Dít is hoekom gewyde musiek jou oorrompel | Netwerk24
Deur Wilhelm Jordaan 06 November 2019 00:00
Ek het al baie gewonder waarom gewyde musiek 'n mens so kan oorrompel dat jy weerloos is en 'n mengsel van verrukking, verlange en verdriet beleef.
Soos dit die naweek gebeur het in 'n kerkdiens waar die bekende Palissander-kamerkoor deur die sing van 'n Xhosa-lied, "Indodana kankulunkulu" ("Die Here het sy seun geneem wat onder ons gewoon het"), die kerkgebou omskep het in 'n magtige katedraal van uitkringende klank en betekenis.
Neurowetenskaplikes verklaar sulke emosies deur te wys op bepaalde breingebiede se funksies wat ekstase bewerkstellig.
Maar daar ís mos iets meer as net dít. Miskien het dit te doen daarmee dat gewyde musiek, en van die ander kunste, 'n bewussyn van dubbelhartigheid aan ons besorg: dat ons by die kruis kniel én teen die hemel skel; geloof bely én in ongeloof versink; opgaan in die grootse én die geringe bedink; week van hart is én vernietigend hardvogtig; dat ons na die lig verlang én in donkerheid vertoef.
Lank gelede het die filosoof Plato gesê die siel van die wêreld is deur musikale harmonie gekomponeer. Wanneer jy dan gewyde musiek en sang hoor, spreek die skoonheid en harmonie daarvan tot die disharmonie ín jou. Daaruit kom die weemoed en die verlange na heelmaking; dat die verrukking van die oomblik jou sal bybly.
Selfs die ou rakker van 'n rocker Bruce Springsteen maak van tyd tot tyd sulke musiek.
Byvoorbeeld, van oudsher is die lied "When the Saints Go Marching In", 'n spiritual wat op baie maniere verfonkfaai en opgedollie word, by raserige sportgeleenthede, in rokerige kroeë en deur studerende lawaaimakers op kampusse gesing.
Springsteen, sy singende vrou en 'n swart sanger het by geleentheid die lied se oorspronklike toonaard herskep – dié van verlange om plek te hê in 'n "nuwe wêreld", in die weefsel 'n onpeilbare, uitdyende kosmos: "To be in that number when the saints go marching in . . ."
In die middel van die skildery staan die apostel Petrus in die stilte van trane.
Ander kunste doen ook wat gewyde musiek doen, byvoorbeeld in El Greco se skildery Die trane van Petrus, wat ek lank gelede in Greco se huismuseum in Toledo, Spanje, gesien het.
In die middel van die skildery staan die apostel Petrus in die stilte van trane – trane oor die dood van sy geliefde meester én sy trane oor sy eie verraad.
Die samestelling van die skildery lei jou oë van 'n oorheersend donker en somber deel na Petrus se betraande oë wat, in lig gebaai, met eerbied boontoe kyk na 'n onsigbare God wat iewers in die êrens is.
Om daarmee te sê: In die mens Petrus, soos in elkeen van ons, sluit donker en lig mekaar nie uit nie; word donker 'n voorwaarde om die heimwee en verlange na lig te begryp.