Nuuskommentaar: Staastsrede-tradisies | Die Nuus in Afrikaans - Koerant.co.za
Donderdagaand vind pres. Jacob Zuma se staatsrede plaas, en dit hou vir Suid-Afrikaners veel meer in as bloot dat die sepie, 7de Laan, se skedule dan verskuif.
Tipiese staatsredes soos ons dit vandag ken, het eintlik eers in 1913 in die VSA posgevat, en sedertdien wêreldwyd baie tradisieryk ontwikkel. In die post-1994 Suid-Afrika het die groot vertoon wat daarmee saamgaan besonder inval gevind, sodat daar selfs soortgelyke provinsiale en selfs munisipale redes is.
Inhoudelik stel hierdie redes egter baie teleur. Dit is nie werklike redes wat die stand van die nasie uitbeeld nie – dit is eerder vae belofteslagvelde, en oordrewe aansprake op sukses wat die botoon voer. Dit word gereeld as visieloos en inspirasieloos beskryf.
Suid-Afrikaanse staatsredes, veral sedert oud-pres. Thabo Mbeki die sogenaamde Afrika-agenda op die tafel geplaas het, dien ook meer om die Afrikaner verder in sy eie land te vervreem. Staatsredes is daarenteen eintlik veronderstel om nasionale eenheid te stimuleer en nasionale trots te skep.
Die komende staatsrede bied aan pres. Jacob Zuma die geleentheid om as staatshoof bo die interne ANC-kwessies uit te styg. Trouens, die werklikheid oor hoe die globale ekonomiese krisis Suid-Afrika raak, vereis dit. Hy kan ook baie regeerkapitaal wen deur sy verwysings na nasionale dialoog in sy toespraak tydens die ANC se eeufees verder te voer. Bykans alle belanghebbendes is op rekord dat hulle dit verlang, en dat selfs ‘n opvolgskikking verwelkom sal word. Die bal is nou in die president se hande – hy kan dit laat val, of hy kan dit lug gee en die wedstryd volgens internasionale reëls laat begin.
Volledige evaluasie hieronder
Donderdagaand lewer president Jacob Zuma sy staatsrede – ‘n gebeurtenis wat baie belangriker is as die blote feit dat die TV-sepsie, 7de Laan, se kyktyd geraak word.
Tog is staatsredes ‘n betreklike nuwe verskynsel.
President George Washington het so ver bekend die eerste staatsrede, in Engels bekend as die “State of the Nation”-adres gelewer. Dit was baie kort, en was gedoen omdat die Amerikaanse grondwet bepaal dat die president van tyd tot tyd die nasie oor die stand van sake moes inlig.
Oor die jare het die inhoud van staatsredes baie begin verskil, nuwe tradisies is gevestig, terwyl die ontwikkeling van mediategnologie ook nuwe eise en geleenthede gestel het. Vandag word dit as van soveel simboliese waarde beskou dat die geleentheid dikwels deur diplomate bygewoon word.
Omdat die staatsredes in baie lande deur monarge en staatshoofde, eerder as regeringsleiers gelewer word, het die verwagting ontstaan dat ‘n staatsrede bo partypolitiek moet uitstyg, en die nasionale kohesie en belange moet dien. Waar die regeringshoof en die staatshoof in dieselfde persoon gesetel is, is die verwagting dus groot dat die persoon dit in sy hoedanigheid as staatshoof sal lewer, hoewel regeringshoofde ook ‘n beleidsoorsig sal lewer. In die VSA in besonder tree die staatshoof in al sy ampte op – ook as regeringsleier, hoofdiplomaat, hoofaanvoerder van die weermag en die hoof-wetgewer.
Wêreldwyd, onder die invloed van praktyke dat staatshoofde dikwels nie veel meer as simboliese ampte beklee nie, is die bedoeling egter dat die staatshoof by dié geleentheid die parlement en die nasie toespreek.
Kenners van staatsredes het drie hoofkenmerke daarvan geïdentifiseer – beoordeling van openbare waardegedrewenheid, ‘n feitelike oorsig en beleidsvoorstelle.
Elders ter wêreld is die staatsrede die produk van ‘n omvattende spanpoging van kundiges binne en buite die regering. Trouens, dis selfs protokol dat die vernaamste bydraers eresitplekke in die galery inneem, gewoonlik in die geselskap van die land se eerste dame. Hulle kry dan ook in die staatsrede self spesiale vermelding.
Pres. Jacob Zuma se staatsredes word gewoonlik, soos sy toesprake in die algemeen, deur futloosheid en visieloosheid gekenmerk. Jaar vir jaar word dit as ‘n ongemaklike eierdans beskryf waar sy toespraakskrywers moeite het om uiteenlopende en teenstrydige verkiesingsbeloftes aan verskillende gehore, met mekaar te sinchroniseer in juis hierdie toespraak waar almal by wyse van spreke, in dieselfde gehoor sit.
Juis omdat pres. Zuma se kop in sy eie party op die blok is, sal hy waarskynlik sensitiewe kwessies vermy, maar terselfdertyd die gehoor aanspreek waar hy meen hy sy sterkste ondersteuning kan monster.
‘n Tipiese sensitiewe kwessie wat waarskynlik vermy sal word, is dié van Julius Malema. Daar kan geen twyfel wees nie – die twee weke tyd wat Malema en kie het om versagtende omstandighede voor te hou terwyl hul posisies voorlopig onaangetas bly, is doelbewus so gekies om die staatsrede daarvan te insuleer. Die kanse is immers baie skraal dat Malema juis nou die weerlig op hom sal trek met ‘n onfatsoenlike uitspraak, terwyl Malema se ondersteuners in suspensie gehou word omdat Malema se posisie nog formeel onaangetas is.