iPhone Gaming Framework: Stage 1 Tutorial - CodeProject 10,443,342 members (56,636 online) Workspaces Home
Last Visit: 31-Dec-99 18:00 Last Update: 6-Mar-14 12:39Refresh« Prev12 (Aangestuur vanaf Kiswahili)
Swahili het 'n lingua franca geword in groot dele van Oos-Afrika rondom die Groot Mere van Afrika en die Demokratiese Republiek van die Kongo. Dit is 'n amptelike taal van Kenia, die Demokratiese Republiek van die Kongo, Rwanda, Tanzanië en Uganda asook van die Afrika-unie. Daarbenewens dien Swahili as lingua franca van die Oos-Afrikaanse Gemeenskap.
Swahili word by die groot universiteite van die wêreld aangebied, en verskeie media-organisasies het programme in Swahili. Dit bevat leenwoorde uit Arabies en Persies. Swahili word in óf die Latynse óf die Arabiese alfabet geskryf. Hakuna matata uit die 1994-rolprent The Lion King is waarskynlik een van die bekendste Swahili-frases en beteken "geen bekommernisse nie" of "geen probleem nie".
Swahili as voertaal[wysig | wysig bron]
Swahili het langs die kus van Oos-Afrika ontwikkel voor die koms van die Europeërs en het saam met die handel na die binneland uitgebrei. Duits was maar net 'n paar dekades 'n koloniale (staats)taal in Afrika, en bowendien in gebiede wat reeds 'n lingua franca gehad het – vernaamlik Swahili in Duits-Oos-Afrika. Omdat dit reeds 'n lingua franca (as gevolg van die handel) onder die stamme was, het die sendelinge en later die Duitse administrasie dit steeds as die algemene taal gebruik, ook vir die bekering tot die Christendom. Swahili is wel ontislamitiseer deur die skrifstelsel uit Arabies na Latyn oor te dra, en Arabiese leenwoorde is (met weinig sukses) uitgeweer (en met Bantoewoorde gevul). Duits kon dus nie veel uitbrei nie. Om beter bruikbaarheid het die Duitsers ook 'n meer eenvormige grammatika aangemoedig. Teen die einde van die koloniale era is Swahili in Oos-Afrika sterker gevestig as voor die Europese besetting (en slegs twee Duitse woorde het ingang gevind: Shule (skool) en hela (geld, afgelei van die Duitse woord Heller). In die beginjare 1980 was dit een van die lewenskragtigste tale in die gebied.
Volgens Steyn het die opkoms van Afrika-nasionalisme nêrens gelei tot soortgelyke klassieke taalbewegings in die negentiende eeu en twintigste eeu in Europa en sommige Asiatiese lande nie. Leiers soos Jomo Kenyatta (Kenia) en veral Julius Nyerere (Tanzanië) het wel Swahili in hul lande bevorder, maar nie omdat hulle so danig vir dié taal omgegee het nie. Swahili was reeds 'n algemeen bekende taal, en kon daarmee as 'n moontlike simbool of samebindingsmiddel van hul identiteit as vrye nasie dien. Terselfdertyd was Swahili neutraal genoeg om nie etniese konflik te veroorsaak nie. Swahili was nie een van die twee leiers se moedertaal nie. Daar was geen sprake van taalgetrouheid nie, maar eerder 'n politieke skuif van politici om 'n "neutrale" taal te verhef om die staatkundige eenheid van die land uit te bou.
Op 4 Julie 1974 het pres. Jomo Kenyatta besluit dat Swahili die enigste taal moet wees wat in die Keniaanse parlement gebruik mag word, as die nasionale taal. Dit was glad nie verrassende nuus nie, want reeds in die 1960's is daar geluide van dié aard gemaak. So is op 1 September 1969 in die Daily Nation geskryf: We are soon going to use Swahili in Parliament, whether people like it or not. Maar wetswysigings is gemaak om naas Engels te funksioneer toe die vraag begin ontstaan hoe Swahili so spoedig moontlik internasionale konsepte moet omskryf in die opstel van wetgewings. Dit was ook nie verbasend dat in 1969 besluit is om alle sakebedrywighede van die Nasionale Vergadering voortaan in Engels te doen nie. Hierdie besluit is om "praktiese reëlings" gedoen.
Toe die party aan die mag (KANU) in 1970 aankondig om radikale veranderinge in die taalbeleid om Swahili onder individue en institute te bevorder, was die algemene mening dat daar absoluut dadels van sou kom.
Die party het probeer beïndruk met stellings soos dat 'alle Keniane voortaan ter alle tye met landsburgers of buitelanders in Swahili sal praat in amptelike, nie-amptelike, politieke of sosiale hoedanigheid'. In die tweede fase sou die president, ministers en regeringsbeamptes met almal in Swahili praat. Waar nodig, sou 'n tolk ingeroep word. Die res van die 1970-voorstel was realistieser, soos dat kandidate in die politieke amp nie minder as 10 minute met 'n groep mense in Swahili moes praat nie. Alle amptenare van die staat, asook in die diplomatieke diens, moes die geskrewe en mondelingse toetse in Swahili slaag. Heel terloops is ook genoem dat meer aandag aan Swahili as Engels in die skoolleerplan gegee sal word. Dit sou 'n ommeswaai sedert die onafhanklikheidsjaar wees, want teen 1970 was Engels reeds die voertaal in die meerderheid skole in Kenia.
In die praktyk het Swahili as die enigste parlementstaal in Kenia nie langer as 5 jaar gehou nie:
In Kenia verloop sake soos volg: Sommige parlementslede het nooit aan 'n debat deelgeneem nie, omdat hulle nie Swahili kon praat nie. Die staatskoerant, wetsontwerpe en begroting is wel nog in Engels gepubliseer. In Mei 1979 het die regering besluit om Engels maar weer in die parlement toe te laat.
In Tanzanië (waar die geskiedenis as kortstondige Engelse kolonie ook anders verloop het) het die regering van Pres. Jakaya Kikwete vroeg in 2015 aangekondig dat Swahili ook binnekort as voertaal by hoërskole deurgevoer gaan word: Engels as vreemde taal is eenvoudig net te volksvreemd om Tanzaniërs in te onderrig, al is dit dan ook 'n belangrike sake- en wêreldtaal. Die vooruitsigte lyk ook belowend: uit al die 120 verskillende tale in die gebied kan byna alle Tanzaniërs van kleins af Swahili praat, selfs wanneer hulle met 'n ander moedertaal grootword. In Februarie 2017 het Swahili Rwanda se vierde amptelike taal geword, saam met Engels, Frans en Kinyarwanda. Daarbenewens vorm Swahili saam Kongo, Lingala en Luba-Kasai die nasionale tale van die Demokratiese Republiek van die Kongo, naas die amptelike taal Frans.
Vanaf 2020 sal Suid-Afrikaanse skole Swahili as 'n keusevak kan aanbied.
Die Suid-Soedanese regering is van plan om Swahili as amptelike taal te erken om sy betrekkinge met die Oos-Afrikaanse lande, waar Swahili 'n amptelike taal is, te verdiep. Suid-Soedan het Tanzaniese onderwysers genooi om Swahili-lesse in Suid-Soedanese skole aan te bied.
↑ (en) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Swahili". Ethnologue. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "The Constitution of the Democratic Republic of the Congo, 2005" (PDF). constitutionnet.org. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (fr) "Congo-Kinshasa". Universiteit van Laval. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "AU Languages". Afrika-unie. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "EAC Partner States urged to embrace Kiswahili as the Lingua Franca for the region". Oos-Afrikaanse Gemeenskap. 6 September 2017. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ 13,0 13,1 13,2 (af) Steyn, J.C. 1980. Tuiste in eie taal. Kaapstad:Tafelberg. bl. 39, 40, 182, 363, 364 & 370
↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 (en) Harries, I. 1978. The Nationalisation of Swahili in Kenya. In: Kennedy, C. (ed.). Language planning and language education. London: George Allen & Unwin. bl. 118-128.
↑ (en) "MPs approve law making Swahili official language". The New Times. 9 Februarie 2017. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "Rwanda moves to make Swahili its fourth official language". Africa News. 10 Februarie 2017. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "Tshiluba". Omniglot. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "Teaching Swahili in SA schools a major triumph". Sowetan Live. 23 September 2018. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "South Africa embraces Swahili". Deutsche Welle. 3 Oktober 2018. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "Teaching Kiswahili will be a boon for South Africa's schools and society". Quartz Africa. 5 Oktober 2018. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "Tanzania: Dar Agrees to Send Kiswahili Teachers to Juba". All Africa. 5 Maart 2019. Besoek op 12 Augustus 2019.
↑ (en) "S. Sudan to adopt Swahili as official language, seeks Tanzania's help". Africa News. 6 Julie 2017. Besoek op 12 Augustus 2019.
(en) "Swahili language". Encyclopædia Britannica. Besoek op 12 Augustus 2019.
(en) "Swahili (Kiswahili / كِسوَهِل)". Omniglot. Besoek op 12 Augustus 2019.
(en) "A Guide to Swahili – 10 facts, key phrases and the alphabet". BBC. Besoek op 12 Augustus 2019.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Swahili&oldid=2027232"
Tale van Burundi
Tale van die Comore-eilande
Tale van die Demokratiese Republiek van die Kongo
Tale van Kenia
Tale van Madagaskar
Tale van Malawi
Tale van Mosambiek
Tale van Rwanda
Tale van Uganda
Tale van Zambië
Die bladsy is laas op 12 Augustus 2019 om 21:05 bygewerk.