Europa na die weense kongres - Wikipedia
Europa na die weense kongres
Europa kon weer asemhaal. Drie-en-twintig jaar van byna aanhoudende oorlog was verby. Die laaste vyftien jaar was die tyd van Napoleon, maar op 6 April 1814 het Napoleon geabdikeer en is hy met 'n klein gevolg na die eiland Elba verban Ingevolge die laaste bepaling van die Eerste Vredesooreenkoms van Parys (30 Mei 1814) moes die oorwin­naars -Pruise, Oostenryk, Rusland, Brittanje, Beiere en Wurtemberg -in Wenen 'n kongres hou om die betrekkinge in die hele Europa opnuut te reël. Die hoofdoel van die kon­gres was om in Europa 'n magsewewig te skep wat moes ver­hinder dat een land die beheer oor die grootste deel van die vasteland kon kry, soos Frankryk dit onder Napoleon gedoen het. ' n Tweede les is ook uit die verlede geleer: die Duitse vorste wou die versplintering van Duitsland in talle klein staatjies -iets wat dinge vir Napoleon baie verge­maklik het, beëindig. Hulle wou 'n Duitse Bond stig waarin al die kleiner Duitse state saamgevat sou wees.
1 Die kongres
2 'n Nuwe revolusie
10 Die Ottomaanse ryk (Turkye)
11 Die Weense kongres en ons geskiedenis
Op 18 September 1814 het die Kongres geopen. Frankryk, wat intussen 'n nuwe koning, t.w. Lodewyk XVIll uit die Huis van Bourbon, gekry het, is ook toegelaat om deel te neem en is deur die uitgeslape Talleyrand verteenwoordig. Hy het met groot sukses vir die belange van sy land geveg. Die man wat egter veral sy stempel op die Kongres afgedruk het, was die verteen­woordiger van Oostenryk, prins Metternich. So belangrik was sy rol by die Kongres, en ook in die jare daarna tot 1848, dat die tyd dikwels "Metternich se Europa" genoem word.
'n Paar honderd diplomate, asook die vorste van Pruise, Rusland, Beiere en Wurtemberg, het na die Oostenrykse hoof­stad gekom vir die Kongres. Seide in die geskiedenis van Europa het soveel vorste saam vergader.
Die grootste probleem was om te besluit hoe die grense van die land~ van Europa getrek moes word. Talleyrand het goed die kuns verstaan om die meningsverskille van die oorwinnaars vir sy doel uit te buit, maar 0<1 die kortstondige terugkeer van Napoleon en Frankryk se finale nederlaag by Waterloo, het die Kongres 'n fermer houding teenoor Frankryk ingeneem. Die uiteinde was dat Frankryk se grense teruggeplaas is na die van 1790. Frankryk is ook omring met buffersstate wat Franse invalsplanne moes ontmoedig. So is België by. van Oostenryk weggeneem en met die Verenigde Provinsies van Noord-Neder­land verenig om Nederland sterker te maak. Lombardye en Venesië het na Oostenryk gegaan en Pruise is versterk deurdat 'n deel van die Rynland by sy gebied gevoeg is.
Die Weense Kongres het egter veel meer gedoen as om net nuwe grense te bepaal. Die groot moondhede het beset dat hulle Napoleon slegs deur samewerking verslaan het. Voortgesette samewerking in vredestyd sou dus kon help om toekomstige oorloë te voorkom. Daarom is die Viervoudige Verbond tussen Oostenryk, Rusland, Pruise en Brittanje in die lewe geroep. Die oogmerk was dat verteenwoordigers van hierdie lande gereeld moes byeenkom om die probleme van Europa te bespreek en op te los. Hierdie Verbond het egter nie veel 'kans op welslae gehad nie, omdat die belange van die verskillende Europese lande gedurig gebots het en hulle seide kon saamstem oor om­strede kwessies. Ook het die stigting van die Heilige Alliansie, wat veral deur Rusland gebruik is om sy belange te bevorder, die Viervoudige Verbond ondermyn, en teen 1823 was die Vier­voudige Verbond prakties gesproke reeds dood.
'n Werklike magsbalans is dus nie in Wenen geskep nie. Die deelnemers aan die Kongres het die belange van die vorstehuise verteenwoordig en nie die van die volkere nie. Dit is wei waar dat daar vir verskeie dekades na die Kongres geen groot Europese oorlog was nie, maar die kongresbesluite het toestande geskep wat later tot oorloe en opstande sou lei.
In 1830 het die Franse weer in opstand gekom, en Karel X moes vlug. Hy is vervang deur Lodewyk Philippus, wie se regering net so onbevredigend was. In 1848 het nog 'n revolusie uitgebreek wat gelei het tot die Tweede Republiek met Napoleon se neef Lodewyk Napoleon as president. Hy het in 1852 die Tweede Keiserryk uitgeroep.
Die herstel van die Huis van Bourbon op die Franse troon was nie geslaag nie. Omdat hulle terug­gekeer het met die steun van Frankryk se vyande, is hul naam aan die skande van die nederlaag gekoppel. Die Franse sou ook geen terugkeer na die absolute orde duld nie. Lodewyk XVIIl het hiermee rekening gehou, maar sy broer en opvolger, Karel X, het die volk se wense verontagsaam.
Metternich het Italië 'n "geografiese uitdrukking" genoem -en die land was inderdaad nie veel meer nie. Die Oostenrykers was in Lombardye en Venesië ingegrawe, terwyl die meeste ander Italiaanse state weinig meer as Oostenrykse satelliete was. Baie van die Italiaanse vorste, soos die van Napels en Sicilie, het alle vryheid onderdruk.
Die sewe provinsies van Noord-Nederland is' met die suidelike deel (België) verenig. Nieteenstaande 'n goeie koning in die persoon van Willem I, was die vermenging van die Katolieke Belge met die Protestantse Nederlanders 'n mislukking. In 1831 het België van Nederland afgeskei en onafhanklik geword.
Brittanje is deur die Weense Kongres as die leidende seemag erken. Van sy veroweringe in die Napoleontiese tyd kon Brittanje Malta, Helgoland, Ceylon, en die Kaap die Goeie Hoop behou. Nou het die tyd van die groot Britse koloniale uitbreidings begin.
Spanje, wat so held­haftig teen Napoleon geveg net, het niks by die Weense Kongres ge­wen nie. Die Bourbon­koning, Ferdinand VII, het alle vryheidsidees in sy land bloedig onder­druk.
Pruise het met die kongres nog steeds in die skaduwee van Oostenryk gestaan. Eers na 1860 het Pruise die onbetwiste leier van Duitsland geword. Intussen is die Pruisiese leer egter uitgebou tot die deeglike oorlogs­masjien wat Bismarck later sou gebruik om Duitsland te verenig. Ook het die' stigting van die Zollverein (Tolverbond) onder Pruisiese lei ding die state van Noord-Duitsland aan Pruise verbind, en die unifikasie van Duitsland help voorberei.
Switserland en Swede
Die Switserse konfederasie, wat deur Napoleon omvergewerp is, is herstel. Sedertdien is Switserland se grense nie weer verander nie. Swede moes Finland en Sweeds-Pommere afstaan, maar het beheer oor Noorweë verkry.
By die Weense kongres het tsaar Alexan­der hom baie liberaal voorgedoen. Met verloop van jare het hy sy onderdane egter al hoe meer onderdruk. Onder sy opvolger, Nicolaas I, was dit nog erger. Alexander het beloof om Pole sy onafhanklikheid te gee, maar in die praktyk was dit slegs 'n set om groot dele van die land onder Russiese beheer te kry.
Die Ottomaanse ryk (Turkye)
Een van die groot probleme vir Rusland, en ook vir baie van die ander groot moondhede, was Turkye. Die verval van die Turkse Ryk was ooglopend. Grieke­land was die eerste wat weggebreek het, en Brittanje het gevrees dat Rusland die verdere verval van die Turkse Ryk sou bevorder om sy invloed oor die nuwe onafhanklike state in die Balkan-gebied uit te brei. Daarom het Rusland en Brittanje mekaar met die uiterste agterdog bejeën, en toe Rusland Moldawië en Walachye beset, was die vonk in die kruitvat. Die gevolg was die Krimoorlog van 1854-56.
Die Weense kongres en ons geskiedenis
Soos België en talle ander gebiede in Europa, het die Kongresgangers in Wenen die Kaap aan vreemde oor­heersers oorgedra - in die geval Brittanje. Baie Kaapse koloniste het nie genoeë geneem met die outokratiese Britse bestuur nie, en van die belangrikste gebeurte­nisse in ons geskiedenis het daaruit voortgevloei.
Kennis, Volume 2, 1980, bl.224-225, ISBN 0-7981-0824-X
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Europa_na_die_weense_kongres&oldid=1629874"