Ontstaan van die Kleinteater
Author: EATON, Norman
In: Pretoriana No. 41, April
Pages: pp. 15-16
GEDURENDE Maart 1940, het mej. Norah McCullough wat in Suid-Afrika was om Kinderkunssentra in die hoofstede te bevorder, my genader as ere-argitek vir die voorgestelde Pretoriase "Sentrum". Die eerste gedeelte van die sentrum in Skinnerstraat is volgens my planne in Mei 1941 voltooi. Op hierdie stadium verlaat mej. McCullough Pretoria. In Februarie 1943 word mnr. Le Roux Smith Le Roux - die bekende Suid-Afrikaanse kunstenaar - die direkteur van die Kunssentrum. Hy het 'n groot uitbreidingsplan genoem wat die destydse Administrateur, Generaal Pienaar, beoog het. In September 1945 ontmoet die Beheerraad van die Sentrum die Administrateur in die Raadsaal en die uitbreidingsplan kom onder bespreking.
Gedurende 1943 en 1944 is samesprekings gehou met mnr. Le Roux Smith Le Roux insake die voorgestelde uitbreidingsplan en die insluiting van 'n baie eenvoudige lesingteatertjie met 'n aansluitende Balletateljee met skuifbare deure tussenin wat dan later omskep kon word in 'n Kinderteater.
My planne vir hierdie aanbouing is opgetrek en deur hom goedgekeur in April 1944.
Na lang en amper vrugtelose samesprekings met verskeie instansies — wat die saak vertraag het — is daar eers in Maart 1946 begin met die aanbou van die byvoegings tot die Kunssentrum. Tewyte aan verskeie vertragings, onder andere 'n tekort aan boumateriaal, het die werk baie stadig gevorder.
In Maart 1948 is ek in kennis gestel dat die ateljees en die hoof se woonstel vo1tooi moes word, maar dat werk aan die teater gestaak moes word.
Gedurende Mei 1948 het mnr. Le Roux Smith Le Roux weer die Groot Nasionale Kunssentrumskema met my bespreek en ek is gevra om voorlopige planne op te stel. Besonderhede vir die opstelling van die planne was op hierdie tydstip nie tot my beskikking nie.
Gedurende 1948 het die Administrateur, genl. Pienaar, in 'n toespraak sy voorstel omskryf vir die uitbreiding van die "Sentrum". Die "Sentrum" moes insluit 'n Kollege vir Visuelekuns, Kunsgallery, Kollege vir Musiek en Drama, 'n Operahuis en Konsertsaal, in byvoeging tot die alreeds halfvoltooide Kinderteater. Die Administrasie het alle beskikbare eiendom rondom die Kunssentrum vir hierdie doel aangekoop.
In September 1949 is 'n komitee onder die voorsitterskap van dr. F. C. L. Bosman aangestel om te begin met kindertoneel.
Intussen het mnr. Le Roux bedank as direkteur van die Kunssentrum. Mnr. Mckillop wat toe as prinsipaal aangestel is, het vroeg in 1950 gesê dat verskillende sake die vertraging van die teater se voltooiing in die hand gewerk het, maar hy het gehoop dat belangstelling weer sou opflikker. Ek het onderhandel met die Provinsiale argitek in verband met die voltooiing van die teater maar daar het nie veel van gekom nie.
In Oktober 1954 het die destydse sekretaris van die Transvaalse Onderwysdepartement, dr. Meyer, my opdrag gegee om die teater finaal te voltooi vir die Provinsiale Administrasie en dat dit toegerus moes word as 'n smaakvoIle, moderne kleinteater vir 'n volwasse gehoor. Sy tragiese dood in April 1959 was vir my persoonlik 'n groot verlies maar ek het getrag om sy wense uit te voer in die gees waarin hy dit bedoel het. Kort hierna het ek 'n reeks samesprekings met mnr. Michael Grobbelaar aangeknoop. Van mnr. Grobbelaar het ek ten alle tye onbaatsugtige en waardevolle raad en bystand ontvang.
Gedurende Maart 1955 moes die Provinsiale Administrasie weereens halt roep omdat die destydse prinsipaal van die Kunssentrum nie sy weg oopgesien het om die ateljees in die sentrum af te staan vir kleedkamers in die nuwe teater nie. In November 1957 het die Kunssentrum onder die jurisdiksie van die Pretoriase Onderwyskollege gekom.
In Oktober 1961 is die teater uiteindelik voltooi en is dit oorhandig aan dr. Jordaan, Rektor van die Pretoriase Onderwyskollege.
NORMAN EATON, Argitek.