Beurtkrag: Groot én klein ondernemings steierDit kos klein sakeondernemings duisende rande om met kragopwekkers tydens beurtkrag hul ondernemings se deure oop te hou. (Foto: Christel Cornelissen) Voortslepende beurtkrag wat nou selfs tot fase 6 verhoog word in ŉ poging om die land se ligte aan te hou, is besig om groot skade aan groot én klein sakeondernemings te berokken. Die United Assiociation of South Africa (UASA), een van Suid-Afrika se oudste vakbonde, sê talle klein sakeondernemings kan bloot net nie brandstofaangedrewe opwekkers as alternatiewe bron van krag bekostig nie. Stanford Mazhindu, UASA-woordvoerder, sê die minister van openbare ondernemings, Pravin Gordhan, se “moedige” pogings sowat ŉ jaar gelede om die sukkelende kragvoorsiener te probeer regruk, het “klaaglik misluk”. Mazhindu sê dít kan duidelik gesien word in die ongekende inwerkingstelling van fase 6-beurtkrag – ŉ poging om die nasionale netwerk minstens aan die gang te hou terwyl talle van sy opwekkingseenhede probleme ondervind. Wanneer fase 6-beurtkrag in werking gestel word, beteken dit tot soveel as 6 000 MW elektrisiteit kan uit die stelsel gehaal word om druk op die netwerk te verlig. “Suid-Afrika is in diep moeilikheid. Ons weet daar is nie ŉ towerformule nie en ons soek ook nie een nie. Wat ons wil hê is ŉ opwekkingsmaatskappy wat verantwoordelik bestuur word en Suid-Afrikaners in staat stel om gehalte lewens te lei en hulle sakeondernemings te bestuur,” het Mazhindu gesê. “Gaan stap tydens beurtkrag deur ŉ klein sakegebied en jy sal duidelik sien hoe erg die situasie is. Mense sit buite want hulle kan nie werk nie. Kombuise, wasserye, oogartse en veeartsklinieke se deure is gesluit. Hulle verloor geld. “Mikro-ondernemings word die swaarste getref omdat baie van hulle nie opwekkers kan bekostig nie. Mikro- en mediumgrootte-sake-eienaars gaan binnekort nie meer werkers kan betaal nie en al hoe meer Suid-Afrikaners gaan aansluit by die massas werkloses,” het hy gesê. ŉ Vulstasie-eienaar van Pretoria sê dit kos haar nagenoeg R160 per uur om ŉ dieselopwekker te bedryf. Dit is benewens die duisende rande wat dit aanvanklik gekos het om ŉ opwekker aan te koop. Mazhindu het gesê Eskom het duidelik geen benul hoe om sy huidige probleme op te los nie. Hy vra ook wat geword het van die tegniese hersieningstaakspan, ondersteun deur onafhanklike ingenieurs, wat maande gelede aangestel is om probleme by die kragvoorsiener te help takel. “Die gesamentlike koste van beurtkrag op die gemiddelde Suid-Afrikaner is verwoestend,” het Mazhindu gesê. “Behalwe vir die miljarde rande wat daagliks weens beurtkrag verloor word, is daar ook ander gevolge vir die man op die straat – en dáároor word daar dikwels nie ŉ woord gerep nie. Selfoonseine duik in die hek, daar is kommer oor veiligheid, werksure gaan verlore en pendelaars sit ure lank in die verkeer. Die selfoondiensverskaffer Vodacom het vroeër al gewaarsku kliënte kan verbindingsprobleme ondervind weens die fase 4-beurtrkrag wat toe ingestel is. Vodacom het gesê sy torings gebruik batterye as rugsteunmaatreël, maar dat dié net ŉ beperkte hoeveelheid krag kan voorsien en dan eindelik ook pap word. Vodacom het gesê hy het reeds opwekkers by verskeie persele in die land geïnstalleer en doen alles moontlik om kliënte op die lug te hou. Die mynmaatskappy Petra Diamonds het intussen gesê hy is besig om sy bedrywighede af te skaal ná Eskom se versoek aan nywerhede om minder krag te gebruik. Dit geld sy Cullinan-, Finsch- en Koffiefonteinmyn. “Produksie, hyswerk en verwerking is dadelik opgeskort en die maatskappy verwyder alle ondergrondse werkers, behalwe dié wat vir noodsaaklike dienste benodig word. Net ventilasiewerk en die uitpomp van water om oorstromings te voorkom word toegelaat, het Petra gesê. Business Day berig dat Impala Platinum en Harmony Gold óók besluit het om nie werkers ondergronds te stuur nie. Ook dié myne is gevra om hul bedrywighede beduidend in te perk om krag te bespaar. ŉ Tegniese fout by Medupi het verder tot die enorme tekort aan opwekkingsvermoë bygedra.