Christene van ander kerke staan weerskante van die straat. Hulle klap hande, is bly oor die eenheid en moedig die lidmate op die nuwe pad aan. Byna ’n eeu van skeuring en verdeeldheid kom vandag tot ’n einde.
Die aanvang van die erediens in Nuwekerk se gebou was somber, met die trane wat vryelik vloei. Die ge­bou word vir die laaste keer as NG Kerk gebruik. ’n Era is verby. Terwyl lidmate handevat word Nuwekerk se gemeentelied die heel laaste keer gesing.
Die NG gemeente Graaff-Reinet is in 1792 gestig. Toe die gemeente 30 jaar oud was, word ’n jong Skotse pre­di­kant in 1822 daar bevestig, ’n man wat die geskie­denis van die dorp diep sou beïnvloed, en wie se nage­slag die kerklike toneel in Suid-Afrika onherroeplik sou verander. Andrew Murray senior was 28 jaar oud en sou die gemeente vir 44 jaar tot 1866 bedien.
Beide pa en seun het diep spore getrap. “Godsdiens­tig was Graaff-Reinet vir sy tyd ’n modelgemeente on­der die leiding van die Murrays,” skryf dr Schalk du Toit in sy boek oor die latere skeuring.
Naas die sierlike huidige kerkgebou, word Charles Murray se arbeid op die gebied van onderwys en die jeug beskou as die “ewigdurende monument” van sy be­diening. Twee skole het uit sy bediening ontstaan, en die Sondagskool (destyds ’n vereniging) is in 1879 deur 388 kinders bygewoon.
Agter die protes teen Engels lê die ontwakende volks­gevoel en nasionalisme van die Afrikaner. “Die kerkraad het vanuit ’n nasionale gevoel standpunt in­ge­neem teen die verengelsing van die kerk,” skryf Du Toit.
Na Murray in 1904 sterf, beroep die kerkraad dr DF Ma­lan (latere eerste minister) as leraar. Malan het ’n sterk politieke bewussyn gehad en hom beywer vir die Afri­kaner se taalregte. Na Malan redakteur van Die Bur­ger word, dra sy opvolger, dr Bennie Keet, die vaan­­del vir Afrikaans.
Die besluit het verreikende positiewe gevolge gehad vir die Afrikaanse taal, maar het landswyd ook groot ontevredenheid by baie mense veroorsaak wat Afrikaans as nie geskik vir die kansel beskou het nie.
Naudé, die vader van Beyers Naudé, word beskryf as moedswillig en dikwels taktloos. As taalaktivis het hy gemeentelede in twee kampe verdeel: diegene vir Afri­kaans teenoor die lidmate wat om hierdie rede sy opponente was.
Konflik rondom Naudé het geëskaleer en verskeie mense en instellings op die dorp betrek. ’n Uitgerekte kerkstryd wat ring en sinode betrek, volg. Veral Naudé se taalstryd, saam met ongelukkigheid oor verskeie ander sake, lei tot die stigting van die Protesteren­de Gemeente Graaff-Reinet op 4 September 1927.
Nuwekerk het selfs sy eie begraafplaas gekry aange­sien die moedergemeente hulle sy begraafplaas ontsê het. Twee tennisklubs is vir die groepe gestig. Die verdeeldheid het die hele gemeenskap deursuur.
Beetge vertel hoe die Here hom die Sondagoggend van sy afskeidspreek baie vroeg wakker gemaak het. Dit was 1 Desember 2013. “Ek het dit nie vooraf beplan nie, maar die Here het ’n drang in my hart geplaas om ’n verklaring en belydenis te skryf. Ek het dit aan die kerkraad voorgelê en hulle gevra om dit verder te neem,” vertel hy. Die kerkraad het dit goedgekeur en die gemeente het die verklaring en belydenis omhels.
In die kort dokument bely die gemeente die ver­deeld­heid wat deur die “ongelukkige kerkskeuring” groot ska­de aangerig het. Baie families het swaargekry en die effek van die skeuring word steeds gevoel, word gesê.
Dit is nou ’n nuwe tyd: “Ons is oortuig dat ons nou ’n nuwe seisoen betree, waar ons vergeet wat agter is en ons uitstrek na wat voor is. Ons wil ’n nuwe toekoms bou van geloof, hoop en liefde. Ons wil die boek van die verlede toemaak. Ons maak ons hart vir ons moedergemeente oop en verklaar ons liefde en eenheid. Ons is gebonde aan mekaar en reik ons hand van samewerking uit.”
Beetge se kort bediening van 14 maande het ’n dra­ma­tiese impak gemaak. Die gemeente het ’n foto van hom in die konsistorie geplaas met as onderskrif: “Ons pa wat ons kom heelmaak het.”
Die model was ook ’n bruggie wat oorkom moes word. Aanvanklik wou Nuwekerk dat beide gemeentes ontbind en ’n nuwe eenheidsgemeente vorm. Dit het nie byval gevind nie.
Ds Ben Fourie, voormalige leraar van Nuwekerk, bring ’n groe­te­boodskap en vertel oor die geskiedenis van die skeuring.
Nadat die hereniging deur beide kerkrade afson­der­lik goedgekeur is, het die eerste gesamentlike kerk­raads­vergadering op 3 Augustus 2017 op die praktiese strategie besluit. Dit is geformaliseer in ’n ooreenkoms wat in September 2017 gesluit, deur die gemeentes geapprobeer en daarna deur die Ring van Graaff-Reinet goedgekeur is.
Nel het die sentiment agter die hereniging goed raak­gevat. Graaff-Reinet begeer om deur ’n eenheid van missie God se lewegewende water vryelik te laat vloei.