Nuuskommentaar: Kan of moet ons die 1996-Grondwet verdedig?Foto: Esté Meyer Jansen/Maroela Media. In ’n artikel wat Dave Steward, voorsitter van die FW de Klerkstigting, geskryf het, word daar sterk in die bresse vir die 1996-Grondwet getree. Dit word veral verdedig teen ’n reeks van ses artikels wat prof. Koos Malan van die UP geskryf het, waarin hy op tekortkominge van die Grondwet wys. Steward verwys in die artikel na oudpres. FW de Klerk se toespraak, “Bedreigings vir die Grondwet”, wat in 2009 in Potchefstroom gelewer is. Die stigting ontken blykbaar nie dat daar probleme is nie, maar meen dit is onwaarskynlik dat iets meer bevredigend in die plek daarvan gestel sal kan word. Die stigting het ook al tevore verskeie uitsprake van die Konstitusionele Hof gelys wat as ongrondwetlik beskryf is. Hy glo die beste is om die bestaande Grondwet te beskerm en korrek te laat geld. Trouens, hy herhaal juis probleme wat al tevore uitgewys is, en stel dit duidelik dat die probleme vererger is deur die howe wat die Grondwet waninterpreteer. Voorts meen hy baie van die probleme sou gouer opgelos gewees het as belanghebbendes dit vroeër aangeraak het. Daar is ’n ou opvatting dat as ’n leier aftree, hy nie as’t ware vanuit die graf moet probeer regeer nie. ’n Waardige terugtrede word feitlik altyd as die beste beskou, al is dit hoe moeilik. Of die jongste artikel wys is, sal die tyd leer, al is dit in elke opsig feitelik korrek. Die feit is egter dat prof. Malan, as akademikus, op sy eie vakgebied veel beter as De Klerk geplaas is om na die leemtes al dan nie van die huidige Grondwet te kyk. Soos in die artikel uitgewys, is daar reeds lankal kommer uitgespreek oor leemtes in die Grondwet – trouens, dalk eerder foute as leemtes. Een van die vroegste kritici was wyle prof. Marinus Wiechers, wat wyd geloof is vir sy grondwetlike kennis, en ook as een van die hoofargitekte van die Namibiese grondwet beskou is. Trouens, dit bly ’n groot vraag oor hoe dit gebeur het dat die finale Grondwet ná afloop van die Kemptonparkse onderhandelinge so drasties kon verskil van die skriftelike opdragte van die regering en die NP aan die onderhandelaars. Die opdragte is immers feitlik net so saamgestel uit die Presidentsraad se verslag 1/1990, “Besluitnemings- en konflikbeslegtingsmeganismes en -tegnieke in staatkundige stelsels”. Die Konstitusionele Hof. (Foto: Reint Dykema) Dit is ook ’n oop vraag of die oorgangsgrondwet die beloofde tweede referendum sou oorleef het. Die verdwyning van daardie referendum het die diep wantroue onder wit mense skerp laat toeneem. Verder het die aansprake uit regeringskringe oor die mandaat wat die eerste referendum sou gegee het juis daardie mense wat ten gunste van voortgesette onderhandelings was (waaroor die eerste referendum immers eksklusief sou gehandel het), maar beslis teen die resultaat sou gestem het, ook ontstig deur ’n vals voorstelling te gee oor hoekom hulle “ja” gestem het. Sou ’n heftiger teenstand teen grondwetlike vergrype die ANC destyds tot ander insigte gedwing het? Terwyl Nelson Mandela die president was, was sy aansien so hoog, ook onder wit mense, dat dit onwaarskynlik lyk of genoeg steun vir so ’n aksie van grondwetlike verset gevind sou kon word. Ná die NNP se absorpsie “om julle stem binne die ANC” te word (en ’n baie stil stem geblyk het te wees), was dit ’n tyd van herposisionering. Daarna hét instansies soos Solidariteit, AfriForum, Freedom Under Law en Outa gereeld die howe genader. Soms, soos met die saak van die bruin korrektiewedienste-werknemers wat weens ’n te groot “oorverteenwoordiging” van bruin mense in die Wes-Kaap nie bevorder kon word nie, was die stigting self ook ’n party in die geding. Soms wel met sukses, en soms met minder sukses. Minstens sommige uitsprake was, in die woorde van De Klerk, weens waninterpretasies deur die howe, of in die woorde van prof. Malan, weens die ideologiese kaping van die howe, veral ten opsigte van die ANC se transformasiebeleid. Hoe wys die jongste verklaring is, veral teen die agtergrond van kneusings wat De Klerk ná sy onlangse apartheidsuitspraak opgedoen het en dr. Theuns Eloff se bedanking uit die stigting, gaan van elkeen se mening afhang. Baie sal wonder of Eloff se bedanking nie eerder die sneller vir die verklaring was nie, en dat Malan die “spit” as sondebok moes afbyt. ’n Rugstyfmakery en blaamverplasing, of ’n optrede wat daarmee verwar kan word, is nie aangewese nie.