Die probleem met vryheidFoto: Milivanily/Pixabay.com Gedurende my skoolloopbaan is baie van my vorige en huidige politieke oortuigings gevorm. As tiener het ek graag, met gepaste bewondering, na die Amerikaanse televisiereeks The West Wing gekyk. Die uitgebeelde Demokratiese Party-president, het ek eers later besef, was heel ironies ŉ fiktiewe wenner van die Nobelprys vir Ekonomie. Nou, jare later en ná talle kere se herkykery, stem ek nie met die meeste uitgebeelde politieke beleidstellings van die bekroonde reeks saam nie, maar waardeer nietemin steeds die invloed wat dit in my lewe gehad het. Dit het ŉ klein dog belangrike rol gespeel in die vorming van my huidige politieke oortuigings. Namate ons ouer word, is dit onvermydelik dat ons oortuigings en menings uitgedaag en verander sal word. Die afgelope paar jaar was ek bevoorreg genoeg om by verskeie studente- en jeugorganisasies betrokke te wees. Aan die een kant van die politieke spektrum was ek deel van liberale leierskapsontwikkelingsprogramme en aan die ander kant deel van bewegings en platforms wat sterk klassiek liberaal is. Hoewel my beywering by hierdie organisasies vir sommige mense as teenstrydig mag voorkom, glo ek dat daar een ooreenkoms is in alles wat ek gedoen het, naamlik om mense te bemagtig en ons land se uitdagings aan te pak. Om ŉ voorstander van vryemarkbeginsels en individuele vryheid te wees pas nie in die polities korrekte en stereotiepe idee van ŉ betrokke en barmhartige student nie. Daar bestaan ŉ opvatting dat slegs sogenaamde progressiewe of linkse mense omgee vir die armes en stemloses. Weens hierdie opvatting verwar dit ŉ groot groep mense om ŉ konserwatiewe of klassiek liberale jong Suid-Afrikaner te sien wat buite hul gemeenskap betrokke is, besig met maatskaplike opheffing, burgerlike opvoeding en maatskaplike betrokkenheid. Hierdie opvatting moet egter uitgedaag en reggestel word. Die idee dat sosiale opheffing, burgerlike opvoeding en maatskaplike betrokkenheid deur privaat burgers moet plaasvind, pas presies in regse politieke en filosofiese beskouings, anders as die meeste Marxistiese en progressiewe argumente dat die regering hoofsaaklik hierdie rol moet vervul. As aktiewe student op kampus, het baie van my vriende en kollegas met ongeloof geluister wanneer ek my politieke en ekonomiese menings geopenbaar het. Baie mense sukkel met die idee dat ŉ vryemark-verdediger gesien kan word as iemand wat omgee oor die lot van mense wat benadeel en in ŉ benarde posisie is. Hierdie fout word egter gereeld gemaak. Dit strook nie met die kontemporêre politieke narratief dat ŉ persoon kan omgee vir die armes en stemloses terwyl daar geargumenteer word vir vryemark-kapitalistiese beginsels wat armoede sal verlig nie. In reaksie hierop word ŉ magdom politieke en rassebeledigings gebruik. Ondanks die sigbare en duidelike omgee vir die armes word daar dan blindelings en onnadenkend eienskappe toegeskryf aan jou as persoon, waarvan die meeste nie waar is nie. Net omdat ek in die mag van die vrye mark om ons land en wêreld te verander glo, beteken dit nie dat ek voor die hand liggende feite ontken nie. Dit is onkundig en naïef om te ontken dat die meerderheid van die land se bevolking, histories gesproke, voorheen onderdruk en aktief teen gediskrimineer is. As ŉ vryemark-verdediger ontken ek nie hierdie gruwelike tragedie van ons geskiedenis nie. Ek besef hoe maklik ek in die posisie van talle slagoffers van ons verlede kon wees, weens dinge buite my beheer soos my melanienvlakke of my geslag. Ek erken dat ek bevoorreg is weens omstandighede voor en buite my beheer. Soos jy het ook ek geen besluit uitgeoefen oor in watter gesin ek gebore is nie. Deur hierdie feit van ons verlede te erken word ek verder gemotiveer om te veg vir die vryheid van ŉ ieder en elk. Om hierdie feit van ons verlede te erken, behels nie blindelingse ondersteuning van die regering om die rol van gelykmaker te speel weens historiese diskriminasie en onteiening nie. Inteendeel, ek argumenteer dat ŉ te sterk en magtige regering juis die skuld gegee kan word vir die uitdagings wat ons tans in die gesig staar en die onregverdigheid wat ons land besmet. ŉ Sprekende voorbeeld hiervan is dat ek persoonlik saamstem met die probleem wat deur die #FeesMustFall-beweging uitgelig is en waarvoor hulle veg. Dit is ŉ onontkenbare feit dat talle studente finansieel sukkel in ons universiteite. My kritiek teen #FeesMustFall en die sogenaamde valliste-beweging as geheel is nie gerig teen die stryd vir meer bekostigbare universiteitsfooie nie. My kritiek teen hierdie bewegings is teen hulle benadering, filosofiese grondslag en aksies wat daaruit vloei. Dit is egter belangrik om te onthou: Deur nie hierdie bewegings te ondersteun nie, kom nie eenvoudig neer op “nie omgee vir studente wat finansieel sukkel nie”. Net so, beteken dit nie jy gee niks om vir jou span as jy nie saamstem met die besluite en spelpatroon van ŉ sportspan se afrigter nie. Inteendeel, jou kritiek is juis omdat jy die beste belang van jou span ter harte neem. Die verskil is egter: As ŉ vryemark-verdediger glo ek dat die oorblywende ongeregtighede van ons verlede die maklikste en vinnigste opgelos kan word deur individuele vryheid ten volle vir elkeen te verseker. Die einste ongeregtighede van ons verlede is veroorsaak deur ŉ tekort aan individuele vryheid vir almal en ŉ tekort aan geleenthede in die mark. Onderdrukking vloei natuurlik vanuit ŉ te magtige, baasspelerige en vryheid-vernietigende staat. Die oplossing, glo ek, is die vrye mark. Niks in die geskiedenis van die mensdom het meer bewillig en bereik as die vrye mark om die mensdom uit armoede te lig nie. Die apartheidstaat het homself belemmerende mag toegeëien om te besluit wie mag en wie mag nie stem nie. Hoe kan ŉ regering vandag vir ons besluit wie mag geld hê en wat daarmee gedoen en nie gedoen mag word nie? Kyk maar na die mensdom se geskiedenis oor eeue heen – dit skets ŉ duidelike en oortuigende saak dat ware vryheid (politieke, sosiale en ekonomiese vryheid) die grootste verlosser van die vasgevangene, voorsiener van kos vir die hongeriges en versorger van die armes is. Die getal mense in die wêreld wat onder die broodlyn lewe, is die afgelope 20 jaar gehalveer weens die nou bedreigde verhoging in ware vryheid. Hierdie standpunt pas egter nie in die huidige populêre en oorheersende narratief nie. Die vorige paragraaf gaan sekerlik reaksies ontlok wat my voorreg probeer uitwys en my onderdrukkende kapitalistiese menings veroordeel. Maar dit spreek vanself dat hierdie aantygings teen my nie die feite verander waarop ek staan, of die menslikheid waarmee ek optree nie. Mense wat ander en selfs ongewilde menings het oor hoe om armoede te beëindig maak hulle nie betreurenswaardig nie. Wat werklik betreurenswaardig is, is mense wat ŉ verskeidenheid menings oor oplossings vir armoede eenvoudig verontagsaam en verwerp bloot omdat dit nie by hulle persoonlike beskouings pas nie. Dit is egter ŉ debat oor beleid, nie die persoon nie. As iemand wat vryheid voorstaan, het ek nog altyd gemaklik gevoel in enigiemand se geselskap wat ŉ verskil in ons land wil maak. Ek waardeer behoorlike en deeglike denke oor hoe ons land se uitdagings aangepak kan word. Ek waardeer kritiek van my eie politieke oortuigings net soveel as ander wat oop is vir kritiek teen hulle eie oortuigings. Ek wil ook maar, net soos my rooikeppie-landgenote, armoede in ons land beëindig. Ons deel hierdie edele en noodsaaklike ambisie, maar ons debatte en gesprekke is besoedel met onnodige haat en kwaadstokery. Net omdat ek nie met jou wyses saamstem nie, beteken nie dat ek nie met jou doelwit saamstem nie.