Oudregter Johann van der Westhuizen skryf onlangs in ’n rubriek Jan Smuts het as “internasionale staatsman die Universele Verklaring van Menseregte tot voordeel van die mensdom help opstel, maar was vir sy eie mense ’n verraaier”.
Smuts was wel betrokke by die opstel van die Handves van die Verenigde Nasies wat in 1945 aanvaar is, maar hy het nie die Universele Verklaring van Menseregte van 1948 help opstel nie. Dit is twee totaal verskillende dokumente. Die literatuur oor Smuts se beperkte toewyding tot menseregte van die tyd is baie duidelik.
“Ek gaan voort om te swem in my eie see van moeilikhede en ek mag nog daarin verdrink. Aan die een kant is ek ’n mens en ’n humanis, en die outeur van die aanhef tot die Handves (van die VN). Aan die ander kant is ek ’n Suid-Afrikaanse Europeër, trots op ons erfenis en trots op die skoon Europese samelewing wat ons opgebou het in Suid-Afrika, en wat ek vasbeslote is om nie te sien verlore gaan in die swart poel van Afrika nie.”
Ek spreek my nie op die oomblik uit oor die idee dat die geskiedenis sogenaamd binne konteks gelees moet word nie.
Die geskiedenis in ons land is nog lank nie uitgeklaar nie. Soos Pieter-Dirk Uys op ’n slag gesê het: Ons toekoms is lank reeds uitgesort, dis daai geskiedenis van ons wat so onseker is.
Ek het die fliek Krotoa onlangs gaan sien. ’n Deel van ons geskiedenis wat vir eeue so gebrekkig voorgestel is, kry eensklaps rigting. Ons Khoi-voorsate wat vir so lank as barbaars en mensvretend voorgestel is, stinkend, stelend en zuipend, kry eensklaps die erkenning wat hulle verdien, as die oorspronklike eienaars van ons land.
Krotoa, wat deur die Hollanders omgedoop is tot Eva, word eindelik erken vir haar voortrekkersrol tussen Europa en Afrika, ’n vrou tussen die Khoi-manne en die Hollandse manne.
Ná vele omswerwinge tussen die kulture, die tale en die manne staan sy op teen die mag van die Hollandse besetters en spel duidelik aan hulle uit hoe hulle haar land kom beset het.
Volgens die fliek het sy die manne ook maar goed opgewen. Ek herinner my sommer aan die Arbeidersparty wat tydens die apartheidsjare van die sewentigs gesê het: Apartheid deur die dag, maar nie in die nag nie . . .
Baie van die moeders het gewerk met klein kinders vasgemaak op hul rûe. Die kinders het meer gelyk na kinders van Hollandse ma’s as van swart vroue. Kinders van gemengde afkoms, die Afrikaanse taal van gemengde herkoms, en ’n Suid-Afrika wat van kindsbeen af ’n gemengde Suid-Afrika is.
En so gloei dit voort. Anders as die dominante geskiedenis-perspektief van die Europese skepe en besetters is daar ook die perspektief van hulle wat op die land was toe die skepe kom vasmeer het.
So was daar die Haerlem wat in 1647 aan die Kaap gestrand het. Ek het vantevore in hierdie ruimte geskryf oor die protesnota (“Remonstrantie”) van Leendert Janszen aan die VOC: dat alles wat oor die eeue oor die Khoi-mense geglo en geskryf is net praatjies was, “Jan Haegels praetjen” noem Janzsen dit in 1648.
Ons, skryf hy, 70 van ons, het vir ’n jaar onder die mense geleef en ons het hulle as gasvry ervaar. Die VOC word toe daarvan oortuig om die verversingstasie aan die Kaap te stig.
Niks van ’n gevolksplantery nie, gewoon ’n handelstrategiese ingreep. Dit was die gasvryheid van die Khoi-mense, hul varswater en hul vee wat die knoop vir die VOC deurgehak het.
Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns publiseer hul Geskiedenis van Suid-Afrika, van voortye tot in 2012. Hulle is duidelik omgekrap dat daar soveel alternatiewe geskiedenis in skole geleer word, dis nou alternatief tot die bestaande apartheidsgeskiedenis, struggle-geskiedenis. “Dan skryf ons self ’n geskiedenis,” is die eerste sin van die Akademie se inleiding tot die boek.
Tradisioneel is roosterkoek veral op slagdag saam met lewer, niertjies en vetderm oor die kole gebraai en vir ontbyt voorgesit.
Meng al die droë bestanddele saam. Giet die louwarm water bietjie vir bietjie by tot ’n stywe deeg gevorm is. Knie die margarine by die deeg in.
Knie die deeg af en knyp balletjies af. Rol elke balletjie effens platter met ’n koekroller op ’n meelbestrooide oppervlak.