In hierdie donker tye van wankelende kragvoorsiening is ’n bekostigbare, praktiese sonverhitte warmwaterstelsels in jou huis dalk net die antwoord. Hier wys Hendrik ver Loren van Themaat van Zwavelpoort se bekende druiweplaas jou presies hoe om self so ’n stelsel uit leë koeldrankbottels te maak. Hendrik is, ironies genoeg, ’n elektroniese ingenieur.
Sonverhitte water hoef nie veel te kos nie. ’n Paar twee-liter koeldrankbottels en pypies en siedaar - sonverhitte water.
Die beginsel berus daarop dat die koeldrankbottels deurskynend is en ontwerp is om redelike druk te weerstaan. Die son skyn deur die plastiek op die water in die bottels wat dan verhit word. Dit werk op dieselfde beginsels as aardverwarming - die energieverlies deur die uitstraling van die warm water is minder as die energie wins vanaf die son.
Daar is heelwat verbeterings op die basiese ontwerp moontlik om die verhitting selfs meer effektief te maak.
Die basiese benodigdhede is die
1. Twee-liter helder koeldrankbottels - vanaf agt tot 64 (agt per bottel-stel).
2. Knipmes met ’n els of ’n boor (om gate te maak).
3. Besproeiingspypies (6 mm diameter) – 60 mm per bottel plus ongeveer vier meter (tussen 0,6 en 5 meter in totaal).
4. Besproeiingsproppies (sien foto) – twee per bottel-stel (tussen twee en 16).
5. PVC waterpyp (tipies 12 mm; 3 of 6 Bar) - twee keer die afstand vanaf dak na krane.
6. Waterkrane (12 mm met pvp koppelinge) – een of twee.
7. Eenrigting klep (12 mm met koppelinge) – Opsioneel.
8. Silikon verseëlaar - soos nodig.
9. Kleefband - soos nodig.
10. End stoppers vir die waterpyp of ’n klein stukkie 40/50 mm
PVC pyp sodat die 12 mm pyp omgebuig en gevang kan word vir ’n endstop. Die besproeiingspypies en -proppies is by enige kwekery of tuinwinkel beskikbaar en het ’n binneomtrek van ongeveer 5 mm. Ses sulke pypies in parallel is ongeveer ekwivalent aan ’n 12 mm omtrek pyp, maar met ’n hoër vloeiweerstand sodat ons verkieslik agt bottel-stelle sal gebruik.
Maak twee gaatjies in die koeldrankprop, effens kleiner in omtrek as die besproeiingspypie se omtrek.
Druk ’n gesnyde besproeiingspypie deur elke volgende prop se gaatjie sodat ’n reeks van agt proppe aan mekaar geheg word.
Berei eers die plek waar die sonverhitter gaan lê voor. ’n Sinkdak is uitstekend. ’n Area van ongeveer 1 m by 3,6 m sal 64 bottels dra (ongeveer 1 m x 450 mm per ry
van agt bottels). Die toevoer waterpyp moet via ’n kraan vanaf die waterbron gebring word tot bo-op die dak en moet dan aan die onderkant van die plek waar die bottels gaan lê, geïnstalleer word.
Die punt moet afgeseël word. Die pyp dikte moet voldoende wees om die waterdruk te kan hanteer.’n Besproeiingsproppie moet in die pyp geïnstalleer word, ongeveer
elke 450 mm vanaf die punt. Installeer die warmwaterpyp op dieselfde manier ongeveer 1,2 m bokant die onderste pyp op die dak en dan na die warmwateruitlaat.
’n Eenrigting klep en/of kraan hier sal goed wees. Sorteer die bottels in groepe van agt. Elke groep van agt bottels word ’n “bottel-stel”. Maak die bottels skoon en verwyder enige etikette. Sny vir elke bottel-stel nege pypies van 60 mm.
Gebruik deurskynende kleefband om die bottels voorlopig in posisie te hou
Die toevoerkant is die lang besproeiingspypie (tot diep in elke bottel) en die afvoerpypie is die kort besproeiingspypie
Só werk ’n koeldrankbottel warmwaterstelsel
Die opskroef-prop van elke bottel word as volg voorberei: Maak twee gaatjies in die koeldrank prop, effens kleiner in omtrek as die besproeiingspypie se omtrek.
Druk ’n gesnyde besproeiingspypie deur elke volgende prop se gaatjie sodat ’n reeks van agt proppe aan mekaar geheg word. Die een punt moet slegs ongeveer 2-3 cm deur die prop gedruk word en die ander so lank soos die lengte van die bottel.
Seël die pypie-deurgang aan die binnekant van die prop met silicon, maar nie so diep dat dit die skroefdraad hinder nie. Skroef die proppe op die bottels wanneer die silicon droog is, sodat ’n reeks van agt bottels aan mekaar geheg is.
Verkieslik moet die silicon teen die botteltuit druk om’n goeie seel te maak. Gebruik deurskynende kleefband om die bottels voorlopig in posisie te hou. As die bottels vol water is hou die gewig hulle in plek.
Daar moet nou twee los pyp-punte wees. Druk ’n besproeiingsprop in elk van die punte. Die besproeiingsproppe kan nou in die toevoer en afvoer waterpype ingedruk word. Wees versigtig om die installasiegaatjie nie te groot te maak sodat dit lek nie.
Let op dat die toevoerkant die lang besproeiingspypie is (tot diep in elke bottel) en die afvoerpypie die kort besproeiingspypie is. Die stelsel is nou gereed vir gebruik en warm water sal selfs op ’n bewolkte dag beskikbaar wees. Die beste gebruik is om die toevoerkraan oop te draai vir warm water sodat as ’n lek ontstaan daar nie druk op die stelsel is nie.
Die ultraviolet sal algaande die bottels vernietig en dus moet die bottels vervang word wanneer die plastiek minder deurskynend word. Tog, soos op enige ashoop gesien kan word, hou die bottels lank.
Die besproeiingsproppe kan nou in die toevoer en afvoer waterpype ingedruk word.
Die stelsel is redelik effektief aangesien die lug bo die watervlak ’n effektiewe isolator is. Die sonafbraak van die bottels word vertraag deurdat die bottels se hitte
beperk word deur die water en waterdamp.
‘n Bottel-stelsel van 64 bottels sal ongeveer 80 liter water hou. ’n Voordeel is dat bottels maklik skoongemaak of vervang kan word deur hulle net uit te skroef (met
die krane toe).
Die stelsel se hitte retensie kan verhoog word deur die bottels op’n isolator te plaas soos hout, of selfs verpakkingsplastiek of gefrommelde papier. Die effektiwiteit kan verder verhoog word deur die een kant van die bottel swart te maak (verf of plastiek plak). Sorg net dat die swart kant onder lê.
Selfs al begin ’n mens met 64 vol koeldrank bottels is die koste nog onder R700 en dan is die oorvloed koeldrank natuurlik ’n bonus.
Meer bottels in ’n bottel-stel gee warmer water, maar verhoog die vloeiweerstand.