PressReader - Landbou Vee: 2015-10-12 - P­re­si­sie­boe­re laat niks aan toe­val oor
P­re­si­sie­boe­re laat niks aan toe­val oor
Su­pe­ri­eu­re fyn­wol is die sleu­tel tot die suk­ses van ’n kud­de van een van die land se Me­ri­no-a­ris­to­kra­sie wat nou reeds ses ge­slag­te lank by die ver­eis­tes van ’n ver­an­de­ren­de mark aan­ge­pas is. Nóg ’n suk­ses­fak­tor is dat die boer­de­ry se teel­doel­wit van gene
Landbou Vee - 2015-10-12 - Kleinvee - NA­VRAE: Mnr. Wil­lem Grob­be­laar, sel 071 259 1930 of 087 310 4231; e-pos: touw­fon­tein@vo­da­mail.co.za.
Re­pro­duk­sie­doel­tref­fend­heid, die aan­pas­baar­heid van hul die­re by wis­se­len­de om­stan­dig­he­de en die fyn ba­lans tus­sen v­leis­pro­duk­sie en ge­ne­tie­se fyn­wol het die deur­slag ge­gee in die aan­wy­sing van mn­re. PD Ja­cobs en Wil­lem Grob­be­laar van die plaas Vlak­fon­tein by Tromps­burg as Voer­mol se Skaap­boe­re van 2014.
Daar­by het hul­le ook ’n veer in die hoed ver­dien met die vol­hou­ba­re be­nut­ting van hul na­tuur­li­ke hulp­bron­ne. Be­ne­wens die Voer­mol-pres­ta­sie was 2013 ook ’n goeie jaar vir die boer­de­ry toe PD as Land­bou­skry­wers SA se Boer van die Jaar in die Vry­staat aan­ge­wys is en hul­le deur die Na­si­o­na­le Wol­kwe­kers­ver­e­ni- ging ver­eer is vir die land se bes­te e­ko­no­mies ge­klas­seer­de skeer­sel.
Pie­ter Da­ni­ël Ja­cobs, al­ge­meen be­kend as PD, en sy skoon­seun Wil­lem boer met kom­mer­si­ë­le en stoet-Me­ri­no’s op so­wat 11 000 ha op ’n Ka­roo-ag­ti­ge veldtipe wat be­staan uit ’n sa­me­stel­ling van gras en bos­sies.
Die ge­mid­del­de jaar­lik­se re­ën­val van 450 mm nood­saak deeg­li­ke boer­de­ry­be­plan­ning wat die wei­veld be­tref. Van­weë die gol­wen­de voor­koms van die land­skap wis­sel die wei­dings­ver­moë van 9 ha/GVE tot 11 ha/GVE. Die kamp­groot­te wis­sel van 250 ha tot 300 ha, wat met trop­pe van on­ge­veer 250 ooie in ’n ro­ta­sie­stel­sel be­wei word.
P­dri­no-Me­ri­no het uit ’n ou kud­de ont­staan wat se­dert 1985 aan­sien­lik na die
fyn­wol-kant toe ont­wik­kel het weens die lae wol­pry­se ná die ver­kry­ging van die fyn­wol­ram Top­per uit die Oor­logspoort­stoe­te­ry van mnr. Pie­ter van Rooy­en, een van die voor­sit­ters van die eer­tyd­se Wol­raad.
FYN­WOL BE­PAAL BE­STUUR
Die nei­ging tot fyn­wol was ook deels om die be­stuur van die ska­pe te ver­ge­mak­lik. “S­terk­wol met swak o­lie­vloei ver­oor­saak ho­ër vlak­ke van brom­mer­be­smet­ting as by fyn­wol. Die prys­pre­mie vir fyn­wol was na­tuur­lik die oor­we­gen­de faktor en dit het ons be­reik son­der om die lig­gaams­ge­wig van die skaap in te boet,” sê PD.
“Ons uit­sko­tooie weeg net so­veel soos e­ni­ge an­der Me­ri­no-ooi in eks­ten­sie­we toe­stan­de.
“Se­dert die tot­stand­ko­ming van my skaap­boer­de­ry was my teel­doel­wit dat die pro­duk­sie van die kom­mer­si­ë­le én die stoet­ska­pe ’n een­vor­mi­ge voor­koms en vag­ge­hal­te moet hê so­dat die kud­de as ge­heel daar­uit voor­deel kan trek.
“Vol­gens die ka­ta­lo­gus­sy­fers van ons af­ge­lo­pe wol­vei­lings blyk dit dat daar geen we­sen­li­ke ver­skil meer tus­sen die kud­deen stoet­die­re is nie. Die wol toets glo­baal die­self­de, as­ook die skoon­op­brengs.”
Vol­gens PD bied die na­ko­ming van dié teel­doel­wit ’n ma­te van ge­moeds­rus vir e­ni­ge voor­ne­men­de ko­per. “Ek boer met die ska­pe wat vir die ko­per e­ko­no­mies haal­baar is.”
Hul teel­pro­gram be­hels die in­di­vi­du­e­le, kor­rek­tie­we pa­ring van stoet­ooie met spe­si­fie­ke stoet­ram­me. “Ons se­lek­teer deur­lo­pend vir vrug­baar­heid en goeie moe­der­ei­en­skap­pe, as­ook ’n goeie leng­te en hoe­veel­heid fyn­wol van top­ge­hal­te.”
PD meen die doel­tref­fend­heid van die boer­de­ry hou reg­streeks ver­band met die speen­per­sen­ta­sie, wat tans van 90 tot 100 oor die he­le boer­de­ry wis­sel. “Ons wil dié sy­fer jaar­liks met 10% ver­be­ter tot en met 140. Met die be­skik­ba­re hulp­bron­ne en sorg­vul­di­ge be­stuur is dit haal­baar.”
Die re­pro­duk­sie­suk­ses van die kud­de is van die ui­ter­ste be­lang vir die vee­boer om sy wins­ge­wend­heid te be­paal.
“Vir e­ni­ge skaap­boer be­te­ken ’n swak lam­mer­oes dat hy of sy ge­doem is en nie met die toe­ne­men­de druk weens die sty­gen­de kos­te van pro­duk­sie­mid­de­le die mas sal op­kom nie,” sê PD.
“Die ei­se van vee­boer­de­ry raak ho­ër as jy nie ’n goeie re­pro­duk­sie­per­sen­ta­sie hand­haaf nie. Dit bring mee dat jou kud­de só ver­ou­der dat jy nie ver­van­ging kan in­bring nie en ge­volg­lik ag­ter raak. Dit is waar pre­si­sie­boer­de­ry in­kom. Dit reg­ver­dig die duur pro­duk­sie­mid­de­le, soos sin­chro­ni­sa­sie, la­pa­ro­sko­pie en so­nar, en die ge­paard­gaan­de voe­dings­aan­pas­sings van die die­re om so­doen­de wins­ge­wend­heid te ver­hoog.”
Wil­le voeg by: “Pre­si­sie­boer­de­ry is dees­dae ook op die lip­pe van al­mal in die skaap­be­dryf. Die e­nig­ste ma­nier hoe die he­den­daag­se skaap­boer sy wins­ge­wend­heid kan ver­hoog, en in ons ge­val met die fyn­wol-Me­ri­no, is om meer vleis én wol per hek­taar te pro­du­seer.”
Vol­gens hom sal P­dri­no se doel­tref­fend­heid voort­aan daar­vol­gens be­paal word na­dat hul­le die be­gin­sels van ver­le­de jaar af be­gin toe­pas het. P­dri­no se re­sul­ta­te aan die ein­de van van­jaar sal as maat­staf ge­bruik word om toe­koms­ti­ge mik­pun­te te be­paal.
Die in­kom­ste­ver­hou­ding van P­dri­no se v­leis­pro­duk­sie teen­oor dié van wol wis­sel van 80:20 tot 70:30, na ge­lang van re­pro­duk­sie en die prys.
KLEM OP BE­WA­RING
Die be­wa­rings­boer in Wil­lem kom na vo­re wan­neer hy daar­op uit­brei: “Die na­tuur­li­ke wei­ding bly die pri­mê­re faktor wat in ag ge­neem moet word. Jy kan pre­si­sie­boer­de­ry toe­pas soos jy wil, maar
as jou wei­dings­be­stuur ten op­sig­te van die be­skik­ba­re veld en re­ën­val ag­ter­weë bly, mis­luk die po­gings.”
Vol­gens Wil­lem is hul­le daag­liks aan die werk om die fy­ne­re kun­sies van pre­si­sie­boer­de­ry te be­mees­ter. Dit be­hels on­der meer die pla­sing van die wa­ter­pun­te en lek­bak­ke, die be­skik­baar­heid van by­ko­men­de voe­ding, die toe­pas­sing van ’n do­se­rings­pro­gram en die teel­pro­gram.
“Die be­lang­rik­ste do­se­ring is voor paar­tyd, in ons ge­val Fe­bru­a­rie en Maart, om­dat dit be­lang­rik is dat die pro­du­se­ren­de ooie geen in­wen­di­ge of uit­wen­di­ge pa­ra­sie­te het wat ’n on­guns­ti­ge uit­wer­king op hul pro­duk­sie­ver­moë sal hê nie. In die win­ter, ge­woon­lik Ju­nie/Ju­lie, ty­dens skan­de­ring sal ons ál die ooie in­ent en hul­le dan weer ge­du­ren­de die ko­men­de len­te/so­mer ná die eer­ste re­ën do­seer.
“Ons het ’n sorg­vul­dig uit­ge­werk­te in­en­ting- en do­se­rings­pro­gram teen al­le be­lang­ri­ke siek­tes vir al­le reeds pro­du­se­ren­de en nie-pro­du­se­ren­de die­re (jong ska­pe en lam­mers),” sê Wil­lem.
Die aan­te­ke­ning van da­ta is ook ui­ters be­lang­rik. Die groot­ste ver­skil tus­sen P­dri­no se kud­de- en stoet­die­re is dat s­legs die da­ta van hoof­saak­lik die stoet­die­re ver­sa­mel word. Op­val­lend is dat el­ke kamp drie wa­ter­pun­te het so­dat vertrapping of voetpaadjievorming en energievermorsing deur die die­re tot die mi­ni­mum be­perk word en die ska­pe meer e­we­re­dig deur die kam­pe be­weeg. Hul­le pro­beer ook om nie ’n kamp in die daar­op­vol­gen­de jaar die­self­de tyd as die groei­tyd te be­wei nie.
Dié voor­ko­men­de be­stuurs­prak­tyk waak teen oor­be­wei­ding en e­ro­sie en keer dat die die­re op een punt saam­drom. Aan­ge­sien die bos­sie­kom­po­nent ’n lang tyd­perk be­no­dig om ná be­wei­ding te her­stel, is die hoof­oog­merk in die veld­be­stuurs­be­na­de­ring die in­bou van lang rus­tye ten ein­de die veld vol­hou­baar te be­nut.
Die be­oor­de­laars van die kom­pe­ti­sie was be­son­der be­ïn­druk met PD en Wil­lem se goeie veld­ken­nis wat dui­de­lik hul erns met die be­wa­ring en in­stand­hou­ding van die na­tuur­li­ke hulp­bron­ne toon.
“So ’n groot boer­de­ryop­set verg deeg­li­ke be­plan­ning wat be­tref die vol­hou­ba­re be­nut­ting van die wei­veld,” sê mnr. Hen­drik van P­let­zen van Voer­mol, een van die be­oor­de­laars.
“Ver­keer­de wei­veld­be­stuur in hier­die ge­bied kan vin­nig ’n plan­te­groei­sa­me­stel­ling tot ge­volg hê wat deur pi­o­nier­gras­se en min­der smaak­li­ke bos­sies oor­heers word – wat nie hier die ge­val is nie,” sê hy.
PD sê hul­le be­sef veld­be­stuur is van die ui­ter­ste be­lang. “Wei­veld is die vee­boer se hoof­hulp­bron, on­ge­ag die toe­die­ning van by­voe­ding. Ons het oor die ja­re heen nog die­self­de veld­be­stuurs­prak­tyk toe­ge­pas in die sin dat ons so­wat vyf maan­de lank ty­dens lam­tyd die kam­pe na­by die huis be­nut waar­na ons die die­re na die heel ver­ste kam­pe uit­plaas.”
Hul­le spring eg­ter nie roof­die­re vry nie. “Roof­die­re is on­ge­luk­kig ’n werk­lik­heid waar­mee e­ni­ge klein­vee­boer te doen het.
OP­VAL­LEND IS DAT EL­KE KAMP DRIE WA­TER­PUN­TE HET SO­DAT VERTRAPPING OF VOETPAADJIEVORMING EN ENERGIEVERMORSING DEUR DIE DIE­RE TOT DIE MI­NI­MUM BE­PERK WORD.
Die vol­hou­baar­heid van ons boer­de­ry en om­ge­wing is reg­streeks ge­kop­pel aan ons roof­dier­be­stuur. Ons sal net op­tree in­dien daar ’n pro­bleem is deur al­leen­lik die son­daar uit te ska­kel.”
Hul­le hou deur­lo­pend in­spek­sie. “Met die ont­wik­ke­ling van be­sproei­ings­aan­leg­te in die boer­de­ry het ons ook die druk op ons wei­ding ver­lig. Die be­nut­ting van be­sproei­ings­ge­was­se, soos lu­sern, het die veld se dra­krag tot die hui­di­ge 1,4 ha/ KVE ver­be­ter.”
Die al­ler­be­lang­rik­ste tye vir by­voe­ding by pro­du­se­ren­de ooie is ses we­ke voor pa­ring tot en met speen­tyd en deur­lo­pend by ver­van­gings­ooie.
WIL VER­TI­KAAL UIT­BREI
P­dri­no se jaar­lik­se pro­duk­sie­vei­ling word in Fe­bru­a­rie aan­ge­bied om die aan­was te be­mark so­dat die vee­be­la­ding voor die win­ter ver­min­der kan word. So­wat 10% van die ooi­tjies word as ver­van­gings­die­re te­rug­ge­hou. Die ooi-ram-ver­hou­ding is 30:1, wat vir die ooitrop op 200 van die stoe­te­ry se bes­te ramme neer­kom.
Fyn­wol­teel­ma­te­ri­aal word soms in­ge­koop, hoe­wel P­dri­no se teling ook lig­gaams­ge­wig en bou­vorm vir plaas­li­ke v­leis­pro­duk­sie in aan­mer­king neem.
P­dri­no het 100 ha aan­ge­plan­te wei­ding wat on­der besproeiing ver­bou word. Die be­sproei­ings­wa­ter word groot­liks vir lu­sern­ver­bou­ing aan­ge­wend en in ’n min­de­re ma­te vir rog­wei­ding as wis­sel­bou­ge­was vir lu­sern. Jong ooie wat die eer­ste keer lam, lam op aan­ge­plan­te wei­ding, waar­na hul­le bin­ne vyf dae na die veld ver­skuif word so­dra die lam­mers sterk ge­noeg is.
Lu­sern word ook as hooi in ’n stra­te­gie­se voer­bank teen droog­tes op­ge­berg.
Hul oog­merk is eer­der ver­ti­ka­le pleks van ho­ri­son­ta­le uit­brei­ding. Dit be­hels on­der meer die be­nut­ting van spil­punt­be­sproei­ing uit die fon­tei­ne in die Kro­melm­boog­ri­vier vir die lu­sern. Die le­we­ring van wa­ter uit boor­ga­te wis­sel van 75 000 li­ter/uur tot 133 000 li­ter/uur. “Ons wil nog spil­pun­te op­rig om die vloed­be­sproei­ing te ver­vang so­dat ons doel­tref­fen­der kan wees om deur meer­ja­ri­ge ge­was­se die uit­wer­king van droog­tes te ver­min­der.”
FO­TO: MA­RI­US JOU­BERT
LINKS: Mnr. PD Ja­cobs tus­sen sy ramme in die veld. REGS: Voer­mol se skaap­boer­wen­ners. Van links is mnr. Ken­ny Cramp­ton, na­si­o­na­le ver­koop­be­stuur­der van Voer­mol, me. T­he­re­sa en mnr. Wil­lem Grob­be­laar, me. Hen­drien en mnr. PD Ja­cobs, Skaap­boer van die Jaar, Chris Bur­gess, hoof­re­dak­teur van Land­bou­week­blad, en mnr. I­sak Staats van BKB.
FO­TO: WIL­LEM GROB­BE­LAAR
’n Trop ska­pe word op Vlak­fon­tein deur mnr. Gie­pie Cal­l­do van CMW en twee per­de­rui­ters uit­ge­soek.