EK leef met ATHS: Hoekom galop my kop?
JY LEES NOU EK leef met ATHS: Hoekom galop my kop?
Jy val mense in die rede, vroetel en peuter ... tipies kind. Behalwe dat jy groot is. Die sindroom ATHS verdwyn nie oornag op 18 nie – maar nuwe medikasie kan help.
Jou kop is soos ’n televisie wat rondspring tussen kanale - SABC1, SABC2, kykNET, e.tv . . . En die TV se afstandbeheer bly soek. Jy voel verstrooid, ongeorganiseerd, rusteloos . . . en kan om die dood nie take afhandel nie. Jou toestand het ’n lomp naam: aandag-tekort-hiperaktiwiteitsindroom (ATHS).
Daar is baie debatte hieroor, maar hoofstroom-wetenskaplikes twyfel nie dat dit wel bestaan nie. Dis neuro-biologies en meestal geneties - en nie die skuld van jou ouers, skool, rekenaarspeletjies of ’n swak dieet nie. Dit word gewoonlik met kinders geassosieer, maar jy is lankal nie meer ’n kind nie. ATHS verdwyn nie magies as jy die dag 18 word nie. Prof. André Venter, hoof van die departement pediatrie en kindergesondheid aan die Universiteit van die Vrystaat, sê na raming ly tot 8% van Suid-Afrikaanse kinders daaraan. Van hulle sal sowat 40% tot 60% as volwassenes nog simptome hê. Minder as 20% het egter medikasie nodig.
“Jy ‘ontgroei’ nie ATHS nie. Maar jy kan leer om daarby aan te pas, of dit kan só verbeter dat dit jou minder pla. Die hiperaktiwiteit verbeter beslis soos wat jy ouer word, die probleem om te fokus egter nie.“ Volgens hom sal volwassenes eerder hulp soek vir sekondêre simptome, soos depressie, ’n lae selfbeeld, kommunikasie- en huweliksprobleme.
Nuwe medikasie, die eerste nie-stimulant vir ATHS, is onlangs bekend gestel. Dis ook die eerste ATHS-medikasie wat vir volwassenes geregistreer is. Prof. Venter sê egter Ritalin word al jare lank met goeie resultate deur volwassenes gebruik. Maar jy het nou ’n groter keuse as jy ATHS het.
“Ek is 25 - en lei ’n normale lewe danksy Ritalin. Dié medikasie laat my meer selfversekerd voel. Ek weet ek is dan rustiger, meer gefokus en dus meer produktief. (Normaal! sê my kollegas.) Ek is in beheer van myself en my gedrag is meer aanvaarbaar vir ander. Daarsonder irriteer ek mense dikwels eindeloos. ’n Hartlyer het medikasie en terapie nodig om sy toestand te beheer en sy lewensgehalte te verbeter . . . ek ook. My probleem is neurologies: my brein is permanent in overdrive.
“Dit het vroeg al kop uitgesteek. Op my eerste skoolrapport staan: 'Dis nie vir Mari belangrik om take te voltooi nie.’ Ek het sommige dinge vinniger as ander kinders gesnap, maar met ander goed weer vrek baie gesukkel.
“ATHS maak my leergierig en my brein moet aanmekaar gestimuleer word. Ek vra altyd vrae - ek wil alles weet. In my werk moet ek kreatief wees en my verbeelding gebruik. Dit pas my soos ’n handskoen. Ek is altyd betyds vir afsprake want ek glo aan stiptelikheid. Maar ek het bietjie ondersteuning nodig om take te voltooi! Ek is eerder uniek as soos almal om my. Ek is mal oor motorfietse en die afgelope ses jaar ’n aktiewe biker. As dit by biking kom, kan ek ure lank konsentreer. As ek maar soveel op my skoolwerk kon konsentreer, het my pa altyd gesê.
“Op my troue het ek en my blommemeisies op ’n motorfiets die kerk binnegery. Maar die huwelik is oor, verby - ná skaars drie jaar. Toe ons getroud is, was ons naïef genoeg om te glo dat dinge sal verander, dat al die probleme en issues oornag sal verdwyn.
Sy twee meter lange lyf krul gemaklik in die rusbank se kromming. Sy hande is groot, met fyn sproetjies. Mooi hande. Dit beduie, vat hier, peuter daar. Dis die enigste uiterlike teken van sy kop wat aanmekaar weghol - soos ’n steeks perd gedurig ingetrek moet word.
“Dis wat aanmekaar in jou kop gebeur wat jou anders maak. Jou kop galop, galop . . . jy smag daarna om daarvan weg te kom. Maar dit volg jou oral - selfs as jy met vakansie is.
“Ander mense se koppe werk stadiger. Jy kan nie jou behoeftes vinnig genoeg oordra nie. Jy raak gefrustreerd met jouself - én met hulle. En die oomblik kan jou maklik meesleur. Hiperaktiewe kinders gaan heeltemal oorboord en hul ouers vra: ‘Nou hoekom het jy dit gedoen?’ En jy weet nie hoekom nie, jy het net.
“Dis moeilik vir ’n ouer . . . jy wil nie ’n sielkundige debat met ’n sesjarige voer oor hierdie toestand wat hy het nie. Soos wat die kind ouer word, moet daar tog maniere wees om aan hom te verduidelik hoekom hy ‘anders’ is - en dat dit nie ’n big deal is nie. Ek het hier teen hoërskool geweet wat aangaan. Teen daardie tyd het ek Ritalin gedrink net wanneer ek moes studeer. Ritalin het nie vir my gewerk nie. Dit werk soms wel vir ander kinders. Dis erg genoeg as jy op en af en op en af bons. Ritalin help ’n paar uur, maar los jou dan soos ’n warm patat. Sterkte as sesuur nader kom. Want jy kan dit nie ná vyf neem nie, dis ’n stimulant en jy sal nie kan slaap nie. Ek het baie angstig geraak: Ritalin bring dit na vore. Daar het ’n tyd gekom toe ek besluit het: liewer nie. Ek wou nie so sleg voel nie.