Beeld van 'n vrou: Elsa Joubert | rooi rose Beeld van 'n vrou: Elsa Joubert | rooi rose
Beeld van 'n vrou: Elsa Joubert
Die skrywer Elsa Joubert het onlangs haar 95ste* verjaarsdag gevier met 'n nuwe boek, presies sestig jaar ná die publikasie van haar eerste boek. Tog het erkenning vir haar belangrike bydrae tot die Afrikaanse letterkunde haar lank ontwyk.
Beeld van 'n vrou: Elsa Joubert deur Ilse Salzwedel
*Hierdie artikel is oorspronklik gepubliseer in die Maart 2018-uitgawe van rooi rose.
Min skrywers publiseer nog op die ouderdom van 95, maar dis presies wat Elsa Joubert onlangs gedoen het met Spertyd, die derde deel van haar outobiografiese drieluik. Dis voorafgegaan deur 'n Wonderlike Geweld (2005) en Reisiger (2009), en nes in haar romans, skryf sy net so onthutsend eerlik en reguit soos altyd. Hierdie keer is die onderwerp oudword en die dood, dinge waaraan die mensdom nie graag herinner wil word nie, en nog minder iets waaroor ons sommer praat.
Juis omdat sy kort tevore 'n boek oor Angola gepubliseer het, het 'n vrouetydskrif haar en 'n fotograaf in 1974 na die destydse Suidwes-Afrika gestuur om te gaan verslag doen oor die lang konvooie voertuie met Angolese vlugtelinge wat die land binne-gestroom het. Elsa se opdrag was om te skryf oor wat beskou is as 'n "nuwe verskynsel" in Afrika: wit vlugtelinge, het sy in 2004 in 'n LitNet-artikel geskryf.
Dis toe dat sy iets belangriks besef het: "Ook in ons land weet ons mense nie. Selfs dié van ons wat op eie manier apartheid teëgaan en verafsku, weet nie diep nie. Op die diepste vlak is die swart en bruin mense se lyding, om ons, elke dag, vir ons nie bekend nie." En dis hierdie onkunde, wat lei tot "nie-begrip en vervreemding", wat Elsa wou takel en afbreek. "Ek had baie lande in Afrika reeds met my reisboeke verken: Kenia, Uganda, Soedan, Madagaskar, Mosambiek, Angola. Maar daar by Tsumeb het dit hard en duidelik tot my gespreek: nou moet my oë oopgaan, ek moet my eie land se mense in volkome eerlikheid leer ken. Apartheid het ons van mekaar weggehou, ek moes ten spyte van apartheid die grense afbreek."
Oor presies hoe hierdie boek sou lyk, was sy nog onseker. Toe kom stort haar huishulp een oggend ná Kersfees 1976 haar hart uit oor wat Elsa beskryf as 'n "nag van verskrikking in die lokasie", en skielik het die finale legkaart van haar boek vir Elsa in plek geval. Sy sou die storie vertel deur die oë van 'n vrou, wat sy vir die doeleindes van die verhaal Poppie Nongena sou noem. (Haar huishulp het verkies dat haar regte naam nie gebruik word nie.)