Samesweringsteorieë en fopnuus - WelstandWelstand
Tuis / Advies / Samesweringsteorieë en fopnuus
Samesweringsteorieë en fopnuus
Wanneer ʼn land deur ʼn krisis bedreig word of, soos in hierdie geval ʼn pandemie, floreer samesweringsteorieë en fopnuus en om te onderskei tussen mite en realiteit word ʼn uitdaging.
Dit is net natuurlik dat elke persoon probeer sin maak van die onsekerheid waarin hy/sy hom/haarself bevind en probeer om ʼn rede vir die traumatiese gebeure en ʼn moontlike post-traumatiese uitkoms te vind of ʼn toekomsvisie te formuleer.
Waar lê die onderskeid tussen samesweringsteorieë en fopnuus?
Wanneer mense angstig, hulpeloos en verward voel, is hulle meer vatbaar vir samesweringsteorieë want dit bemagtig diegene wat ankerloos voel.
Samesweringsteorieë het ʼn lang geskiedenis, vanaf die builepes tot by die maanlanding. In gebiede of samelewings waar versnelde sosiale en ekonomiese verandering plaasvind of waar skouspelagtige welvaart teenoor armoede en ellende staan, floreer samesweringsteorieë tot so ʼn mate dat dit feitlik ʼn geloofsoortuiging word.
Covid-19 is die perfekte storm vir samesweringsteorieë omdat die pandemie ʼn gevoel van ekonomiese en sosiale begrensing meebring en verdere inperkende regeringsbeleide en wette agterdog onder landsburgers skep.
Die teoretici het ʼn agenda: om ʼn sentiment van weerstand teen die gevestigde orde te kweek.
Teoretici skep doelbewus paranoia en hul boodskap is: “ Hulle teen ons. Ons lewens word beheer deur buitestaanders – gewoonlik onbekende maar welvarende persone of organisasies – vir hul eie gewin.”
Pandemies, oorloë en terreuraanvalle word aan hierdie onsigbare organisasies toegedig. Die teoretici kweek ’n afsku en afkeer van die hoofstroom-elite en sien hulself en hulle aanhangers as krygers wat veg teen die korrupte en kragtige magte.
Aanhangers verkry hul nuus van bronne soos Facebook en WhatsApp, lees nie ondersoekende joernalistiek nie, kyk ook nie na hoofstroom, betroubare TV-nuusbronne nie en bejeën laasgenoemde as verdag en doelbewus verdoeselend. Hulle sien nuusgebeure as die produk van sinistere sameswerings.
Die vernaamste teorieë in hierdie Covid-19-era is dié van QAnnon en sy aanhangers. Q is die anonieme persoon met geen adres nie wat die teorieë op die internet begin het en tans ʼn geweldige aanhang wêreldwyd geniet. Q doen homself voor as ʼn persoon wat binne-kennis van militêre en regeringsake het en met toegang tot geklassifiseerde inligting wat bewys dat leiers besig is met die vernietiging wan ʼn wêreldorde. Waar nodig, gebruik hy Bybelverse ter stawing van sy teorie.
In die geval van Covid-19 is hierdie ondeurdagte en onbevestigde teorieë uiters gevaarlik. Die samesweringsteoretici propageer dat Covid-19 nie ernstig is nie, dat getalle onwaar is, wat veroorsaak dat mense onverantwoordelik optree en dit tot massa-aankope en berging en self-gesentreerde gedrag lei.
Op sy beurt lei samesweringsteorieë tot fopnuus – bekend as disinfodemie as gevolg van die skade wat dit berokken. Die doel is propaganda en doelgerigte disinformasie, om te mislei en om persone of entiteite skade te berokken. Die VSA se presidensiële verkiesing in 2016 is byvoorbeeld geïnfiltreer deur fopnuus wat dit vir kiesers moeilik gemaak het om te onderskei tussen mite en realiteit en twyfel onder kiesers gesaai het.
Fopnuus is nuus wat buite konteks geneem is, het gewoonlik opvallende opskrifte om maksimum aandag te trek, of is gefabriseerde nuusberigte om lesersgetalle en internetbladinkomstes ʼn hupstoot te gee.
Hoe onderskei jy tussen geloofwaardige nuus en fopnuus? Gebruik ander nuusbronne om die storie asook syfers wat ter stawing van die fopfeite gegee word te verifieer. Stel ondersoek in na die outeur – indien enige – van die storie. Is die persoon ʼn kundige op die gebied en watter boeke of artikels het hy/sy al geskryf? Wat is die datum van die storie, is dit feit of opinie, is daar vooroordele in die boodskap? Kyk na die URL van die berig, is daar ʼn tilde ~, dan is dit ʼn persoonlike webblad, terwyl ʼn .gov., .edu., .mil. of org. waarskynlik betroubare inligting bevat. Om ʼn berig op byvoorbeeld Facebook aan te stuur beteken nie dit is betroubaar en waar nie. Pos en deel slegs wat jy weet nie fopnuus is nie.
Fopnuus of disinfodemie aangaande Covid-19 is tans aan die orde van die dag en ʼn enkele vals berig oor die oorsprong van of kuur vir die virus of wie kwesbaar is, negeer die feitlikheid daarvan, marginaliseer die waarheid en lei tot selfgerustheid.
In Suid Afrika is die verspreiding van fopnuus onwettig en kan tot vervolging lei. Om seker te maak jy lees of versprei nie fopnuus oor Covid-19 nie, verifieer jou inligting by https://www.gov.za
Uscinski, J. April 30, 2020. Health. The Atlantic. https://www.theatlantic.com
Cohn, N. 1957
LaFrance, A. The Atlantic. https://www.theatlantic.com