Honderde sterftes, verminkings met omgeboude taxi’s(Argieffoto ter illustrasie: Bongani Mbatha/ANA) Navorsing dui daarop dat daar die afgelope paar jaar sowat 350 mense in naastenby 160 ongelukke met die omgeboude taxi’s dood is. Dit is sowat 2,4 sterftes per ongeluk – maar sluit nie eens die slagoffers in wat dood is in ander voertuie (as die taxi’s) wat in dieselfde ongelukke betrokke was nie. Daar is in die Johannesburgse hooggeregshof begin met regstappe teen verskeie motorhandelaars en vier van die land se groot banke in ŉ poging om miljarde rande te eis namens mense wat niksvermoedend vir sogenaamde regte Toyota-taxi’s opgedok het, terwyl dit inderwaarheid onveilige omgeboude paneelwaens was. Die aansoek is verlede week ingedien en op altesame 74 respondente beteken. Dit sluit in Toyota SA Motors, Toyota Finansiële Dienste, Wesbank, Absa, Standard Bank, Nedbank, SA Taxi Finance en verskeie gebruikte motorhandelaars. Die saak wentel om Toyota-paneelwaens wat oorspronklik vervaardig word om slegs drie mense te vervoer, maar jare lank omgebou is om tot soveel as 16 passasiers te vervoer en dan as ŉ regte Toyota Quantum-taxi verkoop is. ŉ Soortgelyke saak namens slagoffers wat weens ongelukke met die omgeboude voertuie beseer of dood is, word voorberei. Die dodelike praktyk het aan die lig gekom nadat Hennie de Beer, ŉ voormalige bankier by Absa, bewus geword het daarvan en dit onder die bank – en die bedryf – se aandag probeer bring het. De Beer is glo aangesê om anderpad te kyk. Hy het later bedank en het in 2012 ŉ klag by die Openbare Beskermer (OB) aanhangig gemaak nadat hy omvattende navorsing oor die ongelukke en sterftes gedoen het. Die verslag is in 2019 bekend gestel en die OB het bevind dat diegene betrokke by die saak, vervolg moet word. Die verslag het ook verskeie verdoemende bevindings teen onder meer die departement van vervoer, Toyota en verskeie finansiële instellings gemaak. Die hofsaak spruit uit dié bevindings. “Mense is doelbewus, vir geld, na hul dood gestuur,” sê De Beer wat al jare lank ŉ opdraande stryd voer om geregtigheid vir slagoffers wat in ongelukke met die paneelwaens dood of beseer is, te verseker. Daar is boonop steeds duisende van die onwettig omgeboude taxi’s op die pad – na raming tussen 6 000 en 7 000 – en hoewel dit maar ŉ gedeelte van die algehele bedryf is, het die voertuie reeds onsettende skade op die land se paaie veroorsaak. Litigasiekenner Zain Lundell hanteer die saak namens die aansoekers, terwyl Richard Spoor Prokureurs besig is met die voorbereiding vir die saak namens ongelukslagoffers. De Beer sê hy het tientalle van die slagoffers die afgelope paar jaar ontmoet en dit is hulle wat hom aangespoor om teen groot persoonlike koste die saak te bly dryf. “Mense is in daardie taxi’s dood en baie van die ongelukke was kop-aan-kop-botsings. Ek weet nie eens wat van die ander partye in die ongelukke geword het nie,” sê De Beer. Hy verwys onder meer na ŉ vrou wie se oor ná ŉ ongeluk in een van die omgeboude taxi’s geamputeer moes word. Haar man het haar verlaat, glo omdat haar gesig geskend is, en sy is haar werk as rakpakker kwyt omdat sy nie haar arms meer behoorlik kon optel nie. Dan is daar ŉ jong meisie wat ná ŉ ongeluk in een van die omgeboude voertuie verlam gelaat is. Haar ma is ŉ enkelouer wat haar met die hulp van die meisie se ouma moet versorg. Ses kinders is in dieselfde ongeluk dood. “Dit is hulle wat my die moed gegee het om deur te druk,” sê De Beer. Die meerderheid van taxi-eienaars wat die onwettig omgeboude voertuie gekoop het, het hul ondernemings verloor. “As jy ŉ voertuig gaan koop, koop jy ŉ bepaalde handelsmerk. Dieselfde gebeur met ŉ passasier wat in ŉ taxi klim. Daardie passasier het lank in ŉ tou gestaan om in ŉ veilige taxi en nie in ŉ skorokoro te klim nie.” Talle van die slagoffers is egter brandarm en is ná die taxi-ongelukke aan die genade oorgelaat. “Verminkings, families wat uitgewis is… Daar is mense wat nie eens geweet het dat hulle in ŉ onwettige taxi was nie, mense wat hul taxi-ondernemings verloor het. “Die mense wat geraak word, is die armste van die armes – maar die wonderlikste mense. Hulle is arm en daarom het hulle nie ŉ stem nie. As ek weet mense gaan dood, kan ek mos nie terugsit en niks doen nie.”