Colin McKenzie Fraser - Wikipedia
Colin McKenzie Fraser
Ds. Colin McKenzie Fraser (volgens talle bronne Mackensie, Beaufort-Wes, 20 Januarie 1837 – Kaapstad, 27 Februarie 1911) was predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk en het sy hele 44 jaar lange bediening in die NG gemeente Philippolis deurgebring. Hy was vier keer moderator en ook assessor van die Vrystaatse Kerk, die huidige Sinode van die Vrystaat, en het 'n belangrike rol in die kerklike lewe van die destydse Oranje-Vrystaat gespeel.
Colin Fraser McKenzie
Ds. C.M. Fraser
20 Januarie 1837
18 April 1863 – 5 Julie 1907
In sy plaaslike gemeente
Hoewel die NG gemeentes van die Vrystaat noord van Bloemfontein destyds meer lidmate gehad het danksy 'n digter bevolking as dié suid van die Vrystaatse hoofstad, sou Philippolis as een van die suidelike gemeentes, onder die bekwame leiding van ds. C.M. Fraser, spoedig een van die toonaangewende gemeentes van die Oranje-Vrystaat word. As leraar het hy sy geestelike werk op Philippolis begin en dit tot sy emeritaat in 1907 voortgesit. Omdat Philippolis die enigste gemeente was waarin hy gearbei het, was daar by hom dus geen sprake van 'n eerste en laaste gemeente nie, maar slegs van die enigste gemeente. Sy 44 bedieningsjare het hom in staat gestel om op 'n besonderse wyse met die sake van die Vrystaatse Sinode bekend te word. Dit is dus geen wonder nie dat hy vyf maal tot moderator gekies is, vier maal tot assessor en dat die leraars van die Oranje-Vrystaat tot hom "als hun vader" opgesien het. In die Sinode het hy sy stempel onuitwisbaar afgedruk. Hy was 'n leraar enig in sy soort en voorwaar 'n sieraad vir die kerk, volgens J.A. Bosch. Hy het 18 beroepe ontvang, waarvan agt uit die Kaapkolonie gerig was, waarvan vier deur die Groote Kerk, maar hy het steeds besef dat hy in die Oranje-Vrystaat 'n taak te verrig gehad het. In die Sinodale sittings het hy deur sy welsprekendheid en logiese beredenering van sake roem verwerf, en dit het daartoe gelei dat hy een van die belangrike boumeesters van die vroeë Vrystaatse Kerk geword het.
3 Bevestiging op Philippolis
4 Ds. Fraser as Vrystaatse kerkleier
5 Optrede teen maatskaplike euwels
6 Ywer vir die sending
7 Ds. Fraser se skuld
8 Die leraar se rytuig
10 Reis na Skotland
11 Nog geldprobleme
12 Deeltydse diens in Kaapstad
13 Nog 'n besoek aan Skotland
14 Gesondheidsbesoek aan Duitsland
15 Tweede Vryheidsoorlog
16 Heropbou na dié oorlog
17 Emily Hobhouse se bydrae
18 Die gemeente herstel
19 Die nuwe orrel
20 Ds. Fraser se aftrede
21 Ds. en mev. Fraser se laaste jare
Ds. Fraser se ouers, ds. Colin Fraser sr. en sy tweede vrou, 'n nooi Sieberhagen.
Fraser se vader was ds. Colin Fraser, tweede leraar van die NG gemeente Beaufort-Wes, wat in 1824 deur dr. George Thom gewerf is as een van die Skotse predikante wat die tekort aan predikante in die Kaapkolonie moes aanvul en goewerneur lord Charles Somerset se verengelsingsbeleid moes uitvoer. Baie van dié predikante het hulle egter mettertyd ten volle met die strewe van die Afrikaners vereenselwig. 'n Broer van Colin jr. was sir John Fraser, 'n politikus. Hulle moeder was Maria Elizabeth Sieberhagen, 'n dogter van die plaas Tafelberg in die Beaufortse distrik, waar haar ouers toe geboer het. Soos al die Sieberhagens is sy van Duitse afkoms, die dogter van Johan George Sieberhagen en Juliana Schryber wat in 1811 uit Hesse-Cassel in Suid-Afrika aangekom en hul eers op Swellendam gaan vestig het. Sy was 'n knap en energieke vrou en het die lewe aan nege seuns geskenk. Sy is in 1862 oorlede. Colin het sewe halfbroers en -susters gehad van sy vader se eerste vrou, Anna Amalia Muller, van Graaff-Reinet. Sy vader is in Februarie 1828 met haar getroud, maar sy is betreklik jonk oorlede, in September 1838. Die gesin het dus uit 16 kinders bestaan. Twee dogters uit die eerste huwelik het later onderwys op Beaufort-Wes gegee.
Ter wille van sy opvoeding is Fraser na Skotland gestuur toe hy nog baie jonk was. Daarna is hy na Utrecht in Nederland om hom vir sy lewenstaak te bekwaam. Hy het in die huwelik getree met Isabella Gordon Paterson, die dogter van 'n koopman van Aberdeen in Skotland. Aan die einde van 1862 het hy net sy 19-jarige bruid na Suid-Afrika teruggekeer. Die jong egpaar het hulle in Kaapstad bevind waar hy as beroepbare predikant tydelik met die verkondiging van die evangelie behulpsaam was. Hier het die beroep na Philippolis hom bereik. Sy ou vader het min of meer dieselfde tyd emeritus geword en die kerkvaders van Beaufort het dadelik in hierdie talentvolle en geniale jong man 'n moontlik opvolger gesien. Op die eerste gekombineerde kerkraadsvergadering (Maart 1863) is hy dan ook beroep, maar hy het dit van die hand gewys ten gunste van die beroep na Philippolis. Laasgenoemde se kerkraad het hy in kennis gestel dat hy "na rype en biddende beraap die beroep deur die kerkraad op hom uitgebring, aangeneem het". In 'n persoonlike brief aan ds. A.A. Louw, leraar van NG gemeente Fauresmith en konsulent van die jong gemeente Philippolis, het hy die wens uitgespreek om op 18 April 1863 bevestig te word.
Bevestiging op PhilippolisWysig
Aangesien geen kerkraadsvergaderings voor 17 April, die dag voor sy bevestiging, belê is nie, het ds. Louw en die kerkraad alle reëlings vir die ontvangs en bevestiging van Philippolis se eerste leraar in die tussentyd getref. Die pastorie en buitegeboue wat van die Griekwaregering aangekoop is, is netjies opgeknap en getrou aan die Boeretradisie het die vroue die spensrakke van die pastorie volgelaai. Die kerkraad het ook 'n verwelkomingsadres opgestel.
Intussen is die egpaar in Kaapstad met die wa en osse gehaal en het tot op Beaufort-Wes gereis waar hulle 'n rukkie by ds. Fraser se ouers gekuier het. Daarna is die tog na die Suid-Vrystaat onderneem. Al die predikante van die Oranje-Vrystaat is na die bevestiging uitgenooi en ook is besluit dat die vader van die jong leraar die bevestigingsrede sou lewer. Eindelik het die groot dag, Vrydag 17 April 1863, vir die jong gemeente aangebreek. 'n Geselskap met die verwelkomingsadres byderhand het na die Oranjerivier gereis om die egpaar te ontmoet en hulle na Philippolis te begelei. Ongelukkig het dié geselskap die verkeerde weg gekies en die leraar en sy eggenote misgery. Ná die aankoms van die egpaar het die kerkraad die Vrydagmiddag vergader en die optrede van ds. Louw en lede van die kerkraad in verband met die ontvangs van die leraar is goedgekeur. Die aanname van die uitgebragte beroep kon toe formeel genotuleer word en daarna het ds. Louw die volgende stukke aan die kerkraad oorhandig: die doop- en lidmaats- en huweliksregisters, notule- en kasboeke, asook 'n Bybel en Gesangboek vir die kansel.
Daar was dié naweek op Philippolis ongekende bedrywigheid. Van heinde en verre het ossewaens en perdekarre langs stofpaaie na die dorp aangestroom gekom. Diegene wat nie by familie of vriende kon tuisgaan nie, het tent opgeslaan. Die strate was die ene lewe, want nie alleen het opgewekte kinderstemme opgeklink nie, maar ook die volwassenes was verheug oor dat die groot dag vir hulle gemeente aangebreek het. Die naweek se feestelikhede het 'n hoogtepunt bereik met die verwelkomingsgeleentheid en bevestiging op Saterdag 18 April. Volgens De Kerkbode was dit 'n dag van groot vreugde, maar ook van teleurstelling, want die leraars van die Vrystaat, "wat 'n mens billik by 'n plegtigheid soos dié kon verwag, het nie verskyn nie". Die leraar van Bloemfontein het reeds 'n ander bestelling gehad en ds. Van Broekhuyzen van Winburg het op Fauresmith siek gelê aan sinkingskoors. Hoewel meer leraars verwag is, het die gemeente dit tog waardeer dat, buiten die konsulent, ook die leraar van die NG gemeente Colesberg en die NG gemeente Smithfield teenwoordig was. Ds. Fraser sr. wat aanvanklik die bevestigingsrede sou lewer, is ook verhinder en ds. A.A. Louw het in sy plek opgetree en 'n rede gelewer na aanleiding van 1 Korintiërs 3:11 (Statebybel): "Want niemand kan een ander fondament leggen, dan hetgeen gelegd is, hetwelk is Jezus Christus."
Die Saterdagmiddag en die -aand het die leraar van Colesberg, ds. Anton Daniël Lückhoff, voor die gemeente opgetree, terwyl ds. Pieter Roux van die NG gemeente Smithfield (eerste leraar van die gemeente na wie die dorp Rouxville vernoem is en die oupa aan moederskant van die latere vrou van die goewerneur-generaal, mev. Mabel Jansen, asook prof. George Murray Pellissier) die Sondagoggend die Nagmaaldiens waargeneem het. Die Sondagmiddag het ds. Louw sy afskeidspreek gelewer.
Ná die naweek se verrigtinge het die kerkraad op Maandagoggend 20 April weer bymekaargekom. Voordat ds. Fraser die vergadering binnegenooi is, het die kerkraad eers besluit hoe sy huisraad van Port Elizabeth na Philippolis gebring sou word. Ds. Louw het 'n kort afskeidsboodskap gerig en toe is die nuwe leraar in die vergadering toegelaat. Die adres wat hom reeds aan die Oranjerivier moes bereik, is nou aan hom gebied en hy is verras deur 'n skenking van twee "egale karpaarden nevens eene beurs met geld". Op dieselfde vergadering het ds. Fraser bekendgemaak dat hy sy familie vir enige weke op Beaufort wou gaan besoek. In sy afwesigheid sou die leraars van Colesberg en Fauresmith op twee Sondae kerkdienste op Philippolis hou.
Ds. Fraser as Vrystaatse kerkleierWysig
Die NG kerk op Philippolis waarin ds. Fraser 44 jaar die Woord bedien het. 'n Suil ter nagedagtenis aan hom staan voor die ingang. Dr. Tobie Muller, Philippolis se derde predikant, wat in 1918 ná net twee jaar in die gemeente tydens die Griepepidemie beswyk het, se suil is een van die vier kleineres. Die ander drie is vir di. C.J. van Niekerk, D.N.J. du Toit en Gideon Engelbrecht.
Nadat die Vrystaatse Kerk in 1864 'n selfstandige Sinode gevorm het, het hy gedurende die eerste Sinodesitting belangrike werk gekry: "Met Di. A.A. Louw, G. van de Wall en den Staatsbeampte, den heer Niele Marais diende hij als commissielid om een concept wet voor de Ned. Geref. Kerk van den Oranje-Vrijstaat op te trekken." In hierdie kommissie het hy besonderse vernuf getoon, sodat in die toekoms op groot skaal van sy dienste gebruik gemaak sou word. Herhaaldelik het hy die Vrystaatse Kerk op belangrike byeenkomste verteenwoordig. In 1869 het hy die groete van die Vrystaatse Kerk aan die Nederduits Gereformeerde Kerk in die Transvaal gebring en in 1873 aan die Moederkerk in Kaapstad. 'n Paar jaar later het hy ook die Vrystaatse Sinode verteenwoordig in "de eerste Pan-Presbyteriaansche Concilie" in Edinburg.
In 1871, toe hy 34 jaar oud was en hy slegs agt jaar as leraar in die Oranje-Vrystaat werksaam was, is hy tot moderator van die Vrystaatse Sinode gekies. Drie jaar later is hy herkies. Van besonderse belang vir die Vrystaatse Sinode en kerk in die algemeen was die openingsredes wat hy as moderator gelewer het. In 1877, toe hy as moderator afgetree het, het hy 'n treffende rede gevoer. Hy het die moeilikhede van die kerk geskilder en daarop gewys dat lidmate meer belangstelling in hul kerk behoort te toon. Hy wou alle lidmate kerkbewus hê. "Wij moeten ons niet alleen verblijden als het in onze gemeente welgaat, maar ook over het goede in andere gemeenten." Hy het vervolgens ernstig gewaarsku teen die groot rol wat bygeloof onder die Christene speel en weer eens op die toename van die Rooms-Katolieke geloof gewys. In dieselfde lig sien hy ook "de Hooge Kerk van Engeland", wat hy "de eenige ware draagster voor zondaren" genoem het. Voorts waarsku die uittredende moderator teen die oprigting van Roomse skole oral in die land en wys daarop dat die geskiedenis van die Protestantisme dit nie kan goedkeur nie, want baie Suid-Afrikaners "zijn afstammelingen van de vrome Hugenoten, die hunne godsdiensvrijheid met hun goed en bloed hebben gekocht". Ten slotte het hy daarop gewys dat daar 'n dure plig op elke NG gemeente rus om hierdie gevare die hoof te bied.
Optrede teen maatskaplike euwelsWysig
Hoewel die Volksraad alreeds in 1890 wetgewing teen loterye in die Vrystaat aangeneem het, het dit gedurende die nedntigerjare in Transvaal so erg toegeneem dat ds. Fraser die saak in die Sinodesitting van 1897 aanhangig gemaak en meegedeel het dat die Sinode met droefheid verneem het "uit de verslagen over den staat van den Godsdienst, dat zoo vele leden onzer Kerk deel nemen aan de z.g. 'sweepstakes' te Johannesburg". Met die meeste nadruk waarsku hy teen dobbelary van enige aard "waardoor zoo vele zonden veroorzaakt worden". In Junie 1898 het die Volksraad aanvullende wetgewing teen dobbelary aangeneem wat daartoe gelei het dat Wet No. 17 van 1890 insake dobbelary strenger toegepas sou word.
Ywer vir die sendingWysig
Ds. Fraser se skuldWysig
Die leraar se rytuigWysig
Reis na SkotlandWysig
Deeltydse diens in KaapstadWysig
Philippolis se pastoriedogter Tibbie Fraser, wat mev. pres. M.T. Steyn geword het. Haar tweede jongste dogter, ook Tibbie, was getroud met dr. N.J. van der Merwe. Een van hul dogters was die ouma van die Springbok-rugbyspeler Theuns Stofberg.
In 1882 het ds. en mev. Fraser vir drie maande na Kaapstad vertrek om daar waar te neem terwyl ds. A.D. Lückhoff met vakansie na Europa vertrek het. Ds. Fraser het meegedeel dat hy met graagte 'n tydjie in dié gemeente sou wil werk "die hem tot 4-maal toe beroepen had, maar welk beroep bij ter wille zijner gemeente en der Kerk van den Vrijstaat nooit had kunnen aannemen". Die versoek is toegestaan en in September 1882 het De Fakkel (die orgaan van die Vrystaatse Kerk) die volgende beriggie oor Philippolis geplaas wat die gehegtheid aan hul leraar bewys: "Philippolis: Met verlangen ziet deze gemeente de terugkomst van haren herder en leeraar tegemoet."
Nog 'n besoek aan SkotlandWysig
Gesondheidsbesoek aan DuitslandWysig
Die gemeente is in hierdie haglike omstandighede bowendien herderloos gelaat. Ds. Fraser en sy dogter Emmeline is saam met 'n aantal ander republikeine deur die Britse militere owerheid vanaf Philippolis weggeneem. Hy het te voet in Bloemfontein aangekom "en is na die tronk geneem. Emmeline, toe 'n meisie van 21, is in 'n koletrok vervoer. Toe sy op die Bloemfonteinse stasie aankom, moes sy in die brandend hete son drie myl te voet loop na die vrouekamp buitekant die dorp, en self haar bagasie dra, met gewapende soldate agter haar. Een van die soldate het hom ontferm en haar gehelp." Mnr. J.G. Fraser, die broer van ds. Fraser, het van die onsimpatieke behandeling gehoor en gesorg dat laasgenoemde om gesondheidsredes losgelaat word, maar hy moes vir £500 as borg teken vir ds. Fraser. Emmeline is ook uit die kamp gehaal en op dieselfde dag is hulle na die huis geneem waar mev. pres. Steyn op bevel van die Britse regering bedags en snags deur die soldate bewaak is. Ds. Fraser was gekrenk oor die behandeling wat hy van die soldate ontvang het, "maar sy waardigheid was ongeskonde".
Aan die einde van 1900 het lord Kitchener, wat lord Roberts as opperbevelhebber van die Imperiale troepe in Suid-Afrika opgevolg het, met sy verwoestingskampanje begin. Hy het op groot skaal getrag om die hardnekkige Boere tot onderwerping te dwing deur hul plase te vernietig en hul huisgesinne na konsentrasiekampe te vervoer. Die Philippolis-krygsgevangenes is na die kampe te Norvalspont, Springfontein, Bethulie, Bloemfontein, Kimberley, Heilbron en na die Oranjerivier-kamp, wat tussen Philippolis en Jacobsdal aan die Oranjerivier geleë was, vervoer. Die meeste Philippolis-krygsgevangenes was egter in die eersgenoemde drie kampe. Die grootste aantal was in die Bethulie-kamp, waar 89 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar oorlede is. Daar is 21 volwassenes in dié kamp oorlede. In Norvalspont is 41 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar oorlede. In die kamp is 10 volwassenes oorlede. In die Springfontein-kamp is 30 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar en sewe volwassenes oorlede. Die totale aantal Philippolis-kinders onder tien jaar wat in al die konsentrasiekampe oorlede is, is 160. Dertig kinders tussen 11 en 20 jaar en 42 volwassenes is in al die kampe oorlede. Die totale aantal oorledenes uit Philippolis, is 232.
Uit 'n brief wat ene mev. P.J. Botha aan 'n suster in Kaapstad geskryf het, blyk dit duidelik hoe die kamplewe was. In haar brief vertel sy dat daar 31 gesinne uit Philippolis in die konsentrasiekamp is, te midde van die haglikste omstandighede. Sy en haar vyf kinders is in 'n kloktent, wat totaal ondoeltreffend is, ingeprop: dit is nie net baie warm en bedompig nie, maar wanneer dit reën, stroom die water van alle kante in om alles en almal in 'n ommesientjie te benat. Voorts deel sy mee dat hulle water by 'n waterkar moet kry en dat hulle self vir vuurmaakhout moet sorg. Hulle is verbied om na die dorp te gaan en in die kamp kon hulle ook nie besoek word nie. Hulle kos word gerantsoeneer en geen eetgoed kon van goedgesinde persone ontvang word nie. Sy voel trots om saam met haar volksgenote te ly en sal in hierdie tye van beproewing die geloof behou. Haar seun is reeds as 'n krygsgevangene na Ceylon gestuur en van haar eggenoot het sy maande gelede iets verneem. Al hul aardse besittings is deur die kakies vernietig en as enigste troos besef sy dat die mens nakend die wêreld binnegekom het en weer so sal heengaan.
Heropbou na dié oorlogWysig
Emily Hobhouse se bydraeWysig
Die gemeente herstelWysig
Die huwelik van die Fraser-egpaar se dogter Emeline en Johnnie Steytler van Philippolis in Augustus 1906 in die woonhuis Onze Rust, Bloemfontein. Agter: Evert Fichardt, Hannah Steyn, Harry Fraser en sy vrou, Edith, en 'n man wat doodgeverf is omdat hy 'n verraaier in die Tweede Vryheidsoorlog was. Tweede ry: Mev. Kamfraath, mnr. Kamfraath, Tibbie Steyn, Gordon Fraser, Johnnie Steytler en Emeline, Gladys Steyn, Cornelius du Preez, Koekie Blignaut, Colin Fraser jr.. Derde ry: Mev. Nettie Fraser, oudpres. M.T. Steyn, mev. Isabella Fraser (eggenote van ds. Fraser), ds. Colin Fraser, Hannie Blignaut en haar man. Voorste ry: Mauritz Steytler, Tibbie jr., Lincoln Fraser, Emmie Steyn, Colin Steyn.
Ds. en mev. Fraser se laaste jareWysig
Bosch, J.A. 1962. Eeufeesgedenkboek van die N.G. gemeente Philippolis 1862–1962. Philippolis: N.G. kerkraad.
Smit, ds. A.P.. 1945. Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Beaufort-Wes (1820–1945). Beaufort-Wes: N.G. Kerkraad.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Colin_McKenzie_Fraser&oldid=1625770"
Last edited on 20 November 2017, at 19:58