Talle vrae oor ontplooiing van grenswagteDie Beitbrug-grensdraad. (Foto: Phill Magakoe/AFP) Die burgerregtegroep AfriForum het die minister van binnelandse sake gevra vir duidelikheid oor die proses wat gevolg is met die ontplooiing van grenswagte onder die bestuur van die Grensbestuursowerheid. Dr. Aaron Motsoaledi het verlede maand aangekondig die eerste groep grenswagte is ná ŉ streng keuringsproses ontplooi om kwesbare gedeeltes van die landsgrense te help patrolleer. AfriForum is egter bekommerd dat die regering hierdeur onwettig optree en die wagte ook nie die nodige opleiding het nie. Die Grensbestuursowerheid vorm in hierdie stadium deel van die departement van binnelandse sake en sal na verwagting van volgende jaar as ŉ onafhanklike entiteit bedryf word. Volgens Motsoaledi is die grenswagte, benewens die polisie en weermag, nou die derde statutêre wetstoepassingsmag op Suid-Afrika se landsgrense wat in die geheel 4 773 km beslaan. Die grootste gedeelte is die grens tussen Suid-Afrika en Botswana – sowat 1 500 km lank – maar nie ŉ gebied waar groot wetstoepassingsprobleme ondervind word nie. Dan volg die grens tussen Suid-Afrika en Namibië – meer as 960 km lank – maar ook nie ŉ probleemgebied nie. Die grenswagte sal dus fokus op vyf ander gebiede wat hoofbrekens veroorsaak: die grensgebied by Beitbrug tussen Suid-Afrika en Zimbabwe, die grensgebied by Lebombo en Kosibaai tussen Suid-Afrika en Mosambiek, sowel as die Maseru-omgewing op die grens met Lesotho. Die grensstrook by Kosibaai is net 76 km lank, maar word volgens die minister gereeld gebruik om gesteelde voertuie vanuit Suid-Afrika na die res van die vasteland uit te smokkel. AfriForum is egter bekommerd dat die wetgewing wat die departement bemagtig om die wagte te ontplooi, nog nie in die Staatskoerant gepubliseer is nie. Jacques Broodryk, AfriForum se woordvoerder oor gemeenskapsveiligheid, sê ten spyte daarvan dat die wetgewing nog nie ingestel is nie, is die grenswagte steeds ontplooi en het hulle reeds begin om voertuie voor te keer en te deursoek. Die wagte is ook bewapen. “As ons gevolgtrekking korrek is en hierdie wagte ontplooi is voor die vereiste wetgewing in die Staatskoerant bekend gemaak is, sal dit beteken dat die regering onwettig ’n ongemagtigde eenheid na ons grensgebiede ontplooi het,” sê Broodryk. “Dit sou beteken dat hierdie wagte tans minder magte het om ’n oortreder te arresteer as ’n gewone burger wat in sy persoonlike hoedanigheid optree.” AfriForum is ook bekommerd oor die “haastige opleiding” wat die wagte ontvang het. “Die lede is blykbaar voormalige polisie- en militêre beamptes, maar of hulle die diens op ’n goeie voet verlaat het, is onbekend. Die indruk wat dit skep, is dat AfriForum se Grenswag-inisiatief soveel druk op die departement van binnelandse sake geplaas het dat hulle kortpaaie geneem het om die wagte te ontplooi in ’n poging om die indruk te skep dat hulle die land se ernstige uitdagings rakende grensveiligheid pak,” sê Broodryk. Die departement het nog nie op ŉ versoek om kommentaar gereageer nie.