In die skadu van vergete voorvaders
Sofiko Chiaureli speel die sewe hoofrolle in Sayat Nova
Sergei Parajanov was 'n Sowjet filmmaker uit die middel van die vorige eeu - een van die laaste geniale malmense van die medium.
Hy word vandag onthou vir die flieks wat hy in die rand-kultuur tale van die Sowjet Unie gemaak het: Sayat Nova (Armenia), Fort Surami (Georgia), Ashik Kerib (Azeri) en Skadu van Vergete Voorvaders (Ukraine).
Van hierdie flieks is Sayat Nova (Liedkoning), ook bekend as Die Kleur van Granaat, die mees bekende en radikale, in werklikheid een van die mees radikale flieks wat ooit gemaak is.
Dit bevat geen dialoog of storie nie, maar feitlik ook geen beweging nie.
Die hele fliek is 'n reeks gechoreografeerde beelde waarin die akteurs stilstaan of klein bewegings maak.
Dieselfde aktrise - Sofiko Chiaureli - speel die sewe hoofrolle, manlik en vroulik, jonk en oud - van Christus tot die Duiwel - in verskillende kostuums, grimerings en vermommings.
Absurde rituele geinspireer deur Ortodokse Geloof - simbole van Christus, opoffering, geboorte, liefde en dood.
Toe dit verskyn het in 1968 het gehore in beide die Ooste en die Weste gedink, a la Marlon Brando, "it makes as much sense as a rat fucking a grapefruit".
Maar terselfdertyd het dit mense na hul asem laat snak, aangeraak deur iets waar maar onverstaanbaar.
Soos 2001: A Space Odyssey, wat in dieselfde jaar verskyn het, laat Parajanov mens die misterie van lewe voel, die kleinheid en die grootsheid van een lewende oomblik deur donkerte omhul. Ons lewe in die skadu van ons vergete voorvaders - hul absurde stryd teen die dood, hul poging om sin te maak, om skoonheid te skep, om hulp op te tower - hul vriendskappe en vyande omring ons lewe.
En soos Frankenstein uit dooie lyke gestik is, so is die verlede ryp materiaal vir 'n wese wat kan opstaan en generasies oral in die wereld inspireer.
Kort na die maak van Sayat Nova is Parajanov tronk toe, waar hy vir vyf jaar klein pop figure sit en maak het.
Na jare van rehabilitasie het die stof gaan lê - en Parajanov het weer begin met sy crazy flieks, asof niks gebeur het nie.
Die huwelikstoneel uit Skadu van Vergete Voorvaders
Ten spyte van sy doelbewus kriptiese beelde - en verdwaasde gehore - is hierdie flieks is vandag 'n groot bron van inspirasie vir die kulture van Armenia, Georgia, Ukraine en Azerbijan, so verskillend as wat hulle is.
En hyself - soos al die dromers deur die jare - is vandag die skadu van ons vergete voorvaders, wat oor oor ons hang.
Lewer kommentaar. No comments:
Kopenhagen seisoen (Karen Blixen)
Na afloop van die jaarlikse "Kopenhagen Seisoen" van sosiale geleendhede en partytjies, reel Ib 'n geheime oomblik vir afskeid aan Adelaide.
In haar hart hoop Adelaide dat hy haar gaan vra om saam met hom te gaan.
Sy sien dat hy wil, maar dit nie gaan doen nie,
"You" she said slowly, "and I"
Ib was to keep these words in his mind all his life. But they had, there, a mysterious quality to him: they evaded definition, when looked at straightly they changed and vanished. As, in Aunt Nathalie’s room, he heard them for this first time, they were a verdict, the placing of her and him with the unbridgeable distance between them. At a later time, when he thought them over, there was, surprisingly, in the word of “You,” a note of compassion and in the word of “I” a plaintive note, like the lament of a child. In Jutland, when in rainy spring nights the complaint of the curlew is heard, first from one side and then from another, the peasants will tell you that this is the dialogue of two dead lovers who long ago have forfeited their happiness and are now wailingly reproaching each other with their loss. There were hours in which Adelaide sang to Ib in the voice of the curlew. In the end, at that moment in which he was to thank her for having existed, the words took on the ring of a magic spell, uniting her and him for eternity.
Mnr. Y, mag ek vir u skryf en sal u vir my terugskryf? Ek is 18 jaar oud, ek is 'n kunsstudent, ek is nog 'n redelike maagd en verveeld, toe dink ek dit sal interessant wees om vir 'n skrywer te skryf, hy behoort interessante briewe terug te skryf.
Moenie vir my iets naars skryf nie soos: kry vir jou liewer 'n ander vriend om mee te korrespondeer. 'n Brief van u sal my verruk. Dit sal my vervelige dae draaglik maak. En ek stik in die stof van my dae.
Hy praat deurgaans van My vriend die homoseksuele argitek
Dis 'n bietjie arbitrer en vervelig en dis gewoonlik hier waar Leroux begin om te contrive in sy boeke. Een hoofstuk se naam is "Vrees in soveel vorme", waarin hy hierdie aspek uitkarring - wat elke karaker se inherente vrees is - en natuurlik dat almal dieselfde vrese deel.
Iewers in die storie verduidelik Mnr Y sy Russiese minnaares (44 jaar oud, soos hy), vir die 18 jarige Mej Y: Julle altwee stel eise: sy omdat elke jaar vir haar betekenis moet hê; jy omdat jy as nimf met 'n drang van vuur ongeduldig wag op die inisiasie
Toe ek 'n kind was was daar 'n horror
fliek met die lyn "It knows what
scares you most..."
It is Ingmar Bergman.
Soos 'n wafferse B-movie horror regisseur het Bergman 'n loopbaan gemaak deur sy gehoor se neuse in hul grootste vrese te vryf:
Die vrees vir 'n eensame dood, sonder liefde en
Silence, Cries and Whispers)
Die vrees vir 'n eensame lewe, sonder liefde en
from a Marriage) Die onvermoee om te kommunikeer wanneer
alles daarvan afhang (Wild
In sy beste era in die 50s, 60s en 70s
is sy flieks heeltemal los van die gewone verhoudingskakbytery wat so 'n
stapel van drama en televisie geword het.
Bergman het 'n groot vis gehad om te
braai - eers sy vrees oor "God se Stilte" en die onmoontlike
implikasies van lewe sonder Hom.
Daarna, na Winter Light, die besluit om-op-te-hou-worry-en-jou-nagmerries-te-omhels.
Een van die flieks se naam is Through a Glass Darkly, uit die
but then face to face: now I know in
Iewers, deur 'n donker glas, het
Bergman gesoek vir ons redding.
Sy flieks was kort en kragtig - selde meer as 90 min - met dieselfde akteurs oor en oor en feitlik geen belangstelling in beeldskepping, inkleding, stelle of landskap nie.
Al wat saak gemaak het was die mense.
Bergman se groot deurbraak was 'n
eenvoudige sekskomedie so slick soos enige iets uit Hollywood. Die fliek eindig met die ironiese
yawns do we part
In retrospek het hy waarskynlik geweet
hierdie soort fliek in sy slaap en vir altyd maak - en besluit om 'n radikale
skuif na dooderns te maak.
Lag is tussen mense, vir mense, saam
met mense en oor mense.
Erns is in jouself, in alleenheid, in
Dit was my eerste gedagte nadat ek
hierna gekyk het.
Die storie gaan op die oog af oor 'n
ridder wat probeer om "God uit die donkerte te lok, sy gesig te
sien en met hom te praat" terwyl hy elke dag 'n skuif op die
skaakbord teen DOOD moet doen.
Maar ek dink die soeke om in God te glo
is op een of ander manier dieselfde ding (of 'n metafoor vir) die drang om in
jou eie waarde te glo, jou eie vrese te erken, en genoeg eer daaraan te gee
voordat jy sterf.
Die twee sekwense wat ek sal onthou is
Die nar wat sterf-speel in die woud en wanneer sy gehoor verdwyn die werklike dood in die oë kyk en dan ewe onskuldig vra "is daar nie uitsonderings vir akteurs nie?"
Die sekwens waneer die held, Blok, in die heks se oë kyk om die duiwel te sien "wat hom na God kan lei". Wanneer hy sê "ek sien niks", vra sy "staan hy agter jou?"
Die ou wat die hoofrol hier speel is
Victor Sjostrom - self 'n groot reggiseur uit die silent era. Hy het die
Lillian Gish fliek The Wind gemaak.
Wild Strawberries is een van Bergman se beste flieks, en
bevat van die beste tonele in die hele canon van film.
Dit is 'n ou professor wat sy seun se
vervreemde vrou terugneem na hom.
Op 'n manier word hy verstrengel in
hulle bakleiery en sy neem hom kwalik vir sy seun se gedrag.
Die einde, wanneer al drie saam is en
hy probeer om met sy seun te praat - is een van grootste oomblikke in enige
Lekker storie. 'n Towenaar en sy entourage vind 'n
sterwende man in 'n woud en gebruik sy lyk in die volgende dorp tydens 'n show
voor 'n groep kenners wat hom probeer ontmasker.
Dit het 'n Bresson tipe einde - waar
die bad-guys eindig deur 'n goeie daad doen wat die hele storie op sy kop
Op sy dag wat hierdie fliek berug,
omdat dit een van die mees eksplisiete verkragtingstonele tot hede gehad het.
Die drie verkragters vind later
skuiling in haar ouers se huis (sonder om te besef waar hulle is) en probeer om
haar rok aan haar ma te verkoop.
Die geskokte ma kyk na die rok van haar
dooie dogter en sê uiteindelik I must ask my husband what a fitting
price would be for such a valuable garment.
Jy kan jouself die wraak wat volg voorstel.
Hierdie fliek - terloops - is die basis
van die Last house on the Left horror reeks.
In sy vorige fliek (Through a Glass,
Darkly) het Bergman geeindig met die idee dat God Liefde is.
In hierdie fliek vind hy 'n pragtige
Die dorp se dominee het 'n krises van
geloof - sy onvermoee om een van sy gemeentelede te troos met God se bestaan
lei direk tot die man se selfmoord.
Maar in die dorp is 'n weduwee
smoorverlief op die dominee en weier om op te gee op hom, al verwerp hy haar.
In die laaste toneel van hierdie fliek
moet die dominee besluit om die aandpreek te lewer, al het nie 'n enkele mens
daarvoor opgedaag nie. (Behalwe jy-weet-wie, en soos die koster sê - sy tel
Maar dit is haar teenwoordigheid in die
kerk op daardie oomblik, haar liefde vir hom, haar weiering om op te hou glo in
hom, wat die diens laat gebeur..
Ek dink dit was in hierdie fliek waar
Bergman besef het dat hy groot kuns kan maak deur 'n groot onderwerp in die
gesig te kyk (die eensaamheid van dood).
'n Vrou en haar seuntjie gaan besoek
haar sterwende suster - dis basies al.
Vir 'n uur lank rond en bond - maar dan
skielik die bitter bitter einde: om te sterf, alleen, sonder simpatie en
Dit het my laat dink aan die Dood van
Briljante fliek met 'n horde
'n Bekende aktrise het 'n
senuweeineenstorting en word in 'n privaat woning deur 'n verpleegster opgepas.
Sy praat glad nie, maar is bereid om na
die verpleegster se stories te luister. En haar stories raak al hoe meer
persoonlik en die twee vrouens beweeg nader aan mekaar en dan skielik weg van
Dit verander stadig van drama na
horror. Een hele toneel in die klimaks word herhaal: die eerste keer met die
kamera op die een vrou se gesig en daarna op die ander.
Wat skitterend deurkom hier is die
intense drang om deur te dring tot iemand - al moet jy
seermaak of seerkry daarvoor.
Hierdie was 'n eksperiment van soorte
in horror vir Bergman. 'n Kunstenaar en sy vrou gaan woon op 'n eiland langs 'n
kasteel vol dodgy karakters.
Dit werk nie heeltemal nie.
Die mees uitstaande sekwens is 'n
toneel waar die kunstenaar agtervolg word deur 'n seuntjie (of so glo hy) -
hulle speel kat en muis met mekaar totdat hy skielik die kind vang, vermoor en
Dit het my baie laat dink aan die
latere horror fliek Don't Look Now.
Die eerste skok is om hierdie groep
akrises vir die eerste keer in kleur te sien. Dit voel so weird - en kleur in
oormaat - die hele ding is geskiet in bloedstollende rooi.
As 'n konsep is dit baie soortgelyk aan
"The Silence", weereens 'n suster wat sterf met hierdie keer twee
koue susters wat hulpeloos rondstaan.
Instede van 'n seuntjie is daar 'n
diensmeisie wat alles waarneem en die fliek 'n pragtige voltooiing gee wanneer
sy in die laaste toneel uit die oorlede suster se dagboek lees.
Dis 'n meer manipulerende fliek as
Silence en laat 'n mens besef dat dood die anker is wat onsinnige bakleiery
Scenes from a Marriage was Bergman se
eerste televisiereeks (van baie). Hulle sê dat die Sweedse egskeidingsyfer in
1973 verdubbel het nadat dit vertoon is. Ek kan glo dat dieselfde vandag so
gebeur, as dit weer sou wys.
Tot en met hierdie oomblik het Bergman
grootliks moddergooiery en derms uitryg vermy. Hier gebeur dit uiteindelik (hoe
anders) na 'n lang opbou, in een intense uitbarsting wat jou hare laat rys.
Baie effektief gedoen, maar jy kan
aanvoel dat Bergman besef dat dit-alleen opsig self geen groot prestasie is
Hy probeer by 'n groter waarheid
uitkom: Julle ontmoet, gaan uit, het seks, trek in, trou, kry kinders,
skuif na die woonbuurt, baklei, cheat, skei en jy sien die kinders oor
naweke. Dis 'n patroon so oud soos die berge.
Maar dit alles saam is 'n groter
huwelik: 'n dieper
verbintenis tussen twee mense wat sewe sakke sout saam geeet het.
Behalwe vir die eerste toneel is die
hele ding net dieselfde twee mense vir vyf ure lank.
Daar is 'n paar skitterende tonele -
een waarin Liv Ullmann haar skoolfoto uithaal maar haarself nie daarop kan vind
nie - sy kan nie onthou wie sy was nie.
Die twee beroemde Bergmans (Ingmar en
Ingrid) saam in hulle enigste fliek. Bergman en Liv Ullmann is ma en dogter en
hulle het dit uit met mekaar in een enorme lang toneel.
Maar dit is al. Autumn Sonata is die soort derm
uitrygery wat Bergman vir jare vermy het: dis te maklik en te
min. Verder laat dit 'n onaangename smaak in
die mond - 'n paraplegiese, epileptiese suster word in die storie ingesleep om
Ingrid Bergman se karakter te beskaam, maar Mnr Bergman het duidelik net so min
werklike belangstelling in haar as sy leading lady.
Lewer kommentaar. 1 comment:
Uit die 2de Wereldoorlog het twee bekende Afrikaanse politieke fantasie-raaisels in digkuns gekom.
Van Wyk Louw se beroemde Raka en DJ Opperman se Joernaal van Jorik.
Albei is profeties en tog baie bedeesd oor wat hulle probeer voorspel.
Joernaal van Jorik is die storie van 'n Soviet spioen (Jorik) wat na Kaapstad gestuur word as 'n diep-ondergrondse agent, waar hy ver van alle hulp op sy eie aangaan.
Toe ek dit die eerste keer gelees het in die 80s was ek aangegryp deur die begin en die einde: die wegreis uit 'n bekende wereld die donkerte in.
Die teks is vandag 2014 - 1949 = 65 jaar oud en ek het gewonder hoe relevant dit nog is.
My reaksie was min of meer die dieselfde vandag as toe. Die lekkerste deel daarvan is die vertrek uit die Soviet Unie met 'n duikboot
uit die baaierd beweeg. Dis die eerste woorde, en die hele begin is soos die lansering van 'n vuurpyl na die maan. Jorik is intens bewus van sy weerloosheid onder water.
Gee U genade, laat ons vaar in U naam
En geen rif of magnetiese myn
Ons ruk uit die waters, soos 'n miskraam Op die bodem verfrommel tot slym...
Later herhaal Jorik hierdie woorde deur die loop van sy loopbaan in Suid-Afrika: sy lewe is onderwater, totaal vervreemd van sy omgewing, soos 'n vis-uit-water... mag geen rif of magnetiese myn...
Hy roei uit die duikboot met 'n bootjie na Suid Afrika
Later, toe hoor hy dit eers: soos 'n bees
wat in pyn lê en bulk, roep die mishoring
afgebroke, eentonig en hees
oor die waters, die stad met sy torings
en dakke en langs die lampe van 'n straat
langs die busse en motors het hy klein,
soos enige man met koffer en kaart,
tussen die mis en die mense verdwyn.
Jorik word deel van die Afrikaner stryd (gloeiende Afrikaner propaganda)
Hy was met ons die nag by Bloedrivier
toe lang sweepstokke met lanterns swaai,
Hy was ons eerste lig oor die visier
toe die kruitdamp oor Amajuba waai
[Hy is God, by the way]
Maar dit word 1948 en die Nasionale Party is aan bewind. Die onderdruktes het met staal en stoom 'n Republiek gedroom.
Watter stryd nou?
Wys op die naderende storm
Tussen die kruis, die Hamer en die Sekel,
En hoe ons Swartes die voorhoede vorm
Maar Jorik "verkoop uit" en word hy 'n doellose politieke joernalis wat wag vir iemand om hom te kom haal.
Gee elke dag 'n mooi nooi en 'n moord
En stoot die sirkulasiesyfers op
Hy wonder soms of hy werklik 'n vaderland gehad het,
Dit klink so alles na 'n jeugverhaal
Mens vergeet in die kryg die doel en verband
Maar sy verlede haal hom uiteindelik in, soos dit sal. Hy sien in die mis twee vae-bekende mense.
en dit duisel... dit duisel... en gryp
maar die stad en die wereld kantel in mis.
en die reis nog ver voor die donker sak.
met skommel en lui, stamp teen 'n rots... bars... sink
Dan net die mis en die water... die water
Andrei Rublev was ‘n obskure middeleeuse monnik en ikoon-skilder wat gelewe het iewers tussen 1360 – 1430. Obskuur tot Andrei Tarkovsky se 1966 fliek Andrei Rublev.
Die fliek is verbasend in baie opsigte, maar veral in die unieke hantering van kuns en die kunstenaar. Tarkovsky is verbete om die melk van inspirasie te pers uit die mees onwaarskynlike blik olie – en hy kry dit reg.
Anders as in ‘n gewone fliek oor ‘n kunstenaar, weier Tarkovsky op perverse manier om enige kuns te wys in die loop van die fliek se 3 ure. Die verfilming is telkens uit ‘n frustrerende hoek wat niks wys nie.
Die eerste blik van enige kuns is in die middle van die fliek - wanneer Rublev se klooster deur Moslem-invallers geplunder word - en hulle met fassinasie kyk na die brandende frescoes en ikone.
Daarna onderneem heilige Andrei ‘n gelofte-van-stilte-en-geen-verdere-verwery - hy glo die hele inval was ‘n straf van God vir sy waan (en seks wat hy met ‘n plaaslike meisie gehad het) - en vir die res van die fliek hoor ons nie weer sy stem nie.
En dan kom die fliek se wonderlike laaste "klok" hoofstuk.
Dit vertel ‘n heeltemal ander storie van ‘n Siberiese Prins wat ‘n afvaardiging stuur na ‘n klokmeester – met ‘n kommissie vir die grootste klok in die staat – ‘n klok wat vir kilometers ver van sy paleis gehoor kan word.
Die afvaardiging vind net die klokmeester se seun Boriska (die hele gesin is oorlede in die groot pes), maar die seun oortuig die groep mans dat hy al sy pa se klok-maak geheime ken, en die klok vir die prins kan maak.
Die skeptiese groep mans neem die seun terug na die prins, en hulle skeptisisme vererger met die loop van tyd wanneer die seun nie aan die gang kan kom nie – elke keer met verskonings: hulle het nie die regte klei in die grond nie, hy benodig nog silwer uit die prins se kombuis.
Verskeie kere word Boriska gewaarsku dat hulle sy gatvelle gaan afslag as hy hulle vir die gek hou – maar hy hou vol dat daar “net een manier is” waarop die klok se brons gemaak kan word.
Na maande begin die proses om die klok te giet, met groot onkoste en te midde van ontsettende spanning. Die Prins nooi sy internasionale diplomate vir die oprigting-van en eerste-lui van die klok.
Boriska (Nikolai Burlyayev) voor die eerste slag van die klok
En uiteindelik, wanneer die klok se eerste slag slaan is Boriska nerens te sien nie – die swerwende Andrei Rublev vind hom in trane, waar hy wegkruip agter ‘n muur – en erken dat sy pa hom niks geleer het nie.
Dit is hierdie dapper oomblik – die besef dat kuns nie geleer word nie; dat dit ‘n half-bluf is, vol modder en twyfel tot die laaste oomblik en groot risiko dra, soos om te leun oor ‘n afgrond – wat Rublev se hart raak.
Hy praat vir die eerste keer weer en onderneem om weer te begin skilder, in eer van Boriska se klok.
En dan verander die fliek van swart-en-wit na kleur, en wys vir die eerste keer Rublev se kuns.
Die Tjeggiese komponis Leos Janacek het laat in sy lewe een van die mooiste en grootste operas in die wereld geskryf: Jenůfa.
Dit is brutaal en terselfdertyd diep menslik, ongetwyfeld een van die beste dramas in die hele repertoire.
Die drie bedrywe van die opera is in drie seisoene - herfs, winter en lente - en bestaan uit geronde mense, elkeen met goed en kwaad.
Dit gaan oor 'n meisie Jenufa wat verlief is op 'n playboy (Steva) - en reeds swanger met sy baba.
In die eerste bedryf daag hy dronk saam met sy makkers op en maak 'n bespotting van haar pleidooie - maar sy bly lojaal aan hom ten spyt.
Jenufa se ma, Kostelnika, jaag vir Steva weg en verbied hulle huwelik vir een jaar - waarin hy moet bewys dat hy sober kan bly.
Dit is slegte nuus vir haar dogter; Steva het geen erns om so 'n onderneming te maak nie, en hy neem koue afskeid van die angstige Jenufa.
Hierdie hele toneel word met veragting bekyk deur Laca - dis 'n ou wat heimlik verlief is op Jenufa en nie kan glo dat sy haarself gooi aan die voete van sulke skuim nie.
Die opera begin met Laca wat 'n stomp mes inhandig om geslyp te word. Alles gebeur met die klank van die slypsteen daar ver en nou het Laca sy mes weer in sy hand.
In 'n oomblik alleen met Jenufa probeer hy haar uitlok om te erken dat Steva haar gaan dump. Hulle stry, sy klap na hom en in die loop van hulle onderonsie swaai hy sy mes en sny 'n lelike wond deur haar wang.
Was dit opsetlik? Hy sê natuurlik dadelik so en vra tot in onteinde omverskoning - en hy bedoel dit.
Maar was dit? In sy hart weet Laca dat iemand so vol van homself soos Steva nooit 'n bruid met 'n fisiese gebrek sal neem nie. Het hy haar met opset geskend? Wou hy haar doodmaak?
Die sny deur haar gesig dra Jenufa tot die einde.
En soos Laca voorspel het is dit die einde van haar en Steva.
Selfs wanneer haar ma hom konfronteer met die feit dat haar dogter geboorte aan sy kind gegee het, bied Steva aan om die kind in die geheim te onderhou - maar hy is klaar met Jenufa (en haar verkrampte ma) en reeds verloof aan 'n nuwe meisie.
Einde van Steva.
Intussen voel Laca nog sleg oor die wond wat hy Jenufa aangedoen het en bied aan om met haar te trou. Maar hy kry koue voete wanneer hy hoor van haar baba - en dat dit die afstootlike Steva se kind is wat hy moet grootmaak.
In 'n oomblik van desperasie sê die arme Kostelnika, Jenufa se ma, vir hom dat die kind sopas gesterf het (wat besiel haar!).
Ironies genoeg vind Laca hoop en 'n roeping in hierdie nuus: hy kan homself redeem deur Jenufa te help deur die dood van haar kind.
Die twee van hulle bring die nuus van die kind se dood aan die geskokte Jenufa - wat daar niks van weet nie. Heeltemal verbyster en gedisorienteer, aanvaar sy Laca se huweliksaanbod en sy onderskraging.
Maar die kind lewe nog.
In een van die mees ongelooflike tonele in die opera besluit Kostelnika om dit deur te sien - en sy verdrink die baba in 'n oomblik van paniek sodat haar dogter en Laca kan trou.
Maar, soos in een van Euripides se Griekse tragedies, word die lyk van die kind ontdek en alles ontrafel totaal.
Die opera eindig met 'n eenvoudige oomblik tussen Laca en Jenufa (nogsteeds met die geskende gesig), alleen, waar sy hom bedank vir alles wat hy vir haar gedoen het en hom dan wegstuur - sy gaan nie saam met hom lewe nie.
Liefde, moeite, en dank - maar geen vergifnis.
Op ouderdom 79 het Jans Rautenbach - Afrikaans se groot regisseur - sopas verfilming voltooi van sy eerste fliek in 30 jaar: Abraham.
Dit word later vanjaar vrygestel en gaan ongetwyfeld 'n sensasie wees - weereens, soos met Jannie Totsiens, 'n baken van wat in Afrikaans vermag kan word.
Verder sal ek niks vertel nie.
Vir die wat nie weet waarvan ek praat nie - 'n paar jaar terug het ek hierdie voorwoord geskryf vir Martin Botha se boek oor Jans Rautenbach, my pa.
Ek weet dat Jans gery het van Johannesburg na die Kaap, opsoek na die regte plek om "Pappa Lap" te skiet. Diep in die nag het hy op Beaufort-Wes gestop vir brandstof en 'n koppie koffie. Daar, met die motor-naglig en 'n padkaart het hy 'n lang reguit-suid pad gesien met 'n onduidelike eindpunt. Hy het besluit om hierdie pad te probeer.
Na 'n lang nagrit het die pad teen son-op deur die Swartberge gekronkel by Meiringspoort. Meiringspoort is 'n geologiese wonder, 'n dramatiese diep skeur deur die berg wat met sonop 'n fantastiese oranje-rooi lig en skaduspel word. Aan die einde van hierdie poort het 'n magiese klein dorpie teen die heuwel gelê - asof dit daar verskyn het net vir hom - soos Brigadoon wat vir een dag elke eenhonderd jaar uit die mis verskyn.
As kind het ek hom aan die etenstafel hoor praat oor hoe groot kunstenaars hulleself "losmaak" van hul wereld. Die wereld waaruit hy gebore was was op die kruin van triomf, vol antwoorde, vol sukses.
Van die flieks is nie eers gepraat nie. Wat bestaan het was nie gereken nie. Die woordeskat, die paradigma, die visie, die persoonlikheid vir 'n Afrikaanse kunsfilm het nie bestaan nie. Die sestigers van Afrikaanse letterkunde het op 'n binne/buite manier die gemeenskap begin pols oor die wysheid van hul gekose rigting: apartheid.
Dit vereis iemand met besondere selfgeloof om eerstens 'n visie te hê en dit dan te behou en beskerm van die eerste tot die laaste dag. Daarom is die auteur iets anders as 'n skrywer: iemand met 'n visie, 'n oog, 'n oor, 'n wil en 'n dik vel. 'n Kunstenaar maar ook 'n barbaar - geslote vir die verkeerde argumente en onwelkome feite, die auteur moet homself laat geld oor die koppe almal, of alles is tot niet.
Was Jans werklik so diep verbind tot die Afrikaners? Verseker. Die Jans Rautenbach van "Die Kandidaat" tot "Broer Matie" was geanker in die ideaal van 'n suksesvolle, ryp Afrikaner volk - oopkop, voorspoedig, vindingryk en verdraagsaam.
Daar was 'n vae vrees oor die toekoms, 'n stadige verlies aan selfvertroue oor die politieke rigting, maar geen duidelike alternatief nie. Jans se vroeë flieks het die mees algemene letterkundige protespunte na die rolprentmedium geneem - Wit en Bruin Afrikaners, try for white, liefde oor die kleurgrens - en op 'n liberaal-nasionalistiese manier hanteer.
Maar daar was baie beperkings aan sy politieke betoog, dit was kritiek-uit-liefde, van sy tydgenote het verder gegaan en meer gesê. In later jare het hy op 'n dwase manier vir die ou regering in diens getree: "Die Sestig Jaar van John Vorster" en "White Roots in Africa" en daarmee baie goeie trou ongedaan gemaak.
Die jong Jans het gehou daarvan om te sê, in die middel van 'n politieke gestry "Ek het meer vir hierdie land gedoen as wat sus en so ooit sal weet..."
uit haar land uit...?