Evurhongweni, miri wu kota ku tivuyeleta na ku aka masocha ya miri, mipfimbiti, misiha na man'wana ma tirhele ya miri lama pfunaka kutsundzuka, matitwele na swin'wana. Wachi yalendzeni ya miri hi yona yi hlohlotelaka vurhongo navusiku. Vavatli va komberiwa ku nyika swikombiso leswi nga le rivaleni swa swiyenge leswi ringanyetiweke swa swivatliwa swa switsundzuxo na ku endla nhlawulo wo hetelela wa switirhisiwa. Laha swi faneleke, swilo swinwana swa nkhaviso wa Xikwere ku nga tlhela ku vulavuriwa hiswona eka xiringanyeto? Kuya himatsalwa yakomba leswaku nkanyi wu tisa swakudya swinene kusukela kwalomu ka 10,000 years B.C. Nkanyi I wunwani wa minsinya leyi hlayisiwaka swinene laha Afrika. Hungu ra Mufambisinkulu ri vile lembe ra nkoka swinene! Xikimi xi kurile swinene xi va na swirho swo tlula 400 000 na vutomi byo tlula 1 000 000. Hi languterile nkulo wun'wana tanihileswi Vatirhela-Mfumo vo tala va lavaka ku hlawula GEMS tanihi xikimi xa vona. Vyuyda byina matsalwa yo hlaya, maendlele ya swilo, nama mixaka ya tinhlangano. Eka vuyuda kuna mintlawa yo hambana hambana, leyi sukeke eka vufundhisi bya vuyuda, laha va pfumelaka leswaku Xikwembu xi hlavutele milawu ya xona eka Moxe entshaveni ya Sinayi, hi ku tirhisa Tora leyi tsariweke naswona yitlela yi vulavuriwa hi nomo. Hikuya hi matimu, dyondzo leyi yikanetiwile ngopfu hi mintlawa ya mayuda ya va Sadusi na Vahelena, hinkarhi wa tempele ya vumbirhi, nakambe yithlela yi kanetiwa hi mintlawa ya va Karayiti na va Sabatewu. Namunthla ntlawa lowu kulu wa vuyuda IVuyuda-ntiyela (kunga Vaharedi na Vayuda-ntiyela va manguva lawa), Vuyuda bya xikhale na vuyuda lebyi pfuxetiweke. Kuhambana loku kulu eka mintlawa leyi i ndlela leyi mintlawa leyi yi landzelerisaka nawu wa xiyuda, matimba ya vafundhisi vaxiyuda na kuxixima tiko-ximfumo ra Israyele. Vuyuda-ntiyela byi pfumela leswaku Tora na nawu wa xiyuda swa kwetsima, iswa hilaha kunga heriki naswona aswi cinceki, naswona swi fanela ku landzeleriwa hilaha ku heleleke. Vuyuda bya xikhale byi pfumela eka ku landzelela vuyuda bya ndzhavuko, kasi vuyuda lebyi pfuxetiweke, byi pfumela leswaku nawu wa xiyuda ahi xikolokolo. hikuya hi matimu akuri na tihuvo ta nawu wa xiyuda, kambe masku lawa ku pfumeriwa leswaku vuyuda imhaka yo tilangela.