Fenikse uit die as
Fenikse uit die as... geleerdes se verstommende plan om taamlik onlangs uitgestorwe diere deur kloning te laat herleef
Wie't gesê ek is dood?
LINKS: Die uitgestorwe Tasmaniese tier (wat eintlik geen tier was nie, maar 'n vleisvretende buideldier). Australiese geleerdes het 'n tyd gelede aangekondig dat hulle hoop om hom deur kloning uit die dood te laat herrys.
In die trefferprent Jurassic Park is dit hoeka gedoen: kastige behoue geblewe DNS van dinosourusse is gebruik om die gevreesde Tyranosaurus Rex en sy gespuis te herskep.
Maar hierdie keer is dit anders—en heeltemal buite die kamma-wêreld van die wetenskap-fiksie. Pleks van dinosourusse van miljoene jare gelede te kloon, wil geleerdes dit probeer doen met diere wat in die afgelope eeue of selfs net 'n aantal dekades gelede uitgesterf het.
Daar is naamlik 'n tyd gelede in Australië bekend gemaak dat "werkende" DNS—die bloudruk van die lewe—onttrek is van 'n Tasmaniese tierwelpie wat in 'n bottel alkohol gepreserveer is nadat dit in 1866 dood is.
Die Tasmaniese tier, Thylacinus cyanocephaplus, was geen tier nie. Trouens, hy het veel eerder soos 'n hond of 'n wolf gelyk, en 'n liederlike
Die moa van Australië, die kwagga van Suid-Afrika, die dodo van Mautitius en die mammoet van die Siberiese ysstreke... sal dit dalk moontlik wees om hulle "terug te kloon"?
een op die koop toe. Party mense noem hom selfs die Tasmaniese wolf. In der waarheid was hy nóg 'n groot kat nóg 'n wolf, maar 'n vleisvretende buideldier.
Hy het wyd verspreid oor Australië voorgekom totdat hy etlike duisende jare gelede slegs tot die suidelike eiland Tasmanië ingeperk geraak het. Dit was waarskynlik weens sy wedywering met die dingo, 'n soort wilde hond, wat in die gryse verlede saam met die Australiese inboorlinge na Australië gekom het.
Regdeur die negentiende eeu het Britse setlaars weer duisende van die Tasmaniese tiers doodgeskiet om hul skape te beskerm, en toe was die Thylacinus cyanocephaplus se doppie geklink. Die laaste een is in 1936 in 'n dieretuin dood.
DIE "TERUGKLONING" van hierdie dier, wat deur die Australiese Museum in Sydney beoog word, kan plaasvind volgens dieselfde patroon wat enkele jare gelede gebruik is om die skaap Dolly (REGS) te genereer.
Presies wat behels dit? Allereers moet ons weet dat geen hoëre dier (of mens) 'n enkelvoudige wese is nie, maar 'n versameling van miljoene der miljoene piepklein selletjies. (Kyk ook artikel oor die menslike genoom.) In die kern van elke sel is 'n stof wat soos 'n opgedraaide touleer of 'n spiraaltrap lyk, die molekule DNS, oftewel deoksiribonukleïensuur.
En in die "sporte" van hierdie ``touleer'' is al die oorgeërfde eienskappe van die dier saamgevoeg—elk in die vorm van 'n bepaalde kombinasie van 'n sekere aantal van die "sporte".
Daarby—baie belangrik—is elke sel in staat om te verdeel. Hy kan presiese weergawes van homself maak—met die nodige aanpassings sodat byvoorbeeld hare, oë, ledemate en die brein gevorm word. Uit een enkele sel kan dus 'n heeltemal nuwe wese ontstaan.
Wat gebeur nou by 'n kloning? Drie "ouers" is daarby betrokke. Een van die drie (a) verskaf die DNS met 'n volledige stel gene uit die kern van 'n volwasse sel (a1). 'n Tweede "ouer" (b) verskaf die eier (b1) waaruit die meeste van die eie DNS verwyder word (b2) om die skenker-DNS te huisves en 'n embrio te skep (a2).
Die embrio word hierna in 'n surrogaat-ma (c) ingeplant en hierdie dragtige wyfie baar uiteindelik die gekloonde kleintjie (d) . Vir die kloning van die Tasmaniese tier sal sowel b as c feitlik verseker ander soorte buideldiere moet wees waarvan die gene met syne ooreenstem.
OMDAT DNS gou tot niet gaan in 'n dooie dier, kan ons omtrent honderd persent seker wees dat ons nooit regtig 'n dinosourus sal kan kloon soos in Jurassic Park nie. Selfs die kloning van onlangs uitgestorwe diere sal bitter moeilik wees.
Dis natuurlik tensy daar faktore was wat van hul DNS betreklik ongeskonde laat bly het. Soos die geval was met die Tasmaniese tiertjie in die alkohol.
Toe die projek net die Tasmaniese tier aangekondig is, was daar eenstemmigheid dat die verloop met groot belangstelling deur wetenskaplikes—ook die talle skeptici—gevolg sou word.
En daar is gewonder of die kwagga, moa, dodo, mammoet en hoeveel ander uitgestorwe diere almal uiteindelik op hierdie manier soos die mitologiese feniks uit die as sal kan opstaan.