Bohlokwa ba Mahe a Dinotsi
© NP Mothapo
Batho ba di hlwekisang, ka kakaretso, ba fana ka melemo e sa tshwaneng ho batho. Bophelo ba rona bo itshetlehile haholo ka mefuta e sa tshwaneng ya tikoloho le mesebetsi ya bona. Ho isa tekanyong e kgolo, dikokwana-hloko di kganna le ho boloka bophelo bo botle ba tikoloho ena. Ho tsamaisa peo ke ho fetisa ho tloha ho e motona ho ya dikarolong tse tshehadi tsa dipalesa mme ho tla fella ka ho theha ditholwana. Ditholwana tse ngata, dijalo le melee di itshetlehile ka dikokwana, haholo-holo manyepe, ho netefatsa hore ditholwana kapa peo di behilwe.
Mahe a dinotsi a mahe a dinotsi, a nkwa e le mohlodi wa bohlokwa ka ho fetisisa ya dikokoana-hloko lefatsheng ka bophara. Ke phufudi, sena se bolela hore ba etela dimela tse fapa-fapaneng tsa dipalesa. Seo hape se ba etsang hore di be tse kgethehileng ho feta dikokoana-hloko tse ding, ke bokgoni ba bona ba ho laolwa ke ba dinotsi. Di ka bolokwa mahaeng ebe di iswa maemong a ntlafetseng a ho iphedisa.
Melemo ya Dinotsi
Empa keng eo dinotsi tsa mahe a dinotsi di tlatsetsang ho ntlafatsa bophelo ba rona bo etsang hore e be ba bohlokwa haholo? Hona re ke ke ra fumana melemo ee ho dikokwana-hloko tse ding? Hantle, dipatlisiso di fana ka maikutlo a latelang:
Dinotsi di boloka dimela tsa dimela tse hlaha tse tshehetsang boholo ba mefuta-futa ya dimela le tikoloho.
Dinotsi ke sehlopha sa bohlokwa ka ho fetisisa sa dimela tsa phofo, di etela karolo e fetang 90 lekgolong ya dihlopha tse 107 tsa dijalo tsa lefatshe.
Afrika Borwa, dijalo tse fetang 50 di itshetlehile ka peo ya dinotsi. Ka lebaka leo, dinotsi di netefatsa hore dipeo le peo ya mefuta e mengata e ka tsheptjwa ka mefuta e mengata. Tse amanang le sena, ke ntlafatso ya dihlahiswa tsa dijalo le boleng ka ho tsamaisa peo e nepahetseng. Ditlaleho di bontsha hore tshebeliso ya dinotsi tsa kwgebo tsa kgwebo bakeng sa ho tsamaisa peo e ntlafatsa ditholwana, boima ba ditholwana le boleng.
Morao tjena, ho hlakile hore dijalo tse itshetlehileng ka peo ya dimela tse phofo ke dihlooho tse ka sehloohong tsa phepho tse ngata, ho akarelletsa le divithamine A le C, calcium, fluoride le folic asiti 10. Dinotsi tse ngata tsa dimela tsena.
Dinotsi di tlatsetsa, ka tsela e sa tobang, ho thehwa mosebetsing le mosebetsing, ka bobedi ho dinotsi le polasing. Ena ke tlatsetso e kgolo ho tshireletso ya dijo le ho fokotsa bofutsana.
Ditheko tsa mahe a dinotsi le dihlahiswa tse ding tse nang le dinotsi (tse kang propolis le boka ba boka ba dinotsi) di nolofalletsa moloko wa chelete.
Dinotsi di boetse di bontshitswe ho kgothaletsa le ho boloka ditekanyetso tsa setso le tsa setso. Ka mohlala, mahe a dinotsi a fana ka melemo ya meriana e amanang le ho thibela baktheria le lefu la tswekere empa ho sa lekanyetswe. Dinaheng tse kang Chaena, Egepeta, Spain le Mexico, dinotsi di amahanngoa haholo le boikutlo ba lefa, bonono, mino le boemo bo itseng ba setswalle. Afrika Borwa, botswalle ba kgale ba dinotsi le batho ke ba San Bushmen, ba bontsha kamano ya bona le dinotsi le mahe a mahe a dinotsi tsa bona.
Dintlha tsa boikgohomoso ba Mahe a dinotsi Afrika Borwa
Mabapi le tshebeletso ya ho tsamaisa peo e fanwang ke balemi ba dinotsi ho balemi, indasteri ya ditholwana e hlakileng ke yona e ngotsweng ka ho fetisisa le e ntle haholo. Kgwebo ena e na le phaello ya selemo le selemo e fetang R13 limilione tse dikete mme e etsa menyetla e fetang 180 000 ya mesebetsi (HORTGRO 2016).
Mekgwa e kgothalletswang ho tsamaisa peo eya dinaha ke Kapa Association ke R802 bakeng sa 2018, ho tloha ho R745 ka 2017 (WCBA 2018).
Ho hakanngwa hore dihlahiswa tsa mahe a dinotsi di sebakeng sa R100 million (Allsopp, 2000). Kgwebo ya dinotsi e baka menyetla ya mesebetsi ho batho ba fetang 3000 (Tlaleho ya NAMC 2008).