Vredefortkoepel kry lewe in Hans du Plessis se handeProf. Hans du Plessis. (Foto: Maroela Media/Janie Monsieur) Hans du Plessis se verknogtheid aan sy erfenis en die natuur sypel dikwels deur in die stories wat hy skep. “As jy gister nie verstaan nie, sal jy onmoontlik nie môre verstaan nie, en jy sal net weet waarheen jy op pad is as jy weet waar jy vandaan kom,” sê Hans oor die waarde van erfenis. Dink maar aan sy mees onlangse historiese romans – Die pad na Skuilhoek (2011), As die wind kom draai (2013), Inboekeling (2014) en Tussen die klippe (2016) – waarin hy die Groot Trek as tema en agtergrond gebruik. In sy jongste boek, Inkommers, span Hans weer dié historiese gegewe in, maar hierdie keer is dit die vertrekpunt vir sy verhaal oor die Afrikaner-familie wat van die Groot Trek se dae af wydsbeen oor die Vaalrivier boer. ŉ Mens kan jou egter maklik misgis en dink dat Inkommers in die spore van Hans se vorige historiese romans volg, maar in die holte van die Vredefortkoepel se hand kom lesers ŉ eietydse verhaal oor die waarde van gemeenskap, identiteit en grondbesit teë. Hans du Plessis se jongste roman, Inkommers, speel in die Vredefortkoepel af. (Foto: Verskaf) Een van die vrae wat gereeld in boekgesprekke opduik, is waar die idee vir ŉ bepaalde storie begin het. Op dié vraag antwoord Hans sommer prontuit dat hy nie ŉ benul het wat die motivering vir Inkommers was nie. “Jy vra my, maar ek weet nie. Die storie self was nie vir my duidelik nie, maar ek het geweet ek wil die Vredefortkoepel as ruimte gebruik en die feit dat hierdie erfenisgebied nie bewaar word nie. Dat mense en die regering nie omgee nie, was ook ŉ dryfveer vir hoe ek die storie benader het.” Hans verweef die erns van erfenisbewaring met fyn humor om kommentaar te lewer op onbenullighede wat behoue bly. Dit vind neerslag in die toneel waar Johnie en Martjie Afrikaner oplaas besluit om ŉ puttoilet in ŉ nasionale monument te omskep, sodat die erfenis daar is “vir die nageslag om te sien en te gebruik” (bl. 72). “Maar”, meen Hans, “dit help nie jy bewaar wat nie bewaar behoort te word nie.” Wat wel vinnig by hom aangeklop het, was die boektitel, en dit is nie iets wat sommer gebeur nie, vertel Hans. “Normaalweg kom my titel amper heel laaste, maar in hierdie geval was dit van die begin af in my kop. Ek het eers met die idee gespeel om karakters spreekwoordelik in ŉ kom te gooi en te kyk wat gebeur. “Mettertyd het die woordspeling en betekenis verdiep. Die vraag wat eindelik dan ondersoek word, is of die Kom se bewoners die eienaars of inkommers op die plaas is. Hoort hulle in die Kom op grond van besit, of kom hulle van buite af in sonder enige regte?” Die verhaal is deels op C Louis Leipoldt se gedig, “Oom Gert vertel” geskoei en dit is veral sigbaar in die karaktername soos Bennie, Johnie, Martjie en Nonnie wat Hans aan Leipoldt se teks ontleen het. Dit is eintlik net die name wat Hans by Leipoldt gaan leen het, want inderwaarheid is die Kommers gegrond op mense wat Hans ken. “Die karakters is op die werklikheid gebaseer. Dit is almal mense wat ek op ŉ manier ken, hetsy familie of vriende.” Lesers maak by monde van Plakker Prinsloo kennis met Inkommers se karakters en hoewel dit aanvanklik effens oorweldigend is, gee Plakker vir lesers die gemoedsrus dat al hierdie verhaallyne mettertyd in plek val: “Daarom, my liewe leser, hoef ek nie alles self te vertel nie, maar jy sal, soos ek toe ek die eerste keer in die Kom gekom het, ook deurmekaar raak met wie nou eintlik wie is en hoe dié wat vandag nog hier is, hier beland het (bl. 20).” Eers wanneer jy die boek klaar gelees en die storie al goed in jou kop gemaal het, tref dit jou dat die Vredefortkoepel eintlik die hoofkarakter in hierdie verhaal is. Hans beaam dit wanneer hy sê: “Die ruimte besluit self wie hy uitgooi en wie hy insluk. Mara se verhaal is seker die duidelikste voorbeeld hiervan. Die Koepel moes haar eers uitspoeg voor sy weer kon inkom.” Net soos wat die Vredefortkoepel baasspeel oor die Kommers, is Hans ook deurgaans besig om sy lesers in te trek in hierdie verhaal. ŉ Storie met karakters wat gewone mense is en by wie ŉ mens sommer gou aanklank vind.