Nuwe Tesourus 'wys hoe Afrikaans elke dag groei' | Netwerk24
20 Mei 2021 05:56
Só sê prof. Leon de Stadler, voormalige direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) Taalsentrum. Hy het verlede week gepraat op 'n bespreking van die hersiene uitgawe van die woordeboek Tesourus van Afrikaans wat vroeër vanjaar verskyn het. De Stadler is 'n medewerker van dié woordeboek.
'n Tesourus is 'n woordeboek wat sinonieme en verwante konsepte van woorde gee. Dit is die eerste hersiene uitgawe sedert die Tesourus van Afrikaans in 1994 die lig gesien het.
Prof. Leon de Stadler, voormalige direkteur van die Universiteit Stellenbosch se Taalsentrum en medewerker aan die tesourus.
De Stadler, ook voorheen verbonde aan die departement Afrikaans en Nederlands aan die US, het saam met sy vrou, Amanda, die Afrikaanse tesourus bygewerk. Amanda is die voormalige uitvoerende hoof van Vriende van Afrikaans. Sy is ook 'n kinderboekskrywer en betrokke by verskeie woordeboekprojekte.
Die nuwe uitgawe van die Tesourus van Afrikaans bevat meer as 140 000 inskrywings in 855 betekenisvelde. Hiervan is 20 000 nuwe inskrywings.
Dit het kruisverwysings, idiome, vaste uitdrukkings en ook meer inskrywings uit die variëteite van Afrikaans, sê die US in 'n verklaring.
"Sedert die verskyning van die Tesourus in 1994 het die Afrikaanse woordeskat baie sterk gegroei," sê De Stadler.
Amanda de Stadler, nog 'n medewerker, wys van die eksemplare van die nuwe 'Tesourus van Afrikaans'.
"Dink maar aan die woordeskat wat betrekking het op die moderne tegnologie, maar veral ook die pandemiewoordeskat, wat die taal verryk het.
"En die ironie is juis dat die taal elke dag verder groei. Toe die manuskrip reeds op pad na die drukker was, was daar alreeds weer nuwe woorde soos bioborrel, druppeloordraagbaar, superverspreider, afstandskepping, voetgroet, elmboogkug, superverspreidergeleentheid en nog meer wat nie die huidige uitgawe gehaal het nie."
De Stadler sê dit vir hulle veral lekker om ook op die variëteite van die taal te kon fokus met die opname van vorme soos annerlik, jits, newwer, newwermaaind, nema, voorlik, omtes, oralster, klossie (kleinhuisie), moewies, habba, piemp, liksens, mouter, skorro-skorro, loslappie, komvandaan, barakat, ottermaklottertjie, boom en koelpatats (dagga), madjat, sjoekran, properse, sterkgevreet (sterkgevriet) (sterk van gees).
"Daaruit blyk juis die rykheid van die Afrikaanse taalskat," sê hy.
"Dit was belangrik om erkenning aan die variëteite te gee en duidelik te maak dat ons aan hulle aandag moet skenk. Natuurlik moet ons nog meer doen – die meer as 300 inskrywings wat opgeneem is, is maar net 'n begin."
Die voorblad van die 'Tesourus van Afrikaans'. Foto: NB Uitgewers
De Stadler sê terwyl hy met die projek besig was, het hy weer bewus geword van Afrikaans as 'n lewende taal.
"Dit was fassinerend om te sien wat met Afrikaans gebeur het oor 'n tydperk van meer as 20 jaar. Die taal leef, jy voel heeltyd die pols daarvan, en die hersiene tesourus laat hoor hierdie hartklop in die opname van die meer as 20 000 nuwe inskrywings."
De Stadler meen almal wat skryfwerk doen, sal by die hersiene tesourus baat vind, maar die boek kan ook elders ingespan word.
De Stadler sê hulle is by verskeie geleenthede genooi vir onderhoude met onderwysers om hulle in te lig hoe om die tesourus ten volle te benut tot voordeel van die kinders.
Die idee vir 'n Afrikaanse tesourus het by die De Stadlers posgevat in die 1980's. Hulle het baie tesourusse geraadpleeg en uiteindelik op dr. L Brouwers en dr F. Claes se Het Juiste Woord, die grootste inventaris van sinonieme, styl- en betekenisvariante, uitdrukkings en teenstellings in Nederlands, as riglyn besluit.
"Die onderliggende konseptuele struktuur van die woordeboek moes aangepas word om die Afrikaanse leefwêreld te reflekteer," lui die verklaring.
"Met die hersiening van die tesourus is die struktuur behou, maar is die interne organisasie van tesourusartikels is wel vernuwe en verbeter."
Die tesourus word uitgegee deur Pharos, 'n druknaam van NB Uitgewers. Dit kos R450 en is beskikbaar by vooraanstaande boekhandelaars, asook op die internet by Takealot.com en Amazon books.