Die Rusland-Oekraïne-oorlog: Waar staan ander BRICS-lidstate?Deur prof. Theo Neethling Vlag van Rusland (Foto: Evgeni Tcherkasski/Pixabay) Die Suid-Afrikaanse regering is uit verskeie oorde skerp gekritiseer is omdat hy al herhaaldelik geweier het om Rusland vir sy inval in Oekraïne te veroordeel. Heelwat akademici, joernaliste en ander kommentators – ekself inkluis – het reeds aangevoer dat Suid-Afrika meer ideologies as ekonomies dink en byvoorbeeld nie rekening hou met die Biden-administrasie in die VSA se positiewe ingesteldheid teenoor Suid-Afrika nie. Uiters gunstige handelsvoordele wat die VSA vir Suid-Afrika bied, word ook nie hoog genoeg aangeslaan nie. Trouens, dit lyk soms asof Suid-Afrika sy bes doen om die VSA op ŉ afstand te hou en selfs verkeerd op te vryf. Die Suid-Afrikaanse regering daarenteen hou vol dat hy neutraliteit handhaaf teenoor die oorlog in Oekraïne. Tog het die Suid-Afrikaanse regering in Januarie vanjaar die Russiese minister van buitelandse sake, Sergei Lavrov, vriendelik in Pretoria ontvang en in Februarie sy vloot saam met die Russiese en Chinese vlote aan ŉ vlootoefening aan die kus van KwaZulu-Natal laat deelneem. Dit hou uiteraard verband met die feit dat Suid-Afrika ŉ BRICS-lidstaat is en dit hoog op prys stel. Wat egter ook waar is, is dat BRICS openlik verbind is tot die skep van ŉ wêreldorde waarin die VSA en Europa toenemend minder dominant as politiek-ekonomiese pasaangeërs sal optree. Dit bring die vraag na vore: in welke mate stem Suid-Afrika se standpunt oor president Vladimir Poetin en Moskou se oorlog in Oekraïne ooreen met dié van die ander BRICS-lidstate? Daar is immers baie ideologiese gemene grond tussen die vyf lidstate oor talle belangrike sake in die wêreldpolitiek. Die Brics-lande se vlae. (Foto: Pixabay) As die vyfde grootste ekonomie in die wêreld word Indië met sy groeiende ekonomie wyd bestempel as een van die wêreld se opkomende ekonomiese reuse. As die grootste demokrasie in die internasionale gemeenskap en ŉ verwagte toekomstige supermoondheid is dit ŉ belangrike moondheid in die wêreldpolitiek. Vanuit ŉ Westerse oogpunt was die Indiese standpunt oor Oekraïne vir veral die VSA – met wie Indië in ŉ strategiese bondgenootskap is – ŉ groot teleurstelling. Indië het van meet af aan geweier om Rusland te veroordeel en telkens buite stemming gebly wanneer Moskou veroordeel is in die VN se Algemene Vergadering. Vir kritiese Westerse waarnemers was dit verbasend dat Indië, wat vanweë sy koloniale verlede sterk anti-koloniale standpunte huldig, nooit bereid was om Moskou se neo-imperiale neigings te veroordeel nie en inderwaarheid onsimpatiek teenoor Oekraïne voorgekom het. Pres. Cyril Ramaphosa en die Indiese eerste minister Narendra Modi (Nieu-Delhi, Indië) (Foto: Yandisa Monakali/DNS) Vir eerste minister Narendra Modi is dit egter ŉ saak van: “Indië is aan die kant van vrede en sal daardie posisie handhaaf”. Wat meer is, is dat Indië selfs onregstreekse ondersteuning bied aan Moskou in dié opsig dat olie-invoere vanaf Rusland na Indië sedert die inval in Oekraïne tienvoudig verhoog het, terwyl kunsmis-invoere agtvoudig toegeneem het. Daarmee het Rusland een van Indië se drie grootste olie-invoerders geword en opgeskuif van die 17de plek in 2021 na die 3de plek. Geen wonder dat waarnemers Indië se verhouding met die VSA nou as een van “strategiese ambivalensie” beskryf nie. Brasilië is eweneens ŉ interessante geval. Kort na die Russiese inval in Oekraïne het die Brasiliaanse regering van voormalige president Jair Bolsonaro by monde van sy minister van buitelandse sake dit duidelik gemaak dat Brasilië “onpartydig” en “aan die kant van wêreldvrede is” en geen kant gaan kies in die oorlog nie. Bolsonaro het Westerse leiers ook vies gemaak met ŉ besoek aan Moskou kort voor die Russiese inval waar hy sy “solidariteit met Rusland” betuig het. Wat betekenisvol is, is dat Bolsonaro dit duidelik gemaak het dat die lewering van Russiese kunsmis vir die reuse-landbousektor in Brasilië onontbeerlik is. Lula da Silva, die president van Brasilië. Foto: Ricardo Stuckert/Presidência da República. Ná die oorname van president Luiz Inácio Lula da Silva in Januarie 2023 het waarnemers treffend geskryf dat Lula (soos hy algemeen bekend is) in alles wegbeweeg van sy voorganger se beleid – behalwe die land se standpunt aangaande die oorlog in Oekraïne. Dit het duidelik geword tydens ŉ onlangse besoek van die Duitse kanselier Olaf Scholtz aan Brasilië as deel van ŉ lank uitgestelde EU-Mercosur-gesprek oor politiek en handel. Trouens, daar is gerapporteer dat die gesprek tussen die twee staatshoofde suur geraak het nadat Lula die oorlog in Oekraïne aangeroer het en Duitsland se besluit om die Oekraïnse weermag met wapens en ammunisie te hulp te kom, verwerp het. Lula het trouens aangevoer dat Oekraïne ŉ rol gespeel het in Poetin se besluit op militêre optrede, hoewel hy Moskou se besluit as ŉ “klassieke fout” bestempel het. Onlangs het Lula hom sterk begin beywer vir bemiddeling tussen Rusland en Oekraïne. Heelwat waarnemers beskou dit as ŉ poging om Brasilië – as die ekonomiese reus in Suid-Amerika – sterker op die internasionale politieke front te laat vertoon. Lula het trouens ook ander belangrike rolspelers, waaronder Indië, China en Indonesië by bemiddelingsgesprekke ingesluit. Selfs die staatshoofde van die VSA en Frankryk, presidente Joe Biden en Immanuel Macron, is by gesprekke betrek. Wat egter ook genoem moet word, is dat Brasilië by die VN se Algemene Vergadering, anders as ŉ jaar gelede, hom in Maart 2023 wel geskaar het by daardie lande wat Russiese aggressie teen Oekraïne in ŉ resolusie veroordeel het. Andersins bly Brasilië se standpunt steeds dieselfde en word daar volgehou dat die land geeneen van die twee partye in die konflik, Rusland en Oekraïne, steun nie. Die belangrikste BRICS-lidstaat is uiteraard China as die wêreld se tweede grootste ekonomie. China het deurgaans volgehou dat hy die beginsels van objektiwiteit en onpartydigheid teenoor die oorlog in Oekraïne handhaaf en nie een van die twee strydende partye bo ŉ ander stel nie. Die amptelike Chinese standpunt is een van “pro-Russiese neutraliteit” en geen VN-resolusie waarin Moskou veroordeel word, word gesteun nie. Russiese president Wladimir Poetin vergader op 21 Maart 2023 met China se president Xi Jinping by die Kremlin in Moskou. (Foto: Sergei KARPUKHIN / SPUTNIK / AFP) China was egter ook nog altyd gekant teen Westerse sanksies wat teen Rusland ingestel is en het die VSA trouens van boeliegedrag beskuldig. Dit is ook interessant dat Russiese olie-uitvoere na China in die afgelope tyd sodanig toegeneem het dat Rusland nou bo-aan die lys is as top olie-uitvoerder na China. Trouens, handel tussen China en Rusland het in alle opsigte sterk toegeneem. Die Chinese standpunt aangaande die oorlog in Oekraïne is dat NAVO se sogenaamde ooswaartse uitbreiding die katalisator vir die konflik was, ofskoon China nooit openlik ŉ positiewe standpunt oor die Russiese inval uitgespreek het nie. China is duidelik daarop uit om Moskou se goedgesindheid as ŉ bondgenoot teen die VSA en Europa te behou, maar terselfdertyd nie die indruk by die Weste te skep dat hy die Russiese oorlogspoging in Oekraïne regstreeks steun nie. Trouens, daar kan selfs afgelei word dat Beijing die oorlogspoging implisiet afkeur. In alles poog China dus om Rusland se bondgenootskap te behou, maar nie enige indruk te wek dat hy Moskou se militêre aggressie steun nie. Russiese president Wladimir Poetin neem deel aan die XIV BRICS-beraad via ‘n video-oproep, in Moskou, op 23 Junie 2022. (Foto: Mikhail Metzel / SPUTNIK / AFP) Uit die bostaande is dit duidelik dat Suid-Afrika se skynbaar dubbelsinnige standpunt min of meer in ooreenstemming is met die drie bogenoemde BRICS-lidstate. Dit verklaar ook minstens ten dele waarom die Suid-Afrikaanse regering so hardnekkig aan sy standpunt vasklou en nie sonder meer na die pype van Westerse lande dans nie. Na alles is Suid-Afrika verbind tot die BRICS-ideale en die Suid-Afrikaanse regering se ideologiese verbintenis tot BRICS is iets wat kritici goed moet begryp sover dit Suid-Afrika se buitelandse beleid aangaan. Voorts verklaar dit ook gedeeltelik waarom Rusland dit regkry om sy oorlogspoging voort te sit.