You are here: Home » Content » Afrikaans Eerste Addisionele Taal Graad 5 » Ons verklaar oorlog teen rommel
HOU DIE AARDE SKOON
Luister baie aandagtig terwyl julle opvoeder die volgende leesstuk hardop voorlees. Daarna kan jy en jou maat dit ook vir mekaar voorlees. Help mekaar met die korrekte uitspraak van die woorde.
KEN JY DIE WOORDE WAT IN DIE LEESSTUK VOORKOM?
Roete en vlugplan
route and flight plan
Welkom aan Boord.........
“Dames en here, ek is julle inligtingsoffisier en ek praat nou met julle vanaf die inligtingsentrum van julle ruimteskip, Planeet Aarde. Soos julle weet, is hier geen passasiers aan boord nie. Ons is mos almal vlieëniers.
Ons lewer elkeen ‘n bydrae tot die roete en vlugplan van hierdie ruimsteskip. Ongelukkig lyk dit of julle maar swak vaar. Ek sou julle graag ‘n aangename vlug wou toewens, maar volgens die rekenaar se voorspellings gedra julle julle net so swak soos julle ouers en hulle ouers vóór hulle. Hierdie ruimteskip, Planeet Aarde, is nou al baie jare lank besig om die verkeerde roete en vlugplan te volg. Indien dit nie verander nie, sal ons ruimteskip op ‘n rampspoedige einde afstuur!
Dit hoef egter nie te gebeur nie! As julle besluit om ‘n paar dinge te verander en dit dadelik doen, gaan ons ‘n veilige eindbestemming hê. Julle moet almal begin om die aarde beter op te pas en om op te hou om rommel te strooi en die aarde te besoedel. Kies asseblief liewer hiérdie roete en vlugplan. Baie dankie.”
Verdeel nou in groepe van vyf. Gesels oor die volgende vrae en kies iemand in die groep om terugvoering te gee oor julle antwoorde.
Watter afval of rommel gooi julle elke dag by julle huis weg?
Waarin gooi julle hierdie afval of rommel?
Is julle skoolgrond skoon?
Dink julle ‘n mens kan rommel sommer enige plek gooi? Hoekom sê julle so?
Kan ‘n mens van hierdie rommel wat weggegooi word, weer gebruik? Gee ‘n paar voorbeelde.
[LU 1.1.4; 2.1.2]
WAARIN? WAARMEE? WAAROP?
Ons sê nie: Dit is die vullisdrom in wat ons die rommel gooi nie, maarDit is die vullisdrom waarin ons die rommel gooi.
Dit is die afval met wat ons die aarde besoedel nie, maarDit is die afval waarmee ons die aarde besoedel.
Dit is ons omgewing op wat ons trots is nie, maarDit is ons omgewing waarop ons trots is.
Verander nou die sinne soos in die voorbeeld:
Dit is die aarde. Ons woon op die aarde (waarop)Dit is die aarde waarop ons woon.
Dit is ons skoolgrond. Ons speel op die skoolgrond.(waarop)
Dit is die rommel. Ons bemors die aarde met die rommel.(waarmee)
Die aarde is soos ‘n ruimteskip. Ons reis in die ruimteskip.(waarin)
Oefen nog sulke voorbeelde.
Nuwe planne met ou rommel.
Julle moet elkeen een item skool toe bring. Hierdie item moet rommel wees wat eintlik weggegooi is, maar dalk nog gebruik kan word. Voorbeelde: ‘n leë blikkie; ‘n leë koeldrankbottel; ‘n ou koerant; ‘n plastieksak; ‘n ou hanger; ‘n leë melkkarton (of sapkarton); ‘n stuk tou; ‘n ou tandeborsel; ‘n leë glasfles, ens.
Almal sit hulle items voor in die klas neer. Die opvoeder gaan vir julle elkeen een van die items gee. Julle kry so ‘n paar minute om oor die item te dink. Jy moet aan jou groep of aan die klas beskryf hoe jou item lyk, waarvan dit gemaak is en waarvoor dit gebruik is voordat dit rommel geword het. Jy moet ook aan interessante dinge dink wat ‘n mens tog daarmee kan doen. Kyk hoeveel idees jy kan uitdink!
‘N ROMMELOPNAME IN DIE BUURT
Hieronder is ‘n vorm wat julle kan gebruik vir die opname.
Kyk watter soort rommel sien jy:
op die speelgrond en om die skool
in die straat en in die woonbuurt waar jy bly
in en om julle naaste winkel of winkelsentrum.
PAPIER (enige vorm van papier)
LEЁ KARTONHOUERS (bv. melk en sap)
METAAL (bv. yster)
ANDER PLASTIEKSAKKIES (nie winkelsakke nie)
ANDER: [LU 4.1.1]
Verdeel in groepe van ses en gesels ‘n bietjie oor julle opnames. Watter soort rommel of vullis is die grootste probleem?
Waar sien ‘n mens die meeste rommel?
Stel julle opname in die onderstaande grafiek voor wat die leerkrag aan julle uitdeel.
Gebruik ‘n skaal van 1 tot 10.
1 is die minste, en 10 die meeste. Kleur die blokkies in.
Afleidings: Bespreek in julle groepe en skryf die antwoorde neer.
Watter soort rommel kom die meeste voor en hoekom?
Hoekom dink julle lê metaal soos yster al hoe minder rond?
Watter soort rommel word minder rondgestrooi: plastiekbottels of glasbottels? Wat is die rede vir jou antwoord?
Lees die volgende paragraaf wat ‘n dogtertjie geskryf het. Haar naam is Regina Mwansa en sy woon in Zambië. Kyk in die atlas of op ‘n kaart waar Zambië is. Zambië is nie baie ver noord van Suid-Afrika nie.
Stede is Vullisfabrieke
Vullis is oral: in huise, strate, skole, parke en winkels. Die kinders speel daarop, honde snuffel daarin rond en honger mense soek vir iets om te eet. Die vullis word nooit behoorlik verwyder nie. Dit help nie ons kla nie, want die regering sê hulle het nie geld om die stad skoon te maak nie. Iets moet daaraan gedoen word! Daar moet meer vullisblikke op die strate wees en mense moet verbied word om vullis enige plek neer te gooi. Ons stad gaan een van die dae net ‘n vullishoop wees!
Hoe lyk julle stad of dorp en hoe voel julle oor julle stad of dorp? Is dit ook ‘n vullisfabriek? Skryf ‘n paragraaf oor al die gemors en vullis, of, indien dit moontlik is, oor hoe min vullis of rommel daar is. Wat veroorsaak dit? Kan daar iets gedoen word om dit te verbeter? As julle stad of dorp skoon is, watter raad het julle vir vuil stede of dorpe?
Stel ‘n brosjure of pamflet saam om besoedeling en rommelstrooi te verhoed. Waarsku die publiek teen die gevare en gee ‘n paar idees van hoe om hul dorp of stad skoon en netjies te hou. Jou opvoeder sal jou help met die vou van ‘n brosjure.
[LU 4.4.1; 5.2.7; 5.2.8]
Lees die volgende gedig ‘n paar maal aandagtig deur en beantwoord die daaropvolgende vrae:
Die Vullisdrom op die Speelgrond
Ai, sug die drom op die speelgrond,
Almal hardloop so ver om my rond.
Ek wonder of daar iets in my magie sal val.
Ek kan net so goed skuif tot daarbo teen die wal!
Niemand sien my raak vir wat ek moet wees nie.
Niemand wil die woorde op my magie lees nie.
“Gooi jou rommel hierin,” staan groot geskryf,
maar kyk, ek staan leeg met my groot, swarte lyf.
Leë bottels en blikkies en lekkerpapiere,
(ek eet en drink alles, want dis goeie maniere).
Leë sakkies en pakkies en stukke plastiek,
om te sien hoe dit rondlê, maak my so siek.”
Asseblief nou my maats, moenie so mors nie,
Julle wil nie die naam dra van morsjorse nie.
Gooi wat leeg en gebruik is, altyd in die drom,
want dit is mos waar die gemorsgoed moet kom!”
Beantwoord die volgende vrae deur ‘n merkie in die toepaslike kolom te maak.
W is Waar, O is Onwaar en OB is Onvoldoende Bewyse.
Die vullisdrom staan op ‘n skool se speelgrond.
Hierdie vullisdrom voel baie gelukkig.
Die drom dink dit sal beter wees om te skuif na ’n ander plek.
Niemand sien die drom raak nie.
Daar is woorde op die drom geskryf.
Die drom se kleur is groen.
Die kinders in die skool koop net lekkergoed.
Daar lê baie vullis op die speelgrond rond.
‘n Morsjors is iemand wat altyd sy gemors weggooi
Gemors moet in ‘n vullisdrom gegooi word.
Kies die leesstuk by no. 1 of die gedig by no. 6 en berei dit voor vir hardop lees.
1.1 verstaan stories (aan leerders vertel of gelees):
1.1.4 bespreek etiese, sosiale en kritieke kwessies, soos of die les van die storie onder alle omstandighede reg is (wissel tussen huis- en addisionele taal, indien nodig);
1.5 respekteer ander leerders:
1.5.2 luister na ander en moedig hul pogings aan om hul addisionele taal te praat.
2.1 voer interaksie in sy/haar addisionele taal:
2.1.2 neem deel aan ‘n gesprek oor ‘n bekende onderwerp;
2.1.3 lug mening en gee ‘n rede daarvoor;
2.1.4 druk gevoelens uit;
2.2 tree op kultureel gepaste maniere op:
2.3 gebruik die addisionele taal om inligting oor te dra:
2.3.4 beskryf die funksie van iets (soos waarvoor ‘n alledaagse stuk gereedskap gebruik word);
2.4.2 voer gedigte, liedjies en eenvoudige toneelstukke op.
3.1 toon, op ‘n eenvoudige manier, begrip van die elemente van stories: 3.1.2 die boodskap van die storie (waar gepas);
3.6.1 lees heelwat fiksie- en nie-fiksie-boeke op ‘n gepaste lees- en taalvlak;
3.7.2 demonstreer ‘n leeswoordeskat van ongeveer 2 000 tot 3 500 alledaagse woorde.
4.1.1 teken en skryf byskrifte by eenvoudige kaarte:
4.1.5 gee ‘n kort, skriftelike beskrywing van ‘n persoon, voorwerp of eenvoudige proses;
4.2 skryf vir ‘n sosiale doel:
4.2.1 skryf ‘n kort boodskap;
4.3 skryf kreatief:
4.3.1 skryf ‘n eenvoudige storie;
4.3.2 gebruik sekere tegnieke om kreatief te skryf: woorde vir ‘n bekende wysie skryf;
4.4 ontwerp mediatekste:
4.4.1 ontwerp ‘n eenvoudige plakkaat of kennisgewing.
5.1 gebruik taal oor die kurrikulum heen:
5.1.1 verduidelik sekere konsepte wat in ander leerareas gebruik word (bv. besoedeling in Natuurwetenskap);
5.1.2 toon die vermoë en kennis om woordeskat uit ander leerareas te gebruik;
5.1.3 verstaan en skryf tekste wat in ander leerareas gebruik word (bv. oor besoedeling in Natuurwetenskap);
5.2.4 klassifiseer dinge volgens bepaalde kriteria (bv. rommel teenoor nie-rommel);
5.2.7 beskryf oorsaak en gevolg;
5.2.8 gee menings en redes daarvoor;
5.4 dra inligting van een modus na ‘n ander oor:
5.4.1 luister na ‘n praatjie en teken inligting in ‘n tabel op of skryf byskrifte by ‘n diagram;
5.4.3 gebruik inligting uit ‘n grafiek, tabel of diagram om ‘n teks te skryf.
(a) Dit is ons skoolgrond waarop ons speel.
(b) Dit is die rommel waarmee ons die aarde bemors.
(c) Die aarde is soos ‘n ruimteskip waarin ons reis.
« Previous module in collection Kersfees
Next module in collection » Beveg vernieling en besoedeling
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Jun 29, 2009 6:56 am -0500. Add to a lens