Hy het daaraan toegevoeg: “Ek wil ook aan die agb. Leier van die Opposisie se dat sy woorde nie ongemerk by my verbygegaan het nie.” (Sir De Villiers Graaff het die vorige dag, nadat mnr. Vorster deur die partykoukus tot hoof leier gekies was, gese: “Ons wens hom alles goeds toe in die diens van Suid-Afrika . . . Ons, die amptelike Opposisie, benader sy aanvaarding van die bewind in die gees van patriotte wat die beste vir Suid-Afrika begeer. In daardie gees sal ons ons nie oorgee aan verwyte van wat verby is nie.”)
“Ek wil nie met ’n groot omhaal van woorde oor hierdie aangeleentheid praat nie. Ek wil verwys na wat ek in die agb. Senaat in verband met my opvatting van die Parlement gesê het. Ek het dit destyds gesê omdat ek dit bedoel het, omdat dit my geloof is. Ek het nog nooit iets gese waaraan ek nie geglo het nie.
“Ek glo aan die Parlement as ’n instelling. Ek glo aan die regte en voorregte van lede. Ek glo aan die regte van minderhede in hier­die Parlement en ek sal, sover dit my betref, te alle tye as die eerste beskermheer daarvan optree . . . Ek wil graag die dienaar van hier­die Raad wees.”
Maar vir hom was daar allesbehalwe sprake van “normaalweg voortgaan”. Daardie hele dag, die eerste volle dag van sy bewind as Eerste Minister, was mnr. Vorster in ’n spannende wedloop teen die tyd gewikkel, selfs terwyl hy so kalm en rustig in die Volksraad gepraat het. Teen die einde het die tyd hom net agterhaal. Maar enduit het hy onverstoorbaar gebly.
Na ’n haastige middagete is mnr. Vorster na die Volksraad, waar hy die toespraak hierbo gehou het. Uit die Raadsaal is hy na ’n dringende Kabinetsvergadering, wat tot na vyfuur geduur het. En om vyfuur moes hy al by die S.A.U.K. se ateljee in Seepunt gewees het om sy praatjie wat daardie aand uitgesaai sou word, te laat opneem!
In sy kantoor het mnr. Vorster rustig voortgeskryf. Telkemale wanneer hy ’n velletjie volgeskryf het, het hy ’n klokkie gelui, die vel­letjie is by hom gehaal en vertaal. Dan het een van die lede van die Eerste Minister se lyfwag die velletjie met die vertaling gegryp en na die Marksgebou oorkant Parlementstraat gehardloop, waar die tiksters gesit het.
Teen halfsewe was mnr. Vorster klaar, maar die vertalers en tik­sters nog nie. Hy het solank die Engelse vertaling opgeneem, dit deurgelees en hier en daar ’n woord verander. Toe die laaste stukke deurkom, was daar nie nog tyd om dit deur te lees nie, want dit was al kwart voor sewe, en om kwart oor sewe moes die praatjie in Engels uitgesaai word. In dié halfuur moes na Seepunt gery en die opname gemaak word.
’n Minuut na sewe het die Eerste Minister by die ateljee ingestap. Tyd vir ’n “oefenloop” was daar nie en die Engelse praatjie is dadelik op band opgeneem. Enkele sekondes nadat dit voltooi was, het die uitsending begin, nog geen halfminuut na die bestemde tyd nie.
Intussen het mnr. Vorster al met die opname van sy Afrikaanse praatjie begin. Dit kon ’n paar minute voordat die uitsending om half-agt moes begin, voltooi word.
Nadat hy weer, soos die vorige dag op die Senaatstreetjies en daardie middag in die Volksraad, aan dr. Verwoerd hulde gebring het, het mnr. Vorster gesê:
“Ek glo dat die wil om saam te staan daar is. Ek glo verder dat die drang al sterker word. Ek sal nooit deur my optrede daardie drang verydel nie. Inteendeel, net soos hy wat my voorafgegaan het, sal ek daardie natuurlike drang graag tot voile wasdom wil laat kom deur invloed, woord en daad.
“Dit is die beginsels waaraan ’n mens glo, dit is nie die taal wat hy praat of die land van sy herkoms wat ’n mens ’n goeie burger van ’n staat maak nie.
“Dit moet egter onthou word dat die digterwoord nog altyd waar is dat ’n nasie nie sommer soos die koring grootword nie. Verantwoordelikheid is ’n vereiste, harde werk is noodsaaklik en bowenal moet jy bewys dat jy die vermoe ontwikkel het om die verantwoordelikheid te dra. Om verantwoordelikheid op die skouers van iemand te lê wat dit nie kan dra nie, is ’n misdaad.
“My beroep daarom op elke leier van ’n bevolkingsgroep is dit: Die toets van diens aan die mensdom is daarin geleë of jy diensvaardig is aan jou eie mense. Elke bevolkingsgroep het dit wat sy eie is, wat mooi is en kan wees en wat uitgebou kan word. Daar is meer werk vir elke leier onder sy eie mense as wat hy in sy leeftyd kan doen.
“Ek glo dat ons, die blankes, die gekleurdes, die Indiërs en die Bantoes, aan die wêreld sal bewys dat ons nie alleen in beginsel die oplossing vir die rasseprobleem het nie, maar dat ons dit in die praktyk ook sal bewys.
“Die voortbestaan van ’n volk word bepaal deur die wil van sy mense om te lewe. Ek glo dat ons so ’n wil het. Daarom sal ek persoonlik alles verduur, myself persoonlik verneder as dit moet, maar die volk se eer mag nooit aangetas word nie.
“Ons soek vriendskap van almal in die wete dat die enigste duursame vriendskap dit is wat nie gekoop is nie. Ons bied hulp aan waar nodig in die wete dat die enigste daadwerklike hulp dit is wat nie die ontvanger se selfrespek geweld aandoen of sy eer skend nie.
“Ons staan voor die wêreld as ’n klein volk wat aan die waardes van die Christendom en die beskawing glo. Ons vra van die wêreld min; trouens, ons vra niks wat elke volk nie vir homself gun nie. Ons vra net: laat ons in vrede om ons eie heil uit te werk.
“Ons, die blankes, die bruinmense, die Indiërs en die Bantoes, is nie alleen in staat om dit te doen nie, maar die kalmte en vrede in Suid-Afrika bewys dat ons besig is om dit te doen.