Charles Freeman (Cheltenham, Gloucestershire, Engeland, 11 Oktober (volgens 'n ander bron 1 Oktober) 1832 – Seepunt, Kaapstad, 19 Januarie 1911) was 'n baanbreker-argitek wat vir van die mooiste geboue in Victoriaans Suid-Afrika verantwoordelik was.
Freeman het sy jeugjare in Warwickshire deurgebring waar sy vader 'n skoenmaker en ander familielede bouers was. Later is hy na Wotton Waven gestuur waar hy vier jaar by die argitek-kontrakteur George Clarke waardevolle ingeskryf was. Al het hy waardevolle ervaring op die platteland opgedoen, het Freeman hier nie die geleentheid gehad om as lid van 'n instituut vir argitektuur toegelaat te word nie. Hy kon ook geen getuigskrifte verkry nie. Tog het hy eintlik nie veel waarde aan sulke formaliteite geheg nie. Aan die begin van sy loopbaan het hy in Warwickshire gepraktiseer en later in Cheltenham, waar hy die St. Markuskerk gebou het wat deur Middleton ontwerp is, asook die pastorie en drie villas teen Bay's Hill wat hy self ontwerp het.
Vroeg in die sestigerjare van die vorige eeu het hy na Suid-Afrika gekom en hom by die departement van openbare werke in Natal aangesluit. Met sy hoofkwartier in Pietermaritzburg het hy agt jaar lank met die koloniale ingenieur P. Paterson saamgewerk en in dié tyd brûe en geboue vir die koloniale owerheid ontwerp en toesig gehou oor die bou daarvan, onder meer die brûe oor die Umvotirivier, Sterkspruit, Lionsrivier en Ockertspruit, en die magistraatskantore en goewermentshuis.
Die Kaapse Parlementsgebou[wysig | wysig bron]
Daar was blykbaar geen perke aan sy werkvermoë nie. Freeman was een van sewe deelnemers aan 'n wedstryd van die Kaapse departement van openbare werke vir die ontwerp van 'n nuwe parlementsgebou vir die Kaapkolonie. Hy was die enigste inwoner van die kolonie wat aan die wedstryd deelgeneem het, onder die skuilnaam Spes Bona, en is in November 1874 as wenner aangekondig enprys geld van 250 ghienies ontvang. Hy is dan ook vanaf 1 Januarie 1875 vir duur van die bouwerk as resident-argitek by die departement van openbare werke aangestel. Maar dié eer het op uitgerekte regs- en parlementêre geskille uitgeloop, want kort ná die hoeksteenlegging op 12 Mei 1875 deur die goewerneur sir Henry Barkly waartydens Freeman die eregas was, is daar gesê die fondament was ontoereikend en die koste sou die raming oorskry. Boukoste sou bykans £114 000 beloop, pleks van die ooreengekome £50 000. Freeman is daarvan beskuldig dat hy die koste doelbewus onderskat het. 'n Gekose komitee is aangestel om die ongerymdhede te ondersoek en die gevolg hiervan was dat Freeman in Februarie 1876 as resident-argitek ontslaan is weens nalatigheid en verswyging van inligting oor die verhoogde boukoste. Die komitee het bevind dat al die betrokkenes onbevoeg was om aan so 'n groot projek te werk. Henry Greaves het as argitek oorgeneem het nadat 'n versoekskrif aan die Kaapse Wetgewende Vergadering namens Freeman misluk het. Die parlementsgebou is eindelike in 1884 sonder sy koepel voltooi nadat die grootste deel van die gebou wel volgens die wenplan opgerig is. Blykbaar was die fondament volgens Freeman se plan nie sterk genoeg om die swaar koepel te dra nie.