Die fout word toegeskryf aan ’n metakognitiewe onvermoë van die onbekwame om hul eie foute te besef.
Die fenomeen is aanvanklik getoets in ’n reeks eksperimente wat in 1999 deur David Dunning en Justin Kruger van die Sielkundedepartement aan die Cornell-universiteit gepubliseer is. Die studie is geïnspireer deur die geval van McArthur Wheeler, ’n man wat twee banke beroof het nadat hy sy gesig met suurlemoensap besmeer het in die foutiewe indruk dat, omdat suurlemoensap as onsigbare ink gebruik kan word, sy gesig nie deur die kringtelevisiekameras opgeneem sou word nie. Hulle het opgemerk dat vroeëre studies wat die onkunde van prestasiestandaarde voorstel, die gevolg is van ’n hoë mate van onbekwaamheid. Hierdie patroon is waargeneem in studies van vaardighede wat wissel van leesbegrip, die bestuur van ’n motorvoertuig en die speel van skaak of tennis.
Dunning het intussen ’n analogie opgestel (“die anosognosie van die alledaagse lewe”) met ’n toestand waarin ’n persoon wat aan ’n fisiese gestremdheid as gevolg van breinskade ly, onbewus is van die gestremdheid of die bestaan daarvan ontken. Dit geld selfs vir ernstige gestremdhede soos blindheid en verlamming: “Indien u onbevoeg is, kan u nie weet dat u onbevoeg is nie… [D]ie nodige vaardighede om ’n korrekte antwoord te verskaf is presies dié vaardighede wat nodig is om ’n regte antwoord te herken.”