Biologie bestudeer die verskillende vorme van lewendige organismes.
Biologie is die wetenskap van lewe. Dit is gemoeid met die eienskappe en gedrag van organismes, hoe spesies en indiwidue ontstaan en die interaksies wat hulle met mekaar en hulle omgewing het.
1.2 Verwante dissiplines
1.3 Mense en geskiedenis
1.4 Lys van onderwerpe
2 Ewolusie en biologie
4 5 Geskiedenis van die woord 'biologie'
Oorsig van biologie[wysig | wysig bron]
Biologie beslaan 'n wye spektrum van akademiese vakgebiede wat dikwels as onafhanklike dissiplines gesien word; saam bestudeer hulle lewe op verskillende skale:
op die atoom- en molekulêre skaal, deur molekulêre biologie, biochemie en tot 'n sekere mate genetika
op die sellulêre skaal, deur selbiologie
op multi-sellulêre skaal, deur fisiologie, anatomie en histologie
op die ontwikkelingsvlak of ontogenie van 'n indiwiduele organisme, deur ontwikkelingsbiologie.
op die vlak van oorerflikheid tussen ouer en nasate deur genetika.
op die vlak van indiwiduele interaksie van die organismes, dear sosiobiologie
op multi-spesie skaal van herkoms, deur sistematika
op die vlak van interafhanklike bevolkings en hulle habitat deur ekologie en ewolusionêre biologie
en dan spekulatief deur xenobiologie op die vlak van lewe buite die Aarde.
Velde van studie in biologie[wysig | wysig bron]
Aerobiologie – Anatomie – Arachnologie – Astrobiologie – Biochemie – Bionika – Biogeografie – Bioinformatika – Biomeganika – Biofisika – Biotegnologie – Plantkunde – Selbiologie – Verspreidingskunde – Kladistiek – Skaaldierkunde – Oerdierkundige – Siklusse – Sitologie – Ontwikkelingsbiologie – Siekte (Genetiese siektes, Aansteeklike siektes) – Ekologie (Teoretiese ekologie, simbiose, Outokologie, Sinekologie) – Etologie – Entomologie – Ewolusionêre biologie (Ewolusie) – Ewolusionêre ontwikkelingsbiologie – Varswater biologie – Genetika (Bevolkingsgenetika, Kwantitatiewe genetika, Genomika, Proteomika) – Herpetologie – Histologie – Mensbiologie (Antropologie) – Ichtologie – Immunologie – Aansteeklike siektes – Patologie – Epidemologie – Limnologie – Malakologie – Soogdierkunde – Mariene biologie – Mikrobiologie (Bakteriologie) – Molekulêre biologie – Morfologie – Mikologie / Ligenologie – Mirmekologie – Neurowetenskap (Neuroanatomie, Neurofisiologie, Senustelselwetenskap, Biologiese fisiologie, Psigiatrie, Psigofarmakologie, Gedragswetenskap, Neuroetologie, Psigofisika, Berekenbare neurowetenskap, Kognitiewe neurowetenskap, Kognitiewe wetenskap) – Onkologie (die studie van kanker) – Ontogenie – Oorsprong van Lewe – Voëlkunde – Paleontologie (Paleobotanie, Paleosoölogie) – Parasietologie – Fikologie (Algologie) – Herkomskunde (Filogenetika, Filogeografie) – Fisiologie – Fitopatologie – Voortplantingsbiologie – Strukturele biologie – Stelselbiologie – Taksonomie – Toksikologie (die studie van gifstowwe en besoedeling) – Virologie – Xenobiologie – Soölogie
Verwante dissiplines[wysig | wysig bron]
Mediese wetenskap – Fisiese antropologie
Mense en geskiedenis[wysig | wysig bron]
Beroemde bioloë – Geskiedenis van biologie – Nobelprys vir fisiologie of mediese wetenskap – Tydlyn vir biologie en organiese chemie
Lys van onderwerpe[wysig | wysig bron]
Sien: Lys van biologiese onderwerpe
Ewolusie en biologie[wysig | wysig bron]
Een van die sentrale, organisatoriese begrippe in biologie is dat alle lewe van 'n gemene oorsprong het deur die proses van ewolusie. Charles Darwin het ewolusie as 'n lewensvatbare teorie daargestel deur die dryfveer daaragter, natuurlike teelkeuse, duidelik uit te spel. (Alfred Russell Wallace word algemeen erken as mede-ontdekker van die begrip). Genetiese verskuiwing is aanvaar as 'n addisionele meganisme van die sogenaamde moderne sintese. Die ewolusionêre geskiedenis van 'n spesie — waaruit die eienskappe van die verskillende spesies waarvan dit afstam vasgestel kan word, tesame met die genetiese verwantskappe wat dit het ten opsigte van al die ander spesies word herkomskunde genoem. Verskillende benaderings tot die insameling van inligting oor die herkoms van spesies word in biologie gevolg. Dit sluit die vergelyking van DNA volgordes in wat in molekulêre biologie of genomika uitgevoer word en vergelykings van fosielrekords en ander inligting oor antieke organismes wat deur paleontologie ondersoek word. Bioloë rangskik en analiseer die ewolusionêre verwantskappe deur verskeie metodes wat herkomskunde, numeriese taksonomie en kladistiek insluit. Die hoofgebeurtenisse in die loop van ewolusie, soos bioloë dit tans verstaan, word opgesom op hierdie ewolusionêre tydlyn.
Klassifikasie van lewe (en soortgelyke organismes)[wysig | wysig bron]
Die klassifikasie van lewende dinge word sistematika of taksonomie genoem en behoort die ewolusionêre stambome (filogenetiese stambome) van die verskillende organismes te weerspieël. Taksonomie groepeer organismes in groepe wat taxa genoem word, terwyl sistematika hul verwantskappe probeer vasstel. Die dominante stelsel word die Linnese taksonomie genoem, wat ordes en binomiale nomenklatuur insluit. Die benaming van organismes word beheer deur internasionale ooreenkomste soos die Internasionale Kode van Plantkundige Nomenklatuur (ICBN), die Internasionale Kode van Dierkundige Nomenklatuur (ICZN), en die Internasionale Kode van Nomenklatuur van Bakterieë (ICNB). 'n Vierde konsepvoorstel vir 'n Biokode is in 1997 gepubliseer in 'n poging om die benaming van die drie terreine te standaardiseer, maar dit is nog nie formeel aanvaar nie. Die Internasionale Kode vir Virusklassifikasie en Nomenklatuur (ICVCN) bly tans buite die Biokode.
Lewende wesens word tradisioneel verdeel in vyf koningkryke:
Arhaea (oorspronklik Archaeabakterieë) – Bakterieë (oorspronklik Eubakterieë) – Eukariote
Hierdie domeine weerspieël die teenwoordigheid aldan nie van selkerne asook verskille in die selwande.
Daar is ook 'n reeks intrasellulêre "parasiete" wat toenemend minder lewendig ten opsigte van hulle metaboliese aktiwiteit is.
Viruse – Viroïde – Prione
[wysig | wysig bron]
Geskiedenis van die woord 'biologie'[wysig | wysig bron]
Word gevorm deur die Grieks βίος (bios), wat 'lewe' beteken en λόγος (logos), wat 'woord' beteken, dit wil voorkom asof die woord "biologie" in sy moderne sin onafhanklik deur Gottfried Reinhold Treviranus ("Biologie oder Philosophie der lebenden Natur", 1802 en deur Jean-Baptiste Lamarck ("Hydrogéologie", 1802) bekend gestel is. Daar word beweer dat Karl Friedrich Burdach in 1800 die woord self verwoord het in die titel van boekdeel 3 van Michael Christoph Hanov se "Philosophiae naturalis sive physicae dogmaticae": Geologia, biologia, phytologia generalis et dendrologia, wat in 1766 gepubliseer is.
Oorsprong van lewe
NASA Ames Navorsingsentrum
Lys van tegnologieë
Onopgeloste probleme in biologie
Lys van bewaringsonderwerpe
Lys van biologiese publikasies
EverythingBio : 'n Aanlyn bron vir enigiets verwant aan biologie.
Kimball's Biology Pages, http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages : 'n Aanlyn handboek met soekfunksie.
Biology Online: 'n Werf met tutoriale wat deur 'n enkele persoon onderhou word.
Biology with graphics and animations for free
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Biologie&oldid=1423779"	Kategorie: Biologie	Navigasie-keuseskerm
АҧсшәаAlemannischአማርኛAragonésالعربيةمصرىঅসমীয়াAsturianuAzərbaycancaБашҡортсаBoarischŽemaitėškaБеларускаяБеларуская (тарашкевіца)‎БългарскиभोजपुरीBislamaBahasa Banjarবাংলাབོད་ཡིགBrezhonegBosanskiᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗБуряадCatalàНохчийнChamoruکوردیی ناوەندیCorsuQırımtatarcaČeštinaKaszëbscziЧӑвашлаCymraegDanskDeutschZazakiދިވެހިބަސްΕλληνικάEnglishEsperantoEspañolEestiEuskaraEstremeñuفارسیSuomiVõroFøroysktFrançaisArpetanNordfriiskFurlanFryskGaeilgeGàidhligGalegoگیلکیગુજરાતીGaelg客家語/Hak-kâ-ngîHawaiʻiעבריתहिन्दीFiji HindiHrvatskiHornjoserbsceKreyòl ayisyenMagyarՀայերենInterlinguaBahasa IndonesiaInterlingueIlokanoIdoÍslenskaItalianoᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut日本語PatoisLa .lojban.Basa JawaქართულიQaraqalpaqshaGĩkũyũҚазақшаKalaallisutភាសាខ្មែរಕನ್ನಡ한국어KurdîKernowekКыргызчаLatinaLadinoLëtzebuergeschЛезгиLimburgsLumbaartLingálaລາວLietuviųLatviešuBasa BanyumasanMalagasyОлык марийМакедонскиമലയാളംМонголमराठीBahasa MelayuMaltiMirandésမြန်မာဘာသာЭрзяньNāhuatlNapulitanoPlattdüütschNedersaksiesनेपालीनेपाल भाषाNederlandsNorsk nynorskNorsk bokmålNovialNouormandSesotho sa LeboaOccitanOromooଓଡ଼ିଆИронਪੰਜਾਬੀKapampanganPapiamentuPälzischNorfuk / PitkernPolskiPiemontèisپنجابیپښتوPortuguêsRuna SimiRomânăArmãneashtiРусскийРусиньскыйसंस्कृतम्Саха тылаSarduSicilianuScotsسنڌيSrpskohrvatski / српскохрватскиසිංහලSimple EnglishSlovenčinaSlovenščinaGagana SamoaChiShonaSoomaaligaShqipСрпски / srpskiSiSwatiSeelterskBasa SundaSvenskaKiswahiliதமிழ்తెలుగుТоҷикӣไทยትግርኛTürkmençeTagalogTok PisinTürkçeТатарча/tatarçaئۇيغۇرچە / UyghurcheУкраїнськаاردوOʻzbekcha/ўзбекчаVènetoTiếng ViệtWest-VlamsVolapükWalonWinaray吴语ХальмгIsiXhosaმარგალურიייִדישZeêuws中文文言Bân-lâm-gú粵語	Wysig skakels	Die bladsy is laas op 20 Februarie 2016 om 05:44 bygewerk.