Ka sefofane poraefete bakeng sa rente ka Juneau Alaska, ha ba sa tla kaofela ha litokollo tse ka holimo. Ka tsela eo, o tla be le tokoloho e feletseng sebetsa. Ho tla ba le 100% ho ba boinotšing le hore tla ho dumella ho etsa di-call lekunutu.
Ha ho motho ea e-s'o sietse lintlha. ba oa pele?
bontša ho feta bohlokwa ke gore (a) ba Ie somisitse ka mekgwa ye e fapanego; gape (b) ba Ie
somiseditSe ditebanyo tse di fapanego, bjalo ka ge Groenewald (1993:20) a re Ie
bona gomme ba boa magaeng ba paletswe ke bophelo
fetogilego ka gona. Le ge diphetogo di Ie gona, fela go sa rena segologolo bjale ka ge
gola. Ke ka mokgwa wo phetogo yeo ya bophelo e fetotsego bophelo bja Kgoteledi
Ge a hlalosa kgopolo ye go bapetsa, Shipley (1970:60) 0 bolela go re ke:
mo di swanago ebile di fapanago ka gona. Taba yeo e bohlokwa ka gobane e lebane
mokgwa wo di Iatelanago ka gona. Ke ka fao Groenewald (1991:12) a tswelago pele
diteng tsa sengwalo. Ge a gatelela taba ye Marggraff (1994:61-62) 0 re:
Polelo ye e bontsha gore dielemente ka moka tSa diteng di laolwa ke sererwa. Ka gona
ditirigalo ka moka tsa sengwalo. Fowler (1993:248) 0 tiisa polelo ya boPeck ka go re:
Murry (1967:65) 0 tswetsa taba ye pele ka go re:
eupsa gape 0 lebane Ie mosito. Ge a tiisa polelo yeo ya mosito, Abrams (1981:191) 0
"Ka ntle Ie go hlalosa se se bolelwago, polelo yeo
Ge a hlalosa kgopolo ye thekniki Marggraff (1994:69) 0 re:
ye mebedi ya thekniki, e lego:
Ge a hlalosa mehuta yeo ye mebedi ya thekniki Marggraff (1994:76) 0 re:
mo tlhalosong ya dikgoplo ke e tee ka monwana, e lego thekniki.
molaodi wa basomamoepong ka moka.
Karabo. ka go bona gore ga a sa nyakega ka gabo, ka lebaka la ge a phuhlamisitse
thaba ye la Kgalatlou. Kereke ye, ka nako ya Moruti Merensky, e be e Ie ga komosasa.
o ba laeleditse gore e tla GaMothapo ya ya GaMoiepo ke moka ya feta ya tla gaMaja
baanegwa ke batho bao ba phelago lefaseng la sengwalo gomme ba kgatha tema
tswetsa taba yeo pele ka gore baanegwa e ka ba batho
Go ka rungwa ka gore baanegwa ke batho bao ba phelago lefaseng la sengwalo, goba
se moanegwa a se dirago goba se se mo diragaIe1ago/welago. Strachan (1988:7)
ye kaone go hlama kanegelo ye e kwagalago.
Mojalefa (1994:56) ge a hlalosa nako 0 re ge go bolelwa ka nako ga go bolelwe kudu
Ka tsela yeo kgopolo ye maatlakgogedi e bohlokwa kudu; ke ka tsela yeo go lego
Groenewald (1991:23) 0 re maatIakgogedi a thoma ge mongwadi a beakanya ditaba
gore go be Ie thulano. Yelland, Jones Ie Easton (1983:184) ba re ka go dira bjalo
mongwadi 0 tsosa kgahlego ya mmadi ka ge a nyaka go tseba moo thulano yeo e tIogo
tswela pele ka go re maatlakgogedi a na Ie mahlakore a mabedi: La
Ka gona e ka se sa
Ge a hlalosa moanegwa yo mogolo wa sengwalwa sa pikareski, e lego pikaro a re
A mangwe maeto a thoma mafelelong a ya
mathomong, mola a mangwe a thoma mathomong a eya mafelelong a kanegelo.
tikologong ye e rilego. Ge a tiisetsa taba yeo, Grabo (1964: 106)
thulano, ke ka fao Mojalefa (1995(b):16) a nepisago thulano yeo ka go re e lebane Ie
bohlokwa bja thulano ka go re ditaba tsa sengwalo di theilwe godimo ga yona.
(1995(a):15) ba hlalosa mohiohleletsi gore ke moanegwa goba tiro yeo e beseletsago
Moanegwathusi go ya ka Serudu (1989:32) ke moanegwa yoo a kgathago tema ye
Ka gona go ka rungwa ka go re
baanegwathwadi ka ge ba godisa semelo sa bona.
Ge a hlalosa kgopolo yeo Mojalefa (1995(b):15) 0 re ditiragalo ge di lebane Ie letlalo
mahlakore a mabedi a bophelo, e lego lehlakore la go loka Ie lehlakore la go se loke.
tse mpe di ka direga nako e tee goba ka go salana morago tikologong ye e itsego. Go
atmosfere goba moya. Ke ka faa Mojalefa (1995(a):9) a tiisetsago phapano yeo ka
yeo pele ka gore ke yona thulano yeo e dirago gore mmadi a rate go balela pele Ie pele
(1961:35) ba thekgago kgopolo yeo ka mokgwa wo:
Yelland, Jones Ie Easton (1983:33) ba tswetsa pele taba yeo ka go re:
setso. Ge a fihla,
go swana Ie Mopedi, ba fapana fela ka polelo. Phetogo yeo e dira gore Kgoteledi a
bona. Le ge go Ie bjaIo, maikemiSetSo a bona e be e se go fatisisa leeto ka botlalo eupsa
ge a ngwala padirato ye ya gagwe, e lego Megokgo ya Lethabo.
a tseba gore ka ge puku ye e Ie padi ya lerato, mafelelong Kgoteledi
o tseba ge e Ie gore Batsonga ga se batho bao ba ka hiakahiakanago Ie Bapedi. 0
e be rnoloko 0 tee.
Ge nkabe monna wa gagwe, Lehlagare a sa phela 0 be a ka se ye melokong ya gabo ya
Strachan (1988:42) 0 hialosa nepiso ka gore ke mokgwa woo ka wona mongwadi goba
"Ge iri ya seswai e ilia ke ge Kgoteledi a setse a
Ie go boela morago gaMarishane. Le ge Lentsoane ka molomo wa gagwe a sa hlalose
leeto la go thoma gaMarishane, fela go tla amogelwa gore tiragalo yeo 0 e tlogetse ka
"Go fihla ga bona gaMasemoIa e bile tabanyana
"Pese e fihlile, gomme leeto la thoma... E gorogile
laela batho. E ile ge e ema Park Station ya ba
Lebaka (1999:92) 0 nepisa thekniki yeo ka go re ke ge go fetoga yo a nepisago bjalo
Ge a tswetsa pele kgopolo yeo, Thobakgale (1996:112)
Strachan(1988:26) 0 nepisa thekniki yeo ka go re :
mang gore yela yona Ie ge ba re dilo di a swana,
ka moka tseo di diragetsego tseleng mosegare ka moka. Bohlokwa bja leeto leo bo
Ka go realo go ka thwe thekniki ye e bohlokwa ka gobane e Iebane Ie go gana go
Abrahams (1981:161) 0 nepisa thekniki yeo ka mokgwa wo :
tiragalo yeo ka leihlo la moya ge a bala sengwalo. Ge a dirisa thekniki yeo ya seka,
Iebane Ie sebjalebjale fela. Seo se ra gore phetogo yeo ya bophelo e fetotse bophelo bja
Se bohlokwa seo se gateIeIwago ke kamano gare ga tiragalo ye e tsweIeiago Ie yeo e
71 tsona. Ge a tswetsa taba yeo pele Mojalefa (1994: 174)
mokgwa wo 0 naganago. Ge 0 mpona ke Ie mo...
Ka gona thekniki ye e bohlokwa kudu ka gobane e amana Ie bophelo bja Kgoteledi. Ke
Iebane Ie phetogo ya bophelo bja gagwe.
ke ao a Iebilego felo go tee. Nna ke re ge re ka
dinonyana. Tabanyana ye ya gagwe ga re e
leoto. Ge ke Ie mo ke Ila sa go siisa" (led. 46).
fihla lapeng la gagwe, Diepkloof.
Thola. Le ge go Ie bjalo mathata a lapa la Kgoteledi ga a rarollwe ke thulano yeo. Ke
somisa moanegwa, Matsea, gore e be yena a hlalosago ditaba ka mokgwa wo:
mmakgonthe. Ka go realo thekniki yeo e bohlokwa kudu ka gobane e lebane Ie leeto.
be e Ie motho wa go hloka tsheIe, wa pelo ye
bja bona ba gatelela gore sebjalebjale se lokile.
Ka go realo thekniki ye ya boipoeletso e bohlokwa kudu ka gobane mohoia wa yona
Groenewald (1993:21) 0 nepiSa thekniki yeo ka go re:
ye nngwe, ge a tlogela, goba ge a bolela ka ga
Dikgoneng ka pele ka ga boBareng gomme a hwetSa thekgo yeo a bego a e nyaka. Ke
a kokota ga Matsea. Ba rnaketse kudu ge ba bona
letIakala Ie tee. Seo se ra gore ditaba ka moka tsa leeto la Dikgoneng mongwadi 0 di
mosegare ka moka. Bohlokwa bja leeto leo bo hlaloswa ge Dikgoneng a setse a
Go ka rungwa ka gore leo ke lona Ieeto la mafelelo ka mo pukung ye, ka gore ka
bjalo ka thekniki, mongwadi 0 Ie arola ka maeto a mabedi, e lego (a) leeto la Kgoteledi
nepo ya go bona gore a e ka be e dirisitswe ka go fapana ge go ngwaiwa padi goba
go la mpati ka gona ka fao go Ie Ietshadi, ke ngwako wa poso, ka go la goja ke
re feta ntlo ye kgolo ka gona go la mpati ka gona
goba dikgopolo tSe pedi tse di sa swanego ka nepo ya go hlalosa taba goba tiragalo ka
etetse lehono, di ka begwa ke rena ge re reta
ba rego ga e supSe ka menwana. Go thwe ge 0 ka
bathe ba bolawa ke mafula a meetse" (led. 56).
go bolotsa dikoma yona taba yeo e hlalosago bohlokwa bja setso maphelong a batho.
re feta ntlo ye kgolo ka gona go Ia mpati ka gona
semelo sa moanegwa goba mohlahli. Ke ka fao Mohlala (194:58) a rego ka thekniki
bona taba yeo ka leihlo la moya. Ge a kgonthiSiSa seo Groenewald (1976:16) 0 no re:
bja mongwadi. Ge a tswetsa pele kgopolo yeo, Mohiala (1994:75) 0 re mosomo wo
segologolo Ie sebjalebjale. 0 bona bobedi di swana e Ie selo se tee. Ka go dira bjalo,
Groenewald (1993) 0 tswetsa pele taba yeo ya bohlokwa bja leeto ka gore Ie swantsha
boMojaiefa, go lemogilwe gore kanegelo yeo ga se ya tsinkelwa ka botlalo.
ka lebaka la thulano yeo. Ke ka faa mongwadi a somibgo thekniki yeo ya leeto gore
sebjalebjale. 0 bona bobedi di swana e Ie selo se tee. Ka go dira bjalo 0 hioia mathata