(Vlag van Wes-Australië) (Landswapen van Wes-Australië)
Bynaam : Wildeblom Staat of die Goue Staat
Grootste stad Perth
Goewerneur Kim Beazley
Premier Mark McGowan (LP)
Oppervlakte 2 645 615 km²
- Land 2 529 875 vk km
- Water 115 740 vk km (4,37%)
- Totaal 2 236 900 inw.
- Digtheid 0,88 inw./vk km
Tydsone UTC +8
Wes-Australië is 'n Australiese deelstaat wat die hele westelike derde van die Australiese kontinent beslaan. Die land se grootste staat het 2,1 miljoen inwoners (10% van die totale bevolking), van wie 85% in die suidwestelike hoek van die staat woonagtig is.
Wes-Australië word begrens deur Suid-Australië en die Noordelike Gebied aan die ooste en die Indiese Oseaan in die weste en noorde. In Australië word daar amptelik na die suidelike deel van die oseaan verwys as die Suidelike Oseaan, terwyl die Internasionale Hidrografiese Organisasie daarna verwys as die Indiese Oseaan. Die totale lengte van die staat se oostelike grens is 1 862 km, en die staat se kuslyn is 12 889 km lank. Die totale landoppervlakte van die staat 2,5 miljoen km2.
Die grootste deel van Wes-Australië bestaan uit die baie ou Yilgarn kraton en die Pilbara kraton wat saam met die Deccan van Indië, Madagaskar en die Karoo en Zimbabwe die kratons van Suidelike Afrika deel was van 'n superkontinent Ur, een van die oudste superkontinente op aarde (3 200 – 3 000 miljoen jaar gelede). Daar het sedertdien geen bergvorming buiten die Stirlingreeks plaasgevind nie en daarom is daar baie erosie van die grond plaasgevind en is geen deel van die staat hoër as 1 245 meter bo seespieël nie. Die meeste dele vorm 'n lae plato met 'n gemiddelde hoogte van ongeveer 400 meter bo seespieël met min reliëf en geen oppervlakaflope nie. Die land loop skerp af by die kusvlakte en vorm in sommige gevalle 'n skerp platorand (soos in die geval van die Darling Eskarp naby Perth).
Die hoë ouderdom van die landskap veroorsaak dat die grond buitengewoon onvrugbaar is. Selfs grond wat afkomstig is van granietrots bevat 'n ordegrootte minder fosfor en slegs die helfte soveel stikstof as vergelykbare grondsoorte op ander kontinente. Grond wat afkomstig is van sandvlaktes of ystersteen is selfs nog minder vrugbaar en bevat nog minder oplosbare fosfate en bevat ook min sink, koper, molibdeen en soms kalium en kalsium.
Die onvrugbaarheid van die grond vereis 'n geweldige hoë inset in terme van kunsmis, veral superfosfaat. Oormatige gebruik van insekdoders en onkruiddoders het die insek- en bakteriebevolkings byna uitgeroei. Die kompaktering van grond deur swaar masjinerie en hoefdiere het groot skade aan die sensitiewe grond aangerig. Die grootskaalse skoonmaak van lande vir land- en bosboudoeleindes het ook groot skade aan die inheemse plant- en dierelewe aangerig. Gevolglik het die Suidwestelike streek van die staat 'n hoër konsentrasie van seldsame, bedreigde flora en fauna as baie ander gebiede in Australië, wat dit een van die wêreld se probleemgebiede maak ten opsigte van biodiversiteit. Groot dele van die staat se graanstreek ervaar probleme met te hoë soutgehalte en die verlies van varswater.
Die Suidwestelike kusgebied het 'n relatief gematigde klimaat en was oorspronklik dig bebos gewees, insluitende groot plate karri-bome, van die hoogste bome ter wêreld. Hierdie landboustreek van Wes-Australië is een van die top nege habitatte op aarde ten opsigte van biodiversiteit, met 'n hoër getal endemiese spesies as ander vergelykbare streke. Danksy die Leeuwin-stroom maak die see langs die kus ook een van die top ses streke vir biodiversiteit uit ten opsigte van sy seelewe en bevat dit ook een van die mees suidelike koraalriwwe in die wêreld.
Die middelste vier-vyfdes van die staat is semi-woestyn of woestyn en is ligbevolk met mynbou as die enigste betekenisvolle aktiwiteit. Jaarlikse reënval is gemiddeld ongeveer 200 tot 250 millimeter, met die meeste daarvan wat voorkom in sporadiese neerslae wat verband hou met tropiese siklone in somermaande.
'n Uitsondering hierop is die noordelike tropiese streke. Die Kimberley-streek het 'n uiters warm monsoenklimaat met 'n gemiddelde jaarlikse reënval wat wissel van 500 tot 1 500 millimeter, maar daar is 'n baie lang amper reënlose seisoen tussen April tot November. Agt-en-vyftig persent van die staat se aflope vind in die Kimberley-streek plaas, maar omdat dit in geweldadige vloede voorkom en omdat die grond uiters arm is, is die enigste ontwikkeling langs die Ord-rivier.
Sneeu kom bitter selde in die staat voor en tipies slegs in die Stirling-reeks naby Albany aangesien dit die enigste bergreeks is wat hoog genoeg is en sover suid is. Sneeu val ook bitter selde op die nabygeleë Porongurup-reeks.
Die hoogste waargenome temperatuur van 50,5 °C is aangeteken te Mardie, Pilbara, 61,6 kilometer vanaf Barrow-eiland op 19 Februarie 1998. Die laagste minimumtemperatuur van -7,2 °C is by die Eyre Bird sterrewag sowat 49 km ter suide van Cocklebiddy waargeneem.
Europeërs het hul permanent begin vestig in 1826 toe Albany deur Brittanje in besit geneem is om Franse aansprake op die Westelike derde van die kontinent voor te spring. Perth is gestig as die Swanrivierkolonie in 1829 deur Britse en Ierse setlaars. Die nedersetting het egter agteruit gegaan en daarom is gevangenes uit die Britse eilande daarheen gedeporteer as dwangarbeiders om die bevolking aan te vul. in die 1890's het interstaat migrasie plaasgevind vanweë die oplewing in mynbou in die Goldfields-streek wat tot 'n skerp toename in die bevolking gelei het.
Onlangse groei in wêreldvraag vir minerale en ru-olie, veral in China (ystererts) en Japan (vir vloeibare aardgas) het 'n ekonomiese groei van hoër as die nasionale gemiddeld verseker.
Wes-Australië se oorsese uitvoere het soveel as 36% van Australië se totaal uitgemaak. Die staat se belangrikste uitvoerprodukte sluit in ystererts, aluminium, ruolie en vloeibare aardgas, nikkel, goud, ammoniak, graan, wol asook skape en beeste.
Wes-Australië is 'n groot ontginner van bauxiet wat ook verwerk word na aluminium by drie raffinaderye en meer as 20% van die wêreldwye produksie uitmaak. Die staat is ook die wêreld se derde grootste produsent van ystererts (15% van die wêreldtotaal) en die staat is ook verantwoordelik vir 75% van Australië se jaarlikse produksie van 240 ton goud. Diamante word ook ontgin by die Argyle diamantmyn in die verrenoordelike Kimberley-streek. Steenkool word ook ontgin by Collie en is die hoofbrandstof vir elektrisiteitsopwekking in die staat se suidweste.
Landbouproduksie in Wes-Australië lewer 'n groot bydrae tot die staat en nasionale ekonomie. Graanproduksie is seisoenaal-wisselvallig maar die 2006–2007 graanproduksie was bykans 10 miljoen ton, wat byna die helfte van Australië se totale produksie uitgemaak het, en was verantwoordelik vir 'n uitvoerinkomste van $1,7 miljard.
Ander beduidende landbouprodukte sluit in gars, ertjies, wol, lams- en beesvleis. Daar is ook 'n baie groot aanvraag vir invoere van lewende diere vanuit Wes-Australië, hoofsaaklik deur Suidoos-Asië en die Midde-Ooste, waar die invoer van lewende hawe verkies word vanweë kulturele- en godsdienstradisies asook 'n gebrek aan stoor- en vriesfasiliteite. Bykans 50% van Australië se lewende beesuitvoere kom vanuit Wes-Australië.
Die groei in die hulpbronsektor in die afgelope jare het gelei tot 'n beduidende tekort aan arbeid en vaardighede, wat gelei het tot die staatsregering se pogings om interstaat- en oorsese migrasie aan te moedig. Volgens die 2006 sensus was die mediaaninkomste per indiwidu AU$500 per week in Wes-Australië (vergeleke met AU$466 in Australië in sy geheel). Die mediaaninkomste per gesin was AU$1246 per week (vergeleke met AU$1171 vir Australië in sy geheel).
Suid van Perth is die swaarnywerheidsentrum Kwinana geleë. Hier is die volgende nywerhede geleë: die land se grootste olieraffinadery wat petrol en diesel vir plaaslike verbruik vervaardig, 'n ysteraanleg, aluminium en nikkelverwerkingsaanlegte, hawefasiliteite vir graanuitvoere en ondersteuningsnywerhede vir mynbou en ruolie soos ligte- en swaar ingenieurswerke en metaalwerkswinkels. Skeepsbou en verwante ondersteuningsnywerhede word naby Henderson net suid van Fremantle aangetref. Noemenswaardige sekondêre nywerhede sluit in sement- en bouprodukvervaardiging, graanmeulens, voedselverwerking, vervaardiging van dierevoer, motorbakvervaardiging en drukperse.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Wes-Australië.
↑ "State And Territory Borders". Geoscience Australia. 11 September 2007. Besoek op 2008-09-25.
↑ "Australian Coastlines". Geoscience Australia. 7 Augustus 2003. Besoek op 2008-09-25.
↑ "Area of States and Territories". Geoscience Australia. 31 Augustus 2005. Besoek op 2008-09-25.
↑ "Marble Bar heatwave, 1923–24". Australiese Buro van Meteorologie. Besoek op 2008-10-25.
↑ "Media Release: Eyre sets new record low temperature for WA". Australiese Buro van Meteorologie. 18 Augustus 2008. Besoek op 2008-10-25.
↑ "Current Statistics – Vascular Flora". Western Australian Flora Statistics. Flora Base. Besoek op 2008-08-30.
↑ "Structure of the WA Economy" (PDF). WA Department of Treasury and Finance. 24 Januarie 2006. Besoek op 2008-09-10.
↑ "Australian Economic Indicators" (PDF). Australian Bureau of Statistics. 2008. Besoek op 2008-09-11.
↑ 11,0 11,1 "2008 Crop Report" (PDF). ABARE. 1 Junie 2008. Besoek op 2008-09-13.
↑ 12,0 12,1 "WA at a Glance 2008" (PDF). Australian Bureau of Statistics. 2 April 2008. Besoek op 2008-09-10.
↑ "2008 Live Exports" (PDF). ABARE. 31 Maart 2008. Besoek op 2008-09-15.
↑ www.gowestnow.com "Go West Now" Check |url= value (help). Government of Western Australia. 2008. Besoek op 2008-09-16.
↑ "Downstream_Petroleum 2007 Report" (PDF). Australian Institute of Petroleum. 15 Julie 2008. Besoek op 2008-09-12.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wes-Australië&oldid=1988230"
Last edited on 14 Mei 2019, at 06:54