2018 Hayfees: plek, verhaal, taal en veerkragtigheid | LitNet
Hans Pienaar Feeste 2018-05-30
In 1971 het 'n jong onderwyser in die reën by 'n televisiemas naby Aberyswyth in Wallis opgeklim om homself daaraan vas te maak. 'n Jong meisie het hom dopgehou, en agterna die verhale gehoor van padtekens wat vernietig is, hofsake wat ontwrig is en selfs bomme wat in leë karavane geplant is …
Nie almal waar nie, en vir Eluned Gramich was dit net stories oor die stryd om Wallies te bevorder, selfs toe die Britse regering die betogers gelyk gee en padtekens in Wallies aanbring, amptelike dokumente in Wallies opstel en Walliese programme op ander tye as vyfuur soggens uitsaai. Haar pa was per slot van rekening Duits, en sy het Engels grootgeword.
Dis eers na vele omswerwinge, in plekke so ver as Japan, dat sy ontdek wat die verhale vir haar beteken het. Wallis was die enigste plek waar sy tuis kon voel, al is haar Wallies nie goed genoeg om meer as 'n opstel hier en daar in haar moeder se taal te kan skryf nie.
Tyler Keevill het in Kanada grootgeword, maar eers begin skryf toe hy met 'n vrou trou wat hul kinders Wallies leer. Die taalstryd het hom 'n platform gegee om die dinge te sê wat hy wil sê. Soos Gramich is hy nou vuur en vlam om Wallies te bevorder.
Eluned Gramich en Tyler Keevil in gesprek met Dylan Moore
Gramich en Keevil het albei novelles oor hul wedervaringe geskryf wat opgeneem is in 'n boek as deel van 'n reeks bedoel om 'n stem te gee aan die verskillende streke van Brittanje. In 'n praatjie by die Hayfees het hulle gesels oor Wallies en wat die stryd om die taal te laat oorleef vir hulle persoonlik beteken.
Wanneer Gramich praat, dink mense sy is Engels, tot hulle haar vra wat haar naam is. Dan weet hulle dadelik sy is Wallies, aksent of nie. Vir Keevill geld 'n soort teenoorgestelde: wanneer hy eendag 70 is, sal mense steeds dink hy is nie Wallies nie, al hoop hy hy het dan al genoeg Wallies bemeester om met sy kinders te kan praat op dieselfde manier as wat hul ma met hulle praat.
Gramich skryf gevoelvol oor haar jong karakter, hoe sy 'n giervalk sien op die oomblik dat die jong betoger haar van die TV-mas af roep. Die woorde vir die "sky creature" in ander tale kom by haar op, en sy kry 'n epifanie oor elke mens wat sy of haar eie woorde vir dinge het, al is hulle so gemeenskaplik soos 'n "kite", iets wat ook aan 'n lyntjie aan die grond vas is.
Die kompleksiteite en subtiliteite van identiteit het sterk na vore gekom in hul praatjies en voorlesings. Albei se uittreksels eindig met die onkenbare … Gramich se karakter skree vir die onderwyser: "Ek kan jou nie verstaan nie!", en Keevill se laaste woord was "unfathomable".
In identiteitpolitiek word die fout dikwels gemaak dat identiteit iets maklik identifiseerbaar is, 'n geredelike simbool wat jy maar net hoef te hys soos 'n vlag. In Suid-Afrika doen organisasies soos AfriForum in die oë van baie enorme skade aan Afrikaans aan deur die taal 'n simbool te maak en dit dan vir hulself toe te eien.
Gramich en Keevill, daarenteen, wys dat identiteit op sy beste net as 'n vloeiende, konstant veranderende wisselvorm geldig is. Taal self is die draer van verskil eerder as ooreenkoms, en skryf is die enigste proses wat dit werklik vas kan vang – vir die vlietende oomblik dat die leser hom of haar daaraan wy.
Beide Gramich en Keevill het 'n probleem met hul uitgewer se beskrywing van Wallis as 'n "streek". "Almal weet dis 'n nasie," het Gramich gesê, gevolg deur applous deur die klein gehoor. Daar is nog veel om te doen: uitgewers en lesers dink nie Wallis het dieselfde kasjet as byvoorbeeld Ierland nie.
Maar nes jy dink hulle klink nou te nasionalisties, beroep hulle hul op die aandrang op groter diversiteit deur identiteitsaktiviste. Veel is reeds vermag om meer vroue, mense van ander kleure en ander kulture in die hoofstroom te kry. Dis 'n kontradiksie, sê Gramich, om nie ewe sterk klem op tale te plaas in die soeke om verskille te akkommodeer nie.