PressReader - Landbouweekblad: 2017-11-17 - Grond­her­vor­ming: ’Zu­ma, só ver­lig jy nie ar­moe­de nie’
Grond­her­vor­ming: ’Zu­ma, só ver­lig jy nie ar­moe­de nie’
Baie is al ge­sê oor die ga­ping tus­sen ryk en arm in Suid-A­fri­ka. Die ma­nier hoe pres. Ja­cob Zu­ma hier­die ga­ping wil oor­brug — deels met die her­toe­wy­sing van land­bou­grond teen die ag­ter­grond van mis­luk­te grond­her­vor­ming — maak eg­ter geen­sins sin nie.
Mnr. Pa­li Le­hohla, sta­ti­kus-ge­ne­raal, het die jong­ste ver­slag oor ar­moe­de in Suid-A­fri­ka be­kend ge­maak. Vol­gens hom het ar­moe­de tot 55,5% van die be­vol­king toe­ge­neem, wat be­te­ken 30,4 mil­joen men­se kom met R992 per maand of min­der klaar.
Daar is 13,8 mil­joen men­se wat in ui­ter­ste ar­moe­de leef – met min­der as R441 per maand. Meer as die helf­te van die be­vol­king leef dus in die een of an­der graad van ar­moe­de, ter­wyl die oor­bly­wen­de deel na be­we­ring in wel­vaart bal­jaar. Dit maak Suid-A­fri­ka vol­gens voort­du­ren­de me­di­a­be­rig­te een van die lan­de waar die ga­ping tus­sen ryk en arm die groot­ste is.
Sul­ke sta­tis­tiek skep vrug­ba­re teel­aar­de vir po­li­tie­ke uit­spra­ke. In van­jaar se staats­re­de het pres. Ja­cob Zu­ma dan ook die vol­gen­de te sê ge­had: “Twee-en-twin­tig jaar ná ons vry­heid en de­mo­kra­sie is die mees­te swart men­se steeds e­ko­no­mies ont­mag­tig. Hul­le is on­te­vre­de met die e­ko­no­mie­se voor­de­le van be­vry­ding.”
Dan de­fi­ni­eer hy sy voor­ge­stel­de ra­di­ka­le maat­skap­lik-e­ko­no­mie­se trans­for­ma­sie as: “. . . fun­da­men­te­le ver­an­de­ring in die struk­tuur, stel­sels, in­stel­lings en pa­tro­ne van ei­e­naar­skap, be­stuur en be­heer van die e­ko­no­mie ten guns­te van al­le Suid-A­fri­ka­ners, ver­al die ar­mes, die mees­te van hul­le A­fri­ka­ne . . .”
Vol­gens TABEL 1 het Suid-A­fri­ka ’n werks­mag van 22,3 mil­joen men­se. Dit is ui­ter­aard men­se wat oud ge­noeg is om te kan werk en be­skik­baar is. Van hul­le is 16,1 mil­joen in diens, wat be­te­ken 6,2 mil­joen van die werks­mag is tans werk­loos. Die 875 000 men­se in diens in die land­bou sluit al­le land­bou­be­sig­he­de in, nie net boer­de­rye nie.
TABEL 2 be­vat in­lig­ting oor die aan­tal men­se in Suid-A­fri­ka wat staats­toe­la­es ont­vang. Daar word tans al­te­saam 17 mil­joen toe­la­es ter waar­de van R137 mil­jard uit­be­taal. Par­ty men­se ont­vang meer as een toe­laag. Ge­volg­lik is daar 10,6 mil­joen men­se wat staats­toe­la­es ont­vang. Saam met die aan­tal werk­lo­ses is daar dus 16,8 mil­joen men­se wat geen by­drae tot die land se e­ko­no­mie­se pro­duk­sie le­wer nie en ge­volg­lik ook geen of baie min in­kom­ste van e­ni­ge aard van hul eie ont­vang.
In TABEL 3 word die aan­tal men­se wat deur per­soon­li­ke in­kom­ste­be­las­ting ge­raak word, aan­ge­dui. Daar was in die be­las­ting­jaar 2015 so­wat 18,1 mil­joen in­di­vi­due as be­las­ting­be­ta­lers by die Suid-A­fri­kaan­se In­kom­ste­diens (SAID) ge­re­gis­treer. Van hul­le het slegs 6,6 mil­joen op­ga­wes in­ge­dien. Uit­ein­de­lik is 4,8 mil­joen aan­ge­slaan om be­las­ting te be­taal of selfs te­rug te kry. By im­pli­ka­sie het 4,2 mil­joen be­las­ting­be­ta­lers (dié wat meer as R70 000 ver­dien het) R1,4 dui­send mil­jard se per­soon­li­ke in­kom­ste­be­las­ting tot die staats­kas by­ge­dra. Daar­van is 9,7% aan staats­toe­la­es be­stee.
Die Gi­ni-ko­ëf­fi­si­ënt is ver­re­weg die ge­wild­ste
maat­staf om wel­vaar­ton­ge­lyk­heid te be­paal. Dit word op sy beurt van die Lo­renz-kurwe af­ge­lei, soos voor­ge­stel in die GRAFIEK . Dié kurwe ver­bind die kumulatiewe da­ta­pun­te van in­di­vi­du­e­le in­kom­ste wat deur die he­le be­vol­king ver­dien word, waar die be­vol­king ge­rang­skik word van dié wat die min­ste ver- dien tot dié wat die mees­te ver­dien.
In ’n per­fek­te wê­reld sal daar nie ’n kur- we wees nie, maar ’n reg­uit lyn. Die kurwe in die grafiek weer­spie­ël dus ’n oor­wig van die al­ge­he­le in­kom­ste na die ry­ker deel van die be­vol­king ten kos­te van die ar­mer deel van die be­vol­king. Suid-A­fri­ka se Gi­ni-ko­ëf- fi­si­ënt is tans 0,63, wat op ’n hoë ma­te van on­ge­lyk­heid dui.
Die pro­bleem met Suid-A­fri­ka se Lo­renz-kurwe is eg­ter dat dit ter aan­vang eers die 6,2 mil­joen werk­lo­ses in­sluit wat géén by­drae tot pro­duk­sie le­wer nie en ge­volg­lik ook geen in­kom­ste ver­dien nie. Daar­na sal die aan­tal af­hank­li­kes in­ge­sluit word wat deur men­se wat wel in­kom­ste ver­dien, on­der­hou word. Dan volg die­ge­ne wat staats­toe­la­es ont­vang. Hul­le le­wer ook geen net­to by­drae tot die skep­ping van in­kom­ste nie en ont­vang in­kom­ste wat van­af die 4,2 mil­joen be­las­ting­be­ta­lers ge­vor­der word.
Meer as half­pad teen die Lo­renz-kurwe op is daar dus nog nie­mand wat e­ko­no­mies pro­duk­tief is nie. Dit is dus nie ver­ba­send nie dat 55% van die be­vol­king met min­der as R992 per maand moet klaar­kom. Om op grond van die Lo­renz-kurwe dus die in­druk te pro­beer skep dat die on­ge­lyk­he­de in wel­vaart die toe­doen van ver­al die 4,2 mil­joen be­las­ting­be­ta­lers aan die reg­ter­kant van die kurwe is, is om ’n be­ken­te­nis uit die sta­tis­tiek te pro­beer kry wat nie be­staan nie.
Zu­ma se plan be­hels on­der meer die her­toe­wy­sing van land­bou­grond aan die­ge­ne aan die lin­ker­kant van die Lo­renz-kurwe, ten kos­te van dié aan die reg­ter­kant daar­van. In ’n vry­e­mark­om­ge­wing is prys die hoof­me­ga­nis­me waar­mee hulp­bron­ne op die doel­tref­fend­ste ma­nier toe­ge­wys word. Dit be­te­ken ook dat die op­ti­ma­le toe­wy­sing van land­bou­grond nou ver­want is aan pro­duk­ti­wi­teit, in so ’n ma­te dat meer grond toe­ge­wys word aan boe­re wat pro­duk­tie­wer is as an­der.
Dit is nie dui­de­lik wat­ter grond­her­vor­mings­plan Zu­ma by sy ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se trans­for­ma­sie in­sluit nie. Die laas­te voor­stel van die Mi­nis­ter van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming was die een dat kom­mer­si­ë­le (wit) boe­re 50% van hul boer­de­ry­ba­tes (grond én an­der los ba­tes) aan hul (swart) plaas­wer­kers moet oor­dra. Dit gaan in die prak­tyk dus daar­op neer­kom dat 34 861 boe­re die helf­te van hul ba­tes aan die 875 000 wer­kers wat in die land­bou werk­saam is, moet oor­dra.
Om te dink hier­die ma­nier van die her­toe­wy­sing van e­ko­no­mie­se hulp­bron­ne gaan die Gi­ni-ko­ëf­fi­si­ënt ver­klein, is om te dink dat die ge­wig van ’n speen­kalf met die tem­pe­ra­tuur van ’n mo­tor in ver­band ge­bring kan word. Dit gaan ge­woon nie werk nie, want dié 875 000 wer­kers is e­ko­no­mies ak­tief en ont­vang ge­rui­me tyd reeds ’n sta­tu­tê­re mi­ni­mum loon daar­voor. Dit is juis nié hul­le wat aan die lin­ker­kant van die Lo­renz-kurwe lê nie.
Die Re­ge­ring het nie ’n suk­ses­vol­le re­kord met die her­toe­wy­sing van plaas­grond nie. Ge­sa­ment­li­ke na­vor­sing deur die U­ni­ver­si­teit van Wes-Kaap­land en die R­ho­des-u­ni­ver­si­teit wat oor ’n tyd­perk van drie jaar in op­drag van die Oos-Kaap­se por­te­feul­je­ko­mi­tee vir land­bou uit­ge­voer is, het met skok­ken­de be­vin­dings vo­ren­dag ge­kom: Arm fa­mi­lies en ge­meen­skap­pe wat toe­gang tot plaas­grond be­kom het, word aan hul eie lot oor­ge­laat, met al­ge­he­le on­se­ker­heid oor wie werk­lik die grond be­sit. Tus­sen­gan­gers en diens­ver­skaf­fers on­der­skep die mees­te van die fi­nan­si­ë­le voor­de­le wat wel be­skik­baar is. Hoe­wel die aan­vank­li­ke oor­een­koms­te die ge­leent­heid aan swart boe­re bied om hul huur­kon­trak­te met­ter­tyd op te knap, is hul ei­en­doms­reg­te tans só ver­wa­ter dat hul­le die sta­tus van in­for­me­le op­sig­ters oor die grond het. Kort­liks, die ver­slag be­vind dat grond­her­vor­ming in die Oos-Kaap po­li­ties só skeef­ge­trek ge­raak het dat dit klaag­lik mis­luk het om se­ker­heid te skep, ar­moe­de te ver­lig of ’n le­wens­vat­ba­re, swart, klein­skaal­se kom­mer­si­ë­le land­bou­sek­tor tot stand te laat kom.
Wel­vaart is reg­streeks aan ’n in­di­vi­du se vaar­dig­he­de ge­kop­pel. ’n Mens neem waar, weeg die be­drei­gings en ge­leent­he­de teen me­kaar op, e­va­lu­eer sy be­skik­ba­re vaar­dig­he­de, tyd en hulp­bron­ne en for­mu­leer dan ’n plan om dit op die bes­te ma­nier aan te wend. Dit is dus in elkeen se eie han­de hoe hy in die e­ko­no­mie­se stel­sel gaan oor­leef en uit­ein­de­lik dalk flo­reer. On­ge­lyk­he­de in e­ko­no­mie­se wel­vaart ont­staan juis wan­neer se­ke­re men­se hul vaar­dig­he­de be­ter as an­der kan aan­wend. El­ke mens moet dus an­der pro­beer oor­tuig dat hy of sy ’n e­ko­no­mie­se waar­de het.
Daar moet ge­volg­lik aan­vaar word dat ver­re­weg die mees­te men­se aan die lin­ker­kant van die Lo­renz-kurwe nie oor e­ko­no­mie­se vaar­dig­he­de en/of ta­len­te be­skik wat in aan­vraag in die e­ko­no­mie is nie. Hul­le het dus wei­nig e­ko­no­mie­se waar­de en kan daar­om ook geen wel­vaart skep nie.
Die 6,2 mil­joen werk­lo­ses en die 10,6 mil­joen ont­van­gers van staats­toe­la­es is e­ko­no­mies on­ak­tief en skep geen wel­vaart vir die e­ko­no­mie óf vir hul­self nie. Hul­le het wel ’n po­li­tie­ke waar­de. Dié ver­ruil hul­le el­ke vyf jaar vir vae be­lof­tes van ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se trans­for­ma­sie en ’n geel T-hemp. Dit is vir Zu­ma be­lang­rik om die “il­lu­sie” van on­ge­lyk­heid pleks van die “werk­lik­heid” daar­van in stand te hou. Daar­om is daar baie uit­spra­ke, maar min da­de. Wan­neer dié kie­sers be­sef “… fun­da­men­te­le ver­an­de­ring in die struk­tuur, stel­sels, in­stel­lings en pa­tro­ne van ei­e­naar­skap . . .” kan geen nu­we wel­vaart vir hul­le skep nie, gaan hul­le bloot hul po­li­tie­ke waar­de aan die hoogste bie­ër aan­bied.
Deur ’n groot deel van hul­le eg­ter e­ko­no­mies ak­tief te kry, sal hul­le ’n e­ko­no­mie­se waar­de kry. Dit is ’n veel meer re­a­lis­tie­se be­na­de­ring tot ge­ly­ke wel­vaarts­ver­de­ling vir Suid-A­fri­ka as vae po­li­tie­ke be­lof­tes.
FOTO: GALLO IMAGES/BRENTON GEACH
Dit is vir pres. Ja­cob Zu­ma be­lang­rik om die il­lu­sie van on­ge­lyk­heid aan te vuur in ruil vir stem­me. Deur ’n gro­ter deel van die land e­ko­no­mies ak­tief te kry, sal Suid-A­fri­ka ’n meer re­a­lis­tie­se be­na­de­ring tot ge­ly­ke wel­vaarts­ver­de­ling kan volg.