Johannes Calvyn (oorspronklik Jehan Cauvin, later via Latyn verander in Jean Calvin, soos hy vandag steeds deur die Franse genoem word) is 1509 in Noyon, Noord-Frankryk, gebore en in 1564 in Genève, Switserland, oorlede. Hy was die tweede van drie seuns (wat tot volwassenheid bly lewe het) van ’n kerk­amptenaar en die dogter van ’n herbergier. Calvyn se ma is ’n paar jaar ná sy geboorte oorlede.
Calvyn het aanvanklik gestudeer om Katolieke priester te word en hom daarna aan die regte en die klassieke gewy. Dit was onder die invloed van Luther se geskrifte dat hy ’n Protestant geword het.
In die 1530’s het Calvyn van die Rooms-Katolieke Kerk weggebreek, ’n stap wat later verreikende gevolge in die kerkgeskiedenis sou hê nadat hy sy eie insigte oor die Christelike leer op skrif gestel en verkondig het.
“Deur ’n plotselinge bekering het God my hart ... tot gehoorsaamheid gebring,” sou hy vertel. Vanweë sy oortuigings en die vervolging van die Protestante is hy ook gedwing om pad te gee uit die Franse hoofstad Parys, waar hy hom toe bevind het.
Calvyn het hom in 1535 in die Switserse stad Basel gevestig. Hier het hy in 1836 die eerste uitgawe van sy hoofwerk, die Institutio Christianae Religionis (“Verorderinge van die Christelike Geloof”), die lig laat sien toe hy nagenoeg in die middel van sy twintigerjare was. Vir latere uitgawes het hy die hoofstukke in die boek sterk aangevul.
Volgens Calvyn strek die gedagte dat God se voorsienigheid alles regeer, die gelowige tot troos. Die mens word, soos hy dit stel, nie geregeer deur die lot nie, maar deur die goeie God.
’n Mens kan tereg sê dat die invloed van die Calvinisme op die staatkundige, sosiaal-ekonomiese en wetenskaplike ontwikkeling in verskillende wêrelddele nie oorskat kan word nie—veral in lande waar dit die kragtigste ingang gevind het, soos Nederland, Skotland, Amerika, maar ook in Switserland, Frankryk en Hongarye. En natuurlik in Suid-Afrika.
In ons land is ’n groot deel van die bevolking Christene wat ’n mens Calviniste kan noem—indien nie in algehele geestelike oorgawe nie, dan wel volgens dit wat hulle met die mond bely.
Calvyn het nooit bedoel dat die mense vir wie hy geskryf het “Calviniste” moes word nie. Hy het in der waarheid gelas dat hy in ’n graf sonder teken of opskrif begawe moes word. Maar Calvyn se hele lewe en ywer was—soos dit veral in sy Institutio tot uiting kom—daarop gerig om Gods Waarheid na streef, waarheen dit hom ook al gelei het.
LINKS: Wê, ek het tog status en spoed! ’n Paryse vroulike fietsryer van die 1890’s trek haar neus op vir die voetgangers.
HIERDIE "loopmasjien" van hout wat mettertyd as die Draisienne bekend sou staan, is in 1817 deur ene baron Von Drais van Duitsland uitgevind—glo om hom vinniger te laat beweeg in die tuine waarin hy ’n deel van sy tyd bestee het. Twee wiele van dieselfde grootte, waarvan die voorste wiel gestuur kon word, is aan ’n raam gemonteer. ’n Mens moes hierdie affêring soos ’n fiets bestyg, met die verskil dat jou voete weerskante aan die grond geraak het. Dan stu jy jouself met jou voete vorentoe terwyl so gly-gly oor die aarde skeer. Dié kontrêpsie het egter nie juis aftrek as ’n vervoermiddel gekry nie, omdat ’n mens dit prakties net in ’n park of ’n groot tuin kon benut.
IN 1865 maak die eerste tweewielige ryding met pedale sy verskyning—die "velocipede" (wat "vinnige voet" beteken). Maar, anders as by die latere fiets, was die pedale aan die voorwiel, wat groter as die agterwiel was. Die "velocipede" is om ’n goeie rede ook die "bone shaker" genoem. Die feit dat dit net soos die Draisienne heeltemal van hout gemaak was, en later met metaalbande toegerus is, het immers vir ’n uiters ongemaklike skommelrit op die keisteen-paaie gesorg.
TERWYL die manne hul lewens op die hoë rywiele gewaag het, het die vroue die stemmiger driewiel vir volwassenes in die parke beproef. Hierdie driewiele was darem ook deftiger rygoed vir eerbiedwaardige menere soos dokters en geestelikes.
DIE verbetering van metale lei tot ’n volgende vernuwing in die fiets: ’n sterk ketting wat ’n mens kon trap dat die speke sing! Daar word ook teruggekeer tot twee wiele van dieselfde grootte. Hierdie fietse het egter steeds harde rubberbande gehad en, omdat daar nie meer lang speke was wat die skok kon absorbeer nie, was ritte baie ongemakliker as met die hoëwiel-ontwerpe.
DIE idee om lugbande van rubber te maak, is verwerklik deur ’n Skotse veearts, John Boyd Dunlop. (Klik hier om daaroor te lees in ons artikel oor rubber.) Dunlop het, só word vertel, in Noord-Ierland gewerk toe sy negejarige seun hom een môre in 1888 van sy probleem vertel het. Die seun, wat met sy driewiel deur die hobbelrige klipstrate van Belfast gery het, het gekla dat die geskud sy sitvlak seermaak. Dunlop het egter so ietwat oor sy seun se verknorsing nagedink, ’n stuk tuinslang in drie dele opgesny, die dele met water gevul, die ente toegeprop en hulle aan die driewiel se wiele geheg. Die seun kon nou heelwat geriefliker ry. ’n Besoekende vriend het aan Dunlop voorgestel dat hy lug pleks van water gebruik—en dié idee het hom so geslaag bewys dat hy dit in dieselfde jaar in Brittanje gepatenteer het. Die gerief en veiligheid wat die lugband gebied het, het die fiets geweldig populêr gemaak. En toe dinge soos spoedbeheermeganismes en handbeheerde remme ook nog bykom, was hierdie ryding se gewildheid verseël.
TOE die Afrikaanse taal gestandaardiseer is, was daar baie woorde wat nie werklik ’n deel van Afrikaanssprekendes se woordeskat was nie, enersyds vanweë die landelike bestaan van die meeste van die taalgebruikers en andersyds omdat dit maklik was om sommer die Engelse woorde vir nuwe dinge en begrippe te gebruik.