Ek wil die stelling maak, en ek sal graag die reaksie daarop hoor. In die oorlog is Susan se liggaamsruimte met die verkragting binnegedring waar sy in ’n hulpelose staat was. Met Hamilton-Peake voel dit vir my of sy hom in ’n sekere sin ook verkrag deur hom op die motorfiets te neem en aan haar litteken te laat vat. Met ander woorde, dit is amper asof sy hom binnedring en op dieselfde manier verkrag. Dit is die een stelling wat ek wil maak. En dan ook, sy gaan soek haar graf. Sy vind nie haar graf hier heel teen die einde nie, want sy is nie dood nie, maar ek wonder of sy regtig daardie besef het. Sy is wel nie fisies dood nie, so daar is nie ’n graf vir haar nie, maar sy is miskien op ’n ander vlak dood en dit is dalk hoekom sy nie ’n sterk reaksie toon op die empatie wat die twee mans vir haar wil gee en wat sy nie regtig aanvaar nie.
Kom ek begin deur te sê ons moet besef dat verkragting ’n seksuele misdaad is. Toe ek die toneel geskryf het waarna jy verwys, waar sy vir Hamilton-Peake op die motorfiets vat, het ek nie geweet wat gaan gebeur nie; dit moes ek ontdek. Daar was al vir my die skemering van ’n besef dat haar verhoudings in die algemeen en spesifiek met mans permanent besoedel is. Seks het vir haar besoedel geraak. Seks het vir haar ’n vermenging van intimiteit met geweld geraak. Daardie gewaarwording het toe ’n rol gespeel, maar wat ook ’n rol gespeel het, is dat daardie toneel aanvanklik anders gelyk het. Sy het teruggekom na die hospitaal en het bloot afgery op Hurst die dokter en Jacobs die ordonnans wat vir haar gewag het. Maar ná die manuskrip voltooi is, was een van Dan Sleigh se reaksies daarop dat daar darem vir hom te min geweld in hierdie boek is, te min slagvelde, dat daar darem te min van die oorlog gemaak word en dat hy tog so een of twee oorlogstonele in die boek sou wou sien.
En ek het teruggegaan en ek het gewonder, en ek het geweet, nee, oorlogstonele hoort nie in hierdie verhaal nie. Dit het ek seker geweet. Ek kan nie oorlogstonele hier inskryf nie. Dit is my boek, dit is nie oor die oorlog op daardie vlak nie. Maar ek het tog probeer agterkom wat hy wou sê, ek het dit aangevoel as kritiek, maar ek het vir myself gesê, sê hy eintlik iets anders? Wat bedoel hy daarmee? En toe ek daaroor gaan sit en dink het, toe het ek weer teruggekom na daardie toneel, en toe het ek dit herskryf met die afloop van die toneel as iets anders, waar sy eintlik haarself verbeel as ’n lansier,’n Britse lansier. Uit my blootstelling, uit jeugverhale oor die Anglo-Boereoorlog, het ek min of meer ’n idee in my kop gehad dat die Boere ontsettend bang was vir die Britse lansiers. Daardie soldate wat op sulke groot perde met stomp sterte gery het, wat eintlik nie galop het soos die Boere se ponies nie, maar sulke katagtige spronge gee, en die lansiers wat dan in ’n linie gestorm het en die lanse so laat sak het om die Boere te deurboor. Dit was absoluut skrikwekkend vir die Boeremagte om teen so ’n linie lansiers te staan te kom. En Susan het dan op daardie manier afgestorm gekom en haar lans laat sak. Daar is natuurlik seksuele simboliek in die toneel, sy het afgestorm op die linie Britse soldate wat vir haar ingewag het, ingewag het daar. So simbolies het sy oorlog gemaak en simbolies was daardie oorlog ’n seksuele oorlog.
Sy het teruggekom na haar graf, wat dan paradoksaal ook haar geboorteplek was. Dit is waar sy eintlik weer in ’n seker sin gebore is. In ’n stadium het ek agtergekom dat daar twee verhale is. Die een verhaal begin waar sy voor ’n deur in die hospitaal staan en die naam op die deur herken as dié van haar verkragter. En sy staan daar, op die piek van haar krag, op die toppunt van haar verligting, en dan word sy ingesuig in die donker gat wat nog steeds in haar is. En die ander verhaal begin waar sy uit hierdie donkerte wakker word en na die lig toe gaan. So hierdie bewegings van donker na lig en heen en weer tussen donker en lig is eintlik verstrengel deur die hele boek, en dit is eintlik wat ek agtergekom het, dit is wat lewe is, hierdie verstrengeling van donker en lig.
Francois het gesê die lewe is ’n verstrengeling van lig en donker. Alhoewel mens nooit kan sê nou het ek die punt bereik waar ek volkome die held of heldin is nie, dink ek wel dat jy volwassenheid, maturity, kan bereik deur jouself te leer ken. En te weet jy is miskien nie heeltemal so goed soos wat jy gedink het nie, maar miskien ook nie heeltemal so sleg soos wat jy gevrees het nie. Die rit op die motorfiets is ’n toneel van wraak, maar as dit verby is, dan voel Susan ’n aangetrokkenheid tot hierdie man. Dit is soos dit dikwels gebeur met dogters wat deur hul vaders misbruik word. Hulle haat die vaders, maar voel ook aangetrokke tot die vaders, en iets daarvan kry ons ook by Susan. So ek wil eintlik maar net pleit vir ambivalensie en ironie, vir verstrengeling en kompleksiteit. Want dit is wat jy in die lewe en in ’n goeie roman kry. Jy het nie ’n politikus se toespraak wat ’n simplistiese waarheid gee nie. ’n Oortuigende roman gee iets van die kompleksiteit van die lewe weer, van mense wat selde net skurke of net helde is.
In The Boer Whore ontmoet Susan Nell haar verkragters meer as 30 jaar uitmekaar uit. Liewe ouers ! Waar het ek ooit sulke str.....t geskryf ... dat sy beide gedurende die 2de wêreld oorlog raakgeloop het? Dit maak 'n helse verskil aan my geloofwaardigheid.
* Die feitelike raamwerk vir die boek is die verkragting van Susan Nell in die kamp, haar herstel in die grot en daarna vertrek na na Kaapstad en toe oorsee, alles met die hulp van die fotograaf en die Koopmanssusters. Opleiding as en diens as 'n psigiatriese verpleegster wat na Engeland toe is om meer van 'bomskok' te leer. Waar sy een van haar verkragters in die hospitaal gesien het.
* Haar kantoor, steriel skoon waar sy werk en 'n mengelmoes met Afrika inhoud as agtergrond teen die muur - tiperend van die twee persoonlikhede wat haar kop bewoon; die een uit die verlede wat steeds (aan nagevolge) ly en die ander saaklike vasberade en soms aggressiewe een wat wil opmaak vir die lyding en ervarings van die ander.
* Hierdie aspekte en gebeure soos wanneer, " . . . Nadat Jacobs haar by die hospitaal afgelaai het en sy skeeu van Rundle se huis en hy sy bril afhaal: “. . . dit is asof daardie argelose gebaar al was wat nodig was om haar los te maak van haarself. Dis asof sy toe eers, en op ‘n afstand, hoor wat sy gesê het en haarself daar sien staan, in ‘n nuwe wêreld sien staan . . . " (bls 25) laat my sterk vermoed sy is op die glyskaal van dissosiatiewe identiteitsversteuring (DIV), maar nog kort van die toestand waar die twee persoonlikhede herkenbaar verskillende is - die een is histories en die ander het nadat sy na Europa is oorgeneem. Dalk kan 'n mens dit vergelyk met toe Susan Draper weer Susan Nell geword het. Daar is ander instansies wat so 'n gevolgtrekking ook steun.
* Hierdie vertolking dat die Susan in die eerste verhaal 'n 'slagoffer van die oorlog was' met al die skade wat dit vir haar gebring het en dat sy dit daarna in Europe nà haar epifanie by die Koopmans te bowe gekom het en 'n 'normale' lewe gelei het afgesien van haar onvermoë om 'n (intieme) verhouding met 'n man aan te knoop." kom vir my so sterk na vore dat ek gedink het die skrywer het doelbewustelik iets soos DIV in gedagte gehad toe hy die boek geskryf het - 'n boek wat veel minder met die werklikhede van wat gebeur te doen het as met 'n beskrywing van wie en wat Susan presies is of was. Want toe sy voor die deur staan (Hfst 1) smelt die twee persoonlikhde weer saam en moet sy van nuuts af die helingsproses deurgaan; wat sy met die motorfietsrit en die wys van die litteken doen en toe sy die implikasies hiervan besef en die verkragter se dood aanvaar en verwerk kon sy met haar lewe voortgaan.
Vir my 'n baie besondere boek en ek was half verbaas om die voorafgaande gesprek met o.a. Francois Smith lees en besef dat ek dalk dinge mistas in my vertolking van wat ek gelees het. Dit is nou tensy, soos dikwels met skryfwerk gebeur, die karakter die beheer oor die verhaal oorneem en dinge stel soos dit moet hoort nie! Die boek verdien 'n veel meer volledige bespreking as net hierdie paar opmerkings.
Ek lees nou vir Kamphoer vir die derde keer. Dis asof ek dit nie kan klaar lees nie; alhoewel ek dit van tyd tot tyd moet neersit, bly dit my boei. Die voorafgaande sprekers met hulle toeligting en verwysing na die tyd van van die Anglo-Boere-oorlog en die huidige tydsgewrig hier in ons land, het vir my baie lig gewerp op die omstandighede en die persepsiess van die verskillende groeperinge,wat hier saamwoon. Ek hou van die begrip mosaiëk om ons klomp mense hier te beskryf.