PressReader - Weg!: 2017-10-01 - TOE EN NOU
Kyk net hoe het Suid-A­fri­ka se vrien­de­li­ke stad oor die ja­re heen ver­an­der!
Port E­li­za­beth se ou sa­ke­kern lyk dees­dae gans an­ders uit die Don­kin-vuur­to­ring. Heel­wat van die swie­ri­ge ou ge­boue is ge­sloop, maar ’n goeie klom­pie het be­houe gebly.
Die S­tad­saal (1) op die mark­plein (nou die Vuyi­si­le Mi­ni-plein) is in 1861 ge­o­pen. Dit het in 1977 af­ge­brand, maar re­stou­ra­sie­werk het die ge­bou tot sy eer­tyd­se glo­rie her­stel; dees­dae huis­ves dit mu­ni­si­pa­le kan­to­re en die o­pen­ba­re bi­bli­o­teek.
Die hoof­bi­bli­o­teek (2) was vroe­ër ja­re ’n los­staan­de ge­bou op die plein. Dié is in 1902 met ’n ter­ra­cot­ta-fa­sa­de ver­sier wat in En­ge­land ge­bou, in stuk­ke ver­skeep en hier weer aan­me­kaar­ge­sit is.
Nef­fens die s­tad­saal staan die ou P­hoe­nixho­tel (3), ge­o­pen in 1837 en ge­noem na ’n stoom­skip wat tus­sen PE en Kaap­stad ge­vaar het. ’n 1849-ad­ver­ten­sie spog dat die P­hoe­nix “a first ra­te bil­li­ard ta­ble” het, so­wel as “good sta­bling for 20 horses”. Die ge­bou is in 1942 ge­sloop om plek te maak vir die Re­ser­we­bank­ge­bou. Die P­hoe­nixho­tel be­staan steeds – nou in C­ha­pel­straat (4).
Op die Toe-fo­to is brand­ska­de aan die St. Ma­ry’s- Ang­li­kaan­se ka­te­draal (5) dui­de­lik. Die kerk da­teer uit 1834 en het in Maart 1895 on­der ’n pi­ro­maan deur­ge­loop. Koe­ran­te het des­tyds be­rig oor mej. Fran­ces Li­vings­to­ne John­ston – ’n voor­ma­li­ge goe­wer­nan­te van Ce­res met ’n “stran­ge ap­pea­ran­ce and man­ner” wat on­langs ’n Paarl­se pak­stoor aan die brand ge­steek en nou hier in PE kom a­mok maak het. Dae voor die brand het ’n ha­we­wag haar hoog bo-op ’n hys­kraan aan­ge­tref – Fran­ces was waar­skyn­lik siel­kun­dig ver­steurd.
S­ken­kings het in­ge­stroom (ook £5 van Paul Kru­ger en £250 van Ce­cil John R­ho­des) en die ka­te­draal is in ’n jap­trap her­bou. Maar op 1 A­pril 1897 het Fran­ces wéér toe­ge­slaan. Ge­na­dig­lik is die vlam­me be­tyds ge­blus en Fran­ces is in heg­te­nis ge­neem en Rob­ben­ei­land toe ge­stuur. Sy’t glo ’n vu­ri­ge haat vir preek­stoe­le ge­koes­ter.
Die kaai (6) da­teer uit 1837 en is in 1933 met die C­harl Ma­lan-ha­we­hoof ver­vang. Dié kaai word ge­bruik as vrag­hou­er- en mo­tor­ter­mi­nus en die an­der een (7) as stoor­plek vir o­lie en man­gaan­erts, so­wel as ’n vas­meer­plek vir tenk­ske­pe.
Bron­ne His­to­ri­cal So­cie­ty of Port E­li­za­beth, Old To­wns and Vil­la­ges of the Ca­pe, deur Hans Fran­sen,
the­ca­su­a­lob­ser­ver.co.za en ports.co.za
* Die Don­kin-vuur­to­ring (in 1861 ge­bou en in 1929 met 8 m ver­hoog) is op weeks­dae en Sa­ter­dae van 8 vm.- 4.30 nm. oop vir be­soe­kers. Dit kos R10 p.p. om in die to­ring op te klim.
Sir Ru­fa­ne Don­kin was die Kaap­se goe­wer­neur toe die B­rit­se set­laars in 1820 in Al­go­a­baai aan­ge­kom het. Hy het die ha­we­dor­pie wat ont­wik­kel het na sy oor­le­de vrou, E­li­za­beth, ge­noem.