Sensus oor SA se boere, plase beginElke boer, plaas en dier sal in die grondsensus getel word. Foto: Morné van Rooyen Statistieke SA begin Maandag met ŉ agt maande lange, landwye grondsensus om vas stel hoeveel kommersiële boere in Suid-Afrika oorbly en waarmee hulle boer. Risenga Maluleke, Suid-Afrika se statistikus-generaal en hoof van Stats SA, het ŉ beroep op kommersiële boere gedoen om deel te neem aan die grondsensus, wat sal duur tot Junie 2019. Nagenoeg 600 veldwerkers sal plase in al nege provinsies besoek om die getal kommersiële boere, plaasgroottes, gewassoorte waarmee in die verskillende gebiede geboer word en insette soos die gebruik van besproeiing vas te stel. Die land se eerste grondsensus is presies ŉ eeu gelede gehou en die laaste een reeds 11 jaar gelede. Stats SA sê die Verenigde Nasies se Voedsel-en-Landbou-organisasie beveel aan dat lande elke tien jaar ŉ landbousensus hou. Maluleke sê die sensus sal alle kommersiële plase dek, met ander woorde plase waarop vir inkomste of wins geboer word. “Die sensusopname is belangrik om beleggers te help om feitegebaseerde besluite te neem.” Volgens hom sal die sensus die staat help om die omvang van voedselonsekerheid te bepaal. Dit sal die diens ook ŉ flitsbeeld van die landbousektor bied. “Dié inligting is van wesenlike belang vir beplanning, beleidsformulering en om voedselsekerheid te meet.” Hy dring aan by boere om saam te werk met die veldwerkers en aan die sensusopname deel te neem. “Die data is die enigste bron van omvattende en onpartydige data oor die landbou.” Hy voeg by alle inligting is vertroulik. “Kragtens die Wet op Statistieke mag ons geen persoonlike inligting bekendmaak nie.” Christo van der Rheede, AgriSA se adjunk- uitvoerende direkteur, sê hulle verwelkom die grondsensus. “Dis vir ons ŉ baie belangrike onderneming wat gedoen moet word en ongelukkig is dit nou al ŉ taamlike tydperk sedert dit laas gedoen is.” Hy sê die landbousektor gebruik tans teenstrydige statistieke oor die sektor, waarvan baie se geloofwaardigheid te betwyfel is, of wat verouder is. “Dis absoluut belangrik dat ŉ geloofwaardige instelling soos Stats SA die sensus onderneem en dat ons in die landbousektor baie nou daarby betrokke is.” Christo van der Rheede van AgriSA sê hulle sal nou met Statistieke SA saamwerk om te verseker die grondsensus se data is akkuraat Foto: Facebook Gevra of die grondsensus ingespan kan word om grondhervorming aan te help, soos EWN Dinsdag berig het, sê Van der Rheede: “Dis twak. Stats SA kan nie help met grondhervorming nie. Hul werk is om statistieke in te samel. Maar as die statistieke van die grondsensus vir die een of ander duistere doelwit gebruik word, sal ons baie sterk standpunt inneem.” Van der Rheede meen wel akkurate statistieke oor grondbesit en -gebruik is belangrik om grondhervorming regverdig te laat geskied, maar in die voorgenome sensus sal nie gekyk word na byvoorbeeld hoeveel grond die staat besit en waarvoor dit gebruik word nie. Al is die sensus se omvang beperk, kan dit volgens hom van groot nut wees. “Die getal kommersiële boere neem drasties af en die plase word groter vanweë konsolidasie,” sê hy, maar die presiese getalle is nie beskikbaar nie. “As jy nie langer op groot skaal kan boer nie, maak dit nie meer ekonomies sin nie. Jy kan nie voedselsekerheid in die hande van kleinskaalse boere laat nie. Dis belangrik dat ons kommersiële boere se belange beskerm en ons kan dit net doen as ons behoorlike statistieke het.” Tydens die sensus sal veldwerkers die getal eiendomme, gewassoorte wat in verskillende streke verbou word en veegetalle tel. Die rol en betrokkenheid van vroue in die landbou sal ook gemeet word. Maluleke verwag die uitslae van die sensus sal omstreeks November 2019 bekendgemaak word.