Plante is ’n ontploffing van groen in die somer, baiemaal roesbruin en geel in die herfs en dikwels ’n simbool van rus in die winter. Maar plante is ook ons asem, ons kos, ons lewe. Roei ons hulle uit, pleeg ons selfmoord. Met elke spesie wat uitsterf, verloor ons boonop dalk ’n potensiële geneesmiddel—het die kuur teen kanker miskien net al só deur ons onverskillige vingers geglip? In hierdie reeks gaan ons op ’n wonderreis deur die wêreld van plante. Kom saam... en leer die groen lewe liefkry...
Deur die eeue het die plantewêreld digter en kunstenaar bekoor en geïnspireer. Maar in die alledaagse lewe sien ons hulle skaars raak; ons roei hulle uit en gooi hulle toe onder gemors—en dink nie daaraan dat ons dit aan onsself doen nie. Want plante is die onderhouers van ons hele planeet.
Ons asem die suurstof in wat hulle afgee. Ons eet hulle en die diere wat plante vreet. Ons bid vir die vog wat hulle aan die lug teruggee sodat dit op ons gesaaides reën.
Ons gebruik hul vesels om klere te maak. Ons saag bome af om huise te bou en meubels te vervaardig. Houtsaagsels gee aan ons die papier vir tydskrifte en boeke. Uit hul sade word olie gepers en hul vrugte proe soet op ons tong.
As ’n mens ’n plant só bekyk, lyk dit of daar niks aan die gang is nie. Maar die skyn bedrieg. ’n Magdom ingewikkelde prosesse speel hulle voortdurend af: daardie "dooie" plant haal asem, neem voedingstowwe uit die grond en lug op, skei afvalstowwe af, groei en plant voort.
Linnaeus het voorgestel dat elke organisme (plant en dier), twee name kry: die eerste een ’n geslagsnaam en die tweede ’n spesienaam. (Die geslagsnaam begin altyd met ’n hoofletter en die spesienaam met ’n kleinletter.) Latynse of Griekse name sou gebruik word omdat dit destyds die wêreldtale was.
Nou is dit betreklik maklik om hierdie indeling toe te pas sover dit organismes aangaan wat ons met die blote oog kan sien. ’n Plant staan immers heeltyd op een plek en vervaardig glukose uit sonlig, koolstofdioksied en water. Op sy beurt beweeg ’n dier rond en is hy nie gebore in staat om sy eie kos te maak soos ’n plant nie.
Blougroen alge is op hul beurt ’n eienaardige skaars groepie eensellige organismes wat min gemeen het met ware alge en deur sekere geleerdes eerder saam met die bakterieë in ’n ryk ingedeel word. Omdat hulle groen pigment bevat, kan hulle hul eie voedsel deur fotosintese opbou, maar die sel bevat geen geslote kern soos by plante nie.
Al lyk dit nie so nie, is die korsmos eintlik twee organismes in een: ’n swam en ’n alg. Die een help die ander—die groen alg sorg vir koolhidrate deur fotosintese en die swam neem water en voedingstowwe uit die grond op en help om die plant te anker.
VARINGS en hul verwante staan volgens die geleerdes ’n entjie hoër op die gevor­derd­heids­leer: hulle het ware wortels, stamme (gewoonlik ondergronds) en blare, maar is tog taamlik primitief omdat hulle hoofsaaklik deur spore voortplant.
Die sporehouers lyk soos klein, donker kolletjies onderaan die blare. Dié houers bars oop as die spore ryp is en die einaklein spoortjies (hulle lyk soos stofdeeltjies) word deur die lug versprei.
Hulle vorm klein, hartvormige plantjies—die voorkieme—wat manlike en vroulike geslagselle voortbring. Elke bevrugte eiertjie bring ’n nuwe varing voort.
Naaksadige plante is plante waarvan die saadknoppe nie in ’n vrugbeginsel opgesluit is nie, byvoorbeeld naaldbome. Die groep blomplante is baie groter as die naaksadiges.