Vutivi na vutshila byo endla swiambalo, ithekinoloji leyi landzeleke. Tiyindlu tavanhu vakhale tisungule kuantswisiwa naswona kwalomu ka malembe ya 380,000 BC, vanhu vakhale vasungule ku aka tiyindlu hitimhadzi. Swiambalo swa swikhumba swa swiharhi swipfune vanhu leswaku va ya aka etindzawini totitimela, hiswona leswivangeleke leswaku vanhu vasungula ku valanga vahangalaka na tiko nkulu ro Afrika kwalomu ka malembe ya 200,000 BC. Vundzeni a hi mikarhi hinkwayo byi twisisekaka . Byi kala nkhulukelano na nhlangano wa miehleketo. Vumbiwa byi nyika mavonele mambirhi mayelana no kuma mahungu. Yosungula i ku tlakusa ku humesela mahungu erivaleni, leswi nga ta pfumelela muaka-tiko unwana ni unwana ku kuma mahungu laha swi kotekaka laya nga ta tsakela hi vanhu. Leswi swi ta endla leswaku va nghenela migingiriko yo simeka tipholisi hinkwato leti va lavaka ku ta vona ti simekiwile. Xavumbirhi; mindzulamiso leyi endlaka leswaku vaaka-tiko va sirhelela tinwana ta timfanelo ta vona leti nyikiweke eka Nawumbisi wa Timfanelo. Va nga ha kombela swivangelo leswi tsariweke swa xiendlo xihi kumbe xihi xa mafambisele lexi nga va khumbhaka. Ku ya emahlweni; va nga ha kombela hungu ra endlelo ro sirhelela timfanelo ta vona?