Vooruitsigte vir die Suid-Afrikaanse ekonomie in 2015 | Die Ekonomie Blog
Hierdie tyd van die jaar gee ekonome graag hulle mening oor die vooruitsigte vir die ekonomie en daar is nie 'n tekort aan vraagstukke om te noem nie. Hierdie weblog gaan fokus op die vooruitsigte vir ekonomiese groei (ons los eers vir werkloosheid, ongelykheid en die ander uitdagings).
Maar eers, wat presies bedoel ons met ekonomiese groei? Ja, dit is die groeikoers van die BBP en in die derde kwartaal van 2014 was dit 1.4%, maar wat is die aard van die groei, wat dryf die groei?
Groei kan gedryf word deur besteding, of totale vraag, in die ekonomie. As verbruiksbesteding, investering, owerheidsbesteding of uitvoer vinnig groei, dan groei die ekonomie.
Die potensiële groeikoers is so rondom 3.5% per jaar (lees die SARB navorsing hieroor). Dit is wat ons kan bereik met bestaande hulpbronne, maar soos wat fisiese, of menslike kapitaal, of tegnologie ontwikkel sal die ekonomie vinniger groei in die oorgang na die nuwe vlak van potensiële BBP (Dietz Wolrath het 'n mooi verduideliking hiervan). Dinge wat die produktiewe kapasiteit van die ekonomie as geheel verhoog, dra dus ook by tot groei.
So hoe lyk die vooruitsigte vir hierdie vraagkant en aanbodkant drywers van groei? (Hier is 'n seining uit 2014)
Ons weet dat verbruiksbesteding is ongeveer 60% van die waarde van BBP en faktore wat verbruikers positief beïnvloed sal dus ook bydra tot groei. Hier is die positiewe invloede die afname in die olieprys en laer voedselprysinflasie. Vanaf die middel 2014 tot vroeg in Januarie 2015 het die olieprys met 45% afgeneem. Die brandstof prys het met meer as R3 per liter afgeneem sedert Augustus 2014. Ekonoom Mike Schussler reken dat die gemiddelde motoris spaar R440 per maand, of ongeveer 4.5% van besteebare inkomste. Met 'n goeie mielie-oes en laer brandstofpryse het wêreldwye voedselprysinflasie afgeneem na net 2.5% in November 2014. Dit beteken daar is meer geld in verbruikers se sakke. Huishoudings is ook in 'n beter posisie om hulle skuld te diens. FNB se indeks wat huishoudings se risiko meet om nie hulle skuld te kan terug betaal nie, het in die derde kwartaal van 2014 afgeneem.
Uit 'n makro-ekonomiese perspektief is daar redes om te glo dat rentekoerse onveranderd kan bly. As inflasiedruk minder is, het die Reserwebank minder rede om rentekoerse te verhoog. Die kans vir sogenaamde "tapering" in die VSA lyk ook klein. Onthou, "tapering" kan plaasvind as die Federale Reserwebank nie meer hulle uitbreidende monetêre beleid volg nie en rentekoerse verhoog – en dan sal Suid-Afrikaanse rentekoerse moet verhoog. Op die oomblik lyk dit of die VSA se ekonomie mooi herstel, maar daar is geen inflasiedruk wat hoër rentekoerse vereis nie. In die EU en Japan gaan uitbreidende monetêre beleid gevolg moet word. Die SARB het dus nie 'n rede om koerse te verhoog nie.
Dit lyk dus of daar bietjie minder druk op huishoudings kan wees in 2015, maar ons moet nie op hulle reken dat net hulle verbruik die ekonomie vinniger sal groei nie. Dit is nog onduidelik of belastingverhogings aangekondig sal word tydens die begroting. Daar is argumente dat die Minister nie die volle voordeel van die brandstofprysverlagings aan die verbruiker moet deurgee nie, maar eerder die brandstofheffing moet verhoog om bykomende belastinginkomste te verdien. Net so kan verswakking van die wisselkoers beteken dat ingevoerde goedere heelwat duurder word en vir verbruikers minder ruimte in hul begrotings laat.
Bruto vaste kapitaalvorming is ongeveer 19% van die waarde van BBP en 'n moeilike een om vooruit te voorspel. Investering kan bevoordeel word deur die laer brandstofpryse en stabiele rentekoers-omgewing hierbo beskryf, maar daar is talle ander faktore wat 'n negatiewe impak kan hê – die probleme by Eskom is seker die grootste. Besighede gaan nie sommer in nuwe kapitaal belê as die beskikbaarheid en koste van elektrisiteit in gedrang is nie. Daar is ook onsekerheid oor nuwe beleide en arbeidsverhoudinge, saam met stadige groei in die res van die wêreld-ekonomie wat investering sal wisselvallig maak. Daar is ook groot onsekerheid oor wat hierdie jaar op die aandelebeurs gaan gebeur.
Die owerheid (G)
Owerheidsbesteding is ongeveer 22% van die waarde van BBP en net so belangrike komponent van besteding. Streng gesproke gaan die owerheid 'n bydra maak tot die groei van die ekonomie omdat daar 'n begrotingstekort gaan wees (besteding meer as belasting). Hier is die uitdaging om die kapitaalmarkte (en graderingsagentskappe) wat dit moontlik maak om die tekort te finansier, te oortuig dat dit volhoubaar gedoen kan word. Die owerheid is die afgelope paar jaar onder druk om besteding meer effektief te maak en die tekort (en staatskuld) kleiner te maak. Die Davis kommissie is aangewys om belastingvoorstelle te maak om inkomste te verhoog. Owerheidsbesteding en belasting is nie die komponente van totale vraag wat ekonomiese groei gaan dryf in 2015 nie.
Die res van die wêreld (X-Z)
In die res van die wêreld lyk groeivooruitsigte vir uitvoerders ietwat beter as die laaste paar jaar, maar dit bly gedemp. Die VSA se ekonomie is darem nou aan die gang, maar in die EU en Japan is daar sprake van deflasie. Sjina is nie meer die enjin van groei wat dit oor die laaste dekade was nie en in Afrika lande se ekonomieë gaan swaarder trek met die laer kommoditeitspryse. Suid-Afrika sal dus moeilik uitvoer kan gebruik as 'n dryfveer vir ekonomiese groei.
Alles saam is daar dus nie baie sterk drywers van ekonomiese groei nie.
Aanbodkantfaktore wat produktiewe kapasiteit verhoog
Mens kan lang stories skryf oor die positiewe en negatiewe skokke (ook beleidskokke) wat Suid-Afrika se potensiële BBP kan verhoog of verlaag. Die owerheid se infrastruktuur-investering kan byvoorbeeld produktiewe kapasiteit verhoog. Net so kan mens hoop dat nywerheidsontwikkelingsinisiatiewe, uitvoerbevordering of beleggings in wetenskap en tegnologie 'n groot verskil kan maak. Aan die ander kant kan die agteruitgang van onderwys en opleiding, of ondeurdagte grondhervorming potensiële BBP 'n knou toedien.
Nie een van hierdie voorbeelde gaan egter die groeikoers in 2015 direk beïnvloed nie. Die belangrikste bydrae kan moontlik vanaf die voltooiing van die Mdupi kragstasie kom. Daardie "ekstra" kapasiteit gaan egter baie gou opgeneem word deur 'n stelsel wat onder druk is en gaan nie persentasiepunte by die groeikoers voeg nie. Dit beteken nie dat ons moet ophou om die regte goed te doen nie. Investering in infrastruktuur en mense-kapitaal is van uiterste belang, maar dit gaan groei dryf oor die baie lang termyn.
Bygewerk op 19/01: Prof Raymond Parsons gee 'n goeie opsomming van die groei vooruitsigte in Business Day.
Drywer Goed vir groei Sleg vir groei
Dalk nie al die voordeel van die laer olieprys nie – brandstofheffing
Ander nuwe, of hoër belasting?
Swakker rand maak ingevoerde produkte duur
Groei in enkele uitvoermarkte
Swakker rand maak ingevoerde insette duur
Probleme by Eskom
Onseker arbeidsverhoudinge en 2015 loononderhandelinge
Deflasie in die EU, Japan, stadiger groei in Sjina en Afrika
Daar sal 'n begrotingstekort wees wat totale vraag verhoog
Nuwe of hoër belasting?
As die kapitaalmarkte en graderingagentskappe nie dink dat die tekort volhoubaar is nie, gaan die rentekoerse waarteen dit gefinansier word, styg
Herstel van die VSA se ekonomie, maar nie so dat hul uitbreidende monetêre beleid gou beëindig gaan word nie
Stadige groei orals anders
Onsekerheid oor ontluikende markte plaas druk op die wisselkoers
This entry was posted in Algemeen ekonomie and tagged ekonomie,ekonomiese groei,Suid-Afrika on Januarie 15, 2015 by Waldo Krugell.