Trevor Manuel: ‘Zuma het kabinet laat ontplof’Trevor Manuel kort voordat hy met sy getuienis voor die kommissie van ondersoek na staatskaping begin het. Foto: Karen Sandison/ANA Trevor Manuel, voormalige kabinetsminister, het Donderdag aan die Zondo-kommissie van ondersoek gesê die voormalige president Jacob Zuma se uitbreiding van die uitvoerende gesag “het die kabinet laat ontplof”. Manuel het gesê daar was in Oktober 2010 tydens een van Zuma se grootste kabinetskommelinge aansienlike veranderinge in hoe kabinetaanstellings gemaak is. Dié kabinetskommeling het tien ministeriële veranderinge tot gevolg gehad, met sewe ministers wat in die pad gesteek is. Manuel het getuig hoe Zuma se besluit om sommige staatsdepartemente in twee te verdeel en nuwes te skep die regering opgeblaas het, en hoe die aanstelling van Bathabile Dlamini en Malusi Gigaba die norme van die kabinet verander het. Daar word wyd geglo dat Zuma weerstandige ministers met buigbares vervang het op aandrang van die Gupta-familie sodat hul sakebelange met die regering bevorder kon word. Adjunkhoofregter Raymond Zondo groet die kommissie voordat die getuienis van Trevor Manuel begin. Foto: Karen Sandison/ANA “Dit het die kabinet laat ontplof. Sedert 2009 is nuwe posisies geskep deur departemente te verdeel en nuwes op die been te bring,” het Manuel gesê. “Byna elke posisie het ŉ adjunkminister gehad met sommiges wat sommer twee adjunkministers gehad het. Daar was geleentheid vir begunstiging toe die kabinet só uitgebrei is en die manier waarop dit gedoen is.” Manuel het gesê volgens artikel 85 van die Grondwet moet die president rasionele denke toepas wanneer kabinetsministers aangestel word, maar daar is niks daarmee verkeerd om ander te raadpleeg oor wie aangestel moet word nie. As voorbeeld het hy genoem oudpres. Thabo Mbeki het hom in 1999 ingelig van sy heraanstelling as minister van finansies in die teenwoordigheid van Kgalema Motlanthe, maar hom gevra om nie vir enigiemand anders te sê voor die amptelike aankondiging nie. “Daar moet ŉ objektiewe toets vir rasionaliteit wees. Daar moet ŉ toewyding wees om die republiek te bevorder en om getrou aan die republiek te wees. As daardie woorde hul betekenis verloor, dan sal die gedrag nie volg nie,” het Manuel gesê. Siphiwe Nyanda by die kommissie van ondersoek na staatskaping. Foto: Karen Sandison/ANA “Die kwessie oor konsultasie met ander vereis interpretasie van die ampseed van die president, wat die republiek moet bevorder.” Manuel het ook aan die kommissie gesê dat Fikile Mbalula, voormalige kabinetsminister, in Augustus 2011 tydens ŉ vergadering van die ANC se nasionale uitvoerende komitee (NUK) erken het die Guptas het hom in kennis gestel van sy aanstelling as minister van sport. Mbalula is in November 2010 aangestel as minister van sport nadat hy voorheen adjunkminister van polisie was, maar het eers byna ŉ jaar later erken die Guptas het hom na bewering hiervan ingelig. Manuel sê Zuma was teenwoordig toe Mbalula met die sak patats vorendag gekom het, maar het geen reaksie daarop getoon nie. “Daar was ŉ intense gesprek oor die invloed van die Guptas in reaksie op wat aanvanklik as ŉ politieke oorsig begin het. Toe dit Mbalula se beurt was om te praat, het hy baie emosioneel geraak. Ek sê nie hy het gehuil om hom te verneder nie, maar hy was besonder emosioneel,” het Manuel gesê. “Hy het gesê hy is na Saxonwold ontbied en deur die Guptas ingelig [van die aanstelling]. Hy was aanvanklik baie opgewonde om deel van die kabinet te wees, want dit het gevoel soos bevordering. Maar terugskouend stem hy saam dit was nie die Guptas se plek om hom in te lig nie. Dit was die prerogatief van die president en daardie prerogatief is geskend.” Manuel se getuienis sou ná middagete voortgesit geword het. Ná hom sal nog ŉ voormalige kabinetsminister, Siphiwe Nyanda, na verwagting getuig.