Hiérdie digdebuut van Corné Coetzee vereis reeds met die eerste oogopslag lesersbetrokkendheid. Die leser word onder andere geprikkel deur die titel en die verskeie interpretasiemoontlikhede daarvan. Hy of sy wil weet wat ín die “nou” gebeur en wáár die “hier” is. Die bundel handel oor die gang van die lewe; oor die mens wat baie beplan, maar eintlik moet leer om ín die oomblik te leef. “Nou” gee vir die leser ŉ tydaanduiding. Dit verwys na die hede; na iets wat tans besig is om plaas te vind. Méér nog word die kwellinge rakende die omstandighede van die tyd waarin ons leef nie agter weë gelaat nie, soos te sien in “Prins” (96-97).
Die punt, wat tussen die “nou” en die “hier” in die titel voorkom, is in die middel en nie onder waar dit gewoonlik geplaas word nie. Dit is waarskynlik om die leser se aandag na die middelpunt van die titel te trek. Die leser moet fokus daarop om te stop, in die oomblik stil te word en op die “nou” te fokus. Die middelpunt kan ook verwys na hoofstuk 8 se titel “Die leemte in die kern” (91). Die kern is die middelpunt en dit is hol. Omdat dit hol is, kan dit gevul word. Dus word ŉ punt bewys deur die punt in die middel van die titel te plaas. Nóg ŉ interpretasie kan wees dat die digter, deur middel van ŉ punt, die nou en hier van mekaar probeer skei. Dit is egter onmoontlik. Soms word die digter se strewe daarna om dinge te skei ook deur die gebruik van ŉ komma aangewend. Voorbeelde van gedigtitels waar teenoorgesteldes deur die komma geskei word, is: “Binne, buite” (22), “Oos, wes” (31) en “Voor, ná” (102).
Die feit dat daar son, water en voedselbronne in die vleiland is, maak dit die ideale plek vir die natuur om in harmonie te leef.
Uit die bogenoemde blyk dit dat die verhouding besig is om te breek, weens die “ek” se skulderkenning dat sy die “jou” (met ŉ ander geliefde) verraai het. Buiten die “jy” se “gemiddeldheid” wat vroeër in die vers genoem word, word daar nie veel oor sy aandeel in die verbrokkeling van die verhouding genoem nie. Dit kom voor asof die spreker daarvan beskuldig word dat sy ŉ slegte ma is – moontlik as gevolg van haar verraad. Die feit dat die konfliksituasie in die kombuisruimte plaasvind, is ook nie toevallig nie. Die man betree die private ruimte van die vroulike domein “langs die stoof”. Dit is binne hierdie ruimte waarin sy elke dag leef en waarmee sy vertroud is, dat die vertrouensverhouding verbreek word. Sy vlug buitentoe na die wasgoeddraad, waar sy vertroosting soek by ŉ vroeë herinnering saam met die eens-op-ŉ-tyd se geliefde “jy”.
Die digter skryf nie net oor ŉ ek-spreker se ervarings van moederskap nie. In ŉ gedig soos “Deken” (68) is die kind die spreker en die vers handel oor haar ervarings en perspektief van kindskap. Hier gaan dit om die kind wat die moeder observeer. Die spreker beskryf maniere waarop ŉ simpatieke moeder vertroosting kan bring – veral vir ŉ olike kind.
Verwysings na moederskap in die natuur kom telkemale in die bundel voor. Die vrou of wyfie in die diereryk is die een wat weet wanneer om die kleingoed te voed of wanneer hulle moet opstaan. Die kleintjies kyk op na die ma en hulle weet ook dat sy die een is wat gewoonlik na hulle sal omsien. Vanuit “Mev. Nerts” (86-87) se oogpunt was die pa van hul kleingoed nooit die beste jagter nie. Hierbenewens kom en gaan hy sommer soos hy wil: “Cheers, sê hy as hy waai. / Wie gee om, sy het ŉ goeie nes.”. Die mannetjie het ŉ traak-my-nie-agtige houding en geen verantwoordelikheid jeens die ma en kleintjies nie. Hy verlaat haar en keer net terug na die nes, ŉ veilige hawe, as dit hom pas. Hy weet nog weinig van ouerskap. Hierteenoor moet die ma verantwoordelikheid neem en op haar eie sukkel. Sy moet kos gaan soek vir die kleintjies. Sy moet besluit wanneer dit tyd is om op te staan. Sy moet self afskeid neem van die “armoedjie” wat dit nie gemaak het nie.
In die bogenoemde versreëls is die “plek” die aarde en die “julle” die mensdom. Dit is die mense wat skade aan die aarde rig. Die uitroeptekens maak dit duidelik dat moederaarde woedend is. Sy deel bevele uit dat die kinders die plek moet opruim en sy waarsku hulle: “Moenie dat ek hier opstaan nie.”. Laasgenoemde reël word ter wille van beklemtoning alleen geplaas. Die mensdom sal hard gestraf word deur moederaarde soos wat ŉ stoute kind deur ŉ ma gestraf sal word, mits die mens nie sy optrede en gedrag verander nie. Die “helskinders” sal ŉ helse pakslae kry.
Daar is heelwat verse wat handel oor die daaglikse roetine van die vrou in en om die huis. Ek verwys na sommige strofes uit enkele verse. Uit die titel “Die huisvrou verbeel haar wat” (19) kan die leser reeds aflei waaroor die vers handel.
In hiérdie vers word al die dinge wat die huisvrou moet inpas, genoem. Daar is geen komma tussen die take nie, omrede die vrou waarskynlik ook geen ruskans tussendeur dit alles het nie. Dus sloof sy haar vir haar geliefdes af. Die feit dat sy seks óók nog moet inpas, laat dit klink soos ŉ “shlep”. Die vers begin met woorde van verligting om tot ruste te kan kom na die dag se bedrywighede. Ironies genoeg eindig die dag ook by die opwasplek waar sy moet werk.
Dit blyk dat die vroulike ek-spreker in die bogenoemde vers die man, kinders en hond eers tevrede probeer stel, voordat sy haar met haar eie sake bemoei. Sy paai eers die man en voed die kinders en hond, en dán maak sy reg vir werk. Uit laasgenoemde is dit duidelik dat die vrou in dié vers nie ŉ huisvrou is nie, hoewel sy steeds huishoudelike take moet verrig. Sy betree ook die publieke domein waar sy moontlik ŉ beroep beoefen.
Die vrou is net soos ŉ besige by in en om die huisruimte. Sy is die hele tyd doenig in en om die nes. Vandaar dan ook ŉ gedig soos “Bye” (82-83).
Die huisruimte kan hier met ŉ byenes vergelyk word. Die vrou is die besige by wat aan die nes oftewel haar huis bou; wat ŉ tuiste skep. Sy versorg haar geliefdes, voed hulle en ruim die plek op. Sy gee ook vir die blom (haar geliefde) wat hy nodig het – waarskynlik (intieme) liefde soos wat ŉ by ŉ blom bestuif.
Ook in verse soos “Ons ken mekaar se holtes” (21) en “Huisvesting” (42) word daar op die lyflikheid gefokus. In die eersgenoemde vers beskryf die spreker die geliefde “jy” se liggaam soos volg.
As die huisruimte, waarin die vrou haar bevind, verbrokkel of vervalle raak, wend sy soms pogings aan om dit te herstel. Sy wag nie vir die man om dit eendag te doen nie. Sy probeer om ŉ warm, huislike omgewing te skep. Sy wil die binneruimtes lig maak, sodat dit verwelkomend en warm is vir geliefdes. In “Regmaak” (48) sê die spreker dat sy self die pleister gryp om die stoepvloere se krake reg te maak. Sy neem die borsel, skraper en mes om te pleister en skoon te maak. Sy “bou skuiling, kleim, domein, / ŉ waarvandaan.”. Die vrou maak van haar huis ŉ veilig, beskutte plek waarin sy kan leef en waarheen sy altyd kan terugkeer.
Die huis as private domein is nie net ŉ plek van veiligheid, versorging, liefdemaak, omgee en koestering nie. Die vrou rig die woning ook as aanbiddingsplek in. Sy is dikwels die een wat haar geliefdes soos die Here dien. Haar dade strek veel verder as net die huislike milieu. In “Voetewas” (77) is dit die dogters wat hul pa se voete soos liewe Jesus was. Net soos wat Jesus Sy dissipels se voete gewas het, was die dogters ook die pa se voete. In “Besoek” word die “jy” in die hospitaal besoek en versorg deur die bring van kos en lekkernye soos “semelbeskuit” of “pruimedante”; deur die regsit van pille of die ruil van doeke. Die vrou maak dus nie net van haar huis ŉ aanbiddingsplek nie. Sy lééf dit ook in haar alledaagse doen en late uit.
Myns insiens is Coetzee se bundel ŉ waardevolle toevoeging tot die Afrikaanse digkunsskat. In die verse wat in nou, hier opgeneem is, is daar oor die algemeen ŉ konstante bewustheid van tyd en ruimte waarin die spreker haarself bevind. Die bundel bevat verskeie temas, maar is veral deurspek met voorbeelde van die vrou se ervaringswêreld – hetsy haar daaglikse taakverrigting in en om die huis, haar rol as dogter, as moederlike figuur of as geliefde. Sy gee liefde en lewe; bied vertroosting. Maar soos wat die lewe sy gang gaan, kom hierdie dinge ook nie sonder pyn, verbrokkeling, alleenheid en sterflikheid nie. Nou, hier is ŉ siklus wat op bladsy 107 voltooi word en dit eindig met die woorde “Jy sal die son sien opkom en ondergaan” (uit “Doekvoet”). Die slotvers is ŉ afskeidsvers waarin die leser gegroet word, maar die afskeid is nie ŉ droewige en morbiede affêre nie. Dit is amper soos ŉ afskeid waaraan finaliteit nie gekoppel kan word nie. Mense word nie net deur die dood of tydelike afstanddoening gegroet nie. As iemand gegroet word, word daardie persoon erken; dalk selfs vir die eerste maal ontmoet. Dus “[is] jou groet geen afskeid nie / maar omhelsing, kén.” (107).
Dié hoogs afgeronde digdebuut van Corné Coetzee is ’n opwindende gebeurtenis in die Afrikaanse uitgewersbedryf. Coetzee het ’n sonderlinge styl en toonaard. Op die oppervlak roer daar ‘n oënskynlike eenvoud, maar onderliggend is ’n web van deurdagtheid versteek. Volgens een keurder word die gedigte veral gekenmerk aan ’n fyn balans tussen emosie en mymering/waarneming – iets wat herinner aan sommige historiese digkunsvorme uit Japan en China. Coetzee put uit die wêreld van die huisvrou, die groei en verbrokkeling, vreugde en pyn van verhoudings, die Boeddha, die omgewing en die hier-en-nou soos gesetel in die durende gang van lewe en dood.
Biografie: Corné Coetzee het in Pretoria grootgeword en in biblioteke gewerk voordat sy joernalis, teaterresensent en subredakteur geword het. Ná kinders het sy begin tydskrifartikels skryf oor veral die omgewing. Sy het in 2015 ’n MA (kreatiewe skryfkuns) by Tukkies voltooi. Sy woon saam met Hans Pienaar en een van hul dogters in Johannesburg.