Ku cinca ka Vulawuri bya Nawu wa 59 wa 1992 wa Vupfuneti bya Vuhlayiseki bya Vanhu, ku wu nghenisa ku sukela hi siku ro sungula ra Nwandzamhala wa 2001, swi endla porovhixini yo tumbuluxa tiphanele ta vuxopeleli, laha swirho swi nga ta thoriwa hi Mudarekitara Generala, ku pimapima vuxokoxoko ni ku pimanyeta vatsoniwa ni vana va nhlayiso hi xikongomelo xo bumabumela nyiko ya mudende?
Ku hlanganyeta nhlangano wa mintirho ya vuhlayiseki bya vanhu ni vupfuneti bya vuhlayiseki bya vanhu ku tiyisisa vuenti bya ntirho wo pfuneta eka unwana na unwana?
Ku hundzisela vakomberi eka swihlovo swinwana swa vupfuneti, loko swo ri kona?
Ku vona leswaku vuxopaxopi byi hetisekile naswona byi hundziseriwile eka hofisi leyi faneleke ku hetisisa xikombelo hi nkarhi lowu kombetiweke hi Ndzawulo.
Ku nyika mukomberi vuxokoxoko ku hetisisa xikombelo xa mudende.
Swirho swa phanele swi ta fambelana na swilaveko swa Vulawuri bya 2 (a) swa Vulawuri bya Nawu wa 59 wa 1992 wa vupfuneti bya Vuhlayiseki bya Vanhu hilaha wu hundzuluxiweke ku suka hi siku ro sungula ra Nwandzamhala 2001. Vanhu lava va landzelaka va nga thoriwa eka phanele?
Muongori wa vululamisi muongori, mutirhi wa swa vuhlayisi, wa swa mintirho, wa swa miehleketo, wa swo twa no vona, na un?
Muyimeri wo huma eka vandla ra vatsoniwa kumbe xirho lexi amukelekaka emugangeni tani hi mufundhisi, hosi, majistarata, kumbe munhu loyi a tivaka swinene swa muganga ni leswi humelelaka eka wona.
X(sw)irho x(sw)inwana swo engetela, loko swi fanerile, tani hi loko swi ta va swi fanerile eka mukomberi wo karhi tani hi dokodela kumbe dokodela wo hlawuleka, mutshunguri wa swa miehleketo, mutirhi wa mpfuneto - wa swarihanyu, nanga ku vula kambe vantsongo?
Ku nyika phenele swiletelo, switirho, matsalwa na nawu lowu lawulaka xikombelo xa swa midende.
Ku tiyisisa tirikhodo ta ntiyiso ku ya mahlweni ka mbhurisano wa phanele.
Ku tiyisisa nkarhi lowu faneleke wo hetisa vuxopeleri.
Ku hlanganisa malongoloxelo ya lojistiki ya mukomberi, loko vuxokoxoko byo engetelela byi ta laveka, ku hetisisa vuxokoleri.
Ku tiyisisa ku langutisisa xikombelo hi nkarhi. Muofisiri u anele ku hlangana na vatirhisani vakwe ehofisi ya yena ku tiyisisa swikombelo swa unwana na unwana loyi vuxopeleri byi hetisiweke , byi endliwile?
Xana nhlori ya le ka phanele mayelana na ku xopelela vutsoniwa kumbe nwana wa nhlayiso?
Mutshunguri u ta pimanyeta vuxokoxoko na kumbe kambela mukomberi, na ku va a ehleketa hi ku hetiseka mayelana na vutsoniwa kumbe nhlayiso wa nwana wa nhlayiso wa mukomberi?
Mutshunguri u fanele ku tiyisisa ku hetisiwa ka tifomo hi ku hetiseka ni hi nkarhi mayelana ni vutsoniwa kumbe vuhlayisi bya vana va nhlayiso.
Muyimeri wa swa vutsoniwa kumbe xirho xa muganga lexi tolovelaneke ni muganga na xiyimo xa wona u fanele ku tiyisisa leswaku x(sw)ipimelo x(sw)i tokotiwa hi mukomberi x(sw)i vanga hi vutsoniwa kumbe vuhlayisi bya vana va nhlayiso.
Ku tiyisisa ku hetiwa ka vuxokoleri hi nkarhi.
Ku hlanganyeta ku fikeleriwa ka phanele hi vanhu va muganga hi ku nyika vuxokoxoko bya ndlela leyi unwana na unwana a ngopfu lava va tikaka ku vaxopelela, va bohekaka ku va kaya kumbe va pfumalaka kambe va nga tivi nchumu hi ta mudende?
X(Sw)irho swo engetela ku nga va nanga, mupfuneti wa vutshunguri kumbe muhlawuleki eka xivandla xinwana na xinwana xa vutivi?
Dokodela wa xopelela kutani a bumabumela ehenhla ka ku tsandzeka ka mukomberi loku ku helelaka eka vutsoniwa kumbe vuhlayisi bya nwana wa nhlayiso bya xinkarhana kumbe hilaha ku nga heriki?
Ku tiyisisa leswaku vuxopeleri byi hetiwa hi nkarhi.
Ku tiyisisa leswaku vuseketeri byo karhi byi nyikiwa eka xibumabumeloxo karhi.
Ku nyika vuxokoxoko hilaha ku lamala ku nga lawuriwaka hi kona, ku lulamisiwa kumbe ku tshunguriwa.
Phanele yi ta va na ku suka ka swirho swinharhu ku fika ka swirho swa tsevu.
Tiphanele ti nga thoriwa hi tindhawu to hlayahlayaexifundzeni kumbe emugangeni kumbe ti nga thoriwa eka ndhawu yinwe laha ku cinacinciwaka ku ya eka tindhawu to hambana hambana kumbe xifundza xinwe kumbe xedulu yo hundzuka-hundzuka. Xifundza xi ta pima maendlelo yo sungula ku endla lama tirhaka naswona ya faneleke eka xiyimo xa xona xi ri xoxe?
Nhloko ya Ndzawulo yi fanele ku amukela ku thoriwa ka swirho swa phanele. Swirho swa phanele swi nga thoriwa hi Nhloko ya Ndzawulo hi swibumabumelo swo thola swo huma eka minhlangano ya muganga, varhangeri va swa muganga kumbe vanhu lava va tsakelaka.
Swirho leswi swi nga thoriwa nkarhi hinkwawo hi Ndzawulo swi ta tirha nkarhi wo ringana hilaha Nhloko ya Ndzawulo a vonaka swi fanerile hakona. Swirho swa phanele leswi nga ri ki entirhweni wa Ndzawulo swi nga tirha ku ringana 24 wa tinhweti naswona swi nga endleka va nga ha thoriwi nakambe hi ku landzelana ku hundza titheme timbirhi?
Swirho swi fanele ku na vutivi bya swa vutsoniwa kumbe vuhlayisi bya vahlayisiwa.
Xiirho xi fanele ku va xi tolovele kumbe ku titolevanisa ni swiyimo swa vuhlayiseki ni ekhonomi swa ndhawu kumbe muganga wolowo lowu phanele yi tholeriwaka wona.
Swirho swi fanele ku va xi tsakela ku ya dyondzisiwa no hluvukisiwa hi ndzawulo.
Vnwana na vanwana lava va nga ka va nga kumiwi va ri ni vutihlamuleri bya xinawu hi maendlelo ya vona hikwalaho ka miehleketo yo ka yi nga twali?
Vanwana na vanwana lava kumekeke va ri ni nandzu wo yiva, wo fojara, wa vuxisi kumbe nandzu handle nandzu wa thirafiki?
Vanwana na vanwana lava nga ta ala ku ya dyondzisiwa no hluvukisiwa hi ndzawulo?
Tinhlengeletano ta tiphanele ti ta rhambiwa hi Ndzawulo, leyi yi tlhelaka yi nyika nseketelo lowu faneleke. Ndhawu ya tinhlengeletano, siku ni nandzelelanoswi fanele ku anakanyiwa, swi vekeriwa na ku burisana hi swona ni mukomberi hi Ndzawulo loko mukomberi a tshunelela Ndzawulo ku kombela.
Nhloko ya Ndzawulo yi nga thola swirho swo siva ku tirha eka tiphanele, loko swirho leswi thoriweke swi nga ri kona. Maendlelo yo thola swirho swo siva ya ta fana na matholele ya swirho leswi thoriweke.
Xirho xinwana na xinwana lexi nga ta xwa ku ringana tinhlengeletano tinharhu to landzelelana, kumbe ku tshika ntirho u ta sukela poso yakwe, leswi nga ta vanga leswaku Nhloko ya Ndzawulo yi thola unwana hi ku hatlisa ku teka poso leyi pfulekeke eka phanele?
Swirho swi fanele ku komba mavonelo na ku va na ntiyiso eku burisaneni ka swona eka vuxopeleri hinkwabyo.
Swirho swi fanele ku va na xihundla lexi hetisekeke ehenhla ka timhaka leti ku burisaniweke, ngopfu eka mianakanyo leyi tekiweke na vutitivisi bya munhu loyi a xopeleriweke.
Swirho swi fanele ku fika hinkarhi enhlengeletanwini naswona swi fanele ku tshama nkarhi hinkwawo ku heta ntirho wa tiphanele/phanele.
Swirho swi fanele ku nghenelela nhlengeletano swi ri ni miehleketo leyinene.
Swirho swi fanele ku paluxa ku navela ka swona mayelana ni vuxopeleri, loko ku navela ka vona kumbe vuxaka byi ri kona kumbe loko byi ta va kona.
Swirho swi fanele ku paluxa hi ku hetiseka eka Ndzawulo xiyimo xa vona mayelana ni ndzima ya 4.3.
Muofisiri wa vusirheleri bya vuhlayiseki ku kata ni xirho xinwana ni xinwana xa phanele va ta va na vutihlamuleri ehenhla ka vuswikoti bya phanele. Phanele, hi ku tirhisa mutshami wa xitulu, muofisiri wa vusirheleli bya vuhlayiseki, u ta vika eka Nhloko ya Vusirheleli bya Vuhlayiseki hi ku landzelelana hilaha swi pimanyetaka hi Nhloko ya Vusirheleli bya Vuhlayiseki, eka vuswikoti ni endlelo ra phanele. Nhloko ya Vusirheleli ya Vuhlayiseki yi ta xiyaxiya mintirho ya phanele, fambelano ya yona ni milawu leyi yi pimanyetiweke mayelana ni vuxopeleri ni vabumabumeri eka swihlovo swinwana, loko swi ri kona. Swibumabumelo hinkwaswo leswi endliweke hi phanele swi fanele ku amukeriwa hi Nhloko ya Ndzawulo. Swirho hinkwaswo swa phanele swi ni vutihlamuleri eka mintirho hinkwayo ni matirhelo ya phanele eka Nhloko ya Ndzawulo ku hundza hi le ka muofisiri wa Vusirheleli bya Vuhlayiseki na Nhloko ya Vusirheleli bya Vulhayiseke eka Ndzawulo?
Awibumabumelo hinkwaswo na timhaka ta phanele swi ta byeriwa Nhloko ya Ndzawulo hi muofisiri wa vusirheleri bya vuhlayiseki loyi a fambisaka phanele, ku hundza hi le ka Nhloko ya Vusirheleli bya Vuhlayiseki. Phanele yi fanele ku tivisa munhu kumbe muhlayisi wa munhu loyi a xopeleriwaka mayelana ni mbuyelo wa vuxopeleri, swi hundzisiwa hi le ka ndzawulo. Ndzawulo hi ku tirhisa Nhloko ya yena yi fanele ku tivisa mukomberi hi papilla mayelana ni mbuyelo wa vuxopeleri ni mbuyelo wa xikombelo. Loko xikombelo xi nga amukeriwanga kumbe loko mudende wu nyikiwa swa xinkarhana, mukomberi u ta fanela ku nyikiwa xivangelo mayelana na swona, ni ku tifisiwa hi ta timfanelo ta yena to apila ematshanwini ya mianakanyo ni maendlelo lama fanelaka ku landzeleriwa eka ku apila. Ndzawulo hi ku tirhisa Vusirheleri bya Vuhlayiseki yi fanele ku tiyisisa leswaku maendlelo ya kona ku tivisa vanhu hi vukona, nkarhi ni ndhawu ya tiphanele/phanele. Leswi swi nga endliwa hi ku tirhisa vuhaxi bya mahungu, ku tsalelana ka ximfumo kumbe ku hangalasa mahungu hi mapapila, switlagana swa muholo, tiphafulete na marito ya nomu etihofisini ta swifundza-ntsongo, etindhawini to holla mudende, etiposweni ni le ka tindhawu tinwana leti faneleke?
Hinkwato timali leti tirhisiwake hi tiphanele ti fanele ti va ti pfumeleriwe hi Nhloko ya Ndzawulo ku landza Nawu wa Vulawuri bya Timali ta Tiko, Vulawuri bya wona na milawu ya mukhomi-wa-nkwama.
Ku xopelela Vutsoniwa kumbe Vuhlayisi bya Vahlayisiwa: Munhu wo fanela ku ta hi yexe eka phanele kutani kumbe a hetisa vuxokoxoko eka fomo leyi nyiketiweke, hilaha swi lavaka hi vuxopeleri kumbe vupimanyeti. Fomo yi ta rhumeriwa eka phanele hi Ndzawulo. Loko vuxokoxoko byinwana byo engetela byi ta va bya xivumbeko xo hlawuleka kumbe xi hundza vuswikoti bya phanele, phanele yi fanele ku kombela mukomberi ku ta tatisa vuxokoxoko hi ndlela leyi faneleke. Phanele yi nga ha amukela nseketelo wa swa nomu hi majistarata ematshanwini ya munhu loyi a xopeleriwaka, loko mahungu ya nga nyikiwanga hi ku tsala kumbe munhu a tsantdzeka ku vula xiyimo xakwe?
Ku nghenisa voko eka maendlelo ya tiko ku antswisa ku tirha ka tiphanele.
Ku nghenisa voko eka ku hundzuluxa maendlelo lama ya tirhisiwaka ku xopelela vutsoniwa kumbe vuhlayisi bya vahlayisiwa.
Ku rhumela vanhu eka tindhawu ta swa rihanyu ku ya tshunguriwa na ku landzelela tindhawu ta vutshunguri mayelana ni swibumabumelo swa ntshungulo.
Ku nyika munhu loyi a xopeleriwaka vuxokoxoko bya swihlovo swinwana , loko swi ri kona leswi nga pfuneta munhu kumbe ku komba vanwana mintirho yo pfuneta?
Ku nyika mukomberi vuxokoxoko lebyi faneleke ku hetisa xikombelo xa mudende.
Ku chavelela ni ku hlonhletela ubwana na unwana ku kuma tindlela tinwana ku va va ri ni leswi swi va pfunaka hi swa timali loko va nga ri vatsoniwa, leswaku va nga ta tshamela ku rhumela swikombelo ni ku va va vanga ntirho wo tala eka sisteme?