en was duidelik vir die Jode 'n baie ongewone en onaanvaarbare gebruik (1:7; kyk Whiston 1991, Ant. 11, 261, 266v; 17, 295; 20, 102, 129, 161; Whiston1991. War 5, 449vv).
Deuteronomium 21:22– 236 is later op dié toegepas wat deur die praktyk van kruisiging gesterf het, soos uit die pesher van Nahum (gevind in Qumran-grot 4) blyk. Die tersaaklike dele word in fragmente 3– 4, kolom I, reëls 1– 11, en veral reëls 7– 8 gevind (Fitzmyer 1998:129). Dit word ook in die Qumran-/Dooie See-rol 11Q Temple 64:6– 13 aangetref, wat bostaande Skrifgedeelte met kruisiging verbind en waaruit blyk dat die Esseners waarskynlik ernstige oortredings in hulle gemeenskap deur dié metode gestraf het. In die rabbynse bronne word die Deuteronomium-skrifgedeelte as basis geneem en verder omskryf; dit het kruisiging ingesluit (Fitzmyer 1998:138).7 Die rabbyne het die hang van 'n godslasteraar aan 'n paal as 'n blote wetlike formaliteit gesien nadat die persoon gestenig is. Ná die stenigingsproses sou iemand die gestenigde persoon net aan die paal vasbind, en ander sou hom dadelik weer losmaak (Schneider 1979:574). Vanaf die middel van die eerste eeu voor Christus is die mag om die doodstraf op te lê vanaf die Sanhedrin na die verteenwoordiger van Rome verskuif.
Die intensiteitsorde van die metodes van teregstelling was onthoofding (decollatio), verbranding (crematio) en dan die kruisdood (crux) as die ergste vorm. Dit het as die drie summa supplicia ('die drie uiterste vorme van straf') bekend gestaan (Hengel 1977:33). Soms is slagoffers in plaas van onthoofding vir die wilde diere gegooi (bestiis obici). Kruisiging was egter 'n eenvoudiger metode van teregstelling, omdat wilde diere en 'n arena nie nodig was nie. Dit was ook 'n doeltreffende afskrikmiddel vir voornemende misdadigers. In die tyd van Kaligula (37– 41 nC), onder die goewerneur Flaccus, is Jode vir die vermaak van diegene in die amfiteater in Aleksandrië gepynig en gekruisig (O'Collins 1992:1207). Gewoonlik is Romeinse burgers, veral dié van die hoër klas, nie gekruisig nie, wat ook al die misdaad waaraan hulle hulle skuldig gemaak het (Siede 1980:390; kyk ook O'Collins 1992:1207 vir 'n paar voorbeelde van uitsonderings). Die dood aan die kruis is meestal vir uitlanders, muiters, gewelddadige rowers en mense van die laer stand, veral slawe, gehou.8 Watts (1958) het gesê dat net die noem van die woord 'kruis' vir 'n gerespekteerde Romeinse burger onaanvaarbaar was.9 Die veroordeeldes is dikwels naby die misdaadtoneel gekruisig, en verkieslik langs 'n besige pad of kruising. Sodoende het dit veel meer impak as afskrikmiddel gehad (Schneider 1979:574). Skrywers uit die Antieke Wêreld gee nie 'n uitvoerige beskrywing van dié wreedaardige vorm van teregstelling nie en daarom bly baie vrae daaroor onbeantwoord.10
Die Romeine – en nooit die Grieke nie – het kruisiging ook metafories gebruik (Hengel 1977:68). Basore (1928– 1935) vergelyk begeertes (cupiditates) met cruces, in quos unusquisque uestrum clauos suos ipse adigit ('kruise waarin elkeen van julle sy eie spykers slaan'); stipitibus singulis pendent ('almal hang aan hulle eie kruise') ad supplicium acti ('asof hulle tot straf gebring word'). Verder verklaar hy: Quot cupiditatibus tot crucibus distrahunter ('Hulle word uitmekaar geskeur deur baie begeertes soos deur kruise') (Dialogue 7, De vita beata 19.3). Die kruisigingsbeeld het egter nog nooit 'n positiewe konnotasie gehad nie en is wyd gebruik om aan te dui dat elkeen sy eie lot moet dra. Selfs metafories gebruik, is dit as 'n beeld beskou waarin die grusaamheid 'n onvergeetlike werklikheid was (Hengel 1977:31).
Tweedens is die veroordeelde se klere uitgetrek – hy is kaal tereggestel. Die Jode het egter bepaal dat niemand heeltemal kaal tereggestel mag word nie, en het met die steniging toegelaat dat die persoon 'n heupskort dra. Of die Romeine die Jode se voorkeur oor die saak in ag geneem het, is nie bekend nie (Lane 1979:566). Die Romeinse wet het bepaal dat die laksmanne die klere en kleiner besittings van die veroordeelde kon kry.
Vierdens is die veroordeelde aan die kruis vasgemaak/vasgespyker en só gekruisig. Hier het die tradisie gegeld dat vroue uit Jerusalem 'n dwelmdrankie aan die veroordeeldes gegee het voordat hulle gekruisig is om die kruiselinge die pyn te help verduur. Die tradisie is waarskynlik op Spreuke 31:6– 715 gegrond.16 Die drankie was moontlik wyn gemeng met mirre.
Die doel van die kruis was om die slagoffer aan die grootste mate van pyn, skande en verwerping te onderwerp (Hengel 1977:22). In die kruisigingsproses is geen lewensnoodsaaklike organe direk beskadig nie en daarom het die dood stadig en eers ná geweldige lyding ingetree. In die meeste gevalle het bloedverlies, wondontsteking, bloedvergiftiging, wondskeure weens die gewig van die kruiseling se liggaam, spierkrampe, gewrigbreuke, dreigende orgaanversaking, asemnood, vertraagde bloedsomloop, blootstelling aan die elemente (son, wind en weer) en 'n ontsettende dors mettertyd die kruiseling se dood veroorsaak (Van der Walt 1988:119). Ten einde die dood te bespoedig, is die bene van die kruiseling later gebreek (kyk Joh 19:31– 33).
Die liggaam is dikwels aan die kruis gelos om as waarskuwing vir die mense te dien, en het dus later kos vir roofdiere en -voëls geword.20 Aangesien die slagoffers baie keer nie begrawe is nie, het dit die skande en vernedering vererger; om nie begrawe te word nie is immers in die ou tyd as 'n groot oneer beskou (Hengel 1977:87). Daar is ook bewyse dat die liggaam soms aan die familie gegee is – hieroor het die landdros beslis (Brandenburger 1980:393). Kruisiging as teregstellingsmetode is later deur Konstantyn die Grote (wat in die jaar 337 gesterf het) beëindig (Schneider 1979:574).
Die kruis het die veroordeelde van alle menswaardigheid ontneem. Dit is daarom vir die laagste klasse van die samelewing en die ergste kriminele oortreders gehou (verwys na die paragraaf Kruisiging onder die Romeine aangedui in die teks). Die rabbi's het dit selfs met Deuteronomium 21:22– 23 verbind, waar die kruiseling deur God vervloek is. Ná die veroordeling, terwyl die veroordeelde sy kruis en die plakkaat ( ) om sy nek dra, is hy deur die mense gehoon en bespot. Die veroordeelde is uit die stad geneem, langs die besigste paaie en verby kruispaaie, na die plek waar daar met die stad se vullis weggedoen is, sodat soveel moontlik mense hom kon sien, kon bespot en belaglik kon maak. Sonder klere, as't ware ten toon gestel, vir almal om na te kyk en voor te lag, het die kruiseling daar gehang. Sy oordromme wil naderhand bars en sy oë wil ingee, maar tog gee dié organe steeds die spot en die hoon meganies na die brein deur (Van der Walt 1988:119). Aan die kruis was die veroordeelde hulpeloos vasgespyker, met die seker vooruitsig van die dood, en sonder enige moontlikheid van redding of begenadiging. Die dood kon genadiglik binne 'n paar uur intree, maar soms selfs eers ná twee of drie dae van intense lyding.
Eerstens kom dit in die narratiewe oor die kruisiging van Jesus voor (Mark 15:1– 47; Matt 27:1, 11– 61; Luk 23:1– 56; Joh 18:28– 19:24). Hierby hoort ook Matteus 20:19 (die verwysing na die kruisiging in Jesus se voorspelling van sy lyding); Matteus 26:2 (verdere voorspellings van die kruisiging); Lukas 24:20; Handelinge 2:36 en 4:10 (stellings oor die Jode se aandeel aan die kruisiging) en Openbaring 11:8 (die vergelyking van " die groot stad ... waar [ die] Here ... gekruisig is" met Sodom en Egipte).
Tweedens kom dit ongeveer 20 keer in Paulus se briewe voor.21 Hierby kan as gevolg van hulle inhoud ook die volgende nie-Pauliniese gedeeltes gevoeg word: Hebreërs 6:6, 12:2, en die sinoptiese opdragte om jou kruis op te neem en te dra (Mark 8:34; Matt 10:38, Matt 16:24; Luk 9:23; Luk 14:27).22 Paulus was die vroegste skrywer wat na die kruis verwys het sonder om aan die fisiese besonderhede van die gebeure aandag te gee. Dit beteken egter nie dat die historiese gebeure minder belangrik geword het of dat die teologiese konsep die historiese vervang nie. Vir Paulus kom die teologiese saam met en bly verbonde aan die historiese gebeure – die verlossingsgeskiedenis waarna hy verwys (Ellis 1974:69). Die kruis en die kruisiging van Jesus is en bly die hart van die Christelike geloof (Fitzmyer 1998:125); tog is dit 'n aanstoot vir baie (Hengel 1977:89).
'n Gekruisigde persoon is as 'n vervloekte van God beskou – iemand wat nie God se seën wegdra nie. Daarom is die boodskap van die kruis vir baie 'n struikelblok23 en dwaasheid ( )24 [ 1 Kor 1:23; Gal 5:11 (Bybel 1953)] . Justinus beskryf die aanstoot wat die kruis gee as malheid ( ), en reken die probleem van die Christelike geloof is dat dit goddelike status aan die gekruisigde Jesus gee; die kernbetekenis van die redding van die mens.25 Tog bly die kruis die krag en die wysheid van God. Jesus dra die goddelike oordeel vanweë die sonde. Die gehoorsaamheid wat Hy openbaar deur Hom aan die kruis te laat spyker, bring 'n ommekeer in die ongehoorsaamheid waarmee Adam en Eva begin het (Lane 1979:562). Aan die kruis vereenselwig Jesus Hom met die mens as oortreder, en oorkom Hy die skeiding tussen mens en God deur in die mens se plek as 'n vervloekte te sterf.
'n Mens uit die antieke Nabye-Ooste wat sou hoor dat hy 'saam gekruisig moet word' of 'sy kruis moet opneem', sou dadelik 'n krisis ervaar. Hy sou dadelik besef dat dit geen eer sou meebring nie. Die gemeenskap sou dit inteendeel as 'n baie oneervolle saak beskou. Trouens, dit sou die grootste skande wees en moes ten alle koste vermy word. Die persoon se eer sou vir hom vooropstaan en hy sou dit daarom wou beskerm. Die kruis is vir die laagste klasse van die samelewing en vir die ergste misdadigers gehou (verwys na die paragraaf Kruisiging onder die Romeine aangedui in die teks). Indien iemand dus gekruisig moes word, sou dit beteken dat hy met daardie groep misdadigers vereenselwig word – dít sou sy eer verder aantas.
(Basore 1928– 1935)
Die kultuurhistoriese ondersoek wys dat die oproep om 'saam gekruisig te word' elke persoon in die Middellandse See-gebied dwars in die krop sou steek. Dit sou beteken om persoonlik en op die mees finale en skandelike manier denkbaar met Christus vereenselwig te word. Om saam met Christus aan die kruis te hang en sy skande en verwerping te deel, sou 'n einde aan jou eie lewe en begeertes bring. Dit impliseer 'n finale en algehele vereenselwiging met Christus, en die agterlaat van die ou lewe, vriende en werklikhede waaraan jy so gewoond was. Paulus wil met die metafoor aandui dat die nuwe lewe in Christus nie deur blote wetsonderhouding verkry kan word nie, maar alleen deur die geloof – deur algehele vereenselwiging met Christus.
Die hart van die Christelike godsdiens wat Paulus as 'die woord van die kruis' ( ) beskryf, druis nie alleen geheel en al teen die Romeinse politieke denke in nie, maar ook teen die hele etos van godsdiens in die Antieke Wêreld, en in besonder teen geleerdes se oortuigings oor gode. Die ware Romeinse en Griekse gode is as onsterflik beskou. Hulle het hoegenaamd niks met 'n kruis – die teken van skande ( Heb 12:2), skandpaal (infamis stipes), die droë (infelix lignum) of misdadigershout ( ), of die verskriklike kruis (maxuma mala crux) van die slawe – in gemeen gehad nie (Hengel 1977:5). Tog is die kruis – dié barbaarse manier van straf, dié vervloeking deur God, dié wreedste vorm van dood, dít wat nie eens teenoor 'n gerespekteerde Romeinse burger genoem is nie – juis die plek waar God tussen Hom en die sondige, afvallige mens versoening bewerk. Dit is dus te begrype dat hierdie evangelie 'n struikelblok is vir die Jood, en dwaasheid vir die Griek.
Basore, J.W. (vertl), 1928– 1935, Epistulae morales ad Lucilium, deur L.A. Seneca, Heinemann, London. [ Links ]
Bekker, J., 2002, 'The characteristics of poetry', in B. Wolfvaardt (red.), How to interpret the Bible: A do-it-yourself manual, pp. 127– 142, Bookcraft, Surrey. [ Links ]
Brandenburger, E., 1980, 'Cross, wood, tree', in C. Brown (red.), The new international dictionary of the New Testament theology, vol. 1, pp. 391– 405, Paternoster, Grand Rapids, Michigan. [ Links ]
Ellis, E.E., 1974, 'Christ crucified', in R. Banks (red.), Reconciliation and hope: New Testament essays on atonement and eschatology presented to L L Morris on his 60th birthday, pp. 69– 75, Eerdmans, Grand Rapids, Michigan. [ Links ]
Green, J.B., 1993, 'Crucifixion', in G.F. Hawthorne, R.P. Martin & D.G. Reid (reds.), Dictionary of Paul and his letters, pp. 197– 199, Inter-Varsity Press, Downers Grove, Illinois. [ Links ]
Grundmann, W., 1979, 'σύν & µετά,' in G. Friedrich (red.), Theological dictionary of the New Testament, vol. VII, pp. 766– 796, Eerdmans, Grand Rapids, Michigan. [ Links ]
Haas, N., 1970, 'Anthropological observations on the skeletal remains from Giv`at ha-Mivtar, Jerusalem', Israel Exploration Journal 20, 38– 51. [ Links ]
Harris, M.J., 1978, 'Prepositions and theology in the Greek New Testament', in C. Brown (red.), The new international dictionary of the New Testament theology, vol. 3, pp. 1171– 1215, Paternoster, Grand Rapids, Michigan. [ Links ]
Malina, B., 1979, 'The individual and the community: Personality in the social world of early Christianity', Biblical Theology 9, 126– 138. [ Links ]
Meyboom, H.U., 1922– 1923, Justijn de Martelaar, Sijthoff, Leiden, Netherlands. [ Links ]
Morris, L., 1966, 'The centrality of the cross: The firm conviction of the permanent efficacy of the crucifixion leads Paul to say that he will glory in the cross', Christianity Today 10, 14– 17. [ Links ]
O'Collins, G.G., 1992, 'Crucifixion', in The Anchor Bible Dictionary, vol. 1, pp. 1207– 1210, Doubleday, New York. [ Links ]
Schnackenburg, R., 1982, The Gospel according to St John, vol. 3, hoofstuk 13– 21, Biddles, Guildford. [ Links ]
Schneider, J., 1979, ' σταυρός ', in G. Friedrich (red.), Theological dictionary of the New Testament, vol. VII, pp. 572– 584, Eerdmans, Grand Rapids, Michigan. [ Links ]
Siede, B., 1980, 'Cross, wood, tree', in C. Brown (red.), The new international dictionary of the New Testament theology, vol. 1, pp. 389– 391, Paternoster, Grand Rapids, Michigan. [ Links ]
Tzaferis, V., 1970, 'Jewish tombs at and near Giv'at ha-Mivtar, Jerusalem', Israel Exploration Journal 20, 18– 31. [ Links ]
Van Rensburg, F.J., 2000, 'Dekor of konteks?: Die verdiskontering van sosio-historiese gegewens in die interpretasie vir die prediking en pastoraat van 'n Nuwe Testamentteks, geïllustreer aan die hand van die 1 Petrus-brief', Skrif en Kerk 3, 564– 582. [ Links ]
1. Hierdie artikel konsentreer net op die kultuurhistoriese verband. Vanweë die beperkte omvang en fokus van die artikel, kan die volledige eksegese van die betrokke gedeeltes nie hier weergegee word nie. Dit is egter beskikbaar in Malan (2007:19– 64).
3. Vir 'n volledige bespreking van die onderwerp, agtergrond en konteks, kyk Van Rensburg (2000:564– 582).
7. Paulus koppel juis Deuteronomium 21:22– 23 aan Deuteronomium 27:26 [ " Daar rus 'n vloek op elkeen wat nie hierdie wet onderhou en nie daarvolgens lewe nie!" (Bybel 1992)] in sy argument in Galasiërs 3:13 om die verband tussen Jesus en die vloek van die kruis en die wet duidelik te maak (Fitzmyer 1998:138).
10. Titus wat Jerusalem beleër het, het tot 500 van die Joodse vlugtelinge per dag gekruisig, sodat almal wat nog in die stad was dit kon sien, totdat daar nie meer plek vir kruise was nie en geen kruise meer vir liggame nie (Whiston 1991; War 5.449– 51). Die besonderhede van die kruisigings word nie beskryf nie, waarskynlik omdat dit so 'n algemeen bekende verskynsel in die destydse Grieks-Romeinse wêreld was.
18. Tzaferis (1970:18vv) berig dat die beendere van 'n jong man wat vermoedelik in die eerste eeu ná Christus gekruisig is in Junie 1968 opgegrawe is. 'n Spyker is deur elk van sy voorarms gedryf, en 'n derde spyker (17– 18 cm lank) was steeds deur albei enkels. Sy bene was gebreek, soos ook van die twee wat saam met Jesus gekruisig is, vertel word (Joh 19:32).
25. Meyboom (1922– 1923) Die malheid wat die heidene sien, lê volgens hom in die feit dat die Christene 'n gekruisigde man as die belangrikste ag naas die onveranderlike en ewige God wat die Skepper van die wêreld is (Apologie I 13.4).
29. Vir 'n volledige beskrywing, kan die goeie samevatting van Malina (1979:126– 138) geraadpleeg word.