Begroting: Minder geld vir onderwys kwel‘n Skool in Xhorha in die Oos-Kaap. (Foto: Groundup/Manqulo Nyakombi.) Basiese en hoër onderwys sal vir die volgende drie jaar die grootste sny van die begrotingskoek kry. Kenners waarsku egter dat dié toegewing steeds jaarliks in werklikheid afneem en nie naastenby genoeg is om die probleme in die onderwysstelsel die hoof te bied nie. Tito Mboweni, minister van finansies, het Woensdag tydens sy begrotingsrede gesê dit is uiters belangrik dat Suid-Afrikaanse burgers gesond en geskoold is. “Daarom dat dié twee portefeuljes ŉ groot persentasie van die begroting ontvang.” Leer en kultuur, wat basiese en hoër onderwys, sowel as kuns, kultuur en sport insluit, kry op mediumtermyn 23% van die begroting. Gesondheid kry 13,7%. Die begroting vir basiese onderwys sal oor die volgende drie jaar jaarliks gemiddeld met 3,8% toeneem, van R262 miljard in 2019 tot R293 miljard teen die einde van 2022 vir albei hierdie portefeuljes. 18 klaskamers by Hoërskool Roodepoort is ontruim weens gebrekkige infrastruktuur. (Foto: Mia Slabbert) Die drukgroep Equal Education wys egter uit dat dié bedrag sedert 2016 jaarliks afneem indien inflasie in berekening gebring word. “In reële terme is die begroting vir die 2020-’21-boekjaar 1% minder as die 2019-’20-boekjaar s’n,” sê Hopolang Selebalo, ŉ navorser verbonde aan Equal Education. Die nominale begroting van infrastruktuur word boonop ook in die volgende drie jaar gesny. Die subsidie vir onderwysinfrastruktuur om nuwe skole en klasse te bou, word oor die volgende drie jaar met amper R1,9 miljard gesny, terwyl die subsidie om die agterstand in skole se infrastruktuur, onder andere water en sanitasie, uit te wis, met R112 miljoen sal afneem. Dit is bo en behalwe die R7 miljard wat die regering reeds in 2018 van die onderwysbegroting gesny het. “Hierdie besnoeiings sal waarskynlik ŉ aanpassing aan beplanning vir infrastruktuur en vertragings in die voltooiing van projekte tot gevolg hê,” lui die 2020-begrotingsoorsig. Infrastruktuurprobleme by ‘n skool vir leerders met spesiale behoeftes. (Foto: Verskaf) Die departement van basiese onderwys het reeds ŉ hopelose agterstand met die bou van skole en verskaffing van basiese infrastruktuur aan bestaande skole. Volgens Equal Education se statistieke maak 3 710 skole nog gebruik van puttoilette. Verlede jaar is net 52 uit 225 beplande skole van water voorsien en 13 uit die beplande 40 nuwe skole gebou. “Kinders gaan dood by die skool weens infrastruktuur wat inmekaarval, maar befondsing vir onderwys word gesny. Dit terwyl staatsentiteite ŉ astronomiese R162 miljard oor die afgelope twaalf jaar ontvang het,” sê Selebalo. Die Skoleondersteuningsentrum (SOS) wys egter dat behoorlike bestuur van finansiële hulpbronne selfs belangriker is as bloot meer geld. “Verskeie internasionale studies het uitgewys dat Suid-Afrika se per kapita besteding aan onderwys vergelykbaar is met dié van Eerste Wêreldlande. Die opbrengs op hierdie belegging is egter teleurstellend,” sê Melanie Buys, hoof van ontwikkeling aan die SOS. Buys meen daar moet veral gekyk word na die gehalte van nuwe skole, sodat dit nie nodig is om swak geboude skole ná ŉ paar jaar ten duurste te vervang nie. “’n Fokus op die indiensneming van onderwysers met die regte vaardighede is ’n verdere stap in die regte rigting en sal bydra tot optimale gebruik van die geld wat bewillig is vir die versterking van wiskunde, wetenskap en tegnologie.”