Reaksionêre eerder as konserwatiewe politieke verskuiwing in Europa(Argieffoto: Pixabay) Verskeie gebeure in Europa die afgelope jaar het die gevestigde politieke orde versteur wat tot groot ongemaklikheid onder die politieke elite in Brussel maar ook in hoofstede oor die hele Europa heen gelei het. Dit is veral die oorlog in Oekraïne en die gevolge van die oorlog, waaronder die swak verhouding tussen die Weste en Rusland, die energiekrisis en die uitkringende veiligheids- en ekonomiese gevolge wat ná drie dekades van vrede en meestal ekonomiese vooruitgang vrese oor die toekoms van Europa laat toeneem het. Dit is egter nie net die oorlog wat tot uitdagings in Europa in 2022 gelei het nie. Heelwat ekonomiese probleme, veral hoë inflasie en die versteuring van globale handel, is steeds ’n direkte gevolg van regerings se hantering van die Covid-19-pandemie. Daarmee saam het die immigrasiekrisis in Europa in 2022 net verder verdiep met miljoene onwettige immigrante wat steeds na Europa stroom. Gevolglik het die spanning tussen die verskillende streke in Europa in 2022 toegeneem. Viktor Orban. (Foto: Riccardo PAREGGIANI/AFP) In April is Viktor Orban met ’n wegholoorwinning in ’n verkiesing wat volledig vry en regverdig was, tot nog ’n termyn as Hongarye se Eerste Minister verkies. Orban het sy regs-konserwatiewe Fidesz-party se oorwinning juis as ’n mandaat om die liberale politieke elite in Brussel aan te vat, beskou wat sedertdien tot verhoogde spanning en stryd tussen Hongarye en die Europese Kommissie gelei het. Kort ná Orban se oorwinning het die regse Marine le Pen daarin geslaag om in die finale ronde van die Franse presidentsverkiesing byna 42% van die stemme te kry. Dit is die eerste keer sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog dat ’n regse (duidelik regs van die tradisioneel sentrumregse blok) kandidaat soveel stemme in Frankryk kry. Marine Le Pen. (Foto: AP Photo/Thibault Camus) September was ’n groot maand vir regs-populistiese partye met die Sweedse Demokrate wat die groot wenner in Swede was toe dié party tot meer as 20% van die stemme, en gevolglik die tweede posisie, gegroei het. Die grootste deurbraak vir regse partye in Europa was ook in September toe drie regse partye in Italië die verkiesing gewen het. Italië is die derde grootste ekonomie in die Europese Unie en ’n belangrike politieke rolspeler in Suid-Europa. Georgia Meloni is die eerste regse, dus regs van die tradisioneel sentrumregse partye, eerste minister in Italië in meer as sewe dekades. In Slowakye het dié land se sentrumregse minderheidsregering op 15 Desember tot ’n val gekom en daar word verwag dat die regse voormalige premier Robert Fico sy terugkeer kan maak. Fico is ’n bondgenoot van Orban en wil Slowakye se sterk band met Hongarye herbevestig. In 2023 wag daar in verskeie Europese lande belangrike verkiesings. In Januarie gaan kiesers in Tsjeggië na die stembus om ’n nuwe president te verkies. Die regse voormalige eerste minister Andrej Babis loop tans voor in peilings. Babis was tydens sy termyn as eerste minister ook ’n bondgenoot van Orban en ten gunste van die versterking van bande tussen meer konserwatiewe lande in Sentraal- en Oos-Europa. Kiesers in 12 Spaanse streke gaan op 28 Mei na die stembus en alle peilings dui op ’n skerp verskuiwing na regs. Ook in die provinsiale en senaatsverkiesing in Nederland op 30 Mei word ’n skerp verskuiwing na regse partye verwag. (Foto: Christoph Soeder / DPA / dpa Picture-Alliance via AFP) Kiesers in vier Duitse deelstate sal volgende jaar na die stembus gaan en die regse Alternatief vir Duitsland toon in peilings heelwat groei. Dieselfde is ook duidelik in Griekeland waar kiesers in Julie in ’n nasionale verkiesing na die stembus gaan. Die belangrikste verkiesing in Europa in 2023 is waarskynlik die Spaanse algemene verkiesing op 10 Desember. Die kanse is baie goed dat die huidige linkse regering uitgestem gaan word en deur ’n heelwat meer regse regering vervang sal word. Dit alles vind plaas in aanloop tot die volgende Europese verkiesing in 2024. In België en sy streke, waaronder Vlaandere, is daar in 2024 op dieselfde dag as die Europese verkiesing ook algemene verkiesings. In Vlaandere loop die regse Vlaams Belang die afgelope paar maande in alle peilings voor. Die onlangse korrupsieskandaal in die Europese parlement, wat hoofsaaklik parlementslede van die linkse Sosiaal-demokratiese blok betrek het, kan verder bydra tot ’n verskuiwing na regs in aanloop tot die 2024-verkiesing. In Nederland mag die huidige liberale koalisieregering, wat tans uiters ongewild is, selfs ná volgende jaar se provinsiale en senaatsverkiesing tot ’n val kom. In Oostenryk moet die volgende parlementêre verkiesing teen vroeg 2024 plaasvind. Die huidige koalisieregering tussen die sentrumregse Volksparty en die linkse Groenparty is so ongewild dat ’n vroeë verkiesing moontlik is. In peilings is dit tans ’n gelykop stryd tussen die sentrumlinkse Sosialiste en die regse Vryheidsparty. Die Vryheidsparty het in die vorige verkiesing 16% van die stemme gewen, maar staan tans in peilings op tussen 25% en 30% van die steun. Ook in Oostenryk skuif kiesers se steun dus tans na regs. Dit is dus korrek om tot die gevolgtrekking te kom dat daar tans in die meeste Europese lande ’n verskuiwing na regs plaasvind. Dit sou egter verkeerd wees om tot die gevolgtrekking te kom dat hierdie verskuiwing weens die terugkeer na konserwatiewe waardes en beginsels is of dat hierdie verskuiwing ’n meer permanente regse fase in Europese politiek inlei. (Foto: RODRIGO ARANGUA/AFP) Dit is duidelik uit kiesersentiment in Europa dat miljoene kiesers toenemend bekommerd is oor hulle toekoms en dat hierdie kiesers reeds ernstig en direk geraak word deur die huidige lewenskoste- en energiekrisisse. Die voortdurende massa-immigrasie na Europa en die gevolglike toename in misdaad wat deur immigrante gepleeg word en die kulturele versteuring wat massa-immigrasie meebring, dra sonder twyfel by tot die verskuiwing na regs. Regse partye se groei in steun in Europa is hoofsaaklik weens kiesers se reaksionêre politieke optrede en nie omdat kiesers werklik van konserwatiewe beginsels oortuig word nie. Die nuwe regering in Italië se onvermoë om die afgelope paar maande konserwatiewe beleid in te stel bevestig dit baie duidelik. Baie regse politieke partye in Europa, hoewel nie almal nie, floreer op reaksionêre en populistiese retoriek. Die vraag is of hierdie partye die huidige geleentheid wat daar vir hulle bestaan in ’n nuwe, breë en volhoubare konserwatief-regse beweging kan omskep. Daar is min rede om te glo dat dit tans gebeur.