Brandstofpryse: Gaan dit ooit ophou styg? - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Brandstofpryse: Gaan dit ooit ophou styg?
Brandstofpryse: Gaan dit ooit ophou styg?
Suid-Afrikaners het op Maandag 1 Oktober indien nie met skok nie dan wel met woede uitgevind dat brandstof teen vanaand middernag die hoogste punt in die geskiedenis sal bereik. Loodvrye petrol (93-oktaan) sal met 99c per liter styg, 95-oktaan sal R1.04 hoër wees en diesel sal R1.24 duurder wees. Hierdie woede is verstaanbaar, aangesien brandstofpryse sedert Maart vanjaar al met 25% gestyg het.
Hierdie tendens het ook 'n beduidende invloed op inflasie en is duidelik waarneembaar wanneer mens 'n vergelyking tref tussen verbruikersprysinflasie met brandstof ingesluit en hoe die indeks lyk sonder die direkte impak van brandstof. Let op die volgende grafiek in hierdie verband:
Dit is duidelik uit die grafiek dat brandstofpryse vanaf Maart 2018 aansienlik skerper styg as oorhoofse inflasie. Trouens, teen Augustus 2018 was die verskil tussen inflasie met en sonder brandstof bykans 'n hele persentasiepunt. Maar wat veroorsaak dat brandstof so geweldig duur is, en is daar hoop dat dit binnekort moontlik kan omdraai?
Dit is nie 'n geheim nie dat 2018 nie 'n goeie jaar vir die rand se waarde relatief tot die dollar is nie. Trouens, die rand het tot dusver vanjaar al sowat 12% teenoor die dollar verswak. By die skryf van hierdie artikel het die wisselkoers op R14.38 teenoor die dollar gestaan. Sal dit verbeter teen die einde van die jaar? Ongelukkig kan ek (of enigiemand anders) nie hierdie vraag beantwoord nie. Die rand is berug vir besondere wispelturigheid. Die besluit van die Reserwebank om rentekoerse onveranderd te hou, is egter 'n positiewe teken vir inflasie. Die Reserwebank beklemtoon egter dat druk op ontluikende markte steeds dreig om die rand se waarde teenoor die dollar tot die einde van die jaar te laat daal.
Verder kan ons kyk na die Buro vir Ekonomiese Ondersoek (BEO) se jongste opname waarin besighede, vakbonde en ontleders hul vooruitskatting vir die rand se waarde teen die einde van 2018 bied.
Skatting van Rand/Dollar teen einde 2018
Ontleders (ekonome) 13.81
As ons die gemiddeld tussen hierdie drie partye vertrou, lyk dit wel of ons kan verwag dat die wisselkoers goeie nuus vir ons inhou teen die einde van die jaar, wat tot 'n daling in die brandstofprys kan lei.
Die prys van olie
Oliepryse het in 2018 al met nagenoeg 25% gestyg en staan by die skryf hiervan op net onder $85 per vat, wat naby 'n hoogtepunt vir vier jaar is. Suid-Afrika het feitlik geen impak op die prys van hierdie kommoditeit nie.
Dit is ook bykans onmoontlik om te voorspel wat in die res van 2018 waarskynlik gaan gebeur. Die hoogste wat oliepryse al gestyg het, was in die opbou tot die wêreldwye finansiële krisis in 2008, toe die prys net onder $150 per vat gestaan het. Daar is egter geen ontleders wat dink dat ons binnekort enigsins weer naby aan daardie vlak sal kom nie.
Die primêre probleme is aan die aanbodkant, en dit word geraak deur onstabiliteit in lande soos Venezuela en Nigerië. Verder plaas die onsekerheid wat deur die Amerikaanse President, Donald Trump, deur middel van die sogenaamde handelsoorlog geskep word, ook druk op dié prys. Dan kan ons nie vergeet van die de facto-monopolie genaamd OPUL (Organisasie van Petroleumuitvoerlande), wat bestaan uit 15 lande wat almal van die groot uitvoerders van petroleum in die wêreld is, wat pryse manipuleer deur die aanbod kunsmatig aan te pas na gelang van hulle eie belange.
Met betrekking tot Nigerië blyk dit dat sake verbeter en baie van Trump se onvoorspelbaarheid begin deur die mark ingereken word – hy het ook 'n geneigdheid om aan die positiewe kant te verras wanneer dit by ekonomiese sake kom. Indien Trump se handelsoorlog wel 'n positiewe einde bereik, of andersins meer stabiel bestuur word, dan sal OPUL ook waarskynlik ruimte hê om pryse te laat daal.
Daar is die aflope tyd baie gesê oor die hoeveelheid belasting wat op brandstof gehef word en hoe 'n afname in hierdie koers tot 'n drastiese afname in die prys kan lei. Maar voordat ons daaroor gesels, kom ons kyk eers na hoe hierdie heffings lyk.
Volgens die 2018 begrotingsoorsig, sal die brandstofheffing sowat 5.4% tot die 2018/2019 bruto belastinginkomste bydra, wat neerkom op ongeveer R72.6 miljard vir die jaar. Hierdie heffing is egter nie die enigste vorm van belasting wat motoriste op brandstof betaal nie – daarby moet ook ingereken word die Padongelukfondsheffing en invoerbelasting. Altesaam maak hierdie belastings sowat 40% van die uiteindelike prys van brandstof uit. Die prys van brandstof sonder belasting (as ons geriefshalwe R17 per liter gebruik) sou dus net R10.2 per liter wees.
Natuurlik moet twee sake hier in ag geneem word: (1) Die regering sal nie daarvoor te vinde wees om ooit hierdie belastings te verlaag nie, ongeag hoe goed of sleg die fondse aangewend word. (2) Die regering kan dit ook nie werklik bekostig om hierdie belastings te verlaag sonder om besteding elders drasties te besnoei nie. Die regering sit tans met 'n reuseskuldlas, 'n tekort op belastingopbrengs en 'n stagnerende ekonomie. Hy gaan nie besteding beduidend inperk nie, en daarom kan hy nie hierdie belastings verlaag nie.
Ons almal voel die pyn op die oomblik. Maar daar is gelukkig tekens dat hierdie pyn effens verlig kan word teen die einde van die jaar. Onthou net dat as so iets gebeur, sal dit bykans sonder twyfel gebeur as gevolg van gunstiger eksterne faktore en nie as gevolg van interne beleid nie. Dis tog vanselfsprekend, want ons het geen momentum in ons ekonomie nie. Ons beleef geweldige traagheid en daarom kan ons nie 'n geweldige positiewe impak hê op iets soos die brandstofprys nie. Natuurlik moet mens nie die moontlikheid van drastiese negatiewe besluite buite rekening laat nie. Onteiening sonder vergoeding, Nasionale Gesondheidsversekering en vele meer kan baie vinnig ons agteruitgang versnel.
Die proses van groei, vooruitgang en welvaart sal dus stadig en geleidelik wees – dit is opwaarts. Die proses van agteruitgang kan egter baie vinniger wees. Myns insiens moet ons nie drastiese veranderinge voor die einde van die jaar verwag nie, en dis dalk goed so, want die enigste vinnige verandering wat moontlik is, is 'n negatiewe verandering.