Gepubliseer: Vrydag, 29 Augustus 2014 07:00
Deur: Prof. J. Bosman, Dr. C.A. Swanepoel
Die Kerkbode van 1 Augustus 2014, is geheel en al aan die belydenis van Belhar gewy. Kerkrade en streeksinodes van die NG Kerk moet eersdaags besluite hieroor neem en hiermee wil die Kerkbode blykbaar help. Omdat die uiteindelike besluite oor 'n belydenisaangeleentheid gaan, is daar sekere voorwaardes wat nagekom moet word volgens die NG kerk se kerkorde. Slegs wanneer twee-derdes van alle kerkrade asook al die streeksinodes die voorgestelde verandering oor die belydenis van Belhar goedkeur, kan die Algemene Sinode by die sitting in Oktober 2015 daaroor stem. Die artikel waaroor die NG Kerk moet besluit of hulle dit wil byvoeg, lui soos volg:
"Die belydenis van Belhar is deel van die belydenisgrondslag van die kerk, op so 'n wyse dat daar ruimte is vir lidmate, ampsdraers en vergaderinge wat dit as in ooreenstemming met die Woord van God bely, sowel as vir lidmate, ampsdraers en vergadering wat dit nie as 'n belydenisskrif onderskryf nie."
Soveel is al oor hierdie belydenis gesê. Ons moedig almal aan om hulle te vergewis van die webwerf van broer Jan Louw wat baie moeite doen om daardie kant van die saak te stel wat so maklik in die NG Kerk se algemene organe verswyg word. Daar is ook natuurlik die publikasie van ds. Theo Danzfuss, Belhar - bely of bestry, wat by ons boekwinkel aangekoop kan word.
Belhar gaan vir baie goedbedoelende NG lidmate eintlik maar net oor 'n belydenis teen rassisme waar rassisme die volgende betekenis dra: Om iemand op grond van ras minderwaardig te behandel of te impliseer dat jyself meerderwaardig is. Ds. Dirkie van der Spuy is 'n woordvoerder van hierdie goedbedoelde gesindheid. Ons noem sy naam, nie omdat hy in die middelpunt van die debat staan nie, maar juis omdat hy iets van die dierbare gelowiges in die NG Kerk in sy persoon simboliseer. Ds. Van der Spuy stel dat die NG Kerk 'n reformerende kerk is wat nie op tradisies en eie sieninge staan nie, maar telkens weer wil gaan hoor wat die Skrif sê. So het die NG Kerk in die onlangse verlede al herbesin oor sake soos wyke vs. kleingroepe, getuienis, tiendes, gebed, ens. "Belhar bring ons by selfondersoek oor ons verhoudinge teenoor ander nasies, rasse en kerke. Belhar neem ons na die Skrif om te sien wat God sê oor versoening, liefde, geregtigheid en eenheid," sê hy. Volgens hom, al is daar verskil van mening, het Belhar gehelp om by die Skrif uit te kom oor hoe ons met gelowiges in ons land moet saamleef en dat rassisme en onderlinge vehoudings onder die vergrootglas gekom het. Hy sien die besluit oor Belhar dus as 'n teken van 'n lewende kerk wat steeds wil reformeer.
Dit bring ons reeds by 'n tweede probleem wat ook deur iemand buite ons kring aangemerk word. Die Calvinistiese teoloog, dr. Todd Billings, het in sy werk, Union with Christ, by alle waardering vir die belydenisskrif, 'n grondliggende probleem met hoe die betekenis van woorde soos "armes" en "noodlydendes" gelaai word. Na sy mening word die woorde meer in modern-sosiologiese sin as in Bybelse sin gebruik, terwyl hierdie woorde in die Skrif baie meer binne 'n verbondskonteks funksioneer.
Hieroor is daar selfs uit onverwagte kringe twyfel. Dit is insiggewend om in die genoemde Kerkbode te verneem wat die praeses van die Protestantse Kerk van Nederland (PKN), Karen van den Broeke, hieroor sê. Sy het begrip vir die historiese situasie van apartheid, maar dink tog dat die belydenis van Belhar, "eensydige waarhede" bevat. Die PKN erken Belhar ook nie as amptelike belydenisskrif nie.
'n Bepaalde ironie van die opstellers en hul motiewe moet tog ook aangemerk word. Dit is tog enigsins verbasend dat die twee blanke teoloë, te wete proff. Dirkie Smit en Jaap Durand die belydenis en waarskynlik ook die skitterend bewoorde begeleidende brief destyds opgestel het. Watter verskuilde patriargale motiewe was hierin werksaam? Dit is ook insiggewend dat ds. Danzfuss in sy genoemde publikasie die motiewe wat geheers het by die sinode waar die belydenis van Belhar die eerste keer aanvaar is, uit outentieke bronne tog heeltemal anders beskrywe.
DeYoung neem met onrus kennis van die woorde op bladsy 189: "Dit was relatief maklik om apartheidsteologie as 'n ideologie te sien. Dit is 'n bietjie moeiliker om 'n patriargale en heteroseksuele kultuur, ondersteun deur 'n fundamentalistiese lees van die Skrif, te dekonstrueer as 'n ewe bose ideologie wat vandag weerstaan moet word." DeYoung vind ook ander verwysings na "gay en straight Christene" wat hom laat stel dat dit hoogs onwaarskynlik is "dat Naudé 'n Bybelse verstaan van die huwelik aanvaar of dat hy 'n probleem daarmee sien om Belhar te gebruik om 'n revisionistiese agenda op hierdie gebied te bevorder." Hierdie tipe interpretasie kan ook waargeneem word in prof. Dirkie Smit, mede-opsteller van die Belhar-belydenis, se geleerde publikasie, Neem, lees! Ook prof. Smit maak 'n saak uit vir die hantering van homoseksuele mense as gemarginaliseerdes. Dit blyk dat dit ook vir prof. Smit verder behoort te gaan as ondersteuning van gelowiges wat hierdie oriëntasie het, maar dit nie aktief wil uitleef nie.
Die saak van motiewe strek verder. 'n Vername beswaarde, soos die bekende NG teoloog, prof. Johan Janse van Rensburg, pleit op ernstige gronde teen die aanvaarding van die Belhar belydenis. Prof. Van Rensburg is van mening dat al die motiewe vir die bevordering van die ja-stem nie eerlik aan die lidmate meegedeel word nie. Hiervoor het hy ten regte gronde. Elke leser word aangeraai om die memorandum van die ooreenkoms wat gesluit is tussen die leiers van die VGKSA en die NG Kerk op die 10de April 2013 te lees. Daarin word uitgespel dat die besluit oor die belydenis van Belhar 'n reis is wat moet uitloop op volle aanvaarding daarvan. Waar dit nog nie aanvaar word nie, is hulle wel bereid om die pad met diegene te stap wat nie oortuig is nie, maar dit is duidelik wat die einddoel is waaroor die leiers ooreengekom het. Boonop word die uitdrukking restorative justice in die dokument gebruik. Die betekenis? lt restores imbalances of the past and imbalances in God's creation and glorifies God through our restored unity and reconciliation. Hiermee saam is daar selfs 'n eiendomsinventaris vir die toekoms nodig.
Kevin DeYoung wys hoedat daar in sy kringe vanuit Belhar diens gedoen word aan liberale agendas: "Diegene wat pleit vir die aanvaarding van Belhar wil nie net eenvoudig hê dat ons dit as 'n anti -apartheidsdokument bevestig nie. Hulle is passievol oor Belhar as gevolg van sy menige implikasies. Die Kommissie vir Christelike Aksie het in 2007 Belhar geprys omdat dit so baie probleme soos die plaas-wetsontwerp, Soedanese vlugtelinge, die oorlog in Irak, sosiaal beskermende RCA aftreefondse, die immigrasiebeleid, minimum loonverhogings en Amerika se verbod op Kuba, opgehelder het. Ander in die RCA het voorgestel dat Belhar van toepassing is op die Palestyns-Israeliese konflik, die globale ekonomie, die groen-beweging, aborsie, maatskaplike welsyn, en die belastingbeleid. Vir baie mense in die RCA het Belhar se spraak oor geregtigheid ondersteuning gebied aan byna enige saak wat in die breë kategorie van 'sosiale geregtigheid' val."
DeYoung gaan verder. Hy sien die gay-agenda by meer as net dr. Piet Naudé raak: "En vir sommige sluit "sosiale geregtigheid" ook die bevestiging van 'n homoseksuele lewenstyl in. Hierdie saak kan nie weggeredeneer word as vreesinboeseming nie. Allen Boesak, onder wie se leiding Belhar die eerste keer opgestel is, het onlangs hoofopskrifte in die nuus veroorsaak toe hy dramaties daarop aangedring het dat die kerk se Belhar-belydenis die verdediging van die volle regte van gay lede vereis. Toe die sinode dit verwerp het, het hy sy voorneme aangekondig om uit alle ampte van die kerk te bedank en het hy die sinodevloer saam met sy vrou verlaat (The Banner, 16 Januarie). As die man wat verantwoordelik was vir die toesighouding oor die eerste konsep van die Belhar-belydenis beweer dat die steun vir homoseksuele huwelike en homoseksuele ordening in die ampte deur die belydenis vereis word, waarom sal ons dan nie aflei dat hierdie dokument deur die RCA met 'n soortgelyke doel gebruik sal word nie?"
Dit is werklik 'n vraag of die NG Kerk nie 'n basiese kategorie misgissing oor hierdie aangeleentheid begaan nie. Prof. Janse van Rensburg wys tereg daarop dat belydenisskrifte om geloofsinhoude gaan, maar dat die belydenis van Belhar meer handel oor die implikasies daarvan. Waarom dan iets wat meer oor die implikasies van die belydenis handel, in dieselfde kategorie plaas? Hierdie standpunt word bevestig wanneer ons in die Kerkbode verneem van die Christian Reformed Church in Noord-Amerika wat hieroor 'n ander weg opgegaan het. Nadat die belydenisskrif van Belhar in 2009 aanvaar is, is daar drie jaar later besluit om liewer 'n minder bindende kategorie van "ekumeniese geloofsverklarings" te skep en Belhar daarin te plaas. Waarom sou die NG Kerk nie hierdie weg wou opgaan nie? Dit bring 'n mens weer by die vraag na die einddoel en die motiewe. Maar selfs hiermee moet ons nog eers by die Skrif verbykom. En hier moet weereens gevra word of alle gereformeerde kerkverbande werklik so eens is dat die belydenis van Belhar die boodskap van die Bybel gebalanseerd en getrou vertolk.
Voorstanders van Belhar lig klaarblyklik lidmate nie in oor die gevolge en onbedoelde gevolge wanneer die belydenis as deel van die grondslag van die NG Kerk aanvaar gaan word nie. Lidmate word ook nie ingelig oor die onaanvaarbare wyses waarmee met die Bybeltekste omgegaan word nie. Daar is 'n beter manier om met die Bybel op verantwoorde wyse om te gaan as wat die Belhar-belydenis dit doen. Dit is 'n manier wat beide die slaggate van die modernisme en die fundamentalisme vermy. Vergelyk in hierdie verband die onlangs verskene werkie van John Teevan, Integrated Justice and Equality. Teevan wys die weg aan van 'n werkswyse wat nie as "anti-Belhar" getipeer kan word nie, maar eerder as "anderkant Belhar". Teevan doen deeglike ondersoek na hoe die betekenis van die term "geregtigheid" in die geskiedenis ontwikkel het, tesame met hoe die term in die Bybel gebruik is en hoe die betekenis daarvan in die heilsgeskiedenis ontluik het. Dit is hoe verantwoordelike interpretasie van 'n woord soos geregtigheid geskied.
Voorstanders van Belhar lig lidmate in hierdie verband skynbaar ook nie in oor die verskil tussen die tradisionele interpretasie van geregtigheid en die kosmiese interpretasie daarvan nie. In die tradisionele interpretasie gaan geregtigheid oor gelykheid voor die wet en gelykheid van regte. Maar dit beteken nie terselfdertyd ook sosiale en ekonomiese gelykheid nie. Die kosmiese intepretasie is nie hiermee gediend nie. Dit is veral in die liberale tradisie wat laasgenoemde interpretasie bevorder word en jy moet vreemde voetwerk doen om jou daarvoor op die Bybel te beroep. Dit is die lens van die liberale tradisie met sy wortels in die Franse Revolusie, wat eerder hier die deurslag gee. Is lidmate, en erger nog, die leiers self, ingelig oor hoe sterk die liberale tradisie die toon aangee, eerder as die Bybel? Dit is krities belangrik om te vra in hoeverre die definisies van 'eenheid', 'geregtigheid' en 'versoening' werklik Bybels funksioneer en of dit eerder ooreenkom met die liberale geestesrigting se gedagteraamwerk.
Lidmate word duidelik ook verkeerd ingelig oor die beleid van afsonderlike ontwikkeling in die verlede. Dit is een ding om krities te wees oor die gebruike van klein apartheid. Daaroor was daar al lankal kritiek uit die geledere van die argitekte van afsonderlike ontwikkeling se monde. Reeds so vroeg as 1960, het prof. H.G. Stoker, filosofiese verdediger van afsonderlike ontwikkeling, al vermanings laat hoor oor die menswaardigheid van ander volke en selfs dat dit 'n groot sonde van die Weste was dat sy nie die ander volke as na die beeld van God hanteer het nie. Nietemin verdedig hy steeds die beleid van afsonderlike ontwikkeling. Was hy bloot naïef, verkeerd ingelig, of skisofrenies? Of was daar ander uitgangspunte waaroor ons verkeerd ingelig is? Iemand soos dr. Mark Kreitzer is van mening dat onbewuste aannames oor kulturele norme in ons dag duidelik ondersoek moet word. Ons word na sy mening te veel beïnvloed deur die individualistiese en anabaptistiese sienings van die liggaam van Christus. Die gevolge hiervan is tragies: Daar is dan nie werklik 'n Bybels-verbondsmatige alternatief op die dogma van gelykstelling (equality) in ons samelewing nie. Dit kom uiteindelik neer op aanvaarding van demokratiese sosialisme, eerder as op aanvaarding van die Bybel, sê dr. Kreitzer.
Indien hierdie besinning oortuigend aantoon dat die belydenis van Belhar te veel vrae onbeantwoord laat, is dit irrasioneel om Belhar te beskrywe as God se droom vir Suid-Afrika of dat dit 'n ikoon van liefde sou vergestalt, soos wat dit in die Kerkbode voorgehou word. Dit is juis hierdie ikoniese status van die belydenis van Belhar wat met groot agterdog bejeën moet word. In die lig van die kulturele aannames en eensydighede wat reeds genoem is, is dit eerder rasioneel om te stel dat ons verder moet besin oor 'n weg anderkant apartheid en Belhar.
Kom ons wees eerlik: Sake soos 'eenheid', 'geregtigheid', en 'versoening' is belangrik. Dit staan in die hart van die evangelie van Jesus Christus en die implikasies daarvan is inderdaad geweldig. Die vraag gaan oor hoe ons hierdie groot woorde uit die Bybel interpreteer en toepas en volgens wie se spelreëls. Kan gelowiges oningelig, verkeerd ingelig, irrasioneel, en eensydig, belydenis doen van wat hulle glo - meer volgens die oogmerke van die liberale tradisie as volgens die Bybel? Die voorstanders van die belydenis van Belhar kan nie oortuigend aantoon dat die standaarde, die motiewe en die einddoel van hierdie besluit wat hulle wil neem, bo verdenking is nie. Die grootste ironie is dat die voorstanders van die belydenis van Belhar, soos soveel kere in die geskiedenis van die NG Kerk, handlangers van die staat se agenda is. Indien die NG Kerk en ook ons eie kerkverband werklik wil reformeer oor sosiale aangeleenthede, benodig hulle en ons beslis iets anderkant Belhar.
 Jan Louw, by http://www.glodiebybel.co.za/index.php/geloofskwessies-m/103-belharbelydenis/830-belhar-n-futiele-oefening.htm
 Skakel 012 362 1390 en vra vir die versendingkantoor, of kontak versending@apk.co.za.
 Die Kerkbode, 1 Augustus, 2014, p. 14.
 Kevin DeYoung by http://thegospelcoalition.org/blogs/kevindeyoung/2011/12/02/todd-billings-looks-at-belhar/
 Kerkbode, 1 Augustus, 2014, p. 15.
 Kevin DeYoung by http://thegospelcoalition.org/blogs/kevindeyoung/2012/09/27/book-briefs-dutch-reformed-edition/
 Johan Janse van Rensburg, by http://www.glodiebybel.co.za/index.php/geloofskwessies-m/103-belharbelydenis/829-voordrag-voor-die-buitengewone-vergadering-van-die-vrystaatse-sinode-belhar.html
 Memorandum van ooreenkoms tussen die VKSA en die NGK by
 Kevin DeYoung by http://thegospelcoalition.org/blogs/kevindeyoung/2009/05/11/belhar-confession-yea-or-nay/
 Kerkbode, 1 Augustus 2014, p. 15.
 H.G. Stoker, Die verset van die buiteland teen ons rassebeleid, Woord en Daad, jr.5, nr. 6, 3 Augustus 1960 : 2,4.
 Mark R. Kreitzer, Review of The Thousand Generation Covenant: Dutch Reformed covenant theology and group identity in colonial South Africa, 1652-1812. by Jonathan N. Gerstner (Leiden:E. J. Brill), by http://www.contra-mundum.org/cm/reviews/mk_thousand.pdf
 Kyk byvoorbeeld na die woorde van Dr. Nelus Niemandt hieroor in die Kerkbode, 1 Augustus, 2014, p. 9
 Kyk in hierdie verband na die onlangse artikel van Ebert Terblanche by http://debat.maroelamedia.co.za/afrikaners-te-wit-vir-die-hemel/