PressReader - Beeld: 2017-07-10 - Die kruis van kom­pe­ti­sie . . .
Die kruis van kom­pe­ti­sie . . .
Beeld - 2017-07-10 - Sake Nuus - E­ko­noom Da­wie Roodt
’n Aan­tal ge­grief­de klein po­pu­lis­tie­se or­ga­ni­sa­sies het ’n paar on­be­son­ne voor­stel­le aan die Me­de­din­gings­kom­mis­sie ge­doen. As dit aan­vaar word, sal dit tot groot on­ge­rief en kos­te vir die ver­brui­ker lei.
Ge­ge­we die ge­skie­de­nis van die kom­mis­sie is die kan­se goed dat van dié voor­stel­le erns­tig oor­weeg sal word.
Een daar­van is dat in­ko­pie­sen­trums voort­aan ’n deel (25%) van hul op­per­vlak aan “towns­hip-on­der­ne­mings” be­skik­baar stel en dat dié sen­trums ook ver­plig word om ’n deel van hul aan­ko­pe van klein­boe­re te doen. Punt is, suk­ses­vol­le klein­han­del­sa­ke kan voort­aan in meer be­son­der­he­de voor­ge­skryf word hoe om hul sa­ke te be­dryf.
Die Me­de­din­gings­kom­mis­sie word al hoe be­ken­der daar­voor dat hy oor­da­dig voor­skrif­te­lik raak oor die wy­se waar­op suk­ses­vol­le be­sig­he­de hul sa­ke be­dryf.
Daar is juis tans so ’n her­rie oor rooi­bos­tee waar ’n suk­ses­vol­le on­der­ne­ming op­ge­skroef word reeds om­dat hy suk­ses­vol is. Kort­liks ge­stel, die Me­de­din­gings­kom­mis­sie is hoof­saak­lik be­sorg daar­oor dat ’n groot spe­ler ’n groot tran­sak­sie aan­ge­gaan het. Die ge­volg is dat ’n klei­ner spe­ler (die kla­er) on­te­vre­de is om­dat hy nie rooi­bos teen die­self­de prys kan aan­koop nie. Hal­lo! As jy in klei­ner for­maat koop, is pry­se ge­woon­lik ho­ër!
Nie­te­min, die re­de waar­om ons ’n Me­de­din­gings­kom­mis­sie het, is om an­ti-kom­pe­te­ren­de ge­drag van be­sig­he­de te i­den­ti­fi­seer en te voor­kom. Dus, maak jy jou skul­dig aan an­ti­kom­pe­te­ren­de ge­drag, is jy skul­dig aan ’n mis­dryf en kan jy be­boet word.
Maar teen­me­de­din­gen­de op­tre­de is ’n in­te­gra­le deel van sa­ke doen! Die be­lang­rik­ste re­de waar­om ’n on­der­ne­ming sy diens­te ad­ver­teer, is om aan sy po­ten­si­ë­le kli­ën­te te ver­tel dat sy goe­de­re of diens­te be­ter as sy op­po­si­sie s’n is – die on­der­ne­ming pro­beer dus om sy kom­pe­ti­sie te on­der­myn of om an­ti-kom­pe­te­rend op te tree.
Of, die re­de waar­om ’n be­sig­heid die bes­te per­so­neel se diens­te pro­beer be­kom, of die goed­koop­ste pro­duk pro­beer le­wer, of die mooi­ste win­kel pro­beer kry, is reeds om sy kom­pe­ti­sie te on­der­myn. Kom­pe­ti­sie is die vy­and van al­le be­sig­he­de en al­le be­sig­he­de pro­beer dit ver­my deur an­ti- kom­pe­te­ren­de op­tre­de!
Daar­om is dit to­taal be­lag­lik om van be­sig­he­de te ver­wag om kom­pe­ti­sie te be­vor­der; dit is reg­streeks teen die aard van be­sig­heid. Dit is net be­sig­he­de met self­moord­nei­gings wat wíl kom­pe­teer.
Daar­om is dit to­taal be­lag­lik om van be­sig­he­de te ver­wag om hul kom­pe­ti­sie te on­der­steun. Die aard van be­sig­heid is om sy kom­pe­ti­sie te on­der­myn, maar die Me­de­din­gings­kom­mis­sie ver­wag dat be­sig­heid sy kom­pe­ti­sie moet help.
Die i­ro­nie is dat die werk­li­ke nie-kom­pe­te­ren­de “be­sig­he­de” in die land nie in pri­va­te be­sit is nie, dit is “be­sig­he­de” in be­sit van die staat. E­s­kom, Pra­sa, SAL, Trans­net, ANCUK en ve­le meer is meest­al on­doel­tref­fen­de, pa­ra­si­tie­se staats­in­stel­lings. Hul­le is mo­no­po­lieë of het ’n on­be­hoor­li­ke voor­sprong bo hul e­we­knieë in die pri­va­te sek­tor om­dat hul­le deur be­las­ting­be­ta­lers ge­sub­si­di­eer word.
Voorts is die staat ak­tief be­sig om se­ke­re ge­ves­tig­de be­sig­he­de ten kos­te van ver­al op­ko- men­de klei­ner be­sig­he­de te be­skerm. Tal­le voor­waar­des soos li­sen­sies, kwa­li­fi­ka­sies, mi­ni­mum re­ser­wes, ge­hal­te­ver­eis­tes en ve­le meer maak dit baie moei­lik vir e­nig­een, ver­al vir nu­we toe­tre­ders, om ’n vas­trap­plek in die mark te kry.
Die pro­bleem is dus nie on­me­de­din­gen­de op­tre­de van se­ke­re be­sig­he­de nie, dit is staats­on­der­steun­de in­stel­lings en re­gu­la­sies wat dit moei­lik maak om hoe­ge­naamd be­sig­heid te doen.
Die op­los­sing is om al­le hin­der­nis­se in die weg van kom­pe­ti­sie te ver­wy­der, om al­le staats­be­sker­ming te staak en om te aan­vaar dat geen be­sig­heid kom­pe­ti­sie gaan aan­moe­dig nie. Maar dit sal ook be­te­ken dat baie on­der­ne­mings nie die pyp sal rook nie ter­wyl an­der dit wel sal maak. En dis goed so, ons noem dit die vrye mark en die ver­brui­ker is die werk­li­ke wen­ner. ) Da­wie Roodt is die hoof­e­ko­noom van die Ef­fi­cient-groep en ’n voor­ma­li­ge Sa­ke- E­ko­noom van die Jaar .