Plaasmoorde: Die trauma en verreikende gevolge van geweldFoto: Joe Houghton/Flickr.com Agter elke syfer in die statistiek oor plaasaanvalle en plaasmoorde in Suid-Afrika is daar ŉ naam, ŉ gesin, ŉ familie en ŉ hele gemeenskap wat deur die misdaad geraak word. As hulle daarin slaag om die aanval te oorleef, is hul lewens dikwels onherroeplik verander en neem dit jare om die trauma van die aanval te verwerk. Volgens Nantes Kelder, hoof van AfriForum se ondersoek- en trauma-eenheid, is hul beraders deesdae dikwels die eerste mense wat die polisie uitroep om slagoffers van plaasaanvalle by te staan. Beraders van die eenheid help die polisie om met die nodige deernis ŉ volledige verslag oor die aanval van die slagoffers te kry. Hulle hanteer ook die naasbestaandes op die toneel en staan slagoffers van plaasaanvalle tot in die hof by. “Ek dink mense onderskat die trauma van ŉ plaasaanval. Hierdie mense kan dikwels eers die glasskerwe van hulle lewens begin optel nadat die hofsaak afgehandel is. Soms wens ek ŉ mens kon die familie en gemeenskap by die syfers oor plaasmoord inreken, want die invloed wat die brutale misdaad op hulle ook het, word nêrens verreken nie,” het Kelder gesê. Kelder meen plaasaanvalle word al hoe gewelddadiger. “Die martelings raak meer en min of bykans niks word gesteel nie.” Hy sê die toneel by die Balfour-plaasaanval in Mpumalanga was een van die grusaamste wat hy nog op ŉ misdaadtoneel beleef het. Hy reken ŉ mens kom nie oor iets soos ŉ plaasaanval nie: “Jy leer net om daarmee saam te leef, om aan te pas. Ek dink jy besef later as jy nie self aangaan nie, gaan jy nie oorleef nie.” Slagoffers wil aan die begin vir die samelewing wegkruip. “Die mans voel magteloos, moedeloos en hulpeloos. Hulle sê vir my hulle moes hul gesinne teen die aanvalle beskerm het, maar moes toekyk hoe word die mense wat hulle liefhet gemartel, hoe word hul vroue verkrag of ŉ pistool teen hul kinders se koppe gedruk. “Hulle sê vir my: ‘Nantes almal kyk vir my en hulle weet wat met my gebeur het. Ek wil nie uit my huis uitkom nie, ek wil nie meer dorp toe gaan nie.’ Ek en jy weet dit is nie die werklikheid nie, almal weet nie wat met hulle gebeur het nie, maar hulle voel asof ŉ bord om hul nekke gehang is wat uitbasuin ‘ek was in ŉ plaasaanval’ of ‘ek is verkrag’.” Kelder begin dan met die slagoffers werk, want hulle mag nie langer wegkruip nie – hulle kan dit nie bekostig nie, want hulle moet oorleef, anders kan hulle in depressie verval. “Ek nooi ŉ boer byvoorbeeld om saam met my na ŉ boerevereniging te gaan of by ŉ restaurant te eet. Ek trek die slagoffers stukkie vir stukkie uit hul dop sodat hulle weer kan leer om die lewe in die oë te kyk.” Statistiek SA het verlede week sy jongste Slagoffers van Misdaad-verslag bekendgestel. Luidens die verslag is ŉ derde van huishoudings in Suid-Afrika te bang om alleen in openbare plekke of parke te loop, omdat hulle bang is hulle sal aangeval word. Verder is ŉ vyfde van huishoudings te bang om hul kinders alleen buite te laat speel in die omgewing waar hulle woon, omdat hulle misdaad vrees. “Misdaad het ŉ direkte negatiewe impak op ons kinders se vermoë om te lag, speel, leer en ontwikkel.” Kelder stem heelhartig saam met die stellings in die verslag. “Plaasaanvalle laat die slagoffer uit die samelewing onttrek. Ek moes al ŉ halfuur lank aan ŉ slagoffer verduidelik die man wat saam met my by haar huis opgedaag het, is ŉ polisieman wat ek vertrou.” Volgens hom is een van die grootste uitdagings om slagoffers van plaasaanvalle te oortuig dat hulle wel trauma-ontlonting en berading nodig het. “Ons mense het in ŉ era grootgeword waarin mens nie vir sielkundige hulp vra nie en boonop is dit ŉ lang proses. Dit is nie ŉ geval van gisteraand was die aanval en vandag doen ons gou die berading en ontlonting en dan kan jy die boeke toemaak daaroor nie.” Kelder pleit ook by die families en geliefdes van slagoffers om versigtig te wees wat hulle vir die mense sê. “Jy kan nie net vir ŉ persoon sê dit is nou tyd om oor die aanval te kom nie. Moet ook nie net vir hulle sê dit gaan oukei wees nie. ŉ Ma van twee klein kindertjies, wat sopas haar man en pa verloor het, kan beslis nie op daardie stadium insien hoe alles weer reg gaan wees nie. “Jy moet ŉ pad met hierdie mense stap en jou woorde mooi kies. Die belangrikste is om ondersteunend te wees. As hulle ŉ honderd keer vir jou wil vertel wat met hulle gebeur het, moet jy eenvoudig luister. Dit is deel van die beradingsproses. En soms as hulle klaar vertel het, sê hulle sommer ook vir jou dankie dat jy geluister het, want nou voel hulle sommer klaar ŉ bietjie ligter.” Kelders wil hê slagoffers van plaasaanvalle moet weet hulle hoef nie alleen deur die trauma van so ŉ aanval te werk nie. “Daar is mense wat hulle kan help. Hoewel dit jy is wat daardie paadjie na herstel moet stap, hoef jy dit beslis nie alleen te doen nie.”