Daar is nie ŉ metafisiese reël wat vir elke gedig geld nie. Die goeie digter skep sy/haar eie reëls. Maar jy moet dit ken om dit te kan breek. En jy skryf altyd teen die back drop van ŉ tradisie.
Digterlike stamina. Dit is waarskynlik die belangrikste eis vir die digterskap. Kan jy aanhou en uithou soos ŉ Comrades-atleet?
En wees eerlik met jouself: hoekom dig jy? Heilna du Plooy spreek hierdie kwessie aan in haar inleiding. Volgens my is die digkuns nie ŉ plek vir hipertrofiese, selfingenome mense nie. In jou hart moet jy altyd twyfel aan jou talent en nederig bly voor die groter figure wat al die terrein bestryk het. As jy skryf vir pryse, trofees, applous of simboliese onderskeidings, mis jy die punt van hierdie bedryf volledig.
Gedigte is anoniem voorgelê in ŉ boekie saamgebind en Opperman was die fasiliteerder wat jou geweldig baie geleer oor die prosesse ágter die digkuns. Hy het gewys daarop dat daar stryd is. Sy digterlike loopbaan was dikwels antwoorde op Van Wyk Louw. Ons ken Harold Bloom se “the anxiety of influence” en die siening van “belatedness” – ŉ mens veg in jou gemoed met diegene wat reeds dit wat jy wil sê soveel beter gedoen het.
En natuurlik is daar Johann de Lange wat deur die jare my verse gelees het. By hom het ek die wáárdevolste les geleer: om te kan dig, moet jy kan lees; stiplees. En wanneer ŉ gedig voltooi is, moet jy jou eie kritikus word en kyk na die gedig asof jy dit nie geskryf het nie.
Wees genadeloos. Skryf die vers af. Gooi hom weg. Of sit dit in ŉ legger: op die regte tyd sal die vers sig aanmeld.
En jy moet sterk, fiks, in “proper shape” wees – net soos die digter eweneens emosioneel moet fiks bly. Soos die operasanger moet vasstaan om die hoë note uit te kry, moet die digter weer en weer terugkeer na die gedig en daaraan skaaf.
Ware digters mag verskil in aansien, maar hulle het almal dieselfde DNA. Hulle bly aanhou, aanhou, aanhou totdat hulle ŉ uitgewer vind wat belangstel. En bly hulle voortskryf – ten spyte van wat ander mag sê of nie sê nie. Trouens, daar is digters wat doodgeswyg is en tog aangehou het. Thomas Wentworth Higginson het na sy kritiese reaksie nie vir Emily Dickinson stilgemaak nie. Sy het nou wel in haar lewe net 7 verse gepubliseer nie, maar steeds bly dig.
Nou die bundel – terloops, die lys van name agterop is onvolledig en ons sien net name en gedigte. Geen bio-inleiding wat die aandag aftrek of jou bevooroordeeld maak nie.
Die interteks is kennelik Eybers se “Twee kleuters in die Vondelpark”. Ongelukkig oordonder die interteks die vers. Moenie sleg voel nie. Sy sny ons almal se tonge uit. Boonop kry ŉ mens die gevoel die digter het nog nie uitgekom by dit wat sy werklik vir die pa (en ander) wil sê nie.
In haar sinryke inleiding vra Heilna du Plooy onder andere: Hoekom lees ons gedigte, terwyl gedigte tog nie die wêreld kan verander nie? Sy wys op die tematiek in die bundel: die liefde, die dood, vigs, die media, die ouers (veral die vaderfiguur), ontnugtering, e.d.m. – bekende bakens in die digkuns…
Georganiseerde geweld of om die klip “klipperiger” te maak is waarskynlik die moeilikste eis van die digkuns. Aan nuutsegging of oorspronklikheid word die digter immers gemeet.
Die digter bring die wêreld van die digkuns, treinry (ja die strofes is soos treintrokke) en beelde uit die filmwêreld. Ook die aanwesigheid van selfone word hier ingebring met die wete dat die digkuns tóg iets is waarmee die spreker ander kan uitoorlê. En dis hierdie geloof in die digkuns wat waarskynlik soveel belofte inhou vir hierdie digterskap. In die gedig “die see glim soos die weerkaatsings van die boek” (131) is daar dieselfde ont-plooiing van taal.
Inskrywings vir die bundel is in Desember 2011 oopgestel en die sluitingsdatum was 31 Maart verlede jaar.
“Ek het so ’n groot boks met al die ingeskrewe gedigte gaan haal by die Tafelberg-kantore,” vertel Marais.
“Dit was maar vreemd en ongemaklik by tye – ek dink ’n medium soos Facebook is nie iets wat die digkuns en diepte-gesprek noodwendig vergemaklik of enigsins aanmoedig nie. Maar baie van die digters het tog wel daarby baat gevind,” sê Marais.
“Ek en Heilna moes maar basies net gedigte uitkies wat vir ons wérk. En dan het ons oop, gemaklike gesprekke gehad met die digters oor algemene en spesifieke slaggate – om hulle só te probeer help met die ontwikkeling van hul stemme. ’n Mens wil nie te veel inmeng nie, maar poësieskryf is ook ’n ambag, ’n mens kan ook sekere dinge leer rég doen.”
Hy beskou Nuwe stemme 5 as ’n soort antwoord op “daardie behoudende stroming in die Afrikaanse leespubliek” waarvan die pas verskene Die gewildste Afrikaanse gedigte “met al die ou, effe stowwerige skoolgedigte” getuig.