riaan grobler – dalenatjie se sketsblad
O Moedertaal, soetste taal, kaalvoettaal, lekkerste taal
Herriemerrie het so 'n tydjie terug geskryf oor die gebruik van ons mooie taal. Toe ek gister rondblaai op Netwerk24.com loop ek hierdie skrywe van Riaan Grobler raak en reken toe dat dit mooi by die gesprek inpas.
Deur Riaan Grobler
"Afrikaans is 'n kaalvoettaal," het ek Koos Kombuis al hoor sê, en hy is reg – dit is 'n jong taal wat in sy verskillende dialekte en uitsprake 'n besondere bekoring het. Vir my, as 'n teksredakteur en taalpraktisyn, is dit 'n aardigheid om veral op sosiale media te sien hoe mense die taal besig. Daar is verskeie taalgroepe op Facebook, byvoorbeeld, waar interessanthede soos argaïese uitdrukkings en idiome bespreek word.
Maar die ander ding wat ek ook gereeld opmerk is die ooglopende taalfoute wat Afrikaanssprekendes gereeld en konsekwent maak, amper asof almal iewers saam die verkeerde dinge geleer is en nog nooit afgeleer het nie.
Hier is 'n lys van 10 algemene taalfoute wat mense nie weet hulle maak nie. Toets jouself!
Die neiging om te wil skryf: "Die man/vrou/persoon wie daar sit…" is verkeerd. Die woord wat word ten opsigte van mense, diere en dinge gebruik.
Nogals is nogals 'n oulike woord! Maar dit is verkeerd. Daar bestaan nie 'n woord soos nogals nie. Die AWS erken wel nogal, sonder die -s.
Om huis toe, winkel toe, kerk toe of biblioteek toe te gaan, is altyd twee woorde. Die fout sluip veral om die een of ander rede in by "huistoe", maar dit is verkeerd!
Dieselfde geld vir op pad, wat altyd twee woorde is.
Vir seker / Verseker
Die neiging is om verseker te gebruik wanneer jy wil sê "Beslis!", maar dit is nie reg nie. Jy verseker jou motor teen diefstal, of jou huis teen brand. Jy kan ook iemandverseker dat jy die waarheid praat ("Ek verseker jou dis wat gebeur het"). Maar vir iets wat beslis so is, is dit vir seker. Jy sal hierdie reël nou onthou – vir seker!
Waardeur / Waardeer
Die gat in die grot waardeur hulle moes kruip, was baie nou. Ek waardeer jou vriendskap!
Minlik / Nimlik
Hierdie twee word gereeld met mekaar verwar, maar dis eintlik maklik. Minlikbeteken "geliefd" terwyl nimlik "die einste een" beteken.
Sin / s'n
'n Sin is die ding wat jy skryf, wat uit woorde bestaan, of betekenis (dit maak nousin, nè?), terwyl s'n gebruik word om aan te dui dat iets aan iemand behoort: "Daai duur kar is my baas s'n."
Om die een of ander rede het "met" heeltemal verlore geraak en skryf mense goed soos "Ek het saam my liefie gaan swem" of "Kom gou saam my". Saam gaan altyd saam met "met", soos koffie saam MET beskuit.
Huidiglik is vir seker een van die gruwelikste woorde wat nie bestaan nie. Want ja, daar is nie 'n erkende woord of verbuiging soos huidiglik in enige gesaghebbende bron oor die Afrikaanse taal nie. So, wat gebruik 'n mens dan eerder? Die korter en gebruiksvriendelike "tans" sal jou vernedering spaar.
Voeg nou hierby die verwarring tussen verveeld en vervelig, asook die konsternasie oor 'warm,' nie 'warem' nie, maar wel 'darem' en nie 'darm' nie… Om maar net twee voorbeelde te noem.
Sosiale media is eintlik 'n ideale platform om ons taal en die korrekte gebruik daarvan te bevorder, maar dit voel soms of die omgekeerde waar is. Mense leer immers makliker slegte gewoontes as goeie gewoontes bymekaar aan. Ja, dit is 'n mynveld van reëls, regulasies en gewoontes, riglyne wat werklik noodsaaklik is en waarmee ek saamstem, maar sommige van die puriste ruk soms die dam onder die eend uit. Ons taal ontwikkel konstant en ons moet waak daarteen om nie net blindelings vas te skop teen verandering en verbuiging van reëls nie want dan gaan ons groei en vernuwing verhinder en die risiko loop om ander liefhebbers van die Afrikaanse taal te vervreem. As almal net die basiese beginsels, soos Riaan se voorbeelde hierbo, kan toepas, sal dinge al baie beter lyk en klink.
Maar terwyl ons nou besig met die onderwerp van moets en moenies is: Ek gee nie om of vreeslik en verskriklik nou negatiewe woorde is nie. As iets vir my vreeslik of verskriklik lekker was, dan was dit vir my dônners lekker. En nee, ek weier ook om 'lekker' net te gebruik om kos te beskryf. "My stewels sit gemaklik" kan mos net so wel "my stewels sit lekker" wees. Of "hy vry aangenaam" kan mos veel eerder "hy vry lekker" wees. 'n 'Lekker' vryer klink mos baie meer opwindend as 'n 'aangename' vryer. Lekker is net 'n vinger lank, ja, maar nie almal se hande is ewe groot nie…
NS: as ek enige spel- en taalfoute gemaak het, sê ek by voorbaat ekskuus! Mens lees mos later jou eie foute mis…
Wysiging: Vandag (8 Oktober 2015) het daar nog 'n aflewering by Netwerk24.com verskyn deur Riaan Grobler oor taalfoute. Lees dit hier.
Nog 'n wysiging: Lees Riaan se Netwerk24.com (15 Oktober 2015) artikel oor anglisismes hier.
En nog 'n wysiging: Hier is nog 'n paar foute wat ons onbewustelik maak volgens Riaan (22 Oktober 2015)
En nog enetjie: Riaan oor homofone (30 Oktober 2015)
Jippee, nog enetjie: Riaan se alternatiewe vir 'n paar engelse woorde (6 November 2015)
En die #taalgeneraal slaan weer toe: Bevange sosiolekke (12 November 2015)
Lees hier wat die #taalgeneraal te sê het oor transliterasies: Poetin vs Putin… (20 November 2015)
Die #taalgeneraal en nog anglisismes (14 Januarie 2016)
Die #taalgeneraal en vas of los skryf (29 Januarie 2016)
01/10/2015 dalenatjie	afrikaans, lekker, media24, riaan grobler, spelreëls, taalgeneraal, taalreëls	9 Kommentaar