Ontdek die wêreld se oudste funksionerende planetarium - Ruimte
Ontdek die wêreld se oudste funksionerende planetarium
Die wêreld se oudste funksionerende planetarium dateer uit die 18de eeu. Die planetarium is saamgestel deur 'n wolkaarter, tussen 1774 en 1781. Dit is geleë in die sitkamer van 'n lieflike, twee verdiepings Fries-kanaalhuis in die stad Franeker, Nederland.
[Beeldbron: James Stringer via Flickr]
Vernietiging van die planeet Aarde
'N Klein boekie is in 1774 gepubliseer wat paniek onder die nasies geskep het. Die boek is gepubliseer deur 'n Nederlandse prediker genaamd Eelco Alta, afkomstig uit die Friese dorpie Bozum. Alta het voorspel dat die planeet aarde vernietig sou word.
'N Ruk tevore het sterrekundiges aangekondig dat 'n ongewone verbinding van die maan en sommige planete op 8 Mei 1774 sou plaasvind. Die verbinding het die planeet Mercurius, Venus, Mars en Jupiter ingesluit. Alta het volgehou dat die planete op mekaar sou bots, wat daartoe gelei het dat die aarde van sy baan af getrek is. Hy het aangevoer dat dit veroorsaak dat die planeet in die son verbrand word, wat 'n einde aan die lewe op aarde sal maak.
Alta het sulke histerie geskep omdat die nasies sy skrikwekkende voorspelling glo.
Duidelikheid vir die mense
'N Man met die naam Eise Eisinga het dit op hom geneem om die Nederlandse volk te wys dat daar geen rede tot paniek was nie. Hy was 'n selfgeleerde amateur-wiskundige en het ook sterrekunde bemeester. Eisinga, 'n man met baie talente, was ook 'n wolkombers. Sy doel was om aan die mense te bewys dat Alta verkeerd was en dat die wêreld nie tot 'n einde gekom het nie. Daarom het hy besluit om 'n planetarium te bou.
Eisinga het 'n akkurate meganiese model van die sonnestelsel reg in die middel van sy sitkamer geskep. Die model het geïllustreer hoe al die planete in die sonnestelsel met dieselfde snelheid om die son wentel.
[Beeldbron:Hans Splinter via Flickr]
Die planete draai om die son op 'n vliegtuig wat die ekliptiese vlak genoem word. Elke planeet het sy eie baan met 'n sekere omtrek. Die omtrek van die baan beskryf die afstand van die planeet vanaf die son. Die omtrek van die planeet, sowel as die grootte van die planeet, bepaal die tyd wat dit neem vir die planeet om om die son te draai. Planet Mercury neem 88 dae om te sirkuleer, terwyl Saturnus meer as 29 jaar neem om 'n volledige sirkel rondom die son te vorm.
Akkuraatheid van Eisinga se model
Die model wat deur Eisinga geskep is, was baie akkuraat, ondanks die feit dat dit in die 18de eeu geskep is. Na soveel tyd kan die model vandag nog gebruik word om die werklike posisie van die planete te bepaal.
Daar word elke vier jaar klein aanpassings gedoen wat die ekstra dag in 'n skrikkeljaar beslaan. Behalwe vir hierdie klein verstellings, is die modelle baie presies.
Eisinga se planetarium hang van die plafon van sy sitkamer af. Die son word voorgestel deur 'n goue bol wat effens groter is as 'n bofbal. Dit is in die middel van die plafon en word omring deur ander kleiner bolle. Dit stel die planete voor en word in konsentriese groewe rondom die son geposisioneer.
[Beeldbron: Roel Wijnants via Flickr]
Die bou van die planetarium het in 1774 begin. Eisinga het verwag dat die bou binne ses maande voltooi sou wees, maar dinge het 'n bietjie langer geneem. Die hele projek het sewe lang jare geduur en is in 1781 voltooi.
Eisinga het die model op 'n skaal van 1: 1.000.000.000.000 (1 millimeter tot 1 miljoen kilometer). Hy het hierdie skaal gekies om te verseker dat die hele planetarium op sy plafon in die sitkamer pas. Die planete is egter nie volgens skaal geskep nie, want dit sou hulle te klein maak om te sien.
Die model van die sonnestelsel is van eikehout gebou. Dit bevat nege gewigte en 'n slingerhorlosie. Daarbenewens bestaan ​​die model uit meer as 10.000 handgesmede spykers.
Die meganisme agter die planetarium
Die meganisme wat gebruik word om die planete om die son te draai, is op die solder bo die plafon van die sitkamer geleë. Eisinga wou hê dat die meganisme nie sigbaar moet wees nie.
[Beeldbron: Vera de Kok via Wikimedia Commons]
Die meganisme van die planetarium word aangedryf deur 'n slingerhorlosie en 'n reeks ingewikkelde meganiese ratte. Hierdie meganismes is met die hand gemaak deur Eisinga. Hy het verseker dat elke planeet met dieselfde snelheid beweeg as wat dit in ons sonnestelsel doen. Daarom neem die Mercurius-bol presies 88 dae om een ​​volledige draai om die son te maak, terwyl die aarde presies 365 dae neem. Boonop neem Venus 224 dae, terwyl Mars en Saturnus onderskeidelik 687 dae en 29 jaar neem.
Hy het nie daar gestop nie
Eise Eisinga het nie net 'n realistiese model van die sonnestelsel geskep nie. Hy het ook verskillende soorte horlosies saamgestel. Die horlosies het verskillende dinge aangedui, soos die datum, die dag van die week, en die opkoms en ondergang van beide die son en die maan. Verder het die horlosies ook die skynbare beweging van die hemel aangedui as gevolg van die rotasie van die aarde.
Historiese astronomiese instrumente
Die towerkuns van hierdie antieke planetarium stop nie hier nie. Die planetarium het ook 'n indrukwekkende uitstalling van sy historiese astronomiese instrumente. Die uitstalling wy 'n groot deel aan moderne sterrekunde sowel as ruimteverkenning.
Eisinga was nie 'n wetenskaplike in die formele sin nie, maar hy was ongetwyfeld 'n kreatiewe genie. Sy planetarium het 'n groot impak op baie lede van die publiek gehad. Verder is die planetarium toeganklik vir alle belangstellende lede van die publiek.
Professor J.H. van Swinden het die Planetarium besoek en aan die kurator van die destydse Universiteit van Franeker gerapporteer dat 'die Planetarium op sigself uniek en sonder gelyke is'. Hy het gesê 'daar is geen ander bekende kunswerk waarin die gesindheid, bewegings en voorkoms van die hemelliggame so talryk en so akkuraat weergegee word nie, soos blyk uit die lof wat dit ontvang het van vooraanstaande geleerdes in ander lande, en selfs van Engelse joernaliste. '
'N Ander besoeker het gesê: "Die planetarium verteenwoordig die waardes van die Verligting en van die lang streeks- en kulturele tradisie van die' lekeleer '. Die neiging is reeds bepaal deur die wiskundige Adriaan Metius (1572-1635), wat nie net in Latyn, die gebruiklike leertaal, maar ook in Nederlands. Baie van sy leerlinge het geleerdes en ingenieurs geword, maar hulle het ook 'n reeks 'boereprofessore' soos bekend genoem. Eise Eisinga is die bekendste hiervan. lekeleerdes. Hy is ook die enigste wat so 'n wesenlike tegnologiese nalatenskap agtergelaat het. '
Eisinga het ook wetenskaplike erkenning gekry, wat die akkuraatheid van sy meganiese model van die sonnestelsel weer eens regverdig. Eisinga se geskrifte en boeke is almal bewaar en is toeganklik vir almal wat dit wil sien.
Die Planetarium open vir die publiek
Die planetarium is vir die publiek oopgestel kort nadat dit voltooi is. Baie mense het na Eisinga se merkwaardige werk kom kyk. Eisinga is selfs vereer deur koning Willem I wat die planetarium in 1818 kom besoek het. Die koning was so beïndruk deur die werk van die Eisinga dat hy daarna die planetarium vir die Nederlandse staat gekoop het.
Eisinga se dood
Eisinga het die planetarium bestuur totdat hy dood is. Toe hy sterf, in 1828, neem sy seun dit oor. Eisinga se familie het voortgegaan om die planetarium te bestuur tot in 1922, waarop die stad Franker oorgeneem het.
Die Planetarium Vandag
Die Planetarium is steeds oop vir die publiek en word tans bestuur deur kurators wat deur die stad aangestel word. Die toegangsfooi wissel volgens ouderdom of die grootte van 'n groep. Volwassenes wat die planetarium besoek, word 5,25 € in rekening gebring, terwyl kinders tussen 4-14 jaar 4,50 € in rekening bring. Verder word groepe van meer as 20 mense teen 'n afslagprys van € 4,25 gehef.
Die planetarium is uitgebrei en gemoderniseer sedert die oorspronklike konstruksie. Die planetarium is verbonde aan 'n nuwe huis wat nou 'n ontvangs en 'n kaartjie-area insluit.
Die Planetarium is geliefd onder almal wat daarin trap. Dit is 'n interessante webwerf wat gevul is met 'goeie pret vir groot en klein', het een besoeker gesê. 'N Tweede besoeker het gesê:' Die belangrikste planetarium is steeds die grootste trekpleister, want dit is amper ongelooflik dat mnr. Eise Eisenga dit soveel jare gelede ontwerp en ontwerp het. '
Nog 'n persoon wat die planetarium in 2016 besoek het, het die planetarium beskryf as 'n "mis nie". Hulle het gesê: 'Dit was ongelooflik om die verhaal te hoor waarom hierdie man 'n planetarium op die plafon van sy huis geskep het. Ons het eers gelag en aan tradisionele planetariums gedink totdat ons die geskiedenis gesien en gehoor het. Sy belyning van planete en hoe dit is akkuraat om die huidige datum te bepaal, is verstommend. '
Hulle het voortgegaan om te sê 'Omdat ek 'n rekenaarprogrammeerder was en honderde programme geskryf het met behulp van datumalgoritmes, het ek geweet dat skrikkeljare altyd 'n uitdaging was. het gevra hoe hulle die skrikkeljare verreken het. Die antwoord (die enigste moontlike antwoord) was reg op die geld. Gaan kyk saam met u kinders na hierdie planetarium en julle sal almal iets leer. Al is dit net die ongelooflike vasberadenheid van hierdie man. '