Dr MJ du Plessis Gereformeerde Kerk Bellville Datum: 11 Desember 2005 (aand)
Sing vooraf: 107:2, 4
Lofpsalm 68:1, 2
Psalm 84:3, 4
Skriflesing: 1 Korintiërs 11
Teks: 1 Korintiërs 11:23-26: Kategismus Sondag 28
Want ek het van die Here ontvang wat ek ook aan julle oorgelewer het, dat die Here Jesus in die nag waarin Hy verraai is, brood geneem het; en nadat Hy gedank het, het Hy dit gebreek en gesê: Neem, eet; dit is my liggaam wat vir julle gebreek word; doen dit tot my gedagtenis. Net so ook die beker ná die ete, met die woorde: Hierdie beker is die nuwe testament in my bloed; doen dit, so dikwels as julle daaruit drink, tot my gedagtenis. Want so dikwels as julle hierdie brood eet en hierdie beker drink, verkondig julle die dood van die Here totdat Hy kom. (1 Korintiërs 11:23-26 AFR53)
Daar is mense wat baie keer sekere gebruike wat die kerk het, afmaak as tradisie. So asof tradisie geen staanplek in ons lewe moet hê nie.
Daar is mense wat glo dat tradisie in die plek van vooruitgang staan.
Maar tog is dit so dat daar 'n geloofstradisie is waaraan ons moet vashou.
Die geloofstradisie verskil van ons volkstradisie daarin dat volkstradisie ontstaan het uit ons gebruike of gewoontes, terwyl geloofstradisie gevestig is in God se Woord.
Ons gee vanaand aan ons tradisie rondom Nagmaalsviering aandag:
1. Die Nagmaal as tradisie
2. Die wyse van Nagmaalsviering
3. Die beker tydens die Nagmaal
Een van die tradisies of oorleweringe wat ons op God se bevel onderhou, is die viering van die Nagmaal.
Daarom sê Paulus dat hy dit wat hy van die Here ontvang het, aan die gelowiges oorgelewer het.
Hierdie oorlewering is nie maar net bedoel om van kennis te neem nie.
Hy sê juis dat die Here 'n paar bevele gegee het wat voortaan in hierdie sakrament gehandhaaf moet word.
Die Here gee verskillende opdragte:
Die een opdrag van die Here is dat gelowiges hulleself moet beproef voordat hulle Nagmaal gebruik.
Die ander bevel is dat hulle dit moet aanhou vier totdat die Here kom, want dit is hoe Hy sy dood en opstanding wil laat verkondig totdat Hy weer kom.
Verder beveel die Here dat die brood gebreek moet word en dat almal uit die beker moet drink, as tekens tot sy gedagtenis.
Die Nagmaal het 'n baie lang geskiedenis.
In die Ou Testament word die instelling van die Paasmaaltyd verhaal.
Dit word duidelik gestel dat dit 'n gebod is wat God ingestel het, en wat onderhou moet word.
Jesus Christus het Self ook hierdie gebod onderhou. Dit was dan ook by die laaste Pasga wat Hy gevier het voor sy kruisiging, dat Jesus die eerste Nagmaal ingestel het, waarvan Paulus hier skryf.
Die volgende afleidings word uit die Skrif gemaak (Eksodus 12; Eksodus 34; Levitikus 23; Numeri 9 & 18; Deuteronomium 16; Josua 5; 2 Konings 23 (2 Kronieke 35); Esra 6):
Die Pasga was bedoel om die verlossing wat God vir sy volk uit Egipte bewerk het, te herdenk.
Elke nuwe geslag moes ook in die onderhouding daarvan opgeskerp word.
Verder was dit ook bedoel as 'n boodskap wat deur die geslagte voortgedra moes word om die genade van God aan elke opkomende geslag te leer.
Dit is ongetwyfeld so dat die Pasga ook 'n element van berou en bekering bevat het – gesien in die lig daarvan dat Pasga gestel was as teenvoeter teen die afgodsdienste op die hoogtes, tydens godsdienstige hervormings.
Die verkondiging van die verlossing deur God, die boodskap van sy genade, gepaardgaande met berou en bekering by die mens, was dus eie aan die Pasga.
Hierdie sake het die Here ook in die Nagmaal sentraal gestel.
Daaroor bestaan daar geen twyfel nie, want dit word duidelik in ons Belydenisskrifte en die Nagmaalsformulier toegelig.
Daar is egter nog 'n ander aspek wat van groot belang was by die Pasga:
Dit het naamlik 'n verbondskarakter gedra, en as sodanig was dit 'n sigbare uitbeelding van die gemeenskap tussen God en sy verbondsvolk, asook tussen die verbondsvolk onderling.
Hierdie besondere betekenis van die Pasga is uitgebeeld in die wyse waarop dit gevier is.
Die wyse waarop die Pasga gevier is, was dié van 'n maaltyd. Die feit dat dit by wyse van 'n maaltyd gevier is, was vir die Jode nie sonder betekenis nie:
By die Jode was die maaltyd die geleentheid waarby gesinseenheid sigbaar beleef is.
Die feit dat die Pasga as maaltyd gevier is, het dus vir die Jode die betekenis van eenheid of gemeenskap gedra – gemeenskap tussen God en sy volk, en gemeenskap tussen die Pasgagangers onderling.
By die instelling van die Nagmaal het die Here Jesus by die maaltyd-karakter van die Pasga aangesluit, want Hy gee opdrag aan sy dissipels (Lukas 22:12) om vir die Pasga die maaltyd te gaan voorberei.
Wesentlik aan die Nagmaal is dus die feit dat dit as 'n maaltyd onderhou word – as 'n sigbare simbool van 'n verbondseenheid tussen God en die Nagmaalgangers, en die Nagmaalgangers onderling.
Die feit dat die Here die Nagmaal in die vorm van 'n maaltyd ingestel het, het ook 'n invloed gehad op die vorm waarin die tekens (brood en wyn) aangebied word.
In aansluiting by die Pasga het die Here Jesus by die Nagmaalsmaaltyd die brood gebreek en uitgedeel, en die beker aangegee om daaruit te drink (Matteus 26:26, 27; Markus 14:22, 23; Lukas 22:19, 20).
Dit was in die destydse Joodse samelewing die normale manier van doen by 'n gesinsmaaltyd.
Al vier die berigte oor die instelling van die Nagmaal lê klem op Jesus se neem van die brood en die breek daarvan. Al die berigte is eenstemmig dat die Nagmaal met lof of danksegging ingestel is.
Terwyl daar deesdae (na aanleiding van die Vigskwessie) baie keer gevra word hoe mens nou moet maak met die beker by die Nagmaal, moet ons gaan kyk wat die Here presies hieroor sê.
By die instelling van die Nagmaal gee die Here Jesus uitdruklik opdrag aan sy dissipels om almal uit die beker te drink. Dit blyk uit al vier die instellingsberigte van die Nagmaal.
Dit is baie belangrik om daarop te let dat die enkelvoud konsekwent gebruik word – natuurlik om in die eerste plek daarmee te verwys na Jesus (se bloed) wat as Enkeling gely en gesterf het, en versoening bewerk het.
In 1 Korintiërs 10:16 word die woord "beker" twee maal deur Paulus in die gedeelte gebruik.
Die eerste keer word dit "die beker van danksegging wat ons met danksegging seen" (1933/53 AV) of "beker waarvoor ons God dank" (1983 AV) genoem (v. 16).
Daarna word verwys na die "beker van die Here" teenoor "die beker van die duiwels" (v. 21).
In die eerste geval word die beker met wyn tydens die Nagmaal bedoel, en in die tweede geval die totale verlossingswerk van Jesus Christus soos dit in die beker met wyn vervat (gesimboliseer) word.
Dit is dus duidelik dat die beker self die simboliese betekenis van gemeenskap dra.
Eerstens dui dit, soos die wyn, op gemeenskap met die gekruisigde Jesus Christus.
In 1 Korintiërs 10:16 word ons deur die apostel Paulus daarop gewys dat "die beker van danksegging" die gemeenskap met die bloed van Christus is.
In vers 21 gaan hy voort:
Julle kan nie die beker van die Here drink en ook die beker van die duiwels nie. Julle kan nie deel hê aan die tafel van die Here en ook aan die tafel van die duiwels nie.
Hieruit blyk dit duidelik dat die drink uit die beker die teken van gemeenskapsbeoefening is.
In 1 Korintiërs 11:25 word dit so gestel: Hierdie beker is die nuwe verbond in my bloed.
Die beker is nie alleen teken van gemeenskap met Christus nie, maar ook van gemeenskap met mekaar.
Dit word bevestig deur wat die apostel Paulus in 1 Korintiërs 11:17-34 skrywe: Die viering van die Nagmaal is juis die aanduiding van die eenheid van die gelowiges!
Die doel van die Nagmaal is dus ook om ons voortdurend te versterk in ons geloof.
Dit leer ons dat ons toekoms geleë is in die heil van God se versorging.
Uit al hierdie dinge is dit duidelik dat die Nagmaal ons voorberei op die wederkoms van die Here, wanneer daar 'n volmaakte omgang tussen die uitverkorenes met God en met mekaar sal wees.
Daarom is daar die spesifieke verwysing by dat Jesus sê: Totdat Ek kom . . .
Terwyl ons nou onlangs weer Nagmaal gevier het, moet ons opnuut aandag gee aan die gesindheid waarmee ons dit gedoen het, en watter uitwerking dit op ons geloof het:
Ons moet 'n werklike verlange ervaar na die koms van God se koninkryk.
En as ons elke element van die Nagmaal gebruik het soos die Here dit ingestel het, dan dink ons daaraan hoe dit ons leer dat daar 'n band van ewige gemeenskap is tussen God en ons, en ook tussen ons onderling.
Kom ons kyk saam wat in ons Belydenis hieroor geskryf is in die Heidelbergse Kategismus Sondag 28:
Antwoord: Dit beteken nie slegs om met 'n gelowige hart die hele lyding en sterwe van Christus aan te neem en daardeur vergewing van sondes en die ewige lewe te verkry nie (a). Dit beteken boonop om deur die Heilige Gees, wat tegelyk in Christus en in ons woon, al hoe meer so met sy geseënde liggaam verenig te word (b), dat ons vlees van sy vlees en been van sy gebeente is (c); al is Christus nou in die hemel (d) en ons op die aarde. Dit wil sê dat ons deur een Gees – soos die ledemate van die liggaam deur een siel – ewig lewe en geregeer word (e).