Tronkstraf in net 7% van 2020-plaasmoorde opgelêJohan Nortjé, navorser by AfriForum. (Foto: Verskaf) Kommerwekkend min verdagtes word vasgetrek ná ŉ plaasmoord en nóg minder word eindelik skuldig bevind en gevonnis. In AfriForum se jongste verslag oor plaasaanvalle en -moorde sê Ernst Roets, AfriForum se hoof van beleid en aksie, dat minder as die helfte (gemiddeld 47%) van verdagtes in hegtenis geneem word ná ŉ plaasmoord. Net 33% van die oortreders wat in hegtenis geneem word, word boonop eindelik skuldig bevind en gevonnis. Só is slegs 7% van die 63 plaasmoorde wat in 2020 gepleeg is, uiteindelik suksesvol ondersoek en die oortreder daarvoor gestraf. AfriForum het die inhegtenisneming van verdagtes en die skuldigbevinding van oortreders met behulp van ŉ oopbron media-analise ondersoek en beoordeel. Altesame 311 plaasmoorde is tussen 2016 en 2020 deur die burgerregteorganisasie geverifieer. Na raming het 671 verdagtes aan hierdie moorde deelgeneem, van wie 318 in hegtenis geneem is en net 107 skuldig bevind is. Vanaf 2016 word al minder verdagtes in plaasmoorde vasgetrek en uiteindelik vervolg. In 2016 is verdagtes in 25% van plaasmoorde eindelik skuldig bevind en in 2020 is verdagtes in net 7% van plaasmoorde suksesvol gevonnis. “Wanneer moordvoorvalle plaasvind en die skuldiges nie daarvoor in hegtenis geneem en gestraf word nie, sal dieselfde tipe misdade waarskynlik weer deur die skuldiges gepleeg word,” lui die verslag. Moorde in provinsies Die Noord-Kaap het die hoogste inhegtenisnemingskoers met 75% van verdagtes wat hier vasgetrek is. Die provinsie vaar egter die slegste wanneer dit by skuldbevindings (11%) kom. Die Wes-Kaap het die tweede laagste inhegtenisnemingskoers (27%) maar het wel die meeste skuldbevindinges (67%) gegrond op die getal verdagtes wat wel in hegtenis geneem word. Hoewel KwaZulu-Natal daarin slaag om die meeste van die vermeende aanvallers vas te trek (74%), beloop sy skuldbevindingskoers 39%. Gauteng se getal inhegtenisnemings is egter die laagste in die hele land met net ŉ 17% sukseskoers. Dié provinsie slaag wel daarin om meer as die helfte van hierdie verdagtes (56%) skuldig te bevind en te vonnis. Luidens die verslag is daar ŉ aantal redes waarom die hoeveelheid skuldbevindings dikwels laag is. “Dit sluit in ŉ tekort aan die nodige hulpbronne om skuldigbevindings te verseker, finansiering, opleiding of ŉ gespanne werksverhouding tussen die polisie en die Nasionale Vervolgingsgesag.” Dit wil ook voorkom asof die verdagtes wat nie minstens binne ŉ week van die moord vasgetrek word nie, glad nie deur owerhede opgespoor word nie. In 2016 het die polisie by vier voorvalle vinnig opgetree en verdagtes dieselfde dag nog in hegtenis geneem. In drie van hierdie voorvalle is die verdagtes binne ŉ jaar skuldig bevind aan moord. In een geval in 2018 het dit egter meer as drie jaar geneem om eindelik die verdagte skuldig te bevind en te vonnis. Dit ten spyte daarvan dat hy binne ŉ week van die moord in hegtenis geneem is. Al die skuldigbevindings wat in 2020 verkry is, is binne twee jaar afgehandel. Hierdie verdagtes is ook binne ŉ week vasgetrek. Johan Nortjé, navorser by AfriForum, sê Suid-Afrikaners beleef ŉ ernstige uitdaging om plaasmoordernaars eindelik tot verantwoording te roep. Kyk wat sê Nortjé hieroor: