Versindaba » Blog Archive » Digstring: Cas Vos. Uitkyk
Digstring: Cas Vos. Uitkyk
Cas, wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?
Ek en Lida was in Maart 2011 saam met ons Nederlandse vriende, Gerben en Lientje Heitink, by Buffelspoort vir ŉ naweek. Gerben en Leintje se aangenome seun, Alfred, wat by die Universiteit in Neijmegen gewerk het, is ŉ paar maande tevore dood nadat sy valskerm nie oopgegaan het nie. Hulle het ons besoek as deel van die verwerking van die ramp. Ons is al jare vriende. Ek het die Vrije Universiteit van Amsterdam dikwels besoek en deur Gerben se bemiddeling ŉ besondere band en werksverhouding met die Departement Praktiese Teologie en die Fakulteit Teologie opgebou. Ek beskou Gerben as een van die uitstaande internasionale teoloë in die wêreld. Die Universiteit van Pretoria het ook al ŉ eredoktorsgraad aan hom toegeken.
Ons het ure aan die murg van woorde gesuig. Daar is oor die misterie van lewe en dood nagedink. Gerben het my ingelig oor die filosofie van Charles Taylor. Die gesprekke het my gefassineer. Ná ons verblyf in Buffelspoort het ek Taylor se werke begin lees. Dis veral sy siening van die “poreuse wêreldbeeld” wat my geboei het. Gerben se boek, Golfslag van de tijd, het in Augustus 2011 verskyn. Ek het die gedig kort na hulle vertrek aan hom gestuur. Dit is ook aan hom opgedra. Hy het dit in sy boek opgeneem. Die boek, met ŉ groot oplaag, is binne drie maande uitverkoop. ŉ Tweede oplaag het reeds sy opwagting gemaak. Die boek is ook vir ŉ gesogte prys genomineer. Gerben noem in ŉ e-pos aan my dat daar in byna elke resensie na die gedig verwys word. Hieroor is ek en hy dankbaar.
Dit een van daardie gedigte wat net gebeur het. Ek het die konsep op Buffelspoort gekry en by die huis die gedig opgeteken. Ek het later ŉ enkele woord verander. Amper soos Johannes op Patmos, hoewel ek alles behalwe Johannes is.
Die hele gedig is deur die gesprek tussen my en Gerben gebore. Wel, geboorte is ŉ geskenk.
Ek het die twee wêreldbeskouings (geslote en poreus) as fokus van die gedig gebruik. Dis waarom die gedig en die lewe draai. Daarvoor is twee strofes nodig.
Dit is Gerben se gedig. Hy het my die poëtiese moontlikhede tydens die gesprek laat sien. Dit is daardie “blink” moment waarvan Malcolm Gladwell praat.
Dit het eers in Gerben se boek (2011) verskyn en daarna in my bundel, Weerloos lewe (2012).
Die gedig het beslis ŉ filosofiese grondslag. Hoe dink ons oor die wêreld waarin ons lewe? D.J. Opperman en N.P. van Wyk Louw het verskil oor die rol van filosofie in die poësie. Vir Opperman het die filosofie die konkrete beeld ondermyn, maar nie vir Van Wyk Louw nie. Toe Van Wyk Louw op 18 Junie 1970 dood is, was Opperman die oggend laat vir sy klas. Met weemoed het hy aangekondig dat N.P. van Wyk Louw dood is. En toe dié merkwaardige woorde: “Seker ons gróótste.” Ek vind soos Van Wyk Louw die filosofie nie ŉ bedreiging nie, maar ŉ kyk na die mens en die wêreld rondom ons.
Die teenstelling “feit” of “fiksie” geld nie vir die gedig nie. Dit gaan om ŉ werklike beskouing wat elke mens oor die lewe nahou of terughou.
Dit gaan om twee lewens- en wêreldbeskouings wat mekaar nie hoef uit te sluit nie. Behalwe as die geslote beskouing geen voorsiening vir die poreuse beskouing laat nie. ŉ Geslote lewens- en wêreldbeskouing berus onder andere op die filosofie van René Descartes, Karl Popper, Jürgen Habermas (die rede), John Locke en David Hume (die empiriese, dit wat ŉ mens kan waarneem), Friedrich Nietszche (die nihilisme) en Jacques Derrida (dekonstruksie). In dié siening is alles “dig”. Selfs god bly doodgerus op die solder van vergetelheid. En daar vergaar net stof van die laaste dae.
Natuurlik moet ons as redelike en emosionele wesens met ons rasionele, sigbare en tasbare werklikheid rekening hou, maar daar is meer as net dit. Daar is ook ŉ poreuse lewens- en wêreldbeskouing. Die gedig volg in die tweede strofe dié pad van Charles Taylor. In die siening is daar sprake van die koms van ŉ engel wat aan ons vingers raak. Dan is daar vonke wat glansend dans. Dit is net meer as wat ons kan sien en ervaar. En dié wonder lei tot verwondering.
Gerben Heitink se insigte en Charles Taylor se filosofie. Dis al.
Meestal gaan dit oor ŉ konsep wat tot ŉ gedig groei. Ek het byvoorbeeld drie gedigte aan die briljante internis en kardioloog James Ker opgedra. Dit het gevolg uit mediese konsepte wat hy aan my, sy leerling, verduidelik het. Wanneer dit ŉ gedig geword het, moet hy dit nagaan of dit medies korrek is. Netnou verwar ek die hart met die long! Soms het ŉ gedig ŉ bepaalde persoon of gebeure in die oog. In Weerloos lewe, is Dae vol herfs ŉ voorbeeld van ŉ liefdesgedig wat aan Lida opgedra is.
Die filosofiese grondslag maak dit anders en betrek alle mense.
Ja, dat dit in Afrikaans is en met mense van ons dag hier en nou praat.
Ek is dankbaar oor die vers. Ek wil dit nie anders hê nie.
Ja, in ŉ besondere mate. Veral deur die resensies van Gerben se boek. Talle lesers het al na die vers verwys as ŉ gedig wat ŉ nuwe insig ontsluit.
Onthou is ŉ probleem! Tog kan ek. Ek was in standerd agt. Die vers is in die skool se jaarblad opgeneem en my Afrikaanse onderwysers het my aangemoedig om aan te hou skryf. En ek het!
(c) Cas Vos, 8 Mei 2012
Tags: Cas Vos., Uitkyk, Weerloos lewe
Thursday, May 10th, 2012 | Digstring.