PressReader - Landbou Vee: 2015-10-12 - Pak bru­cel­lo­se by die ho­rings
Pak bru­cel­lo­se by die ho­rings
Son­der ’n op­spo­ring­stra­te­gie bly bru­cel­lo­se on­ont­dek. Waar­sku­wings­klok­ke sal net be­gin lui wan­neer die aan­tal a­bor­sies laat in drag­tig­heid toe­neem. Maar dan is dit reeds te laat. Die om­vang van dié siek­te is tans land­wyd kom­mer­wek­kend.
Landbou Vee - 2015-10-12 - Inhoud - NA­VRAE: Dr. Jo­hann B­rey­ten­bach, sel 082 556 9900 of e-pos: jo­hann.b­rey­ten­bach@merck.com.
Bru­cel­lo­se, ook be­kend as be­smet­li­ke mis­ge­boor­te, is al as ’n “e­mo­si­o­ne­le siek­te” be­skryf om­dat geen boer bly is om die nuus van ’n po­si­tie­we Bru­cel­la- toets te kry nie. Die siek­te roep beel­de op van pla­se on­der kwa­ran­tyn, a­bor­sie­storms, pro­duk­sie­ver­lie­se, die van kant maak van ge­ïn­fek­teer­de die­re en so­ö­no­se (oor­drag van dier na mens). Een­vou­dig ge­stel, bru­cel­lo­se be­te­ken ’n ver­lies aan in­kom­ste en, er­ger nog, hou ’n ge­sond­heids­ri­si­ko vir die boer­de­ry­ge­meen­skap in.
Bru­cel­lo­se is moei­lik om te be­kamp om­dat Bru­cel­la a­bor­tus ’n hoogs aan­steek­li­ke mi­kro-or­ga­nis­me is en dit ’n ui­ters on­voor­spel­ba­re in­ku­ba­sie­tyd­perk het.
Be­smet­ting is meest­al via die neus en mond van die­re wat aan ’n be­smet­te na­ge­boor­te, ge­a­bor­teer­de fe­tus of va­gi­na­le af­skei­ding van ’n be­smet­te vers of koei bloot­ge­stel word. Bru­cel­la a­bor­tus flo­reer in die baar­moe­der ty­dens drag­tig- heid, met die ge­volg dat daar ’n be­raam­de 100 mil­joen aan­steek­li­ke do­sis­se in die na­ge­boor­te van ’n be­smet­te koei is. Een be­smet­te dier in ’n kud­de wat a­bor­teer, stel dus meer as ge­noeg Bru­cel­la- or­ga­nis­mes in die om­ge­wing vry om ál die koeie of ver­se in ’n kamp siek te maak.
Bru­cel­la a­bor­tus se in­ku­ba­sie­tyd­perk wis­sel baie – van min­der as ’n maand tot ja­re (by ver­se). Om sa­ke ver­der te be­moei­lik, is sif­tings­toet­se vir Bru­cel­la in dié tyd dik­wels ne­ga­tief. Bru­cel­la a­bor­tus- or­ga­nis­mes in­te­greer hul­self in dié tyd in die lig­gaam­sel­le, waar die im­muun­stel­sel hul­le nie mak­lik op­spoor nie. ’n En­ke­le ne­ga­tie­we toets is dus nie ’n waar­borg dat bru­cel­lo­se nie aan­we­sig is nie.
’n Ver­ant­woor­de­li­ke boer wat ken­nis dra van bru­cel­lo­se pas sy be­stuurs­prak­ty­ke aan en skep ver­skeie li­nies van ver­de­di­ging om te help met die op­spo­ring en neu­tra­li­se­ring van hier­die po­ten­si­ë­le tyd­bom voor dit ont­plof.
Die al­ge­meen­ste ma­nier van be­smet­ting is die in­bring van aan­ge­koop­te die­re. Koop net die­re van ie­mand wie se die­re ne­ga­tief toets en wat daar­voor be­kend is dat bru­cel­lo­se-toet­sing ge­reeld ge­doen word. Die be­smet­ting kan la­tent wees en eers laat in drag­tig­heid op­vlam. In­dien dit nie op­ge­merk word nie, is die re­sul­taat ’n a­bor­sie of die ge­boor­te van ’n swak kalf, wat ’n tyd­bom van be­smet­te ma­te­ri­aal in jou tot dus­ver skoon kud­de plaas.
Wees ver­al in jou pas­op­pens wan­neer ver­se ge­koop word. Nie net is ver­se die vat­baar­ste groep nie, maar be­smet­te ver­se toets dik­wels ne­ga­tief. Die siek­te kan eers in die laas­te tri­mes­ter van drag­tig­heid by hul­le op­ge­spoor word.
Nog goue re­ëls wan­neer nu­we die­re in die kud­de in­ge­bring word: ■ Koop ver­kies­lik net die­re met ’ n na­speur­ba­re ge­skie­de­nis van bru­cel­lo­se-in­en­ting. ■ Toets voor en ná kalf vir bru­cel­lo­se. ■ Hou nuut aan­ge­koop­te vee, ver­al ver­se, a­part van die teel­kud­de tot hul­le ge­kalf het en toet­se vir Bru­cel­la ne­ga­tief was.
Die doel van toet­se is om die po­si­tie­we vers of koei op te spoor voor sy kalf.
Die moei­te en kos­te van bru­cel­lo­se­toet­se op die reg­te tye is nie­tig ver­ge­le­ke met die kos­te oor baie ja­re as on­reg­streek­se ska­de­be­heer toe­ge­pas moet word.
Daar word aan­be­veel dat al­le koeie en ver­se in die laas­te tri­mes­ter van drag­tig­heid ge­toets word. Hoe­kom? As Bru­cel­la a­bor­tus wel teen­woor­dig is, sal dit in die laas­te tri­mes­ter in die baar­moe­der flo-
reer en nie so be­dag wees op ’n aan­slag deur die im­muun­stel­sel nie. Die vers wat voor­heen ne­ga­tief ge­toets het, sal nou po­si­tief toets. ’n Po­si­tie­we bru­cel­lo­se-toets in hier­die s­ta­di­um van drag­tig­heid is ’n nood­ge­val. Skuif daar­die koei of kalf na die ver­ste kamp op die plaas en hou haar in i­so­la­sie, weg van an­der die­re. Kon­tak ’n vee­arts.
VER­LAAG DIE RI­SI­KO
Hou groe­pe ver­se of koeie wat na­by kalf is so klein as moont­lik. As een dier in ’n kud­de weens Bru­cel­la a­bor­tus a­bor­teer, word ál die die­re in daar­die groep as be­smet be­skou. Hoe min­der die­re in die groep, hoe klei­ner die ri­si­ko vir die teel­kud­de en hoe mak­li­ker is dit om die in­ten­sie­we toet­sing te be­stuur wat no­dig is om po­si­tie­we ge­val­le te i­den­ti­fi­seer by die­re wat in aan­ra­king met die be­smet­te dier was. As ’n vers in ’n kud­de met by­voor­beeld 100 teel­die­re weens bru­cel­lo­se a­bor­teer, word die he­le kud­de as be­smet be­skou. As die kud­de eg­ter in vier groe­pe ver­deel word, sal net die 24 die­re wat in kon­tak met die vers was, die ge­vaar loop om ook siek te word.
Sei­soe­na­le teling eer­der as teling reg­deur die jaar word aan­be­veel. Dit is mak­li­ker om bru­cel­lo­se-toet­se vir groe­pe koeie en groe­pe wat in die kalf­tyd is, te be­stuur as daar ’n dui­de­li­ke kalf­tyd is.
TREE DA­DE­LIK OP
Moe­nie ’n a­bor­sie ig­no­reer nie. ’n Sta­di­ge re­ak­sie lei tot erns­ti­ge ska­de. Be­skou el­ke a­bor­sie as ’n po­ten­si­ë­le bru­cel­lo­se-ge­val tot die teen­deel be­wys is. Be­spreek die mees prak­tie­se ma­nier om mon­sters vir di­ag­no­se te ver­skaf met jou plaas­li­ke of staats­vee­arts. As dit nie prak­ties moont­lik is om die fe­tus of na­ge­boor­te so gou moont­lik by ’n vee­art­se­ny­kun­di­ge la­bo­ra­to­ri­um te kry nie, kan bloed­mon­sters van die koei ná die a­bor­sie ge­neem word. As die toets­re­sul­taat ne­ga­tief is, moet die toets ná twee we­ke herhaal word.
In­en­ting is nie ’n won­der­kuur nie. Dit is ’n by­ko­men­de hulp­mid­del wat ’n be­lang­ri­ke rol speel. In­en­ting ver­vang geen­sins goeie kud­de­be­stuur of waar­borg vol­ko­me be­sker­ming nie.
’n In­ge­ën­te dier ont­wik­kel ’n ho­ër vlak van weer­stand teen be­smet­ting. Met an­der woor­de, ’n in­ge­ën­te dier moet aan meer Bru­cel­la a­bor­tus- or­ga­nis­mes bloot­ge­stel word om be­smet te word as ’n dier wat nie in­ge­ënt is nie.
’n In­ge­ën­te dier wat met Bru­cel­la a­bor­tus be­smet is, sal ook min­der waar­skyn­lik ’n kalf a­bor­teer en sal aan­sien­lik min­der be­smet­ten­de do­sis­se ty­dens kalf vry­stel.
’n Be­smet­te dier wat nie in­ge­ënt is nie, nie op­ge­merk word nie en dan a­bor­teer, laat ’n kern­bom in die mid­del van jou kud­de ont­plof.
Daar­teen­oor laat ’n in­ge­ën­te dier wat nie op­ge­merk word nie, net ’n hand­gra­naat vry. Die ska­de is be­heer­baar, en as bloot­ge­stel­de koeie in­ge­ënt is, sal dit so­veel min­der wees.
Dit is be­lang­rik om te be­sef dat in­en­ting nie die ge­vaar van bru­cel­lo­se-be­smet­ting uit­ska­kel nie. Dit sal ook nie die ver­sprei­ding van die bak­te­rieë stop­sit nie. In­en­ting be­heer net die si­tu­a­sie. As dit ge­bruik word saam met ’n vol­le­di­ge kud­de­be­stuurs­pro­gram wat op die uit­ska­ke­ling van bru­cel­lo­se ge­rig is, sal dit help om pro­ble­me vroeg­ty­dig te voor­kom.
Daar is tans twee le­wen­de bru­cel­lo­seent­stow­we be­skik­baar – Stam 19, wat net een keer by ver­skal­wers tus­sen die ou­der­dom van 4 maan­de en 8 maan­de ge­bruik kan word, en RB51, wat ver­skeie ke­re ge­bruik kan word, aan­ge­sien dit nie met bru­cel­lo­se-sif­tings­toet­se in­meng nie.
PRAAT MET JOU VEE­ARTS
Praat met jou vee­arts oor be­slui­te ra­ken­de die be­stuur van jou kud­de wat bru­cel­lo­se be­tref. Jou vee­arts se ken­nis van die siek­te en in­sig in die siek­te­sta­tus van om­lig­gen­de pla­se is ’n waar­de­vol­le hulp­mid­del. O­pen­har­ti­ge ge­sprek­voe­ring tus­sen die boer­de­ry­ge­meen­skap en vee­art­se is ui­ters be­lang­rik.
Bru­cel­lo­se is ’n ge­meen­skap­siek­te. Een plaas word be­smet, die ei­e­naar i­den­ti­fi­seer be­smet­te die­re en maak hul­le van kant, maar twee jaar la­ter is die pro­bleem te­rug. Hoe­kom? Bru­cel­la a­bor­tus ken geen gren­se nie. Bru­cel­lo­se het by­voor­beeld in die tus­sen­tyd op twee buur­pla­se voor­ge­kom. ’n Jak­kals kom op ’n be­smet­te na­ge­boor­te af en sleep dit na haar gat op jou plaas. ’n Nuus­kie­ri­ge vers snuif aan die oor­blyf­sels en raak be­smet.
Hou kud­des vry van bru­cel­lo­se deur ge­reeld vir die siek­te te toets, ’n in­en­tings­pro­gram te volg en geen nu­we die­re son­der kwa­ran­tyn en die no­di­ge toet­se in die kud­de op te neem nie.
Dr. Jo­hann B­rey­ten­bach is een­heid­be­stuur­der van die her­kou­er­af­de­ling van MSD Dieregesondheid.