Tien verlore jare: ’n Ver-dom-de land weens verdommende beleidFoto: AbsolutVision/Unsplash.com Deur Johannes Wessels van EOSA (Enterprise Observatory of SA) Tito Mboweni se soeke na oplossings vir ekonomiese groei buite die algemene, oftewel “to think outside the box”, kan ŉ mens vergelyk met die toemaak van ŉ staldeur nadat die renperd nie net weggehol het nie, maar reeds ’n wedren elders gewen het. Nadat Mboweni deur die ANC se vullishoop van afgekeurde advies gekrap het, het hy Ricardo Hausmann, ŉ ekonoom van Harvard, as adviseur genader, wel wetende dat Hausmann se advies oor produktiewe kundigheid sedert 2008 botweg deur die ANC-regering geïgnoreer is. Hausmann sien produktiewe kundigheid as die sleutelfaktor wat suksesvolle lande van onsuksesvolle lande skei. En juis om hierdie rede sal ŉ gebrek aan produktiewe kennis ekonomiese groei vertraag. Van 1990 tot 2003 het Suid-Afrika 7% van sy professioneel gekwalifiseerde mense verloor – die meerderheid van hul hooggeskoolde wit mense. Ná ŉ periode van redelike stabiliteit en groei gedurende die Mbeki- Manuel-jare, het die uittog opnuut opgevlam, aangevuur deur die groeiende onbevoegdheid van ŉ regering wat departemente en staatsbeheerde ondernemings (SBO’s) so radikaal vervorm het, dat daar nie veel meer as fassades oorgebly het nie. Die polisiediens (SAPD), die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL), Transnet, die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) en munisipaliteite is enkele voorbeelde waar kaderontplooiing voorrang bo produktiewe kundigheid geniet het. Die gevolge daarvan was: Hausmann, ’n voormalige kabinetsminister van Venezuela, was voorsitter van Thabo Mbeki se paneel van internasionale kenners om hom van raad te bedien ten opsigte van die Versnelde en Gedeelde Groei-inisiatief vir Suid-Afrika (ASGISA). Die term “gedeelde” is bygevoeg as teenwig vir die groeiende kritiek van Cosatu, die ANC Jeugliga en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) dat die Mbeki-Manuel-paar voorstanders was van neoliberalisme met hul Groei-, Indiensneming- en Herverdelingprogram (Gear). Die ASGISA het nie werklik van Gear verskil nie, maar ŉ sterker fokus op swart ekonomiese bemagtiging (SEB) voorgestel – ’n soort Johannes die Doper ten opsigte van radikale ekonomiese transformasie. Die Hausmann-paneel het verskeie ingrypende aanbevelings gemaak asook die struikelblokke ten opsigte van groeivooruitsigte uitgelig en benadruk hoe belangrik dit is om SEB aan te pas sodat dit nie groei teenwerk nie. Weens die verhoogde fokus op ŉ (nuwe) Groot Trek van produktiewe kundigheid uit die land na aanleiding van Johann Rupert se opmerkings tydens die “Chairman’s Conversation”, is dit van belang om enkele van die 2008-bevindinge en aanbevelings van die Hausmann-paneel uit te lig: Bogenoemde aanbevelings het die ANC onder Zuma in sy ideologiese pap laat stik. Hulle was buitendien oortuig hulle was op die regte radikaal ekonomiese transformasiepad deur van Mbeki en sy Gear-benadering ontslae te raak en SEB verder te intensifiseer. Dit is onwaarskynlik dat Hausmann, teruggeroep as ‘n Mboweni-raadgewer, die situasie as ‘n verbetering op 2007/8 gaan beskryf. Wat die beskikbaarheid van produktiewe kundigheid betref het sake verder versleg. In sy eie Witskrif op Internasionale Migrasie (2017), erken die regering die volgende: As daar in ag geneem word dat die 1990 tot 2003-emigrasie van professionele mense voortgeduur het, ten spyte van die stabiliteit en groei onder Mandela en Mbeki, kan ’n mens maklik aanvaar dat daar minstens ’n gelyke getal wit professionele mense die land tussen 2004 en 2018 verlaat het – wat tot ’n skrikwekkende aantal van ten minste ’n kwartmiljoen wit professionele mense beloop. Sou ‘n mens ‘n gesin-situasie in ag neem, is dit ongeveer ‘n miljoen blankes. Voeg daarby nog die emigrante wat nie professioneel gekwalifiseerd was nie. Die laaste fase van die Zuma-katastrofe asook onteiening sonder vergoeding wat nou deur die ANC met ope arms verwelkom is, het die emigrasie van hoogs geskooldes verder laat toeneem – hierdie keer uit alle rassegroepe. Die feit dat die Witskrif op Internasionale Migrasie verklaar dat daar onlangs meer swart as wit professionele mense die land verlaat het, kan ŉ mens, konserwatief gereken, aanvaar dat ten minste 400 000 professionele mense Suid-Afrika verlaat het. Uit die aard van die saak dra dit by tot ’n krimpende persentasie hoë-inkomstehuishoudings en veroorsaak dat die aantal mense wat in hierdie hoëbelastinggroep val, aan die afneem is en die SA Inkomstediens hierdie groep se belasting verbeur. Die feit dat Mboweni desperaat in die ANC-ashoop rondgrawe en ou verwerpte adviseurs opdiep kon bemoedigend wees as dit nie was dat die ANC daardeur ruiterlik erken het dat hy, deur die verwerping en/of ignorering van Hausmann se advies, bygedra het tot die verarming van Suid-Afrika bloot omdat hy rassetransformasie van groter belang as produktiewe kundigheid geag het. “Guptafikasie” en korrupsie kry dikwels die blaam vir lae groei en hoë werkloosheid. Dit was lyfhoue wat die ekonomie seergemaak het, maar swak ekonomiese beleid en ondoeltreffende en oneffektiewe administrasie was houe teen die kop wat die Suid-Afrikaanse ekonomie laat rondsteier soos ‘n bokser wat op sy voete uit is. ’n Paar voorbeelde van hoe beleid en ondoeltreffendheid ekonomiese groei rem: Maatskappy-registers van die registrasie-owerhede in Mauritius en Botswana toon heelwat Suid-Afrikaanse burgers het die afgelope jare maatskappye daar geïnkorporeer. Van die direkteure se vanne is Botha, Basson, Coetzee, De Bruyn, Meyer en Van der Walt – vanne wat beslis nie enige SEB-punte in Suid-Afrika sal verdien nie. Deur die ekonomie te laat omvorm deur die rassedemografie bevorder die Suid-Afrikaanse regering effektiewelik ekonomiese groei in Botswana en Mauritius ten koste van laer plaaslike groei. Kortom: Advies is nie nodig nie, wel leierskap wat die volgende besef: Om dit duideliker te stel: Dit het tyd geword om vóór die 2019-verkiesing Indien hierdie dinge nie begin gebeur nie, word nog vyf jaar weggegooi ten koste van ANC eenheid (sien die gestoei met die nasionale en provinsiale lyste). Teen daardie tyd het nog spreekwoordelike perde weggehol en gesogte trofees in die buiteland gewen soos die Patrick Soon-Shiongs en Elon Musks terwyl lande soos Mauritius en Botswana Suid-Afrika ver agterlaat en die Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) slegs wensdenkery bly.