Die een pandektis na wie ek geen verwysing gesien het deur skrywers of in die regspraak nie, is Dernburg. In die woordindeks van sy werk32 verwys hy na vetustas33 en bespreek dit dan by 'n gedeelte van sy werk wat handel oor die invloed van tydsverloop op die vestiging van 'n aanspraak. Hy doen dit onder die opskrif Die unvordenkliche Zeit.34 Soos ander skrywers wys hy daarop dat die Duitse en kanonieke reg die beskerming van persone uitgebrei het wat sedert lang tye die voorreg geniet het van 'n toestand wat ontstaan het juis deur sulke gebruik. Daar word 'n positiewe en 'n negatiewe element vereis, skryf Dernburg. Die positiewe element is daarin gelee dat "der Zustand seit sehr langer Zeit ununterbrochen dauerte".35 Die negatiewe vereiste is "das keine sichere Stunde von einem anderen Zustande im menschlichen Gedachtnisse lebt".36
'n Suksesvolle aanspraak op vetustas, soos wat die leerstuk deur die pandektiste ontwikkel is, vereis dus die bewys van 'n toedrag van sake wat sedert onheuglike tye bestaan het. Dit beteken dat dit so ver in die verlede le dat niemand meer kan onthou wanneer dit 'n aanvang geneem het nie.37 Die bevoegdheid moes "vir 'n geruime tyd" uitgeoefen gewees het alvorens daar aan die vereistes van vetustas voldoen is.38 In die Suid-Afrikaanse regspraak het die reel egter mettertyd ontstaan dat bewys van onafgebroke gebruik van meer as dertig jaar 'n vermoede laat ontstaan dat die reg sedert onheuglike tye gebruik is.39 Die vermoede wat deur die verloop van dertig jaar geskep word moet nie verwar word met, of gelyk gestel word aan, die normale verkrygende verjaringstermyn nie. Dit is duidelik gestel deur hoofregter De Villiers in Ludolph v Wegner.40 Bewys van 'n gebruik wat dertig jaar en meer bestaan het, maak dit vir 'n hof moontlik om te beslis dat die gebruik sedert onheuglike tye bestaan, tensy daar getuienis ter weerlegging aangevoer word wat aantoon "as to when the custom originated".41 Die vermoede kan dus weerle word onder meer deur te bewys dat die publiek die reg sedert 'n bepaalde, bekende tydstip begin uitoefen het.42 Dan is dit eenvoudig nie meer onheuglik nie.
Die beginsel dat 'n reg49 oor 'n grondstuk ten gunste van die publiek deur langdurige gebruik gevestig kan word, is wel bekend aan die Suid-Afrikaanse regspraak. Uit die beslissings wat hieronder weergegee word,50 blyk dit dat die howe, veral in die ou sake, dikwels op die beginsel van "immemorial user" gesteun het om te bevind dat daar 'n reg gevestig is. Die woord vetustas kom glad nie eens voor in die ou sake nie. Hierdie reg is gewoonlik as 'n serwituut beskou en ook so genoem. Dit is duidelik die tipe regte wat Olivier, Pienaar en Van der Walt51 publieke diensbaarhede noem.
Reeds in Junie 1876 het daar 'n geskil betreffende langdurige gebruik van 'n smal paadjie voor 'n Kaapse volbank gedien.52 Hoofregter De Villiers53 het die uitspraak gelewer. Uit die getuienis het dit geblyk dat daar sedert die stigting van die dorpie Malmesbury 'n deurgang van agt voet wyd was wat Church Street en Riebeck54 Street verbind het. Vir meer as dertig jaar is dit deur mens en dier as roete gebruik om by sekere geboue uit te kom. Nadat 'n stuk grond neffens die paadjie verkoop is, het die koper 'n muur daaroor gebou wat in die verkoper se weg gestaan het wanneer hy sekere van sy geboue wou bereik. Hoofregter De Villiers wys daarop dat "servitutes"55 op verskeie wyses tot stand kan kom: deur vergunning, deur verjaring of op 'n ander wyse wat die reg erken. Hy bevind dat daar nie in casu 'n noodweg tot stand gekom het nie maar wel 'n uia uicinalis; 'n burepad. Hy beroep hom hiervoor op die Romeinse reg en die Romeins-Hollandse reg as gesag maar verwys hoegenaamd nie na enige spesifieke tekste of bronne nie. Hy beskryf hierdie tipe pad soos volg: "It is either a road in a village or a road leading to a town or village, which has been used by the public from time immemorial without any objection or hindrance from the neighbours over whose land it runs."56
Die hof beslis voorts dat 'n eiser getuienis moet voorle dat 'n pad vir dertig jaar of meer gebruik is ten einde suksesvol te wees in sy aanspraak. Die hof het 'n bevel toegestaan wat aan die eiser 'n reg van weg verleen het.
In 1886 maak ene Duncan Mackenzie beswaar teen die gebruik van 'n pad oor sy plaas aan die oewer van die Umgenirivier. Die verweerders bewys dat hulle en hul voorgangers die pad, wat ook op 'n diagram van die plaas opgeteken is, vir vyf en dertig jaar ononderbroke gebruik het. Trouens, die pad het al bestaan voordat Natal deur die Britse regering geannekseer is57 en is sedertdien deur die publiek, die verweerders en hulle bure gebruik. Die hof verwys na enkele gemeenregtelike gesag maar steun grootliks op 'n saak in die House of Lords waarin Skotse reg met betrekking tot verjaring toegepas is. Die hof bevind dat 'n openbare weg in die geval voor hande wel bestaan het en dat die eiser onsuksesvol is in sy aanspraak dat die pad nie gebruik moet word nie.58
'n Afwyking van die tema van paaie is die kwessie van weidingsregte. In Songica v Mpangela62 het twee gemeenskappe teen mekaar te staan gekom oor die bestaan van weidingsregte op gemeenskaplike grond.63 Die kaptein van die een gemeenskap het die ander se beeste laat skut en die ongelukkige eienaars het die skutgeld wat hulle onder protes betaal het van die verweerders geeis. Namens die eisers het 'n aantal getuies tussen die ouderdomme van drie-en-sestig en nege-en-sewentig jaar getuig dat hulle van kleintyd af beeste opgepas het wat gewei het op die gemeenskaplike grond waaroor die geskil gehandel het. Daar was nooit 'n dispuut hieroor nie. Die hof het dit duidelik gestel dat dit in hierdie saak nie gaan oor verjaring nie, maar wel of die eisers bewys het dat hulle sedert "time immemorial" weidingsregte uitgeoefen het. Die hof het op die getuienis bevind dat dit wel die geval was. Die hof het na geen gesag in die uitspraak verwys nie.