Mmegi Blogs :: Ga se go atla
E rile go bona e ka se ka ya kgona morwalo wa go tlhabolola lefatshe e le nosi, puso ya tla ka mogopolo wa Dikomiti Tsa Ditlhabololo Tsa Metse (Village Development Committees/VDCs).
By Sebofo Motshwane Fri 02 Nov 2018, 15:09 pm (GMT +2)
Mogopolo ya nna gore, a e re puso e lwela tse e leng tsa lefatshe le setshaba ka kakaretso, dikomiti tse tsone di lwele go tlhabolola metse ya tsone; metse e di leng mo go yone.
Go dira ditiro dingwe tsa ditlhabololo, dikomiti tse, di tlhokana le madi. Madi a di a bone kae, jang? Tsela nngwe ya go bona madi a, ke gore dikomiti di aga matlo mme di a hirise. Fela jaaka batho ba bangwe, dikomiti di batle madi a a dumalanyweng, a duelwa kgwedi le kgwedi, gore le tsone di tle di bone gore di ka nna tsa thiba jang.
E re fa go ka nna jalo, mosepele o tswelele sentle, le kgang go se ke go nne le epe. Mme ka dilo ga di ke di nna di tsamaya sentle ka nako tsotlhe, re utlwa fa kwa metseng mengwe ya Tswapong, seemo e le se sele. Ga twe koo, batho bangwe ga ba duele matlo a VDC, ba saletse kwa morago ka madi a mantsi fela thata.
Re utlwa gore, kwa Mosweu, madi ao otlhe ke dikete tse di lesome le motso (P11, 000. 00). E le a lobaka lo lo kae? Ga twe ke a go tswa ka ngwaga wa 2014 go tla go fitlha gompieno. Gongwe o botse gore, one madi a, a bolelwa a le mantsi jaana, ke a eng? Go bolelwa fa madi a, e le a matlo a boroko a ferabobedi, le a marekisetso a le mane. Matlo a otlhe a nne lesome le bobedi mme go se ke go rone gore madi a one a bo a le mantsi jalo. Go sale foo, go utlwala fa bontsi jwa madi a, a kolotiwa ke beng gae; ke gore, batho ba one motse wa Mosweu. Ga twe modulasetilo wa komiti a re, selo se, se hutsafatsa thata ka beng gae e ka bo e le bone sekao sa tse di molemo. Re dumalane le ene gore selo se, ga se a siama ka jaana se ka tsosa dikgang. E re baeng ba emelwa ka dinao gore ba duele, ba tseye gore, ba bonwa pala e e mo mpeng; ba kgethololwa fela ka gore ga se beng gae. Go se ke go nne monate.
Mme kwa metseng e mengwe gone go ntse jang? Fela jaaka re utlwile, go bolelwa fa le koo selelo se ntse se le sengwefela. Pego ya re, kwa Maunatlala, komiti ya ditlhabololo e na le matlo a boroko a le masome mabedi le boroba bongwe. Mme ka batho ke bao ba nna fela ba sa duele, ba thubile kobo segole, sekoloto ke dikete di supa (P7,000) e le madi a go tswa kwa go 2016, go tla go fitlha ngwaga ono.
Re dumalane le komiti gore, madi a, a mantsi thata. One madi a, a batlelwa eng? Re utlwile e
bile re itse gore, madi a, a batlelwa go dira ditiro tsa ditlhabololo tsa metse. Gore ditlhabololo di nne teng, di tswelele pele, ke gore madi a nne teng.
Fa madi a se yo, go nna thata gore ditlhabololo di ka tswelela. Mme a a bolelwang a kolotiwa a le mantsi jaana, go bo go raya gore, a bofelela dikomiti mabogo ka kwa morago; ga di kgone go dira sepe. Se se botlhoko e nne gore, e tlaa re komiti e sa kgone go dira, e nyadiwe, e bonwe e se komiti ya sepe.
Mme tota e leka, fela e gogelwa morago ke batho bangwe, bangwe ba bone jaaka re utlwa, e le beng gae. Go nne botlhoko thata fa le bone bao, ba ka tsena mo shomong ja go nyatsa komiti ba re ga e dire sepe. E bo e ka dira jang, ba sa e neye se e tshwanetseng go dira ka sone?
Seo, ba se itibatse. Polelo ya re, ka sone seemo sa go nna jaana, matlo mangwe kwa Maunatlala a ne a shafadiwa ka madi mangwe a ditlhabololo mme a se ka a felela ka komiti ga e na madi. Motswana a re, se, ke poela morago.
Ga re a tsamaela gope kgakala, re ntse re ikamile Dikgang (Daily News/Phalane 05 2018) mme re fitlhela pego e ya Dikomiti tsa Ditlhabololo tsa Mosweu, le metse e mengwe e e bolelwang, mo go yone. Fa e bua ka fa dikomiti tse di lekang ka teng go batla madi a a kolotiwang ale, Dikgang/Daily News ya re;
‘Kwa Maunatlala gone…..go kolotiwa dikete…..mme maiteko a go phutlha dikoloto ga a tswe dipe.’
Re nne re re, tlhoma temana e matlho mme o tlaa bona lefoko ‘phutlha.’ Re botse gore, wena wa reng ka lefoko le; a le dirisitswe sentle? Re re, nnyaa, Setswana ga se na lefoko la go nna jaana.
O bo o ka botsa gore, le e leng lone lefoko la Setswana ke lefe, le le ka bong le dirisitswe sentle? Pele ga re ka araba potso e, a re re, go na le lefoko ‘ phutlhama,’ le raya go wa. Mme ka re na le lefoko le, gongwe bangwe ba ka tsietsega, ya re ba bua ka go kokoanya, go kgobokanya, ba re ke go phutlha; ba re, ba a phutlha jaaka Dikgang/Daily News e bua.
Nnyaa, Setswana ga se bue jalo. Fa re kokoanya, re kgobokanya, ga re re, re a phutlha. Ra reng? Ra re, re a phutha, ‘l’ yo o mo go phutlhama yole, re mo latlhe. Re re, Morwadi o phutha marotse kwa tshimong; Purere o ile go phutha dikgomo go tla go di gorosa. Jaanong, a re itse jalo gore, fa godimo fale, lefoko la nnete ke go phutha, e seng go phutlha.