PressReader - Kuier: 2018-01-24 - WATERKRISIS: Leë kra­ne wink eers­daags vir die Wes-Kaap
WATERKRISIS: Leë kra­ne wink eers­daags vir die Wes-Kaap
Men­se wat – hou­er in die hand – hul beurt moet af­wag vir net die nood­saak­lik­ste bie­tjie wa­ter is oor net bie­tjie meer as drie maan­de Ka­pe­naars se voor­land. Maak jou maar reg vir dié vrees­aan­ja­en­de prent­jie en so min as 25 li­ter wa­ter per per­soon per dag.
Kuier - 2018-01-24 - Inhoud - DEUR JACKIE PIE­NAAR-BRINK en kui­er-span
Dag Ze­ro. Teen dié tyd be­hoort el­ke Ka­pe­naar te weet dís die dag waar­op kra­ne in die Kaap­se me­tro­pool toe­ge­draai gaan word en in­wo­ners nood­ge­dwon­ge in lang rye hul beurt sal moet af­wag vir ’n ver­sig­tig af­ge­me­te kwo­ta wa­ter.
Sal dit tot on­lus­te lei? Sal men­se hand­ge­meen raak oor iets wat vir só lank as van­self­spre­kend be­skou is?
Dis se­ker­lik ’n moont­lik­heid. Die S­tad Kaap­stad het reeds aan­ge­dui dat die weer­mag en po­li­sie in ge­val van só ’n sce­na­rio by ’n be­plan­de 200 ver­sa­mel­pun­te reg­deur die s­tad ont­plooi sal word om be­heer toe te pas. Die brood­no­di­ge wa­ter sal nie in ten­ke aan­ge­ry word nie, maar deur mid­del van stand­py­pe aan die wa­ter­ver­sprei­dings­net­werk ge­kop­pel word.
Na ver­wag­ting sal na­ge­noeg 20 000 men­se in die Kaap­se me­tro­pool daag­liks by elk van hier­die ver­sa­mel­pun­te ’n ge­raam­de 25 li­ter per per­soon kan af­haal vir nood­saak­li­ke ge­bruik – in oor­een­stem­ming met die mi­ni­mum-aan­be­ve­ling deur die Wê­reld­ge­sond­heids­or­ga­ni­sa­sie wat gesondheid en hi­gi­ë­ne be­tref.
Met so min wa­ter tot jou be­skik­king, sal baie men­se ui­ter­aard aan­pas­sings moet maak. Om met ’n was­lap uit ’n was­bak te was eer­der as om te stort, is een ma­nier wat reeds uit­ge­lig is om meer wa­ter toe te laat vir nood­saak­lik­he­de soos kos­maak.
Tog, in hier­die laat s­ta­di­um van die voort­sle­pen­de droog­te, bly dit ’n ope vraag of al­mal die erns van die si­tu­a­sie be­tref. Teen druk­tyd het S­tad Kaap­stad Dag Ze­ro tot 22 A­pril 2018 ver­vroeg – dis in net bie­tjie lan­ger as drie maan­de . . .
Baie in­wo­ners spaar el­ke drup­pel wat hul­le kan, an­der glo die groot re­ën sál ons nog red voor dit te laat is en dan kry jy nog steeds die­ge­ne wat wa­ter mors as­of daar geen pro­bleem is nie.
“Die S­tad Kaap­stad werk hard daar­aan om so­veel moont­lik ad­di­si­o­ne­le wa­ter te ver­skaf, maar ons daag­lik­se wa­ter­ver­bruik is deur­slag­ge­wend om Dag Ze­ro af te weer. Dis ons al­mal se ver­ant­woor­de­lik­heid. Ge­beur dit nie, is dit moont­lik dat in­wo­ners voor die aan­breek van die win­ter in wa­ter­toue gaan staan,”maan Xant­hea Lim­berg, bur­ge­mees­ters­ko­mi­tee­lid vir in­for­me­le ne­der­set­tings, wa­ter en vul­lis­diens­te; en e­ner­gie.
Al het baie ge­vrees vir die koms van al die va­kan­sie­gan­gers, het wa­ter­ver­bruik sta­biel ge­bly, maar ons is he­laas, nog nie op die hui­di­ge ver­plig­te daag­lik­se vlak van ge­sa­ment­lik min­der as 500 mil­joen li­ter wa­ter per dag in ste­de­li­ke ge­bie­de nie.
Die vin­nig­ste en mees kos­te­doel­tref­fen­de ma­nier om Dag Ze­ro af te weer, is in­der­daad om wa­ter­ver­bruik te be­perk, sê Da­vid W. O­li­vier, ’n post­dok­to­ra­le stu­dent ver­bon­de aan die U­ni­ver­si­teit van die Wit­wa­ters­rand se In­s­ti­tuut vir Wê­reld­wye Ver­an­de­ring in The Con­ver­sa­ti­on. Hoe­wel hy teen oor­deels­dag-sce­na­rio’s maan, kan hy in­sien dat kri­sis­voor­spel­lings men­se tot be­spa­ring kan aan­spoor.
MITES OOR WA­TER
On­der die wa­ter­mi­tes wat hy weer­lê, is dat daar met die S­tad Kaap­stad se wa­ter­be­spa­rings­veld­tog on­re­de­lik op die re­si­den­si­ë­le sek­tor ge­fo­kus word en dat baie wa­ter weens lek­ka­sies ver­lo­re gaan. Die waar­heid is dat die re­si­den­si­ë­le sek­tor 66% van die S­tad se wa­ter­voor­raad ge­bruik, en dat Kaap­stad met ’n wa­ter­ver­lies van net 15% oor een van die bes­te stel­sels ter wê­reld be­skik, sê hy.
Nog ’n mi­te wat nek om­ge­draai moet word, is dat in­for­me­le ne­der­set­tings die mees­te wa­ter ge­bruik, soos heel­wat Ka­pe­naars glo. In werk­lik­heid is die wa­ter­ver­bruik daar oor die al­ge­meen baie la­er as in for­me­le re­si­den­si­ë­le a­re­as. Trou­ens, net so­wat 5% van Kaap­stad se wa­ter word in in­for­me­le ne­der­set­tings ver­bruik.
Die aan­breek van die nu­we jaar het da­rem ook goeie nuus ge­bring oor die S­tad Kaap­stad se po­gings om ad­di­si­o­ne­le wa­ter te ver­skaf. Vol­gens Patricia de Lil­le, Kaap­se bur­ge­mees­ter, gaan daar nou meer op
grond­wa­ter­bron­ne ge­fo­kus word, wat ’n goed­ko­per op­sie as ont­sou­tings­aan­leg­te is. Dit kom na­dat daar in ’n op­na­me be­vind is dat daar meer grond­wa­ter is as wat ver­wag is.
Dit be­te­ken dat ’n by­ko­men­de 150 mil­joen li­ter wa­ter daag­liks ont­trek kan word uit on­der­skei­de­lik die Kaap­se Vlak­te-, Ta­fel­berg­groep- en Atlantis-wa­ter­dra­ers. Die ont­sou­tings­aan­leg­te by Mon­wa­bi­si, S­trand­fon­tein en die V&A Wa­ter­front is ook steeds op koers en be­hoort bin­ne­kort in wer­king te wees.
Al die S­tad Kaap­stad se plan­ne om die waterkrisis die hoof te bied, is eg­ter nie ewe ge­wild nie. Só het die be­plan­de droog­te­hef­fing (le­vy), waar­toe die stads­raad op 5 De­sem­ber ver­le­de jaar in­ge­stem het, baie Ka­pe­naars die har­nas in­ge­jaag. Die pu­bliek het in hul tien­dui­sen­de van hul­le laat hoor na­dat die sper­da­tum vir kom­men­taar tot 15 Ja­nu­a­rie ver­leng is.
Dié le­vy moet op­maak vir die te­kort aan in­kom­ste wat ge­paard­ge­gaan het met die la­er wa­ter­ver­ko­pe weens in­wo­ners se wa­ter­be­spa­ring. Vol­gens die stads­raad is dit nood­saak­lik om wa­ter­uit­brei­ding­ske­mas soos hier­bo te be­fonds en diens­le­we­ring­vlak­ke te hand­haaf. Die ge­dag­te is dat dit van­af 1 Fe­bru­a­rie van­jaar vir drie jaar sal geld en van toe­pas­sing sal wees op die ei­e­naars van re­si­den­si­ë­le ei­en­dom­me wat meer as R400 000 werd is en be­sig­heids­ei­en­dom­me wat ho­ër as R50 000 ge­ë­va­lu­eer is.
Die le­vy is ge­ba­seer op die waar­de van ’n ei­en­dom en sal be­re­ken word op tus­sen 10% en 11% van die erf­be­las­ting.
By­voor­beeld: Vir ’n ei­en­dom tus­sen R400 000 en R600 000 sal dit maan­de­liks R25 be­loop en vir ’n ei­en­dom van R10 mil­joen R565. (Be­soek ca­pe­town.gov.za vir die be­re­ke­nings­ta­bel.)
Jeanette Goosen, wat in die noor­de­li­ke voor­ste­de woon, is erg ont­sto­ke hier­oor. “Die flip­pen cheek!”stoom sy.“Ons be­taal reeds ver­skrik­lik baie be­las­ting. Ek wil weet waar­voor word dit ge­bruik. Al­mal kry swaar. Die prys van pe­trol en kos gaan op as ge­volg van die droog­te. Hoe­kom kan ons ge­wo­ne be­las­ting nie vir wa­ter­pro­ble­me be­taal nie? Be­las­ting­geld moet nie net po­li­ti­ci se sak­ke ver­ryk nie.”
P­re­mier He­len Zil­le het die Wes-Kaap in Mei ver­le­de jaar tot droog­teramp­ge­bied ver­klaar, met van die mees on­mid­del­li­ke in­ter­ven­sies wat daar­op ge­volg het om Dag Ze­ro af te weer, die sink van boor­ga­te by hos­pi­ta­le en sko­le in wa­ter­skaars­ge­bie­de. Hoe­wel heel­wat Wes-Kaap­se
mu­ni­si­pa­li­tei­te ver­plig was om weens die voort­sle­pen­de droog­te wa­ter­be­per­kings in te stel, is dit die hoog­ste in die Kaap­se me­tro­pool, met in­wo­ners wat se­dert 1 Ja­nu­a­rie aan streng Vlak 6-wa­ter­be­per­kings on­der­werp word.
Tans be­vind in­wo­ners van die Kaap­se me­tro hul­le in die eer­ste van drie fa­ses van ’n om­vat­ten­de ramp­plan wat die S­tad Kaap­stad vir ’n kri­tie­ke wa­ter­te­kort saam­ge­stel is. In­ge­vol­ge die mees on­lang­se rig­lyn van die na­si­o­na­le de­par­te­ment van wa­ter en sa­ni­ta­sie moet al­le nie-re­si­den­si­ë­le ge­brui­kers (soos kom­mer­si­ë­le en ny­wer­heids­ei­en­dom­me, sko­le en klubs) hul wa­ter­ver­bruik met 45% ver­min­der ver­ge­le­ke met die oor­een­stem­men­de maand in 2015, ter­wyl van land­bou­ers (boe­re) ver­wag word om
dit met 60% af te bring.
Hier­die rig­lyn volg op on­der meer toe­ne­men­de kri­tiek oor die swak be­stuur van die waterkrisis aan na­si­o­na­le re­ge­rings­kant, ver­al in so­ver­re dit ’n oor­toe­wy­sing van wa­ter aan die land­bou­sek­tor aan­gaan. Dit het ook be­kend ge­word dat daar boe­re is wat meer wa­ter uit die ge­ïn­te­greer­de Wes-Kaap­se wa­ter­voor­sie­ning­stel­sel ont­trek as waar­op hul­le ge­reg­tig is.
Om­dat wa­ter­rant­soe­ne­ring reeds in Fa­se 1 van die S­tad se ramp­plan toe­ge­pas word – on­der meer deur wa­ter­druk by ver­bin­dings na die ver­sprei­ding­stel­sel te ver­min­der – kan som­mi­ge ge­bie­de in die me­tro­pool vir kort tyd­per­ke be­perk­te of geen wa­ter­vloei on­der­vind. Dit sal waar­skyn­lik in piek­tye wees en kri­tie­ke diens­te, soos hos­pi­ta­le, sal nie ge­raak word nie.
Die aan­be­ve­ling is dat in­wo­ners tot vyf li­ter wa­ter vir nood­ge­bruik op­gaar. Let wel: Die oor­ma­ti­ge stoor van mu­ni­si­pa­le drink­wa­ter word nie toe­ge­laat nie.
Om grond­wa­ter­bron­ne te be­skerm, word die ge­bruik van boor­gat­wa­ter vir bui­te­muur­se doel­ein­des ont­moe­dig.
In­wo­ners wat Vlak 6-be­per­kings oor­tree, kan tot R5 000 be­boet word vir el­ke maand van ’n oor­tre­ding. Boe­tes sal eg­ter nie op grond van ge­skat­te ver­bruik op­ge­lê word nie. ’n Wa­ter­be­stuurs­toe­stel kan die voor­land wees by huis­hou­dings wat meer as 10 500 li­ter per maand oor­skry (op die oor­tre­der se kos­te). Daar kan om ’n kwo­ta­ver­ho­ging aan­soek ge­doen word in­dien in­wo­ners voel dat hul­le gel­di­ge re­des het vir ’n ho­ër wa­ter­ver­bruik – soos siek­te of meer as vier men­se wat per­ma­nent op die per­seel bly – hoe­wel steeds by 87 li­ter per per­soon ge­hou sal moet word.
In­ge­vol­ge die jong­ste wa­ter­be­per­kings mag tui­ne nie nat­ge­lei word nie en voer­tuie, woon­wa­ens of bo­te nie met mu­ni­si­pa­le drink­wa­ter ge­was word nie.
As grys­wa­ter ge­bruik word, moet ’n bord in dui­de­li­ke sig van die pu­bliek aan­ge­bring word wat aan­dui dat nie-drink­wa­ter aan­ge­wend word om die tuin nat te gooi.
Nog aan­be­ve­lings is dat men­se nie lan­ger as ’n mi­nuut stort nie en die toi­let net trek wan­neer dit werk­lik no­dig is. Net een stort en vyf keer se trek van ’n ge­mid­del­de toi­let kan jou oor jou daag­lik­se li­miet druk.
In­dien die S­tad ge­nood­saak word om na Fa­se 2 of selfs Fa­se 3 van die ramp­plan aan te be­weeg, sal dit aan­sien­lik meer ek­stre­me in­ter­ven­sies be­hels, sê Ri­chard Bos­man, uit­voe­ren­de di­rek­teur van vei­lig­heid en se­ku­ri­teit.
Fa­se 2 sal oor­weeg word wan­neer die waar­skyn­lik­heid be­staan dat dam­vlak­ke voor die aan­breek van die win­ter­re­ën tot on­der 10% gaan daal. In die twee­de week van Ja­nu­a­rie was die ge­sa­ment­li­ke dam­vlak­ke vir die Wes-Kaap 29,7%.
Gaan dit in die na­by toe­koms Ka­pe­naars se voor­land wees om in toue te staan en wag vir wa­ter?