PressReader - Landbouweekblad: 2017-10-13 - STORM BROEI OOR SUINIGE KON­TRAK­TE
STORM BROEI OOR SUINIGE KON­TRAK­TE
Boe­re wat hul vrugte aan die ver­wer­kings maat­skap­py Lan­ge­berg en Ash­ton Foods (L&AF) le­wer, het on­langs op ’n ver­ga­de­ring gal ge­braak oor ar­bi­trê­re kwo­ta-kon­trak­te en on­guns­ti­ge voor­waar­des vir die ko­men­de sei­soen, skryf JOHAN COETSEE.
Landbouweekblad - 2017-10-13 - Lbw | Nuus -
MEE Ras 120 om­ge­krap­te Bo­land­se in­maak vrug­te­boe­re het on­langs op ’n spe­si­a­le ver­ga­de­ring hul kom­mer en mis­noeë te ken­ne ge­gee oor hul ver­hou­ding met die ver­wer­kings maat­skap­py Lan­ge­ber­ge n Ash­ton Foods (L&AF). Dit is een van slegs twee inmaakvrugte-ver­wer­kings­maat­skap­pye in Suid-A­fri­ka. Die ver­ga­de­ring is ge­re­ël deur die Inmaakvrugte- pro­du­sen­te­ver­e­ni­ging( IP V) op Ro­bert­son.
Daar is vre­se dat kon­trak voor­waar­des vir die sei­soen van 2018’19 vir die boe­re heel­wat min­der in die sak sal bring. Hui­di­ge kon­trak­te met in­di­vi­du­e­le boe­re be­paal dat inmaakvrugte nog – soos tans – vir die sei­soen 2017’18 in­ge­neem sal word, waar­na nu­we kon­trak­te deur L&AF aan boe­re voor­ge­lê sal word. Daar is ’n sterk ge­voel on­der pro­du­sen­te om saam te staan en te wei­er om e­ni­ge nu­we kon­trak­te met L&AF te on­der­te­ken.
Dit is selfs ge­noem dat L&AF se­ke­re hoe­veel­he­de van boe­re se vrugte bla­tant “ge­steel” het deur een­sy­di­ge op­tre­de. Dit volg na­dat die maat­skap­py se­dert Ju­lie ver­le­de jaar be­gin aan­dui het dat hy aan die hui­di­ge kon­trak­te wil ver­an­der, en dit ook doen.
Mnr. Wie­hahn Vic­tor, uit­voe­ren­de hoof van die IPV, sê die “eer­ste skoot was die so­ge­noem­de ‘ap­pel­koos­brief’ oor die in­na­me van dié vrug­soort van No­vem­ber ver­le­de jaar, wat erns­ti­ge frus­tra­sies ver­oor­saak het”. Dit het ge­lei tot tal­le ver­ga­de­rings tus­sen die IPV en L&AF se­dert Ja­nu­a­rie van­jaar.
Kort ná die ap­pel­koos­brief het die “peer- en per­ske­brie­we” in Fe­bru­a­rie ge­volg, waar­in 13 pro­du­sen­te se per­ske­kwo­tas op­ge­sê en al­le sap­graad­per­ske-in­na­mes heel­te­mal ge­staak is. Ver­de­re krake het ver­skyn in die ver­hou­ding tus­sen L&AF en pro­du­sen­te te mid­de van dis­pu­te oor per­ske boord ske­du­les. Toe, in Fe­bru­a­rie van­jaar, het die maat­skap­py ge­wei­er om 6 000 ton per­skes van kwo­ta­hou­ers in te neem. Eers ná erns­ti­ge on­der­han­de­lin­ge en be­roe­pe deur die IPV is dit as sap­graad-vrugte in­ge­neem.
Ná 17 Fe­bru­a­rie het L&AF aan­ge­kon­dig dat taai­pit­per­skes teen R2 180/t – die prys wat vir sap­vrug­te be­taal word – in­ge­neem sou word. Die fi­na­le be­ta­lings vir hier­die vrugte is nou deel van ’n dis­puut en pro­du­sen­te dring aan op op­tre­de.
“Die om­ge­wing waar­in die be­dryf ge­funk­si­o­neer het, is be­sig om dras­ties uit te ra­fel. Tans is die ge­voel dat selfs hui­di­ge kon­trak­te ‘deur­me­kaar’ is en geen pro­du­sent werk­lik weet waar hy met L&AF staan nie,” sê Vic­tor.
Nog sleg­te nuus is dat ge­pro­jek­teer­de ag­ter­skot­te vir die 2016-’17-sei­soen – be­hal­we dié van ap­pel­ko­se – skyn­baar nie ten vol­le ge­haal gaan word nie. Vol­gens Vic­tor is die ag­ter­skot-pro­jek­sie van R4 110/t vir per­skes af­ge­bring tot R3 800/t, en dié van pe­re van R3 050/t tot R2 975/t.
“Dit het die speel­veld dras­ties ver­an­der en die he­le be­dryf on­der kwaai e­ko­no­mie­se druk ge­plaas.”
L&AF se ge­pro­jek­teer­de tonnemate vir in­na­mes vir die sei­soen 2017-’18 is 14 000 ton vir ap­pel­ko­se (die­self­de as die ge­kon­trak­teer­de vo­lu­me); vir taai­pit­per­skes 61 000 ton (5% la­er as die vo­ri­ge jaar); vir pe­re is 20 000 ton ge­pro­jek­teer (dit stem oor­een met die vo­ri­ge jaar, maar is 30% la­er as die ge­kon­trak­teer­de vo­lu­me).
Gra­de­rings vir die sei­soen 2017-’18 bly die­self­de vol­gens kon­trak, maar geen ver­sap­ping s­vrug­te gaan in­ge­neem word nie.
Die lang­ter­myn kon­trak vir die 2018-’19-sei­soen en daar­na is nog nie ge­fi­na­li­seer nie, maar vol­gens voor­lo­pi­ge kon­trak­te wat die IPV on­der oë ge­had het, blyk dat die nu­we voor­waar­des som­mi­ge boe­re se geld­sa­ke dras­ties kan knou: Vol­gens die for­mu­le waar­vol­gens pro­du­sen­te be­taal word, gaan boe­re 13,6% per ton meer vir ap­pel­ko­se kry en 6% per ton min­der vir per­skes en pe­re. Vic­tor sê dit kom neer op so­wat R228/t min­der vir per­skes. Skyn­baar wou die maat­skap­py ’n be­pa­ling by­voeg dat 10% sap­graad­vrug­te ge­le­wer moet word, maar dit is nou uit die voor­lo­pi­ge kon­trak ver­wy­der. In die nu­we kon­trak gaan die mi­ni­mum­groot­te vir per­skes skyn­baar 60 mm wees, met geen toe­ge­wings vir vrugte van 57 mm tot 60 mm nie. Le­we­rings bui­te die spits­tye gaan blyk­baar nie meer toe­ge­laat word nie – laat bo­nus­se gaan skyn­baar uit die kon­trak ge­skryf wees. Vry-aan-Boord (FOB) word moont­lik ver­an­der na ‘ex fac­to­ry’. Wat pro­duk­sie ske­du­les be­tref, word hek­ta­re in die kon­trak ver­an­der na tonnemate. Die oor­bly­wen­de as­pek­te van die voor­ge­stel­de kon­trak is in de­tail be­spreek. In die ge­val van taai­pit­per­skes kan dit ’n ver­la­ging van R608/t tot R912/t mee­bring, wat nie net die boer raak nie, maar ook die plaas­en fa­briek­wer­kers.
Vic­tor raai boe­re aan om boor­de uit te haal wat ’n swak op­brengs le­wer en on­e­ko­no­mies is. Hy sê ook boe­re moet erns­tig klem lê op vrug­groot­te, hul­le ge­reed maak om min­der sap­vrug­te teen la­er pry­se te le­wer, boord pro­duk­sie­kos­te nou­keu­rig be­re­ken en goeie in­lig­ting be­kom wan­neer be­slui­te oor boor­de en kon­trak­te ge­neem word.
Mnr. Nas­sos Mar­tals, L&AF se uit­voe­ren­de be­stuur­der, sê die maat­skap­py “re­spek­teer en waar­deer” die ver­hou­dings wat die maat­skap­py oor ja­re met vrug­te­boe­re op­ge­bou het. Hy sê die her­sie­ning van die kon­trak­te is ge­nood­saak deur voort­du­ren­de mark­druk weens on­der meer die ster­ker rand, da­len­de wê­reld­pry­se vir vrugte en ster­ker me­de­din­ging van an­der lan­de.
“Ons glo vas dat die voor­ge­stel­de ver­an­de­rin­ge op lang ter­myn vol­hou­baar­heid vir die vrug­te­boer­de­ry sal bring, as­ook die ver­moë vir die besigheid as ge­heel om sy me­de­din­gend­heid in die moei­li­ke mark te be­hou.”
FOTO: LU­CIL­LE BO­THA
’n Ap­pel­koos­boord by Mon­ta­gu. Vol­gens L&AF se nu­we le­we­rings­kon­trak­te sal ap­pel­ko­se straks be­ter pry­se as per­skes en pe­re be­haal.