Ek neem die volle wapenrusting van die gedig op, sodat ek staande kan bly teen die liste van vervlakking en dwaasheid in hierdie dae van weeklagery en onheil.
Ek staan dan vas, my lendene met metrum omgord, met die borswapen van beeldspraak. En as skoene aan my voete die bereidheid van die versreël met sy grenskuiwende enjambement. Behalwe dit alles neem ek die skild van gefokuswees op waarmee ek al die vurige pyle van die te-lui-om-te-dinkers sal kan blus. Ek laat sak die helm van klank oor my kop en neem in my regterhand die swaard van die metafoor.
In Wes-Afrika ontmoet ek ‘n digter uit die Saharah. ‘n Berber. Hy dra sy gedigte voor en dis asof jy die geluide van wind en kamele daarin kan hoor. In my kultuur, sê ek, word ‘n digter gemeet aan hoe nuut hy dinge kan sê. In my kultuur sê die Berber word ‘n digter gemeet aan hoe jy dinge kan bewaar. Poësie is ons liriese siel, jy leer wie jy is en waar jy vandaan kom uit ons oral poësie. En jy mag dit nie verander nie want dan verskeur jy die geskiedenis van die siel.
Hier veg jy nie vir poësie nie. Hier veg poësie saam met jou. Hier help die oeroue onverwoesbaarheid van poësie jou om te oorleef in plekke waar water, honger en ‘n gewelddadige dood die grootste vyande is. Hier kom lê ‘n gedig soos die skoon snit van ‘n duin in jou keel. Jy kan nêrens so diep asemhaal as in ‘n gedig nie.
Poësie is die groot Ongekontamineerde. Dit is seëvierend anderkant oppermagtig omdat dit die mens in ‘n verhoogde staat van bewussyn plaas altyd met verhelderende gevolge. Dis asof jy vir ‘n moment deur ‘n spieël tot ‘n raaisel breek. Asof jy op die drumpel van asem staan. Asof jy suurstof uit koel bome kry en skielik vorentoe gaan. Dis waarom digters skryf, om te kan lewe. Dis waarom lesers lees, om te kan lewe. Verhelderend. Om iets van die sterflike lewe te ontruk. En daar is niks magtigs genoeg wat poësie hiervan kan beroof nie.
Kort tevore het hy die lesing waarmee hy pas begin het onderbreek en na die studente in die rye banke voor hom gekyk.
Vir baie van die studente het die naam “Martin Heidegger” duidelik niks beteken nie. Veral nie vir dié wat nie gereeld in die klas was nie.
“Die mens is geen krag nie, maar ’n swakheid in die hart van die dingagtigheid van die natuur. Hy is geen kosmologiese faktor nie, maar die plek waar alle kosmologiese faktore van betekenis verander en geskiedenis word.”
Vanoggend, ‘n Nuuswekker spesiaal vir diegene wat glo dat die digter en die filosoof niks vir mekaar te sê het nie … In De Trouw se uitgawe verlede Vrydag lees ek toevallig ’n besonder interessante blog-inskrywing deur Rob Schouten oor Paul Celan se besoek in 1967 aan die Duitse flosoof Martin Heidegger se berghut te Todtnauberg. Paul Celan, wat ’n groot bewonderaar van die filosoof was, het naamlik dié pelgrimstog onderneem in die hoop dat hy ’n mate van berou by Heidegger sou bespeur ten opsigte van laasgenoemde se berokkenheid en lojaliteit jeens Hitler se Nazi-bewind. Veral aangesien hy (Celan) persoonlik ten diepste deur die gewraakte konsentrasiekampe geaffekteer is. Dog, Heidegger kon nié aan Celan se verwagting voldoen nie; in sy eie kommentaar op Celan se besoek het Heidegger gesê dat hulle mekaar “doodgeswyg” het (zugeschwiegen). Van ’n gesprek tussen hierdie twee reuse van die intellektuele wêreld was daar helaas géén sprake nie. Ontnugter na dié besoek, het Celan sy beroemde gedig Todtnauberg geskryf wat in Lichtzwang (1970) – die jaar van sy selfmoord – verskyn het. Die Franse filosoof Jacques Derrida het in latere jare Heidegger se gedrag probeer regverdig met die opmerking dat daar inderwaarheid nie oor iets met die omvang van die holocast of naziïsme in ’n terloopse gesprek gepraat kan word nie; volgens hom was Heidegger se stilswye rééds ’n antwoord. En Paul Celan se selfmoord? Sekerlik óók. (Lees veral die kommentare onder aan Rob Schoutens se blog-inskrwying!)