Naaste, Liefde en Naasteliefde [Archive] - Wendag - Debating Christianity and Religion Forum
Wendag - Debating Christianity and Religion Forum > Boervolk Teologie > Boervolk Teologie: > Naaste, Liefde en Naasteliefde
View Full Version : Naaste, Liefde en Naasteliefde
Drie eenvoudige woordjies. Die verstaan daarvan weerspieël groot verskille. Die toepassing daarvan - bepalend op jou eindbestemming na die dood?
Wat sê die Bybel oor die drie woorde? Hoe behoort ons dit te verstaan? Dit is veral hierdie laaste vraag wat aanleiding gee tot verskille (somtyds selfs geskille), nie net onderling nie maar ook binne kerkverband.
Om te vra: “Wat word verstaan onder naaste?, is dieselfde as om te vra wat onder bank verstaan word. Jy kan sit op ‘n bank, jy kan skool bank, jy kan bank by ‘n bank en jy kan selfs ‘n bank ploeg. Dit is eers wanneer ‘n woord bank binne ‘n bepaalde sinsverband en konteks geplaas word dat ‘n mens dié woord se betekenis beter kan verstaan. So ook met die woord naaste. Die benadering wat gevolg word is ietwat klinies en binne die konteks van ’n bepaalde perikoop en binne die konteks van die Torah, die Ou Testament en die Nuwe Testament.
NAASTE IN DIE TORAH OF PENTATEUG
In die Torah (eerste 5 boeke van die Ou Testament) en wel in die ou vertaling (AOV) van die Bybel (1953), word die woord naaste 56 keer aangetref in 46 verse. Dit is belangrik om hierdie onderskeid te tref aangesien die Rabbyne in die tydperk van die Christus op aarde ‘n beperking op hulle wet geplaas het op wie my naaste is. Volgens hulle kon 'n vreemdeling of iemand buite die Joodse geloof glad nie jou naaste wees nie. Jou naaste was dus net iemand wie jy ken en wat deel van jou groep is. Deur die woord naaste binne die gepaste perikoop te plaas mag dalk help om vas te stel of dit wel die geval was, ook om vas te stel of dit wel ‘n ander betekenis aanneem.
Die eerste gebruik van die woord naaste vind ons in Eksodus 2:13 waar Moses aan een van die twee Hebreeuse manne wat met mekaar veg vra waarom hy sy naaste slaan? Hieruit kan afgelei word dat die woord naaste waarskynlik sou beteken “van dieselfde mense of volk” of in vandag se terminologie synde van dieselfde ras. Dit moet egter in gedagte gehou word dat die woord ras nie in die Bybel voorkom nie. Die King James Version gebruik egter die woord “thy fellow” in genoemde aanhaling. Volgens Barnes se kommentaar stel hy egter “thy fellow” gelyk aan “thy neighbor” wat dan neerkom op jou naaste.
Die tweede gebruik van die woord naaste vind ons in Eksodus 11:2. Hier verander die betekenis van die woord naaste sodat nou ‘n ander volk – of as ‘n mens dan wil – ras insluit. Die Here gee Moses die opdrag om aan die volk (Israel) te sê dat elke man en vrou moet silwer- en goue goed van hulle Egiptiese bure eis (ANV). Die (AOV) dui aan dat aan Moses gesê is dat “elke man van sy naaste en elke vrou van haar naaste silwergoed en goue goed moet eis”. Die KJV gebruik nou die woord “neighbor” in plaas van “fellow”. Uit Eksodus 11:2 wil dit dus voorkom dat die woord naaste ook in verband gebring kan word met ‘n ander volk of nasie naamlik die Egiptenare.
11th December 2010, 15:41
Eksodus 12:4 gee ‘n verdere aanduiding van wie jou naaste ook kan wees. In opdrag van die HERE het Moses en Aӓron die hele vergadering van Israel toegespreek en gesê: “Op die tiende van hierdie maand moet hulle elkeen ‘n lam neem volgens die families, ‘n lam vir ‘n huisgesin. Maar as ‘n huisgesin te klein is vir ‘n lam, dan moet hy en sy buurman wat die naaste aan sy huis is, dit neem volgens die sieletal; na wat elkeen gewoond is om te eet, moet julle die getal op die lam bereken”.
Die gebruik van naaste in hierdie aanhaling verwys na afstand. Om ‘n beter onderskeid tussen die woorde naaste (buurman) en naaste (afstand) te bewerkstellig, word die woord buurman in plaas van naaste gebruik. Sou ons buurman na Engels vertaal sou dit wees neighbor. Dieselfde woord wat wel in die KJV gebruik word. Uit voorafgaande kan dus afgelei word dat iemand jou naaste mag wees wat die naaste (afstand) aan jou is.
Hoe moet ons nou naaste verstaan in die volgende twee aanhalings?: “Jy mag geen valse getuienis teen jou naaste spreek nie. (Eksodus 20:16) Jy mag nie jou naaste se huis begeer nie; jy mag nie jou naaste se vrou begeer nie, of sy dienskneg of sy diensmaagd, of sy os of sy esel of iets wat van jou naaste is nie. (Eksodus 20:17)”.
In bogenoemde aanhaling gebruik KJV die woord neighbor, (Arikaans: naaste). Naaste of neighbor word volgens Strong in KJV+ in Hebreeus as geskryf as ריע רע. Uitgepreek rêa‛ rêya‛ en foneties aangedui as asray'-ah, ray'-ah. Hiervolgens kan dit binne die nodige perikoop die volgende beteken: “an associate (more or less close): - brother, companion, fellow, friend, husband, lover, neighbour, X (an-) other.” Hierdie laaste verduideliking (X (an-) other) word gewoonlik gerieflikheidsonthalwe oor die hoof gesien.
In Eksodus 32:27 – na die gebeure waar die kalf deur Moses vernietig is - het Moses in die poort van die laer gaan staan en aan die seuns van Levi wat by hom versamel het gesê: “So spreek die HERE, die God van Israel: Laat elkeen sy swaard aangord aan sy heup. Gaan heen en weer van poort tot poort in die laer, en laat elkeen sy broer en elkeen sy vriend en elkeen sy naaste doodmaak.”
In hierdie gedeelte word onderskeid getref tussen broer, vriend en naaste. Die vraag is nou na wie Moses sou verwys het as hulle naaste in hierdie opdrag? Sou dit iemand onbekend wees behorende tot dieselfde volk, of sou dit ‘n aanduiding wees dat dit iemand is wat op daardie oomblik die naaste aan jou is? Dit wil voorkom dat in hierdie geval dit moontlik beide kon beteken het.
Deuteronomium 10:18-19 verwys na jou naaste ook as vreemdelinge: “ … wat reg verskaf aan die wees en die weduwee, en die vreemdeling liefhet, sodat Hy hom brood en klere gee. Daarom moet julle die vreemdeling liefhê, want julle was vreemdelinge in Egipteland.”
Deuteronomium 19:14 dui aan dat “Jou naaste se grenslyn, deur die voorvaders getrek in jou erfdeel wat jy sal erwe in die land wat die HERE jou God jou sal gee om dit in besit te neem, mag jy nie verlê nie.” Sou hierdie ‘n verwysing wees na Deuteronomium 32:8? “Toe die Allerhoogste aan die nasies ‘n erfdeel gegee het, toe Hy die mensekinders van mekaar geskei het, het Hy die grense van die volke vasgestel volgens die getal van die kinders van Israel.” Indien dit wel die geval is dan impliseer dit ander volke ook jou naaste kan wees. Indien dit nie die geval is nie kan die afleiding nog steeds gemaak word dat van ander volke gepraat word aangesien ‘n grenslyn “deur jou voorvaders getrek in jou erfdeel wat jy sal erwe in die land ………..om in besit te neem” slegs gedoen kan word tussen verskillende lande of dan ook volke.
Samevatting van die Torah se siening oor die woord naaste:
Alhoewel die Rabbyne in die tydperk van die Christus op aarde ‘n beperking op hulle wet geplaas het op wie hul naaste is, blyk dit dat dit wat in die Torah gevind word wel anders vertolk kan word, naamlik ander volke of nasies, iemand of persone wat die naaste (afstand) aan jou is, asook vreemdelinge.
11th December 2010, 23:32
NAASTE IN DIE RES VAN DIE OU TESTAMENT
Levitikus 19:17 Jy mag jou broer in jou hart nie haat nie. Jy moet jou naaste vrymoedig berispe, sodat jy om sy ontwil geen sonde op jou laai nie.
Hier kry ons twee nuwe elemente wat van toepassing op naaste kan wees. Een van emosie en een van berisping – laasgenoemde verg ‘n verbale optrede en interaksie.
Levitikus 19:18 Jy mag nie wraakgierig of haatdraend teenoor die kinders van jou volk wees nie, maar jy moet jou naaste liefhê soos jouself. Ek is die HERE.
Hier word ‘n verdere element van interaksie aangedui naamlik liefde wat dan staan teenoor haat/haatdraend of wraakgierig.
1Samuel 28:17 Die HERE het dan vir Homself gedoen soos Hy deur my diens gespreek het, en die HERE het die koningskap uit jou hand geskeur en dit aan jou naaste, aan Dawid, gegee.
Hier vind ons nou weer die betrokkenheid van die HERE tussen twee mense ten opsigte van koningskap. Kan ook gesien word om beheer weg te neem en aan iemand anders te oorhandig.
Job 16:21 dat Hy kan pleit vir ‘n man by God en as Menseseun vir sy naaste.
Let veral op die vers hierbo soos aangehaal in Job 16:21*, “…dat Hy kan pleit vir ‘n man by God en as Menseseun vir sy naaste*.” Indien hierdie vertaling as korrek aanvaar word kry ons hier ‘n verwysing na naaste in die wydste sin van die woord, naamlik na alle volke en nasies op aarde vir wie Jesus se oorwinning van die dood (sonde) deur Sy opstanding uit die dood, tot redding aangebied word. Die 1983 vertaling verskil egter van die 1953 vertaling en sluit aan by die KJV se vertaling wat as volg lees: “dat Hy uitspraak lewer in die saak tussen 'n mens en Hom soos in 'n saak tussen 'n man en sy vriend.”
*Nota: Die Afrikaanse Verklarende Bybel verduidelik hierdie vers as volg: vir ‘n man: naamlik Job self. en as Menseseun: blykens die hoofletter wil die vertaling dat hierdie uitdrukking gelyk gestel word met “die Seun van die mens” uit Daniël 7:13. Die oorspronklike ken egter geen hoofletters nie en “menseseun” kan ook eenvoudig ‘n sinoniem wees van mens. Vergelyk onder andere Esegiël 12:22. By hierdie opvatting kan vertaal word: “en vir die mensekind met betrekking tot sy naaste”. Sommige vertalings het hier: “en tussen ‘n man en sy naaste (of vriend – 1983 vertaling).”
Psalm 15:3 wat nie rondgaan met laster op sy tong nie, sy vriend geen kwaad doen en geen smaadrede uitspreek teen sy naaste nie.
Hierdie vers dui weer op ‘n verbale interaksie teenoor ‘n naaste.
Die volgende enkele verse uit die Bybel waar naaste in voorkom word gegee vir eie vertolking:
Psalm 101:5 Hy wat heimlik van sy naaste kwaad spreek, hom sal ek vernietig; hy wat hoog van oë is en trots van hart, hom verdra ek nie.
Spreuke 11:12 Die verstandelose verag sy naaste, maar ‘n verstandige man bly stil.
Spreuke 14:21 Wie sy naaste verag, doen sonde; maar hy wat medelyde het met die ellendiges, hy is gelukkig.
Spreuke 16:29 ‘n Man van geweld verlei sy naaste en lei hom op ‘n weg wat nie goed is nie.
Jesaja 19:2 En Ek sal Egipte teen Egipte ophits, sodat hulle sal veg, elkeen teen sy broer en elkeen teen sy naaste, stad teen stad, koninkryk teen koninkryk.
Jeremia 22:13 Wee hom wat sy huis bou met ongeregtigheid en sy dakkamers met onreg; wat sy naaste laat werk vir niks en hom sy loon nie gee nie;
Uit bogenoemde vers kan waarskynlik afgelei word dat ‘n kneg of ‘n huurarbeider ook as hul naaste beskou is. NAV verwys na “sy mense sonder betaling laat werk, wat hulle nie geld gee nie.” Volgens hierdie vertaling kan dieselfde afleiding gemaak word. Sy mense kan beteken mense wat aan hom behoort soos slawe en knegte. Dit kan egter ook verwys na sy gesinslede of familie.
Samevatting van die Ou Testamentiese siening oor die woord naaste:
Iemand het uit HAT aangehaal wat die betekenis van naaste as volg aandui "Wat die digste tot iemand staan; my naaste familie; my naaste vriende; intiemste". Sou dié persoon egter verder gelees het sou die ooreenstemming met Strong se woordeboek opgeval het. Om selektief te kies om te pas by jou oortuigings of siening beantwoord nie die vraag na wie naaste verwys nie.
Na aanleiding van die inligting soos geneem uit die Ou Testament, blyk dit dat die gebruik van die woord naaste in die eerste plek van toepassing gemaak kan word op die volk Israel. Dit kan egter wyer vertolk word as slegs dié van naasbestaande/s, vriend/e, jou buurman of jou volk aan wie jy behoort. Dit sluit nie net ‘n enkele persoon in nie, maar ook ‘n groepering van mense. Hierdie persoon of persone kan aan ‘n eie of aan ander volke behoort. Naaste verwys verder ook na dié wat fisies die naaste aan jou is en selfs na vreemdelinge.
Naaste word verder in verband gebring met emosie, positief of negatief, asook verbale en fisiese optrede teenoor iemand anders. Dan kan die HERE ook betrokke raak tussen twee mense wat as mekaar se naaste aangedui word.
12th December 2010, 08:03
NAASTE IN DIE NUWE TESTAMENT
In die Nuwe Testament (AOV) word die woord naaste slegs sestien keer in sestien verse aangetref. In hierdie sestien verse word die woord naaste agt keer in agt verse as naaste liefde aangedui. Drie van die oorblywende agt verse gebruik naaste as enkelwoord (selfstandige naamwoord) maar wel binne die sinsverband van liefde. Drie van die oorblywende 5 verse verwys na ‘n optrede teenoor jou naaste. Slegs twee van die sestien verse verwys na ‘n navraag rakende naaste. (Lukas 10:29) Trouens, dit is die enigste vraag en wedervraag (Lukas 10:36) oor naaste in die Bybel!
In die tyd van Jesus was die pad tussen Jerigo en Jerusalem (ongeveer 28 km) baie gevaarlik. Aanvalle op reisigers op hierdie pad was aan die orde van die dag, aangesien dit deur die vallei langs die Jordaanrivier geloop het. Dit was ‘n pad wat aan rowers gulde geleenthede gebied het om weg te kruip vanweë die aantal grotte, te roof en weer net te verdwyn. Dat iemand wat op hierdie pad reis aangeval kon word deur rowers, was dus aan die gehoor van Jesus bekend.
Die rowers: Daar word nie veel oor hulle gesê nie. Die toehoorders tydens die Christus se vertelling was egter bewus van die omstandighede.
‘n Samaritaan vir wie die Jode geen ooghare gehad het nie. Waarom? Na die eerste ballingskap in 722 v C het die Jode wat agtergebly het met onder andere die Assiriërs ondertrou, en so het die Samaritane ontstaan – ‘n basternasie. Hulle het egter nog steeds die Torah aanvaar. Alhoewel hulle die wet van Moses gebruik, het hulle volgens die Jode die wet verdraai. Hulle was eintlik deur die Jode meer verag as 'n ongelowige. ‘n Samaritaan kon nie 'n naaste wees nie, want die Jode se haat en wrewel en veragting het juis op die Samaritane gefokus. Die Samaritane se plek van aanbidding was Geresim [digby die moderne Nablus]. Verder: hierdie tempel by Geresim is gebou terwyl daar nie 'n tempel in Jerusalem was nie. Hieroor was die Jode nie gelukkig nie. Nie alleen het hulle nie ‘n tempel gehad nie en die Samaritane wel. Die Judeërs en Samaritane het om hierdie, en nog baie ander redes, dus nie langs dieselfde vuur gesit nie. So groot was die vyandigheid dat Jode, as pelgrims op pad vanaf Galilea na Jerusalem, buite om Samaria moes beweeg, om te voorkom dat hul doodgemaak word.
12th December 2010, 09:41
Na die vertelling van die gelykenis van die Barmhartige Samaritaan antwoord die Christus die wetgeleerde deur te vra: “Wie dan van hierdie drie, dink jy, was die naaste van hom wat onder die rowers verval het?” ( Lukas 10:36).
Mens kan jou nou indink in hierdie wetgeleerde se posisie. Om te moet antwoord dat dit nie die priester of Leviet was nie maar ‘n Samaritaan van alle mense. Daarom antwoord die wetgeleerde as volg: “Hy wat barmhartigheid aan hom bewys het.” Die sleutelwoorde hier is HY……aan HOM…. "Toe sê Jesus vir hom: Gaan en doen jy net so.”(oor hierdie opdrag meer later) Hier kry ons die antwoord op naaste. Die wetgeleerde beantwoord sy eie vraag na aanleiding van die Christus se vertelling. Dit gaan dus oor ‘n persoon (Samaritaan) wat uit eie wil in interaksie gaan met ‘n ander persoon (beseerde Jood). Dit gaan nie oor die daad (baramhartigheid) wat gedoen is nie. Dit is iets anders.
12th December 2010, 09:47
Omstandighede in Suid Afrika is baie soortgelyk aan die tydens die Christus se vertelling van die gelykenis van die Barmhartige Samaritaan. Ons beleef ook geweld, roof en moord. Ons ken ook Samaritane, Fariseërs, priesters en Leviete. Ook die herberge met hul bepaalde omstandighede. Al die toneelspelers is daar, net die verhoog is anders opgemaaak.
Ons beleef die eeu van die elektronika. Vinniger kommunikasie, beeldsendings, vervoer ensomeer. Het die toneel van ‘n naaste verander? Ja. Ja, omdat ons nie onder die Torah se wette vasgevang is nie. Ja, omdat ons in ‘n nuwe dispensie ons geloof beoefen.
Wanneer ek dus praat van “……..veral my tekort aan naasteliefde,……”verwys ek na naaste in bogenoemde konteks. ‘n Lang skrywe vir ‘n eenvoudige antwoord. Voorafgaande is die inligting waarop ek my siening oor naaste fundeer. Dit bring my dan by die volgende vraagstuk. Die een oor die liefde.
In hierdie afdeling gaan ek ‘n ander benaderingswyse volg as dié wat normaalweg gevolg word. Ek gaan u vra om betrokke te raak. Nie deur te skryf nie maar deur u gedagtes in te span. Daar is nie ‘n reg of verkeerd nie. U moet bloot oor die betekenis van die woord liefde dink en dan ‘n antwoord vind op die vraag hieronder gestel.
Hoe sal u die leser, die betekenis van die woord liefde aan ‘n 14 jarige verduidelik? Daar is egter ‘n voorwaarde aan verbonde. U mag nie die Bybel as bron gebruik nie, ook nie ‘n verklarende woordeboek nie. Ek vra juis hierdie vraag aangesien die literatuur somtyds die woord liefde ietwat vreemd beskryf.
Daar word geskryf van ware liefde. Is hierdie liefde nou anders as net die betekenis van die woord liefde?. Wat nou van egte liefde? Wil dit aandui dat dié liefde ‘n beter liefde is as net liefde. Ja, daar kan aanvaar word dat by mense die liefde nie eg kan wees nie, maar dit beskryf nog nie wat liefde beteken nie. Verder lees ‘n mens van blinde liefde, brandende liefde, stille liefde, opregte liefde en dan ‘n baie interessante een – donker liefde. Ja daar word selfs gesê die liefde is dood. Mens kan dan waarskynlik praat van dooie liefde. Kan hierdie, en ander byvoeglike naamwoorde van liefde dan gesien word dat die woord liefde nie ‘n konstante betekenis het nie?
Na aanleiding van bogenoemde versoek ek u weer eens om bietjie te gaan dink oor die betekenis van woord liefde. U hoef nie te antwoord nie. Dan, hoe u die betekenis van die woord liefde aan ‘n 14 jarige sal verduidelik. Die voorwaardes bly dieselfde – geen Bybel of woordeboek. Teen die naweek sal ek ‘n verduideliking hier plaas oor die betekenis van die woord liefde onder dieselfde voorwaardes.
13th December 2010, 22:15
Ek sal aan 'n 14 jarige dit soos volg verduidelik, met inagnome van sy ouderdom; liefde het vele fasette, die liefde wat jy vir jou ouers het, die liefde wat jy vir jou broers en susters het, jou vriende, jou sport, die meisie wat jou vlinders in jou maag gee, jou liefde sê byvoorbeeld vir die natuur, dis als verskillend, maar kom op dieselfde neer. liefde kan nie beskryf word nie, dit is 'n term te omvattend vir woorde, blinde liefde - jy is lief vir iemand maar staar jou blind teen die persoon se foute of die negatiewe gevolge wat hierdie liefde mag inhou, jy is so oorweldig met die gevoel dat jy nie die groter prentjie raaksien nie, brandende liefde - 'n gevoel teenoor iemand van die teenoorgestelde geslag of dieselfde geslag, nog nuut en vol verwondering, meer korrek - verliefdheid, egte en ware liefde is meer dieselfde, dit is 'n rare verskynsel vandag onder die mensdom, ware liefde is iets wat jy voel vir 'n persoon wat geen derde party of enige aanslag van die wêreld kan oorwin nie, "true love prefails" ek sou sê as dit is wanneer jy daardie persoon bo jouself stel, jy sal hel toe gaan en terug vir daardie persoon, jy sal sterf vir daardie persoon, of voel jy gaan sterf sonder daardie persoon. donker liefde, hmm, kan dit liefde wees vir iets wat nie goed is vir jou nie, 'n liefde vir iets wat eintlik destructive is? niemand sal ooit ten volle verstaan hoe liefde werk nie, dit is die kragtigste gevoel, liefde gee lewe, dit bring dood, liefde is 'n gevoel wat jou heel maak, of 'n gebrek daaraan, jou leeg laat, maar dis ook nie te sê liefde maak van jou altyd 'n eerlike mens nie, dit is juis as gevolg van dit wat valse getuienis gelewer word, omdat jy voel jy beskerm die persoon wat jy lief het deur dit te doen, maak dit die liefde minder eg? liefde is 'n volmaakte gevoel, maar ons is almal mense nie een volmaak nie, en ons doen almal afbreek aan die ware gesindheid waarmee liefde eintlik betoon moet word. liefde en begeerte is nie dieselfde nie, jy kan begeer sonder om lief te he, net so kan jy liefhe sonder om te begeer, liefde is 'n gevoel wat jou kan opskeur, die vlamme daarvan jou verbrand, dis die egste, sagste en tog mees onfeilbare gevoel wat mens ooit kan ervaar, as liefde sterf, dooie liefde, laat dit jou met bitterheid. wat sou die lewe wees sonder liefde, hoe sou die wêreld funksioneer sonder liefde? liefde is wat jou krag gee, jou laat val en jou laat opstaan, dit gee jou hoop, dit breek jou hoop, 'n huis vol liefde vul jou met vreugde en jy voel tuis, 'n huis sonder liefde is koud en stoot jou weg. liefde is die kosbaarste ervaring wat bewaar moet word, want as liefde kwyn is jou hart bitter, jou gedagtes donker en die wêreld raak 'n baie eensame plek.
17th December 2010, 09:59
Wanneer ‘n mens probeer om liefde te definieer, dan word tot die besef gekom dat liefde nie konkreet is nie en as sodanig nie eksak beskryf kan word nie. Dit beteken dat liefde ‘n “belewenis, gevoel of ervaring” kan wees.
Om meer te wete te kom oor hoe liefde beskryf word het ek gaan kers oopsteek by die Sielkunde en wel die volgende dissiplines. “Opvoedkundige” Sielkunde, Sosiale Sielkunde en die Ontwikkelings Sielkunde.
In die handboek Sielkunde vir Onderwysstudente p.227 word liefde as ‘n emosie aangedui. “Liefde vir ander is aangebore, ongekondisioneer en is teenwoordig vanaf die geboorte en bly deur die hele lewe van die mens.” Daar word onderskei tussen liefde en seksdrang. “Liefde word met seksdrang verbind eers wanneer hierdie drang begin optree nadat die fisiese puberteitsveranderinge plaasgevind het.”
Daar word verduidelik hoe die liefde manifesteer deur die verskillende fases van ontwikkeling naamlik suigelingsfase, kleuterfase, laerskoolfase en dan die hoërskoolfase.
Die laaste gedeelte handel oor die opvoeding en die emosie van liefde. “Hierdie emosie bring die skoonste en edelste in die kind te voorskyn en moet as sodanig aangemoedig en bevorder word. Daar is egter gevare aan hierdie emosie verbonde en daarom is leiding en voorligting nodig sodat die kind gebring word tot die juiste gewoontevorming en handelinge wat in ooreenstemming met die sosiale en morele kodes van sy omgewing is.”
Samevattend: Liefde word as ‘n emosie aangedui wat aangebore is en jou hele lewe deur by jou bly.
17th December 2010, 13:25
In die boek Social Psychology (2nd edition) van J.L. Freedman et al. vind ‘n mens interessante studies wat gedoen is ten opsigte van emosies. Foto’s is aan mense getoon wat sekere gesigsuitdrukkings aantoon. Hulle moes aandui watter gesigsuitdrukking op ‘n bepaalde foto watter emosie aandui. Uit hierdie en baie ander navorsing is bevind dat die emosies wat mense aangedui het in ses hoofgroepe geklassifiseer kan word. Naamlik dié van:
1.	Liefde / geluk / opgewektheid
3.	Vrees / swaarkry
4.	Woede / determinasie
5.	Walging /afgryse
Hierdie boek beslaan 467 bladsy waarvan die bladsye wat die bibliografie aandui uitgeluit is. In hierdie 467 bladsye word slegs op bladsy 39 aangedui dat liefde as ‘n emosie aangetoon word (sien inligting en tabel hierbo).
Sou ‘n mens nie kon verwag dat in die sosiale sielkunde liefde as ‘n determinant behoort te beskryf nie? In die sosiale omgang van mense met mekaar is dit tog seker baie belangrik? Dalk is dit juis vanweë die moeilikheidsgraad om dié emosie sinvol te verduidelik dat ‘n substituut woord naamlik “liking” gebruik word.
Wat wel uitgewys word onder “liking” is onder andere dat mense wat op ‘n dieselfde woonstelvloer bly, veel eerder met hul direkte (naaste) bure vriendeliker sal wees as teenoor die bure twee woonstelle verder. Hierdie konsep (liking) vind ook neerslag ten opsigte van mense wat op dieselfde vloer van verskillende naasmekaar woonstelblokke, hulle woonstelle bewoon – sê die 4de vloer of verdieping van twee woonstelblokke. Interessant dat die kwessie van (naaste) afstand, deurlopend in hierdie boek aangetref word.
Daar is ook bevind dat mense wat onder dieselfde omstandighede (byvoorbeeld nood) verkeer meer geneigd sal wees om te affilieer (aansluiting met mekaar te vind). “The more similar the others, the stronger was the drive to affiliate. Schachter has summarized these results: “Misery doesn’t love just any company, it loves only misrable company.” Dit nou na aanleiding van bepaalde navorsing.”
Samevatting: Die sosiale sielkunde beskryf en bevestig dat emosie redelik akkuraat waargeneem kan word. Ook ‘n emosie soos liefde. Genoemde boek spreek egter nie die liefde as ‘n emosie as sulks aan nie. Dit dui aan waarom mense ‘n samehorigheids gevoel ontwikkel (aansluiting tot mekaar vind). Nie net dieselfde omstandighede laat mense voel hulle behoort tot mekaar nie maar ook mense van dieselfde ras. Daar word in die boek spesifiek verwys na wit- en swartmense. Hierdie samehorigheids gevoel is aanduidend waarom mense vir mekaar sal omgee en mekaar sal help. Stem hierdie navorsing se bevindings nie ooreen met die siening van die Jode oor hul siening van naaste van destyds nie?
Waarom nou juis aan ‘n 14 jarige die betekenis van die woord liefde verduidelik? Piaget glo daar is vier hoof stadiums van intellektuele ontwikkeling. Hy verwys na die ontwikkeling stadiums as “operations.” Volgens hom is die vierde en laaste stadium dié van formele “operations.” Dié geskied vanaf die ouderdom twaalf jaar en ouer. ‘n Kind van veertien jaar oud behoort dan normaalweg ‘n meer ingewikkelde konsep soos liefde as ‘n emosie te kan verstaan.
In die boek Child Development and Personality van Paul H. Mussen et al. (4de Uitgawe) vind mens weer eens nie enige noemenswaardige verwysings na die betekenis van die woord liefde nie. Taal en kognitiewe ontwikkeling word breedvoerig verduidelik asook die konsep van intelligensie. Vanaf die voorskoolse jare tot en met adollesensie word persoonlikheidsontwikkeling gefundeer op motivering en gedrag, seksuele motiewe en nuuskierigheid, en veral aggressie en frustrasie.
Die betrokkenheid van die huisgesin word meer benader as ‘n outokratiese en demokratiese opvoedingswyse en om die effek daarvan weer te gee. Natuurlik is daar baie ander determinante maar liefde tree nie erns op die voorgrond nie. Eers teen die einde van die boek en wel op p.608 word verwys na “Changing Religious Beliefs” en op p.609 na “The growth of Political Ideas.” Dit onder die opskrif “Adolescence. Physical Cange, Sex and Social Development.”
Gevolgtrekking: Weer ‘n Amerikaanse boek. As geheel ‘n baie goeie boek oor kognitiewe ontwikkeling en intelligensie. Die inkorporering van die begrip liefde in die onderskeie stadiums van ontwikkeling is egter ‘n gemis.
Daar is reeds gemeld dat die woord liefde ‘n emosionele konnetasie het. Om bloot te sê liefde is ‘n emosie laat nie reg geskied aan die bepaalde emosie van die woord liefde nie. Daar moet dus ‘n bietjie verder gekyk word.
Die mens se affektiewe prosesse het met sy gevoelsbelewenisse (emosies) te doen. In die sielkunde is daar nie eenstemmigheid oor wat die affektiewe prosesse presies behels nie. Vir sommige navorsers is die begrippe affek en emosie sinoniem terwyl daar vir ander ‘n belangrikke onderskeid is. Daar is ook ander wat beweer dat die begrip emosie so nikseggend is dat dit uit die woordeskat van die sielkunde gelaat kan word. Soos Duffy (1941) dit stel: “Emotion has no distinguishing characteristics. It represents merely an extreme manifestation of characteristics found in some degree in all responses.”
WJ Jordaan et al. gee duidelikheid hieroor in hul boek Algemene Sielkunde – ‘n Psigobiologiese Benadering op p.472. Vir hul bespreking oor affektiewe prosesse sluit hulle alle soorte gevoelstoestande en effekte in. Hulle beklemtoon egter dat die huidige empiriese kennis te beperk is om die ryke geskakeerdheid van die mens se emosionele belewenisse te verklaar. Om ‘n emosie soos liefde emperies te benader, sou volgens hulle op minstens vier vrae antwoorde verkry moes word.
•	Wat is liefde? Wie kan waag om ‘n definisie van liefde te gee wat vir alle mense van alle kulture aanvaarbaar is?
•	Watter stimuli lok liefde uit? Dink in die opsig aan die magdom dinge wat die gevoel van liefde kan wek.
•	Wat voel die individu wat die gevoel van liefde het? Behels die gevoel van liefde uitbundige vreugde, weemoed, ‘n tikkie of meer jaloesie, Weltschmerz (http://en.wikipedia.org/wiki/Weltschmerz), bekommernisse en liggaamlike gewaarwordinge? Dit kan al hierdie komponente en nog meer bevat en by dieselfde individu kan dit van dag tot dag verskil. Is die gevoel van liefde soos die individu dit hier en nou beleef dieselfde as sy beskrywing van daardie gevoel? Ons woorde laat ons dikwels in die steek as dit by die beskrywing van ons diepste gevoelens kom.
•	Watter fisiologiese meganismes is betrokke by die differensiëring van die emosionele belewenis en die eksplisiete manifestering daarvan? Hierdie aspek van emosie kry baie aandag in navorsingswerk juis omdat dit die objektiewe bestudering van emosies moontlik maak.
Vanweë die feit dat liefde ‘n emosionele belewenis is, is dit in sekere opsigte noodsaaklik om hierdie belewenis te kan beskryf (wat moeilik is) en te kan meet (wat nog moeiliker is) om sodoende die nodige onderskeid tussen verskillende emosiese en selfs liefde-emosies te kan tref. Indien ons die betekenis van liefde verstaan, sal ons ook kan verstaan wat met naasteliefde bedoel word.
Elke mens is uniek en sal sy of haar emosies op ‘n eie bepaalde wyse ervaar. Wat vir die een persoon byvoorbeeld skreeusnaaks kan wees sal by ‘n ander persoon waarskynlik nie eers ‘n glimlag ontlok nie. Ook verskillende kulture ervaar dieselfde stimuli nie noodwendig dieselfde nie. So sal ‘n glimlag van my as ek ‘n swart persoon groet, nie vir hom ‘n emosie van vriendskap ontlok nie maar eerder dié van ‘n skelm. ‘n Skelm – in die swart kultuur – word gesien as ‘n persoon wat glimlag en vriendelik is omdat hy/sy “kwade bedoelings” het. As God gevolglik sê ons moet mekaar liefhê, beteken dit nie noodwendig dat ander kulture die betekenis van ons (wittes) se begrip van liefde as dieselfde gaan ervaar nie.
Vir die wat nie daarmee bekend is nie, wil ek eers die sogenaamde hedoniese kontinuum verduidelik.
Veronderstel u het ‘n meterstok voor u wat plat op die tafel lê. Dit beskik oor ewegroot kalibrerings maar is nie genommer nie. In die middel van die meterstok word ‘n nulpunt aangedui. Van die middel van die meterstok (nul punt) na regs word al die kalibrerings as positief aangedui. Van die middel van die meterstok (nul punt) na links word al die kalibrerings as negatief aangedui.
Wanneer gepraat word van die kwaliteit van ‘n emosie word bedoel die algemene aard van die gevoel wat bewustelik ervaar word. So kan ons nou byvoorbeeld se die kwaliteit van droefheid en vrees verskil van die kwaliteit van vreugde en liefde. Bring ons nou voorafgaande in verband met die hedoniese kontinuum sou kwaliteit van droefheid en vrees as ‘n onaangename (negatiewe) ervaring of emosie beskryf kan word. Die graad of hoeveelheid van dié emosie kan dus deur ‘n individu op die hedoniese kontinuum aangedui word as ‘n “aantal kalibrerings” wat dié persoon as negatief ervaar. Die omgekeerde is ook waar. Die kwaliteit van vreugde en liefde sal as ‘n positiewe emosie aanvaar word. Ook hier sal die graad van die kwaliteit van dié emosies op ‘n sekere kalibrering as positief aangedui word.
Die kwalifisering van emosies volgens die hedoniese kontinuum is uiters arbitrêr as ons verder in gedagte hou dat dieselfde persoon se gevoel (byvoorbeeld liefde) van situasie tot situasie kan verskil en gevolglik verskillende posisies op die kontinuum geplaas kan word. Verder is dit wat vir die een mens aangenaam is, nie noodwendig aangenaam vir ‘n ander nie.
Nou is dit ook so dat alle emosionele belewenisse nie noodwendig op die hedoniese kontinuum geplaas kan word nie. Dink in die opsig aan die emosies van jammerte, verwondering en verbasing wat nie ‘n duidelike aangename of onaangename kwaliteit het nie. Hulle word gevolglik op die nul punt geplaas.
2nd January 2011, 08:24
‘n Emosionele belewenis se intensiteit kan wissel. ‘n Emosie kan intens (sterk) of minder intens (swak) ervaar word. ‘n Emosionele belewenis kan van ‘n lae intensiteit geleidelik oorgaan na ‘n belewenis van ‘n hoë intensiteit.
‘n Voorbeeld: Tydens die kinders se besoek oor die kerstydperk speel hulle ‘n CD van “Wackhead” Simpson. Dié is opnames gemaak deur Radio Hoëveld. “Wackhead” Simpson (van Radio Hoëveld) tree telefonies in verbinding met ‘n persoon en konfronteer hom/haar met feite wat nie die heeltemal die waarheid is nie. Die beginsel is geskoei op Leon Schuster se “Vrypostige mikrofoon” van destyds. Hoe meer die persoon stry of ongelukkig raak, hoe meer onwaarhede word bygevoeg of word daar met die persoon “gekarring.” Mens kan duidelik hoor hoe die persoon se emosionele belewenis gelydelik verander van ‘n lae tot ‘n hoë intensiteit. Soveel so dat vloekwoorde (wat uitgedoof word), later aan die orde van die dag is.
‘n Interessante verskynsel is dat die vroulike deelnemers meer die humor van die gebeurtenis ingesien en gelag het as hulle manlike eweknie.
Sommige emosionele belewenisse is, na gelang van die situasie, oombliklik intens.
Soos uit voorafgaande behoort te blyk, sal die intensiteit waarmee ‘n bepaalde emosie ervaar word, verskuiwings op die hedoniese kontinuum tot gevolg hê.
Soms kan ‘n emosie wat normaalweg aangenaam is, so intens ervaar word dat dit ‘n onaangename kwaliteit kry. Om honger te wees kan nogal aangenaam wees net voor ete. Maar ‘n intense gevoel van honger kan uiters onaangenaam wees. Dit geld ook vir ander emosies soos byvoorbeeld liefde.
Dit is ook so dat emosie, afgesien van wisselende kwaliteit en intensiteit ook oor ‘n wisselende tydsduur beskik. ‘n Mens kan vir ‘n paar sekondes of ‘n paar minute woedend wees en dan verdwyn daardie gevoel. Een belangrike faktor is die tydsduur van die stimulering wat die emosie ontlok. Dink aan bogenoemde voorbeeld van “Wackhead” Simpson.
‘n Belangrike aspek van die duur van die emosie is dat ‘n intens ervaarde emosie, al is dit van korte duur, dikwels ‘n nadraai of nawerking mag hê in die vorm van ‘n vae gevoel of stemming. Hierdie stemming kan ure, dae of selfs weke lank duur. Dit geskied veral as die emosie ‘n negatiewe impak op jouself het. Jy word kwaai geroskam by die werk. Dae daarna is jy steeds in ‘n terneergedrukte stemming wat jy nie aan die voorval by die werk (kognitiewe inhoud) kan koppel nie.
5th January 2011, 05:40
Volgens Jordaan et al. (1975) beteken ‘n emosie in ‘n bepaalde stimulussituasie wat ervaar word, dat die inkomende inligting gedekodeer word in ooreenstemming met ons vorige ondervinding en kennis. Verder moet die inligting konseptueel kategoriseer word as iets wat betekenis (kognitiewe inhoud) het en moet dit bewustelik ervaar word. ‘n Persoon sien ‘n slang. As hy die slang waarneem en konseptueel kategoriseer as ‘n slang (die differensiëring van ‘n kognitiewe inhoud wat berus op sy vorige ondervinding en kennis) nie, hoe kan hy die bewuste gevoel van vrees (emosie) ervaar?
Emosie differensieer nie net by direkte waarneming van ‘n stimulus wat fisies aanwesig is nie. ‘n Mens kan ook byvoorbeeld woede ervaar as ‘n mens terugdink aan ‘n situasie wat die emosie van woede in die eerste plek veroorsaak het. Deur te sê dat die bewuste belewenis noodsaaklik is vir die ervaring van ‘n emosie, word nie gesê dat onbewuste faktore geen rol speel by die differensiëring en ervaring van emosies nie. Die kwaliteit en intensiteit van ons emosies word dikwels sterk beïnvloed deur faktore waarvan ons nie bewus is nie.
Met dit gesê, kyk na die volgende voorbeelde:
Vir ‘n Christen gelowige mag die liefdesdaad van getroudes die hoogste vorm van liefde tussen twee mense van die teenoorgestelde geslag (man/vrou) beteken. Vir ander is dié “liefdesdaad” bloot ‘n manier van swanger raak om sodoende ‘n staatsinkomste te verseker. Ander weer sien dit as ‘n bron van inkomste wat saans verdien word. Dan is daar dié wat dit bloot beofen om hul wellus te bevredig. Vir ander is dit gewoon “deel” van die lewe om met verskillende persone bed toe te gaan. Mans in ‘n bepaalde kultuur sien dit as besonder manlik om met verskillende vrouens intiem te verkeer. Interessant, vir die vrouens van dié kultuur is dit aanvaarbaar en sien hulle dit in dieselfde lig – ‘n besonder manlike persoon!
Om die betekenis van die woord liefde gevolglik slegs te wil sien as ‘n intieme verkeer met iemand van die teenoorgestelde geslag gaan nie af nie. Die verwysingsraamwerk van verskillende mense en kulture se kognitiewe inhoud oor wat liefde is, verskil te veel.
5th January 2011, 06:28
Een van die opmerklikste eienskappe van emosies is die spontane wyse waarop ons dit ervaar en dikwels uiting daaraan gee. Wat hiermee bedoel word is dat ‘n mens selde besluit om ‘n emosie te ervaar soos wat ‘n mens besluit om ‘n glas water te drink, of byvoorbeeld om ‘n koerant te gaan koop. Die emosie wat ‘n mens ervaar by die waarneming van ‘n emosiewekkende situasie dring hom eenvoudig aan jou op. Daar kan gesê word dat dit moeilik is om die ervaring van ‘n emosie te inhibeer of te onderdruk. Indien iemand iets sê of doen waarvan jy nie hou nie, is jy spontaan kwaad of vererg. Dink byvoorbeeld aan die taxi wat in spitsverkeer voor jou indruk en dan nog vir jou negatiewe tekens wys as jy nie vinnig genoeg ruimte vir hom beskikbaar stel nie. Jy kan die gevoel nie keer nie. As iemand jou vlei of lof toeswaai, is jy gewoonlik spontaan gelukkig en selfs voldaan. Die voorafgaande beteken nie dat ‘n mens hoegenaamd geen beheer het oor die uiting van ‘n mens se emosionele belewenisse nie. ‘n Mens is toegerus om die intensiteit van sy emosionele belewenis sowel as die eksplisiete uiting daarvan te beheer.
5th January 2011, 08:36
Die bewuste ervaring van emosie gaan dikwels gepaard met die neiging tot handeling of daadwerklike optrede. Neem as voorbeeld die emosie van vrees. Die waargenome mens, saak of situasie (kognitiewe inhoud) wat vrees wek kan hanteer word deur dit te vermy, weg te hardloop, of selfs aan te val. Natuurlik geld dit nie vir alle emosies nie. By die individu wat in groot droefheid verkeer, is daar waarskynlik geen impuls tot handeling nie. In dié opsig kan ‘n mens praat van aktiewe emosies (byvoorbeeld vrees, woede haat) teenoor die passiewe emosies (byvoorbeeld voldaanheid) waar die impuls tot handeling swak of afwesig is.
Samevatting: In die voorafgaande poste is ses dimensies van emosionele belewenisse kortliks aangedui. Die kwaliteit, intensiteit, duur, kognitiewe inhoud, onwillekeurige aard asook die neiging tot handeling. Die sogenaamde hedoniese kontinuum is bespreek.
Uit voorafgaande vermelde bronne sou die leser opgemerk het dat die benaderingswyse van veral Freedman en Mussen ‘n sterk humanistiese aanslag het. Daar is seker baie argumente ten gunste van dié benaderingswyse. Persoonlik voel ek dat dit nie reg laat geskied aan die psigiese- of geestelike dimensie van die mens nie. Jordaan (1975) gee egter erkenning aan die mens as psigobiologiese wese, met ander woorde gees en vlees en juis hierdie benaderingswyse maak die verstaan en begryp van die mens as holistiese wese nie net makliker nie, maar kan die begrip van liefde makliker verstaan word soos later sal blyk.
5th January 2011, 12:09
20th January 2011, 04:49
20th January 2011, 17:41
22nd January 2011, 08:01