Vyftien Sondag in Koninkrykstyd - Missio
Vyftien Sondag in Koninkrykstyd
Die Here wis die Egiptiese leër uit deur hulle in die see te laat verdrink, dieselfde see waardeur Hy sy volk gered het. Sy kragtige optrede lei daartoe dat die volk met ontsag vir Hom vervul is en dat hulle in Hom en Moses (se vermoë) geglo het.
14 Die Here het vir Moses gesê: 2"Beveel die Israeliete om weg te draai en kamp op te slaan naby Pi-Hagirot tussen Migdol en die see. Regoor Baäl-Sefon by die see moet julle kamp opslaan. 3Dan sal die farao dink die Israeliete het verdwaal en is deur die woestyn vasgekeer. 4Ek sal die farao weer koppig maak, sodat hy julle agtervolg, en Ek sal my mag laat geld teen hom en sy leër. Dan sal Egipte besef dat Ek die Here is."
6Die farao het sy strydwa laat inspan en sy leër saam met hom gevat. 7Hy het sy ses honderd beste strydwaens gevat, asook al die ander Egiptiese strydwaens, elkeen met 'n bemanning van drie. 8Die Here het die farao, die koning van Egipte, koppig gemaak sodat hy die Israeliete agtervolg het, maar die Israeliete het onder die beskerming van God verder getrek. 9Die Egiptenaars het hulle agtervolg, en al die strydwaens van die farao met bemanning en leërmag het hulle ingehaal terwyl hulle besig was om by die see kamp op te slaan, naby Pi-Hagirot regoor Baäl-Sefon.
21Moses het sy hand oor die see uitgesteek, en die Here het daardie hele nag die water met 'n sterk oostewind weggedryf, sodat die water oopgekloof en die see daar drooggelê is. 22Die Israeliete het op droë grond deur die see gegaan, en die water het weerskante van hulle soos 'n muur gestaan. 23Die Egiptenaars het hulle agternagesit: die farao se perde, strydwaens en bemanning is almal agter hulle aan die see in. 24In die vroeë môre het die Here uit die vuur- en wolkkolom afgekyk op die Egiptiese leër en verwarring onder hulle gesaai. 25Hy het die wiele van hulle strydwaens laat uitval, sodat hulle skaars kon beweeg.
29Maar die Israeliete het op droë grond deur die see gegaan en die water het weerskante van hulle soos 'n muur gestaan. 30Die Here het Israel daardie dag gered van Egipte, en die Israeliete het die Egiptenaars dood op die strand sien lê. 31Toe Israel sien hoe kragtig die Here teen Egipte opgetree het, is hulle met ontsag vir Hom vervul. Hulle het in die Here geglo en ook in Moses, sy dienaar.
Maar die Here besluit in sy wysheid om hulle nie met die kortste pad na Kanaän te begelei nie. Die Here het voorsien dat as die volk in 'n geveg betrokke sou raak, en dit met hulle sleg sou gaan in die oorlog, hulle dalk spyt kon kry en na Egipte toe teruggaan. Daarom het Hy hulle nie met die pad geneem wat hulle direk met die Filistyne sou konfronteer op pad na Kanaän nie, maar eerder die ompad deur die woestyn in die rigting van die Rietsee. Die Filistyne sou weldra van die wonderwerke in die woestyn kennis neem, soos 'n mens later in Samuel se tyd lees en ook met ontsag vir die Here vervul word (1 Sam. 4:8).
Paulus verwys direk na hierdie verhaal van die voorvaders wat almal onder die beskerming van die wolk was en almal veilig deur die see gegaan het. Hy sê: "Omdat hulle almal vir Moses gevolg het, is hulle almal in die wolk en in die see gedoop. Almal het dieselfde geestelike voedsel geëet, en almal het dieselfde geestelike drank gedrink: hulle het gedrink uit 'n geestelike rots wat met hulle saamgegaan het. Die rots was Christus."
Paulus gebruik hierdie verhaal dus as 'n waarskuwing en motivering vir ons, omdat die ongemaklike waarheid oor die Israeliete in die woestyn was, dat ten spyte van hierdie wonderlike ervaring by die Rietsee: "God met die meeste van hulle nie tevrede (was) nie, want hulle het in die woestyn omgekom."
Paulus gaan verder om te sê dat hulle daarom: "voorbeelde vir ons (is) dat ons ons nie soos hulle deur sondige begeertes moet laat dryf nie." En hy brei uit oor die gevaar van afgodediens en onsedelikheid wat altyd die twee groot versoekings vir die geloofsgemeenskap is. Hy sê letterlik dat die Israeliete met hulle latere optrede CHRISTUS uitgetart het, omdat die Goddelike teenwoordigheid in die wolk- en vuurkolom, sowel as die Engel van God, met die Here Jesus in sy preëksistensiële gedaante verbind kan word. En hulle het omgekom deur die engel van die dood, d.w.s. 'n "plaag" (NAV: "ramp") soos dit in Numeri 25:8 beskryf word.
Toetrede: Lied 154 of Vonkk 145 of F22
Votum: Eksodus 15:1-3
Lofsang: Lied 183 of Lied 192 of VONKK 76 of F21
Wet: Romeine 14:1-12
Geloofsbelydenis: Heidelbergse Kategismus Vraag & Antwoord 1
Genadeverkondiging en toe-eiening: Lied 290 of F182
Gebed: Lied 292 of F13
Skriflesing: Eksodus 14:19-31
Slotsang: Lied 458
Seën: Num. 6:24-27
Vonkk 145 Laat Almal Wat Dors Het, Kom of
F22. Ek Soek U, O God [bekend]
Lied 183 "Verbly jul in die Here" of
Lied 192 "Grote God, u skepperhand" of
VONKK 76 Onsterflik, Onsienlik, Almagtig En Wys of
F21. In Die Hemel Is Die Heer [bekend]
Skuldbelydenis: Stil oordenking
Liturg (Heidelbergse Kategismus Vraag 1): Wat is jou enigste troos in lewe en in sterwe?
Gemeente (Antwoord): Dat ek met liggaam en siel in lewe en in sterwe nie aan myself nie, maar aan my getroue Verlosser, Jesus Christus behoort. Hy het met sy kosbare bloed vir al my sondes ten volle betaal en my uit alle heerskappy van die duiwel verlos.
Genadeverkondiging en toe-eiening
F182. Herder Heer (Herder Jesus) [Melodie: Rock of Ages]
Nav Jesaja 55:1
Teks: Let all who are thirsty come – Taizé 2010; Afrikaanse weergawe: Jacques Louw 2010 ©
RUBRIEK: Meditatief – Toetrede en Aanroeping / Nagmaal
Lied 292 "My enigste troos" of
F13. Tel My Op
Dit is altyd goed – veral met verhalende tekste – om gewoon die Bybelverhaal te vertel, sonder enige toepassings. Ons wil juis hê kinders moet die Bybel leer ken. Veral 'n verhaal soos vandag s'n is lekker grafies en visueel.
As jy lekker dramaties kan vertel, is hier 'n goeie idee vir hoe om die verhaal te vertel. Kyk vanaf 1:58 vir vandag se verhaal. Hier is 'n lekker "low-tech" (3D papier) hulpmiddel om die storie mee te vertel – met instruksies. Of nog 'n papier-hulpmiddel (wat jy self sal moet inkleur).
Daar is ook baie videos wat hierdie gedeelte uitbeeld: vir dramatiese nostalgie is daar die toneel uit die ou fliek "The Ten Commandments". Of uit die meer onlangse geanimeerde "The Prince of Egypt". Hier is 'n moderne geanimeerde weergawe, woord-vir-woord uit die Bybel (jy sou die video kon wys sonder klank en die Afrikaans dramaties lees). Hier is 'n volledige stel (outyds-erige) prente wat jy op die powerpoint kan gebruik terwyl jy die storie vertel.
Die heel lekkerste opsie is sekerlik die YouVersion Bible App for kids. Laai die storie af ("God makes a way") en kyk dit interaktief op jou tablet. Of neem "screenshots" en wys dit in die powerpoint. Die interaktiewe weergawe het vragies en animasie
As kinders die hele diens gaan bly, kan jy vir elkeen een van hierdie inkleurprente gee om in te kleur terwyl hulle luister na die preek.
Kareedouw is een van die pragtige dorpe in die skilderagtige Langkloof. Die kerkgebou van die NG Gemeente is net so mooi: van buite én binne. Die natuurlike steen in die bouwerk en die houtwerk binne bring aardsheid en egtheid mee in die ontmoeting met God.
Tydens 'n leierskonferensie, so 'n paar jaar gelede, sit ons in die kerksaal. Ons kyk uit oor die Krommerivier, wat deur die dorp vloei, en die pragtige berglandskap. Terwyl die gesprek oor die wil van die Here vir die omgewing gaan, merk iemand op dat ons oor die bewaring van water, berg, boom en omgewing moet praat. Die Bybel gaan ons hierin voor, sê hy.
Een van die ouderlinge vind hierdie opmerking besonder vreemd. Hy sê die kerk is nie die landbouvereniging nie. Daar praat mense oor berge en bome, oor grond en water, oor groente, bees en skaap. Die kerk het 'n ander fokus.
Sedertdien het ons land deur die meule van 'n wydverspreide droogte gegaan. As dit nie was vir baie gemeentes en lidmate wat water aangery en voer gestuur het nie, sou mens en dier vergaan.
By die skryf hiervan is die Langkloof en omgewing, die Nelson Mandela Metropool ingesluit, in die greep van 'n vernietigende droogte. Hoewel die wolke soms pragtig saampak, reën dit nie genoeg om die droogte breek nie.
Net 'n entjie van Kareedouw was plekke soos Knysna en Plettenbergbaai die slagoffer van ongekende brande wat verstommende skade aangerig het. Weer het baie, waaronder toegewyde gelowiges, ruimhartig bygedra sodat die leed versag kon word.
Vandag lag ons ouderling-vriend lag verleë oor sy vroeëre opmerking. Hy weet eintlik al die jare van beter, sê hy. Die Bybel vertel hoe God mense deur vuur en water heen dra, deur vloed en droogte beskerm. Hy weet ook dat die aarde en al die elemente daarvan kosbaar is, en beskerm moet word. Mens moet sekerlik by die landbouvereniging oor hierdie sake praat. Maar jy moet veral in die kerk daarvan praat. God gaan ons hierin voor.
'n Troue God
Natuurlik moet ons oor die omgewing praat. Vandag gaan ons teks oor die groot werke van God toe God sy volk uit Egipte bevry het. Ons ontmoet 'n God wie se werktuie en gesante die waters, en die kolomme van vuur en wolke is. Verlossing raak alles en betrek alles.
Verlossing en skepping is in ons teks volledig by mekaar betrokke. Die hele wêreld of kosmos is die terrein van God se redding.
Die gebeure by die Rietsee is simbolies Israel se doop in die genade van die troue Verbondsgod. God se verlossing word tasbaar deur die waters wat oopgaan om die volk te laat deurgaan, maar ook weer sluit om die vervolgers te stuit.
Ons teks is deel van 'n groter eenheid in Eksodus waarin die trek van Israel uit Egipte oorvertel word:
Die redes vir die ompad wat die Israeliete neem en die direkte begeleiding wat die Here van die begin af vir hulle gegee het, word in die eerste episode vertel – Eks. 13:17-22.
Farao se koppige agtervolging van die Israeliete om hulle weer terug te dwing in slawerny word in die tweede episode vertel. Die Israeliete word opgeroep om vas te staan en op die Here se ingrype te wag en vertrou: "Bly julle maar kalm. Die Here sal vir julle veg" – Eks. 14:1-14. D
Die Here se wonderbare voorsiening van 'n pad deur die Rietsee waardeur die Israeliete finaal van Egipte en die smeltkroes van hulle vernedering kan afskeid neem, word in die laaste episode vertel – Eks. 14:15-31.
'n Pad deur die Rietsee
Die Here gee Moses opdrag om met sy kierie in die hand die see oop te kloof sodat die Israeliete op droë grond kan deurgaan. God bly die Een wat handel, maar Moses speel ook sy rol deur 'n aksie van gehoorsaamheid uit te voer.
Sonder God se opdrag en optrede sou daar niks gebeur het nie. Sonder Moses se gehoorsaamheid sou daar moontlik ook niks gebeur het nie.
Die gordyn word 'n bietjie verder oopgeskuif oor watter voorreg Israel werklik in die verskyninge van God se teenwoordigheid in die wolk- en vuurkolom gehad het. Midde daarin was die Engel van God wat hier nie net saam met hulle beweeg het nie, maar nou as beskermer tussen hulle en die Egiptenare inbeweeg het. Die Engel van God was dus beide Begeleier en Beskermer, presies die tipe kwaliteite wat God self gehad het.
Hierdie ervaring van redding uit die water wat weerskante van Israel soos 'n muur gestaan het, het 'n onuitwisbare indruk op hulle gemaak. Hulle is met ontsag vir die Here vervul. Daarom het hulle in die Here geglo en ook in Moses, sy dienaar.
Wat beteken hierdie geskiedenis vir ons? Wanneer ons dink oor die wyse waarop skepping en verlossing in hierdie drama bymekaar uitkom, kom drie aspekte na vore. Die volgende elemente lê in die verhaal opgesluit:
Eerstens kan Eksodus 14:19-31 as "waarskuwing" gelees word. Dons is geneig om met die onderdrukte Israeliete, die slawe van Egipte te assosieer. Daar is verskeie redes hiervoor. Nie alleen omdat die verhaal van Israel uiteindelik uitmond in die evangelie aangaande Jesus nie, maar moontlik ook omdat God in hierdie verhaal die Israeliete goedgesind is. God is in hierdie verhaal aan die "kant" van die Israeliete. Daarmee is Hy die God wat in besonder aan die kant van armes, veronregtes, onderdruktes staan. Die Here is "nie" 'n fasiliteerdergod, wat die posisie van 'n middelman tussen die twee partye – Egipte en Israel – inneem nie.
Die God van Eksodus is die Een wat kant kies, wat bevooroordeeld is, wat subjektief optree en waaroor daar hoegenaamd geen misverstand kan wees nie: God kies Israel. Meer nog, Hy veg vir Israel. Die Israeliete is nie bloot vlugtelinge in hierdie verhaal nie.
'n Aantal vrae kom na die oppervlak oor die karakters waarmee hedendaagse lesers in die verhaal assosieer. Is Israel werklik die party waarmee moderne lesers hulleself behoort te vereenselwig? Is ons nie eerder die Egiptenaars wat halsoorkop, sonder agting vir die gevolge van hulle aksies, die see binnestorm nie?
Ons moet hieroor ook ekologies dink. Dit is die vraag wat destyds op Kareedouw geopper is. Wat doen ons met die skepping? Is die Egiptenaars vandag diegene wat doelbewus fossielbrandstowwe teen 'n onvolhoubare tempo bly gebruik, al sou die gevolg daarvan wees dat stygende oseaanvlakke ons oorweldig? Is ons nie diegene oor wie die see gaan terugstroom, juis weens die onverantwoordelike wyses waarop ons die wêreld – natuurlike hulpbronne, diere, plante, selfs die goedkoop arbeid van arm mense – uitbuit nie?
Dalk word ons soos die Egiptenaars diegene wat uiteindelik, te laat, besef ons is in die moeilikheid – met die enigste opsie om in daardie oomblikke van angs God te bely, soos die Egiptenaars in Eksodus 14:25 God bely?
Tweedens kan Eksodus 14:19–31 as "troos" gelees word. In hierdie verhaal is die verlossingsinisiatief nie by mense – die Israeliete óf die Egiptenaars – nie, maar by God alleen. Die dubbele wonder (van water wat verdeel en water wat herenig, of selfs van die Egiptenaars wat verdrink en die Israeliete wat oorleef) is nie die punt van die verhaal nie. Die bedoeling lê eerder opgesluit in die woorde van vers 4: "die Egiptenaars sal weet dat ek die Here is".
Dit kom tot vervulling in die belydenis by vers 25, waar die Egiptenaars besef die Here "stry" (OAB) of "veg" (NAB) vir die Israeliete teen Egipte. In hierdie Egiptiese belydenis kom die belofte van Moses in vers 14 tot vervulling, naamlik dat die Here vir Israel sal veg. Die Egiptenaars bely wat die Israeliete self betwyfel het (11 en 12).
Dit is "die verlossing van die Here" (Eks 14:13) wat hierdie verhaal ontsluit, want dit is God wat vir die Israeliete baklei (Eks 14:14). God is aan die kant van die Israeliete. In werklikheid staan die farao en sy Egiptenaars geen kans teen God nie. Die stryd word van die begin van die boek Eksodus af reeds deur die Here beplan, bepaal en gerig). God word beide uitgebeeld as 'n rolspeler "in" die verhaal en die regisseur "van" die verhaal.
Die Israeliete, daarenteen, het geen aktiewe rol te vervul in die gebeure nie. Hulle is eerder toeskouers, vlugtelinge, passiewe toekykers van God se ingryping. Hulle word selfs deur Moses aangemaan dat hulle "moet stil wees" (Eks 14:14)! Die Verbondsgod van Israel neem die inisiatief, beplan, en bewerk die verlossing van die Israeliete. Die Israeliete kan gewoon stil wees, want God verlos.
Hieroor kan egter ook vrae gevra word. Hang dit van ons af om die aarde te red, van klimaatsverandering of stygende oseaanvlakke of die uitsterf van spesies? Of kan ons gewoon stil wees en weet dat God verlos? Is die goeie nuus van die evangelie nie juis dat ons nie aan onsself behoort nie, selfs dat die aarde nie aan ons behoort nie, maar aan God? Dat God wat in Jesus geopenbaar sou word, wie die see sou kalmeer (Matt 8:23-27; Mark 4:25–41; Luk 8:22-25) en op die water sou loop (Matt 14:22-33; Mark 6:45-52; Joh 6:16-21), ook die stygende oseaanvlakke en La Nina vloedwaters van ons tyd tot bedaring sou kon bring nie?
Uiteraard ontsê so 'n interpretasie van verlossing nie die betrokkenheid van mense of selfs natuurelemente (soos wind; sien Eks 14:21) in die werk van God nie. Die vraag wat gereformeerde kerke eerder hulleself afvra, veral in 2017 met die 500-jarige Reformasievieringe: Wat is die verhouding tussen regverdiging en heiligmaking? Wat doen God en wat doen ons, in reaksie op God se inisiatief, binne die huishouding van die Drie-enige God?
Derdens kan Eksodus 14:19-31 as "herinnering" gelees word. Die deurtog deur die see word in die Bybel en by die vroeë kerkvaders (soos by Origenes) nie beskou as 'n ramp nie, maar as "suiwering" of selfs "geboorte".
'n Teoloog wys daarop dat die sleutelteks "geboortetaal" inspan, waarin hy die analogie van 'n pad deur water ingedagte het. Soos wat 'n baba uit die vrugwater van die baarmoeder gebore word, word die Israeliete opnuut gebore uit die seewater van die Rietsee.
Van die vroeë kerkvaders het die sleutelteks op soortgelyke wyse geïnterpreteer, met die volgende vergelyking: Soos die Israeliete gered is deur die water van die Rooisee word Christene gered deur die water van die doop. Die uitverkorenes word gered deur water (Gregorius van Nyssa); dieselfde water red sommiges en verwoes ander (Ambrosius); doopwater, wat ingestel is deur die bloed van Christus, was die sonde weg (Augustinus), en; die Rooisee herinner aan die water van die doop – wat self rooi is weens die vermenging met die bloed uit die gekruisigde Jesus se sywond (Cassiodorus).
Paulus gebruik die verhaal oor Israel se deurtog deur die see as verwysing na die Christelike doop (1 Kor 10:1-2). In hierdie interpretasie wys na die Israeliete se deurtog deur die see heen na die sakrament van die doop. Dit herinner ons daaraan dat ons nie aan onsself behoort nie, maar aan Jesus Christus ons Verlosser (Heidelbergse Kategismus vraag en antwoord 1). In die herinnering aan die doop word ons, soos Martin Luther, tot bedaring gebring. Ons kan ook, soos Luther, in onstuimige omstandighede bely: Baptizatus sum! ("Ek is gedoop!")