Wysiging soos op 08:24, 30 November 2017
17 316 grepe bygevoeg , 2 jaar gelede
Wysiging soos op 07:45, 30 November 2017 (wysig)
Appelkoos (besprekings | bydraes)
Wysiging soos op 08:24, 30 November 2017 (wysig) (maak ongedaan)
[[Data]] (inligting) wat geen betekenis het nie word ook soms as geraas beskryf.
Geraas het in so mate toegeneem dat daar tereg gepraat kan word van geraasbesoedeling, omdat dit, soos by lug-, water- en bodembesoedeling, definitief 'n nadelige uitwerking op die mens sowel as die dier het. Dit belemmer nie alleen die konsentrasievermoë nie, maar kan so erg wees dat geluid as 'n fisieke pyn ervaar word. Tog kan die mens ook nie in 'n volkome geluidlose omgewing leef nie. Daarom word 'n onderskeid gemaak tussen normale geluide, soos spraak, musiek of selfs 'n ligte geruis soos byvoorbeeld dié van die see, en ongewenste geluide, byvoorbeeld skril fluite, harde knalle en 'n [[gedruis]]. Dit is ook nie noodwendig net 'n harde geraas en lawaai wat steurend is nie. Die aanhoudende gedrup van 'n [[waterkraan]] en die getik van 'n wekker kan vir 'n gevoelige persoon byvoorbeeld uiters irriterend wees.
Geluid word opgewek deur 'n geluidsbron en oorgedra as lugtrillings. Wanneer dit die mens se oor bereik, word die trillings deur die orgaan van Corti omgesit in senuweeprikkels. Voordat die oor 'n [[Klank|geluid]] kan waarneem, moet die geluid ten minste 'n sekere intensiteit hê. Die laagste vlak waarop geluid nog hoorbaar is, staan bekend as die gehoordrempel, terwyl die hoogste draaglike vlak die pyngrens is. Die indruk wat 'n geluid op 'n waarnemer maak, hang (afgesien van sterkte) ook af van die geluidsfrekwensie van die trillings waardeur 'n geluid veroorsaak word. Die frekwensie van 1 [[trilling]]<nowiki/>sbeweging per sekonde is 1 hertz (Hz), en vir die mens is frekwensies van 20 tot 20000 Hz normaalweg hoorbaar. Al is die [[Frekwensie|frekwensies]] van laer as 20 Hz en hoër as 20 000 Hz nie altyd hoorbaar nie, kan dit desnieteenstaande, volgens mediese navorsing, skadelik wees.
Die intensiteit van geluid word uitgedruk as geluidsterkte, wat 'n maatstaf is vir die [[energie]] wat trillings besit. In die algemeen wissel geluidsterkte tussen 102 (100) en 10-12 watt per vierkante meter (W/m2). Geluid met 'n intensiteit van 10-12 W/m2 word in die desibelskaal (dB) as 0 dB uitgedruk en dit is die laagste vlak waarop geluid nog hoorbaar is. Vir 10-11 W/m2 is dit 10 dB en so word dit hoër tot by ongeveer 102 W/m2, wat 120 dB is. Die geluidsterkte van 120 dB is so kragtig dat dit 'n geweldige druk op die oortrommel uitoefen en pyn veroorsaak.
Die geluidsindruk - met ander woorde dat 'n geluid as hard, skril, steurend, dreunend, sag of selfs aangenaam ervaar word - hang in groot mate af van die frekwensie. Geluid met 'n [[frekwensie]] van 1000 Hz teen 60 dB klink hard, terwyl 'n geluid by 100 Hz teen 60 dB nouliks hoorbaar is. Alhoewel die werklike sterkte van 'n geluid dus in desibel (dB) gemeet word, sê dié meting as sodanig feitlik niks van die indruk wat die geluid op 'n waarnemer maak nie. Die foonskaal weerspieël 'n geluid se indruk op die hoorder beter. Die foonskaal is sodanig dat die foon en die desibel op 1 000 Hz gelyk is aan mekaar, en van daardie punt af-word geluidsterktes relatief bereken.
[[Lêer:Singapore Airlines Airbus A380 at Sydney Airport room added.jpg|duimnael|Vliegtuie maak geraas]]
Geraas kom van 'n byna ontelbare aantal bronne. Buitenshuis word dit veroorsaak deur die [[Verkeersopeenhoping|verkeer,]] [[Grassnyer|grassnyers]], [[Vliegtuig|vliegtuie]] en selfs voetstappe, veral van groot groepe mense, terwyl dit binne-in [[Gebou|geboue]] byvoorbeeld deur [[masjinerie]], water in pype en 'n geroes moes van stemme voortgebring word. Die uitwerking van geraas kan baie subtiel wees. Geraas op die agtergrond vorm gaandeweg 'n aaneen lopende geruis waaraan 'n mens mettertyd gewoond raak en as die geraasvlak nie te hoog is nie, is dit moontlik dat harde geluide deur die geruis geabsorbeer word. Hoe sterker die geraas egter word, hoe minder word hierdie dempende effek. Dit word geïllustreer deur motors wat teen 'n ononderbroke tempo verby beweeg en waarvan die geluid gaandeweg minder hinderlik word, terwyl 'n aantal motors wat by 'n stopstraat of robot stilhou en wegtrek 'n baie steurende geluid veroorsaak omdat dit voortdurend afneem en aangroei as die motors stilhou en wegtrek.
Eksperimente het bewys dat 'n langdurige blootstelling aan harde geluide met hoë frekwensies nie net die gehoor aantas nie, maar ook die fisiologiese prosesse in die liggaam inwerk. So byvoorbeeld het eksperimente op muise, rotte en konyne getoon dat geraas met 'n hoë intensiteit die kanse op [[Infeksie|infeksies]] vergroot, die [[bloedsomloop]] en klierwerking versteur en afwykings in die uitwisseling van liggaamstowwe en in voortplanting tot gevolg het. By die mens kon dié steuring nog nie vasgestel word nie, omdat die eksperimente, wat oor 'n lang tyd uitgevoer moet word, moeilik by die mens gedoen kan word. Navorsers in Japan het egter vasgestel dat die kanse op vroeë [[Geboorte|geboortes]] en 'n verminderde liggaamsgewig by kinders van ouers wat naby 'n [[lughawe]] woon, groter is.
Op [[sielkundige]] gebied kan geraas ook baie nadelig wees. Die liggaamlike stremming het tot gevolg dat 'n mens se konsentrasievermoë en kalmte daaronder ly. Waarnemers het byvoorbeeld vasgestel dat 'n andersins stil en bedaarde persoon onbewustelik self 'n bron van geraas begin word deur harder te praat, deure toe te klap en oorverdowende musiek te speel as hy gedurig aan geraas onderwerp word.
[[Lêer:Hammer-vertical.jpg|duimnael|Hammers en ander toerusting maak geraas]]
Geraasbronne, onder andere motors en vliegtuie, word van [[Knaldemper|knaldempers]] voorsien en masjiene word in klankdigte geboue geïnstalleer. As dit nie die gewenste uitwerking het nie, word die akoestiek van die ruimtes om die mens bestudeer en van verskillende [[isoleringsmateriaal]] voorsien. Verskillende tegnieke word toegepas en voortdurend verbeter ten einde geraas tot die minimum te beperk.
== Nywerhede ==
Geraas kan basies op twee maniere uitgeskakel of verminder word. In die eerste plek kan doeltreffende maatreëls ten opsigte van die geraasbron getref word en in die tweede plek kan die oordrag van geluid beperk word. Dit kan bereik word deur onder andere die verskerpte toepassing van wette en reëls wat betref die aanwesigheid en intensiteit van geluid. Die geraasbronne moet byvoorbeeld só ingerig word dat dit die minste moontlike geluid voortbring en moet ook behoorlik afgeskerm word, sodat die oordrag van geluid beperk word. Daar is egter 'n aantal maatreëls wat getref kan word waardeur geraas op 'n direkte wyse bestry kan word. Motors en [[motorfietse]] se geraas kan byvoorbeeld tot die minimum beperk word deur die installering van doeltreffende knaldempers verpligtend te maak. SÓ ook wat betref isoleringsmateriaal by die oprigting van geboue of waar masjinerie in die gebou staan. In dié verband kan daarop gewys word dat ingenieurs vandag voortdurend daarna streef om moderne masjiene te bou wat trillingsvry is. Boukundiges, beplanners, [[Argitektuur|argitekte]] en werktuigkundige ontwerpers kom gereeld bymekaar op vergaderings en seminare waar oplossings bespreek en nuwe in ligting onderling uitgeruil word. Om 'n te hoë konsentrasie van geraas in 'n enkele gebied te voorkom, word stedelike en plattelandse gebiede in geraas sones ingedeel, waarvolgens fabrieke, besighede, lughawens en woongebiede dan geplaas word.
'n Sorgwekkende verskynsel in die nywerheid is die sogenaamde industriële [[doofheid]]. Dit is doofheid ten opsigte van hoë frekwensies en word veroorsaak deur tallose geluide afkomstig van installasies, masjinerie en werktuie. Die doofheid het tot gevolg dat frekwensies bokant 5000 Hz nie meer vir 'n persoon hoorbaar is nie. So iemand word egter dikwels nie bewus van die probleem voordat dit te ver gevorder is nie, omdat normale gesprekke teen frekwensies laer as 5000 Hz gevoer word. Die geluide waaraan mense in die nywerheid onderhewig is, word ingedeel in kontinue en diskontinue geluide.
[[Lêer:Unimog-based drilling machine (1).JPG|duimnael|Masjienerie wat 'n harde geraas kan maak]]
Bykomende geraasbronne is [[lugversorgers]], radio's en rammelende vensterrame. Deur meer daarop te konsentreer wanneer 'n huis gebou word, kan geraas grootliks uitgeskakel word.