Die Slag van die Rogue Unit
Die groot kragte in die Suid-Afrikaanse politiek staan opgestel teen mekaar. Minister Pravin Gordhan se hofaansoek waarin hy vra dat die openbare beskermer se bevindinge teen hom tersyde gestel word, gaan die politieke grond drasties laat skuif, skryf MAX DU PREEZ.
IEMAND gaan hier baie, baie seerkry, en ek het 'n vermoede dit gaan nie Pravin Gordhan wees nie. Die hofstukke wat hy indien in sy saak teen die openbare beskermer, Busisiwe Mkhwebane, is soos 'n sak vol dinamiet wat hy in haar rigting smyt.
Met al die hofstukke voor my en met alles wat ek die laaste paar jaar oor die saak te wete gekom het, vind ek Mkhwebane se aanbevelings teen Gordhan absoluut verstommend.
Daar is seker 'n klein buitekans dat sy iets weet wat sy nog nie sê nie, maar dit lyk vir my na brutale professionele selfmoord, as openbare beskermer maar dalk ook selfs as lid van die balie. Die magte agter haar moet baie sterk wees en hul versekerings aan haar baie stewig. Dis guerrilla-oorlog dié.
Dit gaan 'n belangwekkende saak wees.
Dit gaan haar waarskynlik nie net haar loopbaan en baie aan regskoste kos nie, dit gaan ook 'n gevoelige slag vir die faksie van Ace Magashule en die EFF (en 'n paar joernaliste) wees wat hul hoop daarop plaas dat sy Gordhan swaar gaan verwond en sodoende vir Cyril Ramaphosa gaan verlam.
Een ding kan ons redelik seker weet: die sage van die SAID se "rogue unit" gaan uiteindelik, ná al die jare se beskuldigings en ontkennings, emmers vol drukkersink, twee dik boeke en verskeie verwysings in howe en kommissies van ondersoek finaal deur 'n hof uitgepluis word.
Die OB het bevind dat Gordhan die ministeriële kodes oortree het. Sy gee die president opdrag om binne 30 dae teen Gordhan op te tree en verklaar dat die speaker van die parlement 'n ondersoek moet loods en dat die polisie strafregtelike aanklagte teen hom ondersoek.
Haar bevindinge gaan oor die stigting van die veelbesproke ondersoekeenheid, oor die aanstelling van Ivan Pillay by die SAID sonder die gepaste kwalifikasies, en oor Gordhan aanvanklik glo oor 'n ontmoeting met die Guptas gelieg het.
Al dié beweerde oortredings is 'n dekade of meer oud. Sy gee geen verduideliking hoekom sy nou sulke ou sake ondersoek nie.
Laasgenoemde aanklagte is eenvoudig. Gordhan verduidelik dat daar nêrens vereis word dat Pillay 'n universiteitsgraad moes hê nie en dat sy lang en suksesvolle loopbaan tot op daardie tydstip sy aanstelling regverdig het.
Die Gupta-vergadering gaan daaroor dat hy nie aan die parlement bekend gemaak het dat hy een van die Gupta-broers ontmoet het nie. Gordhan se verweer is dat die vergadering nie met 'n Gupta-broer was nie, wel met 'n ander sakeman, maar dat hy vergeet het dat 'n Gupta ook in die vertrek was.
Toe hy daaraan herinner is, hy dit self voor die Zondo-kommissie reggestel.
Stop die horlosie
Gordhan vra 'n dringende interdik wat die horlosie sal stop en die voorgestelde optrede teen hom sal stuit, maar hy het terselfdertyd hofstukke ingedien waarin hy die hof gaan vra om haar hele verslag tersyde te stel.
Hy spaar nie die roede nie. Dit is die sterkste taal wat enige politikus tot nog toe teenoor die openbare beskermer gebruik het. Hy beskuldig haar selfs daarvan dat sy die EFF ter wille is (en hy maak die punt dat die EFF deesdae die oudbaas van die SAID, Tom Moyane, steun) en dat die terugvegfaksie in die ANC agter haar staan.
Dit blyk nie duidelik uit die hofstukke nie, maar daar is geen aanduiding dat Mkhwebane werklik die ondersoekeenheid self ondersoek het nie. Pleks daarvan het sy net bestaande maar gediskrediteerde inligting gebruik. Sy het nie onderhoude met die lede van die eenheid gevoer nie.
Een van die lede van die eenheid, Johann van Loggerenberg, het self 'n boek daaroor geskryf: Rogue: The Inside Story of SARS's Elite Crime-busting Unit.
Ek sit met dokumente voor my wat bewys dat die SAID-bestuur en lede van die ondersoekeenheid al in 2010 aan die hoofde van staatsveiligheid en die polisie verduidelik het dat die rogue unit-skinderstories deur twee gewese SAID-werknemers, albei misdadigers, Michael Peega en Kenneth Fitoyi, begin is en dat dit geen basis in die werklikheid gehad het nie. (Dit was waarskynlik 'n "dossier" wat Peega bymekaargesit het wat destyds die basis van die Sunday Times se vals stories oor die SAID was). As ék die dokumente het, hoekom het Mkhwebane dit nooit gesien en oorweeg nie?
Gordhan se beëdigde verklaring is deels politieke credo. Hy verduidelik wat staatskaping beteken en die skade wat dit aangerig het, en sê dan: "Dit lyk asof die primêre fokus van die openbare beskermer se ondersoek en die verslag wat hier betwis word, deel van dié patroon vorm."
'Dit is 'n valsheid wat oor en oor en oor herhaal word deur sommige mense in die hoop dat iemand êrens gaan dink daar moet iets daaraan wees.'
Sy mandaat as minister van openbare ondernemings is om goeie regeerkunde en leierskap by staatsondernemings te hervestig en staatskaping te stuit en om te draai.
"Dié vernuwingsprojek word sterk teengestaan deur daardie skurke (rogues) wat politieke voordeel soek, wat die risiko loop om hul toegang te verloor tot geleenthede om van die staat te buit, wat die risiko loop om strafregtelik vervolg te word en wat daarna streef om Suid-Afrika terug te sleep op die donker pad na wetteloosheid, korrupsie en sekuritisering en weg van verantwoordbaarheid en konstitusionalisme.
"Dié 'terugveg'-veldtog word onder meer deur my politieke teenstanders gevoer. Hulle wil my en ander leiers beswadder wat werk vir 'n beter Suid-Afrika vir al sy mense.
"Daarmee bevorder hulle 'faksiegevegte' wat tweedrag saai en die vertroue in ons land ondermyn.
"Ek verwerp dié veldtog en sal voortgaan om die waarheid soveel keer as nodig te herhaal totdat die feite duidelik is: Daar was nooit 'n rogue unit in die SAID nie."
Hy sê die openbare beskermer het, wetend of onwetend, toegelaat dat haar kantoor as 'n wapen in die politieke oorlog teen eenheid en vernuwing gebruik word.
Gordhan verduidelik die stigting van die spesiale ondersoekeenheid by die SAID in 2007 deeglik. "Belastingontduikers steek hul misdade weg. Die SAID moet dié onwettige optrede deur ondersoeke uitwys om te verseker dat die belastingwette nagevolg word.
Die SAID moet vermeende belastingontwyking of nie-nakoming ondersoek, ongeag die prominensie of openbare profiel van diegene wat ondersoek word.
Daar is geen wetlike of ander beletsel vir die SAID om 'n verskeidenheid ondersoekeenhede te stig of te bedryf wat die nakoming en afdwinging van belastingwette versterk nie.
Leuens en fopnuus
"Dit strook met die beste gebruike ter wêreld. Dit het alles meer as 10 jaar gelede gebeur. Die ondersoekeenheid wat wettiglik deur die SAID gestig is, het belastingmisdadigers ondersoek. Daar was niks rogue daaraan nie. So waarom word die teendeel so hardnekkig verkondig?
"Dit is 'n leuen. Dit is fopnuus. Dit is 'n valsheid wat oor en oor en oor herhaal word deur sommige mense in die hoop dat iemand êrens gaan dink daar moet iets daaraan wees.
"Dit is 'n aantyging sonder enige basis, dit is lasterlik, dit is gemeen en vals en word gemaak word deur mense wat ons konstitusionele projek wil verslaan. Dit is 'n poging om Suid-Afrikaners te mislei.
"Dit is 'n fiktiewe narratief met 'n aantreklike naam wat uitgedink is en polities uitgebuit is en wat nou herhaal word deur diegene wat van korrupsie, wandade en staatskaping beskuldig word."
Die interdik sal waarskynlik volgende week voor die hof dien en sal ongetwyfeld toegestaan word. Die aansoek om die hersiening sal dalk eers oor 'n maand of drie op die hofrol kom.
Intussen stoom Busisiwe Mkhwebane voort en ondersoek glo nóg SAID-sake.
O wye en droewe land
Mag SA nie soos die Engelse 400 jaar vir WB-wen wag nie
Deon Gouws 9 min om te lees
'n Veldskoen wat wêreldwyd spore trap
Max du Preez is mede-redakteur van Vrye Weekblad. Hy was stigtersredakteur van die oorspronklike Vrye Weekblad. Hy is die skrywer van 14 boeke oor Suid-Afrikaanse geskiedenis en politiek.