PressReader - Landbou Vee: 2015-10-12 - Gee aan­dag aan ramme en keer ‘tra­ge­die’
Gee aan­dag aan ramme en keer ‘tra­ge­die’
Ramme is die sleu­tel wat die boer­de­ry­ma­sjien moet aan­ska­kel. Hul­le is die be­gin van pre­si­sie­boer­de­ry en hier­die ska­kel móét heel wees. ’n Noord-Kaap­se vee­arts sê die voor­koms van ge­slag­siek­tes by ramme, spe­si­fiek be­smet­ting met die bak­te­rie Bru­cel­la o­vis,
Die klein­vee­be­dryf word deur ’n tra­ge­die be­dreig. As ’n vee­arts wat ver­al re­pro­duk­sie­werk in ’n groot deel van die eks­ten­sie­we skaap­boer­de­ry­ge­bied van die Noord-Kaap en die sui­de van Na­mi­bië doen, is dit vir my kom­mer­wek­kend dat meer as 50% van die ramme op pla­se in ’n ra­di­us van so­wat 400 km rond­om U­ping­ton met Bru­cel­la o­vis (ram­siek­te) be­smet is. Dié nie-aan­meld­ba­re siek­te lei tot groot fi­nan­si­ë­le ver­lie­se.
Die sta­tis­tie­ke sluit meer as 30 000 ramme oor die laas­te drie en ’n half jaar in. Daar is s­legs en­ke­le pla­se waar­op B. o­vis glad nie voor­kom nie. Op die be­smet­te pla­se is meer as 50% van die ramme meest­al ge­af­fek­teer. Wat sa­ke ver­er­ger, is dat by­na geen ram­ko­pers op ’n vrug­baar­heid­ser­ti­fi­kaat aan­dring met die aan­koop van ramme nie. Ek praat van kom­mer­si­ë­le kud­des en weet nie wat die si­tu­a­sie in an­der pro­vin­sies is nie.
Be­smet­te ramme se saad raak ál swak­ker en hul­le raak uit­ein­de­lik on­vrug­baar. Dit is as ge­volg van die by­bal­le se weef­sel wat k­lip­hard raak en geen saad meer deur­laat nie. E­ni­ge nuut aan­ge­koop­te ram wat nie doel­tref­fend teen die siek­te in­ge­ënt is nie, sal be­slis in ’n be­smet­te
kud­de aan­ge­steek word, met sub­fer­ti­li­teit en uit­ein­de­lik on­vrug­baar­heid as die uit­ein­de.
JONGRAMSIEKTE BE­SMET 25%
Die twee­de been van on­vrug­baar­heid by ramme is wat boe­re “jon­gram­siek” noem. Dit kom uit­sluit­lik in in­ten­sie­we stel­sels voor waar jong stoet­ram­me al op drie maan­de in kra­le by­me­kaar ge­groe­peer en ge­voer word om op­ti­maal te kan pres­teer.
Ver­skeie soor­te bak­te­rieë bou in sul­ke stel­sels op. Waar die ram­me­tjies op die mis­bed, wat oor ja­re op­bou, gaan lê, raak hul­le nou al be­smet deur die o­pe­ning van die ske­de. Met hor­moon­vlak­ke wat styg met pu­ber­teit (tus­sen drie en ses maan­de oud, na ge­lang van die ras), ein­dig die bak­te­rieë in die by­bal­weef­sel op, waar dit ver­skil­len­de gra­de van ska­de aan se­men­ge­hal­te ver­oor­saak.
Die be­smet­ting­sy­fer is vol­gens sta­tis­tie­ke en my eie on­der­vin­dings on­ge­veer 25%. ’n Kri­tie­ke be­heer­punt is ’n e­va­lu­a­sie deur ’n vee­arts met die hulp van ’n bloed­toets (om B. o­vis uit te ska­kel), maar ’n saad­smeer is nóg be­lang­ri­ker.
As die ramme tus­sen die ou­der­dom van agt maan­de en hul ver­koop­da­tum on­der­soek kan word, en die be­smet­te ramme so­doen­de be­tyds be­han­de­ling kry, kan ons die be­smet­ting­sy­fer van 25% tot hoog­stens 3% af­bring.
Ram­ko­pers is te­vre­de daar­mee om ramme te koop waar­van 25% saad­de­fek­te van ver­skil­len­de gra­de het. Ont­hou, die saad­ge­hal­te van ’n ram met ’n ak­tie­we in­fek­sie ver­swak daag­liks, met die moont­lik­heid dat die by­bal­weef­sel heel­te­mal ver­hard. Geen le­wens­vat­ba­re saad kan uit so ’n tes­ti­kel ge­pro­du­seer word nie.
Die kwes­sie van B. o­vis- be­smet­ting by meer as die helf­te van kom­mer­si­ë­le kud­des, plus die ku­mu­la­tie­we ef­fek van 25% van aan­koop­ram­me wat ook met HPA-or­ga­nis­mes (’n groep van drie ver­skil­len­de bak­te­rieë wat by­bal­ont­ste­king ver­oor­saak) be­smet is, kan ’n tra­ge­die in klein­vee­boer­de­ry ver­oor­saak.
Die bees­be­dryf is die skaap­be­dryf ver voor. Ram­sub­fer­ti­li­teit is baie meer ak­tu­eel en sig­baar as bul-sub­fer­ti­li­teit. Die re­de daar­voor is dat in­fek­sies ’ n baie gro­ter rol speel. Haal min­stens een ver­an­der­li­ke uit jou boer­de­ry. Hoogs vrug­ba­re ramme se lam­mers word reeds
be­mark wan­neer sub­fer­tie­le ramme se lam­mers nog maar hier en daar aan­kom.
As jy ’n knop of ver­dik­king in ’n ram se ge­slag­stel­sel voel, is dit reeds te laat. Die ge­heim van ram­vrug­baar­heid is doel­tref- fen­de, vol­doen­de saad­pro­duk­sie op ’n daag­lik­se grond­slag. NA­VRAE: Dr. Wil­lie Harris, tel. 054 331 2660; sel 071 870 4276; e-pos: vee­arts@
kie­nem­bri­o­suk­ses.co.za. Om deel te word van die ram­ko­pers­fo­rum, stuur e-pos aan: vee­art­sn­rv@tel­kom­sa.net of kry in­lig­ting by jou plaas­li­ke vee­arts.
Be­smet­ting met Bru­cel­la o­vis in die Noor­dKaap, wat tot on­vrug­baar­heid by ramme en groot vee­ver­lie­se ly, kom by al­le skaap­ras­se voor – van Dor­pers en Van Rooys tot Me­at­mas­ters en Me­ri­no’s. FO­TO:
Dr. Wil­lie Harris is ’n pri­va­te vee­arts van U­ping­ton. Hy werk eg­ter hoof­saak­lik met pro­duk­sie­die­re in ’n wye ge­bied in die Noord-Kaap.