Menings verskil diep oor Ramaphosa se sukseskansePres. Cyril Ramaphosa tydens die staatsrede 2019 (Foto: Elmond Jiyane, GCIS) Die hare het Maandag by die Woordfees in Stellenbosch gewaai toe die politieke analiste Moeletsi Mbeki, Piet Croucamp en Prince Mashele erg verskil het oor of pres. Cyril Ramaphosa suksesvol gaan wees as staatshoof. Mbeki het gesê in wese is Ramaphosa nie president van die land of leier van die ANC nie. Hy is maar net in die posisie danksy en op die genade van adjunkpresident David Mabuza. “Hy is soos ‘n vrou in ‘n buite-egtelike verhouding met ‘n getroude man – geen mag nie, totaal afhanklik. Is hy werklik president? Het hy mag? Is dit hy of Mabuza?” het Mbeki aan die ietwat verraste, groot gehoor gevra. Croucamp het Mbeki van selektiewe argumentering beskuldig. Hy meen Ramaphosa tree allermins op soos ‘n afhanklike vrou; Ramaphosa bou flink aan ‘n ondersteuningskorps in KwaZulu-Natal, en is uiters populêr – selfs meer so as die ANC. Mashele het aangevoer dis presies waar Croucamp die pot mis sit – dat Ramaphosa meer gewild as die ANC is, is sy swakheid, nie sy krag nie. “Cyril is baie swak in die ANC. Wie in die ANC ondersteun Cyril? Waar is sy basis? Daar is geen provinsie of ondersteuningsbasis vir hom nie. Nee, die sterkste leier in die ANC bly oudpres. Jacob Zuma, want hy het KwaZulu-Natal in die sakkie. “Buitendien, hoe stem jy vir Cyril sonder om vir die ANC-skurke te stem?” wou Mashele weet. Volgens Mbeki is die probleem dat Ramaphosa alles vir almal probeer wees. Croucamp het teen hierdie tyd ietwat gefrustreerd oorgekom en aan die gehoor verduidelik dat Ramaphosa na sy mening die stelsels slim gebruik om ander sy vuil werk te laat doen, en dat Zuma geen steun oor het nie. Mbeki en Mashele het Croucamp vervolgens getakel. Mashele meen dat Ramaphosa dieselfde fout maak as oudpres. Thabo Mbeki: hy gebruik die staatsmasjinerie soos die Nasionale Vervolgingsgesag en kommissies van ondersoek om sy teenstanders in die ANC lam te lê. Dit sal volgens Mashele tot Ramaphosa se ondergang lei, soos destyds met oudpres. Mbeki. Moeletsi Mbeki het die debat bietjie weggekeer van sy broer af deur te wys daarop dat die ANC uit kompeterende faksies bestaan wat elkeen om eie gewin meeding eerder as om die land se grootste uitdagings, naamlik ongelykheid en werkloosheid, te takel. Buitendien meen hy nie die daarstel van kommissies dui op goeie bestuur nie – hy meen dis wat Britse politici doen as hulle nie weet hoe om ‘n probleem op te los nie. Hy het ook aangevoer Ramaphosa het nooit sy stem teen Zuma verhef toe dit nodig was nie. Croucamp se volgende aanvalstaktiek was om te vra waar Suid-Afrika sou wees as Ramaphosa gekies het om wel teen Zuma op te staan. Volgens Croucamp sou dit beteken minister Nkosazana Dlamini-Zuma was president en die graderingsagentskap Moody’s het ons lankal finaal na die rommelhoop verban. “Ek kry hoop, Cyril speel die langtermynspel. As hy die skip sou verlaat, wat bly van die skip oor?” het Croucamp aangevoer. Mashele en Mbeki het vervolgens saamgestem dat die land se probleme eerstens ekonomies is, en dat die oplossing nie van ‘n enkele leier sal kom nie, maar as die bevolking elkeen verantwoordelikheid sal neem – spesifiek ook die universiteite wat na hul mening gerus met ‘n paar oplossings vorendag kan kom. Nou was Croucamp behoorlik moedeloos met Mbeki en Mashele se gebrekkige krediet aan Ramaphosa. “Twee jaar gelede kon jy nie praat oor grondoordrag met kaart en transport nie. Nou kan jy – danksy Cyril. Die ANC is nie meer inherent sosialisties georiënteerd nie – danksy Cyril. Rampokkerleiers word in plakkerskampe vasgevat sodat hulle nie buitensporige huur kan vra nie – danksy Cyril,” aldus Croucamp. Daardie bewerings het nie goed afgegaan nie. “Wie het Telkom geprivatiseer? Die ANC – lankal. Wie het die SAL aan SwissAir verkoop? Die ANC – lankal. Dis nie waar dat Cyril privatisering gebring het nie. Bly tog net by die feite,” het Mbeki geknor. Mashele was ook nie links nie. Aan Croucamp het hy gesê: “Die probleem is dat jy telkens ‘n narratief gaan soek eerder as om jou in realiteit te anker, want narratiewe verander deurgaans – dan het jy telkens iets nuuts om te sê – terwyl die realiteit grootliks dieselfde bly. Mbeki het die debat afgesluit deur ‘n vraag van Du Plessis oor wie dan nou beter as Ramaphosa sou vaar, herhaal het dat dit nie individuele leiers is wat die land sal red nie, maar elkeen in die bevolking; ook in die gehoor.