Op ’n ander Mieliestronk-webblad word die bloedige stryd in die loopgrawe en revolusionêre nuwe wapens van die Eerste Wêreldoorlog van naby bekyk. Maar presies waaroor is in hierdie oorlog geveg en watter lande was betrokke? Wat was Suid-Afrika se aandeel? Hierdie nuttige oorsig som die verloop in sowat 1500 woorde op...
Ofskoon die oorlog as ’n plaaslike konflik oor ’n mindere kwessie begin het, is die grootste deel van Europa mettertyd daarin verswelg en al die destyds belangrikste moondhede op aarde daarby betrek.
Die vonk in die kruitvat—net ’n verskoning om die oorlog te begin en nie die ware oorsaak daarvan nie—was die moord op 28 Junie 1914 van aartshertog Franz Ferdinand, troonopvolger van Oostenryk-Hongarye, en sy vrou Sophie deur ’n Serwiese student, Gavrilo Princip. Dit was tydens ’n besoek van Franz Ferdinand aan Sarajevo, hoofstad van Oostenrykse provinsie Bosnië, waar die Slawiese bevolking na vereniging met Serwië gestrewe het.
BO: Aartshertog Franz Ferdinand en hertogin Sophie in Sarajevo op 28 Junie 1914. Min het hulle hier geweet dat hulle dieselfde dag deur 'n lid van ’n terreurgroep met ’n pistool doodgeskiet sou word. Die sluipmoord het plaasgevind nadat ’n bom reeds gegooi was na die motor waarin hulle gery het. Die bom het egter buite die motor ontplof en hulle was ongedeerd—net om ’n ruk daarna tog gewelddadig te sterf.
Serwië is vir die moord verantwoordelik gehou en Oostenryk, gesteun deur sy bondgenoot Duitsland, het ’n streng ultimatum tot Serwië gerig. Rusland het, met sy oog op die Balkan, die kant van Serwië gekies.
REGS: Swart troepe van die Belgiese Kongo, destyds ’n kolonie van België in Afrika (tans die Demokratiese Republiek van die Kongo), beweeg in enkelgelid oor ruwe terrein. Ook hulle moet paraat bly terwyl die moederland teen die Duitse invallers veg.
In die weste het die Duitse leërs die Franse en Engelse magte tot naby Parys gedryf, maar is daarna self tot agter die Aisne teruggeslaan (5 - 9 September).
Reeds teen die einde van Oktober was die strydende magte in ’n massiewe loopgraaf-oorlog gewikkel. Hierin sou die vegtende partye mekaar lank in ’n dooiepunt-konflik lamlê sonder dat hulle deur mekaar se linies kon breek. Daar was twee teenoor mekaar liggende linies van loopgrawe van die Alpe in die suide tot aan die Belgiese kus in die noorde, met al die moordende ontberings wat daarmee saamgegaan het. (Kyk ander Mieliestronk-webblad oor "Die slote van die hel".)
In die Midde-Ooste het die stryd hoofsaaklik om die beheer van die Suez-kanaal en die Dardanelle gegaan. Die Suez-kanaal was van groot strategiese belang as ’n verbindingsaar tussen die Middellandse See en die Indiese Oseaan. Die Dardanelle was op sigself strategies belangrik as ’n smal seestraat in Noordwes-Turkye wat deel van die grens tussen die vastelande van Europa en Asiê vorm.
In die Midde-Ooste word die Turkse leër deur die Engelse verslaan wat daartoe lei dat Turkye op 30 Oktober 'n wapenstilstandsverdrag onderteken. In die Balkan en in Italië dwing Geallieerdes suksesse vir Oostenryk om op 3 November ’n wapenstilstand te versoek.
TOE Engeland op 4 Augustus 1914 tot die stryd toetree, was Suid-Afrika, wat destyds ’n deel van die Britse ryk was, outomaties ook in die oorlog betrokke. Die besluit van die Suid-Afrikaanse regering van genl. Louis Botha om Engeland daadwerklik te steun deur Duits-Suidwes-Afrika (tans Namibië) aan te val, lei egter tot die sogenaamde Rebellie van 1914.
Wat as protesbeweging in Transvaal en die Oranje-Vrystaat begin het, ontwikkel tot ’n poging deur die opstandelinge om die onafhanklikheid te herstel wat die Boererepublieke met die eeuwisseling in die Anglo-Boereoorlog verloor het.
’n Afdeling Suid-Afrikaanse vrywilligers het in Frankryk saam met die Engelse geveg en in Julie 1916 in die Dellville-bos tydens die veldslag aan die Somme swaar verliese gely vanweë heldhaftige verdediging.
Daar is bereken dat sowat 12 000 Suid-Afrikaners in die Eerste Wêreldorlog gesneuwel het. Dit is ’n groot aantal, maar die sterftesyfer word verdwerg deur die net minder as ’n miljoen vir die Britse ryk in sy geheel.