Verskil tussen weergawes van "Breuk (geologie)" - Wikipedia
Verskil tussen weergawes van "Breuk (geologie)"
Breuk (geologie) (wysig)
Wysiging soos op 07:38, 19 November 2021
58 grepe bygevoeg , 7 maande gelede
Wysiging soos op 07:29, 19 November 2021 (wysig)
kNo edit summary
Wysiging soos op 07:38, 19 November 2021 (wysig) (maak ongedaan)
[[Lêer:Falla de San Andrés.jpg|duimnael|regs|400px|Die San Andrés-breuk.]]
== Breuke met verskuiwing ==
In die meeste gevalle word aardkorsspanning ontlaai deurdat gesteentes wei ten opsigte van mekaar verskuif. Die verskuiwing gaan gepaard met skokgolwe, wat as aardbewings ervaar word. Die resultaat is dat twee of meer gesteenteblokke langs die breukvlak, in die geval ook 'n verskuiwingsvlak genoem, verplaas word. Aan die oppervlak (ook op 'n geologiese kaart) is die breuk sigbaar as 'n Iyn of 'n lang, smal versteurde gebied (breuksone). Tydens die beweging word gesteentes deur wrywing in hoekige stukke gebreek wat bekend staan as breuk- of verskuiwingsbreksie. Soms veroorsaak uitermate hoe
druk, meestal by oorskuiwings, fyn gekorrelde gesteentes genoem miloniet. As gevolg van die skuureffek van die bewegende blokke word die wande gepoleer, waardeur 'n wryfvlak of wryfspieël ontstaan. Hierop is dikwels krapmerke sigbaar wat die laaste bewegingsrigting van die blokke aangedui. Die bewegingsrigting en die stand van die breukvlak bepaal die aard van die breuk. Die breukvlak kan horisontaal, vertikaal of skuins staan. Laasgenoemde is die algemeenste breuk en die eerste twee eintlik uitsonderlike verskynsels. Dit is selde moontlik om te bepaal watter blok beweeg het en breuke te kan klassifiseer, word aanvaar dat die laagliggendste blok altyd in rus was. Hiervolgens word drie hooftipes onderskei.
=== Afskuiwing ===
== Invloed op die landskap. ==
Breukbewegings kan in digbewoonde gebiede groot skade aanrig. Blywender invloede hiervan is egter die topografiese verandering. Horisontale verskuiwings het
dikwels 'n betreklik geringe uitwerking hierop, soos byvoorbeeld wanneer 'n gedeelte van 'n rivier se loop sywaarts verplaas word. Op- of afskuiwings veroorsaak egter groot reliëfverskille en by 'n steil breukvlak kan 'n gebied – geskei deur 'n skerp Iyn - tientalle meters opgehef word ten opsigte van die ander kant van die breuk. Veral waterafvoerstelsels word hierdeur drasties beïnvloed. In gebiede waar rekspanning voorkom, kan talle hoë gebied (hors) en 'n lae gebied (slenk) ontstaan. Die slenk in die Rynvallei is 'n bekende voorbeeld. Hans Cloos (1885-1951) het in eksperimente rekspanning op klei toegepas en geïllustreer hoe 'n slenkdal ontstaan.
== Verwantskap met plooiing ==
Die dekbladteorie het ontstaan na aanleiding van die verskynsel wat in die Alpe aangetref word. In 1846 het Arnold Escher von der Linth (1807-1872) ontdek dat dik lae gesteentes op die verkeerde plek Iê. Die oudste gesteentes het bo-op die jongste