Dorothea van Zyl - 2010-04-30
Afrikaans is op 28 Mei vanjaar die onderwerp van ’n tafelronde in Amsterdam. Hierdie eendagkonferensie word deur die NZAV (Nederlands-Zuid-Afrikaanse Vereniging) georganiseer en deur die Nederlandse Taalunie gefinansier. Rudolf Stehle het met Dorothea van Zyl gesels oor haar deelname.
Namens wie/watter organisasie woon jy die konferensie by?
Hierdie keer is ek uitgenooi in my hoedanigheid as direkteur van die US Woordfees en veral die Woorde Open Wêrelde- (WOW)-projek. Fiona van Kerwel, projekbestuurder van die WOW-projek, gaan ook saam. Ek was ook in Mei 2009 in Antwerpen by die eerste Rondetafelconferentie, maar het toe onder meer gegaan as voorsitter van die Suider-Afrikaanse Vereniging vir Neerlandistiek (SAVN). Die konferensie in Amsterdam handel spesifiek oor “De rol van Afrikaanstalig onderwijs bij armoedebestrijding“ – die kern van die WOW-projek. Ons is bly om deel te wees van hierdie klein, geselekteerde groep.
Wat hoop jy om met jou bywoning van die konferensie te bereik?
Ek wil die vraag ietwat herformuleer, na wat ons hoop om met ons reis na Nederland te bereik.
Dit gaan eerstens om kontakte en gesprekke met instansies wat op dieselfde tipe terreine werk by die konferensie, ook Suid-Afrikaanse instansies, ten einde idees uit te wissel. Daarom het ek en Fiona naas die konferensie ’n stewige program in Nederland. Die Nederlandse Taalunie was so vriendelik om belangrike adresse aan ons te verskaf. Ons gaan behalwe met die Nederlandse Taalunie ook praat met Stichting Lezen in Amsterdam, Creatief Schrijven in Utrecht, en die bekende Herman van Veen en met Joris Cornelissen. Stichting Lezen dryf geweldig baie projekte in Nederland met die oog op leesbevordering. Herman van Veen wil ’n Friese fees na die Woordfees toe bring en Joris Cornelissen wil ’n Afrikaanse fees in Amsterdam begin.
Dit is tweedens belangrik om met die Taalunie te gaan praat, in die lig daarvan dat daar aan die einde van 2009 besluit is om Afrikaans te ondersteun. Die besonderhede hiervan moet egter nog uitgewerk word.
Derdens kom ons graag in aanraking met instansies wat betrokke wil raak by die werk wat ons doen en wat ’n gevoel het vir die enorme nood wat in ons land bestaan op die gebied van lees en geletterdheid.
Watter projekte gaan jy op die konferensie bekendstel en wat behels dit?
Die WOW-jaarprojek. Dit is een van die US se grootste skole-uitreikprogramme vir benadeelde leerders, gerig op geletterdheid, lees en die kunste, en met Afrikaans as fokustaal. Verlede jaar is bykans 17 000 leerders in veral die Wes-Kaap bereik, en vanjaar teen 28 Februarie is reeds weer meer as 5 500 leerders betrek en het nog ongeveer 1 300 die WOW-dag tydens die Woordfees bygewoon.
Die WOW-projek, die enigste taalgerigte projek van Gemeenskapsinteraksie aan die US, is ’n kardinale inisiatief, aangesien navorsing uitwys dat taalkennis prestasie in alle vakrigtings bepaal, insluitende wiskunde. Deur die nadruk op lees – en moedertaalonderrig in Afrikaans – wil die WOW-projek ’n bydrae lewer om die krisis in die Suid-Afrikaanse onderwys te help beredder.
Die Universiteit Stellenbosch het ’n groot verantwoordelikheid ten opsigte van benadeelde Afrikaanssprekendes in die Wes-Kaap, te meer omdat bevind is dat die kleinste persentasie naskoolse studente uit bruin geledere kom, terwyl verdere opleiding een van die beste maniere bied om aan die spiraal van armoede te ontkom. Die projek wil eerstens leerders se oë open vir ruimer moontlikhede in ’n groter wêreld. Dit wil leerders én onderwysers bemagtig deur hulle bloot te stel aan kreatiewe programme wat op die bevordering van die moedertaal, letterkunde (lees) en die kunste gebaseer is. Dit wil sodoende ook die gehalte van veral letterkunde-onderrig in skole verbeter. Moeite word veral gedoen om belowende leerders te identifiseer en hulle met behulp van US-beurse tot tersiêre studie aan te moedig ten einde hul potensiaal te verwesenlik. Daarnaas wil ons ook graag belowende skeppende skrywers en kunstenaars in die gemeenskap identifiseer en help ontwikkel. Die WOW-projek bestaan uit ’n wye reeks projek-aksies, soos die volgende:
Projek-aksies tydens die Woordfees
WOW-dag vir Graad 12-leerders – leerders en onderwysers van Wes-Kaapse skole woon werksinkels in kreatiewe skryf by, asook ’n uitvoering deur die US-simfonie-orkes en motiveringspraatjies deur bekendes in die vermaaklikheidswêreld. Die skole word voorsien van vervoertoelaes en gratis etes.
Skoolkoerantprojek – werksessies word in samewerking met die US Departement Joernalistiek en Die Burger aangebied vir leerders en onderwysers. Leerders voer onderhoude en stel ’n eie Woordfeeskoerant saam.
Debatfees – leerders en opvoeders van so ver as die Oos- en Noord-Kaap word betrek, met werkswinkels, ’n gespreksforum en debatkompetisie.
Woelige Werkswinkels vir Graad 5-6-leerders – by hierdie werkswinkels val die klem daarop om taal te geniet en speel-speel te leer. Leerders word opgelei in die skryf, voordrag en toonsetting van ŉ gedig.
WOW-Werkswinkel vir Visuele Kuns – in samewerking met die Departement Visuele Kunste word ’n werkswinkel aangebied wat ook daarop gerig is om dié departement se bande met benadeelde leerders te versterk. Dit word opgevolg met ’n kompetisie. ’n Soortgelyke werkswinkel word binnekort saam met die Departement Musiek aangebied.
WOW-slypskool vir drama-onderwysers – bekroonde dramaturge, akteurs en regisseurs slyp drama-onderwysers se talente en tegnieke in die skryf van nuwe tekste, die verwerking van tekste tot dramaproduksies, regie en spelleiding.
WOW by die Koowee Kinderfees – die gewilde kinderfees by Oude Libertas word gratis aangebied vir kinders en onderwysers van voorheen-benadeelde skole.
Mardi Gras en Karnaval – ’n gratis verhoog op die Braak verskaf ’n ware kulturele ervaring aan die WOW-leerders en breë gemeenskap, met bekende akteurs en sangers, ’n orkesoptog, stalletjies, ’n pretpark en kompetisies. Die Stellenbosch Karnaval word by die Van der Stel Sportterrein aangebied, met ’n gratis verhoog, pretpark en ’n groot aantal stalletjies. Die Karnaval word voorafgegaan deur ’n groot sokkertoernooi vir leerders en onderwysers.
Skrywersbesoeke – bekende skrywers soos soos Deon Meyer, EKM Dido, Dana Snyman, Johan Bakkes, Willem Fransman, Elias P Nel, Willem D Kotzé, Marzanne Leroux van der Boon, Diana Ferrus en Eben Venter, wie se werk in Graad 12 se voorgeskrewe tekste opgeneem is, lees tydens skoolbesoeke voor uit eie werk, bespreek dit en beantwoord vrae. Leerders ontvang ook inligting oor studiemoontlikhede aan die Universiteit Stellenbosch.
Verf-, Vers- en Verhoogkompetisie – ten einde kreatiwiteit en liefde vir woorde aan te wakker: leerders in die grondslag- en intermediêre fase van oor die hele Wes-Kaap skryf ’n kort gedig op A3-papier en maak ’n kleurryke plakkaat daarvan. Die werk word uitgestal en wenners word aangewys tydens ’n gala-dag, waar kort toneelstukke ook opgevoer word.
Dramaprojek – leerders verwerk ’n teks uit hul voorgeskrewe werk tot ’n eie produksie, wat beoordeel word. Die US se Departement Drama bied werkswinkels aan vir die gekeurde groepe en stukke word herskryf. Die wenstukke word tydens die WOW-Dag vir die ander leerders opgevoer.
Leesfeeste en leeskringe – die WOW-leesprojek rig leeskringe en leeshoekies vir leerders op en organiseer leesfeeste by skole ten einde die leeskultuur te help verbeter en leesmotivering aan te wakker. Met die oog op deelname aan die ATKV se kinderboektoekennings is 30 leeskringe, met minstens 300 lede, reeds by 20 skole gevorm. Opvoeders word ook gelei in strategieë en metodes om lees te bevorder en om die 100 boeke wat die Wes-Kaapse Onderwysdepartement per klaskamer beskikbaar stel, na behore te benut.
Spelgala – leerders neem deel aan uitdunrondes by die onderskeie skole, waarna die wenners op ŉ gala-dag aangewys word.
E-pos-uitwisseling – hierdie loodsprojek het leerders van twee Wes-Kaapse skole elektronies in aanraking gebring met leeftydgenote in ’n Nederlandse skool. Dit is ’n eietydse weergawe van ’n penvriendeprojek.
Beurse – binne die Fakulteit Lettere en Sosiale Wetenskappe word, in samewerking met die US Sentrum vir Voornemende Studente, ongeveer dertien WOW-beurse jaarliks geoormerk vir benadeelde studente. Hulle word dan deurlopend gemonitor deur Fiona van Kerwel, wat as mentor optree.
Daar is gerugte dat 'n Afrikaanse fees vir 2011 in Nederland beoog word. Is dit waar? Wat word met die fees beoog?
Dit is inderdaad meer as ’n blote gerug. Joris Cornelissen is van plan om dit te organiseer ten einde wedersydse kennis van die Nederlande en Suid-Afrika te bevorder en talent uit te wissel. Ek haal aan uit die vorige konferensie se program: “Een ‘festival/fees vir Afrikaans’ in de Lage Landen zou een krachtig middel zijn om zowel het Afrikaans als allerlei culturele uitingsvormen die aan de taal en haar diverse gemeenschappen gekoppeld zijn blijvend voor het voetlicht te brengen. Dit geldt ook voor de band met het Nederlands.” Die idee is om dit twee- of driejaarliks aan te bied.