PressReader - Beeld: 2017-05-04 - VOC was sa­ke­man­ne, hul doel was nié ko­lo­ni­a­li­se­ring
VOC was sa­ke­man­ne, hul doel was nié ko­lo­ni­a­li­se­ring
Toe die Ver­e­nig­de Oos-In­die­se Kom­pan­jie (VOC) ’n ver­ver­sings­pos aan die Kaap ge­stig het, was die doel geen­sins ko­lo­ni­a­li­se­ring nie.
Dit was sa­ke­man­ne, nie ’n land se re­ge­ring nie, wat op­ge­tree het. Die Ne­der­lan­ders en Fran­se wat ná die ver­ver­sings­pos se uit­brei­ding in die Kaap aan­ge­kom het, was set­laars. Hul­le het die lan­de van hul her­koms ag­ter­ge­laat. Eers la­ter en ver­al toe die En­gel­se die be­wind oor­ge­neem het, kan daar van ko­lo­ni­a­li­se­ring ge­praat word.
Die kon­flik tus­sen die Eu­ro­pe­ërs en die Kaap se oor­spronk­li­ke in­wo­ners het gou ont­wik­kel, hoe­wel Jan van Rie­beeck streng op­drag ge­had het om ’n goeie ver­hou­ding met die plaas­li­ke in­wo­ners te ves­tig.
Die pro­bleem is dat die twee groe­pe se waar­de­stel­sels en le­wens­be­skou­ing so­veel ver­skil het dat ’n “nor­ma­le” ver­hou­ding in­ge­vol­ge Eu­ro­pe­se nor­me nie moont­lik was nie.
Die toe­drag van sa­ke is nie e­nig­een van die be­trok­ke groe­pe se skuld nie.
Die Eu­ro­pe­ërs was nie be­reid om hul waar­de­stel­sels prys te gee nie. Te­rug­keer na Eu­ro­pa was vir die (Pro­tes­tant­se) vlug­te­lin­ge on­moont­lik. Daar­om is mag ge­bruik om or­de (vol­gens Eu­ro­pe­se be­grip) te hand­haaf.
Nie­mand kan ont­ken dat dit ver­klei­ne­rend teen­oor die oor­spronk­li­ke in­wo­ners was nie. Die nor­me en ge­drag wat met­ter­tyd ook in wet­ge­wing toe­ge­pas is, was Chris­te­lik ge­grond en is in wê­reld­de­le toe­ge­pas wat as “be­skaafd” be­stem­pel word.