PressReader - SA Jagter Hunter: 2017-08-01 - Her­laai­pot­pour­ri – Deel 8
Her­laai­pot­pour­ri – Deel 8
SA Jagter Hunter - 2017-08-01 - INHOUD - Deur KAS­SIE KASSELMAN
Die hand­laai van pa­tro­ne het ’n me­ga­nie­se kant – wan­neer pro­se­du­res en teg­nie­ke toe­ge­pas word om ’n vei­li­ge en doel­tref­fen­de pa­troon te laai. Daar is eg­ter ook ’n di­na­mie­se kant – wan­neer jy op ’n ver­ant­woor­de­li­ke ma­nier met die ver­an­der­li­kes werk om re­sul­ta­te te ver­be­ter of om be­paal­de uit­koms­tes te be­werk­stel­lig. Dryf­mid­dels is van die in­te­res­sant­ste ver­an­der­li­kes waar­mee ’n hand­laai­er te doen kry, maar die ge­brui­ker moet dryf­mid­dels goed be­stu­deer voor­dat hy met toe­pas­sings kan be­gin eks­pe­ri­men- teer. Ook moet hy ont­hou dat hy­self ri­si­ko’s loop wan­neer hy bui­te die ge­pu­bli­seer­de pa­ra­me­ters be­weeg. Hier­oor word twee vrae dik­wels ge­vra.
My seun is nou 12 jaar oud en hy wil graag sy eer­ste bok skiet. Ek het on­ge­luk­kig net een ge­weer,’n .30-06 Mus­gra­ve en wil hom die ge­leent­heid gee om sy skiet­ver­nuf ’n bie­tjie te oe­fen. Vrien­de waar­sku my daar­teen dat die kind dalk af­ge­skrik kan word deur die te­rug­skop van die .30-06. Sal ’n lig­ter ka­li­ber soos ’n .223 Re­ming­ton of ’n .243 Win­ches­ter meer ge­skik wees?
KAS­SIE SE KOM­MEN­TAAR:
Die vrien­de is reg wan­neer hul­le oor die te­rug­skop­krag van die .30-06 praat. In­dien klei­ner ka­li­bers as die .30-06 deel van die be­skik­ba­re bat­te­ry jag­ge­we­re sou wees, sal dit be­ter vir die jong­man wees om daar­mee te be­gin jag. Dis na­tuur­lik as die klei­ner ka­li­bers ge­skik is vir die groot­te van die wild wat ge­jag gaan word.
Daar is eg­ter teg­nie­ke wat ge­bruik kan word om die te­rug­skop van e­ni­ge ge­weer te ver­laag tot die vlak wat die skut kan han­teer. Wan­neer so ’n la­ding ont­wik­kel en ge­bruik word, moet die skiet­af­stand en die la­ten­te ter­mi­na­le e­ner­gie van die koe­ël op die tei­ken ook in ag ge­neem word. Die teg­niek wat ek kortliks hier gaan be­spreek, is die so­ge­naam­de ver­min­der­de la­ding-teg­niek (re­du­ced lo­ad).
Her­cu­les Louw, ’n be­ken­de in SA Jag­ters se skiet­krin­ge, het in die laat 1990’s ’n baie goeie teg­nie­se ar­ti­kel oor hier­die teg­niek ge­skryf. Saam daar­mee het hy ’n in­ter­ak­tie­we ta­bel vir ge­wil­de ka­li­bers op­ge­stel. Ek kan nie ont­hou of dit in SA JAG­TER/ HUNTER ge­pu­bli­seer is nie, maar die des­tyd­se Her­laai­ver­e­ni­ging het dit aan sy le­de be­skik­baar ge­stel. Ek ge­bruik gre­pe uit hier­die ar­ti­kel met Her­cu­les se toe­stem­ming, om­dat ek dit self me­ni­ge keer ge­bruik het en dit baie goed werk.
Om die la­ding te ver­min­der is ge­woon­lik re­de­lik een­vou­dig. Die aan­ge­we­se dryf­mid­del om in feit­lik al­le ka­li­bers te ge­bruik, is S335. Daar is wel uit­son­de­rings waar van vin­ni­ger dryf- mid­dels soos MP200 en S265 ge­bruik ge­maak kan word. Ons sal dit eg­ter by ’n an­der ge­leent­heid be­spreek.
Be­paal eer­stens wat­ter koe­ël ge­bruik gaan word. Koe­ëls van e­ni­ge ge­wig kan ge­bruik word, maar swaar­der koe­ëls werk be­ter om­dat hul­le be­ter pe­ne­treer teen sta­di­ge spoed as lig­te koe­ëls (on­der meer as ge­volg van hul be­ter sek­si­o­ne­le digt­heid). Pro­beer om ’n kort koe­ël te ge­bruik vir be­ter sta­bi­li­sa­sie teen ’n la­er spoed. Hoe lan­ger die koe­ël, hoe ho­ër moet die spoed wees om dit te sta­bi­li­seer. Hoe ho­ër die spoed, hoe ho­ër moet die la­ding wees en hoe gro­ter gaan die te­rug­skop wees. Om­dat die im­pak­spoed van die koe­ël op die tei­ken re­la­tief laag gaan wees, is dit nie no­dig om ’n pre­mi­um­koe­ël te ge­bruik nie. E­ni­ge PMP, Sier­ra, Hor­na­dy In­terLock en soort­ge­ly­ke koe­ëls kan met goeie ef­fek ge­bruik word, want dit sal nie op im­pak ver­brok­kel nie – ’n kort, vet, lood­kern­koe­ël sal al­tyd ’n goeie keu­se wees.
T­wee­dens be­paal jy op wat­ter af­stan­de die ver­min­der­de la­dings ge­bruik gaan word so­dat jy ’n la­ding kan kies wat die koe­ël teen ’n ge­skik­te spoed sal lan­seer.
Der­dens is dit be­lang­rik om te pro­beer be­paal wat­ter te­rug­sko­p­e­ner­gie vir die skut aan­vaar­baar sal wees. ’n Goeie rig­lyn is om te weet wat­ter ti­pe lig­te ka­li­ber deur die skut han­teer kan word. Ek neem ge­woon­lik ’n .243 Win se te­rug­skop met ’n 100gr-koe­ël uit ’n fa­brieks­la­ding as ’n ver­trek­punt (100gr @ 2 960vps). Hier­die la­ding pro­du- »
» seer in ’n stan­daard-ge­weer ’n te­rug­sko­p­e­ner­gie (re­coil e­ner­gy) van on­ge­veer 8.8vt/lb, teen­oor ’n .30-06 met ’n stan­daard­la­ding vir ’n 180gr-koe­ël (2 700vps) se on­ge­veer 20.3vt/lb. As die skut nog nie te­vo­re sen­ter­slag­ge­we­re han­teer het nie en k­lein van pos­tuur is, ver­ge­lyk ek graag die te­rug­sko­p­e­ner­gie om na te streef as dié van ’n ti­pie­se .223 Rem met ’n 55gr-koe­ël (3 200vps) en ’n te­rug­sko­p­e­ner­gie van so­wat 2.3vt/lb. ’n Ti­pie­se .308 Win met ’n 165gr-koe­ël (2 700vps) le­wer ’n te­rug­sko­p­e­ner­gie van on­ge­veer 18.1vt/lb – nie te ver ag­ter dié van die .30-06 nie as ge­volg van die vin­ni­ger ti­pe dryf­mid­del wat in die .308 ge­bruik word.
As die .30-06 met die­self­de 180gr-koe­ël en 40gr S335 ge­laai word, be­hoort die te­rug­sko­p­e­ner­gie la­er as dié van ’n .243 Win met ’n vol­le la­ding te wees vir ’n tromp­snel­heid van net oor die 2 200vps. Dit is heel­te­mal vol­doen­de om op 100 tot 150m daar­mee te jag. As die te­rug­skop ver­min­der word tot dié van ’n .223 Rem (2.3vt/lb) is die spoed net vin­ni­ger as 2 000vps. Selfs hier­die spoed is steeds vol­doen­de vir ’n 100m-jag­skoot op ver­skeie soor­te wild.
LET WEL: ’n Be­lang­ri­ke voor­waar­de vir ’ n ver­min­der­de la­ding, is dat ’n vul­ler ge­bruik moet word om die dryf­mid­del op die slag­dop­pie te hou. Dit is no­dig om­dat die la­ding­digt­heid min­der as 85% is – ge­woon­lik tus­sen 60% en 70%. Dit help nie om ’n sta­di­ge brandspoed-dryf­mid­del ter wil­le van be­ter la­ding­digt­heid te ge­bruik nie, want dit gaan nie on­der die lae druk­toe­stand in die dop­pie be­hoor­lik ver­brand nie. S335 le­wer by ver­re die bes­te re­sul­ta­te in e­ni­ge ka­li­ber wan­neer ’n ver­min­der­de la­ding be­no­dig word, en­ke­le uit­son­de­rings uit­ge­sluit.
Her­laai­ers wat toe­gang tot QuickLOAD bal­lis­tie­se sag­te­wa­re het, kan dit as hulp­mid­del ge­bruik vir hul la­ding­pro­jek­sie. An­der­sins kan hul­le my ge­rus kon­tak vir rig­ly­ne.
Ek ge­bruik Som­chem se dryf­mid­dels se­dert ek in 2003 be­gin het om pa­tro­ne vir my jag­ge­we­re te laai. Ek sien daar is nou ook bui­te­land­se dryf­mid­dels by han­de­laars in SuidA­fri­ka be­skik­baar. Is dit die moei­te werd om Som­chem se dryf­mid­dels vir bui­te­land­se dryf­mid­dels te ver­ruil?
Ek is be­vrees ’n mens sal meer spe­si­fiek oor ka­li­bers, ge­weer­ei­en­skap­pe en koe­ëls moet wees om hier­die vraag ak­ku­raat te kan ant­woord. Som­chem se dryf­mid­dels maak voor­sie­ning vir ’n wye spek­trum van ka­li­bers. Daar is se­ke­re ka­li­bers, soos die groot­dop-mag­nums aan die bo-end van die ka­li­berg­root­tes en dop­groot­tes, en dan weer klei­ner ka­li­bers soos die .22 Hor­net en an­der aan die on­der-end, waar­voor Som­chem se spek­trum wel voor­sie­ning maak, maar soms nie be­vre­di­gend pres­teer nie. In hier­die ge­val­le is daar se­ke­re bui­te­land­se dryf­mid­dels wat spe­si­fiek vir daar­die ka­li­bers ont­wik­kel is, of baie goed in daar­die ka­li­bers pres­teer. Dit is by­voor­beeld moei­lik om S365 te ver­vang as ’n veel­doe­li­ge dryf­mid­del vir ge­bruik in ’n groot ver­skei­den­heid van ka­li­bers ag­ter ’n groot ver­skei­den­heid van koe­ëls.
Bui­te­land­se dryf­mid­dels sal nie nood­wen­dig ’n spe­si­fie­ke ka­li­ber ge­weer se tromp­snel­heid ver­hoog nie, maar kan moont­lik tot be­ter kon­stant­heid in tromp­snel­he­de lei. Ek be­sit ’n 6mm Re­ming­ton met ’n 27”-loop, waar­in ek 70gr-koe­ëls skiet. In hier­die spe­si­fie­ke ge­weer het die tromp­snel­heid met on­ge­veer 120vps ver­be­ter. ’n Vriend van my het ’n .50 BMG Gar­rett en hy er­vaar ook ’n ver­hoog­de tromp­snel­heid van on­ge­veer 110vps, ter­wyl ’n an­der ken­nis nie ’ n merk­ba­re ver­skil in tromp­snel­heid met sy .30-06 S­pring­field kan rap­por­teer nie.
Wat wel dui­de­lik waar­neem­baar is, is die klei­ner va­ri­a­sie in tromp­snel­heid tus­sen op­een­vol­gen­de sko­te, so ook die lae sen­si­ti­wi­teit vir tem­pe­ra­tuur­skom­me­lings van som­mi­ge bui­te­land­se dryf­mid­dels. Vi­hta­vu­o­ri se pro­duk­te, as­ook se­ke­re pro­duk­te van IMR DuPont en Hodg­don is spe­si­fiek ont­wik­kel om tem­pe­ra­tuur­weer­stan­dig te wees. Som­mi­ge van die bui­te­land­se dryf­mid­dels ver­traag ook ko­per­neer­slag in lo­pe en is ook ont­werp om om­ge­wings­vrien­de­lik te wees.
Ek be­veel aan dat men­se eers na­vor­sing doen en hul ore min­der uit­leen voor­dat hul­le be­sluit wat­ter kruit om te ge­bruik. Die bes­te sou wees om jou eie proef­ne­mings te doen, want net jy sal weet wat jy be­skou as ’n “ver­be­te­ring”. Die be­ter kon­stant­heid in tromp­snel­heid en lae tem­pe­ra­tuur­sen­si­ti­wi­teit is be­slis twee van die po­si­tie­we ei­en­skap­pe van die bui­te­land­se dryf­mid­dels. Dit op sig­sel­wers mag dalk by­dra tot ver­be­ter­de kon­stant­heid in ak­ku­raat­heid.
Of jou spe­si­fie­ke ka­li­ber vin­ni­ger gaan skiet, moet jy eers self pro­beer voor­spel en dan em­pi­ries gaan be­ves­tig. Die vraag sluit nie die kos­te-e­le­ment van dryf­mid­dels in nie, maar dit is so dat die bui­te­land­se dryf­mid­dels heel­wat meer as Som­chem se pro­duk­te kos. As ons vir ekonomiese re­des al­leen moes skiet, sou die keu­se on­teen­seg­lik op Som­chem-dryf­mid­dels ge­val het. Soek jy eg­ter die bes­te re­sul­ta­te, ver­al in daar­die ka­li­bers waar Som­chem se dryf­mid­dels nie goed pres­teer nie, is dit dalk die moei­te werd om te be­groot en die duur­der dryf­mid­dels te pro­beer.
HOE MEER ONS LEER, HOE BE­TER K AN ONS MANEUVREER!
Die dryf­mid­del S335 is die bes­te op­sie vir die laai van ver­min­der­de la­dings in ge­weer­ka­li­bers.