Moses was die eerste eksegeet. Hy het tekste vir ’n nuwe geslag in nuwe omstandighede so uitgelê dat nuwe betekenisdimensies ontstaan het. ’n Mens kan sê die teks het in betekenis gegroei. Om dit te verstaan, fokus ons vir eers op Eksodus 19-24 wat deel van die Sinaiverhaal vorm (vgl Otto 1998:1-84).
Indien ons die teks vanaf Eksodus 19 tot einde Deuteronomium lees, is Moses die eerste eksegeet en is sy werkswyse insiggewend (vgl (Otto 2000:43-83). Volgens Eksodus 19 het alles op ’n spesifieke tyd en plek gebeur: drie maande na die uittog het hulle by die Sinaiwoestyn aangekom en amper twee jaar daar gebly. By Sinai sou God hulle die wette gee waarvolgens hulle moes lewe. Interessant is die tydstip waarop dit gebeur het: dit het na die uittog plaasgevind en nie voor die tyd nie. God het hulle eers sy krag en goedheid in Egipte en tydens die uittog laat ervaar voordat Hy by Sinai sy wil aan hulle bekend gemaak het. Eers moes hulle God se liefde en genade smaak en eers daarna word gesê hoe hulle hulle lewens moes inrig.
Maar wat het Moses uitgelê? Die Sinai-wette. Anders gestel: na die jare se omswerwinge in die woestyn het Israel in Moab gekom en daar het Moses met sy uitleg, sy eksegese van die Sinaiwette begin. Hy het die Eksodus-dekaloog en die Bondsboek ge-herinterpreteer en dit vir ’n nuwe geslag relevant gemaak. Wat boeiend is, is die manier waarop hy dit gedoen het. Hy het geensins fundamentalisties of letterlik of volgens een vaste metode gewerk nie, maar die bestaande teks radikaal in ’n veranderde wêreld ge-herinterpreteer en in die proses ingrypende veranderinge meegebring (Otto 2012a:319-320).
So het hy die Eksodus-dekaloog baie verander om dit by die nuwe tye aan te pas. Ons illustreer dit aan die hand van die vierde gebod. By Sinai is gesê ‘Gedenk die sabbatdag’ en in Moabweergawe word gesê: ‘Onderhou die sabbatdag’. In die Eksodusteks word nog bygevoeg: ‘ … dat jy dit heilig’, maar in Deuteronomium word dit anders gestel: ‘ … soos die Here jou God jou beveel het’. En dan word daar nog iets bygevoeg: ‘sodat jou dienskneg en jou diensmaagd kan rus soos jy’. Niemand moes op dié dag werk nie, maar in die Moabsvlakte formuleer Moses dit anders as by Sinai. By laasgenoemde word gesê dat God die wêreld in ses dae gemaak en toe gerus het, maar hier aan die einde van sy lewe het Moses dit anders gesê. Hy laat die nuwe geslag aan Egipte terugdink. Dáár het hulle voormense elke dag sonder rus gewerk en daarom moes daar in die beloofde land vir almal op die sabbat ’n blaaskans wees (Dt 5:12-15) (Otto 2012b:678-684).
Moses het die Bondsboek (Eks 21-23) ook radikaal nuut geïnterpreteer. Tye het verander en so ook die eksegese van tekste. Ons illustreer dit met behulp van die vrylating van slawe. In die Bondsboek word alles kort en saaklik gestel: ’n Hebreeuse slaaf moes ses jaar vir sy eienaar werk en dan moes hy vrygelaat word: ‘Wanneer jy ’n Hebreeuse slaaf koop, moet hy ses jaar vir jou werk, maar in die sewende jaar moet jy hom vrylaat sonder dat hy jou iets daarvoor betaal …’ (Eks 21:2-6). Vlak voor die intog het Moses die teks ryker en voller uitgelê: ‘Wanneer ’n mede-Israeliet, ’n Hebreër soos jy, ’n man of ’n vrou, aan jou verkoop word, en hy werk ses jaar vir jou, moet jy hom in die sewende jaar vrylaat. Maar wanneer jy hom vrylaat, moet jy hom nie met leë hande laat gaan nie. Gee hom ’n behoorlike deel van jou kleinvee, van die graan op jou dorsvloer en van jou parskuip. Van alles waarin die Here jou God jou voorspoedig gemaak het, moet jy vir hom gee. Jy moet onthou jy was self ’n slaaf in Egipte en die Here jou God het jou bevry. Dit is daarom dat ek jou vandag hierdie bevel gee’ (Dt 5:12-17). Sinai het veertig jaar teruggelê en in nuwe konteks moes hy die teks anders verklaar (Otto 2012b:765-769).