Brel se storiemusiek steeds tydloos | Netwerk24
Deur AJ Opperman 08 Mei 2018 15:00
Vanjaar, selfs 40 jaar ná sy dood, is die Belgiese troebadoer Jacques Brel steeds die maatstaf waarteen nuwe Franse liedjieskrywers gemeet word.
Brel bly die gewildste Franstalige sanger ter wêreld en word vandag as 'n digter beskou. Talle Afrikaanse sangers het oor die jare sy treffers soos "Ne me quitte pas" en "Marieke" in die geheue van plaaslike gehore verewig.
Hy had 'n groot invloed op sangers soos David Bowie, Alex Harvey, Marc Almond en Rod McKuen gehad en van Frank Sinatra tot Nina Simone het Engelse weergawes van sy liedjies gesing.
Prof. Naòmi Morgan
Hy wou eintlik 'n digter gewees het, sê prof. Naòmi Morgan, professor in Frans aan die Universiteit van die Vrystaat, wat talle Brel-vertalings saam met die digter Bernard Odendaal aangepak het.
"Hy kon nooit musiek skryf nie en ander moes sy melodieë noteer," sê Morgan. "Hy was ook 'n goeie loods en 'n skipper. Hy wou om die wêreld reis. Hy het die rol van Don Quixote vertolk in die musiekspel Man of La Mancha, wat hy natuurlik ook in Frans vertaal het."
As 'n man wat altyd aan die liefde bly glo het, het Brel hom tot sy dood op 9 Oktober 1978 vereenselwig met Don Quixote, die Spaanse windmeulbestormer wat deur Miguel de Cervantes geskep is.
Hy was die pa van drie dogters en was tot met sy dood op 49-jarige ouderdom getroud met sy vrou, Thérèse Michielsen, hoewel hy saam met 'n ander vrou (Maddly Bamy) gewoon het.
"Brel was byvoorbeeld 'n koorknaap in die Katolieke kerk. Hy is in België gebore. So baie van sy beelde en verwysings kom uit daardie tradisie."
As Franse sanger het hy eintlik ook die Nederlandse taal bevorder, sê Morgan. "Hy het Nederlandse lirieke gebruik vir die refrein van 'Marieke' en dis vasgestel dat jy nie daardie refrein in 'n ander taal mag sing nie."
In Suid-Afrika het sangers soos Jannie du Toit, Laurika Rauch, Mynie Grové en Elzabé Zietsman sy werk vertolk. Grové het Stephan Bouwer se Afrikaanse vertalings in die Jans Rautenbach-rolprent Eendag op 'n reëndag gesing.
" 'n Brel-liedjie is 'n movie in musiek. Stephan was 'n koning op die gebied, so die vertolking was nie moeilik nie. Brel se musiek het baie note. As sanger moet jy die lirieke interpreteer met die aksente op die regte plek."
Brel se manier van musiekskryf pas nie in alle genres in nie. "Dit is storiemusiek. Die musiek beskryf reeds 'n gevoel," sê Grové.
Rauch voel met elke Brel-liedjie wat sy sing asof hy op haar skouer sit.
"Sy liedjies is ook natuurlik uit 'n manlike oogpunt geskryf, so ek 'kanaliseer' eintlik maar net sy musiek. Ek vind dat Brel se liedjies presies reg lê vir my stem."
Sy het in die 80's vir Taubie Kushlick met Brel se musiek in die Chelsea Hotel in Hillbrow opgetree.
Brel se vrou het ook na Suid-Afrika gekom om na die eerste vertonings te kom luister."
Elzabé Zietsman Foto: Johan Prinsloo
Rauch het later The Brel Album uitgereik en saam met Du Toit die produksie Brel in Brooklyn met Christa Steyn op klavier en Sergio Zampolli op trekklavier uitgevoer.
Zietsman, kabaretster en aktrise, glo Brel se musiek sal nooit uit die mode raak nie. Sy het ook destyds vir Kushlick opgetree.
"Ek onthou met 'Marieke', dis eintlik nie in ons Suid-Afrikaanse verwysing nie, maar die mense het oopmond gesit en luister na 'n uitvoering daarvan."
Du Toit, wat in 1988 in die produksie Van Berlyn tot Bapsfontein, die eerste keer van Brel se werk gesing het, onthou veral sy reuse-persoonlikheid op die verhoog.
"Dat die man daar staan en sopnat gesweet is. Hy was 'n showman, hy het 'n geweldige teenwoordigheid op die verhoog gehad."
Buiten die produksie saam met Rauch, het hy ook 'n Brel-album uitgereik waarop hy Brel in vier tale sing en tans voer hy die teatermusiekproduksie Bonjour Monsieur Brel landwyd op.
"Sy werk speel af in 'n sekere land en kultuur, maar dit spreek tot mense van oral. So lank as wat mense nog sy musiek wil hoor, sal ek dit wil sing."