Parlement skep nuwe manier om president te verwyderPres. Cyril Ramaphosa (Foto: Phando Jikelo/ANA) Daar is nou ŉ nuwe manier om iemand uit die presidentskap van Suid-Afrika te verwyder, naamlik deur ŉ staat van beskuldiging. Dit volg nadat die Nasionale Vergadering Donderdag eenparig die reëls vir ŉ staat van beskuldiging –in die VSA op Engels bekend as impeachment – aanvaar het. Tot dusver het die Grondwet teoreties – en nie presies by name nie – vir die verwydering van ŉ sittende president deur ŉ staat van beskuldiging voorsiening gemaak, maar daar was nie in die praktyk riglyne oor hoe om dit reg te kry nie. Nou is daar, en die eerste stap is dat enige lid van die Nasionale Vergadering deur ŉ substantiewe mosie ŉ proses kan begin wat moontlik op ŉ staat van beskuldiging kan uitloop. Nadat so ŉ mosie ingedien is, moet die speaker van die Nasionale Vergadering dit verwys na ŉ paneel bestaande uit drie onafhanklike regskenners wat ŉ regsmening oor die geldigheid van die moontlike staat van beskuldiging moet formuleer. Die drie regskenners moet aangestel word ná oorlegpleging met politieke partye in die parlement en het 30 dae om hul werk af te handel. Daarna moet die Nasionale Vergadering met ŉ meerderheidstem besluit of die ondersoek na ŉ moontlike staat van beskuldiging moet voortgaan. Indien die Nasionale Vergadering besluit ŉ ondersoek moet wel voortgaan, word ŉ spesifieke ad hoc-komitee vir dié doel saamgestel op die gewone proporsioneel verteenwoordigende wyse waarop sulke komitees van die Nasionale Vergadering saamgestel word. Die ad hoc-komitee doen dan ŉ aanbeveling of die president verwyder moet word of nie. Die verslag hieroor moet alle menings vanuit die komitee oor die onderwerp bevat. Die verslag van die ad hoc-komitee dien laastens voor die Nasionale Vergadering, wat dit aanvaar of verwerp, en in die proses kan besluit of die president wel in ŉ staat van beskuldiging geplaas word, sou die komitee so aanbeveel. Indien die president op dié manier wel in ŉ staat van beskuldiging geplaas word, is hy sy werk kwyt; indien nie, behou hy dit. Daar was gister tydens die debat oor die onderwerp ŉ opskudding in die Nasionale Vergadering toe die immer uitgeslape EFF-LP dr. Mbuyiseni Ndlozi hardop gewonder het of sy party nie sommer dadelik moet probeer om pres. Cyril Ramaphosa in ŉ staat van beskuldiging te plaas nie. Dit het woede in ANC-geledere veroorsaak en die voorsitter van die Nasionale Vergadering, Grace Boroto (ANC-LP), wou Ndlozi dwing om sy stelling terug te trek omdat dit nie deur ŉ substantiewe mosie gedoen is nie. Ndlozi het geweier om sy stelling terug te trek en Boroto het hom vir die dag uit die Nasionale Vergadering geskors.