Dat ons blommetjies kranklik is en erg verwelk het, ly geen twyfel nie en dit word nie bloot gesê aan die hand van die taai (en vernederende) Indiese en Engelse klappe wat onlangs uitgedeel is nie. Kom ons bieg maar: die krake van rampspoed het reeds in Bangladesj soos ’n trotse naat op ’n kraakvars Kookaburra uitgestaan. Tóé reeds was dit vir almal duidelik dat Suid-Afrika nie meer die voorste toetskrieketland ter wêreld is nie, afgesien van wat die ICC se ranglys jou wys gemaak het.
Sy verdwyning het ŉ verdere onvermydelike tot gevolg gehad: die balans van ons toetsspan was daarmee heen en die keurders moes óf ’n kolwer óf ’n bouler in die proses opoffer.
In my beskeie mening is hierdie verlies aan die kern die grootste enkele faktor in die Proteas se agteruitgang.
Die gevolg? Speel jy teen een van hierdie drie oorheersers, kry jy vier toetse – onderling selfs vyf – in ’n reeks. Speel jy teen enige ander nasie, kry jy twee toetse en ons noem dit ’n “reeks”. In 2015 het Suid-Afrika tien toetse gespeel teenoor Engeland se 17 en Australië se 16.
Dis seker ’n bietjie vroeg om AB de Villiers as kaptein te beoordeel, maar hy sal vinnig moet leer om sy woorde met groter omsigtigheid te kies wanneer hy die media toespreek. Sy “...dit voel of daar nie meer hoop oor is nie...” na die ineenstorting op die Wanderers, is die lompste kommentaar wat ek nog van ’n toetskaptein gehoor het en die boodskap wat hy hierdeur aan sy opponente, aan sy ondersteuners en, boonop, aan sy eie span, uitgestuur het, was minstens betreurenswaardig.
Ek het my bedenkinge oor sy persoonlike leierseienskappe. AB is duidelik ’n “nice guy” en julle onthou wat John Gainsford oor “nice guys” kwytgeraak het. Daarteenoor was Graeme Smith ’n sterk persoonlikheid wat die agting van sy senior spelers verdien het en hulle agter hom geskaar het. Teen sy opponente was hy ’n boelie wat vrees ingeboesem het en drie agtereenvolgende Engelse kapteins genoop het om die tuig neer te lê, en as taktikus en “leser” van die spel was hy uitmuntend.
Kom ons wees erkentlik: beide Indië (veral op sy tuisvelde) en Engeland (onder alle omstandighede) is twee uiters goeie toetsspanne wat die Proteas op net die regte tyd (vir hulle) aangetref het. Die Indiërs spog met minstens vier draaibalboulers wat beter is as die beste in Suid-Afrika en hulle kan met gerustheid drie van hulle op hul tuisvelde inspan, soos hulle teen die Proteas bewys het. Engeland, op sy beurt, het uitstekende balans in sy uitsoekspan bekom met die keuse van Ben Stokes as die “nuwe Botham” (of minstens die nuwe Flintoff) en soek net ’n betroubare aanvangsmaat vir Cook om uiters gedug te wees.
Wanneer ’n span gevestig is, met sterk senior spelers in leiersrolle en boonop die beste span ter wêreld is, raak afrigting amper bysaak. Wanneer ’n span in die aanboufase verkeer, soos nou, word sterk afrigting geverg en ek is nie oortuig dat Russell Domingo daarvoor uitgeknip is nie. Waaroor daar geen twyfel bestaan nie, is dat die dienste van ’n kolfspesialis dringend bekom moet word. Domingo erken dit self.
Keurders en kwotas? Nee wat, ek glo nie een van die twee was ’n faktor in die glybaan waarop die Proteas beland het nie. Daar sal altyd gebrom word wanneer ’n toetsspan gekies word, maar oorwegend glo ek dat die keurders hulle redelik tot goed van hul taak gekwyt het.
Nou dat al die denkbare verskonings aangespreek is en ’n ligte demper op die Centurion-euforie geplaas is, kom ons kyk vorentoe.
Stel jou voor as beide Steyn en Philander topfiks is, AB sy vorm herwin het en Stiaan van Zyl die styl, die vernuf en die sublieme heerskappy van ’n nommer ses herwin het (hy was nooit ’n aanvangskolwer nie) en jou span lyk so:
Enige span wat dit kan bekostig om Faf du Plessis, JP Duminy en (moontlik) Morné Morkel uit sy uitsoekspan weg te laat, is ’n bielie.
Ons het die toetsreeks verloor en of dit nou 3-0 of 2-1 is, is werklik nie relevant nie, behalwe dat die een ’n rapsie beter lyk as die ander. Die toetsreeks kan nie gered word nie: Indië het ons verslaan.
Werklik? Onder Meyer het die Springbokke vyf van sy laaste 11 toetse verloor. Die Proteas het vir die eerste keer in 15 toetsreekse oorsee een verloor! Onder Meyer beklee die Springbokke tans die derde plek op die internasionale ranglys, nadat hulle op ’n kol op nommer 5 rondgedobber het. Selfs na die Indiese pak, bly die Proteas die nommer een toetsland ter wêreld; ’n span wat nie deur Pakistan, Sri Lanka, Indië, Engeland of Australië op die tuisvelde van daardie lande die afgelope nege jaar verslaan is nie. (Sê my bietjie: hoeveel keer het Meyer in Nieu-Seeland gewen? Klink “nul” dalk vir jou reg?)
Mensig, so hartseer soos ek oor die verflouing van die Springbokke onder Meyer is, so trots is ek op ons Proteas op die krieket-toetsveld.
Is dit nog steeds ’n “Engelse” spel in diegene se oë? Is daar te veel (goeie) spelers van kleur? Is dit ondenkbaar dat ’n Moslem die kaptein is? Moet ’n skelm boerseun liewer die span lei al sou die duiwel hom konsuis oorreed om ’n leerbaadjie in ruil vir ’n foppery te aanvaar? Die haatdraendheid jeens Graeme Smith (uit dieselfde oorde) terwyl daardie uitmuntende krieketspeler die Proteas aangevoer het, gaan steeds my verstand te bowe.
• Die wen van die loot was kardinaal en Amla het albei keer verkeerd geroep. Sou Suid-Afrika eerste kon kolf, kon die uitslag dalk net anders gelyk het. Wie weet? In hierdie verband net dit: ek het jare gelede ’n artikel geskryf waarin ek dit bepleit het dat die opskiet van ’n muntstuk ’n onding in krieket is. Maak dit eenvoudig: die besoekende span kan kies of hy eerste of tweede wil kolf en, siedaar, dis die einde van blaaie wat voorberei word om die tuisspan te bevoordeel! (Ek is afgeskiet omdat ek die “tradisie” van krieket sou misken). Ironies genoeg, lees ek nou die dag, is die Engelse krieketbase besig om na hierdie moontlike verbreking van die “tradisie” te kyk.
• Stiaan van Zyl is opgeoffer as aanvangskolwer in omstandighede wat die spanbestuur moes besef het vir hom ’n absolute nagmerrie sou wees. De Kock moes daar wees, met Van Zyl op ses en Villas by die huis.
Tog is daar ligpunte. Kagiso Rabada het homself ook in toetskrieket bewys nadat hy groot indruk in die eendagwedstryde gemaak het. Sy paaltjie-oes was skraal, maar sy temperament, sy beheer en sy vloeiende, gemaklike aksie, het groot indruk gemaak. Hou hom maar dop. Hier kom ’n grote.
Nouja, Delhi lyk nie asof daar ’n ligpunt gaan wees nie, maar tog wil ek ’n beroep op al die ondersteuners aan tuisfront vra, en dit doen ek so ek so mooi en so nederig as wat ek kan: hou tog net die gesanik eenkant.
Die eerste dag van die langverwagte reeks tussen Indië en die Proteas was so opwindend soos net toetskrieket kan wees. Nadat Suid-Afrika die eerste twee sessies gemaklik gewen het en die tuisspan teen die planke gehad het, was dit die Indiese draaiers wat in die derde skof twee gevoelige houe ingekry het en ŉ opdraande stryd vir die Proteas se kolwers ingelui het.
Die dag is begroet met die slegte nuus dat Morkel, soos JP Duminy vroeër, nie bekikbaar was nie. Dit het die deur laat oopswaai vir die jong Labada om sy toetsbuiging op 20 jaar te kon maak.
Maar toe Philander vir Dharwan met die 9de bal van die beurt uithaal, kon jy dit voel: hier kom ŉ ding.
Nadat die eerste drie sessies reeds 12 paaltjies sien val het, is die enigste sekerheid die feit dat hierdie toets nie die volle 5 dae sal voltooi nie. Verwag ŉ uitklophou, na die een of die ander kant toe, op dag 4, waarskynlik om en by teetyd.
Indiese kolfblaaie bly die grootste bondgenoot van ’n tuisspan wat sy tradisionele bende draaiers sal inspan om enige besoeker te mesmeraais. Verwag draai voor ete op die eerste dag.
JP se gedwonge afwesigheid veroorsaak ’n verdere probleem: die kolflys moet versterk word ten koste van ’n bouler. Dit beteken dat Bavuma waarskynlik op 6 sal kolf en Vilas (wat die handskoene moet dra) op 7, wat net vier plekke vir boulers oorhou.