Crito se orgaan vir die metafisika is nie so goed ontwikkel nie. ’n Bloemlesing soos Cas Vos se Die mooiste Afrikaanse Christelike gedigte laat nie my asem jaag nie. ’n Resensie daaroor sal ongelees bly. Maar nou is dit ook so dat hierdie bloemlesing die afgelope ruk nogal kritiek moes verduur uit verskeie oorde. Die reaksies het op Facebook en in blogs uitgekring. Crito kon dus nie sy natuurlike instink volg en Charl-Pierre Naudé se resensie op Boeke24 ignoreer nie.
Nêrens gee Naudé ’n aanduiding dat die polemiek hom bereik het nie, trouens, hy wend ’n baie beliste poging aan om aan te dui watse raamwerk die leser kan gebruik om die bloemlesing na waarde te kan skat.
In hierdie opsig skep Naudé vir die leser die moontlikheid om die bundel met ’n neutrale gemoed te benader, bewus van die plek van religie in die moderne samelewing. Dat hy dit ten besluite “’n baie mooi, prikkelende en eietydse publikasie” vind, vloei uit sy hele betoog.
Ek vermoed Du Plessis sou opbouende kritiek waardeer het, sodat hy kon weet op watter punte hy kan verbeter wanneer hy sy volgende boek oor hierdie onderwerp skryf. Hopelik sal hy by daardie geleentheid ook die Suid-Afrikaanse Rugby-Unie onder die loep neem – ’n hele organisasie van boereverneukers wat die ganse land laat glo dat ons rugbyspelers nie tweederangs is nie.
Uit ’n tegniese oogpunt is Riette Rust se bespreking van Juliana Coetzer se Oorkant jou: ’n Verhaal uit die binnekamer (Boeke24) vir my veel meer geslaagd as Engelbrecht se skrywe.
Dit trek sommer met die eerste paragraaf jou aandag, ontwikkel ’n puntsgewyse blootlegging van die inhoud van die boek, en hoewel dit nie ’n sterk slot het nie, dink ek die opmerking “jy kan verander as jy regtig wil” sal deug as samevatting van dít wat die leser sal beleef by die lees van die boek.
Rossouw het op die oog af groot waardering vir Schoeman. Hy sien dinge in hierdie twee boeke raak wat die moeite werd is om van kennis te neem, en skryf dan ook daaroor in hierdie resensie. Schoeman is, alles in ag genome, ’n reus onder Afrikaanse skrywers.
Tog kan ’n mens nie dié resensie lees sonder om bewus te word van die dinge wat Rossouw oordra sonder om dit in woorde neer te pen nie. Tussen die reëls, as ’t ware. En dit is dat Karel Schoeman waarskynlik nie ’n gawe mens was nie – ’n vereensaamde figuur wat nooit opgegaan het in sosiale verkeer nie.
En dan die ironie: Schoeman ag sy eie lewe belangrik genoeg om daaroor te skryf, maar hy self keer sy rug op die Afrikaanse gemeenskap wat hierdie boeke gaan lees. En die Nederlandse gemeenskap by wie hy homself skaar, sal waarskynlik nooit bewus genoeg van Schoeman word om te weet hoe geseënd hulle kan voel om Schoeman in hul geledere te kan tel nie.
Dit is ’n belangrike ding om te sê, want daardeur gee Rossouw te kenne dat hy Schoeman nie kritiekloos lees nie. Teen die einde van die resensie sien mens dan ook dat hy nie vir lief neem met alles nie, en soek vir redes hoekom Schoeman hierdie twee boeke op ’n spesifieke wyse aangepak het. Hy soek verklarings vir Schoeman se gedrag, en redes vir sy skryfstrategië.
Hierin lê be moontlik die kern van Karel Schoeman se bekoring, en die rede hoekom ons sy boeke bly lees en resensies soos hierdie verslind: ons is betower deur die raaisel van ’n geniale skrywer wat nooit as mens volledig deel geword het van enige gemeenskap waarin hy hom bevind het nie.
Johann Rossouw werk met hierdie raaisel, en gelukkig is sy agting vir Schoeman onaangetas. Dit stel hom in staat om ’n redelike mate van objektiwiteit te handhaaf. Hy ontbloot die verwende kind in sy skemerjare, maar sê dit nooit nie.
Wat beteken dit byvoorbeeld as hy sê: Groen soos die hemel daarbo gaan nie vir Eben Venter nuwe Afrikaanse lesers wen nie? Jy moet dit saamlees met “aanhangers van Venter se skryfwerk sal egter nie teleurgestel word nie” asook met sy opmerking dat Venter nie behoorlik na waarde geskat word nie.
As ons besef wat ons aan Venter het, in die breë, sou hy nie ’n “onderwaardeerde posisie in die Afrikaanse literatuur” gehad het nie. Sou hy nie net tot hoofsaaklik ’n gay leespubliek gespreek het nie.
Oor die gehalte van Venter se skryfwerk twyfel Crito nie. Jean Meiring het dit reeds bevestig. Boha beskryf die harde werklikheid.