Die Balfour-verklaring en die waarheid van die wet van onbedoelde gevolgeDr. Leopold Scholtz. Foto: Reint Dykema. Verlede week op 2 November, om presies te wees – net mooi ’n eeu gelede dat ’n kort brief van die Britse minister van buitelandse sake, lord Balfour, aan die Joodse bankier lord Rothschild, ’n knuppel in die hoenderhok gegooi het. Dit het bygedra tot die skep van ’n kruitvat in die Midde-Ooste wat selfs nou nog gereeld ontplof. Die brief het gelui: Dear Lord Rothschild, I have much pleasure in conveying to you on behalf of His Majesty’s Government, the following declaration of sympathy with Jewish Zionist aspirations which has been submitted to, and approved by, the Cabinet. His Majesty’s Government view with favour the establishment in Palestine of a national home for the Jewish people, and will use their best endeavors to facilitate the achievement of this object, it being clearly understood that nothing shall be done which may prejudice the civil and religious rights of existing non-Jewish communities in Palestine or the rights and political status enjoyed by Jews in any other country. I should be grateful if you would bring this declaration to the knowledge of the Zionist Federation. Dit is sedertdien in Israel en in Joodse kringe wêreldwyd tereg beskou as die dokument wat die stigting van die staat Israel in 1948 moontlik gemaak het. Kragtens dié beleid het die Britte, mandaathouers oor Palestina, beduidende Joodse immigrasie na die gebied toegelaat, wat uiteindelik demografiese feite op voetsoolvlak geskep het. Balfour het geen idealistiese motief gehad nie. Hy was ’n klipharde realis wat Britse geopolitieke belange wou dien. Die historiese konteks was belangrik. Brittanje was destyds gewikkel in ’n oorlog met Turkye, wat Palestina oorheers het. Om die Turke te verdryf het die Britte bondgenote nodig gehad, en dus het hulle ’n tipiese tweegatjakkals-taktiek gevolg. Enersyds het twee Britse en Franse diplomate, Mark Sykes en Georges Picot, in Mei 1916 ooreengekom om die Midde-Ooste ná die Eerste Wêreldoorlog tussen die twee lande te verdeel. Deur middel van die militêr briljante, maar polities naïewe kol. Thomas Lawrence (“Lawrence of Arabia”) se rol het die Britte en Franse die steun van die Arabiese stamme met vae beloftes oor vryheid van die Turke verkry. Die internasionale Joodse steun was belangrik vir die behoud van die Britse invloed in Palestina en die streek rondom die strategies belangrike Suez-kanaal. Tipies van die Europese diplomasie van die tyd, was die idee om skimpe te gooi en toespelings te maak, maar geen afdwingbare beloftes nie. Let byvoorbeeld op Balfour se gebruik van die vae begrip “national home”, wat nie dieselfde status as “staat” het nie. Dié dubbelhartigheid het sowel die Britte as die Franse in staat gestel om hul oorheersing van die Midde-Ooste tot ná die Tweede Wêreldoorlog voort te sit. Dié oorlog het sake egter in ’n stroomversnelling laat beland. Albei lande het die steun van onderhorige volke – van Indië tot Palestina – nodig gehad teen die Duitsers en Japannese. Dit het eersgenoemdes se nasionalisme en sug na nasionale vryheid dramaties laat toeneem. In Indië het die Britte die skrif aan die muur gesien en hulle in 1947 aan dié subkontinent onttrek. In Israel het tienduisende Joodse vlugtelinge aangekom en die nasionalistiese gevoelens van die Arabiese meerderheid aangejaag. Albei groepe het op grond van die Britte se tweegatjakkalsbenadering gemeen dat dié agter húlle staan. Inderwaarheid wou die Britte nie hul vingers verder verbrand aan ’n situasie wat, mede deur hul eie toedoen, onbeheerbaar aan die word was nie. Die Jode, wat pas ’n geskatte ses miljoen geloofsgenote in die Nazi’s se uitwissingskampe verloor het, was deur hul ervarings getraumatiseer en het gesweer dat só iets nooit weer sou gebeur nie. Die enigste manier om dit te voorkom, was ’n Joodse staat in Israel. En aangesien die Jode eeue lank ’n eie staat daar had, was dit húl eiendom. Die Arabiese nasionaliste het dit beskou as etniese suiwering. Hulle en hul voorouers het immers byna 2 000 jaar daar gewoon sedert die Romeine die Jode weggevoer en oor die bekende aarde versprei het. Dit was húl eiendom, het hulle gevoel. Só het die Sykes-Picot-verdrag en die Balfour-verklaring soos so dikwels in die geskiedenis die waarheid van die Wet van Onbedoelde Gevolge bewys. Oneerlikheid hou nie die langste nie. Die geskiedenis is bekend. Die Jode het in 1948 daarin geslaag om ’n staat in die grootste deel van Palestina uit te roep, maar in die proses het hulle honderdduisende Arabiere van huis en haard verjaag. Dit is iets wat groot haat en bitterheid veroorsaak het. Dit was deels die aanleiding vir verskeie oorloë tussen Israel en sy buurstate. ’n Mens moet natuurlik genuanseerd na die saak kyk en jou nie deur propaganda, van welke kant ook, laat verlei nie. Enersyds is dit moeilik om sonder simpatie te wees vir die Jode, wat eeue lank met Pase die versugting “volgende jaar in Jerusalem!” gehad het. Terselfdertyd is die Arabiere se regte, wat hulle in byna 2 000 jaar gevestig het, ontken. Dit was ’n nulsom-spel, ’n situasie waar geen werklike kompromis moontlik was nie. Selfs vandag nog wil die Israeliese regering van premier Binyamin Netanyahu niks van ’n Palestynse staat weet nie, terwyl verreweg die meeste Arabiere steeds uit is op ’n vernietiging van Israel. Dit het in ’n stadium, so 20 jaar gelede, gelyk of ’n oplossing gevind kon word. In onderhandelings tussen die destydse premier, Yitshak Rabin, en die Palestynse leier, Jasser Arafat, is ’n Palestynse staat op die Westeroewer van die Jordaan en die Gasastrook in die vooruitsig gestel, in ruil vir die Palestynse erkenning van Israel se bestaansreg. Maar ’n Joodse fanatikus het Rabin vermoor. En Arafat het kleinkoppie getrek. Op dié manier is die situasie as ’t ware bevries. Die Israeli’s glo hul voortbestaan kan slegs gewaarborg word deur die Palestyne onder te hou; laasgenoemdes wil steeds niks weet van Israel se reg om te bestaan nie. Dis basies ’n onoplosbare situasie. En daarin het die Britse en Franse verraad, soos gemanifesteer in die Sykes-Picot-verdrag en die Balfour-Verklaring, ’n beduidende rol gespeel.