23Inwoners van Sion, julle moet bly wees
en juig tot eer van die Here julle God,
want Hy het die reëns betyds laat kom,
Hy het die vroeë en die laat reën
soos voorheen gegee.
24Die dorsvloer lê vol koring,
die parskuipe loop oor
van wyn en olie.
25Ek sal julle vergoed vir die tyd
van sprinkaanswerm op sprinkaanswerm
toe my groot leër
wat Ek teen julle gestuur het,
julle verteer het.
26Julle sal oorgenoeg hê om te eet,
julle sal die Naam van die Here julle God
Hy wat wonders vir julle gedoen het.
My volk sal nooit weer
in die skande kom nie.
27Dan sal julle besef
dat Ek by Israel is,
dat Ek die Here julle God is,
dat daar buiten My
nie 'n ander is nie.
28Wanneer dit alles gebeur het,
sal Ek my Gees laat kom op al die mense, julle seuns en julle dogters
sal as profete optree,
julle oumense sal drome droom,
julle jong mans sal visioene sien.
29In daardie tyd sal Ek my Gees laat kom selfs op dié wat nie in aansien is nie.
30Ek sal tekens gee,
in die hemel en op die aarde:
bloed, vuur en rookwolke.
31Die son sal donker word,
die maan bloedrooi
en dan sal die groot,
die vreeslike dag van die Here kom.
32Elkeen wat die Naam van die Here
aanroep, sal gered word.
Op Sionsberg en in Jerusalem
sal daar uitkoms wees.
So het die Here beloof.
Dié wat deur die Here geroep is,
is by dié wat gered is.
2Aan U, o God, kom 'n lofsang toe
vir wie U uitkies
en laat naderkom
om in u tempel te bly.
Laat ons die goeie dinge in u huis
in oorvloed geniet,
6In u trou antwoord U ons
met kragtige dade,
11U maak die ploegvore vol water
en die kluite nat,
2 Timoteus 4:6-8, 16-18
16Toe ek my die eerste keer voor die hof moes verdedig, het niemand my bygestaan nie; almal het my in die steek gelaat. Mag God hulle dit nie toereken nie! 17Maar die Here het my bygestaan en my krag gegee, sodat deur my die prediking tot sy volle reg kon kom en al die heidennasies dit kon hoor. En ek is uit die bek van die leeu gered.
18Die Here sal my red van elke onheil en my behoue in sy hemelse koninkryk bring. Aan Hom kom die eer toe tot in alle ewigheid! Amen.
9Met die oog op mense wat seker was dat hulle eie saak met God reg is en wat op ander neergesien het, het Jesus hierdie gelykenis vertel: 10"Twee mense het na die tempel toe gegaan om te bid. Die een was 'n Fariseër en die ander een 'n tollenaar. 11Die Fariseër het gaan staan en by homself so gebid: 'O God, ek dank U dat ek nie soos ander mense is nie: diewe, bedrieërs, egbrekers, en ook nie soos hierdie tollenaar nie. 12Ek vas twee keer in die week en ek gee 'n tiende van my hele inkomste.'
Toetrede: Flam 387 of Lied 167
Votum: Nav Lied 477:1 of Psalm 65:5
Seëngroet: Lied 447:2 of Trinitaries
Lofsang: Psalm 65 of Lied 205
Verootmoediging: VONKK 10 of Lied 246 of Lied 247 of Flam 5
Genadeverkondiging en Geloofsbelydenis: Vonkk 341
Skriflesing: Lukas 18:9-14
Slotsang: Flam 182 of Lied 510 of Lied 514
Respons: Lied 286
Ons sing in Lied 477:1:
Wees daarom ook vanoggend gegroet met die woorde van dieselfde lied (v2):
Genade en vrede vir julle van God die Vader en van God die Seun en van die Heilige Gees.
Psalm 65 of
VONKK 10 Jesus, Wees My, Sondaar, Genadig (Tollenaarsgebed) of
Lied 246 "Wees my genadig" of
Flam 5 Daar Is Geen Grens [bekend – Steadfast Love]
Genadeverkondiging en Geloofsbelydenis
Vonkk 341 "Sola Scriptura" (bekende Melodie – 'n Vaste Burg)
F387. "Hier Is U Kerk (Laat Ons Dien Met Ons Lewe)"
Lukas 18:13 Teks: Jannie Hougaard 2003 © Melodie: TOLLENAAR – Jannie Hougaard © en Francé Ludik © 2003
© 2009 VONKK Uitgewers (admin Bybel-Media) RUBRIEK: Meditatief – Skuldbelydenis en Genadeverkondiging
(RUBRIEK: Flam – Geloof en Vertroue) Oorspronklik: Rock of Ages Teks: Augustus M Toplady
Musiek: Thomas Hastings Afrikaanse vertaling: Koos van der Merwe © Jack Publishing
Oorweeg gerus om die heerlike storie van die kluisenaar en die muis te vertel: 'n kluisenaar red 'n muis wat amper deur 'n voël geëet is. Soos wat meer en meer diere die muis wil vang, verander die kluisenaar die muis in al groter diere. Uiteindelik is die muis 'n tier, wat vergeet dat hy eintlik 'n muis is wat van die kluisenaar se gesekenke afhanklik is om hom veilig en beskerm te hou. Sy trots veroorsaak dat hy vergeet wie hom help. Hier is 'n video van die oulike storie.
Carolyn Brown stel voor dat jy die gebed en boodskap vaslê met handgebare. Gebruik of net jou eie hande, of nooi almal om saam met jou te wys. "Hold one hand palm cupped up to hold the truth that God loves us. Briefly describe God's creation of each one of us with our special gifts and talents. Keep that cupped hand in place while raising the other hand up in the same position to hold the truth that we are each one of us sinners. Move your hands up and down in relationship to each other to note that on some days we feel more loved and lovable and on other days we feel more sinful. Then fold the hands together as if in prayer. Jesus tells his listeners to be honest with God. When we come to God honestly admitting our sins and trusting that God loves and forgives us, we are OK with God – and also OK with ourselves and the people around us."
Sermons 4 Kids stel voor dat jy die oulike Yertle the Turtle gebruik. Hier is 'n video van dié snaakse Dr Seuss storie. Hier is 'n inkleurprent.
As jy eerder op Hervormingsondag wil fokus, herhaal ons die voorstelle van 2017:
As julle dit nog nie het nie, skaf Bybel-Media se Saamkleurpret oor die Sola's aan. (Dis 'n elektroniese produk, so jy kan dit vinnig hê.) In kleiner gemeentes kan jy die prente groot druk en op 'n tafel (of die vloer!) voor in die kerk sit, sodat kinders tydens die diens kan sit en inkleur. Daar is ook lekker stories oor reformatore, wat jy hier kan vertel.
Ons het in 2012 en in 2015 voorgestel dat jy die verhaal van Luther vertel mbv akteurs. As jy dit nog nie gedoen het nie, is vanjaar natuurlik die perfekte geleentheid! Hier is dit weer:
• Akteurs: Maartin Luther; keiser, twee ontvoerders
• Tafel en stoel
• Groot Bybel
• deur (enige plat oppervlak voor in die kerkgebou)
• klomp boeke
• tweede stoel aan ander kant van ruimte
• pakkie papier
• Maartin Luther kom staan regs voor in liturgiese ruimte.
• Luther gaan sit by tafeltjie. Maak Bybel oop en blaai verwonderd daardeur.
• Luther staan op, hammer papier met stellings iewers vas.
• Bly staan en kyk na stellings.
• Luther gaan sit weer by tafeltjie,
• Luther staan op, vat boeke van lessenaar af, gooi op hoop, trek vuurhoutjie en gooi op boeke – skud vuurhoutjie met gooi-slag, sodat dit doodgaan.
• Bly staan, kyk na hoop boeke.
• Luther gaan staan voor kansel,
• Keiser verskyn op kansel, Wys vinger vir Luther,
• Luther skud kop.
• Twee mense kom,
• Gooi lap oor Luther se kop,
• Vat hom na kant van liturgiese ruimte
• Haal lap af.
• Luther gaan sit by vêrste stoel, skryf op pakke papier.
Jesus het pas tevore die dissipels geleer om volhardend te bid vir die koms van die koninkryk (ons het verlede week hierby stilgestaan). In hierdie gelykenis stel Hy die vereistes vir toegang tot die koninkryk van God aan die orde. In die gelykenis is daar twee karakters, twee gebede en twee uitkomste. Mense het gewoonlik na die tempel gegaan om te offer, om onderrig te ontvang vir gebed.
In ons teks kom twee verskillende mense by die tempel aan om te bid. Hulle kom uit verskillende agtergronde.
Die Fariseër verteenwoordig een van die drie belangrikste Joodse godsdienstige sektes in die tyd van Jesus. Die ander twee groepe was die Sadduseërs en die Esseners. Die Fariseërs was teenwoordig in feitlik elke Joodse dorp, maar hulle het 'n voorkeur gehad vir Jerusalem, aangesien die tempel daar was. Kenmerkend van die Fariseërgroep was hulle streng wettiese ingesteldheid en dat hulle waarskynlik die mees invloedryke groep in die Joodse samelewing was.
Hulle was gesteld op die nakoming van die wet van Moses. Dit het hulle selfregverdig, skynheilig en formalisties gemaak. Dit is dieselfde groep wat Jesus ter dood veroordeel het.
Daar is ook na hulle verwys as regsgeleerdes, omdat hulle die wet so goed geken het. Die mense het na hulle geluister en het respek vir hulle gehad, totdat Jesus sy verskyning op die toneel gemaak het. Tussen die waarheid wat Jesus verkondig en dit wat die Fariseërs verkondig het, het spanning en stryd ontstaan. Mense het na Jesus begin luister en Hom begin volg. Dit het die Fariseërs se ego geknou.
Die tollenaar was deel van 'n ander sosiale groep. Tollenaars was Joodse burgers wat Romeinse huurlinge geword het om belasting vir die Romeinse owerhede in te vorder. Hulle was korrup en gehaat onder die Jode omdat hulle hulle eie volksgenote uitgebuit het.
In ons gelykenis betrek Jesus een van hierdie tollenaars en laat die tollenaar die onverwagse in die tempel doen, naamlik om te bid. Dit was 'n ongewone daad. 'n Tollenaar wat die tempel binnekom om te bid, was nie die gebruik in die tyd nie.
Jesus beklemtoon die verskil tussen die twee gebede. Hy wys ook op die gebedshouding van die twee karakters in die gelykenis.
Die Fariseër staan regop, heel waarskynlik voor in die tempel – sigbaar en selfs vertonerig, terwyl die tollenaar ver staan en homself uit die openbare oog probeer hou.
As hulle begin bid, is die inhoud van hulle gebede opvallend en dramaties verskillend. As die Fariseër begin bid, praat hy met homself. In die Griekse teks staan daar letterlik dat hy met homself gepraat het. In sy gebed bely hy nie sy sondes nie, want hy reken hy het geen sonde nie. Hy bid ook nie om vergiffenis nie. Hy vergelyk homself eerder net met die tollenaar wat in sy oë korrup en gehaat is. Dit laat hom volgens sy verstaan beter lyk voor God. Die Fariseër hou sy goeie werke voor aan God. Hy verklaar homself regverdig voor God en sê eintlik vir die Here: "Ek vaar selfs beter as die wet, want ek vas twee keer 'n week, terwyl die wet maar net een keer 'n week vereis."
Die tollenaar daarenteen het net behoefte om met God kontak te maak. Hy weet God is in die tempel. Daarom maak dit nie saak waar in die tempel hy staan nie. Hy is desperaat. Hy beroep hom in alle nederigheid op God se genade. Vandaar sy gebedshouding. Hy vergelyk hom met niemand anders nie. Daar is slegs 'n eenvoudige pleidooi tot God. In die Griekse teks staan daar net: "Here wees genadig teenoor my, sondaar."
Wat is die uitkoms van die twee gebede? Die Fariseër het met niks van die tempel af teruggekeer nie, sy selfgemaakte goeie hoedanighede ten spyt. Die tollenaar word deur God onskuldig verklaar en sy sondes vergewe. Hy het verantwoordelikheid geneem vir sy sondetoestand. Hy ontvang God se genade deur Jesus Christus. Sy straf word oorgedra na Jesus Christus, wat sy sonde dra, en wat deur die Fariseërs verwerp is.
Ons vier vandag die Hervorming wat op 31 Oktober 1517 begin het toe Martin Luther sy 95 stellings teen die deur van Wittenberg se vestingkerk vasgekap het. God se vrye genade vir die sondaarmens is die sentrale tema van die Reformasie.
Ons Skrifdeel beklemtoon een van die Reformasie se solas, naamlik die belydenis dat die mens deur God se genade alleen gered word (Sola Gratia).
Sola is die Latynse woord wat "alleenlik" beteken. Die Reformasie word gekenmerk deur 'n aantal Solas:
Sola gratia – deur genade alleen
Sola Scriptura – die Skrif alleen is die bron van kennis oor ons verlossing en die rigsnoer vir ons dankbare lewe
Sola Fide – geloof alleen
Solus Christus – Christus alleen, en
Soli Deo Gloria – eer aan God alleen.
Soos gesê, plaas ons teks die klem op die vrye, tog duurgekoopte genade van God aan onverdienstelike sondaars.
Die Fariseër het klaarblyklik nie opreg behoefte gehad om God se genade te soek nie. Hy was in sy eie oë reeds deur sy eie "onkreukbare" optrede geregverdig. In terme van sy uitleg en toepassing van die wet doen hy alles reg. Hy praat wel met God, maar nie omdat hy God nodig het nie. Hy is eerder selfgenoegsaam dankbaar dat hy so 'n goeie mens is, sonder sonde.
Dit is ewe opvallend dat hy binne hoorafstand van alle tempelgangers sy gebed aanhef. Daar is weliswaar niks geheimsinnig omtrent sy lewe nie. Hy steek niks weg nie en het blykbaar niks om weg te steek nie. Hy lei immers so 'n onbesproke en regverdige lewe. Die Fariseër wil hê almal moet hoor hoe goed hy is en watter goeie lewe hy lei. Maar eiegeregtigheid is sonde wat uit hoogmoed vloei. Dit is 'n lewenshouding waarin God oorbodig is.
Die Fariseër se gebed tot God is uiteindelik gebed om homself aan te prys en teenoor ander te verhef. Hy het nie God se genade ook nog nodig nie.
Afhanklik van genade
In "die ander hoek" vind ons die tollenaar wat besef hy is 'n sondaar. Die tollenaar besef hy is in die moeilikheid en sy diepste nood is om by die Here uit te kom. Die besef van sy nood wek die erkenning van sy skuld en 'n diep verlange om deur God aanvaar te word. Die ellendige tollenaar werp hom as 't ware neer voor God. Hy bly op 'n afstand omdat hy nie waardig voel nie. Hy het niks om op trots te wees of vir God aan te bied nie. Hy staan eenkant as sosiaal uitgeworpene en bring so sy korrupte lewe na God toe. Hy pleit om vergiffenis sodat hy 'n nuwe lewe kan begin.
Deur sy optrede bevestig die tollenaar dat die vrye genade van God, nie goedkoop is nie. Goedkoop genade (cheap grace), is om wel die evangelie aan te hoor sonder dat daar in jou lewe transformasie of vernuwing gebeur. Met goedkoop genade leef die mens gewetenloos en doof vir God se aanbod van vergiffenis. Volgens Bonhoeffer konfronteer duurgekoopte genade jou egter om Jesus na te volg. Daarom sal jou lewe verander en sal jy nederig leef in afhanklikheid van God se onverdiende genade.
Die gedrag waartoe God se duur genade die sondaar oproep, is ironies genoeg optrede wat as 't ware seermaak. Daardeur kom bevryding van die gewete. Jy moet as 't ware "ver-lig" word. Die Griekse woord metanoeite beskryf die handeling waardeur 'n oorgang gemaak word van een vorm van denke na 'n ander. Dit is om 'n verandering van gees te ondergaan. Toe die Duitse Hervormer, Maarten Luther, tot hierdie insig oor God se grenslose genade gekom het, kon hy nie anders as om uiteindelik die praktyk van boetedoening in die Rooms-Katolieke Kerk van sy tyd te verwerp nie. Hy kon ook nie verder aanvaar dat die kerk se gesag hoër is as dié van die Skrif nie.
Die gelykenis van die Fariseër en tollenaar is by uitnemendheid 'n voorbeeld van God se vrye genade vir sondaarmense. Die ontvangs van God se genade bestaan daarin dat die sondaar besef hy/sy staan soos 'n bedelaar (tollenaar) bakhand voor God. Die enigste moontlike handeling van die mens se kant is om jou skuld te erken en dit voor God te bely.