Nelis Janse van Rensburg | e•Kerkbode
Die verkiesing van ’n nuwe ANC-president was hopelik ’n keerpunt in die politieke ge­skie­denis van Suid-Afrika van die afgelope de­kades. Mnr Cyril Ramaphosa se verkiesing in Desember 2017 as ANC-leier het geweldige verwagtinge ontketen en by baie hoop gebring dat ons kan terugkeer na die paaie van nasionale eenheid en versoe­ning, van ekonomiese groei en werkskepping.
En toe volg daar die lang wag op president Zuma se bedanking. Nou is dit alles geskiedenis. Die direksie van Eskom is vervang, die staatsrede is gelewer. Die begrotingsrede is gelewer. Die kabinet is herskik. Die Guptas en hulle vriende word gesoek.
Nou lê die harde werk voor. En dis hier waar die vraag ontstaan waar die kerk se verantwoordelikheid lê. Oor die afgelope jare het die kerk die grootste moont­like morele druk op die regering geplaas om met integriteit te regeer. Daar is saam gebid en gewerk en vir ’n nuwe morele bedeling beding. Maar nou moet ons waarskynlik ons strategie verander. Ons moet krities bly en moreel rigting aandui. Maar ons sal ook moet moue oprol en daadwerklik ’n verskil maak.
Die NG Kerk lewer jaarliks deur sy diensorganisasies welsynsdienste aan ver meer as ’n miljoen Suid-Afri­kaners. Daar word uitstekende werk gedoen. Ons gemeentes doen ongelooflik baie om diens te lewer en nood te verlig. En dan praat ons nie eens van al die diens­werk en hulp wat verleen word deur lidmate waar­van niemand boekhou nie.
Maar in ’n gesprek vandeesweek met Theo Maye­kiso van die Zwane Presbyterian Church in Gugule­thu, vertel hy my dat hy dink die NG Kerk hou die sleu­tel tot die ontsluiting van baie van die uitdagings van ons land. Die verrassing is egter dat hy nie dink dit is in wat ons kan gee wat die oplossings lê nie, maar veral in wat ons kan leer.
Hy twyfel nie aan ons goedgesindheid nie. Hy twy­fel ook nie aan ons goeie bedoelinge met al ons aksies nie. Hy twyfel aan ons insig in die lewe van die swartmense van Suid-Afrika.
Toe ek hom daarop nooi om met ons gemeente te kom praat oor swartmense se lewenstyl en verwag­tinge, wys hy die uitnodiging dadelik van die hand. Want, sê hy, ons sal moet verhoudings bou, egte verhoudings, vriendskappe wat sal lei tot diepgaande begrip en insig. Wat daarna sal volg, is eintlik nie nou be­langrik om te weet nie. Die Here sal daarvandaan die pad verder uitwys.
Die moderamen het vroeër ’n aantal gesprekke geïni­sieer met politieke partye en met die Khulumani Support Group. Laasgenoemde groep van oor die 100 000 mense soek nog herstel van hulle apartheid­skade. Hulle is goed georganiseer en het takke dwars­oor Suid-Afrika.
Ons het verlede jaar met hulle ’n buitengewone geestelike ervaring gedeel toe ons na mekaar se ver­hale geluister het. Tien mense van Khulumani en 10 van die NG Kerk het op ’n baie persoonlike vlak aan mekaar blootstelling gehad. Die Here het ons almal diep aangeraak en ons insig in mekaar se lewe is vir altyd verander. En hulle wou niks van ons hê nie. Die onlangse gesprek tussen ons en die EFF se dagbestuur was net so insiggewend. Ons voorsiende oplossings vir ons land verskil radikaal, maar hulle kon leer dat ons nie ’n klomp wit rassiste is nie en ons kon leer dat hulle, soos ons, diepgaande geloofsverbintenisse het. Hulle bid ook, hulle is ook bewus van hulle verantwoordbaarheid teenoor God.
Ons kon onder meer met hulle praat oor ons kommer oor die plaasaanvalle. Ons kon waarsku teen die impak van leiers se uitsprake oor die verwydering van boere op mense wat dit as aanmoediging beleef om land­bouers en hulle werkers met geweld van plase te verwyder. Hulle kon met ons praat oor hulle voort­gaan­de gevoel van uitsluiting uit baie sfere in die samelewing.
Die NG Kerk is uitstekend geposisioneer om ’n ka­talisator te wees vir versoening en vrede. Terloops, wit­mense is in baie gevalle baie meer veroordelend teen­oor die NG Kerk as swartmense. Kollega Tewie Pie­ters vertel die mees aangrypende verhale van die rol wat die NG Kerk in Coligny speel na afloop van die rassekrisis wat in Mei 2017 daar ontstaan het.
In Kleinmond het frustrasie in die gemeenskap net so oorgekook. Weereens het die NG Kerk ’n leidende rol gespeel om die gemeenskap te dien en tot vrede te lei. Dieselfde het gebeur met die kampusonrus vroeër onder meer in Pretoria, Bloemfontein en Stellen­bosch. Leraars en lidmate van die NG Kerk was daar om die vrede te help herstel.
Ons kan egter nie telkens wag vir ’n krisis om ons te herinner aan ons getuienis oor die vrede van Christus nie. Gelukkig is daar talle gemeentes in ons land wie se getuienis die uitreiking na medegelowiges van andersoortige gemeenskappe as hulle eie, insluit. Dit is nou die tyd om die gapings tussen mense te vul met Christelike liefde en welwillendheid.
Ons ekumeniese reisgenote is ons natuurlike vennote in ons getuienis oor die transformerende krag van Christus wat storms kan stilmaak en nuwe lewe kan gee. Wat nou nodig is, is die inspirasie van die Gees wat leiers na vore laat tree om die gapings tussen mense te vul met nuwe drome. Pres Ramaphosa kan nie alleen die land genees nie. Ons sal die verhou­dings­werk in elke uithoekie van die land moet help doen.
Die saak oor godsdiens in skole is eersdaags in die hof. Die saak is van belang vir elke landsburger, Jode, Moslems, Christene – ook diegene wat nie met ’n bepaalde godsdiens assosieer nie. Die saak word gevoer teen ses skole wat na bewering buite die voorgeskrewe wetlike ruimte godsdiens be­oe­fen, maar dit het groot praktiese en veral prinsipiële implikasies.
Ds Nelis Janse van Rensburg, moderator van die Algemene Sinode van die NG Kerk, het die volgende brief aan lidmate geskryf na aanleiding van President Zuma se onlangse kabinetskommeling en die implikasies hiervan.
Die NG Kerk het daarom die afgelope jare saam met die ekumeniese kerk in Suider-Afrika profeties geprotesteer teen verskeie vergrype van die regering en in die besonder teen die optrede en leierskap van die president, mnr Jacob Zuma. Die NG Kerk is ‘n baie aktiewe lid van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke wat reeds oor die laaste jare aktief en aanhoudend protesteer teen magsmisbruik en korrupsie in die regering. Die NG Kerk neem ook aktief deel aan die National Church Leaders Forum, tans onder leiding van Aartsbiskop Thabo Makgoba van die Anglikaanse Kerk. Ons het ook bande met die South African Christian Leaders Initiative (SACLI) en The Evangelical Alliance of South Africa (TEASA) met wie ons ten nouste saamwerk in ons protes teen magsmisbruik. Verder is daar die Tussen Kerklike Raad, ‘n verband tussen die NG Kerk, die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika, en die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika. Saam met al hierdie liggame het ons die afgelope jare ernstige protes aangeteken en ons profetiese stem laat hoor.
Mnr Zuma het meestal verkies om nie met die hoofstroom kerke te praat nie. Vertoë om met hom ‘n afspraak te kry, is dikwels geïgnoreer of lank uitgestel. Mnr Zuma het vroeg in sy presidentstermyn self ‘n aantal kerklikes geïdentifiseer van wie hy advies sou aanvaar. Hy het egter binne 48 uur na sy afdanking van Minister Nhlanhla Nene as minister van finansies op 9 Desember 2015, ‘n onderhoud met leiers van die SARK toegestaan. Hy was immers diep in die moeilikheid. Tydens die lang en indringende gesprek is groot druk op hom geplaas om sy posisie as president te heroorweeg. Hy het egter voortgegaan met sy soort leierskap en bestuur van sake. Na die bevinding van die Konstitusionele Hof oor sy aandadigheid aan die Nkandla-fiasko en die feit dat hy nie sy grondwetlike verpligtinge nagekom het nie, is daar weereens uit die genoemde kerklike kringe baie druk op hom en die regering geplaas. Die NG Kerk moderatuur het toe reeds ons stem by ander kerklike liggame gevoeg dat hy behoort te bedank.
Mnr Zuma se verhouding met mnr Pravin Gordhan, Minister van Finansies en sy adjunk, mnr Mecbisi Jonas was uit die staanspoor kompleks. Verdagte pogings om Mnr Gordhan te diskrediteer het groot reaksie in die geld- en finansiële markte ontketen. Dit het al meer duidelik geword dat Mnr Zuma se leierskap en aanslag die land baie geld en werksgeleenthede kos. Die Ministerie van Finansies en Tesourie het gelukkig in die pad gestaan van ‘n groot aantal van Mnr Zuma se planne. Toe Mnr Jonas die beskuldiging maak dat hy op 23 Oktober 2016 deur die Gupta familie geld aangebied is om Mnr Nene as minister van finansies te vervang, was die slagordes opgestel. Mnr Zuma se weerstand teen samewerking met die Openbare Beskermer en die regsproses wat uit haar voorlopige bevindinge oor ‘n moontlike staatskaping voortgespruit het, het die geloofwaardigheid van die regering en die leierskap van die ANC nuwe laagtepunte laat bereik.
Die kerk (ekumenies) het so gereeld as moontlik beswaar gemaak teen Mnr Zuma se optrede. Alle vertoë het klaarblyklik op dowe ore geval. Reeds op 19 Mei 2016 het die moderatuur van die NG Kerk aan Mnr Gordhan ‘n persoonlike brief van ondersteuning vir sy standpunte en etiek gestuur. Dit het gevolg nadat hy onder geweldige druk was en gevra het vir publieke steun. Die brief het wyd byval gevind. Op 19 Oktober het Mnr Gordhan en Mnr Jonas die Nasionale Kerkleiers Forum in Johannesburg in sy vertroue geneem oor die druk waaronder hulleself, die Departement van Finansies en Tesourie verkeer. Sy weergawe van die werklikheid was baie sorgwekkend.
Mnr Zuma se besluit om sy kabinet te skommel en Mnre Gordhan en Jonas af te dank, ander ministers oor wie daar selfs deur die hof bevind is dat hulle bevoegdheid tekort skiet, te behou en ministers in portefeuljes wat diepte kennis van die spesifieke veld waarvoor hulle verantwoordelik sal wees, vereis, aan te stel, sonder dat hulle enige agtergrond van die veld het, plaas die land in ‘n geloofwaardigheids- en bestuurskrisis. Dit laat ook die staat besonder kwesbaar vir manipulasie en uitbuiting in ‘n tyd waarin daar meer as net gerugte van misbruik en korrupsie is. Dit is daarom geen wonder dat Standard & Poor’s die land se kredietstatus afgegradeer het nie, met al die skadelike gevolge.
Die moderatuur van NG Kerk het in die laaste aantal dae sedert die kabinetskommeling, as deel van die ekumeniese kerk, weereens ernstige beswaar aangeteken teen Mnr Zuma se optrede. Die ekumeniese liggame in SA waarby ons aansluiting vind en waaraan ons behoort, is onthuts oor Mnr Zuma se optrede en ondersteun verantwoordelike verset teen sy leierskap. Ons het onder meer saam met SACLI ‘n dringende beroep gedoen op ANC parlementslede om nou hulle leiers verantwoordbaar te hou vir die enorme skade wat ons land aangedoen is. Ons het ook saam met ander kerke ‘n beroep gedoen op die regerende en opposisie partye om drasties op te tree om die geloofwaardigheid van ons land te herstel.
Volg hierdie skakel om grafika af te laai wat verband hou met hierdie brief.