Skietery in Nieu-Seeland: ’n GeloofsperspektiefFoto: (AP Photo/Mark Baker) Deur InContext International Die laaste skakel, stink debakel en die ligament-element Op Vrydag 15 Maart het 49 mense gesterf en is meer as 20 ernstig beseer (teen publikasietyd) in ŉ massaskietery by twee moskees in Christchurch, Nieu-Seeland, waar aanbidders Vrydag ’n gebedsbyeenkoms bygewoon het. Die eerste skietery het om ongeveer 13:45 (plaaslike tyd) plaasgevind by die Al Noor-moskee naby Hagley Park in die middestad waarin 41 mense gedood is. Die tweede moskee wat geteiken is, is geleë in die voorstad van Linwood. Sewe mense is in dié slagting dood en nóg ŉ slagoffer het later in die hospitaal aan sy beserings beswyk. Eerste minister Jacinda Ardern het dit “as een van die donkerste dae van Nieu-Seeland” beskryf en sê die gebeure in Christchurch verteenwoordig “ŉ buitengewone en ongeëwenaarde daad van geweld”. ’n Man in sy laat 20’s is in hegtenis geneem op aanklag van moord en sal in die Christchurch-hof verskyn. Twee ander gewapendes is op die toneel in hegtenis geneem en word ondervra. ’n Vierde persoon wat in aanhouding is mag dalk niks met die aanval te doen hê nie. Owerhede het nog nie die name van die aangehoudenes bekendgemaak nie. ’n Man wat beweer hy is verantwoordelik vir die aanval het ’n anti-immigrantmanifes van 74 bladsye agtergelaat waarin hy sy naam en die redes vir sy dade bekendmaak. Hy sê daarin dat dit as ’n terreuraanval beskou moet word. Volgens Wikipedia is hierdie voorval tot dusver die grootste menseslagting in Nieu-Seeland se geskiedenis en dit staaf die woorde van Arden wat sê dit is “een van die donkerste dae van Nieu-Seeland”. Hier onder is ’n lys van vorige soortgelyke aanvalle wat sedert 1951 in Nieu-Seeland plaasgevind het: Vir die meeste kykers wat ’n terreurdaad op TV sien afspeel is die misdadiger altyd die een wat die wapen vashou en uiteindelik die sneller trek. Tog is hierdie finale oomblik in der waarheid maar net die laaste skakel in ’n lang ketting van negatiwiteit, agterdog, vrees en haat. Maar elke plasing op enige sosialemediaplatform wat mense polariseer word nóg ’n skakel in hierdie dodelike ketting wat die potensiaal het om weer iemand anders te beïnvloed om ’n sneller te trek. Ongeag die onderwerp – of dit nou vlugtelinge, ras, geloof, politiek of slegs mense is wat ander standpunte as ons het – elke plasing wat ’n sweempie agterdog bevat kan daartoe bydra dat een persoon ’n wapen optel en die laaste skakel in ’n ketting van haat word; die laaste strooi wat die kameel se rug breek. Dit is ongelukkig waar dat Christene nie uitgesluit is nie en ook kan bydra tot hierdie dodelike proses. Heel dikwels word waarheid as platform en verskoning gebruik om vrees, haat en agterdog te saai. Daarom is dit van kardinale belang dat ons deurentyd moet onthou dat ons woorde net een van twee effekte het: óf dit gee lewe óf dit vernietig lewe – daar is geen alternatiewe neutrale handeling nie. Ons kommentaar beïnvloed mense en juis daarom moet ons uiters versigtig wees vir moontlike verskuilde boodskappe wat ons in die naam van Christus dalk kan deurgee. Die waarheid mag nooit ŉ motief word om mense agterdogtig of haatdraend teenoor mekaar te maak nie. Thomas Breuer, senior visepresident en mediese hoof van GSK Vaccines, het onlangs in ŉ rubriek geskryf oor wat ons uit die Groot Stank van 1858 kan leer en hoe dit vergelyk kan word met verkeerde inligting op die verskillende mediaplatforms. Breuer het die volgende geskryf: “In die somer van 1858 het ŉ hittegolf die reeds erg besoedelde Teems laat gis en ŉ onuithoubare stank veroorsaak – dit was só oorweldigend dat dit die stadslewe tot stilstand geruk het.” Jy mag tereg vra wat kan ŉ insident van 1858 ons leer oor verkeerde inligting op sosiale media in 2019? Heelwat. Om mee te begin is dit belangrik om te verstaan dat die Groot Stank nie oornag gebeur het nie. Besoedeling in die Teems en ook die onaangename reuke en gepaardgaande uitbreek van siektes is reeds in 1600 as ŉ probleem beskou. Daar was geen idees of planne om dit reg te stel nie en ook geen sterk motivering vir daadwerklike optrede nie. Ten spyte hiervan het die stad eenvoudig op sy transformasiebaan van Romeinse buitepos na stedelike metropool voortgesnel met die fokus op groei eerder as op die infrastruktuur of regulasies wat nodig was om die snelgroeiende stad in stand te hou. In 1858 het die Groot Stank alles verander. Uiters hoë somertemperature het die stank só erg gemaak dat pogings om dit met bleikkalk (ŉ industriële bleikmiddel) te verbloem, gefaal het. As gevolg hiervan het alle aktiwiteite (ekonomies en ander) in die stad tot stilstand gekom en politici is gedwing om te erken dat werklike hervorming so gou as moontlik moet begin. Infrastrukture moes vinnig verander word; strenger regulasies is ingestel en afgedwing. Op die ou end was die Groot Stank die rede vir ŉ sanitêre rewolusie wat die stinkende Teems verander het in die skoner, veiliger rivier wat dit vandag is. Daar bestaan geen twyfel nie dat dade van geweld sy oorsprong het in die negatiwiteit van eendersdenkende mense. Dit kos net een plasing van agterdog, gevolg deur een van haat en nog een wat sy vrees uitspreek, om uiteindelik te veroorsaak dat een persoon ŉ geweer optel, ŉ moskee binnestap en mense blindelings begin doodskiet namens almal wat sy vrese “bevestig” het. Die “groot stank” – die afgryslikheid daarvan wanneer een persoon die finale sneller trek – het in ŉ “vuilput van negatiwiteit” op sosiale media ontstaan en die pad van ongeverifieerde (verkeerde) inligting, samesweringsteorieë, veronderstellings en eie gevolgtrekkings geloop. Breuer verwys na die voorkoms van verkeerde inligting op sosiale media as die “digitale ekwivalent van die Groot Stank”. Hy voeg by dat dit “ ŉ toenemende probleem geword het, maar nie skrikwekkend genoeg dat diegene wat verantwoordbaar is, enigsins voel dat hulle dalk meer as die “industriële bleikmiddel” moet gebruik om die stank te verbloem nie. Tot nou. Hoewel vandag se sosialemediaplatforms gemeenskapstandaarde daargestel het, stelsels om oortredings aan te meld, asook gevolge vir diegene wat nie aan hierdie reëls en regulasies gehoor gee nie, is dit nog steeds onvoldoende om die sistematiese verspreiding van verkeerde inligting te verhoed. Breuer som op: “Die Groot Stank het nooit gegaan oor die reuk as sodanig nie. In 1858 is daar steeds geglo dat sommige siektes, soos cholera, deur ‘slegte lug’ versprei word. Hierdie wanbegrip het tot die oprig van spoeltoilette in die huise van die rykes gelei wat (natuurlik) die ‘slegte lug’ uit die huis verwyder het, maar die hoeveelheid riool wat in die Teems gepomp is, laat toeneem. Ongelukkig, deur te veel aandag aan die verkeerde probleem (die stank) te gee, het die regte probleem (besoedelde water) slegs groter geword. “Om te vergelyk: indien die verspreiding van verkeerde inligting die werklike groot probleem op sosiale media was, kon ons alles oplos deur dit ‘weg te spoel’ en só die stank verwyder. Ek is egter bekommerd dat dit die ware probleem verberg – ŉ gebrek aan vertroue. Die realiteit is dat ons almal ly aan ŉ voortdurende en toenemende gebrek aan vertroue in ons instansies, nywerhede, regering en selfs in die wetenskap as sodanig. Vir ŉ probleem so groot soos hierdie, het ons daadwerklike verandering nodig.” En dit is hier waar die kerk betrek word. Ons, as navolgers van Christus, moet gereeld daaraan herinner word dat ons houdings, gedagtes en kommunikasie altyd ŉ weerspieëling behoort te wees van die Een wat ons volg: As ons nie ons gedagtes vul met alles wat waar, rein, mooi en prysenswaardig is nie, beweeg ons buite die grense van ŉ vrymakende God en in die ruimte van die een wat slegs wil vernietig, doodmaak en moor. Weer eens, daar is geen neutrale handeling nie. Hierdie is ononderhandelbaar. Ons moet eerlik wees: Strook ons getuienis, die manier waarop ons die waarheid op sosiale media oordra, werklik met die bybelse missie om die seën van God na die mens te bring? Jacinda Ardern, eerste minister van Nieu-Seeland, het op haar mediakonferensie daarop gesinspeel dat anti-immigrasiesentiment dalk die moontlike oorsaak was en gesê hoewel baie slagoffers waarskynlik migrante of vlugtelinge is, “hulle gekies het om Nieu-Seeland hul tuisland te maak, en daarom ís dit hul tuisland. Hulle is ons. Die persoon wat hierdie geweld teen ‘ons’ laat voortduur, is nie.” “Hulle is ons” is ŉ indrukwekkende stelling van inklusiwiteit deur die eerste minister. Deur dít te sê, het Arden duidelik aangedui dat die Nieu-Seelanders se identiteit in hul houding en nie in hul burgerskap lê nie. Op dieselfde manier behoort die kerk altyd boodskappers van hoop en versoening te wees. Dít is die identiteitsdokument wat ons dra. In Kolossense 3 verskaf Paulus ŉ omvattende lys van deugde wat as’t ware die “versierings op die kleed” van elke gelowige behoort te wees. Hy sê in verse 12 en 13: “Beklee julle dan, as uitverkorenes van God, heiliges en geliefdes, met innerlike ontferming, goedertierenheid, nederigheid, sagmoedigheid, lankmoedigheid. Verdra mekaar en vergewe mekaar.” En weer eens, soos in die meeste van sy briewe, sluit Paulus af met die een deugde wat Christenskap volledig saamvat. Nee, nie waarheid nie, maar liefde. Wanneer Paulus na die woord “band” in die konteks van “band van volkomenheid” verwys, gebruik hy die Griekse woord sundesmos, wat ook ligament beteken. Daarom word liefde as die ligament beskou wat alle deugde tot volkome eenheid saambind. ’n Ligament in die menslike liggaam kan vergelyk word met die geestelike betekenis daarvan: Liefde (of liefdadigheid) is ŉ sterk, maar buigsame deugde wat alle ander deugde aan mekaar heg. Dit beskerm die geestelike liggaam en hou dit in die regte posisie voor God, wat die outeur en volmaker van liefde is. Dit verminder nie die belangrikheid van waarheid of enige ander deugde nie, maar dit beklemtoon die feit dat liefde die vermoë het om saam te voeg en te verenig, meer as enige ander deugde. In ŉ mate hou waarheid ook alle deugde saam, terwyl liefde die skakel is wat alle deugde met mekaar verbind. Die rede hiervoor is eenvoudig: waarheid kan nie – en behoort ook nie – ŉ kompromie of buigbaar te wees nie. Waarheid staan ferm en het ŉ stewige fondament. Maar net so belangrik is die feit dat liefde nie stram en onbuigbaar kan of behoort te wees nie. Paulus verduidelik dit in 1 Timoteus 1:5: “Die doel van hierdie opdrag is om liefde te wek wat uit ŉ rein hart, ŉ goeie gewete en ‘n opregte geloof kom.” Let daarop dat waarheid nie die doel is nie, maar liefde. Waarheid is die metode of manier, en is ondergeskik – want waarheid dien liefde. Die doel van waarheid is uiteindelik om die ware natuur van God aan die wêreld te wys – liefde. Hierdie ligament van Bybelse deugde moet buigbaar en medelyend (barmhartig) wees. Liefde verbly hom nie “in” die waarheid nie, maar “met” die waarheid. Liefde vorm die manier waarop ons die waarheid vertel, terwyl waarheid die manier waarop ons liefde betoon, vorm. 2 Korinthiërs 2:16: “Vir die laaste die stank van dood tot die dood, en vir die eerste ’n aangename reuk van die lewe tot die lewe, en wie sal hierdie dinge waardig wees?” Dade van geweld op hierdie groot skaal gebeur selde op die ingewing van die oomblik en deur slegs een persoon wat ŉ behoefte aan vernietiging het, aangevuur. Nee, dit benodig ŉ gemeenskap, ŉ proses en ŉ oorsaak om mense te manipuleer om tot aksie te oor te gaan. Op dieselfde manier wat die “groot stank” van die media mense kan manipuleer om terreurdade te pleeg, só kan die aangename geur van Christus mense mobiliseer om lewe te gee. In sy boek A Farewell to Mars skryf Brian Zahnd die volgende: “Dit is veel makliker om mense rondom ŉ Jesus wat ons vyande haat en ons oorloë seën, te verenig, as wat dit is om mense te verenig rondom ŉ Jesus wat ons oproep om ons vyande lief te hê en te bid vir dié wat ons vervolg.” Mag dié wat Christus volg ŉ aangename geur versprei.