PressReader - Landbouweekblad: 2017-11-17 - SELFDOEN
Landbouweekblad - 2017-11-17 - Lbw|redakteursbrief -
Op ’n on­lang­se pad­reis om kli­ën­te en an­der boe­re­vrien­de te be­soek, was daar net by my ver­trek­punt in Dur­ban en by my eind­punt in Jo­han­nes­burg ’n sweem­pie van die be­loof­de nat so­mer. Die K­waZu­lu-Na­tal­se Mid­de­land was kurk­droog, on­danks ’n groen skyn­sel en ’n mil­li­me­ter of twee mot­re­ën. Anderkant Van Ree­nens­pas was die Oos-Vry­staat se pan­ne been­wit­droog en die dro­ë­land­ko­ring yl. Op die lan­de wat vir so­ja, mie­lies en bo­ne staan en wag, het stof­wol­ke ge­dwar­rel.
Daar is niks soos ’n dor­re, warm land­skap nie om jou te laat ont­hou hoe ab­so­luut pa­te­ties ons be­staan son­der wa­ter is.
In die ver­te lê die blou ber­ge van Le­so­tho, waar die wa­ter van­daan kom waar­son­der Suid-A­fri­ka nie kan oor­leef nie. Die twee­de fa­se van die Le­so­tho-hoog­land­ske­ma, ter waar­de van R25 mil­jard, moes vol­gens die Or­ga­ni­sa­sie teen Be­las­ting­mis­bruik (Ou­ta) reeds vol­gen­de jaar wa­ter aan Gau­teng voor­sien het. Nou gaan dit glo eers in 2025 ge­beur. Dié fa­se moet Suid-A­fri­ka se jaar­lik­se wa­ter­voor­sie­ning van­af die berg­ko­nink­ryk van 780 mil­joen m3 tot 1,27 mil­jard m3 ver­hoog.
B­lyk­baar was me. Nom­vu­la Mo­ko­ny­a­ne, Mi­nis­ter van Wa­ter­we­se en Sa­ni­ta­sie, nie ge­luk­kig met die­ge­ne wat die ten­ders sou kry nie. Dít on­danks die feit dat die Berg-, Vaal-, O­li­fants-, Tu­ge­la- en In­ko­ma­ti­ri­vier teen 2030 nie meer in Suid-A­fri­ka se wa­ter­be­hoef­tes sal kan voor­sien nie. Trou­ens, mnr. Te­bo­ho Mofo­keng, ’n wa­te­rin­ge­ni­eur van die maat­ska­py Gibb, sê die land sal teen daar­die tyd, as din­ge aan­hou soos nou, tot 80% te min wa­ter hê.
Die an­der groot dam wat die Re­ge­ring wil bou, is in die M­zim­vu­bu­ri­vier in die voor­ma­li­ge Trans­kei wat by Port St. Johns in die see vloei. Daar­die be­gro­ting het reeds ont­plof van R14 mil­jard tot R28 mil­jard (’n ska­me­le R1 mil­jard min­der as die reu­se-Le­so­tho­p­ro­jek!) son­der dat ’n en­ke­le kon­trak al ge­sluit is. Die mi­nis­ter wil glo die pro­jek aan die C­hi­ne­se toe­ken.
Die nu­we dam moet hi­dro-e­lek­tri­si­teit op­wek en vir be­sproei­ing ge­bruik word. E­s­kom wil eg­ter nie die krag hê nie. Die kom­mu­na­le boe­re wat die wa­ter moet ge­bruik, word ook nie toe­ge­laat om hul eie grond te be­sit nie en sal dus van voort­du­ren­de aal­moe­se van ’n toe­ne­men­de plat­sak staat af­hank­lik wees om wat van die wê­reld se duur­ste wa­ter kan wees, te ge­bruik.
Nou vra Mo­ko­ny­a­ne die pri­va­te sek­tor moet (net) R14 mil­jard in nu­we wa­ter­in­fra­struk­tuur be­lê na­dat die In­sti­tuut van Si­vie­le In­ge­ni­eurs laat weet het Suid-A­fri­ka se wa­ter­in­fra­struk­tuur loop ’n be­dui­den­de ge­vaar om in­een te stort.
En kyk, die pri­va­te sek­tor kán maar. Toe die staat hom ge­vra het om krag op te wek, is mil­jar­de ran­de sin­vol en oor­deel­kun­dig aan al­ter­na­tie­we e­ner­gie­bron­ne be­stee (ter­wyl E­s­kom stil­weg die Gup­tas ver­ryk het). Toe E­s­kom die e­ko­no­mie fi­naal op sy knieë ge­dwing het en die vraag na e­lek­tri­si­teit op­ge­droog het, het die Re­ge­ring een­vou­dig be­sluit om die oor­een­ge­ko­me prys vir die krag van­af al­ter­na­tie­we bron­ne een­sy­dig te ver­an­der, bloot om E­s­kom te be­skerm. Van­dag is dié pro­jek se toe­koms duis­ter.
Die Re­ge­ring be­sef die staat se geld is op en dat hy ál meer die pri­va­te sek­tor moet be­trek. Dit kan net ’n goeie ding wees — van wa­ter tot grond­her­vor­ming. Só kan die Re­ge­ring se ver­lam­men­de on­be­hol­pen­heid doel­tref­fend ge­pyp­kan word. Mag die tyd­perk van selfdoen uit­ein­de­lik aan­breek. — CHRIS BURGESS