PressReader - Landbouweekblad: 2018-09-14 - Steenkool sit agter onteiening: Boelietaktiek ‘kan nie werk’
Steenkool sit agter onteiening: Boelietaktiek ‘kan nie werk’
Landbouweekblad - 2018-09-14 - Inhoud - — NICO VAN BURICK en JEANNE VAN DER MERWE
DIE De­par­te­ment van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming gooi wal teen be­we­rings dat die staat twee pla­se wat aan die Akkerland Boer­de­ry in Lim­po­po be­hoort, wil ont­ei­en om die ves­ti­ging van ’n steen­kool­myn daar te ver­haas.
Mnr. David Bro­wn, uit­voe­ren­de hoof van die be­trok­ke myn­maat­skap­py Co­al of A­fri­ca Li­mi­ted, wat in­tus­sen sy naam ver­an­der het na MC Mi­ning, sê in een van sy eie pu­bli­ka­sies dat toe­gang tot op­per­vlak­reg­te van die twee pla­se die pro­jek ver­traag.
Hy wys in die be­trok­ke pu­bli­ka­sie daar­op dat daar ’n grond­ei­se-pro­ses aan die gang is en hoop dat die uit­staan­de kwes­sies van­dees­maand af­ge­han­del kan word. Só kan hul­le toe­gang tot fi­nan­sie­ring van R1,3 mil­jard kry vir die bou van die myn.
Boon­op toon die maat­skap­py se eie pro­spek­tus­se dat die Mu­se­kwa-ge­meen­skap, die groep wat die be­trok­ke grond­eis in 1998 aan­han­gig ge­maak het, deel is van die ei­e­naar­skap en be­stuurs­plan van die myn.
Die Mu­se­kwas se grond­eis is in 2006 eers in die S­taats­koe­rant af­ge­kon­dig, maar vol­gens dié ken­nis­ge­wing is hul­le nie die e­nig­ste ge­meen­skap wat wag om grond­ei­se in die om­ge­wing te laat be­sleg nie.
SE­WE DAE KEN­NIS
Die ei­e­naars van die boer­de­ry het in Maart, kort voor Paas­na­week, ken­nis ge­kry om die pla­se bin­ne se­we dae te ont­ruim, sê mnr. Johan S­teen­kamp, ’n me­de-ei­e­naar. Hul­le kon deur mid­del van reg­stap­pe die af­set­tings­brief ty­de­lik op­ge­skort kry.
Me. Mai­te N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne, Mi­nis­ter van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming, sê in ’n ver­kla­ring die de­par­te­ment het be­sluit om die ei­en­dom met ver­goe­ding te ont­ei­en na­dat die de­par­te­ment en Akkerland Boer­de­ry ’n dooie punt be­reik het oor wat “bil­li­ke en reg­ver­di­ge” ver­goe­ding is.
Sy sê die de­par­te­ment het ver­goe­ding aan­ge­bied krag­tens die waar­deer­der-ge­ne­raal se waar­da­sie, en “A­friForum se stel­ling dat die staat net 10% van die mark­waar­de vir die ei­en­dom­me wil be­taal, is ’n mis­tas­ting om­dat die hui­di­ge Grond­wet die Re­ge­ring dwing om Bil­li­ke en Reg­ver­di­ge (sic) ver­goe­ding te be­taal en nie mark­waar­de nie”.
“Die mi­nis­ter het der­hal­we die Fi­na­le Ken­nis­ge­wing van Uit­set­ting goed­ge­keur vol­gens die hui­di­ge be­pa­lings oor onteiening met ver­goe­ding,” lui N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne se ver­kla­ring.
Land­bou­week­blad het­dieDe­par­te­ment van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming ge­vra of dit stan­daard­pro­se­du­re is om grond­ei­e­naars se­we dae ken­nis te gee om hul ei­en­dom te ont­ruim in ge­val­le waar die ver­goe­dings­be­drag in ’n onteiening be­twis word. Die de­par­te­ment wou hom eg­ter nie daar­oor uit­laat nie. Hy wou ook niks ver­der oor die saak sê nie om­dat dit nou sub ju­di­ce is.
N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne ont­ken in die­self­de ver­kla­ring dat die mo­tief vir die onteiening van die pla­se gaan om Co­al of A­fri­ca (Co­AL), wat die steenkool wil myn, te be­voor­deel, of om ’n spe­si­a­le ont­wik­ke­ling­so­ne – waar­voor ’n C­hi­ne­se maat­skap­py ge­kon­trak­teer is om die ont­wik­ke­ling te be­har­tig – te be­vor­der.
Die bur­ger­reg­te-or­ga­ni­sa­sie A­friForum, TLU SA, A­gri Lim­po­po en die vak­bond So­li­da­ri­teit sê die Re­ge­ring se po­ging om Akkerland Boer­de­ry se twee pla­se, Lu­kin en Sa­lai­ta, teen so­wat 10% van die mark­waar­de te ont­ei­en, is ge­mik op die ryk steen­kool­re­ser­wes van so­wat R70 mil­jard on­der die grond.
C­hi­ne­se staats­be­heer­de maat­skap­pye het ook vroe­ër van­jaar ’n oor­een­koms met die Re­ge­ring ge­sluit. Die doel is om ont­wik­ke­ling van $10 mil­jard, van on­der meer ’n steen­kool­krag­sen­tra­le, -ver­wer­kings­aan­leg en ver­skeie me­tal­lur­gie­se fa­brie­ke, in die spe­si­a­le e­ko­no­mie­se so­ne Mu­si­na-Mak­ha­do te be­werk­stel­lig.
S­teen­kamp sê die ge­bied waar die pla­se ge­leë is, is ui­ters ge­sog en grond ver­wis­sel baie min van ei­e­naar.
Hy sê hy weet van grond wat tot R70 000/ha ge­kos het. Daar was vol­gens hom so­wat vier jaar ge­le­de ook drie ander tran­sak­sies na­by Akkerland Boer­de­ry waar pla­se vir ge­mid­deld so­wat R35 mil­joen ver­koop is.
Daar­vol­gens sou hul grond van 3 300 ha des­tyds reeds R115 mil­joen werd ge­wees het. Die staat bied R20 mil­joen aan.
“Dit gaan nie net om geld nie, maar ook om be­gin­sels. Ons veg vir ei­en­doms­reg, want die feit dat die Re­ge­ring net 10% van mark­waar­de wil be­taal, be­te­ken in we­se die Re­ge­ring is reeds be­sig om 90% van die ei­en­dom son­der ver­goe­ding te ont­ei­en,” sê mnr. Le­on Bor­cherds, voor­sit­ter van A­gri Lim­po­po.
A­friForum, TLU SA, A­gri Lim­po­po en die vak­bond So­li­da­ri­teit het ver­le­de week op ’n ge­sa­ment­li­ke nuus­kon­fe­ren­sie in Cen­tu­ri­on ge­sê grond­her­vor­ming in die Lim­po­po­ri­vier­kom word as dek­man­tel mis­bruik om steen­kool­re­ser­wes te be­kom so­dat C­hi­ne­se ny­wer­heids­uit­brei­dings daar aan­ge­help kan word.
Vol­gens mnr. Kal­lie K­riel, uit­voe­ren­de hoof van A­friForum, ver­skyn Akkerland Boer­de­ry se twee pla­se eer­ste op die Re­ge­ring se ge­hei­me ont­ei­e­ning­lys, waar­van die be­staan op­nuut deur N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne ont­ken word.
Bor­cherds sê daar is groot wed­y­we­ring in Lim­po­po tus­sen die land­bou en myn­bou om wa­ter- hulp­bron­ne te be­kom.
“Wat ons be­kom­mer, is dat die in­druk ge­wek word dat al­les gaan oor grond­her­vor­ming en die ves­ti­ging van nu­we boe­re. Maar hier gaan dit nie oor die land­bou nie. Dit gaan oor myn­bou. Grond word op­ge­koop, maar die wa­ter­reg­te word aan my­ne oor­ge­dra.”
Die vier or­ga­ni­sa­sies gaan Akkerland se regs­ak­sies gel­de­lik on­der­steun en het ook ’n be­roep op die pu­bliek ge­doen om gel­de­lik by te dra. S­teen­kamp sê hul­le be­rei hul­le voor vir ’n lang hof­stryd.
* Lees ook die regs­ken­ner mnr. Richard Spoor se me­ning oor dié aan­ge­leent­heid op bl. 22.
Mnr. David Bro­wn Mnr. Johan S­teen­kamp Me. Mai­te N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne Mnr. Le­on Bor­cherds