Die rol van landbou in Mamluk-Jordaanse magsverhoudinge - Artikels - 2022
Deur Bethany J. Walker
Bulletin d'Etudes Orientales, Vol.57, Aanvulling (2008)
Inleiding: Magspolitiek tussen heersers en regeerders hoef nie altyd die vorm van openlike konflik te hê nie. Veral in die landelike samelewing kan die uitoefening van en reaksie op staatsmag hulself op veelvuldige, genuanseerde maniere en deur verskeie kanale uitdruk, soos die administratiewe struktuur en bestuur van landbougrond. Magsverhoudinge gebaseer op toegang tot en beheer oor landelike grond kan wissel tussen samewerking en dwang, aan die kant van die staat, en samewerking, en verset, aan die kant van plaaslike dorpenaars en stamlede. Dit is die patrone wat blyk uit 'n gekombineerde ontleding van geskrewe en argeologiese gegewens oor Mamluk Jordanië.
Die hedendaagse Jordaan is in die Mamluk-periode in twee verskillende administratiewe streke verdeel: Mamlakat Kerak (die provinsie Kerak) in die suide en die suidelike safaqa (distrik) van Mamlakat Dimashq (die provinsie Damaskus) in die noorde. Saam was die twee streke van groot strategiese en ekonomiese belang vir die Mamluk-staat. In die middel van die dertiende eeu het Ayyubid-vorste steeds kastele daar behou, en die hajj-roete van Damaskus na Mekka het deur sy binneland geloop. Die mense van die streek het sultans aan bewind gebring: die Kasteel van Kerak, die 'kwekery' van en die plek van ballingskap vir Mamluk-sultans, het tydens al hul politieke ballinge die toevlug tot al-Nasir Muhammad en Barquq gegee, en sy plaaslike stamme het hul terugkeer na die troon. Teen die vyftiende eeu het Kerak 'n brandpunt geword van politieke ontevredenheid, waar ambisieuse goewerneurs en amirs in hul eie geledere en teen die sultan self gesukkel het om mag. Sulke patrone van stamondersteuning en amirale rebellie was nie net tot Kerak beperk nie, maar het 'n groot deel van Jordanië in die veertiende en vyftiende eeu gekenmerk, wat die streek van kritieke belang vir die stabiliteit van die staat gemaak het. Die vloeiende administrasie van die Mamelukke in die streek, met verskuiwende administratiewe grense en distrikshoofstede, was een manier waarop Kaïro plaaslike stamme gekoöpteer het, hul alliansies gemanipuleer het en gepoog het om amirale rebellies te onderdruk. Boonop het Jordanië die staat op 'n ander strategiese manier bedien deur die perde waarvan die ruitery so sterk afhanklik was, aan Kaïro te voorsien.
In terme van die ekonomiese belangrikheid daarvan, is die ryk landbougrond van Jordanië tot die uiterste benut deur die Mamluk-staat om die iqta'at te ondersteun wat die finansiële en maatskaplike onderbou van sy weermag was. Daarbenewens het die streek vir die Mamluks se uitvoermark geproduseer, naamlik die suikerbedryf, wat een van die winsgewende landbousektore van die Mamluk-ekonomie was. Die grondslag van die landbou-regime van die Mamluks was egter korrels: Jordanië was 'n belangrike verskaffer van koring aan Kaïro, in tye van tekorte daar en in die streek.
Sy geografie en menslike en natuurlike hulpbronne het Jordanië dus op baie vlakke vir die Mamluk-staat belangrik gemaak. Dit is egter die magsverhoudinge tussen die staat en Jordaanse kleinboere wat in hierdie artikel gefokus word. Die sleutel tot hierdie verhoudings was die beheer oor grond, deur besluite oor verblyf en plant. Geskrewe en argeologiese bronne dui daarop dat eerder as passiewe deelnemers aan die Mamluke se landbou-regime, die fallahun het soms beheer oor hul eie natuurlike hulpbronne en markte laat geld. Hierdie referaat bou voort op die kernwerk van twee Jordaanse geskiedskrywers, wat baie geskryf het oor die Mamluk en die vroeë Ottomaanse tyd: Dr. Yusuf Ghawanmeh (Yarmouk Universiteit), wat baie boeke en artikels oor Mamluk Jordan geskryf het, en Muhammad Adnan al-Bakhit, (die Universiteit van Jordanië), wat die belangrikheid van die Ottomaanse tydperk vir Mamluk-studies getoon het deur sy sestiende- eeu-belastingregisters (defters). Almal van ons wat navorsing oor Mamluk Jordanië doen, is hulle verskuldig vir hul jarelange belangrike en oorspronklike studiebeurs.