Oor die integrasie van ons lyflikheid - Eleen Polson
Oor die integrasie van ons lyflikheid
Deur Eleen Polson op 1 September 2014
Herontdekking van die liggaam as essensiële komponent van 'n volle, gesonde menswees.
Hoe hierdie gesprek begin het
Ek en Abel Pienaar het gesit en sy nuwe boek God se oë is Blou – 'n Kop-en-hart-reis bespreek. Hy was so vrygewig met sy stories en ervarings dat ek ook my reis met hom as mede-reisiger kon deel. Ek het genoem dat waar ek tans in my lewe is, ek ten volle saamstem met die soekende ingesteldheid en die vermoë om krities en kontemplatief te kyk na dit wat vantevore as vanselfsprekend ervaar en geleef is. Ken Wilber (trans-persoonlike denker en skrywer) beskryf die uitdaging van ons huidige samelewing duidelik: om verskillende en op-die-oog-af teenstrydighede raak te sien en te begin integreer (integral theory). In hierdie kop-en-hart integrasie wil ek dan dadelik byvoeg: waar is die lyf? Ons uitdaging is nie net om die gevoelens, gelowe en gedagtes te integreer nie, maar ook om die liggaamlike dimensie, hierdie fisiese liggaam te leer ken, te herontdek en te integreer in ons daaglikse lewens.
Dit is tans my persoonlike 'last outpost' van ontdekking en ek deel graag 'n stukkie van hierdie interessante – soms aangrypende, soms vreesaanjaende – reis. Soos meeste avonture is dit nie eenvoudig, voorspelbaar en lank nie klaar nie.
Hoe weet ek dat my liggaam nie tans geïntegreer en haar regmatige plek in my bestaan inneem nie?
Daar is heelwat teologiese, sielkundige en filosofiese argument wat ek hier kan aanhaal, maar my uitdaging is juis om net eers by my eie geleefde ervaring te bly. Dit is algemeen bekend dat ons samelewing in 'n krisis is. Ten spyte van tegnologiese vooruitgang van ondenkbare proporsies wat tot hartoorplantings, mediese deurbrake en informasie wonders gelei het die laaste dekades, is mense oor die algemeen meer ongelukkig, alleen en siek, as ooit tevore. Ons leef soveel langer, maar ons ervaar onsself glad nie noodwendig as bevoorreg of gelukkig nie. As mensdom kon ons nog nie die tegnologiese hulpmiddels werklik gebruik om vrede of gesondheid op groot skaal te bevorder nie. Hoekom nie?
Van die duisende nuwe siektes vandag is meeste daarvan as gevolg van ons moderne lewenstyl. Diabetes, hartsiektes, kanker en outo-immuniteit-sindrome is maar enkele dodelike siektes wat dui op 'n organisme uit balans met hom- en haarself. Hoe gebeur dit?
Ek gaan die visier bietjie kleiner maak, na my eie ervaring. Ek het volgens al die reëls van die samelewing gespeel: ek het probeer inpas as die soet dogtertjie wat ook maar net erkenning wou kry. Ek het na my ma geluister en was verward deur my eie emosies en reaksies. Die wêreld was 'n geroesemoes van inligting en ervarings waarvan ek nie regtig kop of stert uitgemaak het nie. Die kerk was darem daar en ek het al my versies geleer en ken steeds die boeke van die Ou Testament in volgorde. In my grootword jare kon ek die reperkussies van my voorgeslagte se oorlewingstryd voel: die Franse Hugenote se vlug van vervolging, die eie-wysheid en behoefte na onafhanklikheid, waar niemand vir ons sê wat om te doen nie, die netheid en harde werk van die Boere-Oorlog vroue wat volk en vaderland bymekaar gehou het deur hulle vlytige hande wat vir niks verkeerd gestaan het nie. Ek het al my kos altyd opgeëet, nie water gemors nie, en kon 'n kombuis en kas net so netjies hou soos my ma en haar ma voor haar. Oor lyf-goed en lekker kry het ons nie gepraat nie. Die enigste vreugde wat ek gesien het in my hard-werkende gesin was kuier saam met susters van ver, en sit langs 'n braaivleis-vuur met 'n bier-shandie in die hand. Ook net een, dankie tog, in my geval. Liefde en toewyding is baie gewys deur 'n groot heerlike ete te kook, 'n dekadente koek te bak, mooi klere te maak of om die ekstra myl te loop om te help met trek of wat ook al nodig was om te doen. So leer mens wat en hoe om te leef. Natuurlik het Sondae se weeklikse preek mens die taal gegee waarvolgens die groter vrae van die lewe bespreek kon word – die enigste taal tot ons beskikking in daardie stadium.
Die seksuele aspekte van die wêreld was maar 'n duistere donker ding wat oorkom – of ignoreer moes word – want dit lei tot sonde. Die oomblik dat jy getroud is – en ek op die jonge ouderdom van 22 – moet dit natuurlik in een oogwink verander en "alles" sommer reg laat werk. In ons eie huwelik – wat nou reeds 20 jaar hou – moes ons die skok voel en trotseer en heel onwetend 'n paar wiele herontdek. So onnodig, dink ek jare later. Hoe help ons die tieners en jongmense van vandag enigsins anders? En as ons iets sê, wat sal dit wees?
Die algemene boodskap rondom my lyf was: kry dit om te doen wat dit moet, hou dit skoon en fatsoenlik (pragtige Afrikaanse woord...) en probeer dit tem. Onderdruk enige begeertes of goed wat jy nie verstaan nie en fokus om die belangriker dinge in die lewe te bereik – mylpale, doelwitte, loopbane en 'n veilige nes-eier.
Ek besef terdeë dat dit op 'n stadium nodig was om die lyf so te rangeer. Tweehonderd jaar en langer gelede was die liggaam uitgelewer aan 'n harde bestaan met brutale kindergeboortes, siektes met min verweer, gruwel oorloë en harde winters. Vir bestaan was dit nodig om die impulse van die liggaam te onderspeel om net te oorleef. Vandag bevind ons onsself egter in 'n heel ander samelewing waar daar vir die eerste keer tyd is vir ontspanning, ons kleingeld in ons sak het en 'n lang, gelukkige, gesonde lewe moontlik is. So wat nou gemaak met al hierdie liggaamlike impulse, behoeftes en begeertes? Om nie te praat van huwelike wat skielik nie net 7 jare bestaan nie, maar selfs tot 50! Dit is 'n groot nuwe gesprek op sy eie...
Twee ervarings wat die Potensiaal van 'n geïntegreerde lyf uitgewys het
Met die geboorte van my eerste seun het my wêreld skielik baie meer chaoties geraak en het ek dringende ondersteuning nodig gehad om sin te maak van my oorweldigende ervarings – beide positief en negatief. Al was ek 'n sielkundige met baie boekekennis oor menslike ervarings, het hierdie rou fase die mat onder my voete uitgeruk. Vanuit twee oorde het ek hulp gekry: 1) Terapie – die praat en sin maak oor al my ervarings en patrone en 2) Ekspressiewe kuns: beide Biodanza en visuele kuns soos skilder en teken. Ek wil vir 'n oomblik by elkeen stilstaan en uitwys watter rol dit in my verstaan van myself, my lyf en die wêreld gespeel het.
Ekspressiewe kuns en beweging (veral Biodanza)
Ekspressiewe kuns sluit in dans, musiek, stem-werk, visuele kuns, drama, kreatiewe skryfwerk en kontemplasie. Dit is 'n relatiewe nuwe term vir 'n oer-oue praktyk van geïntegreerde gesondheid. 'n Antropologiese studie het uitgewys dat primitiewe samelewings van hierdie 5 helende praktyke gepraat het as sentraal tot holistiese gesondheid. As iemand siek geword het, het die geneser dan gevra waar die persoon 1) ophou sing, 2) ophou dans, 3) ophou sit het om die vuur in stilte, 4) ophou stories vertel het of 5) geskep het en die siel en gesondheid moes weer daar gaan haal word.
Die beoefening van enige van hierdie kunsvorme net vir die 'lekker' – en nie as uitvoering of vir die eindproduk se onthalwe nie – is 'n manier waardeur die 'regterbrein' geaktiveer word. Neurologiese studies het gewys dat die linker brein gefokus werk, analiseer en doelmatig beplan. Dit is die deel wat deur ons samelewing geprioritiseer word, ontwikkel word en die meeste erkenning kry. Daar is egter 'n hele arsenaal van vermoëns tot ons beskikking wat meer op die nie-verbale en intuitiewe vlakke lê wat ons lewe 'n ryk volheid van ervaring kan gee.
Ek en my man – toe reeds 10 jaar getroud – het as 'n lekker ontspanning en voeding vir ons saamwees begin Biodanza doen. Dit is 'n Suid-Amerikaanse beweginsmodaliteit wat poog om 'n mens net lekker aan die beweeg te kry. Daar is geen stappe of regte en verkeerde bewegings nie en die musiek word ook gekies om 'n positiewe ervaring te ontlok. Die rasionaal is dat daar 'n biologiese onbewuste in die liggaam werk (genoem die 'vital unconscious') wat onder die regte omstandighede sal lei tot optimale gesondheid. Hierdie ideale kriteria is onder andere om gemaklik en vry te beweeg, diep asem te haal en bewustelik in kontak te kom met die liggaam. Aanraking, pret, lag en genotvolle beweging is alles biologiese behoeftes wat lei tot die organiese balansering en ekwilibrium van ons menswees. Groot woorde om eenvoudig te sê dis pure pret, en mens hoef niks te verstaan om dit net te geniet nie. Dit het so baie gedoen om my net eenvoudig my self in beweging te laat voel en te geniet. Om lewendig te voel – pulsend en bruisend - is moontlik in die oomblik van dans en beweeg. Ook sistemies het dit 'n hele nuwe dimensie in ons verhouding tussen my en my man oopgemaak. Hoe ons saam gedans het, het baie gesê van ons daaglikse interaksies en selfs ons manier van konflik hantering en deur 'n nuwe taal kon ons dit sien en verander. Vandag pluk ons die vrugte in die vorm van 'n dieper manier van kommunikeer, mekaar verstaan en respekteer.
Deur die oefeninge het ek ook baie ervaar van self-regulering, waar my grense is, hoe ek in verhouding tot ander beweeg en hoe ek oor tyd beweeg. Nie net is dit simbolies nie, dit het ook 'n fisiese komponent wat direk tot ontlaaiing, streshantering en 'n toename in algemene gesondheid gelei het. Dit het 'n deur oopgemaak na 'n geboorte-reg van genieting. Om te waardeer wat aangenaam is – van 'n strek tot 'n gaap, tot die regte hoeveelheid kos vir my liggaam – is 'n aangeleerde gedrag, 'n impuls en brein-konneksie wat weer geoefen moet word.
Terapie – eers psigoterapie en later posturale integrasie terapie
Die aankoms van my kinders was 'n groot leerkurwe – veral rondom die wêreld van die oorweldigende emosies. As sielkundige het ek die kop-kennis daarvan gehad, maar glad nog nie nie 'hands-on' navigasie daarvan nie. So het ek my in indiepte psigoterapie bevind en met woorde baie insig begin kry in die woordelose wêreld van ervaring. Om patrone te begin raaksien, dieptes te probeer omskryf en die nuanses van oorsprong te soek, was 'n tydsame maar brood nodige oefening. Soos enigeen weet wat al "met hulle goed gewerk het" is dit moeilik om jou vinger daarop te sit, maar 'n mens benader jouself (en ander) sagter en met meer menslikheid aangesien jy die kwesbaarheid van bestaan so intiem leer ken het.
'n Paar jaar gelede het ek besef dat ek weereens by 'n kruispad is, waar my lyf nodig het om 'n groter bydra te lewer in my terapeutiese proses. Ek het 'n jaar se sabbatical geneem van al my bekende werks-raamwerke en myself tyd gegun vir skilder, skryf en wees. Posturale Integrasie (PI vir kort) het oor my pad gekom en ek het deur my postuur en eksterne spiere 'n wêreld van nuwe ervarings leer ken. Ek het die verband tussen my liggaamshouding en my persoonlikheid direk begin ervaar. Sellulêre geheue het herinneringe teruggebring wat my grootmens-onthou nie kon bereik nie. So het my self-ontdekking, en bevryding van reaktiewe gedrag en gevoelens met rasse skrede toegeneem. Ek het vir die eerste keer verstaan hoe dit is om iets soos pyn te "laat gaan": dit was 'n fisiologiese aksie wat mens letterlik kan oefen. Die emosionele het neerslag gevind in die fisiese, die een gee insig en is direk gekoppel aan die ander. Waar praat en verstaan my tot op 'n sekere punt gebring het om myself te leer ken, het my kontak met my lyf my na 'n dieper vlak van bewussyn gelei.
Die verandering wat hierdie toename in bewuswording tot gevolg het, is subtiel. Ek kan net agterkom dat ek myself effens anders in die spieël waarneem. Nie meer so krities en objektief nie, nie meer so onpersoonlik en duister nie. 'n Sagtheid agter die oë, is hoe my PI-praktisyn dit beskryf. Dis nie maklik nie. Jare se fisiese en emosionele pyn word gevoel, verwerk en laat gaan. Lyf-verdediging het soos lae pantser-materiaal opgebou (body-armour), wat eers ontwikkel het om hierdie organisme te laat oorleef, is nou oorbodig en stremmend. Dit neem te veel energie op en steel fokus van 'n meer kreatiewe, gesonde manier van leef.
Alhoewel ek baie deernis begin kry vir die geskiedenis van my eie onkunde – en ek die samelewing se afgestomptheid in dié verband duideliker sien en verstaan – is dit net al meer duidelik dat daar baie heling en waarde opgesluit lê in die gesonde herintegrasie van die liggaam. Ek het al stukkies ervaar daarvan deur my eie lyf.
Lewe, en dit in oorvloedige rykheid is waarheen ek mik. Daarvoor is dit nodig dat ek ook my lyf, haar subtiele tekens, haar primitiewe drange leer ken en verstaan. Ek het die ruimte en voorreg om hierdie lyf waarmee ek gebore is tot haar volle potensiaal te ontdek en bevriend. Dat dit 'n avontuur gaan wees met menige afgronde, slaggate en uitdagings is verseker. Dat daar ook on-ontdekte skatte is, is ek seker. Laat die gesprek en ervarings ontvou!