Franz Liszt, van glorie tot duisternis - Die versamelings
Franz Liszt, van glorie tot duisternis
Portret van Franz Liszt.
In die konsertsaal.
Titel: Portret van Franz Liszt.
Skrywer: LEHMANN Henri (1814 - 1882)
Afmetings: Hoogte 113 - Breedte 86
Prentverwysing: 00-015028 / P. 1683
Titel: In die konsertsaal.
Datum getoon: 1842
Tegniek en ander aanduidings: Handkleurige litografie Franz Liszt aan die "Singakademie" in Berlyn in 1842 Oorspronklike titel: Im Concertsaale
Stoorplek: Bildarchiv Preussischer Kulturbesitz (Berlyn) webwerf
© BPK, Berlyn, Dist RMN-Grand Palais - beeld BSB
Prodigy en verloëning
'N Buitengewone pianis en innoverende komponis, Franz Liszt (1811-1886), was een van die grootste musikante in die 19de eeu.e eeu. Hy het in Parys gebly van 1823 tot 1835, en dit was in die Franse hoofstad dat hy internasionale bekendheid verwerf het as 'n pianis van 'transendente' virtuositeit. Hy raak verlief op gravin Marie d´Agoult, vriend van George Sand.
Van 1835 tot 1847 het Liszt deur Europa getoer en in konserte opgetree wat vir hom glorie, geld en die bewondering van vroulike gehore besorg het: van Berlyn tot Konstantinopel, van Moskou tot Parys, het hy entoesiasme ontketen tydens optredes wat toeskouers fassineer. Maar vanaf 1847 besluit hy om nie meer 'n "openbare entertainer" te wees nie, en gee sy loopbaan as klaviervirtuoos prys en vestig hom in Weimar, Duitsland. Al hoe meer aangetrokke tot die Katolisisme, ontvang hy in 1865 geringe opdragte en word hy 'Abbé Liszt'. Klavieronderwyser aan die Budapest Academy of Music, hy het baie godsdienstige stukke gekomponeer en min of meer duidelik gebreek met sy vorige lewe: ver van die vaardigheid van die virtuoos het hy toenemend gestroopte en sober werke geskryf. Hy is in 1886 in Bayreuth oorlede, drie jaar na sy skoonseun en vriend Richard Wagner.
Elk van hierdie beelde getuig welsprekend van een van die drie groot fases van Liszt se lewe: die pianis wat Parysenaars fassineer, die virtuoos wat die Europese gehore aan die brand steek, die asketiese musikant van die afgelope jare.
'N Estetiese en geestelike evolusie
Tydens die reis van Liszt en Marie d´Agoult in 1839 ontmoet hulle die Duits-gebore Franse skilder Henri Lehmann (1814-1882) in Rome, wat hulle bevriend gemaak het. Hierdie portret van Liszt onthul die skilder se bewondering vir die pianis en die invloed van sy meester, Ingres. Lehmann was 'n gewaardeerde portretskilder in sy tyd en wou die magneet uitdruk wat uit Liszt voortspruit. Geklee in 'n swart rokjas, het Liszt 'n klassieke drie-kwartlange houding aangeneem in 'n interieur waar niks, nie klavier of bladmusiek, musiek oproep nie. Op die gevolge van chiaroscuro konsentreer die skilder die lig aan die linkerhand - met buitensporig lang vingers - van die pianis en veral op sy gesig: Liszt vestig 'n diep blik op die toeskouer met 'n ondeurdringbare uitdrukking en lyk soek hom op. Lehmann maak Liszt dus 'n dubbele wese, in die suiwer romantiese tradisie: tussen skaduwee en lig, tussen openbare bewondering en 'n smaak vir alleenheid, tussen Parys en Rome, tussen diaboliese virtuositeit en mistieke aspirasies, kan meerdere interpretasies voorgestel word, wat verwys na aan die ingewikkelde persoonlikheid van die musikant.
Die anonieme druk met die titel "In die konsertsaal" (1847) is van 'n totaal ander gees: volgens die digter Henri Heine het Berlyners in 1842 in 'n ware "Lisztomania" verval. Hierdie afdruk herinner aan dat Liszt 'n internasionale ster was, aanbid deur 'n oorwegend vroulike gehoor wat hul aandag wou trek met hul applous en hul ruikers: Théophile Gautier het ook in Parys gepraat van die 'deluges of camellias' en van die 'bombardement van bouquets'. »Op pad na Liszt wat op sy beurt sardonies van sy klavier glimlag. Die skrywer van die afdruk getuig dit ook, met die nabetragting van die spotprenttekenaar wat ironies genoeg hierdie jong dames skets, sonder twyfel meer bewonder van bewondering vir die pianis as verlei deur die musiek wat hy uitvoer. Dit is te wyte aan die presiese aanwesigheid van Liszt by die klavier: hy word hier in aksie gewys, geklee in sy swart rokjas, sy lang hande waai bo die klawerbord. Die ontwerper vergroot die toneelopvoering van die pianis, wat in bykans al die verslae van sy konserte opgeroep word: grimasse, nabootsing, hande wat tot bo-op sy kop styg, soveel eienskappe wat al van sy begin in Parys gekritiseer is. Maar hierdie afdruk onthul ook dat, soos hy self gevrees het, Liszt besig was om 'n entertainer te word: ons neem hom met 'n verkyker waar, ons druk mekaar aan die voet van die platform, ons gooi kranse op hom, ons juig hom, maar wat van die musiek?
Vandaar die breek met hierdie loopbaan in 1847 en Liszt se nuwe oriëntasie op 'n meer versamelde lewe, ver van die oordadigheid van die virtuoos. Die kontras is opvallend met die laaste beeld, wat 'n sintese vorm van Lehmann se portret en die druk uit 1847. Hierdie foto dateer waarskynlik uit 1869, en dit is die werk van die München-fotograaf Franz Hanfstaengel (1804-1877). Van Berlyn tot München het alles in die musikant se lewe verander: die virtuoos het plek gemaak vir Abbé Liszt. Terwyl hy nog sy swart rokjas dra, is hy nou alleen in 'n donker kamer en sit hy voor 'n eenvoudige regop klavier en probeer hy nie meer om 'n gehoor te beïndruk nie. Die demoniese glimlag het verdwyn, en dit is 'n godsdienstige man, teruggetrokke in homself, wat die partituur wat voor hom geplaas is kalm en meditatief speel. Die soberheid van die opvoering weerspieël die soberheid wat die Hongaarse musikant nou in sy lewe en in sy werke bevoordeel.
Romantiek en musiek
Liszt was een van die eerste internasionale sterre wat protes van massa-histerie ontketen het. Sy aura was buitengewoon: 'n bose karakter wat volgens Gautier uit 'n Hoffmann-verhaal gekom het, is in sy tyd algemeen gevier. Prinses Belgiojoso, 'n groot bewonderaar van Liszt en vriend van Marie d'Agoult, Chopin en George Sand, het die uitsonderlike status van die Hongaarse pianis opgesom aan die einde van 'n beroemde pianistiese tweestryd wat sy in 1837 tussen Liszt gereël het. en Thalberg: "Thalberg is die wêreld se voorste pianis, Liszt is die enigste. Dit is wat die verloëning van roem nog opmerkliker maak vanaf 1847. Hierin is Liszt 'n goeie verteenwoordiger van die ideale van die romantiese generasie, want hy was 'n man wat voortdurend verskeur is tussen die wêreldse lewe en mistieke aspirasies, tussen die liefde wat vroue vir hom gehad het en die hemelse visioene wat hy in die Poëtiese en godsdienstige harmonieë.
STRICKER Rémy, Liszt. Van duisternis tot glorie, Gallimard, 1992. GUT Serge, "Franz Liszt", musiekwoordeboek in Frankryk in die 19de eeu, Fayard, 2003. REYNAUD Cécile, Liszt en die romantiese virtuoos, Champion, 2006.