Regering ‘onvoorbereid’, maar ‘opstand misluk’ – RamaphosaPres. Cyril Ramaphosa sê in hierdie stadium is die grootste prioriteit om die land te stabiliseer. (Foto: Siybulela Duda/GCIS) “As ŉ regering moet ons erken dat ons swak voorberei was vir ŉ georkestreerde veldtog van openbare geweld, verwoesting en sabotasie van hierdie aard.” Maar, het pres. Cyril Ramaphosa Vrydagaand in ŉ regstreekse toespraak aan Suid-Afrikaners gesê, planne om ŉ opstand te bewerkstellig het “misluk danksy die pogings van die veiligheidsmate en omdat Suid-Afrikaners dit verwerp en opgestaan het ter verdediging van ons swaarverdiende demokrasie”. Ramaphosa het vroeër vanaand terugvoer gegee ná sy besoek aan KwaZulu-Natal, die episentrum van die afgelope week se geweld en plundering. Volgens die president is die prioriteit nou om die land te stabiliseer, die lewering van noodsaaklike voorraad en infrastruktuur te verseker, om hulp te verleen sodat ondernemings weer opgebou kan word en om die “aktiewe pogings van burgers ter verdediging van lewens, inkomste en die demokrasie aktief aan te moedig”. Ramaphosa het weer benadruk dat die land se konstitusionele bestel onder beleg is en dat die gebeure van die afgelope week niks minder nie was as ŉ doelbewuste, gekoördineerde en goed beplande aanval op die demokrasie. “Die optrede was veronderstel om die ekonomie lam te lê, maatskaplike onbestendigheid te veroorsaak en die demokratiese staat ernstig te verswak of selfs te kelder. Onder die voorwendsel van ŉ politieke grief, het diegene agter die optrede probeer om ŉ burgerlike opstand te bewerkstellig. “Hulle wou die maatskaplike en ekonomiese toestande waaronder baie Suid-Afrikaners leef, toestande wat sedert die Covid-19-pandemie vererger het, uitbuit en wou gewone burgers en misdaadnetwerke uitlok om aan opportunistiese dade van plundering deel te neem. “Die gevolglike chaos is gebruik as ŉ rookskerm om ekonomiese sabotasie te pleeg deur geteikende aanvalle op vragmotors, fabrieke, pakhuise en ander infrastruktuur wat nodig is vir die funksionering van ons ekonomie en die verskaffing van dienste aan ons mense.” Dié pogings het egter misluk weens gewone Suid-Afrikaners se teenstand. Ramaphosa sê daar was sedert Maandag en Dinsdag se chaos ŉ skerp afname in die getal voorvalle van onrus en die meeste gebiede is kalm. Meer as 2 550 mense is reeds aangekeer en spesiale reëlings word getref om te verseker die sake word geprioritiseer. Altesame 212 mense in Gauteng (32) en KwaZulu-Natal (180) is dood. Altesame 131 sake van moord word ondersoek en geregtelike doodsondersoeke word na 81 sterftes gedoen. Altesame 118 voorvalle van openbare geweld, brandstigting, plundering en ander onrus-verwante voorvalle is sedert verlede naweek aangeteken. Aanhitsers Intussen is die polisie en intelligensiedienste steeds op die spoor van die baasbreine agter die aanhitsing van die geweld en Ramaphosa het weer onderneem dat diegene verantwoordelik vir die oproer aanspreeklik gehou gaan word. “Spesialiseenhede van ons wetstoepassingsagentskappe werk onverpoos om diegene verantwoordelik vir die beplanning en koördinering van die geweld aan te keer. Ons gaan geen steen onaangeroer laat om hulle te laat boet nie.” Ramaphosa sê daar sal nie toegelaat word dat enigiemand die land destabiliseer en daarmee wegkom nie. “Ons gaan nie toelaat dat enige mens of groep die gesag van ons demokraties verkose regering uitdaag nie.” Infrastruktuur herstel Ramaphosa sê die verwoesting van eiendom en diefstal van goedere het ondernemings, verbruikers en die land miljarde rande gekos en groot skade aangerig op ŉ tyd wat die ekonomie reeds sukkel om weens die Covid-19-pandemie te herstel. Dit gaan boonop geruime tyd duur om te herstel. “Dit het besighede verwoes en gaan ongetwyfeld lei tot meer werksverliese. Dit gaan armoede vererger en groter lyding vir miljoene Suid-Afrikaners veroorsaak.” Dit gaan na verwagting ook lei tot ŉ hernieude toename in Covid-19-infeksies en het reeds die koronavirusinentingsprogram ernstig ontwrig. Volgens NatJoints, die gesamentlike operasionele en intelligensiestruktuur, is beduidende skade aan 161 winkelsentrums aangerig, ook aan 11 pakhuise, agt fabrieke en 161 drankwinkels en -verspreiders. Dit sluit nie die skade aan enige ander infrastruktuur in nie. Die N3, een van Suid-Afrika se belangrikste roetes, is wel vroeër vandag weer oopgestel en Ramaphosa sê veiligheidsmagte is ontplooi om te verseker dit bly oop. “Veiligheidsmagte werk saam met die sakesektor om die veilige vervoer van brandstof, voedsel, suurstof, medisyne, chemikalieë en ander noodsaaklike voorraad te verseker.” Bedrywighede by die hawens in Durban en Richardsbaai word ook herstel om in- en uitvoere weer aan die gang te kry. Ramptoestand Ramaphosa sê hy het kennis geneem van oproepe dat ŉ ramptoestand verklaar moet word, maar glo dat dit as laaste uitweg in werking gestel moet word en eers as alle ander maniere om die situasie in bedwang te bring, misluk het. “ŉ Ramptoestand sal lei tot ŉ ingrypende beperking van die basiese regte vervat in ons Grondwet, wat geen verantwoordelike regering wil doen tensy dit absoluut nodig is nie. “Vir nou glo ons dat die ontplooiing van ons veiligheidsmagte, saam met gemeenskappe en maatskaplike vennote landwyd, orde sal kan herstel en verdere geweld kan verhoed.” Die president sê in hierdie stadium is 10 000 soldate reeds ontplooi en nog 15 000 word oor die verloop van die naweek ontplooi.