Kan logistieke krisis in SA sitrusbedryf se groei pypkan? - ProAgri
by Specialist Writer 15th September 2021, 1:54 pm 99 Views Comments Off on Kan logistieke krisis in SA sitrusbedryf se groei pypkan?
Deur John Hudson, Nasionale Hoof van Landbou by Nedbank
'n Minder bekende, positiewe feit in 'n land wat geneig is om op die negatiewe te fokus, is dat Suid-Afrika die tweede grootste sitrusuitvoerder ter wêreld is, naas Spanje. Ons is die grootste in die suidelike halfrond en die wêreldleier in uitvoer oor lang afstande.
Uitvoer is verantwoordelik vir 95% van die verdienste uit sitrus, en dié vrugte het in 2010 wyn as Suid-Afrika se grootste landbou-uitvoerproduk verbygesteek. Die sitrusbedryf is ons primêre waardeverdiener in uitvoer en het sowat 120 000 mense in diens, wat dit die grootste werkgewer in die landboubedryf maak.
Sitrus – die blink ster van ons ekonomie
Die sitrusbedryf het die uitsonderlike prestasie behaal om produksie tussen 2019 en 2020 met 25% te laat styg, wat die sektor een van die suksesverhale in 'n somber jaar vir ekonomiese groei maak. Met net 'n paar weke van die uitvoerseisoen vir 2021 oor, sal die produksie na verwagting met nog 6% groei, van 150 miljoen kartonne in 2020 tot 159 miljoen kartonne vanjaar. Dit is effens laer as die verwagte 163 miljoen kartonne, hoofsaaklik weens kleiner vrugte as wat verwag is, en die sterker rand sal laer opbrengste vir plase beteken.
Nogtans lewer die sitrusbedryf steeds 'n groot bydrae tot werkgeleenthede, die betalingsbalans en die ekonomie. Dit is veral noemenswaardig gegewe die groot uitdagings van die sektor vanjaar, insluitend die gewelddadige onrus en kuberaanvalle op ons hawens, wat tot groot logistieke terugslae op 'n belangrike tydstip van die oes- en uitvoerseisoen gelei het. Maar eie aan Suid-Afrika het die spelers in die sitrusbedryf 'n plan gemaak, en die hele waardeketting verdien 'n dawerende applous.
Maar op lang termyn is daar toenemende kommer oor die aansienlike impak wat Suid-Afrika se gebrekkige logistieke infrastruktuur op die sektor en sy bydrae tot ons ekonomie kan hê. En dit gaan net vererger as dit nie onmiddellik getakel word nie, aangesien die sitrusopbrengs na verwagting in die volgende vyf jaar tot 200 miljoen kartonne en teen 2030 tot 260 miljoen kartonne gaan groei. Die groot geografiese verspreiding van ons sitrusbedryf beteken dat sommige produsente meer as duisend kilometer moet ry om vrugte by die naaste hawe te kry.
Padinfrastruktuur is dus die eerste uitdaging. In die besonder raak paaie in en om Durban se hawe baie druk, soos die afgelope twee jaar, toe die buitegewoon groot graanoes met 'n rekordsitrusoes saamgeval het.
Toe kom die onrus in Julie, en veiligheid op die paaie het 'n nuwe bron van kommer geword, asook die impak wat die onrus op uitvoer gehad het. Die grootste terugslag in die sitrusbedryf was die onvermoë om vrugte weg te stuur, wat verlore markgeleenthede, en bykomende vervoer-, arbeids- en bergingskoste beteken het, en moontlike eise tot gevolg kan hê omdat die gehalte van die vrugte weens die onderbreking in die koueketting in die gedrang kon kom.
Die padprobleme is egter gering in vergelyking met dié van hawegebiede: In die Wêreldbank en IHS Markit se vergelykende evaluering van houerhaweprestasie was Suid-Afrika se hawens, Kaapstad, Gqeberha, Durban en Coega, onderaan die lys van 351 hawens in verskillende lande. In vergelyking met internasionale norme verwerk ons hawens net 'n derde van wat hulle op 'n dag met betrekking tot die laai en aflaai van houers behoort te kan doen.
Voeg dít by die ontwrigting wat die pandemie in wêreldskeepsvaart veroorsaak, toenemende tekorte aan houers en stygende koste, diefstal van Transnet-infrastruktuur en die onlangse hawekuberaanvalle, en ons het 'n uitdagende situasie by ons hawens wat die Suid-Afrikaanse sitrusbedryf se prestasie bedreig.
Is daar 'n plan?
Die goeie nuus is dat daar gekoördineerde pogings is tussen Transnet en landbou-organisasies om die uitdagings wat deur ons uitvoer in die gesig gestaar word, die hoof te bied. Ongeveer 80% van Suid-Afrika se landbouprodukte word byvoorbeeld padlangs vervoer, en 'n skuif van paaie na spoorweë verg groter belegging en veiligheid by spoorweë om die konstante diefstal van Transnet-infrastruktuur uit te skakel.
Die Sitruskwekersvereniging van Suider-Afrika (CGA) werk egter nou saam met Transnet Freight Rail om spoorvervoer van landbougewasse te verhoog. Boonop het die CGA 'n medium- en langtermynplan ontwikkel om die druk rondom vervoer te verlig, wat onder meer alternatiewe vir Transnet-hawens, die verkryging van bykomende gespesialiseerde koelskepe gedurende die sitrusseisoen, en 'n spesiale gespesialiseerde koepelskipdiens tussen Kaapstad en die Europese Unie en Brittanje insluit. Koelskepe is koelvragskepe wat tipies gebruik word om goedere te vervoer waar die koueketting nie onderbreek mag word nie. Hulle is ook vinniger om te laai, wat die omkeertye in Suid-Afrikaanse hawens korter sal maak.
Die CGA het ook 'n dringende behoefte geïdentifiseer vir groter deelname deur die privaatsektor, 'n siening waarmee belanghebbendes in die openbare sektor saamstem. Hulle het gesprekke tussen die regering, logistieke rolspelers en moontlike beleggers begin ten einde beleggings in die hawens te mobiliseer. Trouens, die Departement van Openbare Ondernemings het onlangs 'n meesterplan vir die Durbanse hawe aangekondig om oor die volgende 10 jaar moontlike private beleggings ter waarde van R100 miljard in die hawe-infrastruktuur, terminale en vraginfrastruktuur te lok. Die plan wil die hawe se jaarlikse kapasiteit vir houerhantering vinnig opstoot, en ankerplekke verdiep en verbreed sodat die grootste vaartuie ter wêreld hier kan aandoen.
In die plan word die vlootbasis van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag en die grootmaatterminaal, wat petroleum, chemikalieë, plantaardige olies en smeermiddels huisves, ook verplaas na Richardsbaai, wat dan 'n nywerheidshawe sal word. Die plan sluit ook opgraderings aan die pad- en spoorwegnetwerk rondom die hawe en die stad in om die groot hoeveelhede vragmotors wat knelpunte veroorsaak te beperk. Daarby moet die Cato Ridge-gebied ontwikkel word tot 'n privaatsektor-gedrewe nywerheidskompleks wat die N3-snelweg met die spoorlyn vanaf die hawe verbind. Daar is dus tekens dat ons uiteindelik in die regte rigting beweeg.
Vir die sitrusbedryf, soos met die res van die landbousektor, is dit noodsaaklik om gebiede te identifiseer wat verbeter moet word en om met belangrike logistieke rolspelers en die regering in gesprek te tree om oplossings te vind. Soos altyd sal Nedbank die hele landbouketting deur dié proses ondersteun en help, waar ook al ons kan. Behoorlike vervoer is die behoud van die sukses van ons landbou-uitvoerbedryf en behoort 'n langtermyn- en strategiese fokusarea vir Suid-Afrika te wees.