FW de Klerk Foundation - ARTIKEL: 75 JAAR NA DIE EINDE VAN DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG: DEEL II 1994 - 2020
/ARTIKEL: 75 JAAR NA DIE EINDE VAN DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG: DEEL II 1994 - 2020
ARTIKEL: 75 JAAR NA DIE EINDE VAN DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG: DEEL II 1994 - 2020
In hierdie artikel sal gekyk word na die faktore wat die verloop van gebeure gedurende die afgelope 26 jaar van die ANC-bewind bepaal het. Dit sluit die stryd om posisie tussen die verskillende faksies in die Alliansie; die stryd tussen ideologie en pragmatisme; en die versoeking om politieke mag na persoonlike verryking te verdraai.
Die eerste twee jaar van ANC-bewind het die aanbreek van die nuwe era verteenwoordig. Suid-Afrika het die Rugby Wêreldbeker gewen; Nelson Mandela het sy enorme charisma gebruik om versoening en nasionale eenheid te bevorder. Die land is regeer deur 'n regering van nasionale eenheid (RNE) wat 90% van die kiesers verteenwoordig het.
Teen die middel van 1996 het wolke die opkomende son begin verduister:
Ministers van minderheidspartye in die RNE het baie min werklike mag gehad. Nuwe kritiek van die Nasionale Party op die RNE (dws ANC) se beleid het tot woedende konfrontasies in die kabinet gelei. Die laaste strooi het gekom met die weiering van die ANC om selfs die mees beskeie voorstel vir magsdeling op uitvoerende vlak in die 1996-Grondwet in te sluit. Dus, in Junie 1996, het De Klerk die NNP onttrek uit wat 'n vergulde hok geword het.
Die Waarheids-en-versoeningskommissie - waarvan die 17 kommissarisse nie 'n enkele verteenwoordiger van die ou Nasionale Party of die IVP insluit nie - het 'n verslag gelewer wat die "struggle"-weergawe van Suid-Afrika se komplekse geskiedenis onderskryf het, ten koste van almal anders.
Dit het geblyk dat die ANC die oorgang van 1994 nie as die finale oplossing van Suid-Afrika se probleme beskou het nie. Volgens die Strategie & Taktiek-dokumente, "is die idee dat Suid-Afrikaners na die skikking van 1994 mekaar omhels en vrede gemaak het en die kernprobleme van vorige konflik uitgewis het, misleidend. April 1994 was nie die begin of die einde van die geskiedenis nie. '
In stede daarvan het die ANC 1994 beskou as die springblok waarvandaan hy beheer oor die hefbome van staatsmag sou kon verkry. In die eerste van 'n reeks pogings tot 'staatskaping, is dit besluit om die houvas van die demokratiese beweging (dws die ANC) oor staatsmag te versterk, en die staatsmasjinerie te transformeer om die oorsaak van sosiale transformasie te dien: hefbome van staatsmag sluit wetgewers, die uitvoerende beamptes, die staatsdiens, die veiligheidsmagte, die regbank, semi-staatsinstellings, die openbare uitsaaier, ensovoorts in. "
Die eerste groot verskuiwing binne die Alliansie het in 1996 plaasgevind met die vervanging van die Heropbou- en Ontwikkelingsprogram (HOP) - gesteun deur die SAKP en COSATU - met die strategie vir groei, indiensneming en herverdeling (GEAR) - wat 'n baie meer ortodokse makro-ekonomiese benadering voorgestaan het. Onder leiding van Thabo Mbeki en Trevor Manuel het GEAR ekonomiese groei van meer as 5% tussen 2005-2007 behaal; die nasionale skuld is van 46% na slegs 23% van die BBP verminder; daar was 'n begrotingsoorskot en die ekonomie het begin werk skep wat Suid-Afrika so dringend nodig gehad het.
Aan die negatiewe kant het die eerste saadjies van staatskorrupsie - in die vorm van die wapentransaksie - tydens die Mbeki-presidentskap begin kop uitsteek. Die eerste pogings om by vermoedelik onafhanklike staatsinstellings in te meng, het plaasgevind toe president Mbeki besluit het om Vusi Pikoli - die nasionale direkteur van openbare vervolging - af te dank oor die vervolging van Jackie Selebi, die kommissaris van die SAPD. President Mbeki het ook die proses van ontkenning van VIGS gelei wat bygedra het tot die onnodige sterftes van honderde duisende MIV-lyers.
Tydens sy 9de Kongres in 2006 het COSATU - wat nog steeds ongelukkig was oor die tien jaar wat hy van ekonomiese beleid uitgesluit is - 'n stryd om die 'hart en siel' van die ANC geloods by die opkomende Nasionale Konferensie in Polokwane in Desember 2007. Dit het besluit dat die werkersklas die NDR opnuut moet rig op sosialisme en jaloers moet waak teen opportunistiese neigings wat probeer om die bereiking van sy logiese gevolgtrekking, wat sosialisme is, te bereik ... ". Dit het 'n koalisie gevorm wat ingesluit het die SAKP, die ANC-jeugliga en Jacob Zuma, die voormalige adjunkpresident wat Mbeki onlangs afgedank het oor sy beweerde betrokkenheid by korrupsie in wapentransaksie.
Tot Mbeki se verbasing het die koalisie die steun van 60% van die afgevaardigdes by Polokwane gewen. In die belangrikste ontwikkeling sedert 1994 het dit beheer oor die ANC gekry en kon bepaal wie 'ontplooi' en 'herroep' moes word; watter beleid deur die Parlement aanvaar moet word; en uiteindelik, om Mbeki as president te verdryf. Een van die eerste aksies daarvan was om die die Skerpioene, die hoogs effektiewe teenkorrupsie-eenheid binne die nasionale vervolgingsgesag, af te skaf.
Die SAKP het sy nuut herwinde invloed gebruik om sy posisie binne die regering te versterk. In 2014 het dit die meeste van die ministeries wat met ekonomiese beleid, landbou en eiendom te make het, beheer. In 2015 kon daar berig word dat daar 'n "aansienlike versterking van die linkse ideologiese standpunte oor die ekonomiese en maatskaplike beleid en programme van die regering was." Dit het 'n leidende rol gespeel
om die pragmatiese Nasionale Ontwikkelingsplan te neutraliseer;
om bilaterale beleggingsooreenkomste met Europese lande te kanseleer;
om verskeie wetsontwerpe in te stel wat eiendomsregte ernstig erodeer het; en
om die tweede fase van die NDR te loods - wat ten doel gehad het om 'ekonomiese bevryding' te bewerkstellig'.
Dit het gespog dat die interpretasie van die NDR nou 'gedeel word deur die hele Alliansie' ... en 'die middelpunt van die program van ons regering was.'
Gekombineer met die wêreldwye ekonomiese krisis in 2008, het die regering se nuwe benadering voorspelbaar genoeg gelei tot trae ekonomiese groei, hoër werkloosheid, die verdubbeling van die nasionale skuld en die ontmoediging van belegging.
Tot die SAKP se afgryse het president Zuma egter 'n baie slegter politikus geblyk te wees as wat hulle verwag het. Terwyl dit probeer het om die staat vir die NDR en die sosialisme te kaap, het hy byna daarin geslaag om dit vir homself en sy vriende te kaap. Die Nasionale Vervolgingsgesag, belangrike elemente in die polisie en die intelligensiedienste was spoedig onder sy beheer. Die land het tienduisende miljarde rande verloor aan korrupte en onbeheerste korrupsie.
Gelukkig was die instellings wat by die Grondwet opgeneem is, sterk genoeg om Zuma te verslaan. Resolute optrede deur die voormalige Openbare Beskermer, Thuli Madonsela, ondersoekende joernaliste, die burgerlike samelewing, die howe en ANC-staatmakers het uiteindelik tot president Zuma se ondergang gelei.
Daar was egter niks nuuts in Zuma se optrede nie. Hy gebruik 'n proses van elite-verryking wat begin het toe die ANC die mag oorgeneem het - veral deur die ontplooiing van kaders na sleutelposisies in die staat, die instellings in staatsbesit en die privaatsektor. Volgens Intellidex is R317 miljard tussen 2000 en 2015, heel wettig, van private ondernemings na swart Suid-Afrikaners oorgedra in BBEEE-transaksies. Bykans R200 miljard hiervan het gegaan aan strategiese vennote - d.w.s. die ANC-elite. Die persepsie het gegroei dat politieke mag 'n reg op verryking gebring het.
Dit is uitgebrei na die staatsdiens wat teen 2019 14% van die BBP - R550 miljard - per jaar verbruik het en 30 000 werknemers insluit wat meer as 'n miljoen rand per jaar ontvang.
Die regering het die ANC-elite baie geluk gebring - en soos De Rochefoucauld opgemerk het, verg dit 'n baie groter karakter om met geluk te werk as met slegte dinge.
Op die ANC se nasionale konferensie in 2017, is Nkosazana Zuma, president Zuma se gekose opvolger as president van die ANC, nouliks deur Cyril Ramaphosa verslaan.
President Ramaphosa het sedertdien 'n paar belangrike stappe gedoen om die integriteit van belangrike regeringsinstellings te herstel en om staatsondernemings te herstruktureer. Hy het homself weer toegewy aan die implementering van die pragmatiese nasionale ontwikkelingsplan - en aan ekonomiese groei aangevuur deur verhoogde beleggingsvlakke. Nietemin bestaan daar twyfel: hoe kan hy die belegging lok en die ekonomiese groei bereik wat Suid-Afrika so dringend nodig het, terwyl hy onteiening sonder vergoeding; die verwoestende nasionale gesondheidsversekeringsplan - en radikale ekonomiese transformasie voorstaan? Sal hy die vakbonde en die magtige Zuma-elemente in die ANC-leierskap kan aanvat?
Meer onlangs het die President wye respek vir die waardige en staatlike manier vekry waarop hy die COVID19-krisis hanteer het. Die sukses van die bestryding van COVID19 kan egter ten koste van ekonomiese ineenstorting wees. Dit kan 'n onoorwinbare situasie wees.
Wat ook al gebeur, dit is waarskynlik dat die verhaal van Suid-Afrika na 1994 in die toekoms verdeel sal word in die voor- en na-COVID19-eras.