AFRIKAANSE OPSOMMING: Die doel van hierdie ondersoek is om die persepsies en voorkeure van plaaswerkers, woonagtig op plase in die Devonvallei/ Stellenboschkloof ("Devonkloor) area, met betrekking tot huiseienaarskap te ondersoek. 'n Ondersoek soos hierdie is vir meer as een rede belangrik: In Suid-Afrika is die instelling van "gekoppelde behuising" op plase waarskynlik die faktor wat die meeste bydra tot plaaswerkers se afhanklikheid van plaaseienaars en laasgenoemde se kontrole oor die werker en sy gesin. Hierdie kwesbaarheid van plaaswerkers is in die afgelope aantal jare versterk deurdat plaaseienaars, in veral die Wes-Kaap, 'n meer "besigheidsgeoriemteerde" houding rakende plaaswerkerbehuising ingeneem het. Daar word verwys na die "produktiewe huis" in die sin dat daar van alle geskikte inwoners van die huis verwag word om hulself beskikbaar te stel vir diens op die plaas, veral gedurende oestye. Hierdie mense (en veral vroue) word op hierdie manier die geleentheid van 'n permanente, beter betalende betrekking buite die plaas ontneem. Hierdeur word die "menslike" sy van paternalisme toenemend afgeskaal. Vir die eerste keer in Suid-Afrikaanse geskiedenis bestaan daar egter nou die geleentheid om hierdie afhanklikheid te verbreek of ten minste te verminder. Dit is die resultaat van 'n verskeidenheid van faktore waarvan die belangrikste die regering se nuwe subsidieskema vir plaaswerkers is. Laasgenoemde kom daarop neer dat plaaswerkers vir 'n bedrag van R 15 000 by die Departement van Grondsake aansoek kan doen ten einde 'n huis of grond te bekom. 'n Ander onlangse verwikkeling wat plaaswerkers se afhanklikheid verminder, is die konsepwetgewing rakende die sekerheid van besitreg. Dit gee veral vir ouer plaaswerkers sekuriteit van verblyf op die plaas waar hulle vir tien jaar of !anger gewerk het. Oat plaaswerkers bekommerd is oor hul heenkome by aftrede en graag oor woon-sekuriteit wil beskik, is nie 'n geheim nie. Om hierdie behoefte egter effektief aan te spreek, moet finansie~l haalbare behuisingsalternatiewe uitgewerk word. So sou voorsorg-/pensioenskema uitbetalings byvoorbeeld met die regering se huissubsidie gekombineer kon word om eie titel vir werkers te bekom. Ewe belangrik vir die leefbaarheid van so 'n projek is dat plaaswerkers se houdings en voorkeure ten opsigte van behuising in ag geneem word. Om dit te peil, is die primere doel·van hierdie studie. Die eenheid van analise in hierdie studie is die huishoof (manlik of vroulik) wat op die plaas woon, in 'n permanente kontraktuele verhduding staan met die plaaseienaar en terselftertyd lid is van een van die Devonkloof se voorsorgfondse. 'n Ewekansige steekproef van 93 sulke plaaswerkers is getrek uit 'n totale populasie van 188 huishoofde, versprei oor 13 plase in die navorsingsgebied. Hierdie werkers se persepsies en voorkeure met betrekking tot behuising is tydens onderhoude op die basis van 'n semigestruktureerde vraelys gepeil. Die onderhoude is deur die navorser self en 'n aantal finalejaar Maatskaplike werk studente aan die Universiteit van Stellenbosch gevoer. Die data wat op hierdie manier ingewin is, is deur middel van die SPSS statistiese pakket ontleed. Die sosio-ekonomiese profiel van die betrokke respondente wat in hierdie studie na vore kom, bevestig in 'n groot mate die bestaande beeld van permanente plaaswerkers in die Wes-Kaap: hulle is feitlik uitsluitlik manlik en Afrikaans. Hulle geletterdheidspeil is betreklik laag en hulle verdien meesal tussen R 1 00 - 150 kontant per week. Driekwart het nog nooit "hul" betrokke plaas verlaat vir ander werk nie en baie van die wat wel het, het bloot vir 'n wyle op 'n ander plaas gaan werk. Die meeste ken dus geen ander bestaan as die (neo-)paternalistiese leefwereld van die plaas nie. Die bekendheid van die plaasmilieu is een van die redes waarom net meer as 50% van werkers aangedui het dat hulle tydens hulle werkslewe graag op die plaas sou wou bly. By aftrede was die (denkbeeldige) landboudorpie of "agrivillage" die mees gewilde keuse. Alhoewel 'n groot aantal plaaswerkers onkundig is oor die post-apartheid regering se huissubsidieskema, bestaan daar in die meeste se bewussyn geen onduidelikheid oor een kwessie nie: hulle wil graag 'n woonplek besit, of dit nou op die plaas is of buite die "wit hekke"; want 'n eie huis is die pad na minder kwesbaarheid, meer onafhanklikheid en sekuriteit.