Taalbeleid: ’n Objektiewe proses?Hoofgebou op die Bloemfontein-kampus van die Universiteit van die Vrystaat Foto: UV Facebook Professor Hennie van Coller Op 6 Junie 2015 beveel die raad van die Universiteit van die Vrystaat (UV) ná versoeke van die bestuurskomitee aan dat die Taalbeleid van die UV hersien moet word. Terselfdertyd word genotuleer dat die vorige Talekomitee (waarvan ek voorsitter was) reeds in 2010 deur die senaat ontbind is. Hoe die senaat ’n raadskomitee kon ontbind, bly onduidelik. In koerantberigte word onder meer deur die UV beweer dat parallelmediumonderrig studente verdeel op grond van ras en dat studente voel Afrikaanssprekende studente word bevoordeel deur dosente, veral wat betref eksamineerbare stof. Dit is ook bitter onregverdig, word voorts beweer, dat sommige mense in hulle tweede of derde taal moet studeer (swart studente) en ander (Afrikaanse studente) in hulle moedertaal. Hierdie argumente bly deurklink tot in die raad se finale besluit. Nooit word gewag gemaak van die feit dat Engelse studente óók bevoordeel word nie. ’n Komitee (die Talekomitee van die uitvoerende komitee; The Management Committee’s Language Committee) word saamgestel. Die name van die lede van hierdie komitee word nooit bekendgemaak nie en is pas vir die eerste keer in die openbare media genoem. Die lede was: Die kernkomitee (“Core Committee”) het dus bestaan uit 11 lede van wie ’n meerderheid hulle reeds vooraf in die openbaar en boonop herhaaldelik ten gunste van Engels as die enigste (nagraadse) onderrigtaal uitgespreek het en dikwels (soos in die geval van die voorsitter en dr. Mwanike ook fel anti-Afrikaans was. Die voorsitter, Dionne van Reenen (van die Institute for Reconciliation and Social Justice) beskik oor ’n magistergraad in Filosofie, geen bewese kundigheid ten opsigte van taalpolitiek- en beplanning nie, is Engelssprekend en uitgesproke ten gunste van Engels as onderrigtaal. Vermoedelik is dit weens ongelukkigheid oor haar bekwaamheid as voorsitter dat dr. Liz Lange (viserektor en voorsitter van die advieskomitee) al meer vergaderings begin bywoon het en feitlik die voorsitterskap oorgeneem het. Die uitgebreide (advies-) komitee (met sy “ex officio-members”) is saamgestel deur lede uit verskeie fakulteite en belangegroepe (soos die vakbonde), maar hulle het nie oor stemreg beskik nie. Opvallend was die feit dat verskeie van die fakulteitsverteenwoordigers relatiewe juniors was. Ook hierdie lede se voorkeur was van meet af Engels, met die Engels-eentalige dr. Liz Lange as drywende krag. Lede van die komitees het mekaar ook in die openbaar aangeval; die bitsige aanval van dr. Mwanike op prof. Pieter Duvenhage, ’n voorstander van die meertalige opsie, is wyd in die media gemeld. Die “omvattende proses” van die inwin van menings en data het ook probleme opgelewer. Daar is aanvanklik gesê dat daar voldoende tyd vir besprekings sou wees; tog is die proses uiteindelik verhaas met duidelike keertye. Kwalitatiewe onderhoude wat in die vooruitsig gestel is, het ook nooit plaasgevind nie. Die uitslae van die meningsopnames (onder leiding van die onafhanklike verkiesingskomitee) is ook nooit aan komiteelede beskikbaar gestel nie. Op 29 Oktober verneem die komitee dat daar ’n voorlopige verslag (“draft”) geskryf moet word. Wat bekend staan as die “minority report” was ’n opdrag (in ’n laat stadium) aan prof. Van Niekerk en dr. Rossouw om ’n verslag te skryf oor Afrikaans as inheemse taal, maar ook oor sy sogenaamde “rassistiese” verlede. Op 12 November vind ’n vergadering plaas ten einde ’n konsensusbesluit te formuleer. Die verslag van Van Niekerk en Rossouw het nie deel uitgemaak van die uiteindelike verslag nie, omdat dit volgens dr. Lange bedoel was as ’n voorlegging aan die komitee met ’n duidelike fokus en uiteindelik ’n persoonlike taalsiening geraak het. Die Talekomitee se verslag (enigsins gewysig deur die bestuurskomitee van die UV) bevat 13 aanbevelings en word aan die raad voorgelê vir die raadsvergadering van 4 Desember 2015. Uit die Voorrede (“Preface”) van die verslag is dit duidelik dat die uitgangspunt van die komitee was: Afrikaans kan nie as ’n neutrale taal beskou word nie, maar slegs binne die historiese verband van sy “rassistiese” verlede. Volgens hierdie verslag is die twee belangrikste rigtinggewende beginsels dié van inklusiwiteit en multitaligheid. Uit die hele inslag van die verslag blyk die duidelik ideologiese vertrekpunt. Daar word pertinent genoem dat Afrikaanssprekende personeel “who are supportive of change of policy for pragmatic reasons” bestempel word as “verraaiers”. Die huidige Taalbeleid het ook ’n dimensie van onregverdigheid, want die meerderheid studente aan die UV wie se eerste taal nie Engels of Afrikaans is nie, kan nie in hulle eerste tale opgelei word nie, “because unlike Afrikaans, these languages were never developed for ‘scientific use’ with the backing of the state”. Deur hierdie stelling word bewys dat eeue en dekade lange individuele pogings van Afrikaanssprekendes om hulle taal uit te bou, gewoon geïgnoreer word. Asof die staat alleen verantwoordelik is vir taalhandhawing en -bevordering. Op hierdie raadsvergadering is die volgende besluite geneem, naamlik: Van die voorafgaande aanbevelings is waarskynlik die duidelikste voorbeeld van die koelbloedig pragmatiese en nieprinsipiële filosofie onderliggend aan die hele nuwe beleid: Die besluit om Afrikaans te benut om die oorgang na Engels te vergemaklik is soos om brandoffer-slagoffers in hulle eie taal opdragte te gee hoe om by die gaskamers uit te kom. En, Afrikaans mag wel, as dit geld inbring. Dan, skielik, verdwyn die sogenaamde beginselbesware oor die verdelende aard van Afrikaans in lesinglokale. Die aanbevelings van die UV-raad dra nie die status van ’n Taalbeleid nie. Hulle gee slegs die riglyne waaraan die nuwe Taalbeleid moet voldoen. Van die aanbevelings van die Talekomitee is ook soms gewoon absurd, juis omdat dit onbekookte, strategiese opmerkings is ter wille van goeie gesindheid. Daar moet byvoorbeeld kwansuis ondersteuning gebied word aan Afrikaanse akademiese tydskrifte. Terselfdertyd word akademiese onderrig in Afrikaans die nekslag toegedien. Waar gaan die mense vandaan kom wat nog in Afrikaans ’n akademiese diskoers kan voer? ’n Mens kan aanvaar dat die huidige Talekomitee die taak gaan kry om die nuwe Taalbeleid op te stel; ’n ander besluit sou neerkom op ’n mosie van wantroue. Dit is daarom gebiedend noodsaaklik dat die lede van die nuwe komitee se name in die openbaar bekend gemaak moet word en dat hulle kundigheid bo verdenking moet staan. Aangesien elke persoon ’n taalvoorkeur het, behoort die komitee gebalanseerd te wees. Daar kan kanttekeninge aangebring word by die hele proses om ’n nuwe Taalbeleid op te stel: Professor Hennie van Coller verbonde as navorsingsgenoot aan beide die Universiteit van die Vrystaat en die Noordwes Universiteit.