Gevolge van Transnet-staking kan wyd uitkringVraghouerskepe in die Durbanse hawe. (Foto: Transnet) Transnet het force majeure by sy hawens verklaar terwyl lede van die vakbond Untu begin staak het en Satawu se lede beoog om Maandag by hulle aan te sluit. Transnet bedryf Suid-Afrika se spoorvragnetwerk asook al die land se hawens en daar is vrese dat die staking ŉ noemenswaardige uitwerking op ekonomiese bedrywighede oor alle sektore gaan hê. Reuters berig Jabu Mdaki, hoof van hawens by Transnet, het Transnet se kliënte in ŉ brief oor die besluit ingelig. Force majeure is ŉ klousule in kontrakte wat ŉ party vrystel van sy verpligtinge weens omstandighede of ŉ gebeurtenis buite sy beheer. Volgens Untu het Transnet hofstukke op hom beteken oor ŉ dringende aansoek in die arbeidshof om ŉ einde aan die staking te bring. Transnet het vroeër gesê Untu se staking is onwettig omdat hy nie die bepalings van arbeidswetgewing daaroor gevolg het nie. Die vakbond ontken dit. Untu gaan die aansoek, wat na verwagting Vrydagoggend aangehoor sal word, teenstaan. Transnet bied werkers op verskillende vlakke ŉ verhoging van tussen 3% en 4% aan. Dit is heelwat laer as die huidige inflasiekoers. Die staatsbeheerde instelling het werkers vroeër gevra om nie net die uitwerking van die staking op hulself in gedagte te hou nie, maar ook op die res van die ekonomie. Transnet steier reeds weens ŉ tekort aan genoeg lokomotiewe, vandalisme en kabeldiefstal wat die netwerk lamlê, sowel as swak instandhouding. Verwoestende uitwerking Die Suid-Afrikaanse Yster- en Staalvereniging (SAISI) het die staking veroordeel. Die vereniging sê Transnet word reeds teen laer as kapasiteit bedryf en dat hierdie “substandaard diens ŉ noemenswaardige uitwerking op die plaaslike staalbedryf en sy vermoë het om staal te vervaardig om aan kliënte se behoeftes te voldoen”. “In sommige gevalle moes primêre staalprodusente hul aanlegte afskakel weens die onbeskikbaarheid van rou materiale – teen groot koste vir die onderneming en die ekonomie.” SAISA sê die onwettige staking, vererger deur die voortgesette energiekrisis in die land, gaan waarskynlik “verwoestende gevolge” vir alle sektore van die ekonomie inhou Dit kom ook op ŉ tydstip wat die land weer op dreef probeer kom ná die chaos wat die Covid-19-pandemie veroorsaak het. Die vereniging het ŉ beroep op alle partye gedoen om ten goede van die hele land so gou as moontlik ŉ oplossing vir die loongeskil te vind. Paniekaankope kan ‘krisis skep’ Dr. Wynand Boshoff, die VF Plus se woordvoerder oor energie, het Vrydag gewaarsku dat die staking motoriste en padvervoervoermaatskappye ernstig kan raak indien ŉ ooreenkoms nie gou aangegaan word nie. Ru-olie, diesel en petrol word met Transnet se pypleidings van Durban na die binneland vervoer. Dit strek oor KwaZulu-Natal, die Vrystaat, Mpumalanga, Gauteng en Noordwes. “Al die groot brandstofmaatskappye ontvang brandstof uit hierdie pypleiding en binnelandse logistiek kan erg ontwrig word as die staking voortduur. Die VF Plus het verneem dat omsigtigheidsaanbevelings aan dié maatskappye uitgestuur is,” sê Boshoff. “Terwyl paniekaankope ŉ onnodige krisis kan skep, moet diegene wat dringende en noodsaaklike ritte voorsien, verseker dat hulle voertuie voldoende brandstof het.” Die meeste goedere in Suid-Afrika word per pad vervoer en indien hierdie sektor geraak word, kan die verspreiding van vars produkte ook in die slag bly, sê Boshoff. “Die staking is die gevolg van ŉ loongeskil, terwyl Transnet nog steier onder die gevolge van staatskaping. “Om die Bybelse beeld te gebruik, word verbruikers aangemoedig om ekstra olie vir hulle lampies te koop, maar nie soveel dat ander niks kan kry nie.”