Sien Ramaphosa dalk die lig?Pres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Elmond Jiyane/ GCIS Dit lyk of pres. Cyril Ramaphosa die lig sien wanneer hy in sy weeklikse nuusbrief skryf die aanstelling van mense sonder die regte kwalifikasies, maar met die regte politieke konneksies sal tot ŉ einde kom. Dis ŉ rein gedagte, maar of hy en sy party dit tot uitvoer kan bring, is ŉ ander vraag. Hy skryf ook staatsdepartemente wat nie dienste kan lewer nie verminder die kapasiteit van die staat. “Dis hoekom ons hooffokus sal wees om die staatsbeheerde ondernemings (SOE’s) weer gesond te maak deur ervare en gekwalifiseerde rade en bestuurders aan te stel en hul mandate te bepaal en hulle die ruimte te gee om dit uit te voer. Waar ons hulp nodig het, moet ons bereid wees om die kundigheid van die privaat sektor te betrek.” Ramaphosa verwerp ook die stelling – teen baie getuienis – dat Suid-Afrika op pad na ŉ mislukte staat is. Maar ŉ man met die status van Danny Titus skryf in ŉ meningsartikel die mislukte staat is lank reeds met ons. “Eskom, Prasa en die verbrokkelende ondernemings is hier om te bly terwyl die land oorloop van bevoegde landgenote wat nie ‘blacks in general’ en ‘Africans in particular’ is nie. Maar die vakbonde skop vas en beskerm hierdie mense.” Dis moeilik om hierteen te stry. In sy sluitingstoespraak by die lekgotla in Irene het Ramaphosa gesê vorentoe sal daar slegs politieke inmenging wees ten opsigte van strategiese sake en wanneer daar wanadministrasie is. Meer as 740 SOE’s moet saamgevoeg en gerasionaliseer word. “Baie mense het verwag dat hier chaos en ontwrigting met bekgevegte sal wees. Daar was nie,” het hy onder applous gesê. Dit sou waarskynlik anders gewees het as Ramaphosa harder en in meer besonderhede gepraat het oor kwalifikasies, politieke konneksies en die betrek van die privaat sektor, maar hy het dit vir sy nuusbrief gelos waar dit veilig (en vergete en ongelees?) is. Op die pad na rommelstatus Eskom – die grootste staatsentiteit – is tans ook een van die grootste krisisse in ŉ land wat die slagoffer is van matelose korrupsie en wanbestuur, ook in amper al wat ŉ munisipaliteit is. Die kredietgraderingsagentskap Moody’s het Tito Mboweni, minister van finansies, tot Februarie se begrotingsrede kans gegee om ŉ plan te maak of na rommelstatus afgegradeer te word. Standard & Poor het Suid-Afrika reeds na BB+ afgegradeer en Fitch het die land afgegradeer tot die niebeleggingsgraad. Die Wêreldbank skat ons groeikoers op minder as 1% weens die kragprobleme. Wat beteken rommelstatus? Privatisering Ramaphosa het dit ook nie durf waag nie om ŉ sprak te sprook oor die oorweldigende bevolkingsaanwas en veral die rol van privatisering en vernietigende vakbonde. Die blote noem van privatisering is ŉ vloekwoord, want dit sal ŉ erkenning wees dat private ondernemings soveel beter is as wat die ANC moet wees. Lande waar privatisering sterk en staatsinmenging klein is, is die welvarende land. Die Wêreldbank-indeks toon hoe state soos Nieu-Seeland, Singapoer en die VSA voorloop as dit gaan oor die stig van ondernemings en wat daarmee gepaard gaan. In agtergeblewe lande soos Zimbabwe en Venezuela veroorsaak sosialisme en ŉ gebrek aan private inisiatief armoede, hongersnood en dat lang rye gevorm word vir kos en medisyne. As entiteite soos die SAL (wat nou binne- en buitelandse vlugte kanselleer), Eskom en Denel geprivatiseer was, sou markkragte hul ondergang verseker het weens hul korrupsie, wanbesteding en swak tot niebestaande diens. En pleks van aandring dat die horde skarminkels wat hulself so met staatsgeld verryk afgedank word en oranje oorpakke verruil vir uitspattige klere, word die koppe van ministers soos Pravin Gordhan en Mboweni gesoek. Pre-Zuma en sy kaders was die land se groeikoers in 2006 4,5% en die huidige werkloosheidsyfer veel laer as 29%. Die rol van vakbonde ŉ Groot deel van Eskom se probleme kan gesoek word by die ANC se rassepolitiek en die voorrang wat korrupte kaders geniet. Dit geld die enorme probleme met onderwys, wat ingelui is deur die minister Kader Asmal en die septer wat tans deur die vakbond Sadou geswaai word. Die politieke kommentator Max du Preez het alles goed opgesom met sy stelling: “As ons net mense het wat vir werk opdaag en agt ure lank werk sonder om te steel.” Lady Margaret Thatcher word gehuldig en in baie kringe gehaat vir die wyse waarop sy die mag van Britse vakbonde in 1979 gebreek en inflasie van 10,3% tot 5% laat daal het. Nadat sy uitgetree het, het die Ystervrou gesê: “Ons was die eerste land wat sosialisme teruggerol het.” In 1979 was elektrisiteit, gas, water steenkool en die staalindustrieë in privaat besit. Nou is dit in private hande. Vakbonde kan ook ŉ noodsaaklike en goeie rol vir sy lede speel. Dit gebeur nie wanneer hulle, soos in Suid-Afrika, poste in die onderwys teen betaling aan ongekwalifiseerde onderwysers en hoofde verkoop nie. En in lang uitgerekte stakings eindig die stakers soms slegter af en hul leiers ryker. Die Griekse wysgeer Sokrates het gesê regerings werk op hul beste wanneer hulle geregeer word deur individue wat oor die grootste bekwaamheid, kennis, deug en eerbaarheid beskik en ŉ goeie insig in hul eie vermoëns het. Dis iets wat nie tot die ANC en sy leiers sal deurdring nie.