Sonja Loots (1972–) - Erika Terblanche | LitNet
"My verbeelding het die grootste invloed op my as skrywer. Persoonlike ervaring is net 'n vertrekpunt. As iets my ontstel, wil ek daaroor skryf."
"Om te skryf, is vir my maklik. Dis wat voor en ná die skryf kom wat moeilik is. Ek begin nie voor ek presies weet wat my openingsin gaan wees nie. Vir dae aaneen sê ek sinne hardop vir myself waar ek ook al gaan."
"Daar's 'n verskil tussen 'n skryfstremming (writer's block) en as jy niks het om te sê nie. As jy iets voel roer en dit nie kan verwoord nie, is dit 'n skryfstremming. As 'n mens niks het om te sê nie, moet jy liewer stilbly."
"Om skeppend te skryf, is soos die erotiek. Die twee is soortgelyk in die sin dat daar altyd spanning is tussen totale absorpsie en om terselfdertyd iets van jouself vir jouself te hou. Jy beweeg heeltyd op 'n grens."
"Ek beskou die joernalistiek as vernieling van my kunstenaarskap. Mense dink dis verwant, maar dis nie ver of na genoeg aan mekaar om sin te maak nie. As jy kreatief skryf, het jy respek vir elke woord. Dis al wat saak maak. Met joernalistiek is woorde soos pitte. Wat belangrik is, is die inligting – nie hoe jy dit sê nie."
"Wat my pla, spesifiek aan Suid-Afrika, is, behalwe dat ons nie na ons intellektuele kyk en hulle koester nie, is daar geen mentorskap of ondersteuning nie. Daar's geen finansiering nie, en daar is ook hierdie aktiewe anti-intellektualisme."
"Jy weet, ek háát rugby. As iemand anders daarvan hou, fyn pikkewyn, whatever blows your hair back, maar ek háát dit. En in hierdie land mag jy dit nie sê nie, want dit beteken jy's 'n dunlip prissy; jy's nie 'n goeie sport nie. Ek sou graag die reg wou hê om taamlik ferm te verklaar dat dit absoluut zip zero vir my doen. Elke Vrydag is rugbydag by albei my kinders se skole en as ek op daai skoolgrond kom en ek sien daai hele skare van grou hempies, daal daar regtig 'n groot grouheid op my neer."
"As ek oor my Afrikaanse taal- en kultuurpolitieke erfenis dink, aan al daardie volks-vaders en seker maar die moeders ook, is daar woede en skaamte en verwyt oor wat hulle aangevang het. Maar ook 'n verbondenheid en 'n mate van begrip waarvan 'n mens nie kan wegkom nie. Ek kan my houding die beste opsom deur te sê ek is deernisvol die moer in vir ons Afrikaanse voorvaders."
Oor hoe belangrik dit is om te lees; waarom ons moet lees: "Russel Hoban het gesê ons skryf fiksie omdat ons fiksie is. Ons lees boeke om onsself en ander te verstaan. André Brink sê wanneer jy 'n boek lees, is jy geheel en al betrokke by die somtotaal van menslike ervaring wat in die boek opgesluit lê. Lekker, nè?"
Kan enigeen skryf of moet jy 'n talent daarvoor hê? "Jy moet 'n aangebore talent hê, maar dit beteken nie jy hoef geleerd of belewe te wees nie. Jy hoef nie eers te kan spel nie. As jy 'n skrywer is, sal jy dit in jou murg kan voel."
Op hoërskool het Sonja tydskrifverhale begin skryf vir sakgeld en van haar stories ingeskryf vir wedstryde. In 1988 het sy op 15-jarige ouderdom en in standerd 8 (graad 10) 'n landwye kortverhaalwedstryd gewen. Die kompetisie is aangebied deur die ATKB in samewerking met die stadsraad van Verwoerdburg. Sonja se kortverhaal, "Floewp", het oor 'n gesin se aanvaarding van 'n seuntjie met Down-sindroom gehandel.
Nadat sy haar BA voltooi het, het Sonja die Junior Woordkunsbeurs van die Stigting vir Skeppende Kunste ontvang, asook die M-Net-beurs vir Skeppende Skryfwerk. Dit het haar in staat gestel om 'n honneurskursus in Afrikaans en Nederlands aan Rhodes Universiteit te volg. Haar MA-tesis was getiteld "'n Intertekstuele studie: Die werfbobbejaan van Alexander Strachan". Dit is op Grahamstad dat sy Spoor, haar eerste boek, geskryf het as deel van haar kursus in skeppende skryfwerk onder leiding van Etienne van Heerden.
In 1995 is Spoor gepubliseer en het dit dadelik groot belangstelling ontlok. Die titel raak aan alle betekenisvlakke – plantspore, dierspore, treinspore. Sy volg ook die spore van twee kinders tot in hul volwassenheid. "Terwyl ek geskryf het, het dit gevoel asof ek op hulle hul spoor loop, op die spore van die geskiedenis."
Die val van 'n vliegtuig in twee afsonderlike voorvalle in die omgewing van die Sederberge is as historiese vertrekpunt vir die storie gebruik: "Ek is heel betotteld oor vliegtuie," verduidelik sy aan Màri-Anne Swartz. "Hulle is soos sterre – pragtige goeters wat verhef is bo alle roetine en saaiheid hieronder. As 'n vliegtuig val, is dit so 'n onbeskryflike verlies – dis soos 'n ster wat uit sy baan neerskiet. Dis so melancholies."
Spoor is ook skreiende kommentaar op die mens se vernietiging van sy omgewing en die onvermydelike impak daarvan op elkeen se lewe. "Die twee hoofkarakters het 'n onvervulde lewe omdat hulle of hul ouers 'n verwoestende impak op die omgewing gehad het. Dis asof hulle moet boet vir 'n sonde."
Oor Spoor skryf Madeleine van Biljon dat Sonja jonk mag wees, maar dat sy nie skrik vir 'n wydstrekkende verhaal nie. Sy het reeds op haar ouderdom 'n bewonderenswaardige gawe vir die skep van 'n atmosferiese roman met meer kinkels in die kabel as 'n Aran-trui.
Vir Thys Human was Spoor 'n verrassende en in talle opsigte ook 'n ongewone prosateks. Die historiese gebeure wat die onderbou van die novelle vorm – 'n Lockheed Lodestar-vliegtuigramp in 1941 naby Elandsbaai aan die Weskus, 'n Junkers-vliegramp in 1945 in Pakhuispas, en die lê van die Saldanha-Sishen-spoorlyn – raak egter in so 'n mate met die fiksionele verhale wat dit ten grondslag lê, verstrengel dat 'n nuwe tekswerklikheid tot stand kom.
Dit is 'n werklikheid waarin die oënskynlik afsonderlike verhale van twee buitestandersfigure vertel word. Charity Versveld, wat op die plaas Uitsig grootword en deur middel van haar naam verbind is aan die Junkerswrak op die plaas en ook aan die gestorwe vlieënier, oorheers die een storie. Die ander vertel van Sean Farao, wat op Elandsbaai grootword en later help met die bou van die spoorlyn. Tog word hierdie twee stories op vernuftige wyse met mekaar in verband gebring.
Thys Human het Spoor 'n geïntegreerde, betekenisryke en tegnies vernuftige teks gevind wat die leser om 'n verskeidenheid redes sal bybly. Dit verdien, sê hy, 'n wye leserstal.
In Beeld het Gretel Wybenga geskryf dat Spoor die toon en aanslag van 'n klaaglied oor die sinnelose verbruik en vermorsing van die geskape wêreld het, en spesifiek hier, die dier wat spoorloos aan die verdwyn is. "Hier en daar is die boodskap te eksplisiet, soos in die herhaalde beskrywings van walglike vlesige maaltye. Die kindergebed van Charity vir die opgestopte diere wat in die gang vassit, was ook myns insiens 'n geval van oorsentimentalisering.
Daarna was sy deeltydse dosent in Afrikaans en Nederlands aan die destydse RAU (nou UJ), bemarkingsbestuurder by Random House Struik, en sepieskrywer. Voor laasgenoemde was sy vir 'n rampspoedige rukkie selfs die sekretaresse van die 7de Laan-grootbaas, Danie Odendaal. "Ek het myself gou onderskei as maklik die swakste sekretaresse wat hy nog ooit gehad het. Ek dink daar loop nou nog mense in Johannesburg rond wat wag dat ek hulle telefonies verbind. En toe het hy (Danie) my later gevra of ek ander talente ook het, op sy kenmerkende ironiese, droë manier. Ek het vir hom gesê: 'Ek glo graag dat ek nogal kan skryf.'"
Kort voor lank het sy haar onderskei as een van die eerste draaiboekskrywers vir 7de Laan, maar mettertyd het sy haar losgemaak van die verleidings van media en televisie. Sy het vir drie jaar saam met haar man, Pieter Malan, na Londen verhuis, waar hy buitelandse korrespondent vir Media24 was. Hulle het twee kinders, Henri en Stella.
"In 'n stadium het ek regtig nogal vasgedruk en geïrriteerd gevoel hier. Die hele benouende klein binnekringetjie – veral Afrikaans, die taal, die letterkunde, die joernalistiek. Die tyd in die buiteland was vir my fantasties, dit het horisonne oopgemaak en ek dink die roman is ryker as wat dit sou gewees het as ek nie Engeland toe was nie. Maar ek het later so 'n bietjie stoom verloor met my 'ek wil nooit weer teruggaan Suid-Afrika toe nie'. Ek het begin dink dis moeilik om 'n mens se kinders groot te maak in 'n land wat jy nie verstaan nie."
Sedert 2009 is sy dosent in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Kaapstad, waar sy eindelik die vrede gevind het om te skryf. "Ek het meer tyd in die akademie. Minder as wat 'n mens sou wou hê, en waarop 'n mens sou hoop, maar ek dink nie enigiemand het genoeg tyd vir lees en dink nie. Dis net nie daardie soort land nie. Ons is almal op 'n drafstappie."
Sestien jaar na die publikasie van Spoor word Sirkusboere in 2011 deur Tafelberg uitgegee. En met die intrap word dit met die Eugène Marais-prys bekroon en haal dit die kortlys vir die Jan Rabie/Rapport-prys en die WA Hofmeyr-prys.
Die roman het 'n literêre beroering veroorsaak, skryf Willemien Brümmer. Bloot die historiese gegewe is die soort koorsdroom wat net sowel deur 'n Etienne van Heerden of 'n Etienne Leroux versin kon gewees het.
Soos in die roman vertel word, neem die sirkusbaas Frank Fillis in 1904 'n Boereoorlog-spektakel na die Wêreldtentoonstelling in St Louis, Amerika – glo die grootste militêre skouspel wat die wêreld tot nog toe gesien het. Honderd Boere, honderd Britte en vyftig "agterryers" en "inboorlinge" is oor die water om die veldslae by Colenso en Paardeberg op te voer voor 25 000 toeskouers op 'n slag. Twee keer per dag moes generaal Ben Viljoen as aankondiger optree terwyl generaal Piet Cronjé sy grootste vernedering herleef: sy oorgawe in die slag van Paardeberg. "Dit het in werklikheid op ontsettende groot skaal gebeur en dit was een van die grootste suksesse op die skou," vertel Sonja. "Perde is regtig afgerig om in die skouspel dood neer te val en in die arena was daar kanonskote, gewere en uniforms. Daai militêre krygspele moes geweldig imposant gewees het. Die koerantberigte van die tyd maak geweldig gewag van die feit dat die oorlogsgedruis so raserig was dat die vroue flou geval het en jy die salpeter in die lug kon ruik.
Oor die oorlogskouspel-fenomeen wat daardie jare so gewild was onder die Amerikaners vertel Sonja aan Riette Rust dat oorlog daardie tyd all the rage was. Die Amerikaners het, nes die Boere, oorlog gemaak, onder meer teen die Filippyne en Spanje. En boonop was die Amerikaners die Boere goedgesind.
Sy het nie die woord sirkusboere geskep nie. "Dis 'n woord uit daardie tyd. Dis wat die Boere se volksgenote by wie hulle ongewild was, hulle genoem het." Die sirkus word 'n metafoor vir die sirkus wat die Boere se lewe op 'n breë vlak geword het. Akteurs in die arena, maar ook daarbuite. Want hulle het "kreatief met die feite omgegaan".
Die klem in Sirkusboere val op die geskiedenis ná die Boereoorlog wat nou weer in die nuus is. "Die gesprek daaroor is nog nie klaar nie," sê sy. "Ons het nóú eers genoeg afstand om daaroor te kan praat. Dit gaan nog jare duur voor ons rustig oor apartheid sal kan gesels. Die geskiedenis bly lank giftig."
Die Afrikaanse gemeenskap toon groot ooreenkomste met die sirkusboere, sê sy. Ons was net so verdwaas, rigtingloos, maar ook vindingryk met die magsverskuiwing ná apartheid soos die sirkusboere ná die magsverskuiwing wat die Boereoorlog meegebring het. "Maar die raakpunte met die hede is die tweede laag van die roman. Die storie en karakters bly die belangrikste," sê Sonja.
Vir Sonja is haar roman "veel meer van 'n vraag as 'n antwoord", omdat sy wou weet hóékom die Boere besluit het om sirkusvertonings van die oorlog te gaan hou. Al sou van die Boere dalk gedink het die opvoerings sou terapeuties wees, reken sy nie dat die oopmaak van soveel pyn en vernedering (soos by Paardeberg) enigsins 'n manier was om die oorlogskade te verwerk nie. "En as die opvoerings 'n poging was om by hul volksgenote in aansien te styg, was die roem maar kortstondig." Daarby het die Boere hulle belaglik gemaak deur die oorlog te "herhaal" en die opvoerings het hulle ook nie genoeg in die sak gebring om só uit die ná-oorlogse armoede te kon kom nie, sê sy.
Vandat sy op die monografie Die Boere-sirkus van St Louis (1904) (FJG Publikasies, 1998) deur die sportwetenskaplike Floris van der Merwe afgekom het, het daar egter 10 jaar verloop voordat sy "murg in die pype" van die bedroë sirkusboere kon toor. Die storie en die karakters het haar aangegryp, vertel sy aan Riette Rust. "Tyd val weg en dis asof die mense hedendaags word. Ek het my karakters rondom die geskiedkundige feite ingekleur, maar so getrou moontlik daaraan gebly.
"Ek het ontsettend baie navorsing gedoen, en dit was vir my belangrik dat niks wat ek daar uitdink of versin, bots met die feite nie, maar jy moet darem iets toevoeg. Iewers moet die feite vlerke kry."
Vir Ben Viljoen se karakter en van sy ervaringe het Sonja sterk gesteun op onder meer JW Meijer se biografie, Generaal Ben Viljoen: 1868–1917. Sy "tolboseienskap", of rusteloosheid, was vir Sonja baie interessant.
Al hierdie over-the-top karakters kon maklik ontaard het in karikature, maar sy het hard gewerk om hulle waarlik mens te maak. "Hulle is nie monsters nie, almal het 'n goeie en minder goeie kant. En al sou ek byvoorbeeld Piet Cronjé glad nie vir ete wou nooi nie, het ek hom leer liefkry, foute en al."
Die soldaat Maans Lemmer, 'n newekarakter wie se vrou en seun sterf, is Sonja se gunsteling. "Lemmer toon dat die ou Boere nie almal hardvogtig en stoer was nie, daar was ook dié met deernis."
Die hartroerende briewe wat Lemmer in ou Afrikaans aan sy seun Willempie geskryf het, is losweg geskoei op die briewe van Frikkie Badenhorst, soos opgeneem in Tant Alie van Transvaal (Nasionale Pers, 1939). Maar Loots het besonderhede bygewerk en die taal het sy haar eie gemaak deur ou uitgawes van Die Patriot, die Patriot-woordeboek en Ons Klyntji te lees.
Die gebruik van die k- en m-woorde vir swart mense was vir Sonja baie swaar. "Dit was 'n skryfblokkasie wat ek net eenvoudig moes oorkom omdat ek in die leksikon van daardie tyd moes skryf. Die rassistiese terminologie kom uit ou geskrifte."
Daar is 'n hele paar roerende tonele rondom dié karakters. Soos wanneer Cronjé se vrou, Hester, sterf en Fenyang terugdink aan hoe sy hom gedokter het – in haar kombuis langs die warm stoof waar sy hom "toegelaat het" om te slaap en vir hom gesing het. Fassinerend vir Sonja was die navorsing oor die Edwardiaanse leefstyl, en sy beskryf die kostuums van veral die vroue haarfyn. Maar vir haar was dit belangrik om 'n boek te skryf waarvan mans ook sou hou. Sirkusboere is voorwaar soms lekker butch ("Die stad het hom sommer dadelik aan die balle beet"). "Ek het dikwels my werk vir mans gewys en gevra of ek nie dalk soos 'n vrou klink nie, hoe hulle sou optree en of 'n toneel werk." Haar afkeer van bloeddorstige rugby-skrums het juis gesorg vir 'n huiwering toe sy op die gegewe oor die Boereoorlog-spektakel afkom. Sy's nie 'n bekeerde wat, soos die skrywer Thomas Hardy, glo "War makes rattling good history; but peace is poor reading" nie.
"In hierdie land is ons eintlik 'n bietjie moeg om te lees oor oorlog. Daarom gaan my roman eintlik oor daarna. Hoe gaan jy aan? Hoe leef jy met trauma? Hoe leef jy met verlies? Die Boere-oorlog raak so half 'n metafoor vir ander goeters.
In Junie 2004 is sy op eie stoom na Amerika: na St Louis en Coney Island, waar generaal Piet Cronjé 'n kontrak met die spektakelbaron William A Brady gesluit het, nadat die "glorie" in St Louis hom platsak en vereensaam gelaat het. Hierdie jongste spektakel is só deur Brady geadverteer: "Piet Cronjé with real Kaffirs, mounted lancers and artillery". Suid-Afrikaanse koerante het hom egter honend "die sirkusgeneraal" gedoop.
Presies honderd jaar later loop sy op sy voetspore terug, want sy't iets van die moderne Afrikaner in hom gesien. "Soos hy, trag hulle stroef om die verwarrende magsverskuiwing in die oë te kyk," skryf sy in haar essay "Circus Boers" op LitNet. "Soms word hulle belaglik gemaak, gemarginaliseer, en dikwels kies hulle om in die sonsondergang weg te ry, om elders 'n nuwe begin te maak. My vriende oorsee skrop toilette, vee oumense se gatte af, werk as duikinstrukteurs, bestuur hyswerktuie. Hulle sou selfs by die sirkus aansluit indien hulle moet."
Nie een van haar vriende hoef egter twee keer per dag 'n skouspel van hul trauma te maak waarin hul verlede tot sirkus getransformeer word nie. Dis as't ware die kern van Sirkusboere: die uitmergelende "vervalsing van die geskiedenis", soos die literator Chris van der Merwe op LitNet skryf. Sonja is versigtig om haar oor die weerklank in die hede uit te laat. "Die feit dat ek 'n boek geskryf het daaroor, beteken nie dat ek tot 'n klinkklare gevolgtrekking gekom het nie. Waaroor ek wel wonder, is of jy regtig iemand kan kry om te begryp of om met jou te simpatiseer as jy nie moeite doen met hoe jy jou pyn aanbied nie."
Dalk is dit die rede hoekom die sirkusboere die afgelope 100 jaar meestal stilgeswyg is. "Daai etiket van sirkusboere was neerhalend en daardie mense is ná die tyd uitgeskuif. Voor die tyd is Piet sterk afgeraai om te gaan. Selfs pres Steyn het vir hom geskryf en gesê asseblief moenie.
In Sirkusboere versinnebeeld die twee generaals die twee maniere waarop die traumatiese verlede van die Afrikaner verwerk kan word: Cronjé wat verknog is aan sy smaad, behep met die oorlog teen die Engelse. "Hy rol dit al groter, soos 'n miskruier sy stink bal, en hy sal aanhou rol totdat dit hom heeltemal verdwerg," skryf Loots in Sirkusboere. Viljoen, daarenteen, wil die verlede soos 'n vrot vel van hom afskud. "Daar is beslis die moderne Afrikaners wat soos Ben net weggly en 'n nuwe begin gaan maak. Almal van ons ken sulke mense en ek het self al daai strategie probeer," sê sy. "Maar ja, dan is daar dié wat so vasklou en hatig en nydig en oneerlik raak. Albei is ewe ondoeltreffend. Nie een van hulle bereik nirvana nie."
In 'n poging om te verstaan wat die deelnemers aan die projek gedryf het, fokus Loots se roman veral op vier figure: Frank Fillis, Piet Cronjé, Ben Viljoen en Cronjé se agterryer, Fenyang Mokeyane. Louise Viljoen meen dat daar heelwat vleis aan die been van hierdie karakteriserings is: elkeen van hierdie figure kom as 'n geronde en oortuigende karakter voor die leser te staan. Frank word geteken as 'n sirkusbaas met hope verbeelding, energie en ondernemingsgees wie se uitspattige projekte hom meestal in die skuld laat beland. Piet word voorgestel as 'n geldgierige maar ook diep godsdienstige en melankoliese man wat worstel met die nagevolge van sy vernedering by Paardeberg. Vir hom gaan dit onder meer daaroor dat die vertoning moet wys wat die Britse Empire die Boererepublieke aangedoen het. Sy eie optrede teenoor sy agterryer, Fenyang, is egter eweneens beskamend en slaan terug op sy vroeëre betrokkenheid by die "inboek" van swart mense ná skermutselings waarvoor hy uit sy pos as assistentveldkornet ontslaan is. Ben is 'n elegante sjarmeur wat met gemak in hoë kringe in Engeland en Amerika beweeg en hom tot elke prys wil losmaak van dit wat agter hom lê in Suid-Afrika. Die roman gee ook 'n geloofwaardige gesig aan Fenyang, die soort karakter wat vroeër nie veel voorgekom het in feitelike en fiktiewe representasies van die Anglo-Boereoorlog nie. Anders as die ander karakters is hy nie in 'n posisie om sy eie besluite te neem nie. Hy word gewoon as agterryer deur Piet saamgeneem na die oorlog en uiteindelik ook na St Louis.
Sonja slaag daarin om die leser behendig deur die magdom historiese gegewens te stuur deur die wyse waarop sy die roman stuktureer. Daar is net twee punte (die skeepsreis na Amerika en 'n beskrywing van enkele van die uitstallings by die Wêreldtentoonstelling) waar die leser voel die verteltempo wil-wil verslap, maar dit word gou weer reggestel.
Verder kan 'n mens jou verlustig in Loots se ryk en ruie Afrikaans, waarin al die registers van die taal oopgetrek word. Haar representasie van die Anglo-Boereoorlog en sy nasleep is een wat 'n mens nie durf misloop nie. Sirkusboere is 'n intelligente, deurdagte en goedgeskrewe roman wat veel te sê het oor menslike swakheid én heroïsme, oor opportunisme én oorlewingsvermoë.
Jeanette Ferreira skryf satire is waarskynlik die verste buitepos wanneer dit oor perspektief op 'n oorlog gaan. Min skrywers waag dit, veral wanneer die helde en antihelde in so 'n oorlog – in dié geval die Anglo-Boereoorlog – oor meer as 'n eeu heen geïdentifiseer is. Uiteraard verg dit van outeur én leser volwassenheid en die vermoë om buite die gevestigde en algemeen aanvaarde opvattings te dink. Nie dat Loots die eerste is wat haar hand aan satire oor dié oorlog waag nie, net dat sy dit so briljant doen dat die vernuf van hierdie roman die tema oorstyg. Met vars dialoog en 'n sterk individuele styl laat sy historiese figure só herleef dat hul swak­hede nie van hulle karikature maak nie, veral generaal Piet Cronjé, oor wie se rol by Paardeberg daar soveel uiteenlopende menings bestaan en waarvan die meeste is dat hy dwaas opgetree het.
Sonja Loots se roman handel nie net oor die ontluistering van helde en die verering van verontregtes nie. Buiten die geslypte satire word die sirkusarena 'n metafoor van die oorlog, van die karakters se ganse lewe: Speel vir die gehoor daardie deel van jou lewe wat die sirkusbaas vir jou in die arena bestem het. Só word die vermaaklike en veragtelike grootdoenerigheid ook die tragiese. In hoofstuk ná hoofstuk ontvou ooreenkomste tussen die werklike lewe en die sirkus, die akteurs en die sirkus se lotgevalle. Nooit word hierdie ooreenkomste aan die leser opgedwing nie. Nooit word dit te ver gedryf nie. Loots ken haar vak. Sy kan haar leser boei en ontroer. En sy is gewoon meesterlik wanneer sy die koddige en die skrikwekkende van menslike sotheid en oorhoopsheid satiriseer.
Dit is vir Ferreira jammer dat daar so 'n oormaat beklemtoonde woorde is. Dit is hinderlik en doen afbreuk aan Loots se andersins gepoleerde styl. Dit tersyde is Loots se tweede roman 'n kragtoer. Sowel toeganklik as diepsinnig, skerp, briljant. Van universele belang en uitvoergehalte.
Oor 'n boek wat haar lewe verander het, het Sonja aan Beeld vertel: "Die boek wat die naaste daaraan gekom het om met 'n weerligslag van eensklapse insig en nuwe voornemens my lewe te verander, is die Duitse sprokiesroman Momo van Michael Ende (Tafelberg, 1977, vertaal deur Helene de Villiers).
"Ek dink dit waarmee die Afrikaanse letterkunde op die oomblik mee worstel, is waarmee almal van ons in ons alledaagse lewe worstel: Op hoeveel mag jy aanspraak maak? Hoe mag jy lewe as 'n Afrikaanse mens? Hoe mag jy Afrikaans praat? Hoe is dit sensitief deel van die land, van 'n inklusiewe identiteit, maar ook trou aan waar jy vandaan kom?"
Daar broei inderdaad 'n volgende roman in Sonja se kop, "maar wie weet: dalk neem dit nóg tien jaar voor ek daarmee klaar is."
Wybenga, Gretel: Loots het instink vir woordspel Publikasie
Rust, Riëtte: 'n Sirkus van 'n oorlog Van der Merwe, Chris: Sirkusboere: 'n boeiende en vermaaklike roman
ABSA Chain: Diana Awerbuck in conversation with Sonja Loots Beurs spoor jong skrywer aan Beyers, Yvonne: Sonja Loots
Brümmer, Willemien: 'n "Sideshow" by 'n sirkus Burger, Mossie: Jong skrywer palm twee pryse in In die oog
Jong skrywer se prysgeld verdwyn in brief se sak Norval, Roline: Staptog en dissipline lei tot debuutroman Slippers, Bibi: "Ek wou eerder stilbly as om een of ander twakkerige gedoentetjie op te klits." Sonja Loots gesels met Bibi Slippers oor Sirkusboere Sonja Loots blink uit in skryfkuns
Swartz, Màri-Anne: Stadskind met siel van 'n sigeuner Wenner geïnspireer deur die makabere
ABSA Chain: Sonja Loots in conversation with Pamela Jooste Afrikaanse boekbedryf: begin van die einde of 'n nuwe begin? Afrikaanse kinderboek afgeskeep Afskryf-digter gee prys terug Agter die tralies en slotte van Pollsmoor Gevangenis Altyd aan die skryf (onderhoud met Patricia Schonstein) Amsterdamse dagboek: liefdeslied vir 'n fiets André Brink se marmotjies en Hester Heese se ou skoene As die knop in jou keel van 'n gholfbal in 'n ertjie verander As Elton John nie oor jou huil nie en niemand jou groet As Fritz groen was, was generasie X dalk nie so saai As kalfstert nie in pot is nie, maar voor aan 'n vislyn As kuber-kafees soos kêffies was en die Net soos 'n sif As mense haaie eet en skelm 'n slag sélf verneuk word As Van Hunks ophou rook, moet boegoebrandewyn troos Asmal "dom" oor taalonderrig Bedrywig en bedrewe (onderhoud met EKM Dido) Blink jaar vir boekewêreld 'n Boek gebore uit 'n verbeelde reis 'n Boek wat my lewe verander het Boerejood goed bedoeld, maar onbeholpe Boervrou wen groot met debuutroman Die brille, die boeke en die beertjie
Brink-roman geen "kiss & tell" By Annari sit-speel skrywers kitaar Circus Boers
Daardie gerem aan 'n geldstuk wat aan 'n sypaadjie vassit Die dag toe ek die Hollywood ster se knewel afgetrek het ... Dalk was Frederico García Lorca 'n Spaanse Boerneef Dán smeer 'n mens jou voete botter om in jou land te bly De Villiers (Leon) doen dit weer Deernis met die lamppaal-profete en sypaadjie-sieners Didi se kêrel oral bemin, maar graffiti bly aspoester-kuns Dimpels en Bose Gees se "intirisante" museumbesoek Dis nie 'n boek nie, dis 'n boelie Die dobbelmasjien as muse (onderhoud met Rayda Jacobs) 'n Dokter wat die "aandoening" van diewe kan beheer Dol op Roald Dahl Don Quijote, Sancho Panza en die Karoo se windpompe 'n Dop op die vrotste Skotse skrywer nóg Een Smuts maak nie somer, oues maar bra onkundig Eendag was daar 'n oorlog "Ek skryf maar my boekies" (Therese Benadé) "Ek stap nie langs die see vir inspirasie" (onderhoud met Pamela Jooste) 'n Formidabele Flarde
Gee Afrika se woorde terug, vra skrywers Geen globale skepsel (onderhoud met Eben Venter) Generasie X se heldedade geskied glo "ondergronds" Geskerm vir Grobler verontreg jong digters Gesprek tussen 'n briefie uit Belgrado en 'n boek uit 1914 Gesprekke met gebeentes Die gevleuelde woorde van die gebroeders Louw Gloeilamp van onthou bly brand: Barrie Hough 1953–2004 Groenberg en "montagna verde": 'n lewenslange vriendskap Grootmoeders: ons kwiksilwer muses en moedervlekke Harry Potter nou selfs in Oxford koning
Heildronk op my hooggeëerde kollega In die vreemde verlang 'n mens gou na jou eie holtes Joey se moed begeef haar en sy vier Vrouedag in die bed Kaap is Hollands as rocksterre nog weet hoe om te lag 'n Kampvuur wat vlamkykers en veldfilosowe gedenk Kannemeyer se gal ontstem sy oudkollegas Kiwi maak die Gifberg giftiger en die kaktusse stekelriger Koutjies oor koeitjies, kalfies en siel van die melkdier Laat-Waai en Pippie Langkous: agterstevoor sjarme Lank lewe die onfikses sonder goud, pêrels en diamante Lekker, lekker so 'n cracker: maak oep jou oë my bra Loflied oor mog-dit-trowwe, kanniekyse en nimmertjies Loflied vir die moeë werkers met hul staalpuntskoene Loop lig vir dié vriendskap se stukkie ys Louis Leipoldt se spartelende son sommer pure aansit Mama Matthee Marita in "Laan", met ou broek, nuwe boek Mevrou Formidabel versus vigs (onderhoud met Nadine Gordimer) Moord op Morija Couzens ontrafel vergete moordmisterie Murraysburg se wolkekrabber en Parow se plastiekblare My ouma het 'n moord gepleeg en ek wil dit ook doen Nuwe Brink-boek: 7de Laan hoor 1ste 'n Nuwe lewe wag op boekwurms wie se telefoon nooit lui Om ontslae te raak van 'n motgevrete boek of ou trourok Oor Engelse Afrikaans en piesangplase in die Boland Oor spioene sonder murg en slagters sag soos lammetjies Op 'n staptoer in Egoli Op soek na avonture in die hysbak en parkeerterrein Ou vrinne sê: daar lê die ding, o alla, daar lê die ding! Paul Kruger se wimpers en Oostenryk se plakkerskampe Prettige proffie (onderhoud met Alexander McCall Smith) Redakteur "verbloem manewales" Die reuk van duistere komplotte en gewetenlose kroeks Die roepstem van 'n boek (onderhoud met Jan van Tonder) Die Rooi Koningin en 'n Frankofoob se Franse wandeling Schoeman breek sy stilswye op Stellenbosch 'n Skryfles vir Snoopy en ander aspirante Die Snoek loop weer Só verander fijnbesnaarde boeremeisies in croutons
SPOOKstorie (onderhoud met Jaco Botha) 'n Stad waar die polisie appels uitdeel en boewe skaam kry Stamperige reis deur stories agter op 'n boer se bakkie Tee by koningin Victoria en pannekoek by die wewenaar Tegno-flop van "funky" tannie Die toekoms is ook nie meer wat dit voorheen was nie Tot weersiens, Jan Schoeman, hardloop dat jy klein word "Vat so, babies!" (onderhoud met Ingrid Winterbach) Vergeefse pardons en 'n skuif wat nooit gaan lê nie Vergeet van boerpampoene, gee dokters elk 'n ysterperd Vergenoeg op 40+ Verjaardagkaarte vir Mandela en 'n waterbed vir die koei Vrome gesante moet veerlig trap in donker Afrika
Was hy of was hy nie? Wat Zakes Mda vir die koningin wil sê Waterwolf skuil dalk tog nóg in Nederlanders Wêêêla-Kapêêêla, julle kan nie ordentlik spel nie
William Dicey avonturier van die Grootrivier Die wonders van hooikonsentraat en kadawer-alarms Bygewerk: 2012-06-14