Versindaba Paul Klee Archives : Versindaba
Andries Bezuidenhout. Die geskiedenis se engel
"Daar is 'n skildery deur Klee, getiteld Angelus Novus. 'n Engel in die afbeelding lyk of hy stip oor iets nadink, maar op die punt is om daarvandaan weg te beweeg. Sy oë is gesper, sy mond oop, sy vlerke gespan. Dít is hoe die engel van die geskiedenis moet lyk. Sy aangesig is na die verlede toe gedraai. Waar iets vir ons soos 'n ketting van opeenvolgende gebeure lyk, sien hy 'n enkele katastrofe wat onophoudelik soos wrakstukke voor sy voete neergesmyt word. Die engel sou graag wou verpoos, die dooies opwek en dit wat gebreek is weer heelmaak. Maar 'n storm woed vanuit die Paradys, het hom aan die vlerke beet en waai so onstuimig dat die engel hulle nie weer kan sluit nie. Die storm dryf hom genadeloos die toekoms in, waarop sy rug gekeer is, terwyl die rommelhoop voor hom ten hemele aangroei. Hierdie storm is dit wat ons vooruitgang noem."
Hierdie is my Afrikaanse vertaling van een van Walter Benjamin se veel aangehaalde aanhalings. Dit kom uit Über den Begriff der Geschichte. Dalk klink dit so lomp omdat Afrikaans te naby aan Duits is.
Die verwysing is natuurlik na Paul Klee, wat deel van Kandinsky se Blaue Reiter-groep was en later 'n dosent aan die Bauhaus was. Sylvia Plath het 'n paar gedigte geskryf wat deur van Klee se skilderye en etse geïnspireer is. Op 'n keer is Klee gevra wat hy werklik sou wou doen… of wat die hoogste vorm van kuns is… of iets soortgelyks. Hy was 'n skilder, het 'n gesonde belangstelling in musiek gehad en het gedigte geskryf. Sy antwoord was die poësie.
Die vroeë moderniste interesseer my op die oomblik. Dalk is dit omdat hulle 'n eeu gelede aan die werk was. Dalk is dit omdat hulle in soortgelyke tye as ons gelewe het, ook nie bewus was van die oorloë wat sou kom nie. Dalk is dit maar net omdat ek aanklank by die estetika vind – die pragtige geboue wat onbeskaamd aan 'n beter toekoms geglo het. Daardie elegante lyne beteken nou iets heeltemal anders, omdat die engel reeds verbygewaai het. Ons sit iewers op een van die rommelhope, kyk hoe die vlerke fladder.
Wat noem ons hierdie tyd?
Die volgende is 'n vertaling van een van Klee se gedigte, deur Anselm Hollo. Ek het dit op die internet opgespoor: