FW de Klerk Foundation - ARTIKEL: VERDEDIGING VAN DIE 1996-GRONDWET
/ARTIKEL: VERDEDIGING VAN DIE 1996-GRONDWET
Hy bevraagteken die beginsel waarop soveel Suid-Afrikaners hul vertroue in die Grondwet geplaas het - dat dit 'die oppergesag' is, dat dit voldoende wigte en teenwigte bevat - en dat dit deur 'n vreeslose en onpartydige regbank bestuur sal word.
Baie van die punte wat hy opper, is gemaak in 'n toespraak oor "Bedreigings vir die Grondwet" wat FW de Klerk in Potchefstroom gelewer het in 2009. In daardie toespraak het De Klerk gewaarsku teen die volgende sewe bedreigings vir die Grondwet:
Die eerste bedreiging was die moontlikheid dat die Parlement die Grondwet wettiglik kan wysig. Dit het nog nie gebeur nie. Die voorneme van die ANC om artikel 25 te wysig om dit eksplisiet moontlik te maak vir die staat om eiendom sonder vergoeding te onteien, sou die onderhandelde ooreenkomste waarop die grondwetlike skikking gebaseer is, ernstig ondermyn.
Die tweede bedreiging spruit uit wetgewende erosie. In hierdie proses word grondwetlike regte geleidelik verwater deur bepalings wat in gewone wetgewing verborge is. So, byvoorbeeld, gaan die Wet op die Bevordering van Gelykheid en die Verbod op Onbillike Diskriminasie veel verder in die definisie van haatspraak as die baie beperkte definisie in artikel 16 (2) van die Grondwet. Die duidelike verbod op diskriminasie op grond van ras word nou gereeld van wetgewing na wetgewing ignoreer.
Die derde bedreiging spruit uit die verwaarlosing deur die uitvoerende gesag. Die regering hou hom eenvoudig nie op met elemente van die Grondwet waarvan hy nie hou nie. Dit blyk veral uit die manier waarop die grondwetlike taal- en kulturele bepalings sedert 1994 stelselmatig geïgnoreer word. Engels is die de facto enigste amptelike taal; ons amptelike tale geniet nie gelykheid nie; en baie min is gedoen om ons inheemse tale te ontwikkel.
Die vierde bedreiging is uitvoerende onbevoegdheid. Die staat is nie in staat om kernregte effektief te verseker nie, danksy onvoldoende dienslewering. Die versuim om die lewens van mense te beskerm; vroue en kinders te beskerm; om behoorlike gesondheidsorg te bied; om ordentlike onderwys te bied; om gelyke toegang tot die howe te verseker en om gelykheid te bevorder.
Die vyfde bedreiging spruit uit die moontlikheid dat die Grondwet toenemend deur die howe geïnterpreteer kan word om die uitvoerende gesag of 'n enkele afdeling van die samelewing te bevoordeel. In 2005 het die ANC se nasionale uitvoerende komitee 'n beroep gedoen op 'die kollektiewe ingesteldheid van die regbank' ... om 'in ooreenstemming te bring met die visie en ambisies van die miljoene wat in die stryd gewikkel is om ons land van wit minderheidsoorheersing te bevry'.
Soos dr Malan daarop wys, is daar aan hierdie oproep gehoor gegee. In Van Heerden teen die Minister van Finansies het die Konstitusionele Hof in 2004 beslis dat diskriminasie om gelykheid te bevorder outomaties billik was mits slegs aan drie interne toetse voldoen word. Die regbank hou nou in die algemeen by die transformasionistiese benadering van die regerende party - veral in uitsprake oor die belange van minderhede.
Die sesde bedreiging spruit uit die moontlikheid van politieke onderonsie.
President Zuma het 'n paar jaar gelede baie na daaraan gekom om die grondwetlike regering af te breek deur belangrike instellings - waaronder die nasionale vervolgingsgesag - wat veronderstel was om onafhanklike waarborgers van grondwetlikheid te wees, te kaap.
Daar moet ook onthou word dat die ANC se alliansievennote - die SAKP en COSATU - diep ongrondwetlike agendas het: hulle het openlik gevra dat 'n diktatuur van die proletariaat tot stand gebring moet word as die enigste weg na die instelling van 'n kommunistiese staat. Die ANC se Nasionale Demokratiese Revolusie-ideologie het ongrondwetlike sentralistiese neigings wat poog om alle staatsorgane (insluitend die regbank), die professionele beroepe en die samelewing onder sy beheer te bring.
Die laaste bedreiging wat De Klerk geïdentifiseer het, was miskien die skadelikste. 'Dit is ons eie apatie. Dit is ons onwilligheid om ons Grondwet te ondersteun en om die regte wat dit waarborg, te eis. Ons hou selde op om te dink dat feitlik alles wat ons doen; alles wat ons besit; alles waarna ons streef; afhang van die behoud van ons Grondwet en die vryheid en regte wat dit waarborg. Op een of ander manier beskou ons die Grondwet as iets op die rand in ons lewens; iets waarna ons ons gedagtes slegs kan laat draai as dit nodig is. "
Baie van die grondwetlike mislukkings wat prof Malan noem, sou moontlik vermy kon gewees het as Suid-Afrikaners meer besliste stappe gedoen het ter verdediging van hul regte - as besighede die eerste oortredings van eiendomsreg teëgestaan het, as die professionele beroepe die ANC se kaping van hul verteenwoordigende organisasies verwerp het - en as universiteite staatsinmenging in hul sake teengestaan het.
Daar is dus lank reeds geldige kommer oor die erosie van die Grondwet, maar wat sal prof Malan in plek daarvan wil hê?
Hy vra vir 'n nuwe grondwetlike bestel waarin "ook klem gelê moet word op magte wat gevestig is in selfregerende gemeenskappe en outonome instellings van die burgerlike samelewing en die sakesektor." "Gemeenskappe, meer spesifiek kultuurgemeenskappe, met die begeerte en vermoë van selfregering - om besluite oor hul eie sake te neem en uit te voer - moet die grondwetlik toegewese mag hê om dit te doen."
Soos Malan erken, is die moontlikheid dat die ANC instem tot 'n grondwetlike wysiging, baie skraal. Om die waarheid te sê, daar is nie 'n kans nie. As FW de Klerk - met al die mag wat hy dan sou kon bewerkstellig - nie die ANC en ander partye kon oorhaal om een of ander vorm van magsdeling op uitvoerende vlak in die grondwet van 1996 te aanvaar nie, is daar geen moontlikheid dat die ANC nou sal saamstem nie aan die soort wysigings wat Malan in gedagte het nie.
Die meeste van prof Malan se kritiek op die Grondwet van 1996 lê meer in die manier waarop die bepalings daarvan deur die staat ondermyn is en deur die howe verkeerd vertolk is, eerder as in die Grondwet self.
Dit is baie onwaarskynlik dat ons ooit 'n beter Grondwet sal kan onderhandel as die een wat ons nou het. In plaas daarvan om onmoontlike grondwetlike wysigings te soek, moet ons eerder ons huidige grondwet vat en die bepalings daarvan verdedig soos onderhandel is. Maar soos FW de Klerk 11 jaar gelede daarop gewys het, sal dit almal wat besorg is oor die toekoms van die land - insluitend die sakewêreld, nie-regeringsorganisasies, die beroepe en gewone burgers - die erosie van die Grondwet deur die regerende elite moet teenstaan.
Ons het onlangs die wonderlike vrygewigheid van sakeleiers gesien in die skenking van fondse om COVID19 te bekamp - maar hoeveel sou hulle bereid wees om te belê in teenstand van onteiening sonder vergoeding - wat op die lange duur net so vernietigend kan wees vir ons nasionale welstand?
Die beginsel van die verdediging van die 1996-Grondwet sou meer nasionale en internasionale steun oplewer as 'n beroep op 'n terugkeer na 'n stelsel gebaseer op kollektiewe kulturele identiteite. Die regte manier om die taal- en kultuurregte van ons gemeenskappe te beskerm, is behoorlike navolging van die bepalings in die Grondwet betreffende die taal- en kulturele regte en die verbod op onregverdige diskriminasie.