Optometry, Saint Clair, Doctors reviews, Hospital Ratings - DoctorHelps
Optometry in Pennsylvania, Saint Clair
Elizabeth B Diener, OD
500 Terry Rich Boulevard, Saint Clair, Pennsylvania You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 7 » Uit die Afrikaanse literere skatkis
‘n Juweel van ‘n gedigDopper Joris en Sy SeiltjieOnder ‘n boompie by die waterslootSit Spekie met haar Joris en vry:Hy praat van koperledekanteEn ‘n skimmelhings wat sy sal ry.Hy sê dat sy oorlede paatjieHom duisend hamels en ‘n ram-‘n opregte Franse ram – gegee het,En ‘n woonhuis by die middeldam.‘n Wa en span met soetveld-osse‘n Spikkelspan. En hulle trek tog, reg!En hul bulk, ja, nes die ware duiwel,Nes die wind trek hulle van die staanplek weg!En twee sterk koperhoepel-emmersHet oorlede paatjie ook gegee,En ‘n ring wat maatjie opgetel hetToe paatjie siek was by die see.En ‘n borsspeld vol met rooi klippies,En ‘n perdesweep met ‘n koperknop,En ‘n teepot met drie silwer voetjies,En die deksel het ‘n duif daarop.En ‘n klok en dertien riempiestoele,‘n Bulsak en ‘n ledekant,Twee ingelegde geelhouttafels,En ‘n prentjie met die plae van Egipteland.En ook nog ‘n spul met romlary,‘n Kar op vere en ‘n fariseen,En ‘n Bybel wat maatjie eens gekoop hetVan die smous Aaron Oepl Behn.Maar, tog makeer ek nog een ding;Dit maak my, Spekie, siek van smart:My wa is sonder buiteseiltjie!Wil jy my seiltjie wees, my hart?Pulvermacher (Adam de Smidt)Uit: Het Volksblad, 1873(a) OpsommingJoris en Spekie is nooi en kêrel. Dit is Sondagmiddag en Joris het by haar gaan kuier. Hulle sit langs die watersloot onder ‘n boom en gesels.Joris wil dolgraag met Spekie trou, maar hy weet nie hoe om vir haar te vra nie want hy het nie die selfvertroue van ‘n stadsjapie nie.Maar Joris is nie onder ‘n kalkoen uitgebroei nie. Hy dink as hy haar kan beїndruk met al die besittings wat hy van sy pa geërf het, dat sy met hom sal trou, want hy is mos ‘n ryk man! Ewe beskeie begin hy al sy besittings opnoem, maar hoe meer goed hy opnoem, hoe meer kry sy opgewondenheid die oorhand oor hom, en babbel hy voort.Dan, in die slotstrofe kom die verrassing: Joris vra vir Spekie om met hom te trou!
[LU 3.2]Lees die gedig aandagtig deur en beantwoord die volgende vrae:Waar sit die verliefdes?Wat doen hulle daar?Wat is hul name?Wie is aan die woord?Maak ‘n lys van al Dopper Joris se besittings: Dopper Joris is só opgewonde dat hy al sy besittings sommer deurmekaar opnoem.Groepeer die besittings onder die volgende hofies:DiereVoertuieHuishoudelike itemsLosgoedGeboueMaar een ding ontbreek nog in Joris se lewe. Wat is dit?Wanneer is hierdie gedig geskryf?Waarmee het die mense in daardie tyd gery? In die slotstrofe sê Joris nie “Spekie, sal jy met my trou?” nie. Hoe vra hy die jawoord?
[LU 3.9, 6.4.3]In die inskrywing hieronder in die verklarende woordeboek kom daar vyf idiome voor. Skryf eers die idioom neer, en dan die betekenis daarvan.speek, (s), speke. Hout- of ysterstut, styl of verbinding tussen naaf en veiling; daar is ‘n ~ LOS, daar is iets verkeerd, nie in die haak nie; die ONDERSTE ~ kom ook bo, elke mens kry sy kans; die armste kan ook ryk word; iem. met ‘n OU ~ doodslaan, gesê as uiting van minagting en ergernis; jou speke ROER, jou haas, gou maak; ‘n ~ in die WIEL steek, teëwerk, dwarsboom.speek, (w), ge-, Van speke voorsien, speke insit.speek’been, …bene. Buitenste been van die arm.speek’beenslagaar, .. are. Voorarmbeenslagaar.speek’beentjies. 1. Lang, maer beentjies. 2. Persoon met lang, maer bene.Hoekom is die vroulike karakter in die gedig se naam Spekie? Rollees
[LU 2.5]Kom ons hou konsert. Almal gaan ‘n beurt kry.Die klas verdeel in groepe van drie en elke groep kry geleentheid om die gedig voor te dra.Leerder 1 is die verteller.Leerder 2 is Joris.Leerder 3 is Spekie.‘n Prys vir die groep wat die dawerendste applous ontvang!Dopper Joris en Sy SeiltjieVerteller: Onder ‘n boompie by die waterslootSit Spekie met haar Joris en vry:Hy praat van koperledekanteEn ‘n skimmelhings wat sy sal ry.Spekie: Hy sê dat sy oorlede paatjieHom duisend hamels en ‘n ram‘n opregte Franse ram – gegee het,En ‘n woonhuis by die middeldam.‘n Wa en span met soetveld-osse‘n Spikkelspan. Joris: En hulle trek tog, reg!En hul bulk, ja, nes die ware duiwel, Nes die wind trek hulle van die staanplek weg!En twee sterk koperhoepel-emmersHet oorlede paatjie ook gegee,En ‘n ring wat maatjie opgetel hetToe paatjie siek was by die see.Spekie: En ‘n borsspeld vol met rooi klippies, Joris: En ‘n perdesweep met ‘n koperknop,Spekie: En ‘n teepot met drie silwer voetjies,En die deksel het ‘n duif daarop.Joris: En ‘n klok en dertien riempiestoele, ‘n Bulsak en ‘n ledekant,Spekie: Twee ingelegde geelhouttafels,En ‘n prentjie met die plae van Egipteland.Verteller: En ook nog ‘n spul met romlary,‘n Kar op vere en ‘n fariseen,En ‘n Bybel wat maatjie eens gekoop hetVan die smous Aaron Oepl Behn.Joris: Maar, tog makeer ek nog een ding;Dit maak my, Spekie, siek van smart:My wa is sonder buiteseiltjie!Wil jy my seiltjie wees, my hart?
[LU 4.1.2]Teen hierdie tyd is almal vertroud met die inhoud van die gedig.Hier volg ‘n paar opdragte. Kies een en voer dit uit.Jy is òf Joris òf Spekie.(a) Skryf aan ‘n goeie of beste vriend/vriendin ‘n brief waarin jy vertel van die besondere dag langs die watersloot onder die boom. (b) Skryf ‘n opstel waarin jy in jou eie woorde vertel van die gebeurtenis langs die watersloot. Verplaas die verhaal na die hede. ‘n VolksgedigDopper Joris is ‘n tipiese voorbeeld van ‘n volksgedig.Wat is ‘n Volksgedig?‘n Volksgedig het ‘n eenvoudige bou. Gewoonlik het elke strofe vier reëls. Dit is tipies van ‘n volksgedig dat alleenlik die 2e en 4e versreël rym. Al hierdie eienskappe maak dit juis maklik om dié soort gedig te memoriseer – en die volksgedig wil juis in die geheue van die volk leef.Uit: Gids by D.J. Opperman se Senior Verseboek, T.T. Cloete, Tafelberg 1981
[LU 6.2.1]Wanneer ons die gedig lees, lyk dit of die digter oor die vryer of vir of namens die vryer praat, want hy praat in die derdepersoonsvorm, maar die toonaard of spreekstem is dié van die vryer self.(a) Skryf ‘n klompie persoonlike voornaamwoorde neer wat die derdeper-soonsvorm aandui: (b) Skryf ‘n paar persoonlike voornaamwoorde neer wat die eerstepersoonsvorm aandui: (c) Maar hoe eindig die gedig? Wat sou jy sê is die hoofdoel van ‘n volksgedig?Figure 1Skryf ‘n paragraaf oor die toonaard of spreekstem van hierdie gedig.
6.2.1 identifiseer en gebruik die volgende in konteks;
MemorandumOpdrag 1(i) Onder ‘n boompie by die watersloot.(i) Hulle sit en vry. (ii) Spekie en Joris (iii) Joris (iv) 1. Duisend hamels‘n Ram ‘n Woonhuis ‘n Wa en span osse Twee koperhoepel-emmers ‘n Ring ‘n Borsspeld met rooi klippies ‘n Perdesweep met ‘n koperknop ‘n Teepot met drie silwervoetjies ‘n Klok Dertien riempiestoele ‘n Bulsak ‘n Ledekant Twee ingelegde geelhouttafels ‘n Prentjie met die plae van Egipteland ‘n Spul rommel ‘n Kar op vere ‘n Fariseen (orrel) ‘n Bybel ‘n Wa (Of is dit dalk ‘n denkbeeldige wa, m.a.w. beeldspraak?) DiereSkimmelhings Duisend hamels Franse ram ‘n Span Soetveld-osseVoertuie‘n Wa ‘n Kar op vereHuishoudelike itemsKoperledekante Twee koperhoepel-emmers ‘n Klok Dertien riempiestoele ‘n Bulsak ‘n Ledekant Twee ingelegde geelhouttafels ‘n Fariseen (orrel)Losgoed‘n Spul rommel ‘n Bybel ‘n Ring ‘n Borsspeld ‘n Perdesweep ‘n Prent met die plae van Egipte ‘n TeepotGeboue‘n Woonhuis ‘n Seiltjie vir sy wa (m.a.w. ‘n vrou in sy lewe) 1873 Waens en perdekarre My wa is sonder buiteseiltjie! Wil jy my seiltjie wees, my hart?Opdrag 2(a) (i) Die onderste speek kom ook bo.(ii) Elke mens kry sy kans, of, die armste kan ook ryk word.(b) (i) Iemand met ‘n ou speek doodslaan.(ii) ‘n Uiting van minagting en ergenis.(c) (i) Jou speke roer.(ii) Jou haas, gou maak.(d) (i) ‘n Speek in die wiel.(ii) teëwerk, dwarsboom(e) (i) Daar is ‘n speek los.(ii) Daar is iets verkeerd.(a) Sy het lang, maer beentjies.Opdrag 3Om ‘n mondelinge voordrag te lewerOpdrag 5a) Hy, sy, haar, hulle.. b) Ek, my, jy, jou, ons c) In die laaste strofe van die gedig is die hoofkarakter (Joris) self aan die woord. Hy praat direk met Spekie. Die gedig eindig as ‘n eerstepersoonsvertelling ‘n Volksgedig is ‘n eenvoudige, populêre gedig wat deur gewone mense geniet kan word. Dit moet ‘n liefde vir die taal en die letterkunde onder die mense (volk) aanmoedig.UITDAGING!Toonaard het betrekking op hoe iets of iemand klink. Die spreekstem is die verteller, of die persoon wat praat. In die gedig is die hoofkarakter, Joris, in gesprek met Spekie. Hy is baie opgewonde. Hy is, trouens, in ekstase as hy al die goed opnoem. Hy is ook taamlik onbeholpe as hy sy liefdesverklaring doen.Onthou, hy is ‘n plat boer wat sy meisie wil beïndruk met sy besittings.
« Previous module in collection Die Krugermiljoene
Next module in collection » Literere skatkis
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 20, 2009 1:41 pm -0500. Add to a lens