Op legendes soos oom Tol – en op liefde | Netwerk24
Deur Aniki Joseph 26 November 2019 00:00
'Heroes get remembered, but legends never die." Só sê die Babe Ruth-karakter in die fliek The Sandlot.
Een van die ikoniese tonele in die epiese rolprent Legends of the Fall is die oomblik dat die trein ingestoom kom. Glimmend swart. Donkergrys rookpluime hoog opgestapel teen die blou lug en spierwit stoomwolke wat sywaarts ontsnap langs die voorste deel van die lokomotief.
Die beeldskone Susannah, wat met haar wit breërandhoed uit die trein klim, verteenwoordig die begin van die verlies van onskuld en die seisoene van 'n aangrypende liefdesverhaal te midde van drie broers se soeke na geregtigheid in 'n wêreld wat kop verloor.
Dalk is dit my liefde vir treine, maar daardie oomblik dat ons oor die grys klippies na die stasiegebou stap, herleef ek dié toneel in my gedagtes. Dit is 'n soel aand in November in die Jakarandastad. Die afwagting is groot. Ons word hartlik ontvang op die rooi tapyt terwyl 'n kameralig flits. Bloedrooi roos vasgespeld teen die bors. Vonkelwyn in die hand. Die ou stasiehorlosie dui die tyd in vet swart strepe aan. Ons is betyds. Die trein ook.
Die lang fluit bereik ons ore voordat ons die lokomotief sien, maar dan breek die langverwagte oomblik aan! Anders as die jong Susannah wat in daardie toneel aan die begin van haar lewensreis was, het ek vele seisoene op my lewenspad beleef. Ek en die liefde het mekaar baie jare gelede reeds gevind.
Nostalgie het 'n manier om 'n mens verder te laat reis as wat die sintuie in die oomblik ervaar . . .
Buite deur die ruite skuif die nag verby. Die reuk van egte leersitplekke, die warmbruin houtpanele, die proteas op die tafels, die swaar silwer eetgerei en die porselein op spierwit tafeldoeke is gehul in die spel van sagte kerslig. Terwyl professionele sjefs 'n vyfgangmaaltyd voorberei, kuier gaste met die beste Suid-Afrikaanse wyne aan boord van die luukse hotel op wiele. Die trots van Afrika.
Ek beleef weer Oom Christoffel in my geestesoog. Sout van die aarde. Op 81 jaar het sy lewensreis tot 'n einde gekom. Tydens een van my laaste kuiertjies met hom haal hy sy treinboeke en vergeelde foto's uit. "Dit is joune. Ek wil dit graag vir jou gee." Iewers op 'n stokou almanak met treinfoto's het hy 'n pyl getrek en geskryf: "Oom Tol as lokomotiefinspekteur staan agter die stoker in die kajuit van lokomotief 2702-190."
Op die agterblad van Commemorating 150 years of Rail in South-Africa 1860-2010 het hy kruisies gemaak teenoor die roetes waarop hy gereeld gewerk het. Jan-Kempdorp na Pudimoe. Kamfersdorp na Hotazel. Hy was kromgetrek deur jare se werk in wind en weer, maar wanneer hy van sy lewe met treine vertel het, het daar 'n lig in sy oë geskyn. Tot aan die einde.
Laataand plaas my hartsmens sy hand oor myne op die tafel, lig sy glasie likeur en sê: "Dankie dat jy my gekies het vir jou reis deur die lewe. Op legendes soos Oom Tol en op liefde!"