Perspektief: Vra Breyten nou vir partisie?
Dit kan nie meer betwyfel word nie, die Afrikaner liberale beweging is aan't verbrokkel. Die Dakargangers is besig om so vinnig hul linkse deuntjie te verander dat dit terugskouend voorkom asof 'n besoek aan Disneyland vir hulle van groter poltiek-geestelike waarde sou wees. In die tagtigs het hulle ons aangemoedig om politieke selfmoord te pleeg. Vir Chris Louw het hierdie selfmoord uiteindelik 'n baie konkrete werklikheid geraak. In eergister se Rapport erken Hermann Giliomee dat hulle uit pas met die werklikheid was. Die hoogte punt is egter Breyten Breytenbach se angsroep (hieronder) om 'n federalistiese-debat. Hoewel hy dit nooit sou erken nie klink dit asof Breytenbach so "ontgogel" ( sy eie woord) deur die Mzanzi ramp is, dat hy nou 'n geesgenoot van Dr. Andries Treurnicht geword het.
Sekerlik kan die federalisme waarvoor Breytenbach so naarstigtelik vra nie die gewone geografiese tipe wees nie, aangesien dit bittermin aan meerderheidsoorheersing sou verander. Logies moet aangeneem word dat hy om een of ander etniese-streeks federalisme vra. Wat 'n ommekeer deur 'n linkse?
Suid-Afrika het nie uit die gedeelde herinnering aan 'n nasionale "geheel" ontstaan nie. Die land se kontoere en magslyne was nog altyd getrek aan die hand van opeenvolgende konstrukte van ekonomiese en sosiale bewimpeling: stamme en koninkryke wat veg om oorheersing; setlaaroorwinnings; kolo­- nialisme, en toe die Boererepublieke wat baklei om weg te kom van Britse imperialisme; ná die nederlaag, die Unie van uiteenlopende historiese en streekidentiteite almal onder die Britse kroon; apartheid soos ingevoer deur die Britte en daarna gevestig toe die Afrikaners se Nasionale Party in 1948 die mag verkry, begelei deur sogenaamde afsonderlike ontwikkeling; die nasionale bevrydingstryd, en nou die heerserskap van 'n "revolusionêre" regime wat oortuig is hulle sal regeer "tot Jesus weer kom". In die proses is gemeenskappe verpletter en verstrooi en inheemse tale verneder tot die "volkstaal" van kombuis en myn en sjebien.
Ná 1994 was daar vir 'n wyle 'n inklusiewe wil om saam te staan rondom die droom van 'n nuwe nasieskap wat die etiek van vergewensgesindheid en dalk selfs onderlinge vertroue sou kon beliggaam, maar dit het gou afgedryf in die riool van verraaide verwagtinge en roofpolitiek, vrees en ongebreidelde vraatsug, bandeloosheid en rassisme. Daar is veral geen werk gemaak van inklusiwiteit nie. Hoe kan daar dan "genesing" plaasvind?
Ná die aanvanklike oorgangsfase van saambinding was dit gou duidelik dat die Een Nasie as beloofde land gerig gaan word deur hegemoniese Swart Nasionalisme en 'n diepe behoefte om die verlede ongedaan te maak en die geskiedenis te herskryf. Die party aan bewind se eis van, "dis nou ons tyd, dis ons beurt om te eet" – wat na­sionalisme gebaseer op huidskleur as die laaste wegkruipplek van die skurk en 'n manier om met die verlede af te reken manipuleer – beteken in die praktyk die meedoënlose verryking van ontplooide kaders ten onkoste van die res van die bevolking.