As Oosgrensboer het Pretorius, veral in die jare wat die Groot Trek voorafgegaan het, ’n leidende rol gespeel. Hy trek egter nie saam toe die boere in Graaff-Reinet se distrik in 1836 trek nie. Na sy besoek aan Natal in 1837 besluit hy om te trek.
Pretorius spel na die Trekkers se vestiging ’n belangrike rol om die onafhanklikheid van die Boere-emigrante in Natal te verseker, maar slaag nie daarin nie, enersyds vanweë die Britse oormag en andersyds omdat daar onder die Voortrekkeremigrante onenigheid oor die kwessie bestaan.
Hy verlaat Natal, omdat, soos hy self verklaar het, hy hom nooit aan Britse gesag sou onderwerp nie en gaan woon op sy plaas aan die Magaliesberge. Hy word spoedig weer opgeroep om die burgers te help om anneksasie noord van die Vaalrivier af te weer en al ly die Boere by Boomplaats ’n nederlaag, volhard Pretorius om deur onderhandelinge die Sandrivier-traktaat te laat teken waarvolgens onafhanklikheid aan die emigrante noord van die Vaalrivier toegestaan word.
Die onthulling van die beeld by Graaff-Reinet het op 27 November 1943 plaasgevind, opgeluister deur ’n optog van waens en historiese voorstellings. ’n Mens kan seker aanvaar dat die idee om daar tot sy eer ’n monument op te rig in die Eeufeesjaar, 1938, ontstaan het. Die beeldhouer is Coert Steynberg. Die wawiel is simbolies van die Groot Trek wat vir Andries Pretorius daar begin het. Dit kan ook in verband gebring word met die woorde wat hy tot sir Harry Smith gerig het tydens sy vergeefse onderhandelinge met die Kaapse goewerneur daar in Natal: Eenmaal, Eksellensie, sal daar ’n wiel oor die wêreld rol wat vir u en vir my onkeerbaar is.
En daar staan hulle dan vandag: Andries Pretorius fier op ’n perd en MW Pretorius ’n hele ent daar voor met ’n watervywer tussen hulle. Die ruiterbeeld, twee maal lewensgrootte, in brons, op ’n hoë voetstuk van graniet, oorheers die plein voor die stadhuis. Die perd lyk vermoeid, die ruiter egter fier en regop, met sy pluiskeilagtige hoed op sy kop, net soos daar by Graaff-Reinet waar hy ook die ongewone hoofdeksel op het. Dit is in navolging van die bekende skildery wat daar van Pretorius bestaan. Die ruiter het die teuels in sy linkerhand, ’n geweer in sy regterhand met die loop wat skuins na onder wys, kruithoring agter die rug. Die beeld het £20 000 (R40 000) gekos. Op die ruiterbeeld se voetstuk staan slegs die volgende:
Die onthulling van die beeldegroep het ingepas by Pretoria se eeufeesvierings. Dit geskied op 21 Oktober 1955, waargeneem deur kolonel IJ Meyer, ’n agterkleinseun van Andries Pretorius.