• Hierdie (ietwat gewysigde) foto van dinaka-dansers is met dank oorge­neem uit die webwerf van die Greater Sekhukhune District Municipality by www.sekhukhune.gov.za • Met die plasing hiervan op ’n opvoedkundige en vrye webwerf soos Mieliestronk, word te goedertrou aangeneem dat ons hergebruik met volle erkenning en die nodige skakel na Sekhukhune in orde is. Indien nie, word enige moontlike kopiereghouer gevra om asseblief onverwyld met ons in verbinding te tree sodat die aangeleentheid so spoedig moontlik in die reine gebring kan word.
IE getrommel, getokkel en gefluit van die tradisionele instrumente is aan die verstil en die ritmiese voetegestamp op die Afrika-patroon word al hoe minder gesien... in ’n nuwe tyd waarin die eentonige geronk van die vuvuzela besig is om die norm te word...
BO: Jy sou nie dink dat iets melodieus uit só ’n skedonk van ’n eiegemaakte ghitaar kan voortkom nie, maar hierdie Pedi-seun reken blykbaar nie so nie. In sy leefwêreld, soos in dié van die res van sy mense, beklee musiek immers ’n baie belangrike plek.
LINKS: ’n Pedi-vrou met ’n maropa-trom. Die dinaka, waarvoor die maropa ook gebruik word, word egter net deur mans gedans.
Dinaka-groepe is ensembles wie se bedrewenhede van die een geslag na die volgende oorgedra word. Kinders ontvang kleintyd reeds ’n naka-fluit wat hulle leer bespeel terwyl hulle ook die moeilike danspassies leer bemeester deur eenvoudig die ouer mense na te boots.
Maar wanneer voer die Pedi dan nou eintlik hul dinaka uit? Dit gebeur by baie feestelike geleenthede, vertel Laurie Levine, en daar is selfs sekere groepe wat ’n beroep van hul musiek maak deur by troues en ander plegtighede op te tree. In die meeste landelike omgewings waar die baPedi woon, is daar elke week dinaka-byeenkomste, gewoonlik Sondagoggende naby die hoofman se kraal. Kompetisies word ook in stedelike gebiede gehou waar mense van die baPedi saamgetrek is.
Die Skotse rokkie word in die dans kenmerkend oor die heupe en boude rondgeswaai en word selfs stuitig aangewend wanneer hulle met ’n wip van die bekken verraai dat hulle wel iets onder die rokkie aanhet.
LAURIE LEVIN beskryf die dinaka-dansuitvoering as drie of vier sekwensies met ’n soortgelyke formaat. Die mans vorm rye en begin eers op hul fluite speel wanneer die leier met sy naka aandui dat die dans nou begin. Die uitvoerders staan in ’n ry en beweeg dan ná etlike minute in ’n kring.
Regdeur die dans verander hulle van rigting. Eers dans hulle teen die gang van die horlosiewysers om die tromme in die middel en kyk binnewaarts. Dan spring hulle om en kyk uitwaarts om nou weer saam met die horlosiewysers te dans. Hierna tol hulle weer om met die gesigte gekeer na die middel van die kring. Die dans eindig wanneer hulle nader na die tromme beweeg terwyl hul rûe na die tromme gedraai is.
WAAR die dinaka die manlike vorm van die baPedi se ou musiekstyl die kiba is, is daar volgens die webwerf Reference.com ook ’n vroulike vorm. ’n Groep vroue sing liedere (koša, meervoud dikoša), terwyl enkelinge op ouer lirieke sal improviseer. Hulle word begelei deur tromme (meropa), wat vroeër van hout was maar tans van olietromme en melkkruike gemaak word.
LINKS: ’n Pedi blaas op ’n sinjaalhoring (phalaphala). Kon so ’n ruwe beuel ’n voorloper gewees het van die naka-fluit? Die horing lyk eerder na iets soos die oupa van die vuvuzela!
Om tot die onsekerheid by te dra, bied die webwerf Africa.Eduprojects.net weer die volgende verduideliking oor die herkoms van die woord dinaka: Hierdie soort musiek sou volgens oorlewering glo ontstaan het by ’n man wat baie lank gelede gelewe het en wie se naam Dinaka was. Hierdie Dinaka het baie van dans en sing gehou en instrumente gemaak wat spesiaal vir sy musiek ontwerp is. Daar word vertel dat wanneer hy sy musiek gedans en gesing het, die mense van sy dorpie om hom saamgedrom het om te kyk en te luister. En toe Dinaka sterf, het hy as ’t ware in sy musiek bly voortlewe.
Nou ja, al wat ons vir seker weet, is dat dinaka niks te doen het met dié Naka wat tot ’n aantal jare gelede ’n beroemde Vrystaatse rugby-Springbok was en daarna die Cheetahs se afrigter geword het nie!
AIE mense beskou hom as die grootste dramaturg van alle tye—hierdie veel geroemde Engelse volkskrywer wat nou al sowat vier eeue lank ’n unieke plek in die wêreldliteratuur beklee. Wat meer sê, sy voortreflike pennevrugte is vandag selfs gewilder as ooit en word in meer lande opgevoer en gelees as ooit tevore. Boonop doen die moderne rolprent- en televisiebedryf ywerig mee om sy roem te verewig.
En, inderdaad, in sy blywende en selfs toenemende gewildheid word die profesie van sy tydgenoot Ben Jonson vervul dat hy "nie van ’n era nie, maar vir alle tye was".
Trouens, party mense glo vas dat die werke wat sy naam dra eenvoudig ’n ander outeur, of selfs outeurs, móét gehad het maar om die een of ander rede hul beslag onder die naam van die akteur Shakespeare gekry het (hy was op sy dag ook ’n bekende Londense toneelspeler).
Maar kan dit rêrig so wees? Nou ja, seker darem nie sommer nie, reken die meeste Shakespeare-geleerdes. Maar dit bly ’n feit dat daar sekere tergende teenstrydighede in William Shakespeare van Stratford se mondering is. Daar word byvoorbeeld gewonder hoe ’n man met sy eenvoudige, landelike agtergrond en beperkte skoling die ontsaglike insig, kennis en rypheid kon geopenbaar het wat so oorweldigend uit sy geskrifte spreek.
Die groot probleem lê by die feit dat weinig oor sy lewe opgeteken is—of indien daar tog meer amptelike dokumente oor hom was, het hulle nie behoue gebly nie. Hoe ook al, op die karige klompie wat wel bestaan—veral die kerk- en regsdokumente—is al in hele boekdele voortgeborduur. ’n Indrukwekkende profiel is daaruit opgebou en ’n mens moet tog aanvaar dat groot dele daarvan waar moet wees.
In William se vroeë kinderdae was pa John ’n besonder suksesvolle sakeman wat later ook belangrike openbare poste in Stratford beklee het. In die 1570's het dit egter blykbaar minder voor die wind met hom gegaan.
REGS: Die geboortehuis van Shakespeare in Stratford-upon-Avon. Die linkerdeel van die huis was die woonplek, terwyl William se pa die res van die huis vir sy sakebedrywighede gebruik het.
Hoe lank William op skool was, weet ons ook nie, maar dit moet lank genoeg gewees om ten minste die fondament vir sy merkwaardige skryfvermoë te kon gelê het. Dit is egter eweneens bekend dat hy nooit enige universiteit besoek het nie—een van die feite wat steeds die debat oor die ware outeurskap van sy werke brandend hou.
SEWE jaar lank verdwyn William Shakespeare effektief uit alle argiefstukke om omstreeks 1592 in die hoofstad Londen op te duik. Hy is nou al ’n bekende akteur en dramaturg, maar hy het sy gesin in Stratford agtergelaat. Volgens een vertelling het hy Stratford omstreeks 1586 verlaat, nadat sir Thomas Lucy, ’n plaaslike vrederegter, hom daarvan beskuldig het dat hy herte uit sy hertekamp gesteel het. Miskien steek daar tog iets in hierdie storie as ’n mens kyk na die sprekende karikatuur van sir Thomas as Justice Shallow in Shakespeare se werk The Merry Wives of Windsor.
Wat die geval ook al was, in 1592 word daar in Londen duidelik na sy persoon verwys wanneer die dramaturg Robert Greene hom in ’n rare pamflet bykom. Greene kryt hom uit as " ’n verwaande kraai… wat reken hy kan die bestes ewenaar deur rymlose verse in hoogdrawende taal te skryf".
Baie van Greene se onvergenoegdheid is veroorsaak deur die feit dat Shakespeare, ’n akteur, hom aangematig het om aan verhoogstukke te peuter. Akteurs is in daardie dae, om die minste te sê, glad nie hoog geag nie. Hul stand het ook geblyk uit die feit dat hulle sleg betaal is, tensy hulle gelukkig genoeg was om die begunstiging (geldelike steun) van 'n edelman te geniet.
Shakespeare het selfs dikwels sy eie dramas herskryf om by die akteurs of die betrokke situasies aan te pas. Hy het ook die temas en toneelstukke van andere vrylik gebruik. Só het hy byvoorbeeld dikwels Holinshed se Chronicles en Plutarch se Lives as bronne vir sy werke gebruik. Die resultaat was altyd ’n doeltreffender stuk werk as die oorspronklike.
Ondanks Greene se wrewel moet Shakespeare groot belofte getoon het. Teen 1594 was hy nie net ’n akteur en skrywer vir die toneelgeselskap die Lord Chamberlain’s Men nie (wat tot die King’s Men hernoem is nadat James I die troon in 1603 bestyg het), maar hy was ook ’n bestuursvennoot in die onderneming. Die troep het die groot gunsteling geword van ’n Londense publiek wat dol oor die teater was.
As ’n akteur was Shakespeare waarskynlik bevoeg, maar nie uitmuntend nie. Sy superieure vernuf as ’n dramaturg was natuurlik iets heeltemal anders en daarbenewens was hy klaarblyklik ook ’n slimmerige sakeman. In 1599 is die befaamde Globe Theatre gebou, waarvan hy ook ’n vennoot was en waar die meeste van sy latere dramas, insluitende sy groot tragedies, die eerste keer opgevoer is.
Sy toenemende welvaart word reeds in 1597 duidelik, wanneer hy New Place, ’n groot huis in Stratford, vir sy vrou en dogters koop. Trouens, hy raak so beroemd en welvarend dat hy in 1612 gerieflik in Stratford kan aftree. Hy ontvang daarna besoeke van sy vriende uit Londen.
IN 1611 stel Shakespeare sy testament op waarin hy sy eiendomme aan sy dogter Susanna bemaak (wat in 1607 met ene dr. John Hall getrou het). Aan sy dogter Judith laat hy £300 na en aan sy vrou Anne "my naasbeste bed".
In 1613, tydens 'n opvoering van Henry VIII in die Globe, het ’n kanon wat vir die verskyning van die koning afgevuur is, die strooidak aan die brand laat raak. Binne ’n uur was die teater heeltemal verwoes. Dit is die jaar daarna herbou, hoewel Shakespeare hom toe al aan die teaterlewe onttrek het.
Hy het nietemin baie geld as gevolg van die brand verloor, maar tog welgesteld gebly. Hy het in die oprigting van die nuwe Globe gedeel. ’n Paar maande voor die brand het hy ook ’n huis as belegging in ’n deftige buurt van Londen gekoop.
In April 1616 -- glo op 23 April, op sy verjaardag, dog dalk moet ’n mens dié datum maar met ’n knippie sout neem -- is die befaamde digter en dramaturg in sy huis aan koors oorlede. Hy is begrawe binne-in die kerk waar hy gedoop is, langs die hoë altaar, soos dit die beroemdste burger van Stratford betaam. Op sy grafskrif, wat vermoedelik deur homself geskryf is, vervloek hy enigeen wat dit sal durf waag om sy beendere te versteur. Niemand het in elk geval nog ooit probeer nie!
Met dit alles gesê, huiwer die tergende vraag dus steeds op die agtergrond of die man van Stratford wel die groot gees kon gewees het agter die onsterflike skeppings wat ná 400 jaar vir ’n menigte aanhangers steeds so vars bly as vanoggend se koerant. Miskien doen ons hom ’n groot onreg aan deur enigsins daaroor te twyfel. William Shakespeare reik mos darem oor die eeue ná ons uit met ’n eiesoortige nalatenskap wat waarskynlik nooit in die Westerse beskawing geëwenaar sal kan word nie.