'n Ander perspektief op kruisiging en opstanding - Dr. Piet Odendaal
‘n Ander perspektief op kruisiging en opstanding
Deur Dr. Piet Odendaal op 1 Januarie 2012
Deur die letterlike interpretasie van die Bybel – as sou dit 'n geskiedenisboek wees – het die ortodokse Christendom die geestelike betekenis van die Skrif totaal verwring en hul dogmas en leerstellings daarop gebou.
Hierdie artikel fokus op 'kruisiging' en 'opstanding' as waarskynlik die mees prominente voorbeelde van dié letterlike mistastings. Dis ook tydig om 'n ander perspektief oor hierdie begrippe op die tafel te plaas, gesien die baie gesprekke, artikels, briewe en debatte oor die opstanding gedurende 2011. Die meningsverskille – pro en contra – het hoofsaaklik gewentel om die begrip van opstanding as fisiese gebeurtenis.
Volgens kerklike dogma is Jesus gekruisig vir die sondes van die mensdom en sal diegene wat dit glo, fisies opstaan op 'n oordeelsdag om die ewige lewe te beërwe. Jesus het dit nooit geïmpliseer nie; en Paulus plaas kruisiging en opstanding in 'n geestelike konteks, as prosesse wat in die bewussyn van individue moet plaasvind. Wat Paulus geestelik geïnternaliseer het, het ortodokse Christelikes – deur letterlike interpretasie – materieel geëksternaliseer.
Verskeie stellings van Paulus bevestig dat hy nie met 'kruisiging' verwys na kruisiging van die historiese Jesus nie. Hy impliseer 'n interne proses waardeur elke individu moet gaan op sy of haar geestelike reis na die koninkryk van God. Interne kruisiging is die oorkoming of vernietiging van die ego, die 'laer self', met sy begeertes en swakhede. Sonder kruisiging van die laer self, kan daar geen opstanding tot bewussyn van die Christus in ons – die Hoër Self – en die koninkryk van God wees nie.
Jesus se liggaam is gekruisig – sy Hoër Self is nie geraak nie. Sy kruisiging het gedien as 'n 'geleefde gelykenis' om die lering oor te dra dat die self gekruisig moet word om geestelike opstanding tot bewussyn van die Self moontlik te maak. Kruisiging is 'n proses om beheer van die laer self oor die bewussyn te verbreek. Paulus maak dit duidelik in die volgende verse:
"Ons weet tog dat die sondige mens wat ons was, saam met Christus gekruisig is, sodat ons sondige bestaan beëindig kon word. Ons is dus nie langer slawe van die sonde nie." (Romeine 6:7).
"Ek is saam met Christus gekruisig, en nou is dit nie meer ek wat lewe nie, maar Christus wat in my lewe." (Galasiërs 2:19-20). Die 'ek' waarna Paulus verwys is die laer self; hy leef nou in bewussyn van die Christus in hom.
"Dié wat aan Christus Jesus behoort, het hulle sondige natuur met al sy hartstogte en begeertes gekruisig." (Galasiërs 5:24).
"Want om te lewe, is vir my Christus, en om te sterf is vir my wins." (Filippense 1:21). 'Om te sterf' en kruisiging simboliseer dieselfde proses van losmaking uit beheer deur die laer self.
"Daarom moet julle die aardse dinge doodmaak wat nog deel van julle lewe is" (Kolossense 3:5).
Die kerklike leerstelling oor Jesus se versoeningsdood trek ongetwyfeld ondersteuning uit die volgende woorde van Paulus: "Wat my betref, broers, toe ek na julle toe gekom het om die geheimenisvolle waarheid van God aan julle te verkondig, het ek nie met hoë woorde of groot geleerdheid gekom nie. Ek het my voorgeneem om met julle oor niks anders te praat nie as oor Jesus as die Christus, en wel oor hom as die gekruisigde." (1 Korintiërs 2:1-2).
Ortodokses interpreteer die woorde letterlik en bemerk nie die insinuasie wat Paulus hier maak nie. Hy impliseer sonder om juis doekies om te draai, dat die betrokke lesers eintlik nie die geestelike vermoë het om verder as die letterlike te verstaan nie. Dit word slegs vier verse later bevestig: "Tog is wat ons verkondig wysheid, maar net vir dié wat daarvoor ryp is, en dan 'n wysheid wat nie van hierdie wêreld is of van die heersers van hierdie wêreld nie. Hulle is buitendien aan die ondergaan. Wat ons verkondig, is die wysheid van God, die verborge waarheid wat bedek was en wat God van ewigheid af vir ons voorbestem het tot ons ewige heerlikheid.(1 Korintiërs 2:6-7).
'Wysheid van hierdie wêreld' en 'heersers van hierdie wêreld' verwys na die kultuur van materialisme en geestelike blindheid waaronder meeste mense in daardie tyd geleef het – en waarskynlik vandag nog leef. Hulle was nie ryp om deur te dring tot die 'verborge waarheid wat bedek was nie.' Paulus dui aan dat sy lesers nie geestelik ontvanklik was nie, en het daarom besluit om met hulle "oor niks anders te praat nie as oor Jesus as die Christus, en wel oor hom as die gekruisigde." Dit was die 'melk' waarmee hy hulle moes voed:
"Broers, ek kon met julle nie praat soos met mense wat hul deur die Gees van God laat lei nie; ek moes praat soos met wêreldse mense, soos met kindertjies in die geloof in Christus. Ek het julle met melk gevoed, nie met vaste kos nie, want julle kon dit nog nie verteer nie. En julle kan dit ook nog nie verteer nie, want julle is nog wêreldse mense." (1 Korintiërs 3:1-3).
HOE MOET ONS DIE LAER SELF KRUISIG? Deur volgehoue poging en strewe – soos Paulus dit stel: "Ek sterwe dag vir dag." (1 Korintiërs 15:31). Thomas à Kempis skryf in The Imitation of Christ, "Realize that you must lead a dying life; the more a man dies to himself, the more he begins to live unto God."
Die volgende stelling deur Jesus is betekenisvol: "Ek is die opstanding en die lewe." (Johannes 11:25). Hy het nie gesê dat hy na sy sterwe sal opstaan en dat dié wat dan aan sy 'versoeningsdood' gaan glo eendag opstanding sal beleef nie – nee, hy het slegs gesê, "Ek is die opstanding en die lewe."
Hoe moet ons hierdie woorde interpreteer? Die antwoord is opgesluit in die volgende stelling van Paulus: "Dit is die geheimenis wat eeue en geslagte lank verborge was, maar wat nou geopenbaar is aan die mense wat aan Hom behoort. God het besluit om aan hulle bekend te maak hoe seënryk en heerlik hierdie geheimenis vir die nasies is. Die inhoud daarvan is: Christus is in julle, Hy is julle hoop op die heerlikheid." (Kolossense 1:26-27).
Paulus se verklaring, "Christus is in julle", is amper tematies van sy sendbriewe as dit allegories verstaan word. Alhoewel Christus in elkeen van ons is, word dit net verwerklik as ons die bewussyn daarvan bereik. Deur dít te verstaan, kan ons ook Jesus se woorde verstaan, "Ek is die opstanding en die lewe": die "Ek" waarna Jesus verwys is die Christus in hom – dieselfde Christus of Hoër Self, wat in ons almal is. Daarom, sal elke mens wat Christus-bewussyn bereik, ook met gesag kan sê, "Ek is die opstanding en die lewe." Opstanding behels die bewussyn se finale wegbreking uit beheer van die laer self, en opheffing tot die Hoër Self. Dit beteken ook ingang tot die koninkryk van God.
Om die begrip van 'opstanding' verder toe te lig, moet kennis geneem word dat waar Paulus die woord 'dood' gebruik, hy deurgaans verwys na 'geestelike dood', en nie fisiese dood nie. Geestelike dood is 'n toestand waarin die bewussyn totaal versink is in die materiële. Hierdie metafoor blyk duidelik uit die volgende verse:
"Want wat die vlees bedink, is die dood, maar wat die Gees bedink, is lewe en vrede." (Romeine 8:6).
"Daarom dan, broeders, is ons skuldenaars, nie aan die vlees om na die vlees te lewe nie – want as julle na die vlees lewe sal julle sterwe; maar as julle deur die Gees die werke van die liggaam doodmaak, sal julle lewe." (Romeine 8:12-13).
"Julle was dood as gevolg van julle oortredings en sondes wat voorheen julle lewenswyse gekenmerk het. Julle het gelewe soos hierdie sondige wêreld en julle laat lei deur die vors van die onsigbare magte, die gees wat daar nou aan die werk is in die mense wat aan God ongehoorsaam is." (Efesiërs 2:1-2).
"Word wakker, jy wat slaap, en staan op uit die dood, en Christus sal jou lewe verlig." (Efesiërs 5:14).
Jesus verwys metafories na 'dood' in dieselfde sin: "Voorwaar, voorwaar, Ek sê vir julle, daar kom 'n uur, en dit is nou, wanneer die dode die stem van die Seun van God sal hoor; en die wat dit gehoor het, sal lewe." (Johannes 5:25).
Ten einde die opstanding te beleef, moet ons geestelike dood oorkom. Dit is die betekenis van Paulus se bekende woorde: "Die laaste vyand wat vernietig word, is die dood." (1 Korintiërs 15:6).
Ons is vasgevang in grafte en tronke
Die Bybel, Gnostiese skrywers, en filosowe, gebruik soms terme soos grafte en tronke as metafore om die toestand van geestelike dood te versinnebeeld. (Van die aanhalings is in Engels – Afrikaanse vertalings is nie beskikbaar nie).
"Tree op as profeet, sê vir hulle: So sê die Here, my God: Ek sal julle grafte oopmaak, en julle laat uitkom, my volk." (Esegiël 37:12).
"Ek maak jou my verbond met my volk, my lig vir die nasies. Jy sal blindes laat sien, jy sal gevangenes uit die tronk bevry; wie in donkerte van die gevangenis sit, sal jy laat uitgaan." (Jesaja 42: 6-7).
The Gnostic Book of Thomas the Contender: "Woe to you who hope in the flesh and in the prison that will perish! How long will you be oblivious? And how long will you suppose that the imperishables will perish too? Your hope is set upon the world, and your god is this life! You are corrupting your souls! ... Woe to you, captives, for you are bound in caverns!"
Pythagoras: "We are strangers in this world, and the body is the tomb of the soul."
In Phaedrus, verwys Plato na die menslike siel as "enshrined in that living tomb which we carry about, now that we are imprisoned in the body, like an oyster in his shell."
Philo van Alexandrië: "Now, when we are alive, we are so though our soul is dead and buried in our body, as if in a tomb. But if it were to die, then our soul would live according to its proper life, being released from the evil and dead body to which it is bound."
Opstanding is die bevryding van die menslike siel of bewussyn uit die metaforiese graf of tronk. Dit is in hierdie sin wat Jesus gesê het, "As julle aan my woorde getrou bly is julle waarlik my dissipels, en julle sal die waarheid ken, en die waarheid sal julle vry maak." (Johannes 8:31).
Die opstanding is nie fisies van aard nie
Paulus verwerp ondubbelsinnig die opstanding van fisiese liggame: "Maar dit verklaar ek, broeders, dat vlees en bloed die koninkryk van God nie kan beërwe nie; ook beërwe die verganklikheid nie die onverganklikheid nie." (1 Korintiërs 15: 50)
Die volgende aanhalings uit twee van die Gnostiese geskrifte wat in 1945 by Nag Hammadi in Egipte ontdek is, dui aan dat ons die opstanding moet bereik terwyl ons nog op aarde leef. Dit negeer die opstanding van fisiese liggame.
The Gnostic Gospel of Philip: "Those who say they will die first and then rise are in error. If they do not first receive the resurrection while they live, when they die they will receive nothing."
The Treatise on the Resurrection: "The resurrection is the revelation of what is, and the transformation of things, and a transition into newness ... Therefore, do not think in part, O Rheginos, nor live in conformity with this flesh for the sake of unanimity, but flee from the divisions and the fetters, and already you have the resurrection."
Die vooraanstaande kerkvader Originus (185-254) skryf in satiriese taal: "Certain persons, then, refusing the labour of thinking, and adopting a superficial view of the letter of the law, and yielding rather in some measure to the indulgence of their own desires and lusts, being disciples of the letter alone, are of opinion that the fulfilment of the promises of the future are to be looked for in bodily pleasure and luxury; and therefore they especially desire to have again, after the resurrection, such bodily structures as may never be without the power of eating, and drinking, and performing all the functions of flesh and blood, not following the opinion of the Apostle Paul regarding the resurrection of a spiritual body."
VOORDAT NIE BESEF WORD DAT die Bybel allegories / simbolies verstaan moet word nie, sal die volgende woorde wat Paulus oor die Israeliete geskryf het, essensieel ook op ortodokse Christene van toepassing bly: "Maar hulle sinne is verhard. Want tot vandag toe bly by die lesing van die Ou Testament dieselfde sluier sonder dat dit opgelig word – die sluier wat in Christus vernietig word. Ja tot vandag toe, wanneer Moses gelees word, lê daar 'n sluier oor hulle hart." (2 Korintiërs 3:14-15). Paulus impliseer dat die sluier deur die lig van Christus-bewussyn vernietig word.
Die kerk het deur die eeue heen vasgeklou aan die letterlike verstaan van die Bybel, wel wetende dat die soeke na, en verstaan van, allegoriese betekenis, die doodsteek van irrasionele dogmas en leerstellings sou beteken.
Dit moet ook gesê word dat ateïste en agnostici wat so graag die oënskynlike teenstellings en absurditeite in die Bybel uitwys en daardeur die kerke aanval, nooit tekens toon dat hulle hoegenaamd enige begrip vir allegoriese interpretasie het nie. Daardeur openbaar hulle dieselfde gebrek aan insig as diegene wat hulle so graag aanval en verkleineer.