You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 8 » Tegnieke in geskrewe tekste om spesifieke effekte te verkry
TEGNIEKE IN GESKREWE TEKSTE OM SPESIFIEKE EFFEKTE TE VERKRYAktiwiteit 1Om tegnieke te ontleed wat in geskrewe tekste gebruik word om ’n spesifieke effek te bereikKyk na die Leipoldt-gedig , Op my ou Ramkietjie.1. Aan die einde van strofe 2 lees ons dat die verteller/musiekmaker sê die mense beskou hom as “halfpad mal”. Is daar enige gedeeltes in die gedig wat vir ons ’n aanduiding gee of die mense reg of verkeerd is? Haal hulle aan.2. Wat bedoel die verteller met “as die skemer my wang soen” in strofe 3?3. Wat sê die woorde “soos ferweel” van sy ervaring van die buitelug?4. Watter soort ATMOSFEER word in die gedig opgeroep?5. Watter MIDDELE het die digter gebruik om dié atmosfeer te skep?6. Hierdie gedig is reeds lank gelede getoonset (van musiek voorsien) en is een van die bekendste Afrikaanse gedigte wat gereeld deur ernstiger kunstenaars gesing word. Probeer vasstel waarin die SANGERIGHEID van die gedig lê. 7. Die laaste strofe is ’n presiese herhaling van die eerste. Ons sê dit gee aan die gedig ’n “SIKLIESE GANG” (siklus = sirkel); dit rond die gedig af. Watter ander bydrae lewer die slotstrofe tot die geheel van die gedig (die inhoud, die atmosfeer, die boodskap, ens.)?8. Wat beteken “kordaat” in strofe 4?9. Haal woorde uit die gedig aan wat aandui hoe die verteller oor sy eie musiek voel. Kyk nou na die Opperman-gedig (teks D).1. Wie is aan die woord in die gedig?2. Hoe weet jy dit? (Motiveer jou antwoord uit die gedig.)3. Hoe noem ons dié soort beeldspraak (waar ’n “lewelose” ding byna “menslike” eienskappe kry, en bv. kan praat)?4. Waarom maak die digter van hierdie tegniek gebruik in die gedig?5. Verduidelik wat reël 1 beteken.6. Wat probeer die verteller by ons tuisbring wanneer hy verwys na “die sterre, wolke, kolle van die son”?7. Wat is die “vogte van die aarde”?8. Wat is “harpuis”?9. Dink jy hierdie beeld is toepaslik in die gedig? Motiveer jou antwoord. (Vind uit wat die doel van harpuis is by ’n boom.)10. Wat gebeur op die ou end met hierdie denneboom, volgens dié gedig?11. Is dit ’n waardige of vernederende einde vir die boom? Verduidelik jou antwoord uit die gegewens wat in die gedig voorkom.12. Wat, dink jy, probeer die digter by die leser tuisbring met hierdie gedig?Table 1
Aktiwiteit 2Om begrip te toon van informatiewe teksteKyk na teks E (oor T.O. Honiball).Die doel van hierdie teks is om inligting te gee, m.a.w. dit is ’n informatiewe teks.Identifiseer die hoofgedagtes en skryf hulle puntsgewys, maar in volsinne, neer. Daar moet nie meer as ses kort sinne wees nie.Table 2
Aktiwiteit 3Om begrip te toon van ’n teks en om tegnieke te ontleed wat in geskrewe tekste gebruik word om ’n spesifieke effek te bereik Volgens die Letterkundige Sakwoordeboek is ’n essay “’n korter prosageskrif waarin ’n literêre, godsdienstige, estetiese, politieke of sosiale probleem op persoonlike en pittige wyse behandel word.”By “Skets” lees ons: “’n kort prosastuk wat van ’n staties-beskrywende aard is (’n persoon, toneel of situasie) en waarin ontwikkeling nie ter sake is nie.”Dit beteken dat ’n essay/skets ’n kort stukkie prosa is, maar nie ’n storie vertel nie. Belangrik by ’n essay/skets is die knap en fyn taalgebruik vir die oordra van gewaarwording/effek. Sommige sketse/essays is byna in dieselfde sterk beeldende taal as ’n gedig geskryf, dus baie “mooier” (meer poëties) as wat ’n mens normaalweg sal skrywe. Enkele voorbeelde uit die fragment is die volgende:Jy skil die vlamrooi hout in papierdun stroke af Jy saag ritmies al op die merklyn langs, vorentoe en terug, vorentoe en terug. ... terwyl die soetbruin saagsels inreën na jou toe, en wegreën, en inreën na jou toe, en weg.1. Skryf hierdie drie sinne in gewone Afrikaans oor.2. In hierdie gedeelte uit die langer skets beskryf die skrywer hoe om ’n stoel te maak.2.1 Skryf die dele neer waarin hy beskryf hoe jy ’n stoel maak.2.2 Verander nou hierdie sinne in instruksies soos wat jy vir iemand sal verduidelik hoe om ’n stoel te maak.2.3 Deur gebruik te maak van een of twee voorbeelde uit 2.1 en 2.2, dui aan hoe die taal van die skets meer poëties is as die taal waarin jy instruksies gee. Table 3
Aktiwiteit 4Om ’n verskeidenheid feitelike skriftelike en multimodale tekste vir verskeie doeleindes te lewerJy ontwerp ’n musiekinstrument deur van weggooigoed of onkonvensionele materiaal gebruik te maak.1. Verduidelik stap vir stap hoe jy die instrument gemaak het (skryf dit neer).2. Teken die ontwerp daarvan (om die tegniese aspekte uiteen te sit).3. Maak ’n pamflet met relevante maar bondige bewoording waarin jy die nuwe instrument bekendstel en adverteer.HIERDIE OEFENING MOET OP APARTE VELLE GEDOEN WORD EN DAN INGEVOEG WORD. DIT KAN VIR JOU PORTEFEULJE GEBRUIK WORD.Table 4
Aktiwiteit 5Om basiese vaardighede in spesifieke skryftegnieke gepas vir ’n tekssoort te toonSkryf ’n kort gediggie oor jou nuwe instrument. Probeer om eenvoudige beeldspraak te gebruik.Table 5
Aktiwiteit 6Om taal te gebruik om te ondersoek, inligting te verwerk en kreatief te dinkNavorsingsprojek Werk in groepe aan die volgende projek:Uit die leesstukke in hierdie module is dit duidelik dat ’n mens met redelik min moeite tog die omgewing kan help koester en bewaar eerder as om net nog afval en rommel by te voeg. Ons het gelees dat jy selfs kuns kan skep uit afval en rommel.1. Gaan bepaal in jou omgewing watter probleem daar bestaan met afval en rommel wat mense soms skep.2. Beplan saam in die groep wat gedoen kan word dat hierdie een produk nie meer ’n probleem is nie. Gaan besluit saam oor ’n oplossing, iets waarvoor hierdie produk gebruik kan word sodat dit op ’n ander manier tot sy reg kan kom (die studente van die Ruth Prowse Kollege het bv. papier herwin en daarvan kunswerke gemaak).3. Beplan hoe jy hierdie oplossing gaan gebruik om werk vir mense te skep. Skryf jou konsepweergawe neer. 4. Op die ou end moet jy die produk bemark. Dit beteken dat jy mense moet gaan oortuig om die produk te koop. Daarvoor moet jy met iemand by ’n afsetpunt gaan gesels. Skryf kort aantekeninge neer ter voorbereiding (bv. wat jy die persoon gaan vra).Table 6
Aktiwiteit 7Om ’n verbeeldingsteks te skryfSkryf ’n brief waarin jy ’n afspraak met die betrokke amptenaar maak om hom/haar te spreek oor die bemarking.Table 7
Aktiwiteit 8Om idees en gevoelens op ’n kreatiewe en ekspressiewe manier te gebruik en om ’n verskeidenheid multimodale tekste te gebruik1. Rolspeel die onderhoud met die amptenaar.2. Stel ’n plakkaat saam waarin jy jou produk adverteer.DIE BRIEF KAN VIR JOU PORTEFEULJE GEBRUIK WORD EN DIE PLAKKAAT KAN DIE KLASKAMER VERSIER.Table 8
4.1 ’n verbeeldingsteks skryf;
4.4 taal gebruik om te ondersoek.
MemorandumAKTIWITEIT 11. Teks Ca) Eie insigte – aanhalings moet hul interpretasie staaf. b) As die skemer hom omvou. c) Hy vind dit aangenaam en koesterend. d) Enige aanvaarbare antwoord, bv. Speels, rustig, ens. e) Rym, herhalende patrone, ritme, sangerigheid f) Kyk f) g) Die boodskap is dat dit so sal voortduur; slepende gang. h) Braaf, toegewyd, vreesloos, ongestoord i) “in my skik”2. Teks Da) die denneboom b) Ek ... word ... opgesaag c) Personifikasie d) Dit gee aan die boom menslike eienskappe soos gevoelens van vernedering, sodat die leser met die boom kan identifiseer en bv. simpatie hê. e) Die boom moes staande bly teen die aanslag van die wind. f) Die boom is deel van die natuur (dus, deel van die totale skepping). g) Water (in die grond, maar ook dou, wolke, mis, ens.) h) Dit is ‘n taai gom wat uit die bas loop. i) Ja, dit is. Harpuis verskyn by ‘n wond aan die boom – dit vorm ‘n beskermende laag. Die implikasie is dat die boom uiteindelik uitgelewer is aan die mens wat hom vernietig vir sy eie gewin. Hy kan staande bly teen die elemente en homself met harpuis beskerm, maar uiteindelik moet hy swig teen die mens. j) Die boom word opgesaag sodat die hout gebruik kan word vir tamatiekissies. k) Dit is vernederend. Eie verduideliking. l) Hy lewer kommentaar op die mens se vernietiging van die natuur ter wille van homself (finansiële gewin?).AKTIWITEIT 21. Hoofgedagtes: Eie woordeToe Honiball was knap met die maak van miniatuurvoorwerpe. Toe hy in Bellville gewoon het, het hy ‘n windpomp genaamd Poegaai gemaak wat nog steeds daar staan Mnr. Krumm, wat later daar gaan woon het, wil erkenning gee aan Honiball. Fred Mouton, het Honiball ook goed geken en onthou wat hy alles gemaak het. Toe Honiball Valsbaai toe getrek het, het hy sy stokperdjie bly bedryf. Dit is vandag Africana. Honiball het ook tuis rolprente vervaardig. Hy was ‘n interessante mens met ‘n fyn humorsin.AKTIWITEIT 31. Eie sinne2. a) en b) – eie keuse uit stuk en eie sinne (instruksies) in feitelike taal – nie poëties.AKTIWITEIT 4 Eie aanbieding. Duidelike aanwysings is belangrik.AKTIWITEIT 5 Eie gediggie: rym, beeldspraak ens. Noodsaaklik om aan te dui dat leerder weet wat die verskil tussen ‘n gedig en gewone prosa is.AKTIWITEIT 6 NavorsingsprojekAKTIWITEIT 7 Vorm van brief – amptelik – bondig en duidelik. Geen oorbodige inligting nie. Toon: saaklik.AKTIWITEIT 8 Eie rolspel en plakkaat.
« Previous module in collection Verkryging van inligting uit 'n wye verskeidenheid bronne
Next module in collection » Om met taal te werk
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 26, 2009 6:07 am -0500. Add to a lens