Vanoggend ry ek Potchefstroom toe om ‘n draai te maak by die ATKV-Skryfskool se Winterskool vir Skrywers. My GPS soek vir my die kortste pad uit; ‘n roete wat ek nie eintlik ken nie. Kort duskant Potch kry ek die Rysmierbult-bordjie wat na regs uitdraai. Die pad waarmee mens afdraai na PG du Plessis se plaas.
Ek onthou die bolle wit rook wat hy uitgeblaas het die dag met die profielonderhoud drie jaar gelede terwyl ons in sy studeerkamer gesels, en sy blou oë wat ondeund vonkel. Sy kritiese vrae om agter te kom of ek regtig sy boeke gelees het (gelukkig het ek) voor hy my vrae beantwoord.
‘n Entjie in ons onderhoud in bring sy vrou, Marie, vir ons koffie en tuisgebakte beskuit. Toe sy wegstap, raak hy stil en kyk haar lank agterna. “Daar gaan die beste ding wat nog ooit met my gebeur het,” sê hy.
Dis die goed wat ‘n onderhoud onvergeetlik maak, maar wat mens nie noodwendig ná die tyd in jou storie skryf nie.
Hy het gevra of ek al Fees van die ongenooides gelees het. Natuurlik het ek, verskeie kere, het ek geantwoord, en my kopie van die boek vir hom aangegee om te teken. Maar het jy die ritme daarin gehoor? het hy gevra, die boek oopgeslaan en vir my ‘n bladsy voorgelees. En toe hoor ek dit, vir die eerste keer. Ek het daarna weer die boek gaan lees, en agtergekom mens se Afrikaanse hart hoor die ritme, al kom jou kop dit nie agter nie. Dis waarskynlik deel van die rede hoekom dié roman deur baie beskou word as die Groot Afrikaanse Roman waarvoor ons dekades gewag het.
Die ander deel van die prentjie kan mens nie eintlik in woorde sit nie. Dis die deel oor wie hierdie mens was, vir wie storievertel so deel was van wie hy is dat jy die twee nie uit mekaar sou kon haal nie. Dis die deel wat jou soos ‘n hou in die wind tref, die oomblik as jy in ‘n koffiewinkel in Potchefstroom sit en die nuus kry dat hy oorlede is. Sodat jy jou oë en neus met ‘n papierservet moet afvee. Die wete dat dit nie net hierdie mens is wat nie meer met ons is nie, maar ook dat dit wat hy in en met Afrikaans gedoen het en kon doen, nou verby is. Niemand sal dit ooit weer presies só kan doen nie. Geen storie sal ooit weer presies só klink nie.
Ek lewe al meer as 20 jaar buitelands. Ek het vriende en besoeke in baie lande. Afrikaanses word oral hoog geag fb Louis Swanepoel dat hy vir jou n lys van afrikaanses gee wat wereld leiers oral oor is. Dan my beskeie perspektief ek sien kooperasie stories en sieners deur dieselfde bril – ek meet en vergelyk, deins terug en projekteer. Ek wil net n afrikaanse wees en alles wat digters en skrywers oor my se moet waar wees – ook kootjie emmer. Dankie vir skrywers en digters ek verorber julle almal. Pg het afstand tussen hom en ander geskep met “fees” Groete