Tel jou woorde – Begryp lettergrepeArgieffoto Een van die groot kopkrappers vir onderwysers, leerders en dié se gefrustreerde ouers, is lettergreepverdeling. Dit het ŉ doolhof, ŉ martelinstrument en ŉ uitvangparade geword waarmee jong sprekers geterroriseer word, sonder dat enigeen werklik weet waarom hulle moet weet hoe om woorde in lettergrepe te verdeel. Kom ons begin net eers by die begin: Wat is ŉ lettergreep, en hoe verskil dit van ŉ sillabe (ook genoem “klankgreep”)? Daar is baie ooreenkomste tussen ŉ lettergreep en ŉ sillabe (albei bevat byvoorbeeld ten minste ŉ klinker/vokaal), vandaar die verwarring. Maar ŉ lettergreep is iets wat ŉ mens op grond van die letters (spelling) bepaal, terwyl ŉ mens ŉ sillabe op grond van die klank (uitspraak) vasstel. Daarom stel ŉ mens lettergrepe altyd in letters voor en klankgrepe eintlik slegs in fonetiese skrif. ŉ Lettergreep is ŉ groepering van letters volgens bepaalde beginsels, ŉ klankgreep is ŉ groep klanke wat met ŉ enkele asemstoot uitgespreek word. As ŉ mens die verdeling van plasse x plase as voorbeeld gebruik, raak hierdie onderskeid duidelik. Die lettergreepverdeling van die twee woorde is onderskeidelik plas-se en pla-se. Die klankgreepverdeling vir plasse is [plɑ.sə] en vir plase is dit [pla.sə]. Daar is ook verwarring oor die verskil tussen lettergrepe en woorddele (ook genoem “morfeme”). Lettergrepe het (weereens) te doen met spelling, woorddele met die morfologie van die woord. In ŉ woord soos gehuur loop die verdeling parallel, want die lettergreepverdeling is ge-huur en die woord bestaan morfologies uit ‘n voorvoegsel ge- en ‘n stam huur. Daarteenoor is ŉ woord soos beginsel se lettergreepverdeling ­be-gin-sel maar dit bestaan uit die stam begin en die agtervoegsel -sel. Nou vir die hoekom: Hoekom moet leerders woorde in lettergrepe kan verdeel? (Wenk: Die antwoord is nie “want dit staan so in die kurrikulum” nie.) Die antwoord lê in wat kennis van lettergrepe leerders in staat stel om te doen: Dit is dus van kardinale belang dat leerders lettergreepverdeling moet begryp, maar dis ook belangrik dat ons nie lettergreepverdeling verhef tot ŉ stuk verabsoluteerde kennis wat in ŉ grammatikale lugleegte bestaan nie. ŉ Woord word byvoorbeeld nie in gewone teks op sestien plekke afgebreek nie, dit word net een keer afgebreek, en al wat ŉ leerder moet kan doen, is om die sinvolste plek te kry om die woord af te breek. ŉ Vraag soos “verdeel die woord kloosterskooluniform in lettergrepe” is dus eintlik onsinnig. Vra eerder: “Waar sou jy die woord kloosterskooluniform afbreek?” (en aanvaar dan meer as een korrekte antwoord) Of nog beter: Gee vir kinders ŉ stuk teks wat volgens Engelse reëls geformateer is, en laat hulle die afbreekfoute regmaak. Maar goed, hulle moet dan steeds weet hoe die reëls vir Afrikaans werk om sulke korreksies te kan aanbring. Die beste plek om dié reëls op te spoor, is in hoofstuk 1 van die Afrikaanse woordelys en spelreëls. Ek gee hier ŉ werkwyse (in ŉ bepaalde volgorde wat ŉ leerder myns insiens moet kan toepas: Twee laaste opmerkings: VivA-groete Sophia