PressReader - Landbouweekblad: 2017-09-22 - BEES­TE IN ’N HARTWATERGEBIED
BEES­TE IN ’N HARTWATERGEBIED
Landbouweekblad - 2017-09-22 - Lbw|vra Lbw Landbou.com - FRAN­COIS DE VIL­LIERS
Ek boer in ’n hartwatergebied. Van my die­re kry el­ke jaar hart­wa­ter, maar ons red om­trent al­mal. Ek wil eg­ter nou an­der bees­te koop. Hoe nou ge­maak? Hart­wa­ter is ’n siek­te wat deur die bont­bos­luis
(Am­blyom­ma he­bra­eum) oor­ge­dra word. Dié bos­luis kom slegs in ge­bie­de voor waar straw­we win­ters nie voor­kom nie en in be­bos­te ge­bie­de, ver­al in klo­we by ber­ge, dus in ti­pie­se Suid-A­fri­kaan­se bos­veld.
Die bont­bos­luis is ’n drie­gas­heer­bos­luis. Die lar­wes en nim­fe kom voor op ver­skeie groot en klein soog­die­re, vo­ëls en skil­paaie. ’n Groot be­vol­king bos­lui­se wag dus om op bees­te te klim, on­ge­ag die dip­pro­gram wat die boer volg.
Jong kal­wers het vir die eer­ste vier we­ke van hul le­we ’n na­tuur­li­ke weer­stand teen hart­wa­ter. Dié weer­stand mag selfs so lank as agt maan­de duur. In som­mi­ge ge­val­le word kal­wers eg­ter­wél­sie­ken­vre­kla­ter.
Die tyd­perk se­dert ’n dier deur ’n besmet­te bos­luis ge­byt word tot­dat die dier ’n koors van 40 °C of ho­ër ont­wik­kel, is 9 tot 29 dae, met ’n ge­mid­del­de tyd­perk van 18 dae.
Drag­ti­ge koeie van Bos tau­rus is baie vat­baar, as­ook jong bees­te van al­le ras­se tus­sen die ou­der­dom van 6 tot 18 maan­de. Die­re vrek skie­lik son­der e­ni­ge te­kens of met stuip­trek­kings en moei­li­ke a­sem­ha­ling.
A­ku­te hart­wa­ter tas ver­al die­re van 3 maan­de tot 18 maan­de aan. Die­re se koors is 40 °C of ho­ër en dit duur ge­woon­lik drie tot ses dae.
Net voor die dier vrek, val die koors. ’n S­ly­me­ri­ge di­ar­ree kan voor­kom, wat selfs bloe­de­rig mag wees. ’n Klein bie­tjie spoeg ver­skyn by die bek. Ná ’n paar dae kan die­re se­nu­wee­simp­to­me ont­wik­kel, oë knip, die loop­gang is ti­pies met po­te wat op­ge­tel word, kou­be­we­gings word uit­ge­voer en die­re kan teen voor­wer­pe stoot. ’n Siek dier kan plat op die sy gaan lê en met die po­te trap­be­we­gings uit­voer, met die oë wyd oop­ge­sper. Die­re vrek ge­woon­lik.
Die bes­te ou­der­dom om bees­te teen hart­wa­ter in te ent, is op die ou­der­dom van een maand. Die­re toon dan feit­lik geen kli­nie­se te­kens nie, maar ont­wik­kel wél im­mu­ni­teit.
Die bees­te ver­loor hul weer­stand teen die siek­te as hul­le vir lang tye, soos ’n jaar, nie her­be­smet word nie. Dus kan van die bees­te el­ke jaar weer siek word. Die hart­wa­ter­bloed of -ent­stof waar­van ons praat, is nie ’n werk­li­ke ent­stof soos ons nor­maal­weg ’n ent­stof ver­staan nie. Dit is vars bees­bloed wat ge­trek is by ’n siek bees wat met die siek­te be­smet is. As jy die bees dus in­ent deur die bloed bin­ne­aars in te spuit, maak jy die bees siek op ’n be­ken­de dag en da­tum so­dat jy kan weet wan­neer hy siek gaan word en jy hom dan be­tyds kan be­han­del.
VER­LOOP VAN SIEK­TE
Die or­ga­nis­mes ver­me­nig­vul­dig el­ke vier dae. Die eer­ste keer op dag vier is hul­le te min om die bees siek te maak en so ook nog op dag agt.
Op dag 12 word die bees siek, ont­wik­kel ’n hoë koors vir twee dae, waar­na die bees se tem­pe­ra­tuur on­der die nor­ma­le daal en die dier vrek. Dit is be­lang­rik om die bees te be­han­del op die eer­ste dag waar­op hy koors het, an­ders is daar ’n groot kans dat die dier kan vrek.
As bees­te na ’n hartwatergebied ge­skuif word, is dit raad­saam om hul­le in te ent voor hul­le ver­skuif word. Dit is ook vei­li­ger om hul­le eers 24 dae ná i­nen­ting te skuif. As hul­le op die nu­we plaas kom, kan hul­le steeds siek word, want ’n hart­wa­ter­stam kan op die plaas voor­kom wat nie deur die ent­stof ge­dek word nie.
Ent die bees in met die bloed, neem el­ke dag sy koors en as die koors be­gin styg, spuit hom in met ge­noeg te­tra­si­klien, soos Re­ve­rin 100 (reg.no. G2871) of Re­ve­rin LA (reg.no. G3442) van In­ter­vet). Lees die ge­bruiks­aan­wy­sings sorg­vul­dig om die reg­te do­sis toe te dien. Die voor­deel van dié me­to­de is dat ’n mens ver­se­ker weet die bees is ge­sout om­dat die dier ’n koors ont­wik­kel het, het­sy op dag 12, 16 of 20. Ent die bees in en spuit hom met ’n te­tra­si­klien op dag 14 vir Bos tau­rus-bees­te en hul­le kruis­die­re, en op dag 16 vir Bos in­di­cus-ras­se en hul kruis­die­re. Die voor­deel hier­van is dat dit min­der werk en meer prak­ties uit­voer­baar is, ver­al as groot groe­pe die­re ter spra­ke is. Die na­deel is dat jy nie 100% se­ker kan wees al die die­re het wél ’n koors ont­wik­kel en is ge­sout nie. Van hul­le kan dus wel la­ter siek word. Kyk goed of daar nie die­re is wat re­a­geer en wel kli­nie­se te­kens toon nie. As dit on­prak­ties is om die die­re bin­ne­aars bloed te gee, is daar ’n al­ter­na­tief. Spuit die bees­te in met ’n lang­wer­ken­de te­tra­si­klien (soos Re­ve­rin LA (reg.no. G34), In­ter­vet) teen ’n do­sis van 10-20 mg per ki­lo­gram lig­gaams­ge­wig een maal per week vir ses we­ke. Die suk­ses hier­van hang af of die­re in dié tyd na­tuur­lik met die hart­wa­ter­pa­ra­siet in aan­ra­king gaan kom. Dit be­te­ken bees­te moet in dié tyd van te­tra­si­klien­be­sker­ming deur hart­wa­ter­be­smet­te bont­bos­lui­se ge­byt word. As daar nie ge­noeg bos­lui­se teen­woor­dig is nie, sal dié me­to­de nie die ge­wens­te uit­wer­king hê nie. As die bees­te in ’n vreem­de ge­bied loop, soos Mo­sam­biek, waar hart­wa­ter­stam­me voor­kom wat nie deur die ent­stof ge­dek word nie, is die kans goed dat ’n mens nie die­re sal ver­loor nie. Die na­deel is dat dit heel­wat duur­der uit­werk as e­ni­ge van die an­der teg­nie­ke. Be­spreek die ver­skil­len­de op­sies met jou plaas­li­ke vee­arts. Voer die pro­se­du­res reg uit, an­ders gaan jy vee ver­loor. Dr. Fran­cois de Vil­liers is ’n voer­kraal­
FOTO: JMK – CC BY-SA 3.0
Die bont­bos­luis dra die siek­te hart­wa­ter oor.