Verbanning in die naam van MandelaKallie Kriel, die uitvoerende hoof van die burgerregte-organisasie AfriForum. Foto: Verskaf. Oudpresident Nelson Mandela ontvang wêreldwyd erkenning vir sy rol in die stryd teen apartheid. Gedurende die stryd teen apartheid het die destydse minderheidsregering ook skerp deurgeloop weens sy inperking van burgerlike vryhede en die staat se gebruik van verbanning en sensorskap om die opponente van apartheid te muilband. ’n Voorbeeld hiervan is dat die ANC en die SAKP en hul simbole tydens die apartheidsera verban is. Dit is daarom ’n skokkende ironie dat die Nelson Mandela-stigting, wat hulle daarop roem dat hulle as vaandeldraers van Mandela se nalatenskap optree, nou soortgelyke metodes as destyds gebruik om burgerlike vryhede in te perk en verbanning en sensorskap op hedendaagse Suid-Afrika af te dwing deur die hofsaak om die Suid-Afrikaanse vlag van 1928 (beter bekend as die ou vlag) te verban. Benewens die gevaar wat die inperking van burgerlike vryhede inhou, lei die onverdraagsaamheid wat verbanningsaksies onderlê, ook tot onaanvaarbare vlakke van polarisasie in die land. AfriForum is en bly verbind tot die bou van ’n samelewing op die beginsel van wedersydse erkenning en respek tussen gemeenskappe. Hierdie strewe is duidelik uiteengesit in AfriForum se burgerregtemanifes, wat op AfriForum se webtuiste verskyn. Binne die konteks van AfriForum se strewe na wedersydse erkenning en respek tussen gemeenskappe het AfriForum in die aanloop tot die vlaghofsaak reeds op 4 September 2018 ’n brief aan die Nelson Mandela-stigting gestuur waarin teen die polariserende uitwerking van ’n hofgeding gewaarsku word en ’n gesprek aangevra word om ’n wedersyds aanvaarbare oplossing vir die geskil te vind. Die Nelson Mandela-stigting het egter geantwoord dat hy AfriForum se versoek tot dialoog verwerp. Ten spyte hiervan het die stigting ná die hofsaak op oneerlike wyse aangevoer dat AfriForum pogings tot gesprekvoering van die hand gewys het. Dit terwyl die teenoorgestelde waar was. Ten spyte van die Nelson Mandela-stigting se leuens bly AfriForum verbind tot gesprekvoering, sou die stigting herbesin oor die dwase rigting wat hulle ingeslaan het om dialoog te verwerp. Anders as wat oningeligte kritici probeer voorgee, gebruik AfriForum geen vlae by sy byeenkomste nie en het die organisasie ook nie die ou vlag tydens die Swart Maandag-protesaksie gebruik nie. Die joernalis Nickolaus Bauer, wat destyds valslik beweer het die ou vlag is gebruik, het later om verskoning gevra vir sy wanvoorstelling. AfriForum gebruik nie die ou vlag nie omdat die organisasie besef dat daar ’n deel van die samelewing is wat gekwets voel deur die vlag se vertoon. Daar is tog geen sin daarin om tydens byeenkomste, soos Swart Maandag, standpunt in te neem teen hedendaagse vergrype soos plaasmoorde in die land, simbole in te trek wat sommige mense aanstoot gee en die aandag van AfriForum se strewe (om ’n beter en veilige toekoms te bou) af te trek nie. Die basis van die Nelson Mandela-stigting se verbanningshofsaak en hul ongevraagde optrede om AfriForum as respondent by die saak in te trek, is dus ook op leuens gebou. Nadat AfriForum op kwaadwillige wyse deur die Nelson Mandela-stigting by die saak ingetrek is, het AfriForum in die hof aangevoer dat gemeenskappe uit respek vir mekaar uit eie beweging en deur dialoog daaraan moet werk om mekaar nie te beledig en aanstoot te gee nie. Hierdie benadering beteken beslis nie dat enigiets wat aanstoot gee, verban moet word nie. Mense wat ná die uitspraak in die vlagsaak dalk hoogs tevrede is met die verbanning van die ou vlag, moet besef wat die gevolge sal wees as iemand in die toekoms aanstoot neem rakende iets anders wat weer vir hulle belangrik is. Sodra die staat die mag kry om te bepaal wat aanstootlik is en wat verbied moet word, beweeg ons in die rigting van ’n polisiestaat wat vryheid van spraak inperk tot in jou eie huis. Dit is dus uit beginsel belangrik om teen enige polities gedrewe verbannings te veg, self al besef mens dat die prys daarvoor hoog is omdat die veldslae vir vryheid van spraak ongelukkig inherent net rakende omstrede onderwerpe geveg word. AfriForum ondersteun ook die feit dat geen reg, ook nie die reg op vryheid van spraak, onbeperk is nie. Die beperkings op vryheid van spraak moet egter goed omskryf word, om te voorkom dat hierdie beperkings deur ’n staat misbruik word om mense wat van die owerheid verskil, se denke en idees te onderdruk. Die Suid-Afrikaanse Grondwet omskryf die beperkings op vryheid van spraak wel goed in artikel 16(2). Hier word dit duidelik gestel dat vryheid van spraak nie geld vir propaganda vir oorlog, aanstigting tot geweld en die verkondiging van haat wat aanhits om leed te veroorsaak is nie. ’n Verbod op iets wat aanstoot kan gee, sonder dat daar ’n oproep is om iemand leed aan te doen, strook dus nie met die Grondwet se uitdruklike bepalings nie. Daar bestaan dus geen grondwetlike rede vir die Nelson Mandela-stigting se polities gedrewe heksejag teen Ernst Roets en hul ondemokratiese aanslag op vryheid van spraak nie. AfriForum sal, onder meer, op hierdie grondwetlike bepaling steun om die Nelson Mandela-stigting se verdere aanslae op vryheid van spraak in die howe teen te staan. Die Nelson Mandela-stigting se benadering dat aanstootlike en kwetsende uitsprake verban moet word, selfs al gaan dit nie met aanhitsing tot leed gepaard nie, is problematies veral weens die dubbele standaarde wat die Nelson Mandela-stigting self en die regerende elite toepas wanneer dit kom by wat aanstootlik is en wat nie. Hoewel die stigting ’n vlag aanstootlik vind, vind hulle geen fout met oudpresident Mandela se dogter, Zindzi Mandela, se uitsprake dat wit mense “diewe”, “lafaards”, “verkragters” en “onwelkome gaste” in die land is nie. Die Nelson Mandela-stigting het in reaksie op Zindzi se kwetsende uitsprake selfs so ver gegaan as om aan te kondig dat hulle geen noodsaak sien om eers met Zindzi daaroor in gesprek te tree nie. Hierdeur het hulle duidelik gewys dat hulle nie werklik daartoe verbind is om alle kwetsende optrede te pak nie, maar dat hulle eerder daarop uit is om net diegene wat van die Nelson Mandela-stigting en die regerende elite se sienings verskil, se spraakvryheid in te perk. AfriForum steek ’n hand van vriendskap uit na almal in die land wat uit innerlike oortuiging en deur dialoog wil saamwerk om wedersydse erkenning en respek tussen gemeenskappe te bevorder, maar ook besef dat verbannings en die inperking van burgerlike vryhede in niemand van ons se belang is nie. Die land kan nie weer ’n sensuurraad bekostig nie, selfs nie al funksioneer sodanige raad nou onder die naam Nelson Mandela-stigting nie.