Nuwe Geskiedenis van Suid-Afrika Wiki: Tydlyn van Nelson Mandela se lewe - LitNet
Nuwe Geskiedenis van Suid-Afrika Wiki: Tydlyn van Nelson Mandela se lewe
Nelson Mandela was die eerste president van demokratiese Suid-Afrika vanaf 1994. Hier volg 'n tydlyn van vanaf sy geboorte in 1918 tot 2008.
1918 – Geboorte
Nelson Rolihlahla is gebore op 18 Julie 1918 in 'n klein dorpie genaamd Mvezo in die Transkei. Sy pa, Gadla Henry Mphakanyiswa, was die hoofman van Mvezo en raadslid vir die koning van Thembuland.
1919 - Kinderjare
Mandela se pa se grond en geld word onteien deur die plaaslike landdros, op grond van "ongehoorsaamheid" nadat hy geweier het om voor die betrokke landdros te verskyn.
1925 - Skooljare
Op die ouderdom van sewe word Mandela die eerste lid van sy gesin wat skool bywoon. Op skool gee 'n Metodiste-onderwyser vir Mandela die bynaam Nelson, omdat die onderwyser dit te moeilik gevind het om sy inheemse van uit te spreek.
1927 - Mandela se pa sterf
Mandela se pa sterf aan tuberkulose (TB) en in ooreenstemming met sy pa se laaste wens word Mandela na die hoofstad van Mqhekezweni na die koninklike hofhouding gestuur. Koning Jonjintaba Dalindyebo van Thembu word aangestel as Mandela se voog vir die volgende 10 jaar.
1937 - Inisiasie
Volgens tradisie word Nelson op die ouderdom van 16 besny. Die besnydenis word gedoen op die oewers van die Mbasherivier, waar baie van sy voorvaders deur dieselfde ritueel gegaan het tydens hul oorgang na manlikheid. Na hierdie inisiasie gaan Nelson na Clarkebury [[Clarkebury|Clarkebury]], 'n Wesleyaanse sendingskool, gedurende hierdie tyd die grootste opvoedingsentrum in Thembuland.
Gedurende sy tyd by die Weslyaanse sendingskool woon Nelson Mandela kerk by, en luister na hoofmanne en raadslede wat stamvergaderings hou. Hy sit sy opleiding voort by Clarkebury Losies Instituut in die Engcobo distrik, toe die Headtown Wesleyaanse Kollege in Fort Beaufort, suidwes van Umtata, en die Fort Hare Universiteit geleë in die munisipale distrik van Alice.
1940 - Boikot
Gedurende sy tweede jaar op universiteit raak Nelson Mandela betrokke by die Studenteraad se boikot teen die universiteit se beleid en word hy gevolglik gevra om die universiteit te verlaat.
1941 – Johannesburg
Tydelik uit die universiteit, besluit Nelson Mandela om Johannesburg toe te vlug om weg te kom van 'n beplande troue wat gereël is deur sy voog, hoofman Jongintaba. Hy werk vir 'n kort tydjie as 'n nagwag by 'n goudmyn. Daarna begin hy as 'n klerk by die prokureursfirma Witkin, Sidelsky en Edelman in Alexandria werk. Gedurende hierdie tyd studeer hy vir sy BA- graad deur UNISA.
1942 - ANC
Na hy sy graad by UNISA verwerf het, begin Mandela vergaderings van die African National Congress (ANC) bywoon, 'n nasionalistiese groep wat daarna strewe om Afrikane te verenig om 'n demokratiese regering te vorm. Tydens hierdie vergaderings raak hy bevriend met Walter Sisulu, wat sy mentor en lewenslange vriend word.
1943 – Aktivis
Mandela word 'n aktivis van die ANC en neem deel aan betogings om te verhoed dat busgeld in die Alexandria-area verhoog word. Hy skryf hom ook in as student by die Universiteit van die Witwatersrand vir 'n graad in die regte.
1944 - ANC Jeugliga
Mandela, Oliver Tambo en Walter Sisulu glo dat die leierskap van die ANC te stemmig is en stig die ANC Jeugliga. Hulle beplan 'n massa-ondersteuning vir die ANC en wil ook die ANC 'n meer aktivistiese organisasie maak. In hierdie jaar trou Mandela ook met Evelyn Mase, 'n verpleegstudent wat in Johannesburg woon, en wat ook van Mandela se provinsie afkomstig is.
1946 – Kinders
Mandela en Mase se eerste seun, Madiba, word gebore. Die egpaar het altesaam drie kinders gehad. In 1957 skei die egpaar se paaie. Mandela word geïnspireer deur die mynwerkerstaking en die dissipline van die Indiër-gemeenskap se passiewe verset teen die Asiatiese eiendomsregwet.
1947 - Regstudie
Mandela voltooi sy dienstyd by Witkin, Sidelsky en Edelman en begin voltyds studeer aan sy regsgraad. Sy dogter Makaziwe word gebore, maar sterf 9 maande later. 'n Tweede dogter word in 1953 gebore en sy word ook Makaziwe genoem.
1948 – Apartheid
Die Nasionale Party (NP) kom aan bewind met dr DF Malan as leier. Die nuutverkose regering stel wette in werking wat rassediskriminasie en onderdrukking ondersteun en wat gevolglik die begin van apartheid beteken.
1949 - Plan van Aksie
Die ANC Jeugliga ontwerp 'n Plan van Aksie wat massabetogings, boikotte, stakings sowel as passiewe teenstand aanmoedig om hul ongelukkigheid met die nuwe apartheidswette duidelik te maak.
1950 - Betogings
Mandela help organiseer die Nasionale Dag van Betogings op 26 Junie. Sy tweede seun, Makgatho, word tydens hierdie betogings gebore. Die NP kondig verskeie wette aan wat apartheid streng afdwing en bedoel is om enige massa-optrede teen die regering te stop.
1951 - Prokureur
In 1951 word Mandela president van die ANC Jeugliga. Hy begin ook by die prokureursfirma van Terreblanche en Briggish werk, en toe Helman en Micher, voor hy sy kwalifiserende eksamen aflê. Nadat hy sy eksamen slaag, werk hy as 'n volwaardige prokureur by HM Basner.
1952 – Versetveldtog
Die ANC loods 'n Verontagsamingsveldtog, 'n niegewelddadige massateenstand, nadat Malan die ANC se beroep op gelyke regte vir swart mense ignoreer. Mandela is die hoofvrywilliger van hierdie veldtog.
Mandela word gearresteer en word aangekla dat hy die Wet op Onderdrukking van Kommunisme oortree het. Mandela, tesame met ander ANC-lede, word skuldig bevind, maar die vonnis van nege maande tronkstraf word vir twee jaar opgeskort. Vir die volgende twee jaar mag Mandela nie vergaderings of byeenkomste bywoon nie.
Mandela en Oliver Tambo begin die eerste swart regspraktyk in die middestad van Johannesburg. Sake wat hulle aanvaar, sluit onder meer in swart mense wat vervolg word volgens die nuwe apartheidswette. Gedurende die jaarlikse ANC-konferensie word Mandela as adjunkpresident verkies. Hy ontwerp 'n plan vir die ANC om ondergronds te beweeg, die M-Plan.
1954 - Regsgraad in gedrang
Die Prokureursorde van Transvaal probeer Mandela se regsgraad afneem, maar die saak word verwerp.
1956 - Verraadverhoor
Die oggend van 5 Desember word Mandela by sy huis gearresteer vir hoogverraad. Hy word tesame met 150 ander politieke aktiviste aangekla van sameswering om die Suid-Afrikaanse regering met geweld omver te werp. Die verhoor vind plaas vanaf 1956 tot 1961. Al die beskuldigdes word vrygespreek. Kort na hierdie verhoor word omtrent die hele uitvoerende gesag van die ANC vir hoogverraad in hegtenis geneem en vir weke in gevangenskap gehou. Hierdie verhoor word uitgerek tot 1961.
1957 - Skei
Mandela en sy vrou Evelyn skei nadat hy uit die tronk vrygelaat word. Hulle drie kinders bly by Evelyn.
1958 - Winnie Mandela
Mandela trou op 14 Junie met Winnie Madikizela, 'n maatskaplike werkster by Baragwanath Hospitaal in Soweto. Saam het hierdie egpaar twee kinders: Zezani, gebore 5 Februarie 1959, en Zindziwa, gebore 23 Desember 1960.
Hendrik F Verwoerd word eerste minister en pas die apartheidswette streng toe.
1959 - Tuislande
Die parlement keur die Wet op die Bevordering van Bantoeselfbestuur goed. Hierdie wet dwing swartes om hulle in agt verskillende tuislande te hervestig. Die ANC staan hierdie wet sterk teen, maar sommige swart leiers aanvaar die wet en werk saam met die regering.
Robert Sobukwe, 'n voormalige lid van die ANC Jeugliga, stig die Pan Africanist Congress (PAC), 'n nuwe politieke groep teen apartheid. Blankes en Indiërs word nie in die groep toegelaat nie.
1960 - Noodtoestand
'n Noodtoestand word in Suid-Afrika verklaar nadat polisie skote op 'n groep betogers vuur tydens die Sharpeville betogings. 69 Mense sterf en honderde word gewond tydens hierdie betogings.
1961 - Umkhonto we Sizwe (MK)
In 1961 begin die ANC 'n gewapende stryd teen die regering. Mandela gaan ondergronds en loods die gewapende stryd deur Umkhonto we Sizwe (MK) te stig. Die MK se beleid is om slegs regeringskantore en simbole van apartheid aan te val, nie mense nie. Mandela vlug uit Suid-Afrika en toer deur Afrika en Europa en bou kennis op van guerrilla-oorlogvoering. Gedurende hierdie tyd het hy ook ondersteuning vir die ANC in die buiteland gewerf.
1962 - Robbeneiland
Mandela keer terug na Suid-Afrika en word op 5 Augustus gearresteer en vir vyf jaar Robbeneiland toe gestuur.
1963-1964 - Rivonia-verhoor
Alhoewel Mandela reeds besig was om sy vyfjaar-vonnis uit te dien, word hy weer verhoor, tesame met ander ANC-leiers, en aangekla van sabotasie en die gewelddadige omverwerping van die regering. Die beskuldigdes spring teregstelling vry, maar word lewenslank tronk toe gestuur. Gedurende die winter van 1964 word Mandela en die ander beskuldigdes Robbeneiland toe gestuur.
1966 - John Vorster
Verwoerd word vermoor en John Vorster word in sy plek as eerste minister aangestel.
1968-1969 - Dood in die familie
In die tydsbestek van 'n jaar sterf Mandela se ma, asook sy oudste seun - laasgenoemde in 'n motorongeluk. Mandela word nie toegelaat om die begrafnisse by te woon nie.
1976 - Soweto-opstande
Opvoeders betoog teen die feit dat Afrikaans verpligtend is in skole. Afrikaans word gesien as die taal van die wit onderdrukker. Oor 'n tydperk van agt maande sterf 575 mense, van wie 'n kwart onder die ouderdom van 18 was.
1977 - Winnie se tronkstraf
Winnie word na Brandfort verban. Haar dogter Zindzi gaan saam met haar. Winnie spandeer meer as 'n jaar in die tronk en word deur die polisie geteister. Weens hierdie teistering ontwikkel Winnie 'n meer aggressiewe en militante houding teenoor die regering.
1978 - PW Botha
Vorster bedank en PW Botha volg hom op as eerste minister.
1980 - "Bevry Mandela"-veldtog
Tydens sy ballingskap loods Oliver Tambo, tesame met die ANC, die "Bevry Mandela"-veldtog. Vir die volgende paar jaar teken verskeie lande en internasionale groepe petisies, hou saamtrekke en veg vir Mandela se vrylating.
1982 - Pollsmoor-gevangenis
Na 18 jaar op Robbeneiland word Mandela na Pollsmoor-gevangenis verplaas.
1983-1984 Uitbreiding van geweld
Weens PW Botha se plan om vir Indiërs en bruines - maar nie vir swartes nie - plek te gee in die parlement, begin township-inwoners met 'n opstand wat deur die land versprei.
1985 - Edward Kennedy
In Januarie besoek Edward Kennedy, 'n Amerikaanse senator, Suid-Afrika om anti-apartheid te ondersteun. Biskop Desmond Tutu is sy gasheer. Hy besoek ook onder andere vir Winnie Mandela. PW Botha sê hy sal Mandela vrylaat indien hy die gewelddadige opstande laat vaar. Mandela se dogter Zindzi lees Mandela se reaksie op hierdie vraag, waar hy die ooreenkoms afkeur, tydens 'n samekoms by 'n stadium naby Johannesburg voor.
Kobie Coetsee, minister van justisie, besoek Mandela in die hospitaal terwyl hy daar is vir 'n prostaatoperasie. Die besoek was onbeplan. Alhoewel dit 'n sosiale besoek was, was dit nog steeds 'n keerpunt. Met Mandela se terugkeer na die tronk word hy in 'n afsonderlike sel geplaas sodat die regering private toegang tot hom het.
1986 - Halssnoermoorde
Winnie se toenemende omstrede en militante aktiwiteite bereik 'n hoogtepunt tydens haar uitspraak by 'n begrafnis dat sy halssnoermoorde goedkeur. Haar toespraak word wyd in die nasionale pers gerapporteer en word gesien as 'n oproep om geweld. Die ANC keur nie hierdie optrede van Winnie goed nie.
Nog 'n noodtoestand
Die regering verklaar 'n noodtoestand in Suid-Afrika weens die wydverspreide onrus in swart gemeenskappe.
Geheime samesprekings, wat deur PW Botha goedgekeur en deur Coetsee gelei is, begin tussen die regering en Mandela. Mandela het op sy deelname hieraan besluit sonder om dit met die leiers van die ANC te bespreek.
'n Paar maande nadat die Reagan-administrasie sy beleide teenoor Suid-Afrika hersien het, stem die VSA in om streng ekonomiese sanksies teen Suid-Afrika in te stel. Verskeie VSA-maatskappye begin produksie in Suid-Afrika afskaal en VSA-banke hou op om geld aan Suid-Afrika te leen.
1987 - Uitverkoop?
Soos samesprekings met die regering vorder, deel Mandela die leiers van die ANC, soos Thabo Mbeki en Ahmed Kathrada, mee van sy samesprekings met die regering. Die leiers se reaksie wissel van woede tot sterk ondersteuning. Gerugte doen die rondte dat Mandela hulle uitverkoop het.
1988 - "Freedomfest"
Op die 24ste herdenking van Mandela se vonnising word 'n musiekkonsert buite Londen gehou, genaamd "Freedomfest - Nelson Mandela's 70th Birthday Celebration"; dit word in 60 lande op televisie uitgesaai.
In Desember, nadat Mandela vir TB behandel is, word hy na die Victor Verster-gevangenis oorgeplaas. Hier bly hy in 'n luukse, afgesonderde huis met 'n swembad, 'n private sjef (Jack Swart) en 'n weelderige tuin. Sy samesprekings met die regering duur voort. In dieselfde maand word vier jong mans, insluitend die 13-jarige Stompie Seipei, ontvoer deur lede van die Mandela United Football Club, 'n groep jong mans wat as Winnie Mandela se lyfwagte opgetree het, en in Winnie se huis aangerand. Die ander mans ontsnap, maar Stompie verdwyn. Sy mishandelde lyk word weke later gevind. Winnie word by hierdie saak betrek.
1989 - Ontmoeting met Botha
Na verskeie vertragings ontmoet Mandela en Botha vir tee by die president se woning. Die ontmoeting is hartlik en Mandela dring aan op die vrylating van Walter Sisulu.
PW Botha bedank en FW de klerk word ingesweer as waarnemende president. Mandela word aangespoor toe de Klerk nog van die Rivonia-verhoor-gevangenes vrylaat, wat onder andere Sisulu insluit. FW de Klerk begin ook die apartheidstruktuur afbreek. Hy sien af van die plan om swart mense in aparte tuislande te laat bly en aanvaar die beginsel van gedeelde mag.
Ontmoeting met de Klerk
Op 13 Desember het Mandela en De Klerk het hul eerste van drie vergaderings.
1990 - Ontperking
Gedurende 'n dramatiese toespraak van De Klerk in die parlement ontperk hy die ANC en ander politieke organisasies. Hy kondig ook aan dat Mandela vrygelaat sal word.
Na 27 jaar van gevangenisstraf word Mandela op 11 Februarie 1990 vrygelaat. Sy nuwe lewe is bedrywig en hy word ook adjunkpresident van die ANC. Hy besoek ook verskeie lande saam met sy vrou Winnie, onder meer sy vriend Oliver Tambo in Swede.
Die ANC en Nasionale Party (NP) begin onderhandel om 'n nuwe veelrassige demokrasie vir Suid-Afrika te skep. Die samesprekings het nie glad verloop nie, weens die ANC se ongelukkigheid met die geweld in die swart gemeenskappe. Mandela en De Klerk gaan voort met hulle private ontmoetings.
ANC en Inkatha Vryheidsparty (IVP) bots
Op 14 Julie word die Inkatha Vryheidsparty (IVP), 'n Zoeloe-groep gelei deur hoofman Buthelezi, gestig as 'n politieke party. Die IVP verskil met die ANC, veral ten opsigte van die gewapende stryd. Alhoewel Mandela uitreik na Buthelezi om hul geskille op los, teiken die IVP ANC vestings in KwaZulu-Natal. Wydverspreide geweld breek uit.
1990 - Pretoria-minuut
Die ANC en die regering teken beide die Pretoria-minuut, waarin die twee partye ooreenkom om die gewapende stryd te beëindig. Mandela sit druk op De Klerk om polisiebrutaliteit te ondersoek, asook die regering se ondersteuning vir die geweld in KwaZulu-Natal. Mandela en De Klerk se verhouding is gespanne weens die geweldkwessie.
1991 - Winnie se verhoor
Winnie se verhoor begin, waar sy aangekla word van die ontvoering en aanranding van vier jeugdiges deur die Mandela United Football Club. Deur al die jare se omstredenheid ondersteun Mandela sy vrou en woon ook haar verhoor by. Winnie word skuldig bevind op die aanklag van ontvoering, maar nie van aanranding nie, en word tot ses jaar gevangenisstraf gevonnis. Tydens haar appèl word haar vonnis opgeskort en moet sy slegs 'n boete betaal.
Na 21 jaar word Suid-Afrikaanse atlete weer toegelaat om aan die Olimpiese Spele deel te neem.
In Julie hou die ANC vir die eerste keer hul jaarlikse konferensie in Suid-Afrika en Mandela word as ANC-president verkies.
Die eerste formele onderhandelinge met die regering vind op 20 Desember plaas by die KODESA|Konvensie vir 'n Demokratiese Suid-Afrika (KODESA). Mandela val De Klerk aan in sy toespraak nadat De Klerk die ANC sleggesê het in 'n vorige toespraak. Hulle ontmoet vir die volgende ses maande nie weer nie.
1992 - Skeiding
Mandela kondig aan dat hy en Winnie gaan skei. Winnie bedank as hoof van die Welsyn van die ANC, maar bedank nie uit die Nasionale Uitvoerende Komitee nie.
Geweld duur voort in die "townships", met gereelde botsings tussen die polisie en inwoners. Mandela is woedend en sê dat die polisie die geweld aanmoedig in plaas daarvan om dit te stop. Mandela hou De Klerk verantwoordelik vir hierdie situasie; De Klerk is beslis dat hy nie beheer het oor die geweld nie.
Nog samesprekings word gehou gedurende KODESA 2 om die struktuur van 'n plan te bespreek vir 'n demokrasie. Die samesprekings loop op 'n dooiepunt uit, maar beide partye stem in om saam te werk om 'n oplossing te vind.
1992 Uitrol van massa-aksie
Gefrustreerd met die onsuksesvolle onderhandelinge, beplan die ANC 'n beleid van rollende massa-aksie, wat onder meer optogte, boikotte en stakings insluit, om die regering te wys hoe sterk hul ondersteuning in die land is. Intussen duur die geweld voort met die IVP wat die ANC aanval, waar 46 mense in Boipatong sterf.
Die toename in sterftes dwing Mandela en De Klerk om weer onderhandelinge te begin. Hulle onderteken 'n dokument waarkragtens hulle ooreenkom om 'n formele ondersoek te loods na die voortdurende geweld en polisie. Hierdie dokument stig ook 'n konstitusionele vergadering wat 'n nuwe grondwet vir die land sal ontwerp.
1993 - Chris Hani sterf
Chris Hani, 'n gewilde leier van beide die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty (SAKP) word deur 'n blanke radikale vermoor. Mandela verskyn op televisie en vra dat mense hulle van geweld weerhou.
In Desember ontvang Mandela en De Klerk gesamentlik die Nobel-Vryheidsprys.
1994 - Demokratiese Verkiesing
Op 26 April word daar vir die eerste keer in die Suid-Afrikaanse geskiedenis deur alle rasse vir dieselfde parlement gestem. Die ANC wen die verkiesing en Mandela word president.
Nelson Mandela se inhuldiging as die 11de president van Suid-Afrika en as die eerste demokratiese president vind op 10 Mei plaas. FW de Klerk word ingesweer as adjunkpresident. In dieselfde jaar publiseer Mandela sy outobiografie.
1995 - Rugbywêreldbeker
In 1995 is Suid-Afrika die gasheer vir die rugbywêreldbeker, wat Suid-Afrika wen. Nelson Mandela dra die Springbok-klere toe hy die trofee aan die kaptein, Francois Pienaar oorhandig. Hierdie gebaar word gesien as 'n groot stap vir die versoening van wit en swart in Suid-Afrika.
1996 - Skei
Mandela en Winnie skei. Winnie probeer so lank as moontlik vermy om te skei.
1998 - Graca Machel
Op sy 80ste verjaarsdag trou Mandela met Graca Machel, die weduwee van 'n vorige president van Mosambiek.1999 - Tree af
Mandela tree af en Thabo Mbeki volg hom op as president. Thabo Mbeki is in 1997 verkies as die nuwe president van die ANC.
2000 - Bemiddelaar
Mandela word aangestel as bemiddelaar gedurende die burgerlike oorlog in Burundi.
Hy begin die Nelson Mandela-uitnodigingsgholftoernooi, wat deur Gary Player aangebied word.
Mandela kritiseer die Zimbabwiese president, Robert Mugabe, se regering.
2001 - Kanker
Gedurende 2001 word Nelson Mandela met prostaatkanker gediagnoseer en met bestraling behandel.
Hy word 'n ereburger van Kanada.
2003 - 46664-Konsert
In 2003 bied Mandela die 46664-Konsert (vernoem na sy gevangenisnommer) in Kaapstad aan. Die doel van die konsert is om mense meer bewus te maak van MIV/VIGS in Suid-Afrika. Bekende internasionale sterre soos Beyonce, Bono en Youssou N'Dour tree by die konsert op.
Mandela kritiseer die VSA en George Bush se besluit om 'n oorlog in Irak te begin.
2004 - Uittrede
Mandela kondig aan dat hy uit die openbare oog gaan tree.
Mandela vertrek na Bangkok om by die 15de Internasionale MIV/VIGS-konferensie te praat.
Vryheid van die Stad
Mandela ontvang Johannesburg se hoogste eer toe hy die Vryheid van die Stad toegeken word.
2005 - Nog 'n seun sterf
Mandela se seun Makgatho Mandela sterf weens 'n siekte verwant aan MIV/VIGS. Mandela besluit om bekend te maak dat sy seun VIGS gehad het in 'n poging om die stigma rondom VIGS te verbreek.
2007 - Afgetrede wêreldleiers
Mandela stig die groep "The Elders" saam met wêreldleiers soos Kofi Annan, biskop Desmond Tutu en Jimmy Carter om probleme regoor die wêreld aan te spreek.
2008 - 90 jaar oud
Mandela se 90ste verjaarsdag word in Suid-Afrika asook internasionaal gevier, oa met nog 'n 46664-Konsert by Hyde Park, Londen, om geld in te samel vir MIV/VIGS-welwillendheid.