SELDE TEVORE het 'n finansiële hulpskema so 'n beroering in die geledere van die Karooboere veroorsaak as die aankondiging van die nou alombekende Veeverminderingskema op 1 Oktober 1969 nie.
'n Sekere persentasie van die boere het die opofferings wat deur die ondernemer gemaak sou moes word as te ingrypend van aard beskou, terwyl daar ook die was wat aangevoer het dat so 'n Skema en die voorwaardes wat daaraan gekoppel is inbreuk sou maak op die demokratiese regte van die boer.
Voordat ons dus die resultate en die moontlike invloede van die Skema op die veeboerderybedryf in die Karoo bespreek, is dit wenslik om kortliks aan te dui watter faktore aanleiding gegee het tot die instelling van die Veeverminderingskema en wat die spesifieke doelstellings van die skema is.
Redes vir die instelling van die Veeverminderingskema moet gesien word teen die agtergrond van die feit dat ons natuurlike weidings, ten spyte van alle bewaringspogings tot op hede, steeds besig is om teen 'n waarneembare tempo agteruit te gaan en dat landbouproduksie en -ontwikkeling in hierdie gebiede gevolglik benadeel word. Weidingsdeskundiges is van mening dat die agteruitgang van die veld hoofsaaklik toegeskryf moet word aan oorbeweiding sowel as die onoordeelkundige benutting van die veld.
Gesien teen hierdie agtergrond is die doel van die Veeverminderingskema om groter bestendigheid in die veeboerdery te bewerkstellig deur die drastiese vermindering van die veestapel en die oordeelkundige beweiding van die veld.
Vir die boer bied die Skema verskeie kort- en langtermyn-voordele - soos 'n gewaarborgde inkomste sonder die risiko van veeverliese en uitgawes op veevoer indien droogtetoestande sou intree. Die boer word in die geleentheid gestel om strenger seleksie van sy kudde toe te pas sodat hy slegs die beste oorhou.Hierdie uitskotdiere kan in 'n kontantbate omgesit word waarmee dringende finansiële verpligtings nagekom kan word of as handige neseier belê kan word.
Medewerkers in hierdie projek is so gekies dat die opnamepersele eweredig oor die Streek versprei is en daar gevolglik jaarliks inligting ten opsigte van die belangrikste veldtipes ingewin kan word. Die projek strek oor 'n periode van vyf jaar en val dus saam met die tydperk van deelname.
Die plantopnametegniek wat gebruik word, is bekend as die Iynpuntmetode wat 'n uitvloeisel is van die basiese punt-monstertegniek soos beskryf deur Tidmarsh en Havenga (1955) en wat met welslae deur weidingsnavorsers in die verlede gebruik is.
Veld wat vir 'n volle twaalf maande aan beweiding onttrek is, het besonder gunstig op reëns gereageer
Hierdie proses van oorskakeling kan egter nie uitsluitend aan die invloed van deelname aan die Skema toegeskryf word nie, maar moet ook in 'n sin gesien word as "modegrille" in die boerdery as gevolg van 'n onsekere vraag na Merinowol op 'n bepaalde tydstip.
'n Aspek waaroor daar in hierdie stadium slegs gegis kan word, maar wat hopelik mettertyd met syfers gestaaf sal kan word, is 'n verwagte toename in die produksie en reproduksie van diere as gevolg van beter voedingstoestande wat met die verligting in weidingsdruk en die verpligte rus van 'n gedeelte van die veld teweeggebring word.
Die Streek is tans besig met 'n deeglike evaluasie van resultate wat deur die eerste groep van 460 deelnemers aan die Skema behaal is en wat eersdaags die vyfjaar-periode sal voltooi.
Met die aanvang van die Skema en die paar jaar daarna is die indruk verkry dat baie van die boere aan die Skema deelneem omdat die vergoeding wat deur die Staat betaal word gunstig vergelyk met die netto boerdery-inkomste wat per eenheid uit veeboerdery gerealiseer word. Hierdie vermoede word bevestig deur die feit dat 'n deelnemer vir die eerste 600 stuks kleinvee wat onttrek word, teen R3,00 per kleinvee-eenheid vergoed word, terwyl die gemiddelde netto boerdery-inkomste van lede van posrekordstudiegroep in die Karoo gedurende daardie jare nooit hoër as R3,00 per kleinvee-eenheid per jaar was nie.
Vir baie kleinboere, waarvan daar nagenoeg 25 persent in die Karoo is, was die Skema 'n uitkoms aangesien hulle nou vir die eerste keer in baie jare kan bekostig om hul vee drasties te verminder en om veld te spaar.
In 'n opname wat onder hierdie boere onlangs gemaak is, is die volgende tendense gevind, naamlik dat: