VOORKOMENDE SIEKTEMAATREëLS BY VLEISSKAPE
deur EM VAN TONDER
Om besmetlike en ander siektes te bekamp en kuddes gesond en produktief te hou, is daar sekere algemene beheermaatreëls wat toegepas kan word:
Dit is noodsaaklik dat die boer ten nouste met sy naaste veearts moet saamwerk om sy dienste op 'n adviserende en kuddegrondslag te benut. Afgesien van die behandeling van enkele siek diere of die ondersoek van bepaalde uitbrekings en probleme behoort hy gereeld die veearts in te roep om sy hele kudde na te gaan en oor aspekte soos voeding, besmettings, voorkomende inentings en doserings te adviseer.
Die boer moet self kennis dra van siektes en parasiete in sy area. Dit kan hy bekom deur nou met sy veearts te skakel en gebruik te maak van die voorligtingsdiens wat deur die Departement van Landbou en Visserye verskaf word. Daar is ook 'n groot aantal tydskrifte met populêre artikels, asook bladskrifte, ens. wat noukeurig gelees behoort te word.
Noukeurige en akkurate waarnemings en agtergrondgegewens sal in baie gevalle help om die regte advies telefonies te bekom.
Aankoop van diere
'n Eienaar wat beoog om diere na sy plaas en veral in sy stoet in te bring, behoort aandag aan die volgende te gee:
Skaf slegs gesonde diere aan wat van 'n bekende en gesonde stoet afkomstig is en die nodige voorkomende inentings en doserings ontvang het soos voorgeskryf vir daardie streek. lndien sodanige inentings en doserings 'n tyd vantevore toegedien is, sal dit lonend wees – veral met siektes soos bloednier en interne parasiete – om hierdie diere kort voordat verskuiwing plaasvind, weer te behandel. lndien moontlik moet diere, en veral waardevolle individuele diere, vooraf deur 'n veearts ondersoek word om hulle siektevry te verklaar.
Dit is raadsaam om aangekoopte diere by hulle aankoms op die plaas eers 'n tyd lank af te sonder voordat hulle met ander diere in aanraking kom. Gedurende die tydperk kan hulle bes moontlik verdere inentings en doserings ontvang, gedip word en terselfdertyd die geleentheid kry om voldoende aan te pas.
In die geval van ramme is dit noodsaaklik dat hulle deur 'n veearts vir vrugbaarheid en die afwesigheid van geslagbesmettings getoets word.
Probeer sover moontlik vermy om swaar-dragtige diere te vervoer of te verplaas na 'n ander omgewing en weiding.
Wanneer diere van elders ingebring word, moet hulle toegelaat word om stelselmatig by die veranderde weiding of voeding aan te pas. Dit is veral belangrik ten opsigte van hanger diere en as daar gifpIante, wat vir die betrokke diere vreemd is, in die weiding voorkom. Indien nodig moet diere aanvanklik slegs toegelaat word om kort tydperke sulke weiding te benut.
Ander voorkomende maatreëls
Siek diere behoort behoorlik afgesonder te word in 'n spesiale plek waartoe ander diere geen toegang het nie.
Hopelose gevalle met aansteeklike of besmetlike siektes behoort vroegtydig vernietig te word.
Stalle, krale en hokke moet gereeld skoongemaak en waar nodig ontsmet word.
Insekte en ander plae moet gereeld bestry word.
Gereelde inspeksie en beheer van eksterne parasiete behoort gedoen te word.
Karkasse, etter van absesse, en ander besoedelde materiaal moet verbrand of diep begrawe word.
Higiëne by gewone plaasoperasies
Gebruik sover moontlik skoon, stofvrye lokale om operasies soos stert-afsit, kastrasie, oormerking, ens. uit te voer. Dit is nie altyd moontlik of selfs wenslik om die operasies in 'n skuur of beskutte plek uit te voer nie. In die geval en uit 'n praktiese oogpunt beskou, is 'n oop kraal in die veld of 'n spesifieke kamp beter as 'n ou bestaande en gemeenskaplike kraal met 'n misbedekte vloer.
AIle instrumente moet skoon en behoorlik gesteriliseer word.
Die hande van die persoon wat die operasie uitvoer en die van sy helpers moet ontsmet word.
Die betrokke area moet voor en na die operasie deeglik ontsmet word.
Wonde behoort ook van tyd tot tyd na die operasie ondersoek en indien nodig behandel te word, veral met die oog op die beheer van vlieë en brommers.
Enige ander instrumente wat gebruik word by inspuitings, enting, wondbehandeling, ens., moet ook gesteriliseer word.
Spesifieke voorkomende en ander behandelings
* Behandeling van aangetaste diere
Verkry 'n korrekte diagnose so gou moontlik
lsoleer die dier in elke geval en voorsien die nodige beskutting.
Pas spesifieke behandeling so gou moontlik toe. Volg die voorskrifte op die etiket of soos van 'n veearts verkry.
Algemene verpleging en ondersteunende behandeling is noodsaaklik. Dit sluit in die verskaffing van maklik beskikbare drinkwater, sagte smaaklike voeding en behandeling wat die simptome kan verlig.
* Voorkomende enting
Voorkomende enting moet gedoen word teen alle siektes wat gereeld of sporadies in 'n streek of gebied voorkom en waarvoor entstowwe beskikbaar is.
Entstowwe moet so gou moontlik na verkryging toegedien word.
Entstowwe moet onder geen omstandighede na die vervaldatum gebruik word nie.
Maak seker dat entstowwe, by die verspreider of op die plaas, streng volgens voorskrif geberg word.
Volg die voorskrifte op die etiket of bygaande pamflet noukeurig, veral met betrekking tot vermenging, metode en tyd van toediening, grootte van die dosis, moontlike reaksies en ander waarskuwings.
Tensy dit duidelik aanbeveel word, moet verskillende entstowwe nie gemeng word nie.
Poog altyd om so min entstowwe as moontlik gelyktydig toe te dien, veral as dit nie dringend nodig is nie.
'n Behoorlike entingsprogram moet in oorleg met die plaaslike veearts opgestel en noukeurig gevolg word. Dit sal verseker dat die program inpas by ander werksaamhede en dat die nodige entings gereeld en betyds gedoen word.
* Voorkomende dosering
Die uitgangspunt moet wees om eerder voorkomend as behandelend te doseer. In die geval beteken voorkoming nie om te verhoed dat die diere met parasiete besmet raak nie, maar wel om te verhoed dat sigbare uitwendige simptome ontwikkel. Daar is geen sin in om met dosering te wag totdat die dier uitwendige simptome toon nie, aangesien die skade dan reeds aangerig is en aansienlike indirekte verliese aan liggaamsmassa en wolproduksie reeds gely is.
'n Behoorlike doseringsprogram moet gevolg word. So 'n program moet voorsiening maak vir al die verskillende soorte parasiete wat aangetref word, asook die werklike toedrag van sake op die besondere plaas.
Afgesien van die verskillende soorte wurms soos rondewurms, lintwurms en slakwurms, is koksidiose in sekere areas ook 'n belangrike probleem.
Gebruik slegs effektiewe middels en volg die aanwysings noukeurig.
Doseer stadig en versigtig ten einde vermorsing, besering en verstikking te voorkom.
Gereelde ondersoeke van groepmonsters vir die bepaling van die aantal eiers wat in die mis uitgeskei word, kan ook as goeie leidraad by die dosering van skape dien.
* Voorkomende voeding
Skielike verandering van weiding moet vermy word.
Die aanpassing vanaf weiding na kunsmatige voeding en veral konsentraatvoeding moet geleidelik geskied ten einde probleme soos suurpens te verhoed.
Die voer van gebalanseerde rantsoene is belangrik, byvoorbeeld 'n te hoë fosfaatinhoud kan uriensteentjies by skape veroorsaak.
Weidings, en veral lusernweidings wat opblaas veroorsaak, moet of vermy en in droë vorm gevoer word of slegs vir kort periodes benut word en dan liefs nadat diere reeds ander droë voer ontvang het.
Verlepte weidings wat geilsiekte kan veroorsaak moet gedurende sulke tye vermy word.
Gedurende droogtes, of selfs op droë veld wat relatief onsmaaklik en laag in voedingswaarde is, moet aanvullende voedingslekke verskaf word ten einde domsiekte te verhoed.
Bladskrifreeks : Vleisskape E 12/1982.
Article source: Grootfontein Agricultural Development Institute - http://gadi.agric.za/articles/Agric/maatreels.php