Boer maak ŉ planFreek Robinson. (Foto: Verskaf) Die somber ekonomiese nuus het Suid-Afrikaners tot ŉ rekordlaagtepunt gedryf op die geluksindeks die afgelope tien jaar. Dit word bevestig in ŉ onlangse verslag van die Buro vir Marknavorsing aan Unisa. Dit sluit ook aan by ŉ innoverende studie van die Universiteit van Johannesburg. Ekonome kan met redelike sekerheid finansiële en ekonomiese aanwysers bepaal, want hulle werk met harde feite. Maar hierdie harde feite het ŉ direkte gevolg vir die verbruiker, soos die olieprys, elektrisiteitstariewe, die inflasie, rentekoerse ensovoorts. Dis die dinge wat die sak raak en uiteindelik ook die gemoed van die gewone burger. Maar hoe kan jy hierdie gevoelswaardes betroubaar meet? ŉ Maand gelede het ek ŉ artikel geskryf vir Maroela Media oor die werk van prof. Talita Greyling van die UJ. Sy het ŉ unieke bruto-nasionale geluksindeks ontwikkel om die vlak van gelukkigheid in die samelewing te meet. Sy gebruik die massa-data van Twitter om vas te stel wat mense se geluksvlakke is. Trefwoorde wat verband hou met geluk, word in die stelsel ingevoer. So kan uit miljoene saamgestelde twiets, dag na dag, bepaal word hoe gelukkig mense is. Prof. Greyling het pas deelgeneem aan ŉ konferensie van die The European Regional Science Association (ERSA) in Hongarye. Dis een van die grootste wetenskapkonferensies in die wêreld. Daar het sy onder andere lof ontvang van prof. Richard Easterlin van die Universiteit van Suid-Kalifornië. Hy word glo beskou as die vader van welstand-studies. Hy skryf aan haar: “Congratulations!! Really a first-rate paper – light years ahead of the current literature. Wish I hadn’t somehow overlooked the earlier version. Would have saved me the trouble of digging thru the present largely worthless literature on covid and happiness.” Haar navorsing dui daarop dat die geluksvlak in Suid-Afrika nou op die laagste is in die afgelope drie jaar wat sy met haar metings begin het. In onlangse navorsing van die Buro vir Marknavorsing van Unisa is vasgestel dat Suid-Afrikaners se geluksgevoel nou die laagste is sedert 2012 toe die buro met sy navorsing begin het. Die navorsing word gedoen deur die gedragskommunikasie-eenheid van die buro, onder leiding van Jacolize Poalses. Sy is ŉ gekwalifiseerde sielkundige sodat sy met insig die navorsing oor die mens-kant van harde ekonomiese data kan doen. Om inligting te kry, het sy toegang tot Unisa se uitgebreide databasis van sowat 200 000 oud-studente en kursusgangers. Vir hierdie bepaalde navorsing het sy die skriftelike betrokkenheid gekry van 1 836 deelnemers. Heel voordelig is ŉ ander navorsingstuk ook onlangs deur die buro se hoof van persoonlike finansies gepubliseer. Dit het veral gegaan oor die groeiende ongelykheid in die samelewing. Jacolize Meiring, hoof van die eenheid vir persoonlike finansies, stel dit onomwonde dat Suid-Afrika steeds die ongelykste land in die wêreld is. Een ontstellende feit is dat 75% van die volwasse bevolking minder as R70 000 per jaar verdien. ŉ Driekwart van die mense van die land verdien dus saam net 11,3% van die inkomste. Daarteenoor maak die superrykes 3,8% van die bevolking uit, maar hulle verdien meer as ŉ halfmiljoen rand per jaar en kry sowat 45% van die totale verdienste. Die eenheid verwag dat ekonomiese en finansiële omstandighede sterk fluktuerend gaan bly vir die afsienbare toekoms. Verskeie probleemgebiede word genoem soos werkskepping, stadige groei, inflasie, onbestendige kragtoevoer, natuurlike rampe soos die onlangse vloede in KwaZulu-Natal, stakings, korrupsie en wanadministrasie in die regering, politieke onbestendighede en swak dienslewering. Gegewe al die uitdagings, sê Poalses dat die vlak van ekonomiese ongelukkigheid sedert 2014 drasties toegeneem het van 54,9% tot 74,3% vanjaar. Sy glo mense is gelukkiger as hulle in samelewings bly waar mense omgee vir mekaar en eties optree. As deel van die navorsing is ook aan deelnemers gevra in hoe ŉ mate hulle vertroue het in 27 verskillende owerhede. Die algemene syfer was 37,8%. Heel onder in die tabel, is die mense in wie daar hoegenaamd geen vertroue is nie. En dit is die politici. Dan volg die parlement, munisipaliteite, provinsiale regerings en die nasionale regering. Net daarna, in die kategorie van instansies wat meestal gewantrou word, is die polisiediens bo aan die lys. Instansies waarin mense die meeste vertroue het, is eerstens privaat-gesondheidsgeriewe, universiteite, banke, en bekende privaat ondernemings en handelsmerke. Dis duidelik dat die publiek hoogs ongelukkig is met die regering in al sy vorme. Die twee navorsingsmiddele wat daar is om die publiek se gelukkigheidsvlak te bepaal, kan rigtingwysers wees van hoe optredes aangepas kan word om werklik te toon dat regering luister en aanpas om werklik in diens te wees van die mense en wat hulle wil hê. Poalses en Meiring raai mense aan om beheer te neem van hulle lewens en nie net te sit en wag op die regering om iets te doen nie. As dit so is dat optrede, of gebrek aan optrede deur die owerhede, mense ongelukkig maak, kan hulle inspring en self iets positiefs doen wat hulle dan gelukkiger sal maak. Hulle wys daarop dat Suid-Afrikaners tydens die ergste fase van die Covid-19-pandemie, hulle eie lewens in gevaar gestel het om ander te help. Daardie gees van “ubuntu” moet wyd toegepas word. Dis ŉ gees van saamwerk. Van omgee vir mekaar. Van opstaan as jy platgeslaan is. Van ŉ boer maak ŉ plan.