Slaapvrate en drake
As kind het ek ‘n gunstelingstorieboek gehad.
Die boek, Slaapvraat en Leander, het gegaan oor ‘n seuntjie wat nie kon slaap in die aande nie. Die Slaapvraat het dan by hom kom kuier, saam met hom die donker verken en taai jam-toebroodjies gemaak. Hulle het saam na die streep miere gekyk wat in die spens toesak.
Slaapvraat (“kleiner as ‘n beer maar groter as ‘n kat”) sou dan onder sy kop kom lê, soos ‘n sagte kussing, tot Leander aan die slaap kon raak. Mens dink dis eintlik sy verbeelding, maar een oggend kry sy ma twee lang hare op sy kopkussing, nes dié van die slaapvraat.
(Die boek is in 1987 deur Johan de Waal uitgebring. Ek het wel ‘n kopie probeer opspoor, en selfs met Johan gepraat, maar dit is nie meer in druk nie.)
Die gedeelte wat my altyd bybly is waar Slaapvraat ‘n monster (of was dit ‘n draak?) uit Leander se drome oprol en in die gang af laat verdwyn.
Noudat ek oud en groot is, is ons nie meer veronderstel om drake en monsters te hê nie. Sodra jy in jou eie huis intrek, jou eie huur betaal en jou eie kar afbetaal, moet mens seker makliker slaap in die aande. Of so voel dit.
Ek het, soos almal seker maar, nog steeds my drake wat in die nag kom pla.
Gisteraand het ek gedroom van my Ma. Sy was my Slaapvraat. Toe ek in die middel van die nag wakker word, geworried soos altyd oor dinge wat eintlik buite jou beheer is, was sy daar.
Sy het die monsters in my kop opgerol en in die gang af laat verdwyn. Toe het sy by my kom lê, en soos die slaapvraat, sag onder my kop rus kom bring.
Ek sweer ek kon haar vanoggend in my kussing ruik.
Kosmaak voor my ma se Aga
EK het nog altyd ’n sagte plekkie vir resepteboeke gehad.
Dié liefde het in my kinderdae ontstaan, waar ek saam met my ma in haar warm plaaskombuis, voor die Aga-stoof, deur resepteboeke sit en blaai het op soek na ’n nuwe poeding of bredie om uit te toets.
Saam het ons gebak en brou, koekies gebak en die buurvrou se nuwe disse probeer. Van jongs af het ons geleer hoe om regte plaasgeregte en maklike eetgoed voor te berei.
Sondae was dit tyd vir gekookte kos. Bruingebraaide lamsboud in die oond met roosmaryn, wat die huis soos ’n grênd restaurant laat ruik. Blinkbruin gebraaide aartappels en soet malvapoeding vir nagereg.Toe ek destyds universiteit toe is, was Sondae altyd die ergste. My ouers was te ver, terwyl die res van die kampus verdwyn het vir die naweek.
Dus het ek weer begin om op Sondae te kook, ’n tradisie wat ek steeds probeer volhou – al is dit steeds met ’n piepklein stofie. Met my Karoo-kookboek onder die blad probeer ek nuwe disse, oondgebakte hoender (in ’n miniatuur oondjie en ’n tweeplaat-stoof) en ingewikkelde crême brulee (natuurlik nie die beste idee as jy nie strooisuiker het nie!) en hope knoffel wat die huis deurtrek. Dit was natuurlik baie meer pret om te kook in ’n huis waar jy weet iemand ánders gaan, ná jy koekmeel die hele vloer vol gemors het, tjoef-tjaf die vloer weer laat blink.
Ek en my ma e-pos nog steeds nuwe resepte heen-en-weer, maar die internet is nou eenmaal nie soveel pret soos die Kook-en-Geniet nie!Maar deesdae, wanneer ek genoeg gekook het vir ’n hele weermag en dan die helfte moet vries, mis ek steeds Sondae by die huis, my ma se rye resepteboeke en veral die warm Aga waar jy jou winterhande kon warm maak ná ’n dag in die koue.
Ek mis haar raad met alles van hoofdisse tot nagereg, sop en koekies, en ’n yskas wat altyd die nodige bestanddele het!
Tolke en die taaldebat
NÁ Vredenheim se Taalberaad, besprekings oor Afrikaans in universiteite, nóg praatjies en nóg konferensies, het die Universiteit van Stellenbosch uiteindelik ingegee en ’n mosie aanvaar om ’n tolkdiens te begin ondersoek.
Ek is natuurlik eensydig as dit by dié kwessie kom.
As ’n oud-Puk het ek langs Zoeloe-, Tswana- en Xhosa-studente in klasse gesit en hulle kon verstaan wat aangaan omdat die tolk deur die gehoorbuis in hul taal gepraat het. Of ten minste in Engels.
Die US het egter vasgesteek die T-opsie – twee tale in een klas, helfte Afrikaans, helfte Engels. Ongelukkig het die klasse dan dikwels oorgeslaan na net Engels en moes die Afrikaanse studente sukkel om by te bly.
Die twee studenteverenigings wat baklei vir Afrikaans, Adam Tas en die Tygerbergers vir die Behoud van Afrikaans (TBAK), het volgehou dat hulle tolkdienste wil hê. Hulle het gesien dit werk elders, en dit sou beteken dat hulle steeds in hul moedertaal onderrig kan ontvang.
Die US se ingenieursfakulteit het die taak in eie hande geneem. Hulle het ’n tolkdiens ingespan en die studente meen dit werk, selfs in ’n gespesialiseerde vakgebied soos ingenieurswese, wat deurtrek is van talle tegniese terme.
Nou het die bestuur van die US-bestuur ook op die wa gespring met die besef dat dit moontlike ’n oplossing vir teenkanting teen die T-opsie kan wees en ’n mosie aanvaar om dit te toets.
By die Vredenheim-beraad het die vise-kanselier van die Noordwes Universiteit, dr. Theuns Eloff, beaam dat die implementering van ’n tolkdiens, soos dié op die Puk, heelwat gaan kos.
Wanneer daar egter gekyk word na die universiteit se jaarlikse uitgawes, beslaan dit slegs ’n fraksie daarvan. En as die sisteem eers in plek is, is die bedryfskoste minimaal.
Ek is baie bly vir die toekomstige Maties. Nou hoef die Xhosa-outjie nie meer voort te sukkel in Afrikaans nie, maar kan die lesing volg in Engels en hopelik later Xhosa, terwyl die Afrikaanse studente steeds trots Afrikaans kan wees. Die bestuur van die US klink nog skepties, maar tyd sal wel leer of die stelsel werklik suksesvol is.
Maar soos ek sê, ek is mos ietwat eensydig.