Geloftedag 2020: Die storie van Afrikaners – ons sal selfDirk Hermann. In Afrika is hulle gevorm. Hulle het nie so hier aangekom nie. Hulle het hier geword. Dis die storie van Afrikaners… Eers het Vryburgers, met hul gesigte weg van Europa, na Afrika gedraai. Vry van die Kompanjie. “Ons is niemand se onderdane nie, die begin van die republikeinse strewe. Ons sal self.” Hulle is ŉ mengsel van Hollandse handelaars, Duitse soldate en Franse Protestante wat ŉ keuse gemaak het vir ŉ harde Afrika-lewe. ŉ Klomp hardekoppe word toe een. ŉ Unieke mengsel. Protestantse werksetiek, roeping, werk en verantwoordelikheid vermeng in hulle. ŉ Kragtige kombinasie. Hulle verkeer onder druk. Retief skryf in sy manifes: “Ons sien geen uitsig vir vrede en geluk vir ons kinders nie.” Ons soek vrede en grond. Die oorlog op die Oosgrens. Tientalle plaasopstalle is verwoes. Boere is aangeval en vermoor. Die grensoorlog het 6 000 boere geruïneer. “Ons trek,” sê die Boere. “Tot waar?” word gevra. “Anderkant uit!” sê die oom. “Hoekom?” vra die magistraat. “Want ons sal self.” Die boere trek die berge af tot in Natal. “Ons soek grond. Niemand mag oor ons heers nie.” Hulle trek onder moeilike omstandighede. Swaarkry, siekte, wilde diere en aanvalle van ander volke. “Ons beur voort, want ons sal self.” Retief onderhandel vir grond tussen die Tugela- en Umzimvuburivier. Bring terug my beeste wat gesteel is van Sekonyela, vra Dingaan. Retief het dit gedoen, ŉ wettige traktaat. Nie gevat, gebuit of geroof nie. Maak dood die towenaars, bulder die Zoeloekoning. Retief en 70 manne word vermoor. As vernedering met klippe en stokke doodgeslaan. ŉ Verraderlike daad. Die hen moet op die nes doodgemaak word en impi’s word na die laer gestuur. Bloukrans en Weenen – die grootste kindermoord in een nag. Meer as 500 mense, 185 kinders ingeslote, is koelbloedig vermoor met ŉ barbaarsheid waarvan ŉ kuns gemaak is. ŉ Toneel van dood en verwoesting. Die smarte is groot. Lenie Retief kry die nuus van haar man en seun se moord. Is daar hoop? Sy skryf later vir haar broer. “Bring vir my ŉ kissie vrugtebome. Ons gaan plant in ons nuwe land. Ons sal self.” Pretorius vertrek met 464 mans en 64 waens op ŉ strafekspedisie teen Dingaan. ŉ Laer word getrek. Dis veilig in ŉ laer. Uit die laer word die Gelofte voorgelees: “Hier staan ons, voor die Heilige God van hemel en aarde om ŉ gelofte aan Hom te doen.” Psalms word gesing. Die laer word verdig. Waens word gekoppel. Takke gepak. Houtraamwerke wat veghekke genoem is, is met rieme tussen en onder die waens vasgemaak. Dit moes diegene keer wat onder die wa wou inkruip. Die Voortrekkers het doringtakke aan die veghekke vasgewoel om dit nog meer ondeurdringbaar te maak. Die krag van die laer… “Ons sal self.” Die laer word ŉ belangrike element in die storie van die Afrikaner. Die skarnier tot oorlewing was die laer. Vroegoggend op 16 Desember bars die slag los. Die Zoeloes val aan. Twintig Zoeloes teen een Voortrekker – 3 000 Zoeloes dood, geen sterfgevalle aan Voortrekkerkant nie. Zoeloe-boodskappers neem die slegte tyding van hul verpletterende nederlaag na Dingaan. Die Voortrekkers hou ŉ dankdiens ná die geveg. Pretorius roep almal bymekaar om God vir die oorwinning te dank, want “die oorwinning was uit Gods hand.” Sarel Cilliers lei die dankdiens en gee die Here die eer vir die oorwinning. Die Zoeloes is oorwin. Dingaan vlug. Op Umgungundlovu word die bewaarde traktaat op 21 Desember deur Andries Pretorius en sy manne gevind. Tog is dit die einde nie. Die Engelse beset weer. So werk dit elke keer. Boere maak mak en Engelse vat. “Ons trek,” sê die Afrikanervrou, “kaalvoet as dit moet, want ons sal self.” Die Boere trek oor die berge en vestig twee republieke. Die ZAR, 1852 en die Republiek van die Oranje-Vrystaat, 1854. Die Republieke was maar arm. Meesal boere en pioniers. “Ons het weer ons plek gekry. Ons hys ons vlae, want ons sal self.” Die Engelse kom weer en vat ons Republiek. Die Boere veg teen die kolonialiste. Hul uniform was plaasdrag en Marthinus Nicolaas Ras bou ŉ kanon uit wabande. Die begin van Suid-Afrikaanse artillerie. Hulle wen by Majuba. ŉ Afrikavolk oorwin ŉ koloniale mag. Die koningin sweer wraak. Die Vierkleur wapper weer. “Ons sal self.” Die koningin veg weer en die Boere veg terug – 50 000 Boere en 450 000 Engelse. Die wêreld se magtigste militêre ryk teen die klein Republieke. ŉ Lang en uitgerekte oorlog. ŉ Tweede Vryheidsoorlog. Vroue en kinders word in konsentrasiekampe gegooi, 33 000 dood. “My moeder, my moeder, ek het tog so honger; Kom gee tog vir my so klein stukkie brood! Die moeder ontvang met vermagerde hande Haar deeltjie oplaas – maar die kindjie was dood.” Plase is afgebrand. Boere word bannelinge. “Dis ŉ balling gekom oor die oseaan, dis ŉ graf in die gras, dis ŉ vallende traan – dis al.” Die koningin raak obsessief oor die Boere. Op haar sterfbed vra sy: Hoe gaan dit in Suid-Afrika? Die Boere verloor die oorlog, maar staan op. Vroue trek ŉ ploeg en saai ŉ emmer koring. As Pa terugkom uit Ceylon is daar ŉ oes op die land. Hulle werk hulself uit ŉ krisis uit. ŉ Nuwe begin. “Ons sal self.” Die Eerste Wêreldoorlog breek uit. ŉ Rebellie volg. “Ons wil nie vir Engeland veg nie.” Die Boere beland in armoede en skuld. Hulle begin die Helpmekaar-beweging. Bou Sanlam, Santam en later Volkskas. In die 1930’s is hulle armblankes. Die armoede is groot. Hulle begin die Reddingsdaadbond, Federale Volksbeleggings, die Voortrekkers, die FAK en bou ŉ monument. “Ons sal self.” Hulle was gewone arbeiders, mynwerkers, spoorwegwerkers en het swaar gekry. Werkloosheid het hoogty gevier. Hulle maak ŉ taal, vertaal die Bybel en moderniseer binne een geslag. Hulle gaan bly in die stad, maar word nie stedelinge nie. Hulle hunker na die ruimtes – grondmense, elkeen met ŉ stuk ingebore plaas. Hulle regeer weer. “Nooit weer gaan daar oor ons geheers word nie.” Hulle bou ŉ moderne staat en ekonomie. Yskor, Sasol, Evkom, nywerhede en myne word deur die wêreld se beste ambagslui tot stand gebring, Afrikaners. “Ons sal self.” Hul troepe is grens toe gestuur en beskerm die land. Hulle antwoord op die roepstem. Hul seuns het teen die Kubane en die magtige Rusland geveg en baie van hulle het hul lewens verloor. Die polisie trotseer binnelandse terreur en geweld en maak Suid-Afrika veilig. “Ons sal lewe, ons sal sterwe.” Dié seuns is nou ooms. Hul offer wat gevra is, word ontken. Hulle verdien ŉ saluut. Suid-Afrika word geboikot en bou die G6. “Ons sal self.” Dit is die storie van Afrikaners. Die unieke volk in Afrika. Hulle is anders. Hulle het swaar gekry. Hulle het opgestaan. Hulle het ŉ unieke Afrika-identiteit. Anders as ander, want “Ons sal self”. En vandag, oor die hele Suid-Afrika kom duisende mense by honderde Geloftefeeste bymekaar. Hulle hoor van ŉ gelofte, geloof en vertroue. Hulle hoor van trek en die krag van ŉ laer. Hulle hoor van swaarkry en opstaan, gebed en vorentoe gaan. Hulle hoor van kaalvoet oor die Drakensberg en ŉ strewe na vryheid. Hulle hoor van krisisse in die verlede, groter as nou. Hulle weet ons het oorwin en sal ook weer. Hulle hoor wie ons is, ons doodkry is min. ŉ Boer maak ŉ plan. As iemand jou dus vra: “Het die Boere ’n toekoms in Afrika?” Antwoord dan beslis terug: “Ons sal self!”  Eerste twee reëls en laaste twee reëls uit Totius se gedig “In die kamp”.  Tweede vers uit Totius se gedig “Dis al”