Swerfsange - liedere van Basotho-mynwerkers
Mokitimi MIP, Lenake M, Swanepoel C
180 Pages | Published: 2004
Die tradisie van die pryslied het in die afgelope paar jaar wyd bekend geraak. Hierdie bundel bevat 'n versameling liedere in hierdie genre, maar dis eiesoortig in die sin dat dit spesifiek deur Basotho-trekarbeiders geskep is en deur hulle uitgevoer word. Dit gee die leser 'n wye blik op die verskeurde wêreld van hierdie swerwer-sangers.
Aan die een kant is daar ervarings van hul landelike wêreld van herkoms. Daar is liriese beskrywings van die natuur en die vanselfsprekende integrasie tussen die mens, die tasbare leefwêreld and die magiese sfeer.
Wanneer die sanger uit nood besluit om sy brood op die myne to gaan verdien, lei dit tot 'n ontwortelde swerwersbestaan gekenmerk deur vervreemding en identiteitsverlies. Die werker-sanger is iemand wat tussen twee wêrelde leef en nie werklik aan een van die twee behoort nie. Die sekerste van die twee, maar ook die ontredderendste, is dié van die mynwerker. Hier word hy in werklikheid gereduseer tot 'n implement of 'n stuk gereedskap: "Ek is die kruiptrekker van die myn, manne": en "My identiteit het aan my skopgraaf vasgegroei."
Die nuwe realiteit is dié van die onsetting van mynongelukke, die verbrokkeling van die huislike sfeer, die verlies van'n geliefde weens ontrou. Maar die sin vir humor en ironie bly nooit uit nie: daar is snydende kommentaar op die rompslomp van die werwingskantore, vermaaklike en opwindende beskrywings van die trein en die treinrit, en kameeagtige weergawes van bedrywighede soos vark slag wanneer die werker huis to gaan.
Alles tesame skep 'n weefsel met 'n ryk en kleurryke tekstuur. Elke leser word in die woorde van die swerwer-sanger opgeroep om in die ervarings te deel: "Vat grashalms en buig hulle / en krap die was uit julle ore / luister na die wonders en beproewinge van die wêreld.