Die resultate van die eerste Jaarlikse Publieke Sektor Verslagdoeningstoekennings is so pas gepubliseer
Die Suider-Afrikaanse Instituut van Owerheidsouditeure (SAIO) het belangrike toekennings in die publieke sektor ingestel om erkenning te gee aan die strewe na uitnemendheid in finansiële jaarstate van alle nasionale en provinsiale departemente. Dié toekennings staan bekend as die Jaarlikse Publieke Sektor Verslagdoeningstoekennings (of SAIO Verslagdoeningstoekennings).
Die Wet op Openbare Finansiële Bestuur vereis dat alle nasionale en provinsiale departemente aan 'n nuwe verslagdoeningsraamwerk voldoen. Met ingang van die jaar geëindig 31 Maart 2001, het departemente balansstate, inkomstestate, kontantvloeistate en verduidelikende aantekeninge gepubliseer. Die formaat en openbaarmakingsvereistes van hierdie finansiële jaarstate verskil wesenlik van die appropriasierekeninge wat voorheen gepubliseer is.
Die Jaarlikse Publieke Sektor Verslagdoenings-toekennings indentifiseer elf toekennings:
een vir die beste verslag van 'n nasionale departement
nege vir die beste provinsiale departement in elke provinsie
'n elfde toekenning word gemaak aan die departement wat die algehele hoogste punt aanteken
Die wenners vir die finansiële jaar geëindig 31 Maart 2001 is die volgende:
Professor Dieter Gloeck, Uitvoerende President van SAIO en Voorsitter van die Komitee wat die toekennings maak het die departemente met 'n hoë telling geloof en gesê dat hulle prestasie 'n standaard gestel het wat ander departemente sal inspireer om te verbeter. Dis 'n goeie teken vir groter deursigtigheid en verhoogte publieke rekenpligtigheid.
Spesifieke vermelding moet gemaak word van die nasionale Departement van Handel en Nywerheid wat een van drie departemente is wat 'n telling van meer as 90 persent behaal het (die ander twee is die algehele wenner en die wenner in die Wes-Kaap).
Die algehele gemiddelde telling wat deur alle departemente aangeteken is, bedra 70%. 27 departemente is gediskwalifiseer omrede hulle ouditverslag òf 'n menings-weerhouding òf 'n ongunstige mening bevat het. In geheel het 47 departemente 'n telling van meer as 70 persent aangeteken. "As 'n mens in ag neem dat dit die eerste jaar is, waarin finansiële jaarstate opgestel moes word, so te sê 'n "begintelling", is dit duidelik dat groot vordering gemaak is om openbare rekenpligtigheid en deursigtigheid te verbeter, sê Gloeck.
Hy wys ook daarop dat departementele verslae oor die algemeen meer inligting bevat as die finansiële jaarstate van genoteerde maatskappye. Die hoofrede hiervoor is dat prestasie inligting ook in die state van publieke sektor entiteite ingesluit word. Alhoewel hierdie vereiste in die jaar onder oorsig nog nie volgens wet vereis was nie, sluit baie departemente reeds heelwat prestasie-inligting in hulle state in. In vergelyking met die standaard formaat van die ouditverslae in die private sektor, verskaf die ouditverslae van die Kantoor van die Ouditeur-generaal ook 'n baie meer omvattende beskrywing van die ouditbevindinge.
Pogings moet aangewend word om die algemene publiek meer bewus te maak van die jaarverslae van openbare sektor entiteite. Hierdie verslae bevat 'n magdom inligting wat die publiek interessant en bruikbaar sal vind. Dit sal ook daartoe bydra dat die "dienslewerings verwagtingsgaping", soos Gloeck dit omskryf, vernou.
Alle departementele jaarverslae behoort in elektroniese formaat op die owerheid se webtuiste gepubliseer te word.
Die SAIO se Verslagdoeningstoekennings sal 'n jaarlikse gebeurtenis wees. Hierdeur sal vordering gemeet en tendense geïdentifiseer kan word. SAIO en beide die Rekenmeester- en Ouditeur-generaal is vol vertroue dat die projek sal bydra om die sigbaarheid van die publieke sektor se jaarstate te verhoog en dat departemente hierdeur aangewakker sal word om vir hoër standaarde mee te ding.
Die toekennings is ontwikkel met inagname van soortgelyke projekte en praktyke wêreldwyd. SAIO bestuur hierdie projek met die ondersteuning en samewerking van beide die Rekenmeester- en Ouditeur-
Die paneel wat die toekennings maak en die tegniese komitee word saamgestel uit SAIO ampsdraers, kenners op die gebied van publieke sektor verslagdoening, verteenwoordigers van die Rekenmeester-
generaal en die Kantoor van die Ouditeur-generaal.
Die feit dat die toekennings bestuur en geadministreer word deur 'n onafhanklike instituut wat die afgelope veertien jaar in die publieke arena bedrywig is, dra daartoe by dat belangrike elemente soos onafhanklikheid en kredietwaardigheid 'n integrale deel van die toekennings is.
Newe-produkte van die toekennings is die ontwikkeling van prestasiekriteria (op die gebied van rekenpligtigheid en verslagdoening) en die daarstelling van verslagdoeningstandaarde. Die resultate van die evalueringsproses en die inligting wat sodoende versamel word, sal help met die ontwikkeling van verdere verslagdoeningsriglyne en die openbare bewustheid ten opsigte van veranderinge in die verslagdoeningspraktyke van openbare sektor entitiete te verhoog.
Hoogs relevante ontwikkelinge sluit by hierdie projek aan: bv. die totstandkoming van die Rekeningkundige Standaarde Raad, implementering van sogenaamde "beste internasionale praktyke" en 'n groter vergelykbaarheid tussen die finansiële jaarstate van die private en publieke sektore.
Kriteria vir die Toekennings
Navorsing deur SAIO se tegniese komitee het bevind dat die kwalitatiewe kenmerke soos omskryf deur die Openbare Sektor Komitee van die Internasionale Federasie van Rekenmeesters (IFAC) die mees bruikbare verwysingspunte verskaf het om die kriteria wat vir doeleindes van die SAIO Verslagdoeningstoekennings gebruik is, te ontwikkel. Kwalitatiewe kenmerke is dié aspekte wat die inligting in finansiële jaarstate nuttig vir die gebruikers maak. Hulle is van toepassing op alle jaarstate, ongeag die rekeningkundige grondslag wat gebruik is om die finansiële state voor te berei. Die vier hoof kwalitatiewe kenmerke is verstaanbaarheid, relevansie, betroubaarheid en vergelykbaarheid.
Die geselekteerde kriteria en gewigte wat gebruik is om die finansiële state en sleutelaspekte vir 2001 te beoordeel, word in die onderstaande tabel opgesom.