Ons staan by ’n keerpunt met AkademiaSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Ons staan by ’n keerpunt met Akademia
Ons staan by ’n keerpunt met Akademia
Vrydag | 06 November | 2015
“Ons staan op ’n keerpunt en weet nie wat die toekoms ons sal bring nie. Ons hoop die beste. Vir drie jaar is die kollege aan onse sorg toevertrou. Ons sal onse bes doen om die Inrigting in bloei te hou en voortbou op die fondament wat gelê is.” Dit was die openingswoorde van die voorsitter, ds. (later prof.) J. A. du Plessis, tydens die eerste vergadering van die Raad, gehou op 23 Julie 1919.
Die bekende Afrikaanse universiteite in Suid-Afrika moes ook by die begin begin. Die vyf bekendste Afrikaanse universiteite, naamlik die PUK, Maties, Tukkies, RAU en Kovsies se ontstaan word in die artikel met dié van Akademia vergelyk.
Die PUK (PU vir CHO) het meer as ’n eeu gelede met ’n somtotaal van vyf studente en twee dosente ontstaan. Die kampus het as die PU vir CHO sy beslag gekry, wat op sy beurt uit die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GKSA) ontstaan het.
Op 29 November 1869 het die stigters van die Teologiese Skool in Burgersdorp besluit dat opvoeding ook aan voornemende onderwysers en studente wat nie ʼn bepaalde beroep in gedagte gehad het nie, verskaf moes word. Dirk Postma en Jan Lion-Cachet was die eerste dosente, met slegs vyf studente.
Vroeg in 1877 is ’n letterkunde-afdeling/departement gestig, met sy eie professor, Petrus Postma. Die departement is spesifiek opdrag gegee om studente vir akademiese grade of as onderwysers op te lei. Om verskeie redes is die Teologiese Skool, met sy Letterkundedepartement, in 1905 na Potchefstroom oorgeplaas.
In 1919 is die Letterkundedepartement ter wille van subsidies van die Teologiese Skool geskei en “Het Potchefstroom Universiteitskollege voor Christelike Hooger Onderwijs” (PUK) het tot stand gekom as ’n hoëronderwysinstelling wat onafhanklik van die GKSA was.
In 1921 is die Potchefstroomse Universiteitskollege, sonder sy bekende “vir”, by die Universiteit van Suid-Afrika ingelyf. Na herhaalde pogings het die PUK in 1933 sy titel “vir Christelike Hoër Onderwys” wettiglik teruggekry. In 1951 is die PUK as ’n onafhanklike universiteit, bekend as die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys (PU vir CHO), erken.
Op 5 November 1963 het 468 afgevaardigdes tydens ’n kongres eenparig besluit om ’n Afrikaanse universiteit op te rig. ’n Wet is op 4 Augustus 1965 deur die parlement uitgevaardig om só ’n universiteit in Johannesburg op te rig. Die Randse Afrikaanse Universiteit is in 1967 gestig as ’n Afrikaanstalige universiteit met net meer as 700 geregistreerde studente. Die eerste kampus was in ’n brouery in Braamfontein geleë. Die RAU is amptelik op 24 Februarie 1968 geopen. Die eerste kanselier van die universiteit was dr. Nicolaas Diederichs (destydse Minister van Finansies van Suid-Afrika) en die eerste rektor was prof. Gerrit Viljoen.
Die Pretoria-tak van die Transvaal Universiteitskollege (TUK) was die voorloper van die Universiteit van Pretoria. Hierdie instansie het sy deure in 1908 geopen met ’n personeelkorps van slegs vier professore en drie lektore. Die eerste kampus was in Kya Rosa, ’n huis in die Pretoriase middestad, gevestig waar 32 studente vir die eerste keer ingeskryf het. Die Universiteit van Pretoria het in 1930 universiteitstatus verkry, maar het die bynaam Tuks, wat ’n verkorting van die benaming Transvaal Universiteitskollege (TUK) is, behou.
Die geskiedenis van die Universiteit Stellenbosch (US) strek sover terug as die 17de eeu toe gereelde skoolonderwys in 1685 op die dorp Stellenbosch begin het. Met die stigting van die Teologiese Seminarium van die Nederduits Gereformeerde Kerk in 1859 het hoër onderwys op die dorp wortel geskiet. In Desember 1863 is die grondslag gelê vir die oprigting van die Stellenbosch Gimnasium wat in 1866 gestalte gekry het.
In minder as ʼn dekade na die stigting van die Gimnasium het die sogenaamde Arts Department in 1874 tot stand gekom. Daar was aanvanklik 120 leerlinge en twee professore in onderskeidelik Wiskunde en Natuurkundige Wetenskappe, en Klassieke en Engelse Letterkunde. In 1879 is daar besluit om ʼn behoorlike kollege-gebou op te rig om meer ruimte vir onderrig te skep. Die nuwe gebou is op 6 November 1886 ingewy en in 1887 herdoop na die Victoria Kollege as deel van Koningin Victoria se goue jubileumviering om haar vyftig jaar op die Britse troon te gedenk.
Nadat die Universiteitswet in 1916 deur die destydse Unie-parlement van Suid-Afrika aanvaar is, was die weg oop om ʼn universiteit te stig. Op 2 April 1918 het die Victoria Kollege die Universiteit (van) Stellenbosch geword danksy ʼn skenking van £100 000 deur ʼn plaaslike weldoener, mnr. Jan Marais van Coetzenburg. Sy standbeeld staan vandag op die Rooiplein op die kampuskern, en sy Victoriaanse huis op Coetzenburg is die tuiste van Maties Sport.
Met ’n herkoms wat so ver teruggevoer kan word as 1904, is die Universiteit van die Vrystaat (UV) een van die oudste hoëronderwysinstellings in Suid-Afrika.
Die Grey Kollege-skool in Bloemfontein is op 28 Januarie 1904 formeel geopen, met lesings in Geesteswetenskappe wat in ’n tweevertrekgebou vir ses studente aangebied is. In 1906 is die naam na die Grey Universiteitskollege verander. Slegs vier jaar later is die kollege as ’n amptelike opvoedkundige instelling op die gebied van Kuns en Wetenskap verklaar.
Die instelling het vinnig uitgebrei en in 1950 is sy naam na die Universiteit van die Oranje-Vrystaat verander – wat die destydse die naam van die provinsie weerspieël het – en terselfdertyd het hy status as onafhanklike universiteit verwerf. Die invloei van studente het die totstandkoming van die fakulteite Regsgeleerdheid, Opvoedkunde en Sosiale Wetenskappe genoodsaak (1945), gevolg deur Ekonomiese en Administratiewe Wetenskappe (1954), Landbou (1958), Geneeskunde (1969) en Teologie (1980).
Met die koms van die inligtingsrewolusie het die onderwys- en opleidingslandskap nie net plaaslik nie, maar wêreldwyd drastiese veranderinge ondergaan. Waar hoër onderwys tradisioneel slegs beskore was vir enkele gelukkiges, is daar vandag in die kennisekonomie waarin ons onsself bevind, ʼn groter verwagting by meer mense om toegang tot hoër onderwys te verkry. In Suid-Afrika vertel die statistiek die storie. Van die meer as 500 000 matrikulante wat jaarliks vir die finale skooleksamen inskryf, slaag ongeveer 350 000 en sommiges kwalifiseer dus om verder te studeer aan ʼn tersiêre instelling. Die bestaande openbare hoëronderwysinstellings kan jaarliks slegs ongeveer 150 000 nuwe studente akkommodeer. Dit beteken dat daar elke jaar bykans 200 000 skoolverlaters is wat nie toegang tot hoëronderwysinstellings kry nie, maar wel daarvoor kwalifiseer en moontlik die verwagting koester om toegang te kry.
Die staat is in ʼn stryd gewikkel om so vinnig as moontlik kapasiteit te skep om meer studente te kan akkommodeer. Die uitwerking hiervan is dat daar baie druk op voormalige Afrikaanse instellings is om Engels as voertaal in te stel en die Afrikaanse hoëronderwys-aanbod het gedurende die afgelope 15 jaar dus drasties gekrimp.
Akademia as ʼn inisiatief van die Solidariteit Beweging posisioneer sigself as ʼn privaat verskaffer van hoëronderwyskwalifikasies wat daarop gerig is om mense gekwalifiseerd en diensbaar vir ʼn groeiende ekonomie te maak. Sodoende lewer Akademia ʼn groot bydrae tot die vooruitgang van Suid-Afrika en sy mense.
Akademia is deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoër Onderwys geakkrediteer. Dit is die statutêre akkreditasieliggaam wat alle hoër onderwysprogramme en instellings in Suid-Afrika akkrediteer.
Die hoop vir Akademia
Dit is duidelik dat hierdie vyf bestaande universiteite drie dinge in gemeen het. Al hierdie universiteite het met min studente en min personeel begin; hierdie universiteite het oor lang tydperke tot volwaardige universiteite ontwikkel; en laastens het hierdie universiteite bereidwillige mense, fondse en genade en geloof gehad om die taak deur te voer. Met vandag se situasie in ag genome kan Akademia baie vinniger tot ‘n volwaardige Afrikaanse Harvard omskep word.
“Ons staan op ’n keerpunt en weet nie wat die toekoms ons sal bring nie. Ons hoop die beste. Ons sal onse bes doen om die Inrigting in bloei te hou en voortbou op die fondament wat gelê is.” Akademia – studeer en leer in Afrikaans