PressReader - SA Jagter Hunter: 2017-09-01 - Nag­ge­sprek
SA Jagter Hunter - 2017-09-01 - INHOUD - Koos Bar­nard
Rib­bok­spo­re, klip­das­se en ’n en­ke­le wit­kruis­a­rend wat hoog bo die ra­vy­ne sir­kels in die blou trek.
Dit was al wat ek die he­le dag lank ge­sien het. Toe ek laat­mid­dag die Mauser dank­baar teen die riet­skerm staan­maak, het ek dit vir ’n oom­blik oor­weeg om som­mer net daar plat op die grond te gaan sit om my moeë be­ne te laat rus. Maar ek het ge­weet as ek eers sit, die op­staan la­ter moei­li­ker sou wees en ek wou die vuur aan die gang kry want ek was vrek lus vir kof­fie.
Skuins ag­ter die skerm waar die hout teen die oor­blyf­sels van ’n ou kraal­muur lê, het ek ’n arm­vol ka­ree- en gan­na­hout by­me­kaar ge­maak. Die hout was kurk­droog en die vlam­me het wel­dra knie­hoog ge­dans. Ek het die swart ke­tel in die vuur ge­druk en toe lang­been daar­naas neer­ge­sak met my rug teen die skerm ge­stut. Die on­ge­naak­ba­re klip­wê­reld van die Moor­de­naar­ska­roo het my e­ner­gie ge­tap.
Toe die wa­ter kook, het ek kof­fie ge­maak en ter­wyl ek drink, na die kwaak­ag­ti­ge du­et van twee vaal­kor­ha­ne ge­luis­ter. Daar­na het ek ’n hal­we skaap­rib ge­braai en na­dat ek ge­ëet het, weer kof­fie ge­drink. Toe het ek ’n paar gro­te­ri­ge ka­ree­hou­te op die vuur ge­sit en ag­ter­oor teen die skerm gaan sit-lê met die Mauser oor my be­ne om my stra­te­gie vir die vol­gen­de dag te be­plan.
As kor­ha­ne teen son­on­der skree, waai die wind die vol­gen­de dag, het die ou men­se ge­glo. As dit waar is, sou ek skuins na son­op reeds op ’n be­skut­te plek­kie teen die kran­se moes sit om met die ver­ky­ker te soek. Wind is goed vir koe­doe­jag, maar nie hier nie, an­ders skiet jy mis... rib­bok­ke is klein... skiet jy mis... as die...
“Naand Neef.” Ek ruk soos ek skrik. An­der­kant die vuur, half bui­te die lig­gloed staan ’n for­se ge­stal­te met ’n ge­weer in sy lin­ker­hand. Ek wil in­stink­tief na die Mauser gryp maar die man sê: “Ek het be­paald nie pro­beer om jou die skrik op die lyf te ja nie, ek dog jy hoor my aan­kom. Tem­pus het woes stang ge­kou en wou op­sluit grond­skop toe hy wa­ter ruik.”
Toe tree hy na­der. ’n Y­skoue hand glip teen my rug­graat af... want wat ek sien kan glad nie waar wees nie. Tog is dit hý, net heel­wat jon­ger as op die fo­to’s in die ge­skie­de­nis­boe­ke. Voor­dat hy oor­kant die vuur op my veld­stoel gaan sit, reik hy my die hand. “Paul Kru­ger,” sê hy en vra toe, “hoe voer Neef die van?” Nog lam­ge­skrik piep ek my naam en voor ek iets an­ders kan sê, roep hy oor sy skou­er: “Staan maar na­der Jan, die man is ge­wend aan jag­ters, hy dra self ’n roer.”
’n T­wee­de per­soon kom na­der en stel hom­self as Jan Rob­bert­se be­kend. My sin­ne dui­sel, maar ek is skie­lik nie meer bang nie. V­rees het plek ge­maak vir nuus­kie­rig­heid.
“Waar dwaa... ek be­doel, waar­heen is jul­le op pad?” vra ek. Jan Rob­bert­se ant­woord vin­nig: “Nu­we jag­vel­de, Neef. Die plek­ke waar ons van­me­lee ge­jag
het se wild is aan’t op­droë. Al­gar wat ’n snap­haan kan span, slaan daar uit soos ’n sprin­kaan­plaag. Ons het ver­neem daar’s wild in die K’roo maar dit was vals praat­jies lyk dit my. Hier­die droë klip­land is net woes­tyn.”
“Hier is wild,” ant­woord ek, “spring­bok, rib­bok, dui­ker, steen­bok en selfs koe­doe... ’n mens moet net soek, hul­le staan nie vas­ge­maak nie.”
“Ons soek nie pot­vleis nie,” sê oom Paul. “Ons be­hoef­te lê ag­ter le­voor en vel­le.”
Vel­le kon ek ver­staan maar wat die dui­wel was le­voor? Jan Rob­bert­se moes aan my ge­sig ge­sien het dat ek nie le­voor ken nie. “Le­voor is mos ool­fant­tan­ne, hul­le prys goed. Groot­wild weer soos buf­fel en ka­me­le soek ons vir vel­le. Maar dis eint­lik ool­fan­te waar­ag­ter ons lê. Jy het nie dalk groot­voe­te hier rond ge­waar nie?”
“Ge­na­de nee, hier’s nie o­li­fan­te nie. Ek weet nie eers of hier ooit sul­ke goed was nie. Jul­le moet gaan soek waar daar meer gras en bo­me is. Die e­nig­ste gro­te­ri­ge wild hier rond is op wild­pla­se, maar nie o­li­fan­te nie. Om daar te jag moet jul­le be­spreek en ’n de­po­si­to be­taal.”
Jan is da­de­lik ge­ïn­te­res­seerd. “Wild­pla­se sê jy? Hoe be­doel Neef dan nou? Jy praat be­paald in raai­sels, wild is tog nie vee nie. En wat is ’n de­po­si­to? Is dit soos ’n on­der­ne­ming gee?”
“Dis reg Jan, men­se boer dees­dae met wild soos al­mal vroe­ër met vee ge­boer het. Dan be­taal jy die wild­boer om op sy plaas te jag.”
“Be­taal vir pot­vleis?! Dis ver­re­gaan­de en hoe­kom moet jy be­taal as jy ’n on­der­ne­ming gee? Dit klink al­te­veel na skelm­manstoer­tjies.”
“As ie­mand be­lo­we en nie op­daag nie, ver­loor die boer geld. Wild­boer­de­ry is ’n kom­pe­te­ren­de be­dryf en die boer moet ge­noeg geld maak an­ders is dit nie lo­nend om wild aan te hou nie. In ons mo­der­ne sa­me­le­wing...”
“Wag nou, Neef,” val oom Paul my in die re­de, “los die ver­dui­de­lik, ons wil nie op dié pla- se jag nie, klink al­te­veel in­ge­wik­keld. Sê ons lie­wer wel­ke ti­pe jag­ter is jy, of is dit nie jou ne­ring nie? Ek sien min ge­reed­skap­pe hier by jou sta­ning, ook geen perd, saal of toom nie, net daar­die snaak­se wa-ding.”
“Jag is nie eint­lik my be­roep nie, ek doen dit vir ple­sier en skryf dan daar­oor en...” “Soos daai Li­ven­ston-kê­rel?” “Nee, ek’s nie ’n ont­dek­kings­rei­si­ger nie en ek skryf nie boe­ke nie. Die wa-ding is ’n bak­kie, ’n soort ma­sjien wat hom­self aan­dryf waar­mee ’n mens kan ry.”
Na ’n paar se­kon­des van stil­te wys oom Paul na die I­su­zu se kant toe. “Kan jy met hom hierie klip­ran­te uit?”
“Nee nie met hiér­die een nie, daar­voor het ek ’n 4x4 no­dig, hul­le is...”
“Nee mag­tag kê­rel, hoe wil jy dan jag? Jy moet vir jou ’n skiet­perd leer. Wat jy no­dig het, is ’n poon wat vas van voet en kalm van ge­aard­heid is. Jy bind ’n lang riem aan sy hal­ter vas en maak ’n lus aan die los ent daar­van waar­deur jy jou arm haak. Dan staan jy so ver van die perd af as wat die riem toe­laat en skiet ’n skoot. Die eer­ste paar ma­le sal hy weg spring maar as hy eers ge­wend is aan die knal, staan jy na­der en skiet weer. So gaan jy met ver­drag na­der tot hy jou toe­laat om reg langs hom te skiet.
As jou perd eers staan vir die skoot, maak jy hom aan saal­skiet ge­wend. Draai hom al­tyd dwars na die tei­ken toe. As jy nou ’n perd wil be­derf, moet jy oor sy ore skiet. Die laas­te toer­tjie om hom te leer, is om, wan­neer hy op vol ga­lop is, op te ploeg as jy met jou hand op sy skof druk. As hy dit als on­der die knie het en nog ge­sout is, is hy baie werd. Mak­lik £100 en dan moet sy baas tus­sen die dui­wel en die groot see wees voor­dat hy sal ver­koop.”
“Nee oom Paul, ek wil nie ’n perd aan­skaf nie. Ver­al nie vir dié wê­reld nie. In hier­die klip­land val jy jou moer toe kêns as die ding be­gin spring. Ek jag te voet... walk and stalk soos die En­gel­se sê.”
Da­de­lik ver­erg oom Paul hom. “Jy praat nie net las­ter­lik nie, jy kom staan raak nog da­nig met In­gel­se mo­des ook, man. In hier­die kaal­gat­land sal jy jou so­le slyt son­der om na ge­nog aan die wild te kom. Met ’n wak­ker perd kan jy som­mer gou die stang op ’n bok se kruis sit en dan is dit net op­ploeë en skiet.”
Jan gooi ook stui­wer in die arm­beurs met: “Ja-nee Ne­fie, hierie stok-wok van jou sil­lie deug nie. Hoe­veel bok­ke skiet jy op daar­die ma­nier? Met ’n perd kan jy die wild om­krink en na jou sta­ning toe aan­jaag, dan hoef jy nie ver te dra as die bok plat is nie.”
“Ek wil nie ’n klomp wild te perd uit­moor nie. Die uit­da­ging is juis om son­der hulp na­by ge­noeg te kom vir ’n skoot. Dit lyk my jul­le klomp is ook maar slap­rug, al­les word op die mak­li­ke ma­nier ge­doen.”
Jan leun vo­ren­toe, sy oë on­stui­mig. “Die wild waar­ag­ter ons jaag en uit­moor soos jy sê, is vleis vir rant­soe­ne. Die vel­le vir rie­me, strop­pe, trek­toue, oor­leer vir skoe­ne en naai­riem­pies. Dis nuts­ar­ti­kels waar­son­ner ons nie kan nie. Le­voor ver­dien vir ons geld en on­ge­dier­tes word bok­veld toe ge­stuur om ons vee te be­skerm. Jy jag vir die uit­da­ging, sê jy. Maar waf­fer ti­pe uit- da­ging is dit om oor klip­pe te kruip ag­ter pot­vleis aan wat jy nie reg­tig no­dig het nie?
Seg my, hoe­veel boos­aar­di­ge leeus het jy al in die bek ge­kyk? En groot­voe­te? As bek-en-klou­seer, pes of droog­te on­der jou vee­die­re maai en jy geen good for- brief meer by die Jood se win­kel kan kry nie, moet jy jag om te sô­re. Dan soek jy ool­fan­te en waag jy. Weet jy hoe die groot­voe­te se ge­dreun­ram­mel aan jou moed kerf as jy tus­sen ’n trop moet in­spi­oen om na­by die groot bul­le te kom?”
Ef­fe kort­a­sem van die op­ge­won­de ge­praat leun Jan te­rug, maar hy kyk my nog stip in die oë. “Jy is nog ’n nat-oor wat kwyl trek oor hierie... In­gel­se stok-wok. Ons slap­rug­mo­des sô­re lat ons ly­we ge­lap bly. Jou uit­da­ging is om wild on­der skoot te kry, ons s’n is om nie dood te raak nie!”
“Toe nou maar Jan,” maan oom Paul. “Dis nie no­dig om do­ring­tak deur die neef se mond te trek nie. Hy is maar net aan an­der mo­des as ons ge­wend.”
Jan se ti­ra­de het ’n he­le paar hak­skeen­sko­te na my kant toe ge­mik waar­op ek geen ant­woor­de ge­had het nie. Toe die stil­te half on­ge­mak­lik be­gin raak, val my oog ge­luk­kig op die ge­weer wat nou oor oom Paul se skoot lê.
“Waar­mee skiet Oom?” wil ek weet. Hy tel die ge­weer op en sê met dui­de­li­ke trots: Dis ’n Wit­wort (W­hit­worth) dop­pieslot-voor­laai­er, ka­li­ber .45, een van die heel mo­dern­ste ge­we­re wat daar is. Die loop is ses­kan­tig bin­ne met ’n ge­slin­ger­de groef wat ver­oor­saak dat dit baie fyn skiet. Met hom maak jy wild op lang af­stan­de plat. Da­rem een ding wat die In­gel­se kan doen Neef, ge­we­re bou.
Ek het nog my ool­fant­ge­weer ook, ’n vuur­steen ses­pon­der (ses op die pond) deur Bo­tha ge­bou. Dis nou wel ’n ou ge­weer en hy dryf mis­kien nie so ont­set­tend soos die ou vier­pon­ders nie, maar as jy ’n groot­voet op sy dood­maak­plek skiet, val hy. Met net so ’n san­na het ek my »
Toe die stil­te half on­ge­mak­lik be­gin raak, val my oog ge­luk­kig op die ge­weer wat nou oor oom Paul se skoot lê.
» eer­ste leeu ge­skiet toe ek 14 jaar oud was. Ai Ne­fie, ’n mens skiet net een keer in jou le­we jou eer­ste leeu. Met so ’n leeu­dier op jou kerf­stok word jy ’n man. Nie net in jou eie oge nie maar ook dié van jou pa se plaas­wer­kers. Voor jy jou eer­ste stuk groot­wild skiet, noem hul­le jou ’n um­faan maar die oom­blik wan­neer jy oor jou eer­ste leeu of buf­fels staan, word jy da­de­lik ’nkos­aan, klein kap­tein. En wat­ter seun wil nie graag met ’n ‘ Bay­e­te ’nkos­aan’ be­groet word nie.”
Oom Paul het vir ’n oom­blik stil­ge­bly en toe kyk hy ver­by die vuur die don­ker­te in. “Met daar­die leeu­vel het ek ook die eer­ste maal ver­loof ge­raak. Ek was 16, sy skaars 14. ’n Fyn men­sie met ’n berg­stroom se mur­mul in haar lag en die ge­hei­me van diep wa­ter­kui­le in haar oë. Vir ’n T­rek­ker­seun was sy eer­ste leeu­vel am­per net so be­lang­rik soos sy By­bel. Maar ek het dit vir haar ge­gee om voor haar bed te gooi... Dit was lank ge­le­de... lank, lank ge­le­de.”
Hy sug diep en vir ’n oom­blik lyk dit kom­pleet as­of hy uit ’n diep slaap wak­ker ge­word het. Ek wou bit­ter graag meer hoor oor die fyn e­ne­tjie, maar iets in sy hou­ding het my ge­waar­sku om nie oor haar te vra nie. Toe hou ek maar by ge­we­re.
“Waar kry jul­le die vuur­ste­ne vir die ou roers?”
“Jong ja, om goeie vuur­ste­ne te kry, pla maar. Ge­luk­kig kan ons goeie In­gel­se ste­ne koop. Jy kan 40 tot 50 skote met een vuur­steen skiet. So, 50 nu­we ste­ne bring jou ver. As ons ge­wo­ne wild jag, haal ons soms die goeie ste­ne uit en ge­bruik som­mer plaas­li­ke vuur­klip. Maar met hul­le skiet jy net so­wat 10 skote dan moet jy eers weer die steen skerp slaan. En na nog 10 skote is hul­le niks­werd.”
“En as die ge­weer wei­er, moet jul­le se­ker le­lik bont­staan?” por ek oom Paul aan.
“Be­paald Neef. As die vuur­steen wei­er, moet jy dit met ’n an­der ruil en dit vat tyd. Met ’n dop­pieslot slaan jy net die slag­dop­pie af en sit ’n an­der op. ’n Ge­kwes­te buf­fel­koei het my een­maal am­per groot er­ger­nis be­sô­re. Dit het die vo­ri­ge nag ge­re­ën en ek het haar vroeg­og­gend ge­kwes. Sy het in ’n ruie boskol na­by ’n die­pe­ri­ge wa­ter­poel loop weg­kruip en toe ek haar kry en wou skiet, het die ge­weer ge­wei­er. Vir vuur­steen ruil was daar nie tyd nie, ek moes grond­skop wa­ter toe. Ons het al­bei in die poel be­land waar sy my wou gaf­fel. Ge­luk­kig was sy swaar ge­kwes en kon ek haar kop on­der die wa­ter hou. Maar nie vir lank nie. Sy’t los­ge­ruk en ge­luk­kig koers ge­kies en so het ek oor­leef. My ge­weer wat ook in die wa­ter be­land het, was toe van geen nut meer vir die te­rug­tog na die wa­ens toe nie.
Daar­na het ek al­tyd ge­we­re in kop­pels (pa­re) ge­dra. As jy ’n ge­weer­dra­er het, dra hy die een. Skiet jy ’n skoot, ruil jy dit gou ter­wyl die ge­weer­dra­er jou an­der roer laai.”
“Wat van kruit en lood?” wou ek weet.
“Dié kry ons van trans­port­ry­ers en op die trek­pad maak ons an­der plan­ne om lood te spaar. Soms vat ons ron­de klip­pies en gooi dit in die giet­blok­kies, dan smelt ons die lood rond­om dit. Ons meng ook lood met tin. Baie eet­ge­rei is van tin ge­maak en so ook nag­vi­o­le. As ’n jag­ge­sel­skap by jou oor­staan, moet jy maar jou nag­vi­ool goed op­pas an­ders is jy dit kwyt as hul­le weer aan­be­weeg.”
Ek het nie ge­weet wat ’n nag­vi­ool is nie en op my vraag het oom Paul half on­ge­dul­dig ge­ant­woord: “Ka­mer­pot­te man, waar­in jy jou blaas leeg­maak. Ge­bruik jy nie een nie?”
Voor­dat ek kan ant­woord gaan hy voort. “Hier­die klip- en tin­koe­ëls was lig­ter en is net op ge­wo­ne wild ge­bruik. Ons het hul­le in ge­kleur­de lap­pies toe­ge­draai om hul­le te merk. Jy moet na­tuur­lik jou ge­weer se skoot leer ken met die ver­skil­len­de koe­ëls. Vir lol met die vi­sier is daar nie tyd nie, jy vat maar knap of hoog na ge­lang van die ti­pe koe­ël of af­stand.”
“Maar wag, ek raak nou bas­ter moeg ge­praat. Maak kof­fie en vra vir Jan jou vrae. Hy het baie a­von­tu­re in Bet­sjoe­a­na­land be­leef waar­oor hy kan sto­rie.”
Ter­wyl ek af­kyk, ’n paar ka­ree­stom­pies op die vuur sit en die ke­tel die­per die vlam­me in­druk, laat ’n skie­li­ke koue wind­vla­gie my ril. Ek kyk vin­nig op... en trek my a­sem in van skrik. Jan Rob­bert­se is weg en op die veld­stoel sit daar nou die in­een­ge­do­ke fi­guur van die be­jaar­de ou pre­si­dent van die ZAR. Oor sy skoot lê daar ’n Mauser.
Dis al as­of ek ’n groot een­saam­heid in hom kan aan­voel. Ter­wyl hy in die ko­le staar be­gin hy moei­saam praat. “Bly op die spoor van die waar­heid Neef en ont­hou wie die waar­heid ver­loor, erf ver­driet.” Hy hou die Mauser na my toe uit, sy stem is skie­lik ster­ker. “Skiet raak... want dwaal­koe­ëls land dik­wels waar dit die seer­ste maak.”
Ek leun vo­ren­toe om die ge­weer te vat, maar die ou pre­si­dent is skie­lik nie meer daar nie...
Rond­om my was net die Ka­roo­nag met sy mil­joe­ne hel­der ster­re. Die ge­beu­re rond­om die vuur was só werk­lik dat ek nie kan glo dit was net ’n droom nie. Maar daar was geen an­der siel nie... net ’n ho­pie dow­we ko­le en my Mauser oor my skoot.
Hier­die sto­rie het 17 jaar ge­le­de in MAG­NUM ver­skyn. Koos het dit ef­fens aan­ge­pas vir SA JAG­TER/HUNTER. Koos se be­loof­de op­volg­ar­ti­kel oor die .44 Mag­num staan weens on­voor­sie­ne om­stan­dig­he­de oor tot die vol­gen­de uit­ga­we.