Genadendal: 'n erfenisjuweel | LitNet
Daleen Fourie ( Van Niekerk, Stapelberg)
2018-05-28 at 21:44
Dankie, dit was 'n besonder aangename verrassing om die artikel oor Genadendal te lees. Beide uit taalkundige sowel as geloofsoog gesien. Lekker ook om weer my mentor; Christo van Rensburg ná 30 jaar te "sien"!
2018-05-29 at 10:07
'n Belangrike bron van inligting oor hierdie onderwerp is: "The Moravian Brethren' Mission Movement and 'Genadendal Dutch'" in Jerzy Koch, A History of South African Literature, Part One: From the 17th to the 19th century, Pretoria: Van Schaik Publishers, 2015, p 241-271.
Dankie vir hierdie tekst wat ek pas nou gelees het (bykans op die Moedertaaldag - alhoewel Afrikaans nie my moedertaal is nie, lê dat na aan my hart, tong en oor!).
Ek wil reageer op wat jy oor "Benigna" geskryf het. Jy haal iemand aan wat geskryf of by die Genadendal-geleentheid gesê het:
Die probleem is dat baie min mense deesdae die boek lees en dis hoekom die ou foute herhaal word. "Benigna" is in werklikheid in suiwer Nederlands geskryf alhoewel in die dialoë partykeer Kaaps-Hollands (Afrikaans) gebruik word. Die bewering dat die boek "in ons die taal" (bedoeld word Afrikaans) geskryf is, is 'n fout wat ongelukkig dikwels herhaal word. Maar dis wel waar dat hierdie kompilasie van lewensverhale van veral vroulike personasies (trouens, ooreenkomstig die Herrnhutter/Morawiese tradisie) met die oog op die bruin mense op sendingstasies gemaak is.
Dalk lê aan die oorsprong hierdie foutiewe siening die feit dat daar onder die Morawiërs die vertaling (of 'n soort hertaling) van die teks na Afrikaans in omloop was/is; die vertaling dateer glo uit beginjare sewentig van die 20ste eeu. (Ek besit in my biblioteek in Pole beide: die oorspronkelike gedrukte boek en die Afrikaanse-vertaling – met 'n tikmasjien geskrywe – daarvan.)
Ook die opvatting dat "Benigna" deur 'n bruin leraar geskryf is, moet 'n mens weerspreek. Die outeur is HB Marx, 'n Duitse sendeling wat Nederlands en Engels geleer het vóór hy na Suid-Afrika gekom het en aan die Kaap sy taalkennis verbeter het.
Word die kulturele betekenis van "Benigna" daardeur kleiner? Nee! 'n Mens moet net die denke volgens die nasionaliteit en etnisiteit loslaat en kyk met die oog van 'n (taal)kundige na die taalvorme aan die 19de-eeuse Kaap as 'n soort kontinuum wat van Hoog-Hollands tot Kaaps Afrikaans hul uitgestrek het. Ook die aktiwiteite van die oorsese sendelinge en hul betrokkenheid by die onderwys wat aan plaaslike bevolking aangebied is (alles natuurlik volgens destydse maatstawwe), verdien meer lof.
Meer detail oor "Benigna" kan 'n mens lees in my artikel uit 2006 "Hermann Benno Marx (1827-1917) – auteur van 'Benigna van Groenekloof of Mamre' (1873)" wat aanlijn beschikbaar is: http://ifa.amu.edu.pl/werkwinkel/docsed01/1-jerzy%20koch.pdf
En nog meer daaroor – ook oor die Afrikaanse fragmente in "Benigna" – staan in my boek A History of South African Literature. Afrikaans Literature 17th-19th centuries (Van Schaik: Pretoria 2016) in die hoofstuk, 'The Moravian Brethren Mission Movement and Genadendal Dutch' soos Johannes Comestor genoem het: http://www.vanschaiknet.com/book/view/344
https://www.litnet.co.za/skrywersonderhoud-jerzy-koch-gesels-oor-a-history-of-south-african-literature/