BO: Kommandeur Jan van Riebeeck maak kennis met die Khoi-Khoi met sy aankoms in die Kaap. Hy sou vee vir die nuwe ver­versingspos van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie bekom deur die Khoi-Khoi byvoorbeeld tabak, pype en koperdraad in ruil daarvoor aan te bied.
• Daar is die San (ook Boesmans genoem), ’n volkie van klein, geel mensies, wat op en van die veld lewe en wie se daaglikse bestaan meestal wentel om die uintjies en ander veldkos wat hulle in hul omswerwinge kan vind en die wild wat hulle in hul jagtogte kan plattrek.
• Nog ’n volk wat Van Riebeeck hier aantref, is die Khoi-Khoi. Dié is veeboere wat—volgens die intrekkende blankes se waarneming—so hortend praat dat dit vir hulle klink soos “hot en tot’’. Die Europeërs noem hulle toe die Hottentotte, maar hierdie woord sou later as ’n skeldnaam aangevoel word, soseer dat hulle vandag liefs die Khoi-Khoi genoem word.
• Die derde groep mense wat in 1652 in die teenswoordige Suid-Afrika bestaan, is die swart volkere wat oor eeue heen van veel verder noord op die vasteland van Afrika na Suid-Afrika getrek het. Hulle vestig hulle veral in die vrugbare en reënryke ooste van Suid-Afrika, met die gevolg dat Van Riebeeck in die suidweste eintlik nie kontak met hulle het nie. Eers later kom wit en swart in verbinding met mekaar, wat ook tot verskillende konfrontasies lei—skermutselings en selfs oorloë.
Die swartmense se kultuur is veel meer gestruktureerd as dié van die Khoi-Khoi en veral dié van die San. Trouens, die stelsel van ruilhandel is hier reeds op so ’n hoë ontwikkelingsvlak dat daar by hulle selfs iets soos “kommoditeitsgeld” bestaan.
REGS: Die heuwel van Mapungubwe, eeue gelede die toneel van ’n betreklik bedrywige handelsenstrum in Suid-Afrika.
wat dit op hierdie bladsy in die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web gepubliseer en kopiëring, verspreiding en/of wysiging vergun ingevolge die bepalings van die GNU Free Documentation License, Weergawe 1.2 of enige latere weergawe wat deur die Free Software Foundation gepubliseer word
Tog was dit die Europeërs wat geld en ’n omvangryke vryehandelsekonomie na Suid-Afrika gebring het. Ná die vestiging van ’n verversingspos aan die Kaap het veral Franse, Duitse en Engelse immigrante hulle mettertyd by die Nederlanders gevoeg. Talle plase het ontstaan waar met vee geboer en/of verskillende gewasse gesaai of gekweek is, met die gevolg dat die ekonomie in die destydse Kaapland bowenal om die boerdery gewentel het. In die begin van die 1800’s het Brittanje die beheer van die Kaap oorgeneem.
Ook in die latere Suid-Afrikaanse gebiede van Natal, die Vrystaatse Boererepubliek en Zuid-Afrikaanse Boererepubliek (Transvaal) sou die boerderybedryf aanvanklik die botoon voer nadat daar uit die Brits-beheerde Kaapland na die noorde getrek is (die sogenaamde Groot Trek). Die Afrikaners is immers nie verniet “Boere” (met ’n hoofletter) genoem nie.
Natuurlik is die boedery dikwels net beoefen om self die tering na die nering te kon sit: elke boer het maar basies vir sy eie gesin alleen gesorg en nie soseer veel van sy produkte aan andere verkoop nie. Rondtrekkende smouse wat by die boere aangedoen het, moes ook meermale daarmee vir lief neem om byvoorbeeld vee te neem in ruil vir hul negosiegoed—dus steeds ’n geval van ruilhandel.
BO: Nie in Suid-Afrika nie, maar ook vir ons eie grootjies sou dit straks glad nie so ’n onbekende situasie gewees het nie: iemand teken in die negentiende eeu in op ’n koerant om die uitgawes gereeld te kan ontvang, maar betaal die koerantbaas met ’n hoender!
Maar alles is heeltemal oorskadu deur die ontdekking van die rykste goudrif ter wêreld in 1886 aan die Witwatersrand. Dit het so ’n groot invloed op ons land as geheel en sy staatshuishouding gehad, dat goud jare lank as die ruggraat van die Suid-Afrikaanse ekonomie beskou is en steeds ’n uiters belangrike komponent daarvan vorm. Sowat die helfte van die goud wat nog ooit op aarde geproduseer is, is Suid-Afrikaanse goud.
Tot ’n ekonomie wat deur die landbou oorheers is—wat, soos ons gesê het, merendeels op ’n selfversorgende grondslag beoefen is—het goud ’n nuwe sektor toegevoeg wat die kenmerke sou dra van ’n meer ontwikkelde, geïndustrialiseerde en “kapitalistiese” land met sy grootskaalse finansiële transaksies, maatskappyevorming, spekulasie, kredietskepping, noem maar op.
Ons land het wel ’n enorme ekonomiese insinking beleef, veral in die laaste jare van die apartheidsjare van die tweede helfte van die twintigste eeu, toe feitlik die hele wêreld sy rug op die blanke minderheidsregering gedraai het. Maar die wiel het behoorlik gedraai nadat pres. Nelson Mandela in die 1994 die leisels oorgeneem het in ’n regering van nasionale eenheid. Tans is Suid-Afrika weer almal se vriend, hoewel waarnemers reken dat die letsels van apartheid nog geslagte lank in die land gesien sal word.
LINKS: Suid-Afrika se diamante bly in die nuus. Die legendariese Premier-diamantmyn by Pretoria het in 2009 weer ’n prestasie behaal toe hierdie blou diamant van 7,03 karaat uit die myn op ’n veiling in Genève, Switzerland, vir ’n wêreldrekordprys van R81 miljoen verkoop is. Dit is glo die hoogste prys wat nog vir ’n edelsteen op ’n veiling betaal is. ’n Hongkongse versamelaar het per telefoon die hoogste bod ingesit op die veiling wat deur die gerekende afslaersfirma Sotheby’s aangebied is. Die koper het besluit om dit die Ster van Josephine te noem. Die wêreldberoemde Cullinan-diamant, die grootste diamant wat nog ooit gekry is, is reeds in 1905 ook in die Premier-diamantmyn gevind. Die Cullinan het ongeslyp 3106,75 karaat geweeg en is geslyp tot meer as honderd diamante met ’n bykans vlekvrye kleur en helderheid. Die twee grootstes, Cullinan I en II, is deel van die Britse kroonjuwele.
Die ekonomiese verlangsaming wat die hele wêreld sedert 2008 in sy greep het, met hernieude finansiële storms wat in 2011 oor Europa begin woed het, laat Suid-Afrika weliswaar nie ongeskonde nie.
Soos een hoopvolle waarnemer dit stel: “ ’n Mens het rede om te sê hou Suid-Afrika dop! Hy is in staat tot groot dinge, nee, sommer baie groot dinge!”