FORMELE DEFINISIE van n PRISMA - PDF
Download "FORMELE DEFINISIE van n PRISMA"
1 FORMULES vir TOTALE BUITE OPPERVLAKTE van driedimensionele figure Ons gaan nou leer hoe om formules vir die buite-oppervlaktes van voorwerpe te formuleer, maar voordat ons dit doen moet ons eers kyk na n paar definisies wat ons gaan gebruik: FORMELE DEFINISIE van n PRISMA n Regte prisma is n liggaam waarvan die onderste en boonste vlakke ewewydig en gelyk is, terwyl die sykante reghoeke is wat loodreg op dié vlakke is Kom ons kyk gou na n paar prismas om te probeer bepaal wat hierdie definisie sê, Maar eerstens moet ons die definisie in n paar punte opbreek sodat ons dit elke keer makliker kan vergelyk met die figure: n regte prisma is n liggaam waarvan die onderste en boonste vlakke gelyk en ewewydig is terwyl die sykante reghoeke is wat loodreg op dié vlakke is Dus, die eerste figuur waarna ons gaan kyk, is n driehoekige prisma: Die boonste vlak (2) is n driehoek, en so ook die onderste vlak waarop die figuur op die tafel sal rus. Dus is die boonste en onderste vlakke gelyk Die boonste vlak sal n lyn vorm wat ewewydig is aan die onderste vlak Die syvlak (1) is n reghoek, en só ook sal al die ander syvlakke reghoeke wees, en die hoek wat tussen die lyn wat die boonste en onderste vlakke vorm, en die reghoeke gevorm word, is 90 Dus is hierdie n sprekende voorbeeld van n regte prisma
2 Kom ons kyk nou na n reghoekige prisma Die boonste vlak (1) is n reghoek (maar kan ook n vierkant wees), en so ook die onderste vlak waarop die figuur op die tafel rus. Dus is die boonste en onderste vlakke gelyk Die boonste vlak sal n lyn vorm wat ewewydig is aan die onderste vlak Die syvlakke (2 en 3) is reghoeke, en só ook sal al die ander syvlakke reghoeke wees, en die hoek wat tussen die lyn wat die boonste en onderste vlakke vorm, en die reghoeke gevorm word, is 90 Dus is hierdie n sprekende voorbeeld van n regte prisma Kom ons kyk nou na n seshoekige prisma Die boonste vlak (1) is n seshoek (maar kan ook n agthoek of enige ander figuur wees), en so ook die onderste vlak waarop die figuur op die tafel sal rus. Dus is die boonste en onderste vlakke gelyk Die boonste vlak sal n lyn vorm wat ewewydig is aan die onderste vlak Die syvlakke (2 en 3 en 4) is reghoeke, en só ook sal al die ander syvlakke reghoeke wees, en die hoek wat tussen die lyn wat die boonste en onderste vlakke vorm, en die reghoeke gevorm word, is 90 Dus is hierdie n sprekende voorbeeld van n regte prisma Dit word dus vir ons duidelik wat die definisie eintlik wou sê, en ons weet nou ook hoe die verskillende tipes regte prismas lyk.
3 n Silinder is n regte prisma, maar sonder die reghoek vir syvlakke, en altyd met n sirkel as figuur bo en onder. Ter opsomming, hier is nog illustrasies van regte prismas.
4 Wanneer ons nou gaan kyk na BUITE-OPPERVLAKTES, is daar n sekere aantal figure wat ons gaan teëkom (soos ons reeds gesien het), waarop die prisma staan, en vir hierdie voorwerpe is daar standaardformules om die oppervlakte mee uit te werk, en ons gaan dit gou hersien: Oppervlakte van vierkant = sy x sy Oppervlakte van reghoek= lengte x breedte Oppervlakte van driehoek = ½ basis x hoogte Oppervlakte van sirkel= r² Omtrek van sirkel = 2 r Oppervlakte van parallelogram = basis x hoogte Oppervlakte van trapesium = ½ (som van ewewydige sye) x hoogte As jy die buite-oppervlakte van n voorwerp wil visualiseer (met ander woorde, jy sukkel om te sien watter oppervlaktes dit alles gaan wees), kan jy jou verbeel jy sit dit in water, en alles wat nat gaan wees as jy dit uithaal, sal die buite-oppervlakte van die voorwerp wees. Kyk dus nou na n REGHOEKIGE PRISMA. In totaal sal daar mos twee rooi, twee groen en twee grys sye wees wat sal nat wees as die hele prisma in n bak water gedompel word!
5 Let egter net op dat elkeen van hierdie vlakke eintlik maar n reghoek is waarvan ons die oppervlakte heel eenvoudig kan bepaal deur lengte x breedte Gestel nou die afmetings van die reghoek is soos volg Daar is ses oppervlaktes: Vir die rooi is dit Oppervlakte = lengte x breedte Vir die grys is dit Oppervlakte = hoogte x breedte Vir die groen is dit Oppervlakte = lengte x hoogte Maar daar is twee rooi vlakke, en twee grys vlakke en twee groen vlakke, dus sal die totale buite-oppervlak die som van al hierdie individuele oppervlaktes wees: Totale Buite-Oppervlakte = (lengte x breedte) + (lengte x breedte) + (hoogte x breedte) + (hoogte x breedte) + (lengte x hoogte) + (lengte x hoogte) Stel nou dat lengte = l ; breedte = b ; en hoogte =h, dan is Totale buite-oppervlakte = lb + lb + bh + bh + lh + lh = 2lb + 2bh + 2lh = 2(lb + bh + lh) Om formules vir buiteoppervlaktes uit jou kop te leer, is egter nie baie wys nie. Kyk na die figuur, en kyk hoe lyk elke vlak. Sorg dan dat jy al die vlakke se oppervlaktes uitwerk en bymekaar tel.
6 Kyk na die voorbeeld van n regte TRAPESIUM PRISMA: Die basis en top is trapesiums: Opp basis + top = 2[½(10 + 6) x 4] = 64cm² Opp voorste vlak = 6 x 5 = 30cm² Opp agterste vlak= 10 x 5 = 50cm² Opp links + regs = 2(5 x 7) = 70cm² BUITE-OPPERVLAKTE VAN DRIEHOEKIGE PRISMA: Totale buite-opp = = 214 cm² Die driehoek is reghoekig, want een van die hoeke is 90. Oppervlaktes van driehoeke = 2 (½ b. a) = ab Opp van reghoeke = (b.d) + (a.d) + (c.d) Totale buite-opp = ab + bd + ad + cd
7 BUITE-OPPERVLAKTE VAN SILINDER As ons wil weet hoeveel materiaal gebruik is om n koeldrankblikkie te maak, kan ons die blikkie oopsny, dan lyk dit so: Top met oppervlakte r² Omtrek van blikkie = 2 r = lengte van reghoek Die geronde deel word n reghoek met opp = l x b = (2 r) x h h Bodem met opp = r² Totale buite-oppervlakte = 2 ( r²) + 2 r h Kan jy nou al n patroon sien van hoe dit werk as ons moet Formules bou? Dit is nie so moeilik soos wat dit aanvanklik klink nie, nè?
8 BUITE-OPPERVLAKTE VAN SILINDRIESE PYP: As jy n pyp in water sou sit, gaan die buitekant sowel as die binnekant nat wees, en let op dat die rante bygetel moet word vir die nat gedeeltes, maar nie die gat in die middel nie. Gestel nou die radius van die pyp is R, en die radius van die gat in die middel is r. Dan is die oppervlakte van die rand mos die oppervlakte van die groot sirkel minus die gedeelte wat weg is (die oppervlakte van die kleiner sirkel), dus: Oppervlakte van rand = R² - r² = (R² - r²) maar daar is mos twee van hierdie oppervlaktes wat gaan nat word dus Opp van 2 kante van pyp = 2 (R² - r² ) Opp van buitenste geronde deel = 2 R. h Opp van binneste geronde deel = 2 r. h Buitenste kant wat gaan nat wees Binneste gedeelte wat gaan nat wees Totale buite-opp = 2 (R² - r² ) + 2 R h +2 r h = 2 (R² - r²) + 2 h(r + r)
9 1) Bereken die buite-oppervlaktes van die volgende figure. Neem as 22/7 Kubus met sylengtes 6cm Reghoekige prisma met lengte 12cm, breedte 7cm en hoogte 5cm Driehoekige prisma Silinder met radius 7 mm en hoogte 25 mm
10 2) As die totale buite-oppervlakte van n reghoekige prisma 3,418m² is, bereken die hoogte as die lengte van die basis 37cm en die breedte 20 cm is. 3) As die totale buite-oppervlakte van n kubus 294m² is, bereken die lengte van elke sy. 4) Die totale buite-oppervlakte van n reghoekige prisma is 36,48m². Bepaal die hoogte as die basis se afmetings 2,4 m x 2,56m is. 5) Die lengte van n reghoekige prisma is dubbel die breedte en breedte is dubbel die hoogte. Bereken die afmetings van die prisma as die totale buite-oppervlakte 56m² is. 6) Bepaal die afmetings van n vierkantige prisma as die hoogte vier keer die lengte van die basis is en die totale buite-oppervlakte is 3 600mm². 7) n Stuk hout het die vorm van n halwe silinder. Die lengte van die hout is 12 m en die radius is 1,4 m. Bepaal die buite-oppervlakte van die stuk hout. 8) Bereken die totale buite-opp. van die gegewe figure.
11 9) As n liter verf nodig is vir n oppervlakte van 2m 2, bereken hoeveel verf die verwer nodig het om die volgende oppervlaktes te verf: a) n Reghoekige swembad met binnewande en bodem met die volgende afmetings: 4m x 3m x 2,5m (slegs binnewande en vloer). b) n Sirkelvormige opgaardam waarvan die bodum n middellyn het van 4 m en met n diepte van 2,5 m.
Getalbegrip AANVULLENDE WERKBOEK METING, MEETKUNDE EN DATAHANTERING
G5 Afrikaans Getalbegrip AANVULLENDE WERKBOEK METING, MEETKUNDE EN DATAHANTERING Onderwysergids Bladsy 1 Op hierdie bladsy maak kinders patrone van meetkundige voorwerpe en beskryf dit in terme van refleksies