March | 2016 | Bo-Karoo
Posted on March 15, 2016 by Leonette Smit
Onlangs kry Johan kans om saam met 'n ervare jakkalsjagter te gaan jakkalsroep. Johan is agter die stuur van die bakkie en die jakkalsjagter is agterop – op die stoel wat daarvoor ingerig is.
Maartmaand is volgens die kenners 'n goeie tyd om onder die jakkalse in te klim. Dis wanneer die nuwe lammers aankom en die nuwe jakkalswerpsel van die vorige jaar begin afpaar. Hulle is nog jonk en onervare, nuuskierig en maklik om deur enige roeper mislei te word.
Een broeipaar kan vir 'n boer astronomiese skade aanrig. Hierdie skade groei eksponensieel soos wat die kleintjies groot word en ook 'n broeipaar vorm. Daar word gereken dat as elke jakkals net een lam per week vang (en dis konserwatief bereken), word daar 52 lammer per jaar deur daardie een jakkals afgeskryf. Wanneer daar nog 'n werpsel kleintjies is om voor te sorg, kan dit baie meer wees as 'n lam per week. Die teef vertoef omtrent 'n week in die gat met die kleintjies. Daarna beweeg sy buitentoe en soog by die bek van die gat om nie vasgekeer te word nie. Deurentyd vang die reun behalwe vir sy eie behoefte, ook vir die teef en vir die kleintjies. Die reun sal slegs die lam se pens en sagte binnegoed uitvreet en vir die kleintjies by die gat gaan uitbraak. Mens kan reken op twee lammers per aand in hierdie tyd. Teen 'n koste van R1000 per lam kan mens maar net 'n sommetjie maak oor die skade wat hulle 'n boer aanrig per jaar. En nou praat ons maar net van één broeipaar per plaas, wat ook konserwatief geskat word.
Dié boere wat reeds hulle grensdrade teen hoë koste geëlektrifiseer het, is die enigstes wat nie 'n jakkalsroeper sal inhuur of 'n permanente jakkalsvanger op sy plaas in diens sal hê nie. Vroeër jare het elke boer maar op sy eie manier die jakkals probeer uitdun. Self gejag of 'n jagter laat kom. Die insidensie van slagting onder die skaap gemonitor. 'n Skatting probeer maak op watter nag die jakkals weer gaan toeslaan (glo so elke derde nag). Met 'n fluitjie, waarmee verskillende geluide nagemaak is, die jakkals probeer lok en gehoop vir 'n suksesskoot.
Jakkalse se nuwe werpsel kom ongeveer in Julie of Augustus aan. September is die lammers baie kwesbaar vir die groot vangs. As daar 'n tweeling is, kan die skaapooi nie die jakkals van albei afweer nie en word een lam 'n sagte teiken. Teen Desember is die klein jakkalsies groot genoeg om self te jag. As hulle dan begin afpaar in Maart, voordat hulle 'n nuwe broeipaar vorm, probeer die boere hulle uithaal.
Jakkalsroep is 'n fyn kuns. 'n Prysenswaardige vaardigheid. Die jakkalsjagter rig sy bakkie in met 'n roterende stoel agterop waaraan 'n staander vir sy geweer, 'n teleskoop en 'n soeklig aangebring word. Die stoel is hoog gelig en kan 360˚ roteer. Die roeper is 'n CD van dieregeluide – meestal geluide van diertjies in nood – wat met afstandbeheer gewerk word. Aan die sykant is hake aangebring waaraan die karkasse van die slagoffers gehaak word – die boer wat betaal wil ten minste sien waarvoor hy betaal …
Die jakkalsjagter moet die wind in ag neem, die posisie van die water ten opsigte van sý posisie asook die posisie van die roeper wat uitgesit word. Dan moet hy die gedrag van jakkalse baie goed ken. 'n Jakkals wat een keer vrygekom het sal moeilik weer vasgetrek kan word – hulle onthou daardie ervaring lewenslank. Leer dit ook aan hulle kleintjies. 'n Onervare jagter maak jakkalse net nog meer skelm. Dus het die jakkalsjagter net een kans om dit reg te doen. Net een.
Met die roeper reg uitgesit en die windrigting bekend, kan die jagter met die soeklig rondspeel om te sien of daar jakkalse reageer op die geluide wat hy speel. Hy posisioneer die bakkie naby 'n gatdam, beweeg die soeklig heen en weer en as hy vermoed hy het jakkalsoë in sy visier, domp hy die ligte en beweeg terug tot waar hy die ogies gewaar. Dan het hy sekondes tyd om die lig te verhelder en die skoot af te trek. Sy teleskoop aan sy geweer, asook die soeklig, beweeg perfek saam.
Die jakkalsjagter sal ook die situsasie lees. As daar kompetisie bestaan vir 'n teef, sal hy op die agressie van 'n reun fokus met behulp van die roeper. Dan speel hy geluide van 'n ander reun. As dit honger is wat 'n jakkals dryf, sal hy geluide van 'n hasie of 'n steenbokkie in nood speel. Soms is dit 'n onervare jakkalsie wat bloot uit nuuskierigheid reageer. Kennis en geduld is goud werd.
'n Ervare jakkalsjagter sal ook nie draaijakkalse of bakoorjakkalsies aansien vir jakkals nie. Draaijakkalse se tandjies is te klein om skade aan 'n lam aan te rig en bakoortjies vreet net insekte. Mens wil hulle nie uitroei nie. Hulle hoogtes en manier van hardloop verskil soveel dat die ervare jagter weet wanneer hy met hulle te doen het.
Hierdie betrokke jakkalsjagter jag maklik 12 – 15 nagte per maand . Bepaald gewoond aan min slaap en nagdeur is vir hom niks. Hy het 'n wettige permit om te doen wat hy doen. Is hoogs in aanvraag vanweë sy kennis en ervaring. Sy prys per jakkals is haalbaar, gesien in die lig van die aantal lammers wat hy die boer spaar.
Met die nag reg, die wind reg, die maan reg en die drywer reg, is dit weer eens 'n suksesvolle ekskursie – 'n ou broeipaar en nog drie jong pare word in dié nag uitgehaal.