Sabinet | The Richtersveld and Mabo (no 2) cases : resurrecting the lex loci of British imperial law
n Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg - The Richtersveld and Mabo (no 2) cases : resurrecting the lex loci of British imperial law
Source : Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Volume 2011, Issue 4, Jan 2011, p. 730 - 740
Die Richtersveld- en Mabo (No 2) -beslissings: die herlewing van die lex loci van die Britse imperiale reg
Die kolonisasie deur Europese state van lande reeds deur inheemse groepe bevolk, het heelwat probleme vir die koloniale magte en hul opvolgers geskep. Hoe moes die verwagtings van die inheemse groepe met die van die koloniale heersers versoen word? Hierdie aangeleentheid is in 1992 deur die hooggeregshof van Australië en in 1993 deur die hoogste hof van appèl van Suid-Afrika met die Mabo (No 2) - en die Richtersveld- beslissings aangespreek.
Hierdie twee beslissings is van die mees beduidende en omstrede beslissings in die Australiese en Suid-Afrikaanse regsgeskiedenis. Nie alleen het beide howe die toepassing van die terra nulliusleerstuk op Australië en die Richtersveld verwerp nie, maar het ook bevind dat sg inheemse titel op grond die Britse kroon se soewereiniteitsoorname van Australië en die Britse anneksasie van die Richtersveld (wat later deel van die Kaapkolonie geword het) oorleef het. Beide howe se uitgangspunt was dat as Brittanje 'n gebied verower het, dan het die reg van die verowerde gebied bly voortbestaan totdat die veroweraar dit verander het. Hierdie beginsel van die Britse staatsreg is gevestig met die Engelse beslissings Calvin's Case 7 Coke's Reports 1 en Campbell v Hall 1774 1 Cowper 204 en albei howe het hul daarmee vereenselwig.
Albei howe het egter weinig, indien enige, motivering aangebied vir hul siening dat die beginsels neergelê in Calvin's Case en Campbell v Hall steeds in die een-en-twintigste eeu toepassing vind. Die howe se benadering wat hierdie punt betref is lukraak en uiters oppervlakkig uiteengesit. Alhoewel met hierdie uitgangspunt van die twee howe saamgestem word, sou 'n meer deurdagte en breedvoerige uiteensetting deur die howe van hul siening in die uitsprake verwag word, veral gesien die kontroversiële aard van die twee beslissings en die gevolge wat die twee beslissings vir Australië en Suid-Afrika inhou. Beide uitsprake laat, met respek, 'n leemte. Die doel van die artikel is om te poog om hierdie leemte te vul en die howe se uitgangspunt meer breedvoerig te verwoord en juridies 'n meer omvangryke basis te gee. Die geskiedenis en ontwikkeling van die Britse staatsregtelike beginsels met betrekking tot die lex loci (plaaslike reg) van verowerde gebiede word aangeraak. Daar word ook gewys op die praktiese toepassing van die lex loci-beginsel in verskeie vorige Britse koloniale gebiede soos die Karibiese Eilande, Wes-Afrika en Indië. Alhoewel Australië en Suid-Afrika konstitusioneel verskillend ontwikkel het, is die juridiese uitgangspunt betreffende sg inheemse titel op grond dieselfde.