PressReader - Landbouweekblad: 2017-10-13 - Suid-A­fri­ka pluk die vrugte met o­lyf­o­lie
Suid-A­fri­ka pluk die vrugte met o­lyf­o­lie
Landbouweekblad - 2017-10-13 - Lbw | Inhoud - — MARLEEN SMITH
KOM­MER­SI­Ë­LE boe­re is ’n mak­li­ke tei­ken vir po­li­ti­ci wat goed­koop po­li­tie­ke pun­te in die grond­her­vor­ming s de­bat wil aan­te­ken, sê me. Nom­pu­me­le­lo Run­ji, po­li­tie­ke ont­le­der.
Sy was een van die pa­neel­le­de in die Na­sie in Ge­sprek-be­spre­king op Sen­wes en Graan SA se jaar­lik­se Toe­koms­fo­kus­dag op Nam­po­park bui­te Bot­ha­vil­le.
“Dit is baie mak­lik vir ie­mand om van­af ’n po­li­tie­ke plat­form te ver­kon­dig boe­re het die grond ge­steel. Die kwes­sie is baie in­ge­wik­kel­der en meer ge­nu­an­seerd as dít.
“Boe­re be­sit nie die mees­te grond nie. Die s­taat wel. Groot maat­skap­pye be­sit ook baie grond. ’n Re­ge­ringsou­dit (oor wie hoe­veel grond be­sit) is ge­doen, maar nie veel is nog ge­sê oor die uit­slag daar­van nie. Dit is ’n kwes­sie wat drin­gend moet aan­dag kry.
“In­tus­sen raak ons ver­lo­re in ’n sin­lo­se de­bat oor wie grond van wie ge­steel het. Daar­mee sit ons so­veel druk op hier­die ge­meen­skap (kom­mer­si­ë­le boe­re) wat ons kos moet voor­sien en ons skrik hul­le af. Boe­re moet eer­der die ge­leent­heid ge­gun word om te doen wat hul­le doen en góéd kan doen (boer). Dan moet hul­le el­ders ’n by­drae le­wer waar hul­le kan.”
Run­ji het in die­self­de a­sem na die voor­ma­li­ge tuis­lan­de ver­wys waar in­wo­ners in bate-ar­moe­de leef en nie se­ku­ri­teit het vir fi­nan­sie­ring om ’n sa­ke-on­der­ne­ming te be­gin nie. “Wat kan ge­doen word om daar­die men­se grond te gee? Die s­taat moet werk­lik in hier­die op­sig die leiding neem.”
Run­ji het ge­re­a­geer na­dat mnr. Johan van Huys­steen, Vry­staat­se Jong­boer van die Jaar, ge­sê het plaas­aan­val­le en -moor­de keer boe­re om uit hul hoe­kies te kom en die brug na ak­tie­wer sa­me­wer­king met an­der ge­meen­skap­pe oor te steek.
“Jy is heel­tyd net in oor­le­wings­mo­dus; jy wil net tot mô­re oor­leef. Dan is dit moei­lik om tyd te maak vir an­der din­ge; om vor­de­ring in ’n an­der rig­ting te maak. En dan moet jy nog van jou plaas­li­ke mu­ni­si­pa­li­teit se ta­ke ook ver­vul net om jou werk te kan doen,” het Van Huys­steen ge­sê.
Run­ji het ge­sê plaas­aan­val­le en -moor­de is ’n werk­lik­heid. “Ons kan nie sê dat dit nie ’n feit is nie en dat dit nie ge­beur nie. Maar die re­ak­sie daar­op mag nie een van te­rug­trek wees nie. Die mees­te ge­weld in Suid-A­fri­ka word on­der die ar­mes in die towns­hips ge­pleeg.
“Die boer­de­ry­ge­meen­skap en hier­die om­lig­gen­de ge­meen­skap­pe word deur die­self­de pro­bleem in die ge­sig ge­staar en moet in so­li­da­ri­teit saam­werk om ’n op­los­sing te vind vir dié ge­vaar wat al­bei be­dreig. Ek vind selfs die taal­ge­bruik waar­mee na ver­skil­len­de ge­meen­skap­pe ver­wys word pro­ble­ma­ties.
“As ek oor my gesin se vei­lig­heid be­kom­merd is, moet ek ook oor my buur­man se gesin be­kom­merd wees.
“So ’n soort lang­ter­myns­a­me­wer­king kan nie net op fei­te ge- skoei wees nie, maar op we­der­syd­se be­grip. Dit be­te­ken nie ons hoef saam te stem nie, maar ons moet iets van ge­meen­skap­li­ke be­lang i­den­ti­fi­seer en saam­werk wat dit be­tref.”
Sy meen plat­te­land­se ge­meen­skap­pe kan in hier­die op­sig ’n goeie voor­beeld vir ste­de­lin­ge s­tel om­dat men­se op die plat­te­land in gro­ter ma­te op me­kaar aan­ge­we­se is. “In die ste­de is die e­nig­ste ding wat ver­skil­len­de ge­meen­skap­pe ge­meen het, hul ge­meen­skap­li­ke be­kom­mer­nis oor kor­rup­sie.”
Run­ji meen Suid-A­fri­ka­ners moet op­hou om hul­le so­veel aan po­li­tie­ke uit­spra­ke te steur. “Hou op om na die po­li­ti­ci te luis­ter. Luis­ter eer­der na me­kaar. Ons hoef nie aan die po­li­ti­ci ver­ant­woor­ding te doen nie, hul­le moet aan óns ver­ant­woor­ding doen. Dwing hul­le om hul man­daat na te kom. Hou op om hul­le ge­du­rig die ge­leent­heid te gee om die ver­skil­le tus­sen ons vir po­li­tie­ke pun­te uit te buit.”
‘Boe­re moet eer­der die ge­leent­heid ge­gun word om te doen wat hul­le góéd kan doen.’
Me. Nom­pu­me­le­lo Run­ji