Nederland (Nederlands: [ˈneːdə(r)lɑnt] of [ˈneɪ̯də(r)lɑnt], luister (hulp·inligting); Wes-Fries: Nederlân) is 'n land in die noordweste van die Europese vasteland en bestaan uit 12 provinsies. Dit word begrens deur die Noordsee in die noorde en weste, België in die suide en Duitsland in die ooste; in die Noordsee grens Nederland ook aan die Verenigde Koninkryk. Die hoofstad is Amsterdam en die regeringsetel is Den Haag. Die Karibiese eilande Bonaire, Saba en Sint Eustatius maak ook deel van Nederland uit. Saam met die Karibiese eilande Aruba, Curaçao en Sint Maarten vorm Nederland die Koninkryk van die Nederlande. Die land se amptelike taal is Nederlands, met Engels en Papiaments as sekondêre ampstale in die Karibies Nederland, en Wes-Fries as 'n tweede ampstaal in die provinsie Friesland. Nederlandse Nedersaksies en Limburgs is erkende streekstale (gebesig onderskeidelik in die ooste en suidooste), terwyl Romani en Jiddisj erkende minderheidstale is.
41 865 km2 (131ste)
16 164 myl2
17 414 806 (64ste)
421 / km2 (12de)
1 090,4 / myl2
$1 042,034 miljard (28ste)
$60 299 (13de)
$930,990 miljard (17de)
$53 873 (13de)
MOI (2018) 0,933 (10de) – baie hoog
Gini (2018) 27,4(15de) – laag
Nederland se vier grootste stede is Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Amsterdam is die land se mees bevolkte stad en amptelike hoofstad, terwyl Den Haag die State-Generaal, die Kabinet en die Hooggeregshof huisves. Die Rotterdamse hawe is die besigste beide in Europa en buite Asië. Die Amsterdamse Lughawe Schiphol is die belangrikste in Nederland en die derde besigste in Europa. Nederland is 'n stigtingslid van die Europese Unie, Eurosone, G10, NAVO, OESO en WHO, maar ook deel van die Schengengebied en die trilaterale Benelux. Dit huisves 'n aantal interregeringsorganisasies en internasionale howe, waarvan die meeste in Den Haag, wat vervolgens die "wetlike hoofstad van die wêreld" genoem word.
Nederland beteken letterlik "Lae Lande" en verwys na sy lae hoogte en plat topografie, waarvan net sowat 50% 1 meter bo seevlak geleë is, en naastenby 17% benede seevlak. Die meeste gebiede benede seevlak, bekend as polders, is tydens landherwinning verkry wat in die 16de eeu begin het. Met 'n bevolking van sowat 17,4 miljoen op 'n oppervlakte van omtrent 41 800 km² — waarvan die landoppervlakte 33 500 km² — maak van Nederland met 'n bevolkingsdigtheid van 521/km² die twaalfde digbevolkte land in die wêreld en die vyfde digbevolkte in Europa. Nogtans is Nederland die wêreld se tweede belangrikste uitvoerder van voedsel en landbouprodukte (na die Verenigde State), danksy sy vrugbare grond, milde klimaat, intensiewe landbou en vindingrykheid.
Nederland handhaaf sedert 1848 'n unitêre parlementêre grondwetlike monargie. Die land beskik oor 'n tradisie van Verzuiling en 'n lang geskiedenis van sosiale verdraagsaamheid; hulle het aborsie, prostitusie en genadedood gewettig en 'n liberale dwelmbeleid. Nederland het reeds in 1917 die stemreg vir vroue ingevoer en in 2001 die eerste land geword om selfdegeslaghuwelike te wettig. Sy gemengde mark binne 'n gevorderde ekonomie het die 13de hoogste per kapita-inkoms wêreldwyd. Nederland beklee wêreldwyd die eerste plekke wat persvryheid, ekonomiese vryheid, menslike ontwikkeling, lewenskwaliteit en geluk betref. In 2019 het Nederland die elfde grootste ekonomie volgens BBP per capita gehad en dieselfde jaar het hulle die tiende plek van menslike ontwikkeling beklee.
1.1 Nederland en die Lae Lande
2.3 Nederlandse opstand
2.4 Goue eeu
2.5 Ontstaan van die koninkryk en die 20ste eeu
3.4 Laere owerheid
Nederland en die Lae LandeWysig
Die Lae Lande tussen 1556 en 1648
Die Leo Belgicus ("Belgiese leeu") deur Famiano Strada in 1632
Beide die streek Lae Lande (bestaande uit België, Nederland en Luxemburg) en die land Nederland het dieselfde toponiem. Plekname met Neder (of lage), Nieder, Nether (of low) en Nedre (in Germaanse tale) en Bas of Inferior (in Romaanse tale) word dwarsdeur Europa gebruik. Hulle word soms in 'n deiktiese verhouding tot 'n hoër grond wat vervolgens Upper, Boven, Oben, Superior of Haut genoem word, geplaas. In die geval van die Lae Lande/Nederland is die geografiese ligging van die laer streek min of meer stroomaf en naby die see. Die geografiese ligging van die boonste streek het oor die tyd heen egter aansienlik verander, afhangende van die ligging van die ekonomiese en militêre mag wat die Lae Lande oorheers het. Die Romeine het tussen die Romeinse provinsies stroomaf Germania Inferior (hedendaags dele van België en Nederland) en stroomop Germania Superior (hedendaags dele van Duitsland) onderskei. Die benaming "laag" vir die streek het in die 10de eeu weer verskyn, toe die Hertogdom Neder-Lotharinge die meeste van hierdie gebied beslaan het. Maar hierdie keer is die ooreenstemmende "boonste" streek Opper-Lotharinge in die hedendaagse Noord-Frankryk geleë.
Die hertoë van Boergondië, wat die Lae Lande in die 15de eeu beheer het, het die term les pays de par deçà ("die lande hier") vir die Lae Lande in teenoorstelling van les pays de par delà ("die lande daar") vir hul oorspronklike tuisland Boergondië in die hedendaagse sentraal-oostelike Frankryk gebruik. Onder Habsburgse heerskap het Les pays de par deçà in pays d'embas ("land hieronder") verander, 'n deiktiese uitdrukking in verhouding tot ander Habsburgse besittings soos Hongarye en Oostenryk. Dit is in Nederlandse kontemporêre amptelike dokumente as Neder-landen vertaal. Vanuit 'n streeksoogpunt was Niderlant in die laat Middeleeue ook die gebied tussen die riviere Maas en Ryn. Die gebied Oberland ("Hoogland") was in hierdie deiktiese konteks die gebied rondom Keulen.
Vanaf die middel-16de eeu het die "Lae Lande" en "Nederland" hul oorspronklike deiktiese betekenis verloor. Albei was nes Vlaandere waarskynlik die mees gebruikte benamings 'n pars pro toto vir die Lae Lande, veral in die Romaanse tale van Europa. Die Tagtigjarige Oorlog (1568–1648) het die Lae Lande in 'n onafhanklike noordelike Nederlandse Republiek (of verlatyns as Belgica Foederata, "Federale Nederland", die voorloper van Nederland) en 'n Spaansbeheerde Suidelike Nederlande (verlatyns as Belgica Regia, "Koninklike Nederland", die voorloper van België) verdeel. Die Lae Lande verwys nou in sy geheel na die drie lande Nederland, België en Luxemburg, alhoewel dié term in die meeste Romaanse tale na Nederland verwys. Dit word sinoniem met die meer neutrale en geopolitiese term Benelux gebruik.
In sokker word die Nederlandse nasionale span gewoonlik "Holland" genoem; hier hemde by die Amsterdamse Lughawe Schiphol
In verskeie tale, insluitende Afrikaans, word na Nederland soms as Holland verwys. Die streek Holland bestaan uit Noord- en Zuid-Holland, twee van die nasie se twaalf provinsies, voorheen 'n enkele provinsie, nog vroeër, die County Holland, 'n oorblyfsel van die ontbinde Friese Koninkryk. Na die agteruitgang van beide die Hertogdom Brabant en die County Vlaandere het Holland die ekonomies en polities leidende county in die Lane Lande geword. Die klem op Holland tydens die stigting van die Nederlandse Republiek, die Tagtigjarige Oorlog en die Anglo-Nederlandse oorloë van die 16de, 17de en 18de eeue het van Holland die pars pro toto van die hele land gemaak, wat nou as informeel of selfs inkorrek beskou word. Die gebruik van die term Holland vir die hele Nederland word deur die meeste Nederlanders verwerp.[verwysing benodig] Nogtans word die naam "Holland" vir die Nederlandse nasionale sokkerspan, insluitende in Nederland gebruik, en die Nederlandse regering se internasionale webwerwe vir beide toerisme en handel lui "holland.com" en "hollandtradeandinvest.com". In 2020 het die Nederlandse regering egter aangekondig dat hulle in die toekoms net as "Nederland" sal optree.
Ontstaan van die koninkryk en die 20ste eeuWysig
Sien ook: Lys van grootste munisipaliteite in Nederland.
Nederland se ekonomie is een van die suksesvolstes en doeltreffendstes wêreldwyd. Ondanks sy relatief klein bevolking en oppervlakte het die land tot een van die wêreld se tien grootste uitvoerders en een van die welvarendste nasies ontwikkel. Die bruto finansiële bates van Nederlandse huishoudings beloop 292 persent van die bruto geografiese produk, terwyl die ekonomie tussen 1990 en 2009 met byna 50 persent gegroei het.
Nederland het baie bekende skilders, bekende meesters is onder meer Rembrandt van Rijn (1606–1669), Salomon van Ruysdael (1602–1670), Frans Hals, Johannes Vermeer, Judith Leyster, Jan Steen en Vincent van Gogh. Bekende kunstenaars uit die onlangse tydperk is Piet Mondriaan en Maurits Escher en die kunsvervalser Han Van Meegeren.
1 Januarie Nuwejaarsdag Nieuwjaarsdag Begin van die nuwe jaar
4 Mei Herdenking van die Dooies Dodenherdenking Herdenking vir die mense wat gesneuwel het in die Tweede Wêreldoorlog en in andere oorloë.
40 dae ná Paasfees Hemelvaartsdag Hemelvaartsdag Hemelvaart van Jesus
25 Desember, 26 Desember Kersfees, Welwillendheidsdag Kerstmis, Tweede kerstdag Nederlanders vier Kersfees oor twee dae.
31 Desember Oujaarsaand Oudejaarsdag Einde van die ou jaar
↑ "Bevolkingsontwikkeling; regio per maand". Sentrale Kantoor vir Statistiek (in Nederlands). 2020. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020. Besoek op 8 April 2020.
↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 (en) "Netherlands". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op 8 April 2020.
↑ 3,0 3,1 "2019 Human Development Index Ranking" (in Engels). United Nations Development Programme. 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020. Besoek op 8 April 2020.
↑ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey" (in Engels). Eurostat. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 April 2020. Besoek op 8 April 2020.
↑ "Netherlands boundaries in the North Sea" (in Engels). Departement van Verdediging. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Julie 2017. Besoek op 15 Augustus 2014.
↑ "Gemeentegrootte en stedelijkheid" (in Nederlands). CBS. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Desember 2019. Besoek op 16 Desember 2019.
↑ Dutch Wikisource. "Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden" (in Nederlands). Chapter 2, Article 32. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 April 2020. Besoek op 3 Julie 2013.
↑ (en) Permanent Mission of the Netherlands to the UN. "General Information". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2013. Besoek op 26 Junie 2013.
↑ (en) Rotterdam Port Authority (1 Junie 2014). "Port Statistics 2013". Persberig. 8. https://www.portofrotterdam.com/sites/default/files/Port-statistics-2013.pdf. Besoek op 28 Junie 2014.
↑ (en) van Krieken, Peter J.; David McKay (2005). The Hague: Legal Capital of the World. Cambridge University Press. ISBN 978-90-6704-185-0.
↑ "Netherlands Guide – Interesting facts about the Netherlands" (in Engels). Eupedia. 19 April 1994. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020. Besoek op 29 April 2010.
↑ "Netherlands: Agricultural exports top 80 billion Euros" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Maart 2020. Besoek op 25 Januarie 2015.
↑ (RVO), Netherlands Enterprise Agency (17 Julie 2015). "Agriculture and food". hollandtrade.com (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Januarie 2016. Besoek op 26 Augustus 2016.
↑ "How the Netherlands Feeds the World" (in Engels). National Geographic Society. September 2017. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2020. Besoek op 15 Januarie 2020.
↑ "2016 World Press Freedom Index – RSF". Rsf.org (in Engels). 1 Februarie 2017. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020.
↑ (en) "Netherlands". Archived from the original on 10 Mei 2013. Besoek op 10 Mei 2013. AS1-onderhoud: BOT: original-url status unknown (link), Indeks van ekonomiese vryheid. heritage.org.
↑ (en) Helliwell, John; Layard, Richard; Sachs, Jeffrey (20 Maart 2017). World Happiness Report 2017 (PDF). Verenigde Nasies se Volhoubare ontwikkelingsoplossingsnetwerk. ISBN 978-0-9968513-5-0. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 12 Julie 2017. Besoek op 18 Junie 2017.
↑ "2016 World Happiness Report" (PDF). Worldhappiness.report (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 19 Februarie 2018. Besoek op 3 Augustus 2017.
↑ "Franks". Columbia Encyclopedia (in Engels). Columbia University Press. 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Augustus 2016. Besoek op 1 Februarie 2014.
↑ "Lotharingia / Lorraine (Lothringen)" (in Engels). 5 September 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 November 2019. Besoek op 1 Februarie 2014.
↑ (en) Wim Blockmans; Walter Prevenier (3 Augustus 2010). The Promised Lands: The Low Countries Under Burgundian Rule, 1369–1530. University of Pennsylvania Press. pp. 85–. ISBN 978-0-8122-0070-6.
↑ (en) Elton, Geoffrey Rudolph (1990). The New Cambridge Modern History: Volume 2, The Reformation, 1520–1559. ISBN 978-0-521-34536-1.
↑ Van der Lem, Anton. "De Opstand in de Nederlanden 1555–1609;De landen van herwaarts over" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Oktober 2017. Besoek op 11 Maart 2013.
↑ "Telegraph style book: places and peoples". The Daily Telegraph (in Engels). Londen. 12 April 2008. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020. Besoek op 31 Maart 2014.
↑ "The Reuters Style Guide" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020. Besoek op 31 Maart 2014.
↑ (en) "The BBC News Styleguide" (PDF). Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 27 Februarie 2012. Besoek op 31 Maart 2014.
↑ "The Guardian style guide" (PDF) (in Engels). Londen. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 17 Mei 2020. Besoek op 31 Maart 2014.
↑ (en) Netherlands Tourism "Holland vs Netherlands – Is the Netherlands the same as Holland?"
↑ "Holland vs Netherlands: Everything you need to know". Explore Holland (in Engels). 17 Januarie 2020. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020. Besoek op 17 Januarie 2020.
↑ "Why Dutch Officials Want You to Forget the Country of Holland". The New York Times (in Engels). New York. 13 Januarie 2020. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Maart 2020. Besoek op 15 Januarie 2020.
↑ "Regionale Kerncijfers Nederland" (in Nederlands). Statistics Netherlands. 2007. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Augustus 2014. Besoek op 13 Oktober 2007.
(en) "Netherlands". Encyclopædia Britannica. Besoek op 8 April 2020.
(en) "Netherlands". Central Intelligence Agency. Besoek op 8 April 2020.
(en) "Netherlands country profile". BBC. Besoek op 8 April 2020.
(en) Amptelike toerismewebwerf
(en) Amptelike Handelswebwerf
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Nederland&oldid=2211490"
Last edited on 20 Junie 2020, at 10:58
Die bladsy is laas op 20 Junie 2020 om 10:58 bygewerk.