PressReader - Beeld: 2017-07-25 - Ge­heim­hou­ding baar wan­troue en kor­rup­sie
Ge­heim­hou­ding baar wan­troue en kor­rup­sie
Beeld - 2017-07-25 - Middelblad - Ju­dith Fe­bru­a­ry
Die par­le­ment het in Mei ’n ad hoc-ko­mi­tee tot stand ge­bring om wet­ge­wing te ont­wik­kel vir ver­hoog­de o­pen­ba­re fi­nan­sie­ring van po­li­tie­ke par­tye, as­ook die re­gu­le­ring van hul pri­va­te fi­nan­sie­ring.
Suid-A­fri­ka het geen wet­ge­wing wat pri­va­te sken­kings aan par­tye re­gu­leer nie en in­di­vi­due en maat­skap­pye kan e­ni­ge be­drag in die ge­heim skenk, wat die weg vir kor­rup­sie en die koop van in­vloed baan.
Hi­ta­chi het in 2015 in­ge­stem om $19 mil­joen te be­taal ter skik­king van be­we­rings van die Se­cu­ri­ties and Ex­chan­ge Com­mis­si­on (SEC), die VSA se be­leg­gings wag­hond, dat hy die A­me­ri­kaan­se wet op bui­te­land­se kor­rup­sie prak­ty­ke ge­skend het deur on­be­hoor­li­ke be­ta­lings met be­trek­king tot die ver­skaf­fing van stoom­ke­tels aan die Me­du­pien die Ku­si­le-krag­sta­sie.
Die SEC het voorts be­weer Hi­ta­chi het in 2008 nóg $1 mil­joen be­taal aan C­han­cel­lor Hou­se, die ANC se be­leg­gings­arm, wat on­be­hoor­lik as kon­sul­ta­sie­geld aan­ge­te­ken is.
Om­dat Hi­ta­chi ge­skik het, is daar geen skuld­be­ken­te­nis nie. Maar die skik­king het meer vrae as ant­woor­de ont­lok oor be­weer­de be­ta­lings aan die ANC uit dié tran­sak­sie.
In 2016 het Tru­man P­rin­ce, voor­ma­li­ge ANC-bur­ge­mees­ter van Beau­fort-Wes, bla­tant in ’n amp­te­li­ke mu­ni­si­pa­le brief aan po­ten­si­ë­le ANC-sken­kers gro­ter voor­de­le op kon­trak­te in ruil vir sken­kings aan­ge­bied. On­lang­se be­we­rings oor s­taat­skaping dui op ’n veel kru­er en ge­vaar­li­ker be­na­de­ring tot die koop van po­li­tie­ke in­vloed.
Die de­bat oor die fi­nan­sie­ring van po­li­tie­ke par­tye het in 1997 be­gin toe die Wet op die O­pen­ba­re Fi­nan­sie­ring van Ver­teen woor­dig­de Par­tye aan­vaar is. Dit maak voor­sie­ning vir die toe­wy­sing van geld uit die staats­kas vir die in­stand­hou­ding van po­li­tie­ke par­tye tus­sen ver­kie­sings.
Des­tyds is aan­ge­voer dit moet ’n vorm van re­gu­le­ring van pri­va­te sken­kings in­sluit, maar dís waar dit ge­bly het. Der­hal­we maak die wet voor­sie­ning vir die pro­por­si­o­ne­le toe­wy­sing van staats­geld aan par­tye vol­gens ’n 90:10-ver­de­ling: 90% word toe­ge­wys oor­een­koms­tig die per­sen­ta­sie stem­me wat ver­o­wer w or­den 10% word ver­deel tus­sen par­tye met par­le­men­tê­re ver­teen­woor­di­ging.
Maar par­tye voer aan o­pen­ba­re fi­nan­sie­ring is on­vol­doen­de en hul­le moet, ver­al in ver­kie­sings, geld by pri­va­te bron­ne in­sa­mel.
In 2005 het die In­s­ti­tuut vir De­mo­kra­sie in Suid-A­fri­ka (I­da­sa) die vyf groot­ste par­tye voor die hof ge­daag om­hul fi­nan­sie­ring s bron­ne in­ge­vol­ge die Wet op die Be­vor­de­ring van Toe­gang tot In­lig­ting te o­pen­baar. I­da­sa het on­der meer aan­ge­voer po­li­tie­ke par­tye is o­pen­ba­re lig­ga­me en die pu­bliek het der­hal­we die reg om te weet wie hul­le fi­nan­sier, maar die hof het be­vind po­li­tie­ke par­tye is pri­va­te
Ge­son­de po­li­tie­ke par­tye is no­dig vir ’n sterk de­mo­kra­sie, maar hul­le het geld no­dig om te funk­si­o­neer . . . Daar­om sou dit waar­skyn­lik on­re­a­lis­ties wees om pri­va­te sken­kings te ver­bied.
lig­ga­me en hoef nie hul fi­nan­sie­ring s bron­ne be­kend te­ma a knie.
Die ANC het in 2007 sy ver­bin­te­nis tot deur­sig­tig­heid oor par­ty fi­nan­sie­ring in sy Po­lo­kwa­ne-re­so­lu­sies ver­woord. Al voel Po­lo­kwa­ne soos ’n leef­tyd ge­le­de, het die ANC dus ’n man­daat om wet­ge­wing daar­oor in te stel.
Maar daar was se­dert­dien geen vor­de­ring daar­mee nie.
Ge­son­de po­li­tie­ke par­tye is no­dig vir ’n sterk de­mo­kra­sie, maar hul­le het geld no­dig om te funk­si­o­neer, ’n ba­sie­se par­ty­struk­tuur in stand te hou en te be­stuur, ver­kie­sings te be­veg en be­leid te de­bat­teer. Daar­om sou dit waar­skyn­lik on­re­a­lis­ties wees om pri­va­te sken­kings te ver­bied.
Re­gu­le­ring is nie die won­der­kuur vir al­le ske­te nie, maar ge­heim­hou­ding baar net wan­troue en ’n vrug­ba­re om­ge­wing vir kor­rup­sie. Soos ge­woon­lik, sal die win­gerd se ge­sond­heid van die klein jak­kal­sies af­hang.