Raad vir volwassenes met aandagafleibaarheid(Foto: Christian Erfurt/Unsplash) Mense met aandaggebrek-hiperaktiwiteitsindroom (AGHS) word dikwels as hiperaktief, aandagafleibaar of in die algemeen ongeorganiseerd beskou. Daar skuil egter baie meer agter dié versteuring wat gewoonlik met kinders verbind word, maar, interessant genoeg, ook algemeen by volwassenes voorkom. Dr. Laura Comrie, ŉ psigiater wat by Netcare Akeso Kenilworth praktiseer, wys daarop dat daar talle wanindrukke rakende AGHS is en dat dit as’t ware ŉ daadwerklike en regmatige probleem met die regulering van aandag beskryf. “AGHS is ŉ grootliks oorerflike neuro-ontwikkelingsversteuring wat met die bedrading van die brein tydens ontwikkeling te doen het,” verduidelik Comrie. Navorsing dui daarop dat AGHS wat in die kinderjare gediagnoseer is, voortduur in 25% tot 50% van volwassenes. Die huidige syfers vir volwassenes met dié afwyking staan op ongeveer 4% in die algemene bevolking en daar word vermoed dat hierdie getal nog hoër kan wees, maar dat dit weens ŉ gebrek aan bewustheid dikwels ongediagnoseer bly. Volgens Comrie maak AGHS sy verskyning op die volgende drie maniere: Hiperaktiewe-impulsiewe tipe: Afleibare tipe: Gekombineerde afleibare en hiperaktiewe-impulsiewe tipe: AGHS is geneig om meer algemeen by mans voor te kom, met die hiperaktiewe-impulsiewe tipe wat die meeste in daardie geslag voorkom. Hierdie mense sal dikwels ŉ beroep kies wat fisieke aktiwiteit behels eerder as om heeldag by ŉ lessenaar te sit. Die afleibare tipe kom weer meer algemeen by vroue voor. Omdat laasgenoemde tipe minder sigbaar is, word dit waarskynlik minder gereeld gediagnoseer as die hiperaktiewe-impulsiewe of gekombineerde AGHS. Comrie verduidelik dat die versteuring op ŉ spektrum voorkom en dus by sommige mense ernstiger as in ander is. “Baie mense is redelik funksioneel en het stelsels om hulle te help om hul toestand te bestuur. Hierdie mense het dikwels sterk entrepreneurseienskappe aangesien hulle geneig is om kreatiewe denkers te wees en baie goed kan fokus op onderwerpe waaroor hulle passievol is. Terselfdertyd kan hulle regtig sukkel met meer alledaagse take, soos om te onthou om ŉ boodskap te stuur.” Hierdie soort gedrag kan frustrerend vir familielede en kollegas wees, maar ŉ mens moet onthou omdat dit ŉ neurologiese afwyking is, is dit buite die beheer van mense met AGHS. “Daarom is mediese ingryping dikwels nodig om te help met die regulering van simptome. Dit is beslis nie so dat hierdie mense dissipline kort of lui is nie, soos sommige mense glo. Trouens, hulle het die potensiaal om waardevolle bydraes tot die samelewing te maak, mits hulle die medikasie, psigoterapie en maatskaplike ondersteuning ontvang wat hulle nodig het,” sê Comrie. Die versteuring beïnvloed die toevoer van twee neuro-oordragstowwe – dopamien en norepinefrien, ook bekend as noradrenalien – aan die voorste deel van die brein. Volgens Comrie is dié neuro-oordragstowwe noodsaaklik omdat dit sorg dat prosesse soos beplanning, organisasie, die behoud van fokus tydens roetinetake en soortgelyke neurale prosesse in die brein doeltreffend plaasvind. By mense met AGHS word dopamien en noradrenalien nie behoorlik aan die voorste deel van die brein afgelewer nie, wat die brein se funksie beïnvloed. AGHS-medikasie speel daarom ŉ kernfunksie deur die ontbrekende stimulante aan hierdie deel van die brein te voorsien. “Medikasie is belangrik vir hierdie mense om in ŉ neurotipiese of ‘normale’ wêreld te funksioneer, soos by die skool, op universiteit of in sekere werkomgewings,” sê Comrie. Medikasie help hulle om vertroue te kry en te behou, om inligting te absorbeer en te onthou en oor die algemeen te ontwikkel en te groei. Die meer algemene soort medikasie wat gebruik word, help met die aflewering van dopamien en werk vinnig, soms binne 20 minute. Dit werk ook binne vier tot agt uur uit die persoon se sisteem uit. Die dosis en soort medikasie sal dus afhang van of jy kortwerkende of langwerkende medisyne benodig. Volwassenes benodig gewoonlik langwerkende medisyne, want hul werkdag is uiteraard langer as ŉ skooldag. “Mense wat hierdie medikasie gebruik, kan dit uittoets en redelik vinnig sien of dit vir hulle werk. Baie volwassenes kies om dit net te neem wanneer hulle dit nodig het, in omstandighede wat hulle weet sterk fokus sal verg. Dit is waarom sommige mense kies om dit byvoorbeeld nie oor naweke te neem nie. “Hierdie medikasie kan jou egter oorgestimuleerd laat voel en dit sal dan bepaal of jy ander soorte medikasie moet oorweeg,” verduidelik Comrie. Die tweede soort AGHS-medikasie waarna Comrie verwys, werk op noradrenalien. Dit vereis dat jy geleidelik oor tien weke na die volle dosis opbou en dit moet daagliks geneem word sonder om ŉ dosis oor te slaan om doeltreffendheid te bou en te handhaaf. Dit word dikwels eers as ŉ tweede opsie vir behandeling oorweeg, omdat dit ŉ groter verantwoordelikheid inhou vir mense wat dit gebruik. “Die medisyne is duur, maar dit is belangrik om die koste-voordeelverhouding op te weeg teenoor hoe uitdagend jou lewe sonder die hulp kan wees,” meen Comrie. Talle generiese medisyne is intussen op die mark beskikbaar gestel en daarom is dit nou meer bekostigbaar as voorheen. Comrie benadruk dat dit nie gebruik moet word as die persoon dit nie werklik nodig het nie. “Weereens kom AGHS op ŉ spektrum voor en slegs diegene met verswakte funksionering in die daaglikse lewe moet dit regtig oorweeg om medikasie te gebruik,” sê sy. Baie mense, insluitend ouers, is bekommerd oor die uitwerking wat AGHS-medikasie op hulle of hul kinders kan hê. Indien hierdie versteuring egter nie behandel word nie, kan dit tot ŉ ernstige gebrek aan selfvertroue, asook lae akademiese of loopbaanprestasie lei. “Die gevaar bestaan dat mense met AGHS die stimulante wat hul brein nodig het elders soek, soos in sekere onwettige en ernstig verslawende middels. As dit reg gebruik word, kan die medikasie in werklikheid help om dwelmverslawing tot in volwassenheid te vermy.” Comrie sê ten slotte dat mense wat met AGHS gediagnoseer is, se toestand kan verbeter met ŉ gesonde leefstyl, soos om stimulante soos kafeïen te vermy, ŉ gebalanseerde dieet te volg, gereeld te oefen en genoeg te slaap. “Hierdie benadering, tesame met begrip en ondersteuning van familie en kollegas, kan baie help om die lewe van iemand met AGHS positief te beïnvloed.” Hierdie artikel is nie bedoel en moet nie beskou word as mediese raad nie. Raadpleeg altyd jou geneesheer en/of apteker oor medisyne (voorskrif- én oor-die-toonbank-medisyne) wat jy kan oorweeg as jy sukkel om te konsentreer of uitdagings met aandagafleibaarheid ervaar.