Prioriteite vir president Jacob Zuma se 2015-staatsredeDie bydrae is geskryf deur Johan Nortjé, ‘n navorser by die burgerregte-organisasie AfriForum. Inleiding Pres. Jacob Zuma berei sy staatsredetoespraak voor vir 12 Februarie 2015 Foto: Ntswe Mokoena, departement van kommunikasie Die staatsrede, ŉ toespraak deur die president van die Republiek van Suid-Afrika, vorm deel van die jaarlikse opening van die Parlement. Hierdie staatsrede sal president Zuma se agste een wees en streng veiligheidsmaatreëls kan verwag word nadat die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) gedreig het om die president se staatsrede te ontwrig. Die EFF vereis ŉ spesiale sitting van die Nasionale Vergadering sodat Zuma vrae oor die terugbetaling van Nkandla-geld kan beantwoord. Die Suid-Afrikaanse Versoeningsbarometer (Instituut vir Geregtigheid en Versoening) se peiling in 2013 het aangetoon dat slegs 54,5% van alle Suid-Afrikaners vertroue in die parlement as instelling het. President Zuma se lewering van die staatsrede sal ŉ maatstaf wees om te bepaal of die parlement homself van die huidige waarneembare operasionele disfunksionaliteit kan losmaak. Die burgerregte-organisasie AfriForum, is van mening dat die volgende sleutelpunte aandag in die staatsrede moet geniet. Prioriteite Suid-Afrika is ‘n semi-droë land met waterskaarste en die bestuur van die infrastruktuur vir watervoorsiening, tesame met die waterskaarste moet dringend aangespreek word. Volgens die Nasionale Waterhulpbronstrategie 2 van 2013, is ons waterbronne van buitengewone swak gehalte. Van die 223 rivier-ekosisteme word 60% bedreig, en 25% van hierdie bronne verkeer in kritieke gevaar. Meer as 60% van die 792 vleiland-ekosisteme word as bedreig beskou, waarvan 48% as kritiek geklassifiseer word. ŉ Tienjaarstudie deur die Universiteit van Kaapstad het aan die lig gebring dat skadelike sianobakterieë wydverspreid in die land is en 50 van die grootste damme hou ŉ ernstige risiko vir die gesondheid van ons mense in. Daar moet ook in ag geneem word dat ŉ politieke krisis in Lesotho, soos in 1998 en 2014, bydra tot Suid-Afrika se watertekort. Ongeveer ŉ kwart van Suid-Afrika se natuurlike water kom van Lesotho af. Die water word in Suid-Afrika deur ‘n stelsel van watertenks, damme en vervoertonnels aan die bevolking en die mynbedryf voorsien. Die land sal waarskynlik in die nabye toekoms genoop word om waterbeperkings in te stel om die gebrek aan doeltreffende infrastruktuur die hoof te bied. Die waterkrisis loop ongelukkig hand aan hand met die elektrisiteitsvoorsieningskrisis en die probleme by Eskom het ‘n groot impak op die nasionale psige. Die elektrisiteitskrisis is sedert 2008 welbekend en die president het by implikasie in die 2010-staatsrede erken dat Suid Afrika ŉ tekort aan elektrisiteit het. In dieselfde staatsrede het hy verklaar dat “tot die Medupi- en Kusile-kragstasies in werking kom, die kragnetwerk onder druk sal wees”, en derhalwe kan Zuma nie die kragkrisis op apartheid blameer nie. Munisipaliteite se skuld aan Eskom het die laaste jaar met meer as R2 miljard toegeneem. In Januarie 2014 het dié skuld R2,3 miljard beloop en teen die einde van 2014 het dit gegroei tot meer as R4,6 miljard. Volgens die Instituut vir Sekerheidstudies is koperdiefstal ‘n groot uitdaging vir Eskom se kragnetwerk, wat bestaan uit 395 419 km oorhoofse lyne, 11 018 km se ondergrondse kabels en 351 297 geïnstalleerde transformators. Volgens die voormalige minister van polisie, Nathi Mthethwa, kos kabeldiefstal Suid-Afrika ongeveer R5 miljard per jaar. ŉ Onafhanklike stelsel en mark-operateur mag moontlik in die toekoms verligting bring vir die nasionale netwerk en elektrisiteitsverspreidingsprobleme. Die Ouditeur-Generaal se verslag, wat op 15 Februarie 2014 bekend gestel is, het bevind nie een van die munisipaliteite in Limpopo, die Vrystaat, die Oos-Kaap, Noordwes kon daarin slaag om ‘n skoon oudit te ontvang nie. Pres. Zuma het beoog om die aantal matriekstudente wat met universiteitstoelating hul matriek slaag, teen 2014 tot 175 000 per jaar te verhoog. Volgens ŉ berig in Business Day op 7 Januarie 2015 het slegs 150 752 (of 28,3%) van die meer as 680 000 leerlinge wat die 2014 Nasionale Senior Sertifikaat-eksamen afgelê het, vir universiteitstoelating gekwalifiseer. Volgens die Mail & Gaurdian het die ANC beloof om 1 000 nuwe skole te bou, maar tussen April en Desember 2014 is daar slegs 89 skole gebou. Die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) speel ŉ belangrike rol in die bekamping van kriminele aktiwiteite en die vervolging van misdadigers. Drie aanklaer-base in ‘n ry kon nie hul termyn voltooi nie, insluitend Bulelani Ngcuka, Vusi Pikoli en Menzi Simelane. Dit wil voorkom of die ANC oorsigtelike instellings wil kaap om sy eie interne dispute te ontlont. Die skorsing van dié hoofde impliseer die disfunksionele aard van die NVG. ŉ Totaal van 16 259 moorde in die tydperk van Maart 2012 tot April 2013, sowel as ‘n toename van 5% in moordsake in 2014, maak dat mense vertroue verloor in misdaadbekampingsinstellings. AfriForum se voorstelle vir die 2015-staatsrede: Bronne: