Geskiedenis van die alfabet Info. About. What's This?
ⓘ Geskiedenis van die alfabet
Verskeie teoriee bestaan oor die geskiedenis van die alfabet, hoewel die presiese oorsprong daarvan onbekend is. Een van die gewildstes, die Proto-Sinaïtiese teorie, is dat die geskiedenis in Antieke Egipte begin het, meer as 'n millennium nadat mense begin skryf het. Volgens dié teorie is die alfabet ontwikkel vir die taal van Semitiese werkers op die Sinai-skiereiland en was dit beïnvloed deur die alfabetiese beginsels van die Egiptiese heilige skrif, 'n latere ontwikkeling van die Egiptiese hierogliewe. As dit reg is, stam feitlik alle hedendaagse alfabette in die wêreld direk van hierdie alfabet, Proto-Sinaïties, af of is dit geïnspireer deur die ontwerp daarvan.
Die alfabet wat vandag die meeste gebruik word, is die Latynse alfabet. Dit is afgelei van die Griekse alfabet, die eerste ware alfabet omdat dit beide konsonante en klinkers bevat. Die Griekse alfabet is weer afgelei van die Fenisiese alfabet, waarvan die meeste letters dieselfde is. Albei se letters is ook in dieselfde volgorde. Anders as by Grieks, bevat Fenisies geen klinkers nie en daarom is dit 'n abjad – 'n skryfstelsel waarin alle simbole konsonante voorstel.
1. Voorlopers van die alfabet
Twee skrifte het wyd voorgekom van voor die einde van die 4de millennium v.C.: die Mesopotamiese wigskrif en Egiptiese hierogliewe. Daar is tekens dat wigskrif alfabetiese eienskappe aangeneem het in sekere tale waarvoor dit gebruik is, soos weer later gesien in die Ou Persiese wigskrif, maar dit lyk nou of hierdie ontwikkeling apart plaasgevind het en nie deel was van die ontwikkeling van die alfabet nie.
Teen 2700 v.C. het die antieke Egiptenare bo en behalwe hul logografiese hierogliewe 'n stelsel van 22 hierogliewe ontwikkel om die individuele lettergrepe van hul taal voor te stel, plus 'n 23ste een wat lyk of dit klinkers voor- en agteraan woorde voorstel. Hierdie gliewe is gebruik as hulpmiddels vir die uitspreek van logogramme, om verbuigings in die taal te skryf en later om leenwoorde en buitelandse name te transkribeer.
Ondanks die alfabetiese aard daarvan is die stelsel nie andersins gebruik vir ware alfabetiese skryfwerk nie. Dit kon dus dien as 'n soort alfabet, maar is altyd gebruik met 'n sterk logografiese komponent, waarskynlik vanwee die sterk kulturele belangrikheid van die ingewikkelde hieroglifiese stelsel.
2.1. Konsonantale alfabette Eerste alfabetiese skrif
Daar word geglo dat die eerste suiwer alfabetiese skrif omstreeks 1850 v.C. ontstaan het onder Semitiese werkers in Sinai. Dié skrif het Egiptiese hierogliewe aangepas om konsonante te skryf. Hul simbole het die eerste letter van die vertaalde vorm van die hieroglief voorgestel. So is die hieroglief per Egipties vir "huis" gebruik om 'n /b/ in Semities te skryf omdat "huis" in Semities bayt is.
Oor die volgende vyf eeue het dié Proto-Sinaïtiese skrif noordwaarts versprei, en alle daaropvolgende alfabette in die wêreld is óf daarvan afgelei óf is geïnspireer deur een van die uitlopers daarvan, met die Meroïtiese alfabet as 'n moontlike uitsondering. Dié was 'n aanpassing in die 3de eeu v.C. van hierogliewe in Nubie suid van Egipte. Dit is onduidelik of dit ook deur die eerste alfabet beïnvloed is.
2.2. Konsonantale alfabette Afstammelinge van die Aramese abjad
Die Fenisiese en die Aramese alfabet stel net konsonante voor, nes hul Egiptiese voorloper. So 'n skryfstelsel word 'n abjad genoem. Dit lyk of die Aramese abjad, wat in die 7de eeu v.C. uit Fenisies ontwikkel het as die amptelike skrif van die Persiese Ryk, die voorloper was van byna alle hedendaagse alfabette in Asie:
Die Siriese alfabet wat ná die 3de eeu n.C. gebruik is, het deur die Pahlewi-skrif en Sogdiese alfabet ontwikkel in die alfabette van Noord-Asie, soos Orchon moontlik, Oeigoers, Mongools en Mantsjoe.
Die Arabiese alfabet stam af van Aramees deur die Nabatese alfabet van wat nou Suid-Jordanie is.
Die Georgiese alfabet is van onsekere herkoms, maar dit lyk of dit deel is van die Persies-Aramese of dalk die Griekse familie.
Die moderne Hebreeuse alfabet het ontstaan as 'n plaaslike variant van Keiserlike Aramees. Die oorspronklike Hebreeuse alfabet is behou deur die Samaritane.
3.1. Ware alfabette Griekse alfabet
Teen minstens die 8ste eeu v.C. het die Grieke die Fenisiese alfabet aangeneem en by Grieks aangepas. In die proses het hulle die eerste "ware" alfabet geskep – 'n skryfstelsel waarin beide konsonante en klinkers gebruik word.
Die letters van die Griekse alfabet is dieselfde as dié van Fenisies en die volgorde is dieselfde. Waar aparte letters vir die klinkers die leesbaarheid van Egipties, Fenisies en Hebreeus eintlik sou bemoeilik het, was die gebrek daaraan egter 'n probleem vir die Grieke, vir wie klinkers 'n belangrike rol speel. Die Grieke het toe van die Fenisiese konsonante waarvoor daar nie klanke in Grieks is nie, gebruik as klinkers. So het die Fenisiese letters 'alep en he byvoorbeeld die Griekse alfa en e later epsilon genoem geword vir die klinkers /a/ en /e, eerder as die konsonante /ʔ/ en /h/. Daar was egter nie genoeg letters vir Grieks se twaalf klinkers nie, en dubbelletters en ander aanpassings is toe ingespan soos ei, ou en o wat omega geword het. In sommige gevalle is die gebrek net geïgnoreer, soos in die lang a, i, u.
Verskeie weergawes van die Griekse alfabet het ontstaan. Een daarvan, bekend as Wes-Grieks, is wes van Athene in Suid-Italie gebruik. Oos-Grieks is in Klein-Asie gebruik. Die Atheners het laasgenoemde omstreeks 400 v.C. aanvaar en die res van die Griekssprekende wêreld het eindelik hul voorbeeld gevolg. Nadat hulle aanvanklik soos die Fenisiers van regs na links geskryf het, het die Grieke later besluit om eerder van links na regs te skryf. Baie Griekse letters lyk soos die Fenisiese letters, hoewel die rigting omgekeer of verander is – moontlik 'n gevolg van die veranderde skryfrigting.
Grieks was op sy beurt die bron van alle moderne alfabette van Europa. Uit die alfabet van die vroee Wes-Griekse dialekte, waar die letter eta 'n h gebly het, het die Oud-Italiese en die Romeinse alfabet ontstaan. In die Oos-Griekse dialekte, wat nie 'n h-klank gehad het nie, was eta 'n klinker; dit het 'n klinker in Grieks gebly, asook in alle alfabette wat van die oostelike variante afgelei is: die Glagolitiese, Cyrilliese, Armeense, Gotiese en moontlik die Georgiese alfabet.
Hoewel dié beskrywing die ontwikkeling van skrifte op 'n lineêre manier weergee, is dit 'n vereenvoudiging. Die Mantsjoe-alfabet, wat van die abjads van Wes-Asie afstam, is byvoorbeeld ook beïnvloed deur die Koreaanse Hangoel, wat óf 'n onafhanklike skrif was óf van die abugidas van Suid-Asie afgelei is. Georgies is oenskynlik van die Aramese familie afgelei, maar is sterk beïnvloed deur Grieks. 'n Aangepaste weergawe van die Griekse alfabet, met 'n paar bykomende heilige hierogliewe, word gebruik vir Koptiese Egipties.
3.2. Ware alfabette Latynse alfabet
'n Stam wat as die Latyne en later die Romeine bekend was, het ook nes die Wes-Grieke op die Italiaanse Skiereiland gewoon. Die Latyne het in die 5de eeu die skrif aangeneem van die Etruriers, 'n stam wat in die 1ste millennium v.C. in Sentraal-Italie gewoon het, en die Wes-Grieke. Hulle het vier karakters van die Wes-Griekse alfabet uitgelaat en die Etruriese letters F en S aangeneem. Om die G-klank in Grieks en die K-klank in Etruries weer te gee, is gamma gebruik. Dié veranderinge het die moderne alfabet tot gevolg gehad sonder die letters G, J, U, W, Y en Z, sowel as met ander verskille.
Die Angel-Saksers het Romeinse letters begin gebruik om Oud-Engels mee te skryf toe hulle tot die Christendom bekeer. Hulle het verskeie veranderings aan die alfabet aangebring, soos die W wat geskep is uit twee Us en die J wat eers as 'n variasie van I gebruik is en later 'n konsonant geword het.
4. Lettername en -volgorde
Die volgorde van die letters van die alfabet het reeds in die 14de eeu v.C. bestaan in 'n plek met die naam Oegarit aan die Siriese noordkus. Op kleitablette wat daar gevind is, kom twee volgordes van die Oegaritiese letters voor. Een volgorde ABGDE was feitlik identies aan die volgorde in die Hebreeuse, Griekse en Latynse alfabet, en die ander HMĦLQ het behoue gebly in die Geez-skrif van Ethiopie.
5. Grafies onafhanklike alfabette
Die enigste moderne nasionale alfabet waarvan die oorsprong nie teruggevoer kan word na die Kanaänitiese alfabet nie, is die Tana-alfabet van Maledive. Dit is uniek, want hoewel dit duidelik geskoei is op Arabies en dalk ander bestaande alfabette, is die lettervorms afgelei van syfers. Ander skrifte, wat nie meer gebruik word nie en nie ooreenstemming toon met ander alfabette nie, is die Somaliese skrif wat in die 1920s geskep is en tot in 1972 saam met die Latynse alfabet gebruik is; Zhuyin, 'n fonetiese alfabet wat van Chinese karakters afgelei is; die Santali-alfabet van Oos-Indie, wat oenskynlik gebaseer is op tradisionele simbole en piktogramme wat die skeppers self uitgedink het; die vroee Middeleeuse Ierse Ogham, wat uit kerfstokmerke bestaan; en die monument-inskripsies van die Ou Persiese Ryk waarvoor wigskrifvorms oenskynlik vir dié doel geskep is.
B.L. Ullman, "The Origin and Development of the Alphabet," American Journal of Archaeology 31, No. 3 Jul., 1927: 311-328.
Joseph Naveh, Early History of the Alphabet: an Introduction to West Semitic Epigraphy and Palaeography
Peter T. Daniels, William Bright eds., 1996. The Worlds Writing Systems, ISBN 0-19-507993-0.
Millard, A. R. 1986, "The Infancy of the Alphabet", World Archaeology 17 3: 390–398
Haarmann, Harald 2004, Geschichte der Schrift 2de ed., München: C. H. Beck, ISBN 3-406-47998-7
Geanimeerde voorbeelde hoe die Latynse alfabet ontstaan het deur Robert Fradkin, Universiteit van Maryland
The CoMMon of WRiTiNG-ReaDiNG SySTeM of aNCieNT SPeeCH" A step towards understanding the reading-writing code of old drivers – teachers of Humanity
Arabiese alfabet geskryf sien Arabiese Afrikaans. Die alfabet bestaan uit 28 letters en word vanaf regs tot links geskryf. Geskiedenis van die alfabet Wikimedia
van Suid - Afrika. Die voorloper van die westerse alfabet is ontwikkel deur die Fenisiërs sien Fenisiese alfabet In gewysigde vorm is dit deur die Grieke
Sipriotiese lettergreepskrif, vroeëre skryfstelsels van Grieks, nie. Geskiedenis van die alfabet Greek alphabet. 2008 Encyclopædia Britannica. Deluxe
die DNA - alfabet Hoofartikel: Geskiedenis van die alfabet Tekens wat voorwerpe voorgestel het, eerder as klanke, dateer uit voor 10 000 v.C., uit die
Die rune - alfabet of Fuþark Þ is soos Engelse th in thin uitgespraak is die oudste bekende alfabet wat in die Germaanse lande in gebruik was. Die rune - alfabet
is afgelei van n archaïese alfabet wat in die 8ste eeu v.C. in die gebied om die Golf van Napels gebruik is. Die Latynse alfabet en die Germaanse runes
Die Fenisiese alfabet ook die Proto - Kanaänitiese alfabet genoem vir inskripsies voor omstreeks 1050 v.C., is n konsonantale alfabet of abjad. Dit het
uitreiking van weergawe 5.2. Die Unicode - blok daarvoor is U 1BC0 U 10A7F. Geskiedenis van die alfabet Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Die Aramese alfabet is n aanpassing van die Fenisiese alfabet en het teen die 8ste eeu v.C. as n aparte alfabet ontwikkel. Die letters stel almal konsonante
Egipties gebruik is. Die Koptiese alfabet het n lang geskiedenis vanaf die Hellenistiese tydperk van Ptolemeus om die Griekse alfabet te gebruik vir tekste
2009, met die uitreiking van weergawe 5.2. Die Unicode - blok daarvoor is U 0800 U 083F. Geskiedenis van die alfabet n Samaritaanse Bybel, in die Britse Biblioteek
is Hongaarse dokumente, eers in die Oud - Hongaarse skrif en later in die Latynse alfabet Geskiedenis van die alfabet Bernard Comrie, 1996. Adaptations