Afrikaanse Alex uit Duitsland: ‘Ek stoor die woorde in my hart’Alexander Mickel (Foto: Vanessa Ly Pham) Deur Alexander Mickel Op 21 Februarie word Internasionale Moedertaaldag gevier. Daar lê ŉ baie interessante storie agter die ontstaan van dié dag. In 1952 het die regering van die destydse Pakistan besluit om Urdu die enigste amptelike taal te maak, alhoewel slegs 3% van die bevolking dit as moedertaal gebruik het. In Oos-Pakistan (die hedendaagse Bangladesj) is amper uitsluitlik Bengaals gesproke. Tydens proteste in Dhaka op 21 Februarie is studente dood toe hulle vir die reg van hul moedertaal geveg het. Die voortgesette taalkundige en kulturele onderdrukking van Oos-Pakistan het uiteindelik tot die afskeiding en stigting van Bangladesj gelei. Op versoek van Bangladesj is dié dag deur Unesco in November 1999 tot ŉ Internasionale Moedertaaldag verklaar om die slagoffers van die Bengaalse taalbeweging te herdenk. Moedertaaldag mik op die beskerming van nie alleen die taalkundige en kulturele erfenis nie, maar ook van veeltalige opvoeding. Die doel is verder om mense bewus te maak van die bedreiging wat globalisering vir taalkundige diversiteit inhou indien kommunikasie deur ŉ enkele taal oorheers word. Dit veroorsaak dat minder gebruikte tale verdwyn. Ek is ŉ Duitser en in Duitsland is daar nie ŉ kwessie van in watter taal ŉ mens onderrig gaan ontvang nie; dit sal Duits wees. My eerste addisionele taal is Engels en my tweede is Frans. Ek het nie probleme gehad om albei nuwe tale aan te leer nie. Ek het in albei tale presteer en dit kan sekerlik aan my stewig gevestigde vaardighede in my moedertaal toegeskryf word. Ongelukkig het ek ná skool my Frans nie weer prakties gebruik nie, sodat ek baie daarvan vergeet het. Dalk slaap dit net iewers in my onderbewuste en vind ek nog ŉ manier om dit weer wakker te maak. Ek praat vervolgens van my ondervindings op tersiêre vlak. Ek het in Halle (Saale) aan die Martin-Luther-Universiteit Halle-Wittenberg biologie gestudeer. Die tersiêre opleiding het in Duits plaasgevind, maar daar word deesdae verwag dat ŉ student om verskeie redes in Engels vaardig is. Navorsingspublikasies is meestal slegs in Engels beskikbaar. Daar was professore wat vir hul skyfievertonings Engels gebruik, maar Duits gepraat het. Toe ek ŉ doktorale student was, was dit aan die orde van die dag om myself en die resultate van my navorsing in Engels aan ŉ wetenskaplike gehoor bekend te stel. Verskillende soorte seminare aan Duitse universiteite vind weekliks in Engels plaas. Sulke seminare help studente om Engels op ŉ wetenskaplike vlak te oefen. Ná ek die doktorsgraad behaal het, het ek begin werk in die afdeling van gehalteversekering by ŉ farmaseutiese maatskappy wat, onder meer, entstowwe vervaardig. Afrikaans is my derde addisionele taal; ek het egter nooit formele onderrig gehad nie. Ek beskik oor sterk dissipline en het saans een of twee lesse Afrikaans geoefen uit Engelse oefenboeke (Duitse handboeke was nie verkrybaar nie). Dis hoe ek my Afrikaanse grondsteen gelê het. Nadat ek klaar was met die grammatikaoefeninge, het ek begin om baie te lees. Vir woorde wat ek nie verstaan het nie, het ek my woordeboek gebruik of die betekenis uit die konteks afgelei. Ook lyk baie Afrikaanse woorde soos die Duitse woorde of hulle kan selfs eenders wees. Die gebruik van die woordeboek het minder en minder geword, omdat ek begin het om die woorde in my hart te stoor. Ek het nooit woordelyste geleer nie. Ek het so baie pret gehad gedurende die leer en die toepassing van die Afrikaanse taal. Die sukses het my aangemoedig en ek het ŉ groot passie vir die taal ontwikkel, sodat ek die woorde maklik onthou het. Juis omdat my moedertaal gevestig was, het ek die vermoë ontwikkel om ander tale aan te leer. Kennis en begrip van my moedertaal, Duits, was dikwels maklik na Afrikaans oordraagbaar. So kon ek nuwe kennis met bestaande kennis integreer. Ek het egter ŉ paar taalkundige mense byderhand vir wie ek al my vrae kan vra en glo my, ek gebruik die kans! Dan wil ek graag hierdie kans gebruik om vir Rina Loader, Universiteit van Wenen, dankie te sê vir haar taalwenke in hierdie brief. Ofskoon my Afrikaans moontlik ŉ bietjie hoogdrawend is – gesien in die lig dat ek Afrikaans alleen uit boeke geleer het – is dit egter mý Afrikaans. Natuurlik is daar foutjies, maar wees verseker dat ek baie trots is op elke woord wat ek geleer het en baie trots is op die vlak wat ek bereik het. Een van die lekkerste gevolge van my nuwe taal, is die interaksie met Afrikaanse moedertaalsprekers. Ek geniet dit baie. Hulle gee nie om om sekere gesegdes en uitdrukkings aan my te verduidelik of om my met sekere dinge reg te help nie. Die mense sien my passie raak en hulle verbaas hulle oor my spitsvondighede. Dit het, na my ervaring, ŉ positiewe invloed op hulle. Die feit dat ek Afrikaans so ver van Suid-Afrika af praat, inspireer moedertaalsprekers om hulle meer met hul eie taal besig te hou. Om my “onderwysers” te wees, lei hulle daartoe om meer na te dink oor hul eie taal, ou gesegdes weer op te diep en te besin oor hoe hulle taalstrukture aan my kan verduidelik. Sommige mense het vir my gesê dat hulle hul taal suiwerder praat en gebruik. Om nie by niemoedertaalsprekers af te steek nie? Dit laat my sommer glimlag. Ek het geleer dat dit nie moeilik is om as ŉ enkele persoon ŉ verskil te maak nie. Ek voel asof ek in die midde van die Afrikaanse taalgemeenskap geplaas is en ek kan nie net van alle rigtings af ontvang nie, maar ook uitreik! Die positiewe terugvoering bind mense oor taalgrense heen. Ek het onlangs in ŉ boek gelees oor die vestiging van Duits as wetenskapstaal in Middel-Europa. Dit is nou baie vanpas om my skrywe af te sluit met die volgende stelling: Vir Gottfried Wilhelm Leibnitz (1646-1716) was taal ‘n denkinstrument op die pad na kennis en dit moet so wyd as moontlik effektief toegepas word. Dít kan, volgens Leibnitz, slegs die moedertaal volbring. Moedertaalonderrig het beslis my kognitiewe en sosiale vaardighede verryk en was die fondasie vir my akademiese prestasie.