Lus en vrede
Met Yoland� Rabe, Denene Erasmus, Hilda van Lill, Janna Austin, Geon Nel, Phillip Botha, Ockert Coetzer, Francois Huyshamen, Jacques Theron en ander
HB Thom-teater, Stellenbosch
2 tot 6 September 2003.
Skreeusnaaks is di� eietydse Afrikaanse verwerking van die klassieke stuk van Aristophanes, gebaseer op die vertaling van JPJ van Rensburg. Marthinus Basson en die studente van die Universiteit van Stellenbosch se Drama-departement blaas nuwe lewe in di� antieke Griekse komedie wat pleit vir die oorwinning van redelikheid en diplomasie oor magslus en geweld.
Moeg vir die ewigdurende oorlogvoering span die vroue van Athene en Sparta saam agter die voorhoede van Lusistrata, wat hulle oortuig om seks as wapen te gebruik teen hul mans se oorlogsywer. Die idee is dat indien hulle hul mans lank genoeg sou weier, laasgenoemde eindelik tot inkeer sal kom onder drif van die lendene en dat hulle in ooreenstemming met hul vroue se voorwaardes hul swaarde sal neerl�.
Aanvanklik is die skoner geslag nie te gretig om die genietinge van die vlees op te offer vir so 'n edele saak nie, maar die vroue is immers in di� verhaal die bewakers van gesonde verstand. Redelikheid se�vier kort voor lank.
Die eerste stap in hulle plan is die besetting van die Akropolis en die oorname van beheer oor die stadstesourie. Geld is immers die wortel van alle kwaad. Gou besef die mans dat die vroue gedugte teenstanders is. Met vuur kom hulle aan om die besetters van die Akropolis "aan die brand te st��k"; met water word hul vlammetjie geblus. Vir die mans is di� pantoffelregering 'n erge vernedering, maar bang blyk hulle nogtans te wees vir hierdie skaamteloosste van alle wesens.
Aristophanes se oorspronklike teks is berug vir sy gewaagde seksuele innuendo. Di� aanpassing van Van Rensburg se vertaling gaan selfs verder, met 'n goeie dosis vulgariteit. Deur die gebruik van limerieke, geskryf deur Mareli Hattingh, en slim woordspelings, maak die verhaal hom gemaklik in Afrikaans tuis. Dalk word daar egter te veel gesteun op dubbelsinnighede om die gehoor te amuseer; tog is die spelers se comic timing die meeste van die tyd heel in die kol.
Yoland� Rabe vertolk die rol van Lusistrata (terloops, nie 'n speling op "lus" nie, maar die korrekte Afrikaanse vorm van "Lysistrata") en heers met outoriteit gemaklik oor die verhoog. Soms jaag sy dalk bietjie deur die dialoog en pla haar deklamerende styl van praat effens. Meer modulasie in die stem sou baie tot 'n andersins goeie vertolking bydra.
Denene Erasmus skitter in die rol van die terterige Kalonike, met haar genotvolle en self-ironiserende spel. Hoewel die meeste van haar dialoog reg aan die begin van die stuk is, is sy byna deurentyd op die verhoog en verbreek sy nie vir 'n oomblik die skyn van die akteur se eenheid met sy karakter nie.
Basson se vermo� om 'n gehoor om sy pinkie te draai is die duidelikste in die laaste verleidingstoneel tussen Muurrine en Kinesias te sien. 'n Gefrustreerde Kinesias keer na 'n lang afwesigheid na vroulief in Athene terug, waar sy soos 'n stiervegter om 'n bul trap. Sy's gewillig om weer die huweliksbed met hom te deel, op een voorwaarde � Die manipulasie van die gehoor is volmaak: ademlose afwagting en skaterlag perfek in pas met die ritme van di� toneel.
Basson speel deurentyd slim met die gehoor; hy hou hulle vasgenael deur die spelers redelik baie lyf te laat wys, sonder om die spanning enigsins te verbreek. Di� taktiek word vir beide komiese effek �n seksuele uittarting gebruik.
Hilda van Lill se Muurrine tref 'n delikate balans tussen jeugdige onskuld en verleidelikheid, terwyl Geon Nel manlief Kinesias se onhoudbare seksuele ontbering en emosionele gekwestheid met humor en vertedering uitbeeld.
Die vertolking van die kleiner rolle be�ndruk ook baie: elke lid van die koor van vroue en mans het as individu 'n eie karakter wat bydra tot die geheel. Die Pro-Boelie-driemanskap Ockert Coetzer, Francois Huyshamen en Jacques Theron sorg vir groot vermaak met hul parodie van die Angola-recce-tipe wat 'n baie herkenbare Suid-Afrikaanse kleur aan die stuk verleen. 'n Hele spektrum van mans- en vrouekarikature kry in die hande van di� span talentvolle spelers op die verhoog lewe.
Lusistrata is 'n betoog vir groter samewerking tussen mans en vroue in politieke besluitneming en keer die stereotipiese vooroordeel dat vroue te emosioneel en onbetroubaar is, terwyl mans rasioneel en pragmaties is, op sy kop. Die adamsgeslag se geneigheid tot irrasionaliteit, hardkoppigheid en lafhartigheid word treffend uitgebeeld.