PressReader - Landbou Vee: 2017-09-01 - Ka­roo­bos­sies sorg vir pre­mie­pro­duk­te
Ka­roo­bos­sies sorg vir pre­mie­pro­duk­te
Die moont­lik­heid om ’n buur­plaas se in­drin­ger­peu­le tot ’n or­ga­nie­se ‘su­per­kos’ te ver­werk, het die Ester­hui­zens van B­rit­stown se skaap­boer­de­ry op die pad van or­ga­nie­se ser­ti­fi­se­ring ge­sit.
Landbou Vee - 2017-09-01 - Inhoud - NA­VRAE: Mnr. Wil­lie Ester­hui­zen, sel 072 760 6983; mev. Son­ja Ester­hui­zen, sel 083 976 6353; tel. 053 672 0902. Me. Ma­ri­an­na S­mith, e-pos: ma­ri­an­na. s­mith@e­co­cert.com; tel. 021 883 2299.
Eers was daar ver­le­de jaar uit­ein­de­lik eks­klu­sie­we naam­reg­te vir Ka­rool­am op die uit­voer­mark. Nou is daar ook in­ter­na­si­o­naal or­ga­nies-ge­ser­ti­fi­seer­de Ka­roo-skaap­vleis, dank­sy die Ester­hui­zen­fa­mi­lie­boer­de­ry van die plaas E­lands­fon­tein by B­rit­stown.
Dié Me­ri­no-plaas, waar die Ester­hui­zens al drie ge­slag­te lank boer, het vro­ër van­jaar die eer­ste Suid-A­fri­kaan­se skaap­boer­de­ry ge­word om vol­gens ge­re­spek­teer­de in­ter­na­si­o­na­le stan­daar­de deur die a­gent­skap E­co­cert as or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer te word.
Dit volg kort op die hak­ke van die Ka­roo Me­at of O­ri­gin-ske­ma se ver­kry­ging van eks­klu­sie­we naam­reg­te krag­tens die Eu­ro­pe­se U­nie se be­mar­kings­wet­ge­wing ver­le­de Ok­to­ber.
Dr. Sa­rah Eras­mus van die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch het we­ten­skap­lik be­wys dat Ka­rool­am ’n u­nie­ke smaak en sa­me­stel- ling het dank­sy die geu­ri­ge Ka­roo­bos­sies wat ska­pe daar vreet. Ka­rool­am ge­niet nou die­self­de uit­ver­ko­re amp­te­li­ke sta­tus as rooi­bos, Par­ma­ham en Fran­se sjam­pan­je op die wê­reld­mark.
Die Ester­hui­zens be­mark hul skaap­vleis met die S­martt Ka­roo Or­ga­nic-han­dels­merk deur die be­ken­de Boer and But­cher-slag­huis in Dur­ban­vil­le, Kaap­stad. Dié slag­huis spe­si­a­li­seer in pro­duk­te van vry­lo­pen­de die­re wat son­der an­ti­bi­o­ti­ka of e­ni­ge sti­mu­lan­te groot­ge­maak is.
Mnr. Wil­lie Ester­hui­zen en sy vrou, Son­ja, boer die af­ge­lo­pe drie jaar saam met sy ou­ers, Ja­c­ques en Esmé Ester­hui­zen, op E­lands­fon­tein. Hy ver­dui­de­lik dat daar in Suid-A­fri­ka vir vleis nog net ’n stel kon­sep­re­gu­la­sies is waar­aan ’n pro­duk moet vol­doen as dit as or­ga­nies te koop aan­ge­bied word. Die vleis­be­dryfs­maat­skap­py Sa­mic is ge­kon­trak­teer om sul­ke aan­spra­ke te ou­dit. (Lees ook die kas­sie “Or­ga­nies? Ha­laal? Net as die s­taat so sê” op bl. 15.)
Ge­volg­lik ver­skyn die woord “or­ga­nies” op tal­le plaas­li­ke land­bou­pro­duk­te wat nie vleis is nie. Dit ver­skyn son­der die no­di­ge pa­pier­werk om te be­wys dat ou­dits ge­doen word om te ver­se­ker dat dit van­af die plaas tot op die bord vol­gens in­ter­na­si­o­na­le stan­daar­de or­ga­nies ge­pro­du­seer en ver­werk word.
Die in­ter­na­si­o­na­le stan­daar­de is veel stren­ger en om­vat­ten­der, soos dié van die Eu­ro­pe­se U­nie en die A­me­ri­kaan­se re­ge­ring. Daar­om het die Ester­hui­zens op die in­ter­na­si­o­na­le ser­ti­fi­se­rings­a­gent­skap E­co­cert be­sluit, wat ser­ti­fi­seer dat ’n pro­du­sent aan die Eu­ro­pe­se U­nie se amp­te­li­ke or­ga­nie­se stan­daar­de vol­doen. Hul­le kan nou hul pro­duk­te as or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer na Aus­tra­lië, Tai­wan, die Ver­e­nig­de Ara­bie­se E­mi­ra­te, Ma­da­gas­kar, A­sië, Tur­kye en Ser­wië uit­voer.
IN­DRIN­GER­PEU­LE PLANT SKAAPSAADJIE
Aan­vank­lik het die Ester­hui­zens by E­co­cert be­land om­dat hul­le die plan ge­had het om die peu­le van in­drin­ger-proso­pis­bo­me op hul buur­plaas te maal en as or­ga­nie­se mesqui­te-poei­er te be­mark. Dié poei­er is pro­te­ïen- en voe­ding­ryk en kan on­der meer p­leks van meel ge­bruik word. Dit is dees­dae baie ge­wild on­der ge­sond­heids­be­wus­tes oor die wê­reld heen, ook in Suid-A­fri­ka, en word as ’n “su­per­kos” be­skou.
Dr. Ma­ri­an­na S­mith, ko­ör­di­neer­der van E­co­cert se Sui­der-A­fri­kaan­se tak, het toe by die Ester­hui­zens ’n an­der saad­jie ge­plant: Hoe­kom nie or­ga­nie­se skaap­vleis le­wer nie?
Daar is wel baie vleis­pro­duk­te van vry­lo­pen­de die­re op Suid-A­fri­kaan­se win­kel­rak­ke, maar vóór E­lands­fon­tein s’n was daar geen or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer­de pro­duk­te nie. Die groot uit­da­ging is nou om Suid-A­fri­kaan­se ver­brui­kers oor die ver­skil tus­sen or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer, or­ga­nies en vry­lo­pend in te lig.
Ma­ri­an­na ver­dui­de­lik dat daar ’n ver­skil tus­sen “or­ga­nies” en “as or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer” op ’n e­ti­ket is.
“Wan­neer ver­brui­kers pro­duk­te koop wat ‘as or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer’ is, doen hul­le dit met die we­te dat dit vol­gens in­ter­na­si­o­na­le stan­daar­de goed­ge­keur is. Dan sal die naam of ko­de van die ser­ti­fi­se­rings­fir­ma op die pro­duk ver­skyn.”
In die ge­val van E­lands­fon­tein be­te­ken dit geen groei­hor­mo­ne is ge­bruik nie. An­ti­bi­o­ti­ka is ook nie op ’n roe­ti­ne­grond­slag ge­bruik nie. Die ska­pe vreet net
or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer­de plant­ma­te­ri­aal, met geen spo­re van on­kruid- of plaag­do­ders nie. Die Ester­hui­zens moes ’n be­ë­dig­de ver­kla­ring voor ’n land­dros af­lê dat geen che­mie­se mid­dels die af­ge­lo­pe drie jaar op hul veld ge­bruik is nie. Al­le by­ko­men­de voer moet met nie-GM saad ver­bou wees.
’n Na­speur­baar­heid­stel­sel, wat elk­een van die Ester­hui­zens se paar dui­send Me­ri­no’s in­sluit, moes ook ont­wik­kel word om die or­ga­nie­se sta­tus te waar­borg.
Dit be­te­ken el­ke skaap moes ’n oor­plaat­jie met ’n u­nie­ke nom­mer kry. Hul­le moes ook ’n vol­le­di­ge veere­gis­ter op­stel, waar­in die be­son­der­he­de van el­ke skaap aan­ge­te­ken word. Dit sluit on­der meer ge­boor­te-, slag-, skeer- en ver­voer­da­tums in.
VOER DIE PRO­BLEEM
Op E­lands­fon­tein wei die ska­pe meest­al op Ka­roo­bos­sies en na­tuur­li­ke veld. Voer is net in kwaai droog­tes no­dig. Wil­lie sê die groot strui­kel­blok vir die mees­te SuidA­fri­kaan­se boe­re wat or­ga­nies wil boer, is om in só ’n ge­val voer in die han­de te kry wat met nie-GM saad ver­bou is. Hy meen ’n mark vir or­ga­nie­se voer be­hoort met­ter­tyd te ont­staan na­ma­te meer vee­boe­re die or­ga­nie­se roe­te volg.
Na­dat hul­le so­wat ’n jaar ge­le­de met die ser­ti­fi­se­rings­pro­jek weg­ge­spring het, het die re­kord­droog­te hul­le wel ge­vang en moes hul­le hul drag­ti­ge ooie kon­ven­si­o­neel be­gin voer.
In daar­die sta­di­um was die ooie nog nie deel van die or­ga­nie­se kud­de nie.
As eer­ste toetslo­pie het hul­le heel eer­ste hul ha­mels deur die om­ska­ke­ling­pro­ses ge­sit, want dit was nog nooit in die ver­le­de no­dig om hul­le te voer nie – dus die laag­ste ri­si­ko. Hul kon­di­sie op net veld­wei­ding het in­der­daad deur die droog­te deur­lo­pend goed ge­bly.
Hul lu­sern­lan­de word nog kon­ven­si­o­neel ge­plant om­dat saad­maat­skap­pye die saad be­rook en die or­ga­nie­se stan­daard ver­eis dat saad nie voor­af be­han­del mag word nie.
Die Ester­hui­zens wil ook or­ga­nie­se lu­sern ver­bou. Hul­le het in­tus­sen ag­ter­ge­kom jy kan on­be­han­del­de saad in die han­de kry mits jy die saad­maat­skap­py be­tyds waar­sku en jy dit vin­nig gaan op­laai om te voor­kom dat plae pos­vat. Hul­le wil dan die saad in ’n lug­dig­te, ver­se­ël­de hou­er met kool­stof­di­ok­sied of stik­stof be­spuit, wat glo die plae uit­roei.
DAAR ÍS ’N MARK
Wil­lie sê die re­ak­sie op hul vleis wat deur die Boer and But­cher be­mark word, was tot dus­ver baie goed. Dit het hul­le oor­tuig dat daar wel ’n mark vir só ’n nis­pro­duk in Suid-A­fri­ka is. Hul pro­du­sen­te­prys is tans 40% ho­ër as wan­neer hul­le op die tra­di­si­o­ne­le wy­se be­mark, gro­ten­deels om­dat hul­le al­le mid­del­man­ne heel­te­mal uit­ge­sny het en reg­streeks met Boer and But­cher han­del dryf.
Hul­le moet wel ver­voer- en be­mar­kings­kos­te be­taal, maar die vleis se rak­prys is steeds goed­ko­per of ge­lyk­staan­de aan die prys vir vry­lo­pen­de skaap­vleis op an­der su­per­mark­rak­ke. Die groot ver­skil
is dat hul­le nou klein hoe­veel­he­de op ’n slag be­mark, ter­wyl hul­le in die ver­le­de baie ska­pe weg­ge­ry het. Hul­le voer nog nie vleis uit nie, maar dit is hul uit­ein­de­li­ke mik­punt.
MET MA­TIES SE HULP
Dank­sy die by­dra­es van vier M.Sc.-stu­den­te van die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch se vol­hou­ba­re land­bou­pro­gram kon E­lands­fon­tein vin­ni­ger as ver­wag as or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer word.
Vol­gens E­co­cert se or­ga­nie­se re­gu­la­sies kan ’n plaas nie so­da­ni­ge sta­tus ge­gee word as jy op die­self­de plaas met die­self­de ras kon­ven­si­o­neel én or­ga­nies boer nie.
Die e­nig­ste uit­son­de­ring word ge­maak as ’n amp­te­li­ke in­stel­ling na­vor­sing op jou plaas doen, ver­dui­de­lik Wil­lie.
E­co­cert het dus voor­ge­stel dat hul­le ’n na­vor­sings­ven­noot be­trek, en Wil­lie, ’n oud-Ma­tie wat ’n B.Com. in land­bou­e­ko­no­mie daar be­haal het, het hom tot sy al­ma ma­ter ge­wend.
Hy sê hul­le moet nog ’n klein deel van die boer­de­ry tot op vol­le­di­ge or­ga­nie­se stan­daard bring, maar om­dat die na­vor­sers in vol­hou­ba­re land­bou ver­skil­len­de as­pek­te van hul om­ska­ke­lings­pro­ses be­stu­deer, kon hul­le reeds in­ter­na­si­o­na­le ser­ti­fi­se­ring ver­kry.
Hul­le werk hard om ál hul boer­de­ry­prak­ty­ke 100% in pas met die or­ga­nie­se re­gu­la­sies te bring met die hulp van die vier stu­den­te – me. Yo­ne­la Jaf­ta en mn­re. Pienaar du P­les­sis, Paul Jor­daan en P­hi­le­mon Sit­ho­le – en hul na­vor­sing.
Hul­le het on­der meer die moont­lik­heid van an­der by­voe­dings as lu­sern in droog­te­tye on­der­soek, soos die proso­pis­poei­er. Hul ont­le­dings het ge­wys dat poei­er van die peu­le wel ’n moont­li­ke bron van e­ner­gie en pro­te­ïe­ne is. Die ru­pro­te­ïen­vlak is veel ho­ër as die ver­eis­tes vir ska­pe, be­hal­we as die ooie drag­tig is of lak­teer. Die e­ner­gie-in­houd is ook op­ti­maal, ge­ge­we dat ’n ram net 699 g van die poei­er per dag no­dig sal hê om in sy be­hoef­tes te voor­sien. Dit is dus ’n ge­skik­te aan­vul­len­de rant­soen waar ska­pe wei en ’n vas­te hoe­veel­heid daar­van per dag by­voor­beeld in kor­rel­vorm ge­gee word.
Son­ja sê as hul­le or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer­de mesqui­te-poei­er wel as vee­voer be­nut, sal dit net in ’n kwaai droog­te­kri­sis wees en as hul­le nie an­der or­ga­nie­se voer in die han­de kan kry nie. Hul­le wil dit eer­der vir mens­li­ke ge­bruik be­mark.
As dit vir ska­pe ge­voer word, moet dit ook eers ver­poei­er word, want as die sa­de nie ge­breek word nie, sal die in­drin­ger­bo­me in die veld op­kom, iets wat tot el­ke prys ver­my be­hoort te word.
BO: Só lyk die Ka­roo-bos­sie­veld op E­lands­fon­tein by B­rit­stown, waar SuidA­fri­ka se heel eer­ste or­ga­nies-ge­ser­ti­fi­seer­de skaap­kud­de wei.
1. Mnr. Wil­lie Ester­hui­zen en sy seun Ja­c­ques jr. werk met ska­pe op hul plaas. 4
2. Van links is mnr. Ja­c­ques Ester­hui­zen sr., me. Son­ja Ester­hui­zen, Ja­c­ques jr. (Son­ja en Wil­lie se oud­ste seun) en mnr. Da­wid Mat­na­wa­na, ’n wer­ker.
3. Die heel eer­ste skaap op E­lands­fon­tein wat na or­ga­nie­se sta­tus om­ge­ska­kel is, kry des­tyds haar oor­plaat­jie met ’n u­nie­ke nom­mer — 001. Die Ester­hui­zens moes ter wil­le van na­speur­baar­heid dui­sen­de ska­pe op dié ma­nier merk en elk­een se be­son­der­he­de in ’n veere­gis­ter aan­te­ken om as or­ga­nies ge­ser­ti­fi­seer te word.
4. Die eind­pro­duk. E­lands­fon­tein se or­ga­nie­se skaap­tjops word in die Boer and But­cher-slag­huis in Dur­ban­vil­le teen so­wat R30/kg meer as an­der skaap­tjops be­mark, maar ver­koop on­danks die ho­ër rak­prys steeds goed. 5
5. Met dié stu­den­te se na­vor­sings­hulp het E­lands­fon­tein bin­ne en­ke­le maan­de or­ga­nie­se ser­ti­fi­se­ring ver­werf. Van links is mn­re. P­hi­le­mon Sit­ho­le, Paul Jor­daan, Pienaar du P­les­sis en me. Yo­ne­la Jaf­ta, al­mal M.Sc.-stu­den­te in vol­hou­ba­re land­bou aan die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch.