Byderhand-projek maak woorde 'n multisensoriese ervaring
Die digitale wêreld het ons lewens onherroeplik binnegedring en oor die impak daarvan sal nog lank gesels word. Een van die maniere waarop tegnologie ingespan kan word om 'n bepaalde belewenis te verruim, is sogenaamde plekspesifieke digitale literatuur. Nou hoef 'n vers soos die pragtige Potchefstroom van TT Cloete nie meer net woorde op papier te wees nie, maar die Byderhand-projek van die Noordwes-Universiteit omskep Cloete se woorde in 'n multisensoriese ervaring. Jy kan letterlik in die pragtige omgewing van die Botaniese Tuin in Potchefstroom gaan sit en met die hulp van jou selfoon, en die nodige QR-kode, luister hoe die digter self hierdie gedig voorlees, al lewe hy nie meer nie.
Prof. Franci Greyling, van die Vakgroep Skryfkuns aan die Noordwes-Universiteit vertel dat die Byderhand-projek voortgespruit het uit 'n projek wat sy met haar tweedejaarskryfkuns-studente gedoen het. "In 2014 moes die skryfkunsstudente 'n verhaal skryf wat op die Potchefstroomkampus afspeel wat deur middel van QR-kodes op selfone gelees kon word. Die studente was baie vindingryk en daar het baie interessante projekte na vore gekom.
"Wat hierop gevolg het was 'n sameloop van omstandighede. Toe ons uitvind dat Aardklop Kunstefees op soek is na produksies waarby studente ook betrokke is, het ons begin speel met die idee om verskillende ruimtes te skep waar skryf en lees in 'n nuwe konteks gebruik kon word en Byderhand van Aardklop 2015 is gebore. Ons het vier ruimtes gekies vir die plekspesifieke digitale literatuur: die Botaniese Tuin vir Tuinverse, die Boeke-oase vir kortverhale en kinderstories, Hoër Tegniese skool vir Dwaalverhaal, 'n tienerverhaal en Taxi-strips, oftewel strokiesprente op die pendelroetes. Danksy die harde werk, ondersteuning, deelname en eksperimentering van baie mense, insluitend die studente wat by die aanvanklike klasprojek betrokke was, was dit uiteindelik 'n reusesukses. Ons was dankbaar toe die produksie met die ATKV-Aartvarkprys vir Grensverskuiwende werk bekroon is."
Die tuinverse is nou 'n permanente installasie in Potchefstroom se Botaniese Tuine en dit is sedertdien ook aangevul met vertalings in Engels en SeTswana om so die teikengehoor aansienlik te vergroot. Enigeen is welkom om 'n draai daar te maak en te deel in hierdie besondere belewenis.
Tydens die Fees van Digters in September 2016 is die Digterstuin van die Breytenbachsentrum in Wellington ook met die byvoeging van Byderhand Digterstuin uitgebrei. Prof Franci, Bernard Odendaal en die span is genader om ook in die tuin van die Breytenbachsentrum 'n soortgelyke projek aan te pak. Op hierdie manier word die navorsing oor plekspesifieke digitale literatuur ook nou na ander plekke uitgebrei.
"Die Byderhand-projek is 'n wonderlike voorbeeld van wat 'n mens kan regkry wanneer mense bereid is om tyd en energie te bestee en geld te gee en saam te ontdek wat moontlik is. Ons kry ook wonderlike samewerking met die kurator van die Botaniese Tuine en daar is oral soveel toegeneentheid jeens die projek. Dit is 'n heerlike dinamiese projek wat ek glo altyd gaan bly uitkring," sê prof Greyling.
Jou slimfoon het 'n QR-leser wat jy as toepassing kan aflaai. In die Botaniese Tuin is daar op verskeie plekke "Byderhand"-bordjies by 'n bankie of sitplek. Wanneer jy die kode op die bordjie skandeer, kan jy na 'n voorlesing deur die digter self luister, of jy kan kyk na 'n grafiese aanbieding van die gedig.