Engels voortaan amptelike taal van hofrekordsArgieffoto Hoofregter Mogoeng Mogoeng se aankondiging op 29 September 2017 dat Engels voortaan die enigste amptelike taal van hofrekords in ons hoër howe gaan wees, skep ŉ konstitusionele krisis van die eerste orde, het die Vereninging van Regslui vir Afrikaans (VRA) Maandag in ŉ verklaring gesê. “Mogoeng en sy kollegas misken die fundamentele beginsels van die skeiding van magte. Hulle het vir hulself onregmatig wetgewende magte, wat slegs deur die nasionale wetgewer uitgeoefen mag word, aangematig,” aldus prof. Koos Malan, grondwetlike regskenner. “Mogoeng het homself ook gediskwalifiseer om as regter op te tree in ŉ regsgeskil voortspruitend uit hierdie gewraakte besluit. Die besluit is ook ŉ voorbeeld van ŉ growwe skending van die Grondwet deur die hoofregter en sommige van sy kollegas, die einste mense wat veronderstel is om as die bewakers van die Grondwet en die oppergesag van die reg op te tree.” Die hoofregter se aankondiging volg teen die agtergrond van ŉ opdrag wat regter John Hlophe, regterpresident van die Wes-Kaapse hooggeregshof in April vanjaar gegee het waarvolgens slegs Engels voortaan as taal van rekord in die Wes-Kaapse hooggeregshof toegelaat sou word. “Hlophe se opdrag gee voor om ter nakoming te wees van ŉ besluit wat in 2015 deur hooggeregshofhoofde onder Mogoeng se voorsitterskap geneem is (en wat op 31 Maart 2017 bekragtig is) om Engels as die enigste amptelike taal van hofrekords in Suid-Afrika se hoër howe in te stel. Die aankondiging op 29 September is waarskynlik verhaas deur die ope brief van prominente taalaktiviste van Rhodes-universiteit, die Universiteit van die Wes-Kaap, AfriForum en Cerneels Lourens, wat op 17 September 2017 in City Press gepubliseer is. Die VRA doen ŉ beroep op die hoofregter om die besluit onmiddellik terug te trek. Die hoofregter word ook versoek om te verduidelik op watter regsgesag – hetsy konstitusioneel of wetgewend – die besluit in die eerste plek geneem is. Die VRA is van mening dat daar inderdaad geen grond vir so ŉ besluit bestaan nie en dat die besluit derhalwe klaarblyklik ultra vires is. “Die onderduimse manier waarop die besluit geneem is, maak die hoofregter se optrede selfs meer betreurenswaardig. Dit is geneem sonder die geringste sweem van vooraf-raadpleging. Nie eens die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad (Pansat) is geraadpleeg nie,” het Malan verduidelik. Aangesien die besluit kennelik ongrondwetlik, onredelik en prosedureel onbillik is, is dit ooglopend nie bindend op enige beampte van die hof nie en behoort geen beampte van die hof derhalwe uitvoering daaraan te gee nie. “Die besluit is trouens niks anders nie as ŉ gebrekkige politieke misstap, wat blatant indruis teen etlike bepalings van die Grondwet. Dit is betreurenswaardig dat die hoofregter, wat die toonbeeld van grondwetlike nakoming behoort te wees, inderdaad die leiding neem om inbreuk te maak op die konstitusionele mandaat om die gebruik en status van die land se inheemse tale te bevorder. Die besluit is veral skadelik vir Afrikaans wat ŉ bewese rekord het om met onderskeiding as hoftaal te dien. Dit is moeilik om te ontsnap aan die indruk dat die besluit ŉ voorbedagte set is om die gebruik en status van Afrikaans as regstaal af te gradeer. “Daarbenewens is dit net so skadelik vir die miljoene Afrikataalsprekers wat die vooruitsig ontsê word om toegang te hê tot geregtigheid in hul eie tale en om die regsregister van hul eie tale te ontwikkel.” Die VRA is van mening dat die portefeuljekomitee vir justisie die hoofregter dringend moet ontbied om sy besluit te verduidelik. Die VRA het ŉ litigasiekomitee tot stand gebring om die ongrondwetlike gevolge van dié aanvegbare besluit te ondersoek. “Dit is duidelik dat die hoofregter homself gediskwalifiseer het om voor te sit in ŉ hof waarin juis die gewraakte besluit wat deur hom en sommige van sy kollegas geneem is, verhoor word. Daar moet dus stappe gedoen word om ŉ ad hoc-regbank van afgetrede regters aan te wys wat die saak kan bereg. “Wat die hoofregter eintlik vanuit die staanspoor moes doen, was om ŉ doeltreffende stelsel te skep wat die gebruik van die onderskeie amptelike tale op so ŉ wyse moontlik kon maak dat die beste belang van die publiek daardeur gedien word (ŉ verantwoordelikheid wat hy ingevolge artikel 8 van die Wet op Hoër Howe, 10 van 2013, moes nakom). Dit is duidelik dat die hoofregter nagelaat het om daardie verpligting na te kom.”