Duur Covid-19-‘wondermiddel’ vergaan in SANW-stoorMedikasie vir Covid-19 word in ‘n inloop-yskas gestoor. (Foto: Verskaf) Sowat ŉ miljoen dosisse van ŉ sogenaamde wondermiddel teen Covid-19 word reeds sedert April verlede jaar in ŉ verkoelde weermagstoor in die weste van Pretoria geberg. Luidens beriggewing het die weermag dit onwettig ingevoer en die produk is nie in Suid-Afrika geregistreer nie. Rapport het die afgelope naweek berig dat sowat 40% van die besending reeds tot niet is omdat ŉ deur van die koelkamer waarin dit geberg word, glo oopgelaat is. Die weermag het egter kort ná die berig verskyn het, ontken dat dit die geval is. ŉ Voorlopige verslag van die ouditeur-generaal (OG) wat tans vir kommentaar by die weermag en die departement van verdediging is, bevat egter foto’s wat wys dat die verkoelingsketting wel aangetas is en dit verwys ook na sowat 40% van dié medisyne wat daardeur geraak is. Maroela Media het dié verslag onder oë gehad. Kubaanse medici by die lughawe in Havana, Kuba (8 Junie 2020) (Foto: Ismael Francisco/Pool via AP) Daar is verlede jaar wyd berig oor die antivirale middel, Interferon alfa-2b, wat die weermag teen sowat R300 miljoen uit Kuba ingevoer het sonder om vooraf die vereiste toestemming by die beheerliggaam vir gesondheidsprodukte (Sahpra) te kry. Die middel word in Kuba deur die Center for Genetic Engineering and Biotechnology of Havana onder die naam Heberon Alfa R vervaardig. Die militêre bevelsraad van die SANW het Donderdag in ŉ verklaring gesê Heberon Alfa R is as ŉ noodmaatreël aangekoop nadat Covid-19 verlede jaar in die land uitgebreek het. Luidens die verklaring is samesprekings onder meer met die Kubaanse en Chinese weermag gevoer en objektiewe data het getoon dat daar by meer as 8 000 gevalle in Kuba, Pakistan, Iran, die Oekraïne en Brasilië ŉ verbetering was nadat die middel gebruik is. Heberon Alfa R verskaf egter slegs verhoogde beskerming teen Covid-19 en longontsteking kan byvoorbeeld nie daarmee behandel word nie. “Die SANW het pro-aktief opgetree omdat dit algemeen aanvaar word dat die weermag die laaste verdedigingslinie in alle lande is,” sê die weermag se woordvoerder, lt.kol. Hamilton Ngubane, in die verklaring. Interferon alfa-2b word vir sekere kankers en virussiektes soos hepatitis B voorgeskryf, maar die Kubaanse produk is glo in daardie land met groot sukses vir die behandeling van Covid-19-pasiënte gebruik. (Argieffoto: SJ Objio/Unsplash.) Die Kubaanse sentrum se streekbestuurder vir Afrika en die Midde-Ooste, Ana Blanca Torres Minkova, het uit Havana aan Maroela Media gesê dat die sentrum bewus is dat Heberon Alfa R nie in Suid-Afrika geregistreer is nie en dat die owerhede nie die gebruik van die middel vir Covid-19-pasiënte aanbeveel nie. Sy wou nie verder uitwei oor die onderhandeling nie. Die middel is nie deur die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) vir gebruik teen Covid-19 goedgekeur nie en ook nie by Sahpra geregistreer of plaaslik aan kliniese proewe onderwerp nie. Volgens die OG se voorlopige verslag het die weermag die middel juis ingevoer om dit as deel van kliniese proewe op weermaglede met Covid-19 te toets, maar ook daarvoor is nie vooraf toestemming by Sahpra verkry nie. Die weermag voer egter in sy verklaring aan dat die militêre gesondheidsdiens ŉ seksie 21-aansoek by Sahpra ingedien het om toestemming te kry om die middel te gebruik en dat die aansoek in Oktober verlede jaar goedgekeur is “vir die doel waarvoor aansoek gedoen is”. Die OG se verslag maak ook melding van die betrokke seksie 21-aansoek, maar spesifiseer dat Sahpra slegs goedkeuring gegee het om Heberon Alfa R op ŉ enkele lid van die weermag te gebruik en dat tien van die sowat een miljoen dosisse wat aangekoop is, gebruik is om die weermaglid te behandel. Arfgieffoto Die OG sê militêre amptenare het feitlik elke wet wat die invoer en registrasie van medisyne in Suid-Afrika beheer, verbreek en dat slegs sowat 6% van die onwettige besending genoeg sou wees om die proewe uit te voer, sou dit wel goedgekeur word. Dit kom dus daarop neer dat byna 900 000 dosisse te veel óf vir ander onbekende doeleindes aangekoop is. “Die hoeveelhede is doodeenvoudig absurd,” sê die DA se skaduminister van verdediging, Kobus Marais. “Die DA is kwaad en onvergenoegd oor die ongedissiplineerde wyse waarop die militêre bevelsraad opgetree het. Hulle het doelbewus en soos rampokkers Kubaanse medisyne onwettig in die land ingesmokkel, aan boord van die gehuurde SAL-vlug wat in April met die Kubaanse mediese span op die Waterkloof-lughawe geland het om die departement van gesondheid tydens die Covid-19-pandemie by te staan.” Die OG het bewyse van minstens drie besendings van die middel gevind, maar die weermag het feitlik geen invoerdokumente vir die oudit beskikbaar gestel nie. Die grootste deel van die R300 miljoen-rekening vir die invoer van die middel is ook nog nie betaal nie. Maroela Media het betroubaar verneem dat geen afdeling in die weermag tans verantwoordelikheid vir die aankoop en die uitstaande rekening wil aanvaar nie. Die minister van verdediging, Nosiviwe Mapisa-Nqakula, het vroeër aangekondig dat sy ŉ onafhanklike paneel aangestel het om die verkryging en aankoop van die ongeregistreerde medisyne te ondersoek.