SANDY, SANDY IN DIE GATKANT VAN DIE BAKKIE
13th May 2019 by Wim
So luister ek heel toevallig na Bruce Springsteen se ballades. En sommer so begin hy ‘n ‘song’ sing. Sandy. Bruce jou bliksem. Vir meer as een leeftyd.
Ons was maar kinders. Skoolkinders. Sport was verby. Die grootmense het ons huistoe gevat. Op daardie dag het ek heelwat meer akkolades as jy gekry Sandy. Maar jy was jy. Stil, saam in die gatkant van die bakkie ingepak. Saam met die ander kinders oppad terug na punte waar hulle ons die een na die ander vanuit die bakkie weg, huistoe, laat afklim, laat van mekaar wegstap het.
Ek het gesien, maar eintlik, velseker, soos amper hoendervleis, geweet, jy was daar. ‘n Meisiemens met kort blonde hare. Praatloos. En daarom vol van ‘n ander soort praat. Die praat wat regtig is. Die kinders het geraas, gejil, soms teikenloos gegil. Ek het ook geglim as ek moes lag, ek was ook, protokolloos, bloot maar posisionerend, kind. Maar iets binnekant die geraas in die gatkant van die bakkie het met my siel soos ‘n veer gevroetel. Die korthaar meisiekind. Die stom ene. Die ene wat nie praat nie. Wat nie geluide maak nie.
En toe. Die kinders klim uit. Die een na die ander. Oppad na hulle se huise toe. En die dooie gode grinnik. Hulle laat ons twee alleen agter. In die gatkant van die bakkie. Toe die laaste ander kind uitklim het dit stil geraak. Doodstil. Nie ‘n geluid nie. Jy. Jy en ek. Groot pynlike hunkergeraas in die blootsheid van die hoendervleis stilte. In die stilte binne die gatkant van daardie stotterende bakkie.
En die bakkie, daardie middag se wegry, huistoe-ry, bakkie, brom, bly ry. En die grootmense bestuur die bakkie soos ‘n kettie. En toe stop die bakkie weer ‘n keer. En jy klim uit. ‘n Stomte. Vir altyd. Ek het ook later uitgeklim Sandy.
Nie dat hierdie noodwendiglik groots was nie Sandy. Jy, en ek het later ‘n ander mens se hand uiteindelik kon vat en kon weet wat pas. Wat, uiteindelik, kan werklik soos ‘n nommer een, sonder ‘n nommer twee, pas.
So Sandy, ons weet nie. Miskien het jy nie eers so soos hierdie gevoel nie. Maar iewers vertel dit iets van die mens se groot verlange. Om, ten spyte van die gatkant van ‘n bakkie, ‘n siel, op een of ander manier, huistoe te wil vat.
En Bruce Springsteen. Jy is ‘n bliksem.
Okay so. Sing maar weer Bruce. Van Sandy. Dan is dit tyd om te ‘shut-up’ Bruce.
Tot more toe. Ek weet nou al. Jy gaan iets anders laat begin pyn.
Fôk jou Bruce. Bye bye Sandy. En jou laaste hand op die bakkie rand.
Die verhaal van twee Bruin Kaapse kunstenaars
2nd May 2017 by Wim
Ons sit om die tafel in Bellville Biblioteek se Koffiewinkel. Twee talentvolle, maar sukkelende kunstenaars en ek. Henry de Leeuw is gebore in 1953 en het in Bellville Suid grootgeword. In die tyd wat apartheid ’n formele werklikheid geword het. Sy leerling en nou ook vriend, Paul Daniels is in 1975 gebore. Hulle verteenwoordig twee verskillende tye van diskriminasie en beleef nou weer ‘n derde saam.
Henry bedoel eintlik iets meer eksistensiëel daarmee, maar op ‘n vreemde manier is dit ook weer toepaslik op die tye wat ons nou sit en bepraat. “Ek noem myself drie mense”, sê Henry. “Ek het nog net twee ontmoet”, kwinkslag Paul blitsvinnig.
Henry kyk my aan met ‘n wysheid wat mens nou eintlik eers anderkant vyftigjaar oud begin agterkom en vertel van hoe daar voor 1948 ‘n ou apartheid was. Witmense en Bruinmense het deurmekaar gebly. Veral die gewone mense. Bellville Suid was ‘n ‘mixed’ area. “Die manne met die plase was eintlik die base…maar gewone witkinders en bruinkinders het saam skool toe gegaan, maar as die klas uitkom het ons apart huis toe gegaan”. Daar was dog wedersydse respek.
Maar dinge het maar gebly gebeur. So is daar baie later selfs bo oor die ‘German’ begraafplaas ‘n supermark gebou. Sy een oupa was ‘n witman. Maar sy ma moes alleen vir daardie familie gaan kuier. Haar kinders mog nie saamgegaan het om vir die wit familie te gaan kuier het nie. “Die krane was net daar afgedraai”. En is gesê, “Julle vat julle nonsens daardie kant van die draad toe”.
Daar was egter sterk mense wat daarteen bly baklei het om minderwarig gesien te word. So was sy ma. En ‘Nurse Mona Liza’ wat met ‘n ‘bicycle’ na mense se huise toe gery het om daar te gaan help waar vrouens swaar aan geboorte gee was. My hand bewe ‘n bietjie en my linkeroog traan bietjie oor daardie vrou wat ‘n fiets hard getrap het om in klein gehuggies babalyfies die lewe in te gaan aanhelp het.
Die bruinmense kon nie soos die ‘Muslims’ besig bedryf het nie. Ook nie soos die Indiërs nie. Hulle was teruggehou. Daardie ander mense was meer witterig in die gesig of van ‘n ander ver regtige land.
Paul kom in die gesprek in. Hy vertel met trots van sy oupa. Hy het drie uur in die oggend opgestaan om te gaan werk. Altyd netjies. Gebaadjie, al het hy nie gewerk nie. Sy skoene was altyd ‘Tony Red’. Mens kon jouself daarin soos ‘n spiëel sien. Ge’dress’ het hy by die huis teen die muur gesit en die kinders dopgehou. Dan roep hy die drie boeties nader. Paul en sy broers. Dan moet hulle teen die muur staan. Niemand mog beweeg het nie. Niemand mog afgekyk het nie. “Dit is net skelms wat afkyk”, het sy oupa altyd gesê. Dissipline. En dan het hy gesê, “Kom onder my oë uit”. Dan het die ‘lighties’ laat spaander. Maar hy het ook vir Paul gesê om sy kitaar en sy saksofoon nader te bring. Dit dan bespeel, al was sy een vinger af. “Jy let nie op nie!”, het hy vir Paul gesê.
Onder swaarkry is die beginsels om te oorleef vir hulle geleer. Fokus, netheid, deursettingsvermoë. Rondom het vele van die gemeenskap moed opgegee. Drank, ‘gangsters’. Die ‘gangsters sê, “Dit is ‘cheaper’. Toe en nou. Makliker om net te vat en te laat spat. Die trots, inbors, het verlore gegaan. Hopeloosheid het die gewete verdrink. Maar, het Henry se mense gesê, ‘Moenie my ‘twice fise(five)’ nie en ‘n gedeelte van ‘n verinnerweerde gemeenskap het net aangehou aanhou.
Henry vertel hoe hy kleinklein ‘n stukkie aarde voor hom plathand in platsand omskep het. Dan het hy daarop geteken. Diere. Dinge. Hy mog nie die bladsye van die boeke wat hulle by die skool gekry het vir teken gebruik nie. Dit was vir belangriker dinge gebruik. Briewe, gepleit vir werk. En so.
Maar hy kon mooi teken. Koeie, perde. Die juffrou het dit op skool raakgesien. “De Leeuw teken mooi”, het sy gesê en hom ingeskryf vir ‘n kompetisie. Die Colgate kompetisie. En toe wen hy. Teen die hoërskole ook. Hy word gekies om by die Ruth Prowse kunsskool te gaan studeer. Sy ma wou niks daarvan weet nie, “Jou pa is ‘n ‘painter’, my kind is nie ‘n dronklap soos sy pa nie”. Niemand kon haar oortuig dat hier van ‘n ander soort ‘painter’ gepraat word nie. Henry sê egter dat hy nie spyt is dat hy toe kuns op die harde manier moes aanleer nie. “As ek dit maklik gekry het, sou ek nie hier gewees het nie”.
Paul vertel weer dat sy broer so reguit lyne kon trek dat dit gelyk het asof ‘n liniaal dit gedoen het. Hy word toe op skool ingeroep en daar word toe gesê dat hy oneerlik in die eksamen was. Voor hulle word hy toe ‘n ander vraestel gegee. Hierdie keer kry hy nie 100% nie. Net 99%.
“Enige ding het ‘n begin en ‘n ‘vanishing point’, leer Paul toe by sy broer. Hy leer om ‘steady’ te teken. Wanneer daar kinkel in sy kuns kom, is dit doelbewus. “Ek buig my werk vir ‘n rede” vertel hy.
Dan vertel Henry weer verder. ‘n Paar dekades terug in die verlede. Op 34 jarige ouderdom sit hy sonder werk. “Dit het ‘n bietjie afheuwel gegaan by die huis. Ek moet ‘n ‘way’ vir myself kry”, besef hy. Hy gaan werk toe by ‘n winkel met die naam Artes. Hy word ‘n ‘frame’ maker, maar die mooi papier wat opgeskeur word, vat hy deurentyd huistoe. Hy begin bietjies bietjies verf koop en skilder. En by die winkel begin mense sy werkies koop. Vir R 20. “En ek dink toe ek maak geld!”, glimlag die man met die dringende oë na my kant toe. Hy vertel van Lionel Davies. Dit is tye van politiese frustrasie, persoonlike frustrasie. Die man wat sy tekeninge terug bring huis toe en dit dan daar op die stoep sit en opskeur. Die eeue oue refrein van die begeesterde geeste wat droom, stoom, hoop, teleurgestel word en dan hulle werk verwoes, of hulle ore afsny of met sakke vol klippe ‘n rivier inloop. Die tenger dans tussen lig en duisternis.
Henry het in biblioteke gaan rondloop om kunsboeke te bekyk. Dan dinge gaan uitprobeer. En dan wanneer hy ‘n kans kry, het hy sy werk gaan aanbied. Eenkeer in Bellville, het die kunswinkel se eienaar sy handlanger aangesê om Henry by die deur te stop.
“Ek sit my voet in ‘n deur wat bietjie oopstaan…dit is nie toegemaak nie”. Hy skep, sy werke verkoop, maar gaandeweg kom hy agter dat daar hiërargiese ordes in die kunswêreld bestaan, die gekultiveerdes, die ‘have’s’ en die ‘have not’s’, die subtiele uitbuiting van kunstenaars wat nie ‘n aura rondom hulle opgebou gekry het nie. Die mag van geld wat ook nie die kunste, wat ons siele lewend moet hou, respekteer buiten die geld wat daardeur geskep kan word nie.
Paul kom op ‘n dag by Henry uit vir kunsklasse. Henry leer hom, “Hou op verf…teken…teken…! Moenie net verkoop nie. Hou vas nou, wag…as jy nou verkoop dan weet niemand van jou nie…werk na ‘n ‘exhibition’ toe!”.
Die twee kunstenaars sit en deel hulle verlange om vry te kan skep, Ons drink koffie, Henry drink net water. Hulle was kleinklein misken. Hulle het teen alle ‘odds’ kunsvaardig geword, ‘n mate van erkenning gekry, maar nou bestaan hulle steeds, na baie dekades, as randfigure in die kunswêreld. “Hulle weet nie wie ek is nie”.
By ons stap jongmense verby die kunsgallery binne. Met hulle eie innerlike geroepenheid om gehoor te gee aan die profetiese hunkering, te luister na die fluistering van die muses, om verbeelding terug te gee aan ‘n wêreld wat een dimensioneel, versonke in materialisme klakke sintuiglikheid aanhang. Henry en Paul vertel en vertel van skilderye wat wag om gebore te word, van stories wat verwoord wil word en die hoop dat ‘n mens met kuns menswaardig mag bestaan.
Dan later stap die twee manne uit. Paul om in sy slaapkamer te gaan skilder. Die leefvertrek word vir ‘ n ‘creche’ gebruik. Henry om sy kleinkind te gaan oppas. Buite het ek ‘n parkeerkaartjie gekry. Netnou sluit die biblioteek en die gallery. Dan moet al daardie dromers daaruit padgee. Maar hulle vat nog ‘n bietjie terugveg saam na hulle huise toe.
“Moenie ons ‘twice fise(five) nie”. ‘n Ou verontregting. ‘n Ene wat met vandag reeds in more bly vasloop. Maar hulle sal bly om drome te beteken. Al is dit met stroke strepe in die Kaapse vlakte se plat sand.
16th December 2016 by Wim
After reading the letter by Cllr. Yagyah Adams, titled, Not in God’s name, I recalled Peter Abelard, a medieval scholastic philosopher, logician and theologian’s last words on earth. “I don’t know”, he said. Cllr. Adams sees the Syrian war as a proxy war, and sadly, he could well be absolutely right in that respect. The smell of rats linger in the air. I furthermore agree, ‘The war in Syria is an exercise in human futility and stupidity’. All wars have that in common. But then he continues to blame western imperialists and Arab royal families as the shrewd instigators of the division between Shia and Sunni Muslims. I think this view could most likely be partially correct too, but not absolutely so. Just like the statement, ‘Catholicism and Protestantism were generated centuries ago by political and religious leaders to maintain hegemony over innocent people’.
It goes deeper than this. We humans don’t have an inherent holy questioning of all our motives, our deeply felt religious core beliefs, the ‘dog eats dog’ philosophy of, and in, society, as our starting point and so we engage ardently in ‘righteous words and deeds’ to rectify all wrongs.
The essence of human life, the hunger and longing in our soul, is to understand the extent of all the suffering in life and not to be personally drawn into ongoing cruel tides. We want to live. We want the pain to be bypassed or to stop. All other people feel the same. So we all construct ‘absolute’ answers to calm our angst, to be able to cope with all the dangers of today and tomorrow. We are looking for Truth in the core of our being, but it is very difficult to be honest beyond our own construction of ideas and dogmas.
Dion Chang, a trend analyst, recently said this, referring to social media, ‘…it is a change agent in terms of polarising people by providing them with echo chambers, or the space to create echo chambers where what you hear is what you want to hear. This profoundly influences perceptions, and people get blinded and blindsided’. Katherine Viner added, ‘Social media has swallowed the news…ushering in an era when everyone has their own facts’.
There was a time when countries and cultures, adhered to classic answers of a ‘Universal Truth’. So the Chinese people, the Indians, the Muslim world, the Europeans, etc. all had their ‘Truth’ and all others were merely bedevilled by evil. As modern times developed, and people started to experience other people very different to themselves, theories, dogmas, ideologies, started to change and these new insecurities drove people into different mindsets. On the one side, rigorous fundamental constructions to safeguard the wavering soul against unfathomable insecurity, on the other side a gradual broadening of the mind to deal with the complexities as the width of human perceptions become clear.
And now then, we are, they tell us, not even in a post modern mode of thinking anymore, we are now post-post modern. There are no more text book truths. No mega truths. There are also no more localized, situational, existential, manifestations of non-negotiable truth.
Sadness. Sadness. Now, truth is democratic, depending on how the masses will verbally and emotionally tilt towards the sharpest, some of us will call it the shrewdest, presentation of a desired final cause. But that too, when, in time, the ‘drug’ of materialism, of narcissism, keep prodding gullible human beings to glide shamelessly towards unchecked subjective belief systems. Social media now become the ‘Truth factor’. The quest for a lasting Truth, has become democratic and gullible beings scream their support to our ongoing time favoured portrayals of ‘truth’.
This is then the zeitgeist of the 21st century. It will be getting more and more dilute as ‘adults’ play frivolously in shallow waters that they, this way or that way, call ‘harbours’ for the human soul.
I join Abelard in his last words, I do not know. I turn to Socrates that never stopped to remind us that the disciplined questioning of all fierce ideas, theologies, ideologies, must never stop.
I will not sectionalize ‘correct’ or ‘incorrect’ theologies. No right or wrong. We have to take the essence of all spiritual masters over the spread of the centuries serious, that at core, we must live, deal and relate to all other people with borderless empathy.
We therefore never can take any final side. This saying of Albert Camus must at all times accompany all our contemplations and actions, ‘The worm is in a man’s heart’. We are looking for, longing for a soulful way to live our lives, but that journey does not have a full stop.
4th December 2016 by Wim
We are living in a world that is at this moment in the harbourless, never-residing river of time, in dire straits. People suffer widely, are disillusioned, depressed, angry and they don’t know how to aptly direct their emotions as the overriding problems are complex beyond easy conceptualization and verbalization. So, we visualize easy scapegoats, turn morals over to amnesia and societal mistrust accumulate from day to day. With the accumulation of irrational responses to lower existential angst, human suffering will consequentially, and increasingly, follow this or that way. Sadness. Sadness.
Some people turn instinctively to a variety of ‘drugs’ to lessen their anxiety, trying to dull their soul, whether it is alcohol, weed, very cool speeches by politicians, rugby, soccer or the way that the ZAR is heading, but I, being an incredibly, unreal, responsible citizen of this country in turmoil, tend to turn my shakiness to the medium of You Tube on the internet. And there I found my cure. People gathered under the name of Playing for Change. I will not spoil you the experience trying to explain my emotional catharsis. All I will say is that they will leave you with hope for humanity and the potential of a blooming future.
If they don’t, please put on your slippers and go feeding the cat or the little fishes.