Opvoeding | Education > LitNet Akademies > LitNet Akademies (Geesteswetenskappe) > Funksionaliteit van die parateks in Lina Spies se vertaling van Anne Frank se dagboek, Het Achterhuis, in Afrikaans
Key words: translation, Anne Frank, Het Achterhuis, Die Agterhuis, Lina Spies, paratext, functionalism, foreignisation, domestication
Die parateks van 'n vertaling behels die teks wat bykomend tot die hoofteks van die doelteks is, maar nie deel vorm van die hoofteks self nie. In die geval van Die Agterhuis is die hoofteks/kernteks die dagboekbriewe en die parateks sluit byvoorbeeld 'n inleiding, voetnote en 'n epiloog in. Parateks soos die inleiding bereik die leser voor die kernteks (Koş 2008:60) en ander, soos die voetnote, speel 'n aanvullende rol tot die doelteks om die leser tydens die lees van die doelteks by te staan deur byvoorbeeld verklarings of bykomende inligting te verskaf.
Appiah (1993:427) is ten gunste van die gebruik van parateks by 'n vertaling aangesien dit vir hom belangrik is dat 'n literêre vertaling gebruik kan word in "literêre opvoeding", deurdat dit 'n sogenaamde "akademiese" vertaling raak. Hierdie tipe vertaling word bewerkstellig deur middel van annotasies, voetnote en glosse wat by die vertaling gevoeg word en 'n vertaler kan daardeur 'n ryk kulturele en linguistiese konteks skep wat die doelteks vir die doelteksleser makliker maak om te verstaan en dus as't ware die doelteksleser "opvoed" in die brontekskultuur. Appiah (1993:427) beskryf 'n vertaling wat baie van hierdie tipe verduidelikings bevat, as 'n digte vertaling (thick translation) en volgens hom bewerkstellig/vestig sodanige digte vertaling in werklikheid 'n ingeligte begrip tussen twee kulture sodat die twee groepe respek vir mekaar kan kry en mekaar te midde van die verskille tussen hulle kan verstaan. Hy gee hiermee te kenne dat die vertaler 'n sosiale verpligting teenoor sowel die bron- as die doelkultuur en veral teenoor die doelteksleser het (vergelyk hierdie deurlopende tema in Nord (1995, 1997, 2001)) om sekere aspekte in die doelteks te verduidelik. Sy standpunt is nie dat hierdie annotasies noodwendig moet inmeng met die teks of die vloei van die teks moet onderbreek nie, maar dat dit waar nodig wel verduidelikings by die vertaling moet gee. En op hierdie manier speel parateks 'n beduidende rol ten einde die doelteksleser se persepsie van 'n teks te beïnvloed (Tahir-Gurcağlar 2002:45).
Volgens Mladen Jonanović (in Pinto 2000:132) is die titel van enige kunswerk, soos 'n roman, storie of gedig, moontlik die belangrikste woord of frase van die kunswerk. Dit is omdat die titel dit vir die leser moontlik maak om 'n sekere idee van die inhoud van die werk te kry (net soos by die voorblad) reeds voor dit gelees word. Hoe die vertaler die titel van 'n werk vertaal, is dus baie belangrik. Volgens Nord (1995:265) moet die funksionaliteit van die titel van die bronteks ook onderskei word van die funksionaliteit van die doeltekstitel. Die doelteksleser moet in gedagte gehou word wanneer die titel van 'n werk vertaal word, aangesien dit daarop gerig moet wees om die doelteksleser 'n idee van die inhoud van die doelteks te gee.
Hugo, D. 2008. Valse vriende? Die gevaarlike avontuur van vertaal uit Nederlands. http://www.litnet.co.za/article.php?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=48875 (16 Julie 2008 geraadpleeg).
Koş, A. 2008. Analysis of the paratexts of Simone de Beauvoir's works in Turkish. In Pym en Perekrestenko (reds.) 2008.
Tahir-Gurcağlar, S. 2002. What texts don't tell: The uses of paratexts in translation research. In Hermans (red.) 2002.