PressReader - Landbouweekblad: 2018-11-09 - Boe­re, pri­va­te sek­tor moet help met groei en be­leg­ging
Boe­re, pri­va­te sek­tor moet help met groei en be­leg­ging
S­taats­fi­nan­sies en -ver­mo­ëns is on­der druk. Die mag lê eg­ter by kom­mer­si­ë­le boe­re en land­bou­be­sig­he­de wat groei en be­leg­ging in die land­bou kan help ver­sterk.
Landbouweekblad - 2018-11-09 - Lbw Grondhervorming En Landbou-ontwikkeling -
Suid-A­fri­ka soek steeds na op­los­sings vir die on­ge­ly­ke ver­de­ling van grond en na ma­nie­re om groei en be­leg­ging in die land­bou te be­werk­stel­lig. Die soek­tog het saam met die oor­gang na ’n de­mo­kra­sie be­gin, maar die hui­di­ge pro­ses vind plaas in om­stan­dig­he­de van ’n knap be­gro­ting en toe­ne­men­de po­pu­lis­me.
Die Land­bou-e­ko­no­mie ver­e­ni­ging van Suid-A­fri­ka (Le­v­sa) het op sy af­ge­lo­pe kon­fe­ren­sie in So­mer­set-Wes drie kun­di­ges by­een­ge­bring om dié kwes­sies te mid­de van po­li­tie­ke on­se­ker­heid te be­spreek.
Die pa­neel­le­de, prof. Mo­ham­mad Karaan, lid van die Na­si­o­na­le Be­plan­nings kom­mis­sie en die pre­si­den­si­ë­le pa­neel oor grond, dr. Li­tha Ma­gingxa, uit­voe­ren­de be­stuur­der vir land­bou-e­ko­no­mie en raad­ge­wing by die Land Bank, en dr. Dun­can Pie­ter­se, hoof van e­ko­no­mie­se be­leid by die De­par­te­ment van Fi­nan­sies, is dit eens dat die pri­va­te sek­tor sal moet in­spring om hier­die knel­len­de kwes­sies te help op­los.
Karaan is ’n voor­stan­der van die kom­mer­si­ë­le mo­del waar­in nu­we swart boe­re die boe­re-en­tre­pre­neurs wat ná die de­re­gu­le­ring van die land­bou na vo­re ge­kom het, sal na­boots. Land­bou-ont­wik­ke­ling sal vol­gens Pie­ter­se en Ma­gingxa in die toe­koms deur ge­meng­de fi­nan­sie­ring s mo­del­le met by­dra­es deur die staat, die Land Bank en ver­skil­len­de pri­va­te in­stel­lings ge­fi­nan­sier word.
Ma­gingxa sê Suid-A­fri­ka het die af­ge­lo­pe 24 jaar al baie plan­ne ge­toets. Soos prof. Ruth Hall van die in­sti­tuut vir ar­moe­de-, grond- en land­bou­stu­dies (Plaas), meen hy die vraag gaan nie net oor grond nie, maar oor wat­ter grond, wie die grond moet kry en wat die be­guns­tig­des daar­mee gaan doen.
“Een van die les­se van die af­ge­lo­pe 24 jaar is dat ’n be­na­de­ring van net grond nie werk nie. Grond­her­vor­ming het ’n be­ter kans om te slaag as dit deel van ’n om­vat­ten­de steun­plan is. Ons was ge­neig om grond te voor­sien en dan weg te stap. Hier­die keer sal ons slim­mer plan­ne moet be­raam om die
land­bou te sti­mu­leer.”
Ma­gingxa sê die hui­di­ge ron­de van plan­ne ver­skil van die vo­ri­ges in die sin dat daar nie oor tei­kens ge­praat word nie.
“Die pro­ses gaan aan­hou tot die land be­sluit die doel­wit is be­reik. Ons moet by daar­die sta­di­um kom om­dat on­se­ker­heid so ’n groot uit­wer­king kan hê. Die vraag is hoe lank ons be­reid is om met on­se­ker­heid saam te leef.”
Pie­ter­se sê pres. Cy­ril Ra­map­ho­sa het dui­de­li­ke rig­ly­ne ge­gee waar­vol­gens die grond­her­vor­mings­pro­ses moet plaas­vind: Dit moe­nie lang­ter­myn­be­leg­ging in die land­bou on­der­myn, land­bou­pro­duk­sie aan ban­de lê of voed­sel­se­ker­heid knou nie.
“Die e­ko­no­mie­se her­stel­plan toon ook dat die land­bou baie be­lang­rik vir die na­si­o­na­le e­ko­no­mie is.”
Pie­ter­se is ’n voor­stan­der van ge­sa­ment­li-
ke on­der­ne­mings tus­sen kom­mer­si­ë­le boe­re of land­bou­be­sig­he­de en be­guns­tig­des. Ten spy­te van kritiek daar­teen, lyk dit vir hom na die bes­te ma­nier om by te dra tot die Re­ge­ring se po­gings om grond­her­vor­ming en land­bou-ont­wik­ke­ling te laat werk. Hy sê die on­der­ne­mings word al­tyd deur die pri­va­te sek­tor ge­lei en ver­nu­wen­de fi­nan­sie­rings­mo­del­le word ge­bruik.
“Dis dui­de­lik dat die u­niek­heid van el­ke on­der­ne­ming suk­ses be­paal. Die krag lê in hoe spe­si­fie­ke on­der­ne­mings op plaas­li­ke toe­stan­de re­a­geer. Daar is al­tyd vin­ding­ry­ke fi­nan­si­ë­le op­los­sings, het­sy dit ont­wik­ke­lings­fi­nan­sie­ring of staats­geld is, en die uit­bou van men­se se ver­mo­ëns speel ’n groot rol.”
’n An­der voor­deel is dat dit vir die be­guns­tig­des toe­gang tot ge­ves­tig­de waar­de­ket­tings gee.
Prof. Mo­ham­mad Karaan
Dr. Dun­can Pie­ter­se
Dr. Li­tha Ma­gingxa