Bybel Legkaart: March 2017
Van ek begin dink het, loop ek op U pad
Selde vra ek vrae of betwyfel ek U plan
Ek strek uit na waar U is dat U my hand vat
En volg U woord na die beste wat ek kan
Ek draai my ore in U stem se rigting
Ek poog my oë van onheil te weerhou
Ek laat U Gees my menswees indring
En dra U Woord met trots op my mou
Ek bid en ek soek en ek vra na U wil
Ek ken U in my elke dag se besluit
In my môres en aande word ek stil
En verheug my in bereidwilligheid
U het my U woord gegee en dit weer herhaal
Maak dit nou O Heer, my lewe se verhaal
'n Oorspronklike gedig deur Miekie
Ek wil vandag die woord self-verontskuldiging so 'n bietjie van naderby bekyk, aan die hand van Johannes 5:1-16. Self-verontskuldiging is iets waaraan mens jouself skuldig maak wanneer jy verskoning maak vir jou dade, deur die skuld op iemand anders te pak. Daar is mense wat uiters vernuftig is hiermee en uiteindelik nooit die skuld vir enige iets op hulleself neem nie. Ons tref so 'n man in ons verhaal aan vandag. Ons eerste kennismaking met hom is tydens 'n fees in Jerusalem, toe die stad propvol mense was. Hy het by die bad van Betesda gesit in die hoop dat hy genees kon word van 'n ongespesifiseerde siekte, waaraan hy al 38 jaar lank gely het.
Hierna was daar ’n fees van die Jode, en Jesus het opgegaan na Jerusalem. En daar is in Jerusalem by die Skaapspoort ’n bad met vyf pilaargange wat in Hebreeus Betésda genoem word. Daarin het ’n groot menigte siekes gelê, blindes en kreupeles en lammes, wat op die roering van die water gewag het. Want ’n engel het op bepaalde tye in die bad neergedaal en die water geroer. Die een wat dan die eerste ingaan ná die roering van die water, het gesond geword, aan watter siekte hy ook al gely het. En ’n sekere man was daar, wat agt-en-dertig jaar aan sy siekte gely het. Toe Jesus hom sien lê, terwyl Hy geweet het dat hy al ’n lang tyd siek was, sê Hy vir hom: Wil jy gesond word?
Jesus sien hierdie man raak, en weet dat hy al baie lank siek is. Die vraag wat Jesus hom vra, klink vir ons vreemd: 'Wil jy gesond word?' Hierdie vraag het ek al vantevore met 'n blinde vriendin bespreek. Sy het my nuwe insig gegee in hierdie vraag. Ons het hipoteties bespreek hoe dit sou wees as sy nou skielik sou kon sien. Mens sou aanneem dat dit dinge vir haar sou vergemaklik. Tog is dit nie die volle werklikheid nie. Baie dinge sou inderdaad makliker wees, maar daar sou ook komplikasies opduik. Sy is by magte om braille vlot te lees, maas as siende persoon, sou sy van voor af moes leer lees en skryf om ekonomies te kon deelneem en meeding - iets wat sy as blinde reeds suksesvol regkry in haar eie beradingspraktyk. Dit beteken nie dat my vriendin nie sou wou sien nie, maar slegs dat die saak meer kompleks is as wat mens sou dink. Ek noem dit slegs sodat my lesers sal besef, soos ek destyds, dat daar oorwegings is wat mens nie eens aan dink as siende, of gesonde, persoon nie.
Wat sou die praktiese implikasies van genesing vir hierdie man gewees het? Om watter redes sou hy nie wou genees word nie. Ons het geen insig in die antwoord nie, net so min as waarom ons verstaan wat Jesus se motivering was om hom die vraag te vra.
Die sieke antwoord Hom: Here, ek het niemand om my in die bad te sit as die water geroer word nie; en onderwyl ek kom, gaan ’n ander een voor my in.
Wat sê hierdie antwoord? Wou die man genees word? Klaarblyklik tog, want hy is op die regte plek om genesing te ontvang. Waarom is hy dan nie genees nie? Dis iemand anders se skuld! Hierdie man verontskuldig homself onmiddellik wanneer hy verduidelik dat dit nie sy skuld is as hy nog nie genees is nie. Die ander mense daar bied nie hulp aan nie. Hulle is selfsugtig en dink net aan hulleself. Arme hy staan nie 'n kans om mee te ding teen die wat gesonder as hy is nie. Hierdie is nie 'n man wat oplossings soek nie. Hy vra nie vir hulp nie. Hy stel nie belang waarom Jesus hom die vraag vra nie. Hy stel net belang daarin om homself te verontskuldig.
Jesus sê vir hom: Staan op, neem jou bed op en loop. En dadelik het die man gesond geword en sy bed opgeneem en geloop. En daardie dag was dit sabbat.
Jesus genees die man. Die man spring op en doen wat Jesus hom beveel het om te doen. Miskien het hy dankie gesê. Daar is geen aanduiding hiervan in die teks nie. Vergelyk dit met die vorige hoofstuk waar Jesus in gesprek tree met die Samaritaanse vrou by die put. Hier was geen genesing nie. Tog was hierdie vrou so geïnspireer deur Jesus dat sy onmiddellik haar hele dorpie gaan roep het om na Jesus te kom luister. (Lees gerus die blog oor hierdie vrou se verhaal deur hierdie skakel te volg). Nie hierdie man nie. Hy is te behep met homself. Hy deel die wonder met niemand en vertel vir niemand van Jesus nie. Tot dit vir hom 'n probleem word.
Die Jode sê toe vir hom wat genees was: Dit is sabbat; dit is jou nie geoorloof om jou bed te dra nie. Hy antwoord hulle: Hy wat my gesond gemaak het, Hy het vir my gesê: Neem jou bed op en loop. Toe vra hulle hom: Wie is die man wat vir jou gesê het: Neem jou bed op en loop? Maar hy wat gesond geword het, het nie geweet wie dit was nie; want Jesus het Hom verwyder, omdat daar ’n skare op die plek was.
Wat doen hierdie man toe hy gekonfronteer word met die feit dat hy die wet breek deur op 'n Sabbat sy bed te dra, die ekwivalent van werk op die Sabbat? Hy verontskuldig homself! Dis nie sy skuld dat hy sy bed dra nie. Hy voer maar net opdragte uit. Wie se opdragte voer hy uit? Hy het nie eens genoeg belang gestel om uit te vind nie!
Daarna het Jesus hom in die tempel gekry en vir hom gesê: Kyk, jy het gesond geword; moenie meer sondig nie, sodat daar nie iets ergers met jou gebeur nie.
Kan ek weer hierdie gedeelte met die vorige hoofstuk se Samaritaanse vrou vergelyk? Sy het vyf mans gehad, en die een by wie sy was, toe Jesus met haar gepraat het, was nie haar man nie. Op geen stadium het Jesus ooit met haar gepraat oor sonde nie. Hy het ook nooit vir haar gesê om nie meer te sondig nie. Tog sê Jesus dit vir hierdie man. Uit ons menslike oogpunt, lyk dit vreemd, en ons wil beswaar aanteken. Jesus het egter iets van hierdie man se karakter geweet wat ek en jy nog nie snap nie. Jesus sê vir hom uitdruklik dat hy skuldig is, en dat hy homself nie weer moet skuldig maak aan iets nie. Dis die man wat nog nie eenkeer in die verhaal enige skuld op homself geneem het nie. Jesus maak hom attent op 'n swak plek in sy karakter. Hy gee hom ook raad om sy lewe anders in te rig. Daar is selfs 'n waarskuwing by. Die man sal die gevolge van sy eie keuses ly, as hy nie gehoorsaam is aan hierdie tweede opdrag van Jesus nie. Wie sal skuldig wees en wie sal die gevolge ly? Die man self; die een wat homself altyd verontskuldig. Wat is sy reaksie op sy tweede ontmoeting met Jesus?
Die man het gegaan en aan die Jode vertel dat dit Jesus was wat hom gesond gemaak het.
Het hierdie man gaan getuig van die wonderwerk wat Jesus in sy lewe gedoen het? Is dit waarom hy gaan verklap het wie Jesus was wat hom genees het? Ek mag dalk in die teks inlees, maar ek dink nie so nie. Hy het eenvoudig omgedraai en na sy vervolgers gaan soek om hulle in te lig waar hulle 'n ander 'skuldige' kon kry. Hy wys die vinger direk na Jesus en verontskuldig homself weereens. Hierdie man kon soveel meer by Jesus gekry het as blote genesing, maar hy kies om nie sy eie skuld te aanvaar nie.
Hierdie laaste vers is vir my so sprekend van Jesus se bediening op aarde. Hy het gesterf sodat ons vergifnis van ons skuld kan kry. Al wat ons moet doen, is om ons skuld te erken en dit teenoor Hom te bely. Hy onderneem om ons te vergewe wanneer ons dit doen. Hy het gesterf sodat ons vergifnis en genesing kan kry. Moenie dat jou self-verontskuldiging in die pad staan van jou eie ontmoeting met Jesus nie. Hoeveel waarde kan jy put uit 'n ontmoeting met Jesus? Soek jy slegs genesing, of sal jy Hom toelaat om ook vir jou vergifnis, en die ewige lewe te gee? Erken jou skuld. Hy is getrou en regverdig om te vergewe. Vertou Hom.
Die Samaritaanse vrou: Johannes 4
Mens kan so gou vergeet
dat God tog reeds al weet
dat mens maar feilbaar is
in hierdie liggaamskis.
Dog deur die eeue heen
het God Hom nooit vervreem
van feilbaar mensekind
se egosentriese bewind.
In onvoorsiene Godsgeduld
ontsien Hy ons van skuld
en gee ons daagliks nog ‘n kans,
herstel ons wankelmoedige balans.
Al sou ons Petrus-gewys ontken
het ons steeds God se hart gewen
en leef ons in geloof en hoop
dat Hy ons van onsself sal stroop
om eendag op die Hemelkus
te weet dat ons in God kan rus.
In 1 Samuel 2 lees ons hoe Eli se twee seuns die offers wat mense aan die Here gebring het, misbruik het vir hulle eie gewin. Dan gaan hulle selfs verder deur by die ingang van die tent (kerk) met die vroue te slaap wat daar diens doen. In vers 24 spreek Eli hulle aan:
"Ag nee, my seuns, die gerugte wat ek verneem, is nie goed nie. Julle verlei die volk van die Here."
Ek hoor so gereeld deesdae van mense wat sê dat hulle in God sou glo as dit nie was dat Christene sulke ongeloofwaardige lewens gelei het nie. Dit jaag my altyd die harnas in, want dieselfde mense sal egosentries verklaar dat mens self verantwoordelik is vir hoe jou lewe uitdraai en wat met jou gebeur. Ek kan dan nie help om te wonder waarom hulle nodig het om agter 'swak Christene' te skuil as hulle 'n verskoning soek om nie in God te glo nie. Kortweg, is dit dan duidelik dat hulle tog maar eendag self sal moet verantwoording doen vir hulle eie keuses. Op daardie dag gaan hulle nie een van God se kinders kan gebruik as skild tussen hulleself en God se roede nie.
Tog is dit nie die einde van die gesprek nie. Ek beself dis nie ons plek om te oordeel nie, maar ons het wel God se woord om dinge aan te meet. So het Eli ook duidelike riglyne gehad in die Mosaïse wette om sy seuns se optrede aan te meet. Ek dink dit is dalk tog tyd om hand in eie boesem te steek en te ondersoek of ons lewens steeds 'n refleksie is van dit wat God wil hê. Ter wille van onsself, maar ook ter wille van hulle wat 'n verskoning soek om God te verwerp en te minag.
Dan kan ons bid:
"Mag U naam geheilig word, in die Hemel net soos op die aarde."
Weet jy wat die woord heilig beteken? Dis om eenkant gesit te word, om afgesonder te wees vir die gebruik van God. Vandag word daardie term gruwelik misbruik. Herroep maar self die vloekwoorde wat so gereeld rondgegooi word met die woord 'holy' vooraan gevoeg. God sê:
"Wees heilig, want Ek is heilig."
Lê die sonde af wat dreig om jou te verstrik, rig jou oë op Jesus en spits jou daarop toe om 'n heilige, afgesonderde lewe te leef wat die sonde nie akkommodeer nie. Jy sal die vrug van jou keuses sien. Lees gerus 1 Samuel 2:9
"Hy beskerm sy troue dienaars op hulle pad, maar die goddeloses word stilgemaak in die duisternis van die graf. 'n Mens oorwin nie deur eie krag nie!"
Onthou dat jou lewe nie in jou eie beheer behoort te wees nie. Gee aan God die eer wat Hom toekom en vertrou op Hom.
Gaan in vrede geseënde van die Here.
If God is for us, who can be against us? No weapon formed against us shall prosper. Did you note that the weapons would be forged specifically to target you/us? They are tailor-made to defeat us. Yet the promise holds - NO WEAPON FORMED AGAINST ME SHALL PROSPER. All attempts to defeat you SHALL fail. God said it, that settles it. Have a blessed day and know beyond a shadow of doubt that God is waging the war on your behalf. Stand therefore and behold the victory that God works on your behalf.
A drop, a tear
A word of fear –
A gentle reassurance.
A shout, a cry
A question why –
A proof of love’s endurance.
I bend my will –
I feel my fences falling.
I turn my ear
I strain to hear –
I hear His promise calling.
You are my soul’s provider.
Ek loop gister deur die tuin en soek na die eerste vroeë perskes aan die boom. Daar is baie vrugtebome in die tuin, maar nog net die een perskeboom se perskes lewer so elke tweede dag 'n perske of wat op wat ryp genoeg is om gepluk te word. Die moerbeiboom staan darem al vol pers vrugte en strooi sy vrugte op die grond, maar die res is almal nog groen en kliphard. Dis 'n tuin vol belofte vir 'n goeie vrugte-seisoen, want die takke hang almal swaar af grond toe en kreun letterlik onder die gewig van die vrugte. Party sal kort voor lank gestut moet word.
Verlede seisoen het met net soveel belofte begin, maar toe kry ons twee vernietigende haelbuie wat binne oomblikke die vrugte, die bloeisels, en die blare afsny en op die grond strooi. Die paar wat aan die bome oorgebly het, was so beskadig dat hulle ook maar uiteindelik weggegooi moes word, omdat hulle sommer aan die bome vrot geword het lank voor hulle ryp was.
Dit was baie tragies om te sien, want ek het op 'n plaas grootgeword en daardie konsep van inkomste wat verbonde is aan die opbrengs van die grond, is nog diep by my ingekerf. So tragies as wat dit was, kan dit nie vergelyk word met die impak wat so 'n haelstorm se skade op 'n boer het nie. So land ek en 'n vriendin verlede jaar op 'n druiweplaas in die Karoo, langs die Oranjerivier, die dag nadat hulle deur swart ryp getref was. Daar was by my geen twyfel dat hulle skade groter was as ons s'n nie.
Maar alles in die lewe is relatief, want selfs hulle het 'n herstelkans gehad. Die oes was verseker teen die weer en uiteindelik sou hulle nie die volle verlies hoef te ly nie.
Hierdie luukse het nie bestaan in die tyd van Habakkuk nie. Ek herinner jou gou aan 'n bekende versie in Habakkuk 3:17, wat ons gereeld sing ook:
"Al sou die vyeboom nie bot nie en daar geen druiwe aan die wingerde wees nie, al sou die olyfoes misluk en die lande geen oes lewer nie, al sou daar geen kleinvee in die kampe meer wees nie en die beeskrale sonder beeste wees, ..."
Weet jy waarvan praat Habakkuk hier? Hy praat van 'n verlies van alle inkomste. Kom ek vertaal vrylik na 'n moderne scenario (met respek):
Al sou ek my werk verloor en vind dat my kredietkaarte uitge-max is, al sou my pensioenfonds in duie stort en my versekering 'n skuiwergat vind om nie uit te betaal nie, al sou my bankkaart gekloon word en my rekening leeggemaak word, al sou my belegger my verneuk en met al my geld wegloop, al sou ...
Wat sê Habakkuk in vers 18?
"... nogtans sal ek in die Here jubel, sal ek juig in God, my Redder."
Daar is nie 'n moderne scenario vir hierdie vers nie. Dit is wat dit is. Ten spyte van alles wat verkeerd gaan, sal ek juig in God. Ek sal blydskap vind in God. Ek sal uitbundig JUBEL! Waarom? Want daar is hoop. Ek ken nie net 'n god nie, ek ken 'n God, en ek ken Hom as Redder.
Ken jy God as jou Redder? Joune, nie iemand anders s'n nie. Ken jy Hom as Redder van jou finansies? Of dink jy dalk dat God en finansies niks met mekaar te doen het nie. Godsdiens is goed vir filosofie, maar die finansiële wêreld is hard en sonder ruimte vir ideale. Ek wil jou uitdaag om God in beheer van jou finansies te plaas. Vertrou Hom. Sommer vandag al terwyl alles goed gaan. Dan is jy lekker geoefen in die saak die dag wanneer dinge inmekaartuimel.
Dan kom jy dalk by vers 19 uit:
"Die Here my God gee vir my krag. Hy maak my voete soos diè van 'n ribbok, op hoë plekke laat Hy my veilig loop."
Het jy al 'n foto van 'n ribbok of bergbok gesien wat teen 'n loodregte krans of damwal oploop, waar mens geen vashouplek kan sien nie, met kloutjies wat swakker daarvoor aangepas is as selfs 'n mens se hande en voete? Kan jy God vertrou om jou toe te rus om die oënskynlik onmoontlike te bowe te kom? Kom ek wens jou iets in Engels toe, want my vertaal-vermoëns faal my skielik: I wish you a gravity defying relationship with God.
Elkeen van ons het iets wat in die pad staan van ons verhouding met God. Sommige van ons het die sake reeds geïdentifiseer en dit uit die weg geruim. Ander, kon dit eien, maar dit nie agter hulle sit nie. Nog ander het nie eens 'n idee wat dit is, en of daar so iets is nie. Ek wil vandag so 'n ent saam met jou stap deur Johannes 4 waar ons Jesus teëkom waar Hy sagkens vir iemand bewus maak daarvan, haar help om dit uit die weg te ruim en dan uiteindelik 'n lewens-veranderende gesprek met haar voer.
Ons vind Jesus waar Hy oppad is na Galilea, maar Sy roete neem Hom deur Samaria.
Hy kom toe by ’n stad van Samaría wat Sígar genoem word, naby die stuk grond wat Jakob aan sy seun Josef gegee het. En die fontein van Jakob was daar. Jesus het toe, omdat Hy moeg was van die reis, sommer by die fontein gaan sit. Dit was omtrent die sesde uur.
Hierdie verse skep vir ons die agtergrond van die verhaal. In die historiese konteks van die Samaritane, was hierdie area 'n godsdienstige twispunt wat hulle met die Jode gehad het. Die twee bevolkingsgroepe se kulture was nou aan mekaar verweef, en so ook hulle godsdiens. Tog het elkeen geglo dat sy eie interpretasie en weergawe van die feite korrek was.
Daar kom ’n vrou uit Samaría om water te skep. Jesus sê vir haar: Gee vir My water om te drink — want sy dissipels het na die stad gegaan om voedsel te koop. En die Samaritaanse vrou sê vir Hom: Hoe is dit dat U wat ’n Jood is, van my vra om te drink terwyl ek ’n Samaritaanse vrou is? Want die Jode hou geen gemeenskap met die Samaritane nie.
Jesus het ver gereis en was so moeg dat Hy net daar by die put bly sit en wag het tot die dissipels kon terugkom met fisiese versterkings vir sy liggaam, m.a.w. kos. Dis belangrik om te snap dat Jesus se fisiese behoeftes hier groot was en pertinent in Sy gedagtes moes gewees het. Tog, gebruik Hy dit slegs as 'n aanknopingspunt om by meer belangrike sake uit te kom, wanneer Hy met die Samaritaanse vrou begin gesels.
Daar is twee sake wat in hierdie vrou se pad staan wanneer Jesus 'n gesprek met haar aanknoop. Die eerste is die feit dat sy 'n vrou is. Die tweede is haar herkoms. Beide hierdie twee objeksies het ek al meermale by mense teëgekom in my lewe, wanneer ek met hulle praat.
Ek het al met menige vrou in gesprek getree wat aggressief gereageer het teenoor God, omdat Hy mans oënskynlik bo vroue verkies. Hulle sal verwys na die Bybelse verhale, wat deur mans gedomineer word. Hulle sal na die manlike aapsreekvorme van God verwys. Sommiges het al selfs so ver gegaan as om hierdie aanspreekvorme te verander na die vroulike.
Dan is daar ook mense met wie ek in gesprek tree, wat onmiddellik by my wil weet wat Jesus se velkleur is/was. Dis interessant om te weet dat daar mense onder alle bevolkingsgroepe (van alle kleure) is wat aanstoot neem van Jesus omdat Hy wit was (slegs 'n historiese aanname!).
Ek wil nie in argumente rondom hierdie sake betrokke raak nie, net soos Jesus ook nie toegelaat her dat die Samaritaanse vrou Hom in so 'n argument betrek nie. Ek gebruik hierdie gedeelte slegs as voorbeeld van twee sake, wat ons eie kwessies is, wat ons as verskoning gebruik om 'n wig tussen onsself en God in te stoot. Elkeen van ons het nodig om die verantwoordelikheid op onsself te neem om ondersoek te gaan instel na die sake wat ons van God verwyder. Miskien is jou kwessies in die bostaande gedeelte aangespreek. Moontlik het jy ander sake wat in die oë gekyk moet word. Kan ek enkele dinge noem wat ek al teëgekom het in my gesprekke met mense? Molestasie, verkragting, seksuele oriëntasie, egskeiding, verwerping, jou verlede, diere in die Hemel, politiek, ens. Daar is heeltemal te veel kwessies in die komplekse samestelling van mense om te hoop om alles te kan opnoem. Moenie toelaat dat hierdie goed 'deal breakers' word in jou verhouding met God nie. Moet veral nie die skuld dan by Hom gaan lê nie. Kom ons kyk hoe Jesus reageer toe hierdie vrou Hom konfronteer met die skuld van ander, as sy vir Jesus sê dat haar geslag en nasionaliteit behoort Hom te weerhou om met haar te praat.
Jesus, saam met die Heilige Gees, is God se gawe vir die mensdom. Onthou jy Johannes 3:16 wat sê dat Hy Sy Seun GEGEE het? Lees ook gerus Lukas 24:45 wat sê dat Jesus vir ons die Heilige Gees as gawe sal stuur. Jesus reageer m.a.w teenoor hierdie vrou, soos wat dit sin maak, alhoewel dit op die oog af mag voorkom asof hy haar vraag omseil. Hy sê vir haar dat as sy Hom geken het, sou sy nie gedink het aan verskonings om 'n afstand tussen hulle te skep nie. As sy Hom geken het, sou sy meer by Hom gesoek het as dit waarvoor Hy haar vra. As sy Jesus geken het, sou sy geweet het dat Hy die een is wat haar eie lewe kan sin gee.
Die vrou sê vir Hom: Here, U het nie eens ’n skepding nie, en die put is diep; waarvandaan kry U dan die lewende water? U is tog nie groter as ons vader Jakob nie, wat die put aan ons gegee het en self daaruit gedrink het, en sy seuns en sy vee?
Die vrou is nog nie verby al haar kwessies nie. Nou stoot sy menslike argumente (fisika) in die pad. Sy wil hê Jesus moet op 'n menslike manier sin maak vir haar. Sy stoot ook die godsdienstige argumente tussen die Jode en die Samaritane in die pad van haar en Jesus se verhouding.
Jesus antwoord en sê vir haar: Elkeen wat van hierdie water drink, sal weer dors kry; maar elkeen wat drink van die water wat Ek hom sal gee, sal in ewigheid nooit dors kry nie, maar die water wat Ek hom sal gee, sal in hom word ’n fontein van water wat opspring tot in die ewige lewe.
Jesus is baie geduldig om vir haar duidelik te maak dat haar aardse en menslike kwessies nie soveel gewig dra by Hom, dat dit verwydering hoef te bring tussen hulle nie. Hy vee die kwessies eenvoudig uit die pad as die nietighede wat hulle vir God is, en maak dit duidelik aan haar dat Hy haar nie verwerp nie, dat hierdie goed Hom nie uit haar lewe kan hou nie, en dat Hy steeds begeer om in haar lewe te wees. Letterlik, om haar met Sy Gees te vul en inwonend deel van haar lewe te wees!
Op hierdie stadium besef die vrou uiteindelik dat Jesus meer het om haar te bied, as die skuiling wat sy agter haar verskonings gevind het. Sy ontwikkel ineens 'n dors na Jesus, wat net Hy kan les.
Het Jesus nou weer die onderwerp verander? Waarom spreek Hy nie net 'n seën oor haar uit, of bid dat sy met die Gees vervul sal word nie? Hierdie antwoord kom vir ons vreemd voor. Tog het Jesus iets gesnap wat ons nog nie verstaan nie. Vir hierdie vrou om die Gawe te ontvang wat Jesus is, moet sy eers by sonde-besef en erkenning uitkom. Jy kan jou nie bekeer as jy nie jou sonde in die oë kan kyk nie. Jesus lei haar sagkens na die saak wat aan die kern van haar menswees lê.
Die vrou antwoord en sê: Ek het nie ’n man nie. Jesus sê vir haar: Jy het reg gesê: Ek het nie ’n man nie; want jy het vyf mans gehad; en die een wat jy nou het, is nie jou man nie. Dit het jy met waarheid gesê.
Die vrou se antwoord is nie 'n belydenis van skuld nie. Haar antwoord vermy eerder die onderwerp. Om nie 'n man te hê nie, kan enige iets beteken. Jesus laat Hom egter nie deur haar antwoord fnuik nie. Hy veroordeel nie. Ek noem dit pertinent, want ek het hierdie gedeelte al te veel kere buite konteks aangehaal gehoor, en gewoonlik gepaardgaande met die woorde dat Jesus vir haar gesê het om nie verder te gaan sondig nie. Hy sê dit nooit in hierdie gedeelte nie. Die gedeelte word te gereeld verwar met die keer toe die mense die owerspelige vrou wou stenig, en Jesus in die stof geskryf het (Johannes 8:3-9). Jesus maak geen uitspraak oor reg en verkeerd hier nie. Dis net nog 'n kwessie wat nie in Sy pad kan staan om 'n verhouding met die vrou te hê nie. Dis nie belangrik of dit seerkry, keuses, arrogansie, 'n sameloop van omstandighede, of wat ook al was, wat gemaak het dat sy 'n reeks mans in haar lewe gehad het nie. Wat belangrik is, is dat Jesus dit weet, en verstaan, en dat Hy dit vergewe. Hy vee dit ook uit die pad, hetsy dit seerkry is wat moet genees, of sonde wat bely moet word, die pad tussen Jesus en die vrou word skoongemaak in hierdie woorde. Jesus ken haar, en ten spyte daarvan (of as gevolg daarvan?) wil Hy 'n verhouding met haar hê, waarin sy Hom sal toelaat om sy Heilige Gees in haar uit te stort.
Die vrou sê vir Hom: Here, ek sien dat U ’n profeet is. Ons vaders het op hierdie berg aanbid, en julle sê dat die plek waar ons behoort te aanbid, in Jerusalem is.
Die vrou herken Jesus se gesag in die intieme kennis wat Hy van haar en haar verlede het. Sy bevind haar nou voor 'n geloofskrisis. Haar Samaritaanse godsdiens het twispunte met diè van die Jode. Sy het nou nodig om oor hierdie struikelblok te kom.
Jesus sê vir haar: Vrou, glo My, daar kom ’n uur wanneer julle nie op hierdie berg en ook nie in Jerusalem die Vader sal aanbid nie. Julle aanbid wat julle nie weet nie; ons aanbid wat ons weet, want die saligheid is uit die Jode. Maar daar kom ’n uur, en dit is nou, wanneer die ware aanbidders die Vader in gees en waarheid sal aanbid; want die Vader soek ook mense wat Hom só aanbid. God is Gees; en die wat Hom aanbid, moet in gees en waarheid aanbid.
Jesus antwoord haar dat die belang van die plek van aanbidding besig is om tot niet te gaan. Ons weet dat na Jesus se dood, en met die uitstorting van die Heilige Gees, het ons liggame die tempel(s) geword waar God woon en dat ons nou lewens van aanbidding moet leef, eerder as om sporadiese besoeke af te lê by heilige plekke. Jesus verwys dus hier na 'n nabye toekomstige tyd waar aanbidding anders gaan plaasvind, as wat dit tot nou toe die geval was. Dan is dit nie meer belangrik of die Jode of die Samaritane die geografiese ligging korrek het nie. Tog, maak Hy dit ook duidelik dat die Jode die uitverkorenes is/was om die waarheid met ander te deel. Dis belangrik, want daarmee verleen Hy gesag aan die Ou Testament (soos ons dit vandag ken) wat heenwysend is na Christus self.
Daarna kom Jesus terug na die gedagte dat Hy 'n nuwe era van aanbidding inlui, waar plek nie meer belangrik is nie, maar 'n vereeniging met God d.m.v. God se inwonende Heilige Gees, asook eerlikheid en opregtheid in hierdie verhouding met God. Moet dus nie die waarheid probeer vermy (sugarcoat) wanneer jy met God praat nie. Dink aan die vrou se woorde wat waar is, maar nie by die waarheid uitkom nie, as sy sê dat sy nie 'n man het nie. Jesus erken die waarheid van die stelling, maar wys daarop dat daar meer agter hierdie woorde steek. Om nou skielik weer agter een van daai veilige skanse te gaan wegkruip, in hierdie geval godsdienstige verskille, gaan nie keer dat God die volle waarheid van jou ken nie. Jy kan dus net sowel eerder 'n ten volle eerlike en opregte geprek met Jesus voer waarin jy nie agter skanse wegkruip nie. Dan alleen, kan Hy vir jou doen wat jy nie vir jouself kan doen nie - Hy kan jou 'n fontein van opborrelende water maak, waar jy nooit weer dors sal hê in hierdie lewe nie, en ook nie jou dors op verkeerde plekke sal gaan les nie.
Die vrou sê vir Hom: Ek weet dat die Messías kom, Hy wat Christus genoem word. Wanneer Hy kom, sal Hy ons alles verkondig. Jesus sê vir haar: Dit is Ek wat met jou spreek!
Die vrou kom uiteindelik by die kern van die saak uit. Sy weet van die verwagte Messias (Redder). Kan die Redder dalk Jesus wees? Sy toets om uit te vind. Jesus antwoord bevestigend dat Hy die Redder is. Haar verwagting/smagting en die oplossing/antwoord kom hier by mekaar uit.
En op dié oomblik het sy dissipels gekom en hulle verwonder dat Hy met ’n vrou in gesprek was. Tog het niemand gesê: Wat verlang U nie? of: Waarom spreek U met haar?
Ek hou van hierdie getuienis rondom Jesus. Dit bly vreemd dat Hy met hierdie Samaritaanse vrou in gesprek sou wees. Tog laat sy Sy persoonlikheid en gedrag nie toe dat mense bevraagteken of Hy reg of verkeerd optree nie. Hulle word slegs gekonfronteer met die feit dat hulle eie gebruike verwydering bring tussen mense, en dat dit 'n verwydering is wat Jesus nie erken nie.
Die vrou het toe haar waterkan laat staan en na die stad gegaan en vir die mense gesê: Kom kyk ’n man wat my alles vertel het wat ek gedoen het. Is Hy nie miskien die Christus nie? Hulle het toe uit die stad gegaan en na Hom gekom.
Hierdie vrou het 'n opborrelende fontein geword na haar ontmoeting met Jesus, net soos Hy gesê het sy sou wees. Nie net het sy nie weer dors gehad nie, maar sy het ook genoeg gehad om vir ander te kon gee, sodat hulle self ook 'n behoefte ontwikkel het om van die Lewende Water te gaan drink.
En intussen het sy dissipels by Hom aangedring en gesê: Rabbi, eet. Maar Hy sê vir hulle: Ek het voedsel om te eet waar julle nie van weet nie. Die dissipels sê toe vir mekaar: Het iemand dan vir Hom ete gebring? Jesus sê vir hulle: My voedsel is om die wil te doen van Hom wat My gestuur het en om sy werk te volbring.
Die vertelling word hier onderbreek, net soos Jesus se gesprek onderbreek word, deur die dissipels wat by Jesus aandring dat Hy eers Sy liggaam sal versorg deur te eet. Hy weier die kos en wys aan hulle uit dat hulle self ook nog nie hierdie geestelike dinge verstaan nie. Dit is belangriker vir Jesus om dit te doen wat God, die Vader, Hom gegee het om te doen, as om te eet. Om God se wil te doen, het ook groter onderhoudings-vermoë (sustainability) as om fisiese kos te eet.
'n Mens se natuurlike reaksie is om te reageer met 'n teenvoeter. Dit neem tog nou nie soveel tyd op om te eet nie. Of, mens kan tog nie op 'n leë maag werk nie. Of, mens moet rus ook. Herken julle hierdie baie sinvolle redenasies? Hierdie goed dra nie gewig by God nie. Dis menslike dinge wat Hy kan oorkom sonder enige probleem. Hoe klink jou eie verskonings? Mens moet aan jou aftrede dink ook. Of, mens het die kinders om te oorweeg. Of ... watter woorde gebruik jy wat jou weerhou om te doen wat God jou geroep het om te doen? Meer nog, wat God jou op die aarde geplaas het om te doen! Jesus het een doel voor oë gehad. Kan jy dieselfde sê oor jouself?
Sê julle nie: Dit is nog vier maande, dan kom die oes nie? Kyk, Ek sê vir julle, slaan julle oë op en aanskou die lande dat hulle al wit is vir die oes. En hy wat maai, ontvang loon en vergader vrug vir die ewige lewe, sodat die saaier en die maaier saam bly kan wees. Want hierin is die woord waar: Dit is een wat saai, en ’n ander wat maai. Ek het julle gestuur om te maai waar julle nie aan gewerk het nie. Ander het gewerk, en julle het in hulle arbeid ingegaan.
Jesus sê vir Sy dissipels dat hulle die dringendheid van die saak nie snap nie. Hulle lees die seisoene verkeerd. Die profete het reeds gesaai en 'n Messias-verwagting gekweek. Die Messias is daar en dis NOU die tyd om te oes. Almal is ingesluit by die loon/blydskap oor die oes, van saaier tot maaier. Maar dis belangrik om te besef dat die saak dringend is en dat die tyd uitloop.
En baie van die Samaritane uit daardie stad het in Hom geglo oor die woord van die vrou wat getuig het: Hy het my alles vertel wat ek gedoen het. Toe die Samaritane dan by Hom kom, het hulle by Hom aangedring om by hulle te bly; en Hy het daar twee dae gebly.
Die vrou het die dringendheid van die saak besef. Onthou julle dat Jesus oppad was na 'n ander area en dat hierdie nie Sy bestemming was nie, maar dat Hy slegs hier sou deur beweeg? Hierdie vrou het geen tyd verspeel nie. Sy het onmiddellik gaan oes en die oes na Jesus gebring. Wat gebeur nou? Nie net praat hierdie Jood (Jesus) met die Samaritane nie, maar Hy bly by hulle oor en breek met hulle brood en eet uit hulle eetgerei en word deel van hulle lewens. Die slotsom van hierdie saak, tref ons in verse 41-42 aan.
En baie meer het op grond van Sy woord geglo en aan die vrou gesê: Ons glo nie meer op grond van wat jy gesê het nie, want ons het self gehoor en ons weet dat Hy waarlik die Christus, die Saligmaker van die wêreld, is.
Is dit nie tyd dat jy al jou eie verskonings in die oë kyk, met Jesus bespreek, en hulle uit die weg ruim nie? Die oes is ryp op die land. Wat hou jou terug?
Vandag wil ek so ‘n bietjie gesels oor die geesteswêreld. Die van julle wat my goed ken sal weet dat ek traag is om daaroor te praat, maar dis ‘n onderwerp wat mens nie vir ewig kan ignoreer nie. Waarom dan nou juis vandag? In die afgelope tyd het heelwat vriende en kennisse met my kom praat oor twee sake; die een was besetenheid en die ander (in indirekte kontras hiermee) was Heilige Gees vervuldheid. Daarby moes ek ook onlangs een van Dr. Agrippa Khathide se boeke, Hidden Powers, vir iemand voorlees vir hulle studies. Die boek behandel o.a. die geesteswêreld vanuit ‘n missiologie perspektief.
My kop wemel van gedagtes en ek sukkel om dit vas te maak aan ‘n enkele argument. Dit is omdat ek eerder die eerste gedeelte van hierdie gesprek wil oorslaan en direk na die tweede gaan, wat soveel belangriker is as die eerste. Maar ek sal myself dwing om oor die eerste gedeelte ook te praat.
Ek kry al hoe meer gereeld met mense te doen wat besetenheid in hulleself soek. Ander weer soek dit in die mense om hulle. Ek erken dat mense besete kan wees van demone. Ek was al by waar demone uitgedryf is en daar is geen twyfel by my dat dit ‘n realiteit is nie. Geen ander verduideliking kan dit wegredeneer nie. Maar na ek dit gesê het, wil ek uitkom by verantwoordelikheid. ‘n Mens is self verantwoordelik vir die keuses wat jy maak en dit sluit jou woorde en jou dade in. Dit help nie om agter die verskoning van ‘n demoon/Satan weg te kruip as jy jou vergryp het aan dit wat nie joune was nie. Wanneer jy ‘n self-geregverdigde lewe lei, waarin jy jou eie geluk, sukses, rykdom en mag najaag, is jy besig om direk in teenstryd met God se Woord en wil op te tree.
In teenstelling met die populêre siening van die dag, is ons nie veronderstel om ons eie geluk na te jaag nie. Ons is veronderstel om lewens te leef waar ons opofferings maak vir ander. Eers wanneer jy jou lewe so leef, kan jy getuig van ‘n lewe waar jy ander so lief het as wat jy jouself het. Ons het die voorbeeld van Christus om na te volg. Dit is nie ‘n voorbeeld van Iemand wat eie-belang eerste gestel het nie. Dis ook nie ‘n voorbeeld van ‘n ‘push-over’ nie.
Wat het dit met die geesteswêreld te doen?Alles, glo dit of los dit. Kom ek som dit op in die woord krag/mag, en gebruik dan hierdie woord as die knoop wat my gesprek aanmekaar hou. Ons gryp so vinnig na die woord besetenheid, sonder om enige ander inwerking van bose geeste/demone in ag te neem. Laat ek verduidelik. Met besetenheid verwys ek na demone wat hulle in ‘n persoon kom tuismaak het. Wanneer jy met hierdie geeste te doen het, en hulle manifesteer in jou teenwoordigheid, is hulle identifiseerbaar op verskeie maniere. Ek het dit nou begin uittik en myself bedink. Ek wil nie hê dat iemand demone in elke persoon wat hulle mee te doen kry begin identifiseer nie. As God dit bepaal dat Hy jou nodig het in so ‘n bediening, sal Hy jou met die nodige toerus vir die bediening. Ek laat dit dus daar. Besetenheid is iets waarvoor bevryding nodig is. Dit gaan gewoonlik gepaard met een of ander setel in ‘n mens se lewe waarop die duiwel/demoon/Satan ‘n staanplek gekry het. Hier kan ek verwys na voorbeelde wat ek insae in het: kindermolestering, verwerping, seksuele losbandigheid, ens. Dis belangrik om te besef dat daar nie noodwendig besetenheid is waar hierdie dinge in ‘n mens se verlede (of hede) is nie. Moenie die duiwel in elke mens gaan soek nie. Jy kan seker agterkom dat ek al met mense te doen gekry het wat heeltemal roekeloos met hierdie goed omgegaan het?
Daar is egter iets wat baie meer volop is as besetenheid en dit is ‘verdrukking.’ In Engels word die woord ‘possession’ vir besetenheid gebruik, terwyl ‘oppression’ vir verdrukking gebruik word. Hier het jy weereens nodig om aan die duiwel/demoon ‘n staanplek te gee. Jy begin jou met verkeerde goed ophou en dan gee jy daarmee vir die duiwel ‘n saal om jou mee holrug te ry. Kom ek gebruik ‘n voorbeeld. Jy besluit dat jy God nie kan vertrou met jou finansies nie. Nou begin jy na oplossings soek. Jy speel die Lotto. Jy gaan toets jou geluk by die dobbelsale, ens. Dis nou nog alles wettig, nie in God se wil nie, teenstrydig met geloofsvoosrskrifte, maar wettig. Nou word jou ongeloof deur ‘n demoon raakgesien (ek gebruik die personifikasie baie los hier). Jy kuier mos nou op plekke wat nie meer heilig is nie. Jy hou jouself mos nou op met goed wat nie meer tot God se eer is nie. Jy neem mos nou besluite wat in stryd is met God se Woord en Wil. Dis ‘n vashouplek vir die duiwel. Jy gee hom ‘n staanplek in jou lewe. Nou begin hy ‘n speletjie met jou speel, hier van buite af. Hy maak jou depressief en neerslagtig en angstig oor jou finansies, oor jou toekoms, oor jou kinders se vermoë om werk te kry, oor jou pensioen, oor jou versekering ens, ens, ens. As jy nie betyds keer nie, kan jy in groot moeilikheid land. Ek dink aan geldverduistering, met die werk se eiendom wegloop, dobbelverslawing en vele meer. Om te gaan soek na iemand om jou te bevry van besetenheid, sal nie die probleem oplos nie. Die kern van jou probleem lê in jou verhouding met God. Wanneer jy jou verhouding met God herstel, sal jou probleem opgelos word. Jy het nodig om God weer te vertrou – geloof. Jy het nodig om te glo God sal vir jou sorg. Jy het nodig om te glo God het die waarheid gepraat toe Hy gewaarsku het teen dobbelary. Die punt is dat jy jou geloof in God se vermoë moet plaas, in Sy Woord moet glo, en na Sy Wil moet vra.
Kom ons gaan nou terug na die woord krag/mag. Met besetenheid praat ons van ‘n eksterne mag wat beheer oorgeneem het oor sekere aspekte van jou lewe. Met ‘oppression’/verdrukking praat ons van jou wat die mag in ‘n ander entiteit se hande geplaas het om met jou woer-woer te speel. Miskien ken mense nie meer ‘n woer-woer nie. Laat ek dan liewer sê hy speel jou yo-yo. Jy hardloop op en af teen ‘n lyntjie asof hy jou dirigent is. Die ding is dat jy die mag kan terugneem deur beter besluite te neem. Moet nou nie hier ‘n tipiese ‘life coach’ stelling lees nie. In hierdie argument praat ek nie daarvan dat jy besluit om nie weer te gaan dobbel nie. Dis alles goed en wel (en natuurlik moet jy nie weer gaan dobbel nie!), maar dis nie waarna ek verwys as ek sê jy moet beter besluite neem nie. Beter besluite is om te besluit om die Bybel te lees. Dis om te besluit om vir ‘n halfuur te bid al sê jy ook elke 30 sekondes dieselfde sinnetjie oor en oor, want jy kan aan niks anders dink om te sê nie. Dis om hardkoppig te besluit jy sal na God se wil soek, en om nie toe te laat dat enige iets of iemand anders jou daarvan weerhou nie. Beter besluite is om by gelowiges aan te sluit in ‘n gemeente. Beter besluite is om in elke aspek van jou lewe onderdanig te wees aan God. Dis om jouself aan God te onderwerp. Dis om nederig te wees voor God. Dis om God te vertrou. Dis om jou lewe voor Hom neer te lê en dit in Sy Hande oor te gee. Dis om jou wil voor Syne te buig. Dis om jou eie-ek te kruisig.
Laat ek nou met jou praat oor die gedeelte waaroor ek eerder sal praat. Op ‘n manier praat ons steeds van die geestesryk, maar dit strek soveel verder. Ek wil praat oor die inwonende Gees van God. ‘Toevallig’ praat die pastoor toe ook nou die dag daaroor in die kerk. Ek gebruik dus sommer een van die gedeeltes waarna hy verwys het in die diens, want dis gerieflik byderhand in my kop. Hy het oor die 10 maagde/jong meisies gepraat wat op die bruidegom gewag het. Let daarop dat die gedeelte verwys na 10 meisies wat maagde was. Daar is dus sprake van reinheid, van gereed wees, van reg wees vir ‘n huwelik. Vyf van die meisies het olie in hulle lampe gehad, vyf se olie het opgeraak. Olie simboliseer altyd salwing en die Heilige Gees in dieBybel. Vyf meisies het hulle lewens so ingerig dat die Heilige Gees enduit by hulle was. Vyf het dwase besluite geneem wat hulle van hulle salwing beroof het. Hulle het almal begin met ‘n Christus-verwagting (die bruidegom is Christus in die verhaal), maar slegs die vyf wat toegerus was met die KRAG van die Heilige Gees het die einddoel behaal.
Kyk na die gedeelte in Handelinge 10. Dis waar Petrus opdrag kry om na Kornelius se huis te gaan en die evangelie aan die nie-Jode te verkondig. Die eerste paar verse sê vir ons wie Kornelius reeds was. Hy het reeds geglo, hy het reeds goeie werke gedoen, hy was juis besig om te bid toe ‘n Engel aan hom verskyn met die opdrag om Petrus te laat haal. Hy was nie reeds met die Gees vervul nie. Lees die laaste gedeelte in die hoofstuk waar hy en sy huishouding met die Gees vervul word en in vreemde tale begin praat. Dit gebeur eers na Petrus daar aangekom het.
Ek wil net hierdie enkele woorde uit Handelinge 1:8 aanhaal (alhoewel jy daarby sal baat om die hele hoofstuk/boek te lees om die konteks en betekenis regtig te snap):
“... julle sal KRAG ontvang wanneer die Heilige Gees oor julle kom ...”
Hoe lyk jou lewe? Is jy vervul met God se Gees en leef jy in Sy krag, of leef jy in jou eie krag? Is dit nie tyd om beheer oor te gee aan God nie? Is dit nie tyd om geloofsbesluite te neem nie? Laat God toe om in jou lewe te heers. Leer hoe om met God saam te werk. Spandeer tyd in gebed sodat jy die regte besluite kan neem. Herstel jou verhouding met God.
In die wanbalans tussen gee en neem
word ons soms van mekaar vervreem.
In ek vir my en jy vir jou
bly ons aan eie-belang vasklou.
Maar ‘n bietjie gee van die eie-ek
laat ruimte vir ‘n wonderwerk.
In my vir jou en jou vir my
word ons van selfbelang bevry.
Ek dra jou las en jy dra myn’
saam laat ons God se lig weer skyn.
'n Oorspronklike gedig deur Marietjie Uys/Miekie (kopiereg voorbehou)
Wie is jou opposisie? Dink gou. Wie is dit wat jou teenstaan? Het jy 'n persoon in jou gedagtes? Ons het almal mense wat ons teenstaan en baie van ons ly gruwelike ongeregtighede onder hierdie mense. Kan jy dink hoeveel erger dit sou wees as jou Opponent God self was?
"Kyk, sê die Here, Ek is teen diè profete wat hulle eie stories vertel, en dan sê: 'Die Here sê so.'" (Jeremia 23:31).
Dink hoe erg moet dit wees as God TEEN jou is.
Ek het vandag 'n boodskap vir almal wat stories opmaak en dit dan aan God se nek hang, asof Hy die Outeur daarvan is. Ek praat met mense wat woorde uitdink en dan sê dat God so gesê het. Ek praat met mense wat visioene fantaseer en bely dat hulle dit by God ontvang het. Ek praat ook met mense wat getuig van wonderwerke wat nooit plaasgevind het nie. Laat ek dit onomwonde stel: die doel heilig nie die middele nie. Die uitkoms van die saak, maak nie die valshied van die boodskap reg of aanvaarbaar nie. God is Waarheid en Hy assosieer nie met leuens nie. Hy bou ook nie sy reputasie op leuens nie. Jy kan nie met jou menslike verstand iets uitdink wat God groter, of heiliger, of meer wonderlik gaan maak as wat Hy reeds is nie.
Lees 'n paar verse uit Jeremia 23 saam met my:
v. 14: "Ek het iets afskuweliks onder Jerusalem se profete gesien: hulle hoereer, hulle lieg en bedrieg, hulle help diè wat verkeerd doen, met die gevolg dat niemand hom van sy verkeerde dade bekeer nie."
v.16: "So sê die Here die Almagtige: Julle moenie luister na wat die profete sê nie, die profete wat vir julle as profete optree. Hulle wek vals verwagtings by julle, hulle praat oor visioene wat hulleself uitdink, nie oor wat die Here sê nie."
v. 21-22: "Ek het nie hierdie profete gestuur nie, tog het hulle met 'n boodskap rondgehardloop; Ek het nie met hulle gepraat nie, tog het hulle as profete opgetree. As hulle in my raadskamer gestaan het, sou hulle my woorde aan my volk meegedeel het en my volk van hulle verkeerde koers af laat wegdraai het, van hulle sondige dade af."
Ek wil vir jou 'n prentjie skets. Stel jou voor dat jy voor 'n groot rots staan. Dink nou die kragtigste woorde uit waarmee jy vorendag kan kom en spreek dit teen die rots uit. Gebruik soveel kragwoorde as wat jy jou kan voorstel nodig mag wees vir die taak. Of miskien dink jy dat mooipraat en smeekwoorde die ding sal doen. Watter effek het jou woorde op die rots gehad? Het dit geskuif of van vorm verander? Het dit stukkend gebreek of poreus geword? Niks? Geen effek?
Sit daardie eksperiment bietjie op ys en probeer gou iets anders. Stel jou 'n veld vol kurkdroë gras voor. Gebruik nou weer jou redenasies, kwinkslae, kennis, kragwoorde, mooipraat, wat ook al en spreek dit oor die veld uit. Het dit enige effek hier gehad? Het die veld groen geword? Het daar nuwe plante opgeskiet? Miskien het dit alles verbrokkel of weggeskroei of aan die brand geslaan? Weereens niks?
As jou woorde dan geen effek het nie, waarom maak dit dan saak as jy vals profesieë in God se Naam bring?
Laat Jeremia 23 vir jou verduidelik in vers 29:
"My Woord is soos vuur, sê die Here, soos 'n hamer waarmee klippe stukkend gebreek word."
Jy sien, wanneer God met die rots of die veld praat, is daar nie geen effek nie. Wanneer God praat, verander dinge. God kan nie geïgnoreer word of stilgemaak word nie. Die vers wat direk op hierdie een volg, is die een wat sê dat God teen vals profete is wat in Sy naam praat, maar nie hulle boodskap by Hom gekry het nie.
Ek vra jou weer; Wie is jou opponent? Moenie dat jou uitsprake in God se naam, maak dat Hy jou opponent word nie.
Ons het vroëer met 'n reeks begin waarin ons poog om die inhoud van die Bybel te ontsluit op 'n manier wat dit makliker om die boek te verstaan. In die eerste dele van die reeks, fokus ons op die totstandkoming van die Bybel, asook verskillende metodes waarop die Bybel gelees en geïnterpreteer kan word. Vanaf die derde deel sal ons dan die Bybelboeke een vir een bekyk.
AFDELING A: SINOPSIS VAN BYBELKUNDE
Uitleg en ontsluiting van die Bybel
Moderne vertalings van die Bybel
Hulpmiddels tot die ontsluiting van die Bybel
Samestelling van die Bybel
Die Tussen-Testamentêre tydperk
2.1 Moderne vertalings van die Bybel
Dit is sterk aan te beveel dat die leser eers die inleiding en/of voorwoord tot ‘n betrokke Bybel sal bestudeer voor die Bybel gekoop of gelees word. So ‘n lees kan lig werp op die totstandkoming en vertaling van die betrokke Bybel. Dit is veral van nut by Bybels waarmee die leser onbekend is (om die outoriteit van die boek te bepaal) en by studiebybels (om bekend te word met ingeslote hulpbronne). Daar is ‘n groot verskeidenheid moderne vertalings van die Bybel op die mark. Ons gaan na enkele Engelse en Afrikaanse weergawes kyk.
Engelse vertalings sedert 1901:
The Revised Standard Version (RSV): ‘n Hersiening van die American Standard Version.
The Berkley Version: Vertaal uit Grieks en Hebreeus, onder toesig van Gert Verkuyl, m.b.v ‘n span kundiges.
The Amplified Bible: Vertaal uit Grieks en Hebreeus. Woorde en frases se betekenisse word duideliker gemaak d.m.v. verduidelikings wat in hakies in die teks ingevoeg is. Notas is ook ingewerk om moeilike gedeeltes te verduidelik.
The Jerusalem Bible: ‘n Rooms Katolieke vertaling. Oorspronklik in Frans vertaal (La Bible de Jerusalem). Die naam “Jahweh” word gebruik. Apokriewe boeke is ingesluit.
The English Bible: ‘n Moderne Engelse vertaling uit Grieks en Hebreeus. Gedruk in enkel kolom formaat. Sluit apokriewe boeke in.
The New American Standard Bible (NASB): ‘n Hersiening van die ASV. Die Grieks en Hebreeuse tekste word gebruik in die hersiening.
The Living Bible (TLB): Dis ‘n parafrasering van die Bybel, deur Kenneth N. Taylor, na eenvoudige, moderne Engels.
Today’s English Version (TEV), ook genoem die Good News Bible: ‘n geparafraseerde vertaling uit Grieks, Aramees en Hebreeus na kontemporêre Engels. Die teks lees natuurlik en eenvoudig.
New International Version (NIV): Vertaal uit die oorspronklike tale deur kundiges herkomstig uit verskeie lande.
The New King James Version (NKJV): ‘n Hersiening van die KJV, waarin gepoog word om lg. se integriteit te bewaar, maar steeds te verbeter op die vorige weergawe. Geskryf in kontemporêre Engels.
The New Revised Standard Version (NRSV): ‘n getroue vertaling en opdatering van die RSV deur kundiges oor ‘n tydperk van 15 jaar.
Contemporary English Version (CEV): ‘n Parafrase uit Grieks en Hebreeus vertaal in kontemporêre Engels. Gerig op die verstaansbehoeftes van die leser.
The Message: ‘n Parafrase, vertaal uit Grieks en Hebreeus in spreektaal-Engels om die verstaan van die teks vir die leser op te klaar.
Die Bybel (OAV): 1933. Vertaal uit die Statebybel, Textus Receptus, KJV en Grieks en Hebreeuse manuskripte. Hierdie vertaling is hersien in 1953.
Die Nuwe Vertaling (NAV): 1983. Vertaal uit Grieks en Hebreeus. Vertaling is reeds in 1970 begin. Die vertalingsproses poog om tred te hou met Afrikaanse taalontwikkelings en met die resultate van wetenskaplike ondersoek.
Die Lewende Bybel: 1982. ‘n Parafrase. Die eerste nie-amptelike Bybelvertaling in gebruiks-Afrikaans, vertaal uit Grieks en Hebreeus. Die styl is deur The Living Bible geïnspireer, maar dis nie slegs ‘n Afrikaanse vertaling van diè Bybel nie.
Die Boodskap: 1999. Parafraseer die vertaling uit die Grieks en Hebreeus. Konsentreer op die boodskap van die teks, eerder as op die woord-vir-woord vertaling. Die werk van Jan van der Watt en Stephan Joubert.
Die Multivertaling Bybel: 2004. Bevat die teks van die 1983 NAV en sluit alternatiewe Afrikaanse vertalings, wat beoog om die leser vertaal-insigte in die grondtale van die Bybel te gee.
Die Bybek in Praktyk: 1993. Studiebybel geskoei op die 1983 vertaling met bygewerkte inligtingstukke om die chronologie, totstandkoming, plekke, teks, ens. van die Bybel te verduidelik. Dit sluit ook 'n konkordansie in.
2.2 Hulpmiddels tot die ontsluiting van die Bybel
Moderne Bybellesers het toegang tot ‘n verskeidenheid hulpmiddels en media wat daarin poog om die teks en boodskap van die kanon te ontsluit. Enkeles wat genoem kan word is:
The Comparitive Study Bible: NIV, Amplified, KJV en NASB. Die teks van die Bybel word in vier kolomme langs mekaar gerangskik, sodat die teks van al vier vertalings op twee bladsye langs mekaar verskyn om vergelyking van die inhoud te vergemaklik.
Daar is nog soortgelyke Bybels beskikbaar met ander tekste en vertalings in kolomme langs mekaar gerangskik.
Strong’s Exhaustive Concordance of the Bible: Poog om elke woord in die algemene Engelse Bybel weer te gee in die orde van voorkoms in die Bybel. Sluit Hebreeuse en Griekse woordeboeke in met numeriese verwysings na die Engels.
Afrikaanse Bybelkonkordansie: Woordelys in orde van voorkoms in die Bybel. Twee uitgawes – OAV en NAV.
Smiht’s Bible Dictionary: Meer as 6 000 gedetailleerde definisies, artikels en illustrasies.
Die Bybelse Ensiklopedie: Dit is ‘n suiwer wetenskaplike bron wat in maklik verstaanbare Afrikaans geskryf is, sodat dit deur die algemene Bybellesers benut kan word. Dit is alfabeties gerangskik om gebruik te vergemaklik.
The Macmillan Bible Atlas: 262 kleurkaarte met geïntegreerde teks. Dui godsdienstige, politieke, militêre en ekonomiese gebeurtenisse aan. Sluit Ou Testamentiese, Tussen-Testamentêre sowel as Nuwe Testamentiese tydperke in.
Handboeke tot die Bybel
Handboek by die Bybel: 534 bladsye met teksverklarings oor elke boek in die Bybel. 66 artikels oor die agtergrond van die Bybel. 437 foto’s wat die Bybel visueel uitbeeld. 68 kaarte. 28 tabelle en sketse wat die geskiedenis en agtergrond van die Bybel oopstel. ‘n Tematiese naslaangedeelte ingerig volgens mense, plekke, gebeurtenisse en temas.
Die Bybel A tot Z: Omsluit die inhoud van elke Bybelboek, kaarte, lewenstemas, tydlyne, diagramme en foto’s, interessante agtergrondsgebeure, inligting oor resente probleme en teologiese interessanthede, Bybelstudies, ‘n eenjaar-bybelleesprogram en ‘n omvattende woordelys. Beslaan 850 bladsye.
Verklarings en Kommentare
Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible: ‘n Poging om die teks van die Bybel te verklaar en uit te lê, sodat selfs die leek dit kan verstaan.
The Daily Bible in Chronological Order (NIV)
The New Open Bible Study Edition (NKJV)
Spirit Filled Life Bible (NKJV)
The Thompson Chain Reference Bible (KJV)
Die Bybel in Praktyk (NAV)
Daar is so ‘n wye verskeidenheid dat dit nie sal deug om enkele boeke uit te lig vir die doel van hierdie bespreking nie.
Interaktiewe Bybel CD: ‘n CD-ROM met meer as 33 Bybel-naslaanwerke. ‘n Search engine met hyperlinks na die Internet maak deel uit van die pakket.
Nelson’s Ultimate Bible Reference CD-ROM: 115 gedrukte titels en 8 Bybelvertalings maak deel uit van hierdie sagteware pakket. Dit het ook ‘n search engine en hyperlinks na die Internet. Die pakket laat ook toe dat die Interaktiewe Bybel CD ge-‘access’ kan word vanuit die program, met die implikasie dat beide die Engelse sowel as die Afrikaanse bronne in een soektog deursoek kan word.
www.e-sword.net : Verskaf gratis literatuur en Bybelstudie hulpbronne in ‘software’-formaat. Donasies kan vrywillig gemaak word.
Bybel op kasset/laserskyf
NIV Audio Bible: Die hele Bybel voorgelees op 64 laserskywe.
Pastore, dominees, teoloë, ens. kan gekontak word om insig rondom problematiese sake te kry. Kontak gerus die naaste kerkkantoor. Let egter daarop dat selfs die mees belese en ervare predikant steeds net ‘n mens is en daarom feilbaar is. Moet nie hierdie persoon se feilbaarheid verwar met God se opregte belangstelling en onfeilbaarheid nie.
2.3 Samestelling van die Bybel
Die woord Bybel beteken Boek. Die Bybel is saamgestel uit 66 verskillende boeke, wat ingedeel word in twee hoofdele, nl. die Ou Testament en die Nuwe Testament. Die Ou Testamentiese geskiedenis eindig ongeveer 400 jaar voor die geboorte van Christus – die koms van die Messias. Die Nuwe Testament handel oor gebeure tot ongeveer 100 jaar na die geboorte van Christus, ‘n periode wat die vestiging en verspreiding van die vroeë kerk(e) insluit.
Die Ou Testament dui op die verhouding tussen God en mens, omvat deur ‘n unieke stel reëls en regulasies. Dus, ‘n testament met unieke stipulasies. Die Nuwe Testament dui enersyds op die verhouding tussen God en mens, maar volgens ‘n 'nuwe' verdrag/ooreenkoms.
‘n Testament kom in vervulling wanneer die testateur te sterwe kom. Christus se (aardse) sterwe bring die Ou Testament in vervulling. Die Nuwe Testament kom in vervulling wanneer hierdie sondige bedeling “te sterwe kom.” Hierdie is slegs ‘n gebrekkige poging tot ‘n verduideliking vir die gebruik van die woord testament by die indeling van die Bybel. Die term “testament” is ‘n misleidende term. Dit impliseer dat die Ou Testament nie meer ter sake is noudat daar ‘n Nuwe is nie. Dis ver van die waarheid aangesien die twee Testamente wedersyds van mekaar afhanklik is. Die verhouding van die twee testamente tot mekaar sal gedurende die res van die studie verder uitgelig word.
Samestelling van die Ou Testament
Die Ou Testament is saamgestel uit 39 boeke. Die boeke word op hul beurt weer ingedeel in vier genres:
Die Historiese boeke
Poësie en Wysheidsliteratuur
Die Profetiese boeke
Die eerste vyf boeke van die Bybel staan bekend as die Pentateug. Tradisionele opvattings hou voor dat dit deur Moses opgeteken is. Hierdie vyf boeke (Tora) is die mees outoritêre boeke volgens Judaïsme.
Dit sluit in: Genesis, Eksodus, Levitikus, Numeri, Deuteronomium.
Die verhalende skryfstyl en inhoud van hierdie twaalf boeke, bepaal die genre se benaming:
Josua; Rigters; Rut; 1 & 2 Samuel; 1 & 2 Konings; 1 & 2 Kronieke; Esra; Nehemia en Ester word hierby ingesluit.
Die vyf boeke wat tot hierdie groep hoort, word so ingedeel op grond van hul inhoud en/of
literêre styl: Job; Psalms; Spreuke; Hooglied en Prediker.
Die profetiese boeke kan in twee groepe verdeel word; die vyf Groot Profete en die twaalf Kleiner Profete. Diè indeling word gedoen op grond van die omvang (lengte) van die boeke.
Die Groot Profete sluit in: Jesaja; Jeremia; die Klaagliedere van Jeremia; Esegiël en Daniël.
Die Kleiner Profete sluit in: Hosea; Joël; Amos; Obadja; Jona; Miga; Nahum; Habakuk; Sefanja; Haggai; Sagaria en Maleagi.
Die boek Daniël se laaste hoofstukke hoort ook tot die groepering apokaliptiese literatuur, wat handel oor eindtyd voorspellings wat op een of ander mistieke wyse onthul is.
Samestelling van die Nuwe Testament
Die Nuwe Testament is saamgestel uit 27 boeke. Die boeke word op hul beurt weer ingedeel in vyf genres:
Die eerste vier boeke van die Nuwe Testament word hierby ingesluit: Matteus; Markus; Lukas en Johannes. Die boeke handel oor die lewe en leringe van Jesus Christus. Lukas is in briefvorm geskryf.
Slegs een boek hoort tot die groep, nl. Handelinge. Dit handel oor die uitbreiding en vervolging van die vroeë Christelike kerk. Handelinge is in die vorm van ‘n brief geskryf.
Paulus is die outeur van hierdie 14 briewe. Die briewe word gerig aan kerke in die omgewing van Klein-Asië, sowel as individue. Die boeke sluit in: Romeine; 1 & 2 Korintiërs; Galasiërs; Efesiërs; Filippense; Kolossense; 1 & 2 Tessalonisense; 1 & 2 Timoteus; Titus; Filemon en Hebreërs. Twyfel bestaan of Paulus wel die outeur van Hebreërs was.
Diè sewe briewe is deur vier verskillende outeurs geskryf, waarvan twee moontlik halfbroers van Jesus Christus was. Dis nes Paulus se briewe gerig aan individue of gemeentes. Dit sluit die volgende briewe in: Jakobus; 1 & 2 Petrus; 1, 2 & 3 Johannes en Judas.
Streng gesproke is die boek van Openbaring ook ‘n brief. Dit word egter vanweë die apokaliptiese aard daarvan apart gegroepeer.
2.4 Tydlyn van die Bybel
Die datums op hierdie tydlyn is slegs by benadering. Argumente bestaan rakende verskeie van die gegewe datums.
Begin v. d. inname v. Kanaän
Begin v. d. Rigterstydperk
Dawid en Salomo
Skeuring v.d. Ryk
Assirië verslaan Israel
Babilonië verslaan Juda
Terugkeer uit ballingskap
Die kerk in Jerusalem
Die kerk in Judea en Samaria
Val van Jerusalem
Die kerk aan die uithoeke van die wêreld.
2.5 Die Tussen-Testamentêre tydperk
Tussen die geskiedenis van die Ou Testament en die Nuwe testament lê ‘n stilte van ongeveer 400 jaar. Dis belangrik om ingelig te wees omtrent die geskiedenis van hierdie tydperk, aangesien dit lig werp op die verstaan van die Nuwe Testament. Enkele bronne waaruit ons inligting oor hierdie tydperk kan inwin is:
Die Bybel: Daniël en Klaagliedere dateer waarskynlik uit hierdie tydperk. Ander Bybelboeke werp ook geringe lig op die tydperk.
Die apokriewe boeke van die Ou Testament: Hierdie boeke word nie algemeen deur die kerk as gesaghebbend en geïnspireerd beskou nie. Dit het gedurende die tussen-testamentêre tydperk tot stand gekom en bevat as sulks waardevolle inligting rakende hierdie tydperk. Die apokriewe (Deutero-kanonieke) boeke sluit in: 3 & 4 Esra; Tobias; Judit; Wysheid van Salomo; Wysheid van Jesus Sirag; Barug; byvoegings tot Ester; die gebed van die drie manne in die vuur; die geskiedenis van Susanna; Bel en die Draak; die gebed van Manasse; 1&2 Makkabeërs en byvoegings tot Daniël.
Die pseudopigrafiese geskrifte: Dis boeke wat deur onbekende persone geskryf is, maar onder die naam van bekende persone uitgegee is. Dit het aan die boeke gesag verleen en terselfdertyd die skrywer beskerm teen politieke en ander vervolging. Dit het veral betrekking op apokaliptiese literatuur uit die tweede eeu vC. ‘n Onvolledige lys sluit in: 4 Esra; Henog; Openbaring van Barug; die Joodse gedeelte van die Sibellyne boeke (‘n Romeinse versameling orakelspreuke wat die gedagtewêreld van die era ontsluit); die testamente van die twaalf patriarge; die boek van die Jubilee; die fragmente van die Sadokiete; die brief van Aristeas; die psalms van Salomo; die martelaarskap van Jesaja; die hemelvaart van Jesaja; en die hemelvaart van Moses.
Die Kumran geskrifte: Die biblioteek is in 1947 in grotte naby die Dooie See gevind. Dis waarskynlik deur ‘n Esseense sekte versamel. Dit bied veral insig in die teks en taal van die Ou Testament, asook die gedagtewêreld van sekere groepe uit die tussen-testamentêre tydperk.
Filo van Alexandrië: 20-50 vC. ‘n Hellinistiese Jood wat insig bied in die denke van destydse Jode onder Griekse invloed.
Flavius Josefus: 37-95 nC. ‘n Joodse Fariseër uit die Levitiese geslag. ‘n Ooggetuie van sy era en ‘n geskiedskrywer wat die Ou Testament en algemene geskiedeniswerke van sy tyd gebruik om sy boeke te skryf.
Griekse en Latynse historici: Terloopse opmerkings in hul bronne verleen soms waardevolle inligting.
Die amptelike Joodse literatuur: Die Mishna en die Talmoed verleen waardevolle agtergrondkennis, indien dit oordeelkundig gebruik word.
Die kerkhistorici: Christelike geskiedskrywers vanuit die eerste drie eeue nC. bied waardevolle inligting.
Argeologiese getuienis: verskaf insig in lewens- en kulturele patrone en ontwikkelings gedurende bepaalde tye.
‘n Benaderde tydlyn van die Tussen-Testamentêre tydperk:
Die Siriese Ryk en die Makkabese opstand
Die Hasmonese Ryk
63 vC. – 135 nC.
Du Plessis en Lategan (1983) beklemtoon die belangrikheid van hierdie periode wanneer hulle sê dat “wie hierdie agtergrond van die Nuwe Testament veronagsaam, sal nooit ten volle sy boodskap ten opsigte van die persoon van Jesus Christus verstaan nie.” (Spesifiek verwysend na die Joodse apokaliptiek).
Ek beoog om meer omtrent die volgende onderwerpe uit te vind:
Om my studie van die Bybel te verbreed, beplan ek om die _________________________ Bybel aan te skaf.
Ek gaan vir myself die volgende hulpmiddels tot Bybel-ontsluiting aankoop:
Ek beplan om die Bybel sistematies deur te werk. Ek beplan om by _____________________ (naam van boek) te begin. Ek beoog om __________ (hoeveelheid) hoofstukke per dag te lees. Ek behoort die boek in _____ dae te voltooi. Begindatum: ________________________. Die tyd van die dag wat ek eenkant gaan sit vir Bybelstudie: ______________ tot _____________.(Voorstel: Trek ‘n vel papier nader en beplan hoe jy die hele Bybel sistematies gaan deurwerk).
THOMPSON, F.C. 1988. The Thompson Chain Reference Bible 5th ed. B.B. Kirkbride Bible co., inc.: Indianapolis.
VISUAL Survey of the Bible. 1990. The New Open Bible Study Edition, New King James Version. Thomas Nelson Publishers: Nashville.
DU PLESSIS, P.J. en Lategan, B.C. 1983. Agtergrond en geskiedenis van die Nuwe Testament. Academica: Pretoria/Kaapstad, pp. 15-50.
THE DAILY BIBLE (NIV). 1984. Harvest House Publishers: Eugene, Oregan.
SPIRIT FILLED LIFE BIBLE (NKJV). 1991. Thomas Nelson Publishers: Nashville.
COMPARATIVE STUDY BIBLE (NIV; Amplified; KJV & NASB). 1999. Zondervan: Grand Rapids, Michigan.
DIE BYBEL, nuwe vertaling. 1983. Bybelgenootskap van Suid-Afrika: Kaapstad.
HANDBOEK BY DIE BYBEL. 1986. Lux Verbi: Kaapstad.
AFRIKAANSE BYBELKONKORDANSIE, nuwe vertaling. 1996. CUM:Vereeniging.
AHARONI, Y. en Avi-Yonah, M. 1968. The Macmillan Bible Atlas. Collier-Macmillan Canada Ltd.: Toronto, Ontario.
DIE BYBEL. 1933. Bybelgenootskap van Suid-Afrika: Kaapstad.
STRONG, J. Strong’s Exhaustive Concordance of the Bible. Hendrickson: Peabody, Massachusetts.
VAN DER WATT, J. en Joubert, S. 2000. Die Radikale Jeugboodskap. CUM: Vereeniging.
CONTEMPORARY ENGLISH VERSION. 1995. Bible Society of South Africa: Kaapstad.
DIE BYBEL IN PRAKTYK NAV. 1993. CUM: Vereeniging.
Smith, W. 1893. A Dictionary of the Bible. Thomas Nelson Publishers: Nashville.
VAN DER WATT, J. (red.). 2003. Die Bybel A tot Z. CUM: Vereeniging.
DIE LEWENDE BYBEL. 1982. CUM: Roodepoort.
KÖNIG, A. 2002. Ek glo die Bybel – ondanks al die vrae. Lux Verbi: Wellington. GISPEN, W.H. e.a. (red.). 1977.
Bybelse Ensiklopedie, tweede hersiene uitgawe. Die Verenigde Protestantse Uitgewers: Kaapstad.
MATTHEW HENRY’S COMMENTARY ON THE WHOLE BIBLE. 1991. Hendrickson Publishers.
NIV AUDIO BIBLE. Zondervan.
Interaktiewe Bybel CD. 2002. Lux Verbi en Logos Information Systems.
Nelson’s Ultimate Bible Reference CD-ROM. 2003. Thomas Nelson Inc. en Libronix Digital Library System.
Die multivertaling bybel. 2004. Christelike Uitgewesmaatskappy: Vereeniging.