Oranje blanje blues - 'n nostalgie-trip .
Vrye Weekblad 88-94.
"Op die eerste een!"
In 'n kroeg-konteks: Skielik is besluit om shooters te drink. Effens laat. Effens bitter. Beslis nie goed nie.
Op die eerste een: Fonts: Baie Times New Roman. Foto's: Swart-en-wit.
Kleure: Magenta. Oranje. Wit. En blou.
Die houding: Hardegat/humoristies. Die opskrifte: Mandela: 'n Nuwe era. Slovo en die Boere.
Dis November 1988.
Effens bitter. Nogal goed.
Koos Kombuis sing destyds: "As Afrikaans net kon dans ... en die NP beweeg." Miskien die twee elemente waarmee Vrye Weekblad die meeste behep was.
Maar net "beweeg" was nooit goed genoeg nie.
Van die begin af was die bedoelings duidelik. Spotprente: Die keiser - PW Botha - is kaal. 'n Minister gaps geld uit 'n kollektebordjie. Geloftedag is nie bloot 'n vakansiedag nie. Dis tyd vir filosofeer: Wat presies is 'n Boer? En was dit eintlik Bullshit?
Dit alles � verpak elke Vrydag. Om te lees in die veiligheid van 'n wit woonbuurt. (Net wiskunde-huiswerk gooi 'n skadu oor die naweek.) In my geval, in elk geval.
Oranje blanje blues probeer nie 'n volledige geskiedenis weergee nie. Eerder 'n paar kernpunte.
Hoofstuk 2 gaan byvoorbeeld oor Kerkorrel, die verbod op die Vo�lvry-toer en iemand wie se naam toe nog Andr� Letoit was.
(Daardie einste Vo�lvryers het in 1992 by Houtstok gerock. Vrye Weekblad had di� naweek honderde kruisies op die voorblad: �Die oes van die totale aanslag - hoe gemaak met staatsmoordenaars?� Nietemin was Black Label-bier en vry-planne 'n groter prioriteit.)
Die boek bied baie om na te kyk � treffende blaaie, plakkate, foto's en sketse � en net genoeg om te lees. Die nostalgiese trip is beslis die moeite werd.
Soos die eksklusiewe onderhoud met dr Verwoerd in die hiernamaals. Hy praat oor Apartheid:
"Man, Vorster en Botha, die arme swape, het gedink ek was die groot ideoloog en filosoof en hulle moes my navolg. Hulle was te domonnosel om te besef dit was net 'n interessante eksperiment ..."
Asook 'n ontmoeting met Natani�l in 1992:
"Hello, kan ek jou interview?"
"Charl Blignaut. Ek werk vir Vrye Weekblad."
"Jissis fok, jou fokken koerant gaan ek sink voor die maand op is ..."
"Wag, ek wil dit neerskryf."
Later is die Times New Roman-voorblaaie verruil vir wonderlike tydskrif-ontmoet-tabloid-voorblaaie. Elvis. Sarajewo. FW. Leon Schuster. Hoekom nie? Daar was altyd iets uitdagends.
Deesdae klink dit soms of al meer Suid-Afrikaanse hoofstroompublikasies eintlik destyds hul tyd ver vooruit was.
As die ander dus kastig binne die Hitler-konteks die oopkop, logiese Albert Speer was ("Moenie die bome afkap in die laaste dae nie! Laat staan die fabrieke!"), was Vrye Weekblad sekerlik 'n Josef Goebbels in linkse gewaad. Met 'n sin vir humor en sinkonstruksie. Die Goebbels wat gepropageer het: Eintlik is almal in hierdie land baie nader aan mekaar as wat jy dink.
Die beginsel van objektiwiteit was nie �Alle leuens dra dieselfde gewig� nie. Eerder: �Wie lieg?�
'n Oudredaksielid skryf oor Max du Preez: "Ons moes soms baklei en konkel en tande kners, maar onder hom kon jy skryf wat jy nooit kon droom om elders te skryf nie."
Daar was onthullings oor moordbendes, die Derde Mag en Lothar Neethling en sy gif-appels.
Wat 'n mens laat wonder: Is daar nie meer vandag dinge om oor kwaad te raak nie? Om oor woedend te raak nie?