JY LEES NOU Onteiening: Omslagtige proses lê voor vir wetsontwerp
Ter illustrasie. Foto: Ainsley Moos.
Agri SA, grondwetkenners en selfs die Grondeisehof sal ingeroep word vir raadpleging sodat die "kern van die probleem" in artikel 25 van die Grondwet korrek gewysig word om onteiening sonder vergoeding duidelik uit te druk.
Die parlement se regsdienste-afdeling het aan die ad hoc-komitee wat 'n wysigingswetsontwerp vir artikel 25 moet opstel, die proses verduidelik wat gevolg moet word om beleid en wetgewing op stel vir die wysiging. Op 6 Desember 2018 het die parlement 'n mosie aanvaar dat die wysiging opgestel moet word en dat 'n ad hoc-komitee wetgewing moet opstel oor dié wysiging voordat die huidige parlement voor die verkiesing ontbind. Die land se algemene verkiesing vind op 8 Mei plaas.
Die komitee sal 'n spesifieke proses moet volg om die wysiging te doen. Adv. Charmaine van der Merwe van die regsdienste-afdeling van die parlement sê dat die komitee nie net met die vereistes vir die opstel van 'n komiteewetsontwerp sit nie, maar ook die vereistes van artikel 25 van die Grondwet.
Die eerste stap in die ontwikkeling van 'n wetsontwerp is die ontwikkel van beleid. "Die komitee moet oorweeg wat is die kwaad wat hy wil aanpak. Is daar eenstemmigheid oor wat die probleem is? Daar sal na die verslag van die grondwetlike hersieningskomitee gekyk word, kenners kan ingeroep word, daar kan na die praktiese probleme gekyk word, soos of artikel 25 gehelp of nie, en dan wat is die beste oplossing? Moet slegs een subafdeling van artikel 25 gewysig word of is daar meer as een wat problematies is; moet iets ingevoeg of uitgehaal of uitgebrei word?"
Dit is die soort vrae wat die komitee hom sal moet afvra. Van der Merwe sê wanneer die besluite hieroor geneem is, kan 'n wetsontwerp ontwikkel word. Dié wetsontwerp, wat nog opgestel moet word, sal dan aan die komitee voorgelê word en dan begin hy dit onder die soeklig plaas. Hy sal moet kyk of dit die beleidsinstruksies weerspieël wat hy gegee het. Wanneer die komitee tevrede is met die wetsontwerp, begin die volgende stap. Hy sal die konsultasieproses moet begin.
Van der Merwe sê dat die wetsontwerp artikel 76-wetgewing sal wees, wat beteken dat die provinsies ook insae moet gee. Omdat dit oor grond handel, beveel sy aan dat dit ook by die nasionale huis van tradisionele leiers ingedien moet word. Die wetsontwerp sal in die Staatskoerant vir openbare kommentaar afgekondig moet word. Die Grondwet skryf verder voor dat die voorgestelde wetgewing by die provinsiale wetgewers ingedien word.
Sodra die konsultasieproses voltooi is en aanpassings – indien enige – gemaak word, dan word die wetsontwerp deur die komitee aanvaar. Sertifikasie van grondwetlikheid sal dan plaasvind en die wetsontwerp sal vir 30 dae op die ordelys van die parlement geplaas moet word.