Die sesde parlement: Wat jy moet weet - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Die sesde parlement: Wat jy moet weet
Deur: Monica Mynhardt
Die sesde Suid-Afrikaanse parlement: Wat, wanneer en hoe?
In vanjaar se nasionale verkiesing het burgers gestem om die samestelling van die sesde parlement sedert Suid-Afrika se demokratisering te bepaal. Na afloop van die verkiesing was die suksesse en nederlae van al die politieke partye wyd bespreek. Die volgende stap in die proses is egter om vanuit die partye se nasionale en provinsiale steun die sesde parlement saam te stel. Binne die volgende twee weke gaan die Nasionale Vergadering, Nasionale Raad van Provinsies, speaker van die parlement, die kabinet en die president van Suid-Afrika verkies, beëdig en voorberei word. 'n Klomp ou én nuwe gesigte gaan voorberei word op die deurslaggewende rol wat hulle vir die volgende vyf jaar moet speel.
Die Nasionale Vergadering (NV) is een van die twee huise wat die parlement opmaak. Dit bestaan uit 400 setels wat aan partye toegedeel word op grond van die persentasie steun wat vanaf die nasionale stembrief verkry is. In die oploop tot die verkiesing het alle politieke partye hul partylyste by die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) ingedien. Hierdie is tradisioneel die lyste wat bepaal wie van watter partye setels in die NV sal beklee. Die NV word gevolglik direk deur die nasionale stemme wat uitgebring word, verkies.
Die OVK het partye se finale lyste verlede Woensdag, 15 Mei 2019, aan hoofregter Mogoeng Mogoeng oorhandig, waarna die hoofregter op sy beurt die lyste aan die parlement oorhandig het vir finale voorbereiding van die eerste parlementêre sitting. Hierdie sitting is deur die hoofregter vir Woensdag, 22 Mei 2019 geskeduleer.
Tydens die eerste parlementêre sitting sal daar drie belangrike dinge gebeur onder leiding van hoofregter Mogoeng Mogoeng as voorsittende beampte: Ten eerste sal die nuwe lede van die NV beëdig word. Tweedens sal die NV in die oggendsessie van die sitting die nuwe speaker en adjunkspeaker vanuit die geledere van die NV verkies. Die rede waarom die hoofregter van die Konstitusionele Hof as voorsittende beampte dien in die eerste NV-sitting is juis omdat die speaker en adjunkspeaker van die huis eers in die eerste sitting verkiés word. Ten laaste sal die NV in die middagsessie 'n nuwe president kies. Siende dat Suid-Afrika se verkiesingstelsel op proporsionele verteenwoordiging eerder as direkte verteenwoordiging geskoei is, wys kiesers nie direk die president aan nie, maar eerder net die samestelling van die wetgewer. Daarna word die president vanuit die geledere van die NV verkies. Dit staan enige party vry om 'n presidensiële kandidaat te nomineer vir hierdie verkiesing. Siende dat daar in ons parlementêre geskiedenis nog altyd een groot meerderheidsparty in die NV was, het die president nog altyd vanuit die meerderheidsparty gekom.
Die Nasionale Raad van Provinsies
Die Nasionale Raad van Provinsies (NRVP) is die tweede huis van die parlement. Die 90 verteenwoordigers van die NRVP bestaan uit tien afgevaardigdes van elk van die nege provinsies. Anders as die direkte verkiesing van amptenare soos in die NV, verkies die nege provinsiale wetgewers die tien afgevaardigdes self. Die afgevaardigdes is ook saamgestel op grond van die steun wat partye op die provinsiale stembrief gekry het. Die tien afgevaardigdes bestaan uit vier spesiale en ses permanente afgevaardigdes. Diegene wat as afgevaardigdes tot die NRVP verkies word, dien ook nie meer op die provinsiale wetgewer van die spesifieke provinsie waaruit hul verkies is nie. Hierdie verkiesing moet vanselfsprekend vóór die eerste sitting van die NRVP plaasvind.
Die NRVP bestaan ten einde te verseker dat die onderskeie provinsies se belange in die nasionale regeringsfeer in ag geneem word.
Op Donderdag, 23 Mei 2019 sal die eerste sitting van die NRVP plaasvind. Soos met die eerste NV-sitting, sal hoofregter Mogoeng Mogoeng optree as voorsittende beampte van die eerste NRVP-sitting. Tydens hierdie sitting sal daar ook twee belangrike gebeure plaasvind: Eerstens sal die nuwe lede van die NRVP beëdig word. Ten tweede sal daar 'n voorsitter van die NRVP vanuit die permanente afgevaardigdes gekies word. Dié voorsitter sal dan op sy beurt die verkiesing van 'n adjunkvoorsitter, speaker en hoofsweep inlei.
Die president en sy kabinet
Na afloop van die verkiesing van die nuwe president van die land, moet hy ingehuldig word tot sy nuwe amp. Tydens hierdie inhuldigingseremonie word die president ook beëdig. Die ampseed afgelê deur die president by hierdie geleentheid, is soortgelyk aan dié van die lede van die parlement. Die doel daarvan is vir hierdie nuwe ampsdraers om hul getrouheid aan die Republiek en gehoorsaamheid aan die Grondwet plegtig te verklaar. Die inhuldigingseremonie vind komende Saterdag, 25 Mei 2019 te Loftus Versveld Stadion plaas.
Nadat die president ingehuldig is, moet hy sy nuwe kabinet verkies en aankondig. Die kabinet bestaan uit die president, adjunkpresident en ander ministers. Die president moet die adjunkpresident vanuit die NV kies. Verder kan die president enige aantal ministers uit die geledere van die NV kies en ook hoogstens twee ministers van buite die NV kies.
Na afloop van hierdie prosesse word daar van die president verwag om 'n staatsrede te lewer tydens die eerste gesamentlike sitting – 'n sitting bestaande uit beide die NV en NRVP – van die sesde parlement. Die staatsrede is voorlopig geskeduleer vir 20 Junie 2019, maar die finale datum word deur die president en voorsittende beamptes van die parlement vasgestel en bevestig.
Die volgende week of twee bevat legio prosesse en besluite wat vir die volgende vyf jaar 'n daadwerklike impak op die sukses al dan nie van ons land gaan hê, en dit is uiters belangrik om die prosesse én die gevolge daarvan te verstaan.