Uitvoerende leierskap en (misplaaste) heldevereringAmerikaanse president Donald Trump en Rusland se president Wladimir Poetin. Analiste staal hulle nou al vir ’n stroom (dikwels) smerige kritiek, wanneer pres. Donald Trump of pres. Wladimir Poetin, op die een of ander wyse in ’n rubriek ter sprake kom. Is daar ’n verband tussen die byna histeriese heldeverering wat sommige Afrikaners vir pres. Donald Trump van die VSA en pres. Wladimir Poetin van Rusland koester, en die feit dat die Afrikaner lanklaas ’n leier met uitvoerende magte oor die Afrikaner gehad het? Hierdie blinde heldeverering blyk, onder meer, uit die rits leserskommentare onderaan berigte en artikels wat na Trump en/of Poetin verwys, selfs net terloops. Dit dra dikwels die volgende eienskappe: Is dit ŉ subjektiewe behoefte aan rolmodelle/“surrogaat-ouers” weens die afwesigheid van uitvoerende leiers in die Afrikanergemeenskap? Hiermee word bedoel ’n leier met uitvoerende magte wat sy/haar gesag kan gebruik om onregte teen sy/haar mense deur opdragte aan die verantwoordelike statutêre amptenare ongedaan te maak. Die Afrikaner het ’n lang tradisie van rolmodel-leiers, of leiers wat volgens oordeel goeie rolmodelle blyk te wees. Die name van pres. Paul Kruger, pres. MT Steyn, genl. Christian de Wet, genl. De la Rey, Jopie Fourie en talle ander kom ter sprake. In die meer teenswoordige tyd het dr. HF Verwoerd grootliks daardie rol vertolk, al sal baie hul koppe nou in ongeloof skud, en belig die kontemporêre geskiedenis die feite anders. Die punt is dat nie een van sy opvolgers waarskynlik die volk so kon “verenig” soos Verwoerd nie. Elkeen het maar sy voete van klei gehad. Die “wankelrige” situasie is op die oog af in beton gegiet toe die Afrikaner as volk die reg verbeur het om werklike uitvoerende volksleiers te kan kies. Die hedendaagse volksleiers, soos die leiers van kultuurbewegings, of belangebewegings soos die Solidariteit Beweging, kan baie steun en respek verwerf (al is dit nie doelbewus nie). Iemand soos Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging, geniet byvoorbeeld baie aansien, en dien vir baie as ideale rolmodel. Deur die organisasies wat lid van die beweging is, kan hy ook veel vermag. Maar as die staat teen sy mense diskrimineer, kan hy nie die telefoon optel en ŉ direkteur-generaal opdrag gee dat die praktyk gestaak moet word nie, selfs al verbied die Grondwet daardie diskriminasie. Die saak moet hof toe gaan om reg en geregtigheid te laat geskied. Maar is so iets vir almal voldoende in die afwesigheid van ’n volksleier met uitvoerende gesag? Dit blyk, uit die literatuur, van individuele persoonlikhede af te hang. Dié persoonlikhede is weer deur verskillende faktore en aangebore eienskappe bepaal. Hierdie kwessie word baie goed in Word Today se dagstuk van 29 Maart 2018 behandel. Onder die opskrif, “Die voordele en nadele van rolmodelle” skryf die samesteller onder meer: “Ons almal het goeie rolmodelle nodig. Wanneer jy egter jou lewe daaraan wy om soos iemand anders te wees, loop jy die risiko om iets te word wat God nie wil hê jy moet wees nie. Onthou altyd dat jou ‘helde’ ook met blinde kolle en karakterfoute sukkel.” … “Die gevaar van heldeverering kom wanneer jy jou individualiteit prysgee en die pad verloor wat God vir jou persoonlik beplan het. Sommige van die lesse wat God ons leer mag dalk dieselfde wees, maar ŉ ander persoon se roeping, gawes, reis en tydsraamwerk sal van joune verskil.”… “As jy op veilige grond wil beweeg, maak Jesus jou rolmodel, en jy sal elke keer wen.” Verskeie faktore speel ’n rol dat sommige mense se rolmodelle die beeld moet uitstraal van ’n baie sterk persoon, wat sy eie kop kan volg en sy man kan staan teen skynbaar enige aanslag. As daar nog ’n persepsie van ideologiese ooreenstemming is, is die koeël so goed soos deur die kerk. Hierdie heldeverering is, soos hierbo genoem, nie altyd navolgingswaardig nie. ’n Werknemer ontwikkel byvoorbeeld ’n heldeverering vir ŉ ouer kollega. Dié kollega het egter ’n swakheid om te vinnig te ry. In geselskappe elders moet die (onwillige) aanhoorders tydig en ontydig aanhoor oor hoe die kollega kan jaag. Op ’n dag misgis die jaer hom met ’n effense draai in ’n pad, en beland in die veld. Hierna moet die aanhoorders hoor van die gevaarlike draai in die pad, terwyl die statistiek op dié pad geen aanduiding van so ’n gevaar gee nie. Is dit nie maar waarteen analiste hulle vasloop as hulle oor Poetin en Trump skryf nie? Uit persoonlike kontak met ander analiste blyk dit dat die probleem taamlik algemeen ervaar word. Harde sorgvuldige navorsing, onderstreep deur meningspeilings van agentskappe wat Trump selfs oorwegend goedgesind is, word sonder eie, unieke feite, bloot aangebied. Die analis word sleggesê. Die krisis oor Trump se geloofwaardigheid word nou goed deur ’n ongenoeglike gebeurtenis gedemonstreer. In ’n artikel in die Vlaamse dagblad, De Standaard, onder die opskrif “Coats versus Trump, feiten versus meningen” word geskryf oor hoe Trump op elk van die vernaamste punte van ’n verslag aan die kongres deur die gesamentlike inligtingsdienste van die VSA, daarvan verskil het. Daniel Coats is die hoof van die VSA se gesamentlike intelligensiedienste wat, onder meer, die CIA en militêre inligtingsdiens insluit. Maar oor elke bevinding en bedreiging wat Coats uitgewys het, het Trump verskil. Dit sluit, onder meer, Iran, Noord-Korea, die Islamitiese Staat, Rusland en klimaatsverandering in. Trump het verder gegaan en gesê die spioene moet weer terug skool toe gaan. Intelligensiedienste word juis ten duurste onderhou om presidente en regerings met objektiewe feite te adviseer. Die keuringsproses in lande wat nie piesangrepublieke is nie, is so opgestel dat slegs die knapste en mees eerbare mense gekeur word. Dit is baie gevra om van ’n analis te verwag om sonder meer die bevindings van ’n gesamentlike span intelligensiedienste in die wind te slaan. Dit is ook duidelik dat die Wes-Europese intelligensiedienste hul regerings anders adviseer, soos om ’n alternatiewe instansie daar te stel om die handelsbeperkings wat die VSA teen Iran instel, te omseil. In die proses word daar probeer om die publiek deur intimidasie van feite te weerhou. Deur die analis se reputasie deur wanvoorstellings te knou, word die leserspubliek van die waarheid beroof. Die analis se weergawe is nie daarop gemik om propaganda na die een of ander kant te maak nie. Dit ontneem ook nie die leser van die reg om sy eie mening te huldig nie, en dit ook te stel nie. Maar is dit nodig om die analis wat sy werk onbevooroordeeld probeer doen, gerugsteun deur die beste beskikbare feite, se karakter in die proses te vermoor? Baie analiste reageer ook nie sommer op die kritiek nie. ’n Leeu sal hom nie sommer aan ’n raserige jakkals steur nie, en ’n arend vang nie vlieë nie. Dit is egter nie praktyk dat analiste deur die publikasies toegelaat word om te reageer nie, of word minstens ontmoedig om met lesers in kantlyndebatte betrokke te raak. Maar analiste is ook mense met gevoelens. Slegs ’n baie klein persentasie lesers reageer ooit op artikels. Kritiek is dus nie noodwendig verteenwoordigend van ’n beduidende leserskorps nie, en om te ignoreer is dikwels die beste tipe verweer. En ja, daar is analiste wat gewildheid verwerf deur gedurig omstrede stellings te maak. Die hoeveelheid lesers tel eenvoudig meer as die stroom kritiek wat dit ontlok, maar doen die lesers op soek na die waarheid geen guns nie.