’n Tydsreisigersgids vir Suid-Afrika in 2030Dr. Frans Cronjé. Foto: Youtube.com. Deur Frans Cronje Is jy bang oor wat oor die volgende dekade in Suid-Afrika sal gebeur? Jy behoort te wees. Te veel ontleders en ekonome het te dikwels die versekering gegee dat Suid-Afrika se ekonomie en demokrasie ten goede sal uitwerk. Dit is ’n onverantwoordelike ding om te doen. Ek het op baie verhoë gestaan en gehoor hoe ekonome en ontleders gehore se vrae oor die toekoms van die land met gemeenplase en gerusstellings beantwoord, soos dat “ons nou ’n laagtepunt bereik het”, dat “die ekonomie volgende jaar vinniger sal groei”, dat “Pravin Gordhan nie afgedank sal word nie”, dat “eiendomsregte beveilig is”, dat “u op die howe en die Grondwet kan vertrou”, dat “ANC-strydrosse die party sal red”, en ’n menigte ander dinge. Dié ontleders was in die meeste gevalle verkeerd. In baie gevalle het ek daar gesit met ’n groot gevoel van ongemaklikheid met die wete dat die betrokke ontleder of ekonoom of fondsbestuurder heimlik nie naastenby so optimisties is nie. In baie gevalle weet ek dat die betrokke persone beduidende maatreëls getref het om hulself te verskans indien Suid-Afrika sou ineenstort. Daar is verskeie voorbeelde van waar ons genooi word om as spreker op te tree, maar gevra word om die gehoor met ’n positiewe boodskap te los of optimisties te wees. Ek weet van gevalle waar maatskappye en ander organisasies stappe gedoen het om ons te verhoed om hul kliënte of aandeelhouers toe te spreek. In ander gevalle is ons spesifiek gevra om onderwerpe wat wissel van verbruikerskuldvlakke tot gewelddadige protesaksies te vermy. Ons wys natuurlik sulke uitnodigings van die hand. Die voorblad van dr. Frans Cronje se jongste boek. Foto: Verskaf. Die rede waarom ons gevra word om nie heeltemal eerlik te wees oor die uitdagings wat ons land in die gesig staar nie is dat baie maatskappye en organisasies heimlik bang is dat die omstandighede in die land baie erger is as wat die meeste mense weet. Hulle verkies om dié kennis vir hulself te hou terwyl hulle in die stilligheid planne beraam om die land te verlaat – terwyl hulle in die openbaar sê dat hulle volle vertroue het dat alles ten goede sal uitwerk. Dit is ’n misbruik van openbare vertroue. Wanneer ons genooi word om toesprake te lewer met die voorbehoud dat ons “positief” sal bly, antwoord ons dat deeglike strategiese en scenario-ontleding nooit “positief” of “negatief” is nie. Dit is akkuraat of onakkuraat. Indien jy akkurate strategiese insigte lewer, kan jy toekomstige skokke vooruit oorweeg en stappe doen om ergstegeval-scenario’s te vermy en bestegeval-uitkomste gunstig te benut nog lank voordat dit plaasvind. Indien die strategiese ontleding waarop jy staatmaak egter aangetas word deur druk om “positief” of polities korrek op te tree, stel jy jouself in op rampspoed. Enige gesonde ontleding moet gelei word deur ’n realistiese interpretasie van die feite. Tans is dié feite soos volg: In Suid-Afrika se guns is daar kompenserende magte in die media, die burgerlike samelewing, die howe, die politieke opposisie en die sakegemeenskap. Mnr. Zuma kan verslaan word deur ’n eenvoudige mosie van wantroue in die parlement of hy kan deur die uitvoerende komitee van die ANC herroep word of ANC-lede kan hom by die volgende leierskapskongres van die party uitstem. Hy het egter maatreëls getref om sy magshouvas binne sowel as buite die ANC te versterk. ’n Ergstegeval-veronderstelling moet wees dat hy suksesvol sal wees in sy poging om aan mag vas te klou in die ANC sowel as die regering. Selfs indien hy verslaan word, kan ’n ewe slegte uitkoms wees dat die kommuniste in die party oorneem. In albei gevalle moet verwag word dat die staat daarop ingestel sal wees om meer outoritêr en populisties te word. Eiendomsregte sal afgetakel word. Beleggingsvlakke sal daal. Indien globale omstandighede dit toelaat, kan Suid-Afrika in ’n diepe resessie verval. Die geldeenheid kan baie waarde verloor en inflasie kan alle Suid-Afrikaners verarm. Ons ontwikkel ook positiewe, opwaartse scenario’s vir die land wat volgens ons beskouing geloofwaardig is. Sulke beter scenario’s kan realiseer en sal Suid-Afrika na ’n punt kan neem waar dit teen die middel 2020’s ’n al meer stabiele en voorspoedige samelewing sal wees. Volgens huidige tendense moet die basislyn-aanname egter wees dat politieke en ekonomiese omstandighede in die land steeds sal versleg. Slegs indien jy bereid is om van daardie basislyn af te werk sal jy in ’n posisie wees om suksesvol vir jou toekoms in Suid-Afrika te beplan. Die voormalige Anglo American- uitvoerende beampte Bobby Godsell het onlangs die eertydse president van die Republiek van die Oranje-Vrystaat, Jan Brand, aangehaal toe hy gesê het, “Alles sal regkom as elkeen sy plig doen”. Deel van dié plig is om eerlik te wees oor die toestand waarin die land nou is.