Verskil tussen weergawes van "Puniese Oorloë" - Wikipedia
Verskil tussen weergawes van "Puniese Oorloë"
Puniese Oorloë (wysig)
Wysiging soos op 06:05, 20 Junie 2019
Carthago -> Kartago
Wysiging soos op 06:01, 20 Junie 2019 (wysig)
Wysiging soos op 06:05, 20 Junie 2019 (wysig) (maak ongedaan)
(Carthago -> Kartago)
'''Puniese (Feniciese) Oorloë''' is die naam wat die [[Romeinse Ryk|Romeine]] gegee het aan die drie gewapende botsings wat hulle in die 3e en 2e eeu v. C. met die [[CarthagersKartagers]] gehad het oor heerskappy oor die Middellandse See.<ref name="jw-102001806" /><ref name="Scarre" /><ref name="Goldsworthy" /> Veral as gevolg van hulle oorwinning in die tweede oorlog was Rome die enigste groot moondheid in die westelike deel van die [[Middellandse See]].
Die bewoners van die Feniciese handelstad [[CarthagoKartago]], wat in die 9e eeu v.C. aan die noordkus van [[Afrika]] gestig is, het hulle bedrywighede geleidelik meer op die westelike deel van die Middellandse See gerig. Ten einde die stad se handelsbelange teen mededingers soos die Grieke en die Etruskers te beskerm, het die stad reeds in die 5e eeu 'n omvangryke magsgebied begin opbou.
Hulle het oor 'n gedugte oorlogsvloot beskik en het ook op strategies belangrike plekke garnisoene gestasioneer. Groot dele van [[Noord-Afrika]], die eilande [[Sisilië|Sicilië]], [[Sardinië]] en [[Korsika]] en die oostelike kusstrook van [[Spanje]], waar daar silwermyne was, het op die manier onder Carthaagse gesag gekom.
== Eerste Puniese Oorlog (264-241 v.C.) ==
In omstreeks dieselfde tyd toe CarthagoKartago sy handelsryk uitgebou het, het die agrariese [[Rome]] vanweë verowerings tot die grootste landmoondheid in die Weste ontwikkel. In 272 v.C. het Rome na die val van Tarentum die heerser van die hele Italiaanse skiereiland suid van die [[Po (rivier)|Po]] geword. Hoewel die Romeine en die CarthagersKartagers aanvanklik op taamlik vriendskaplike voet met mekaar verkeer het, het albei se drang na uitbreiding 'n botsing onvermydelik gemaak.
Die eerste botsing was by Sicilië, die punt van die Carthaagse invloedsfeer wat die naaste aan Rome gelê het en van waar hulle Rome se bondgenote in [[Suid-Italië]] lastig geval het. Die eerste oorlog het begin toe die [[Marmertyne]], Campaanse huursoldate wat na [[Agathocles]], die tiran van [[Sirakuse]], se dood in 289 v.C. 'n skrikbewind in Noordoos-Sicilië gevoer het, die CarthagersKartagers se hulp in 264 v.C. ingeroep het nadat hulle toenemend probleme begin ondervind het.
Hulle het egter kort daarna met die CarthagersKartagers in konflik geraak en toe weer die Romeine se hulp ingeroep. Rome het aanvanklik geaarsel: die senaat wou nie graag betrokke raak in avonture buite Italië nie, maar die volk het egter besluit dat daar ingegryp moes word. Sonder om egter op toestemming te wag, het die konsul, Appius Claudius Caudex, na die Marmertyne se hoofstad [[Messina, Italië|Messana]] in Noordoos-Sicilië vertrek en daarin geslaag om die CarthagersKartagers te verdryf.
Hoewel die Romeine daarin geslaag het om die CarthagersKartagers se bondgenoot, Hieron II van Sirakuse (ca. 306-21 5), aan hulle kant te kry, kon hulle nie 'n beslissende oorwinning in [[Sicilia (Romeinse provinsie)|Sicilië]] behaal nie. 'n Ekspedisie onder konsul [[Marcus Atilius Regulus]] na Afrika het op 'n fiasko uitgeloop (256- 255). Regulus is gevange geneem en as onderhandelaar na [[Rome]] gestuur nadat hy moes belowe dat hy sou terugkeer. Hy het 'n roemryke plek in Rome se geskiedenis verwerf deur die senaat af te raai om die CarthagersKartagers se voorwaardes te aanvaar, waarna hy sy woord gestand gedoen het en na CarthagoKartago teruggekeer het.
Omdat die Romeine nie genoeg oorlogskepe gehad het nie en ook nie sulke ervare seevaarders as die CarthagersKartagers was nie, het hulle met die sogenaamde enterbrug vorendag gekom en op die manier die gevegte ter see geveg min of meer soos hulle dit op land sou doen. Die Romeinse voetsoldate het deur middel van die brûe op die Carthaagse skepe geklim en as voetsoldate geveg.
Voorheen het die twee vegtende groepe net probeer om mekaar se skepe te vernietig. Vanweë die nuwe taktiek het die Romeine daarin geslaag om die CarthagersKartagers in 241 v.C. in die seeslag van die [[Aegatiese Eilande]] oortuigend te verslaan. Daarop moes die CarthagersKartagers Sicilië afstaan en 'n groot oorlogskat betaal. Teen 238 v.C. was hulle ook [[Sardinië]] en Korsika kwyt.
== Tweede Puniese Oorlog (218-201 v.C.) ==
Die Carthaagse uitbreiding in Spanje (veral anderkant die [[Ebrorivier]]) onder die veld here [[Hamilcar Barcas]], [[Hasdrubal]] en [[Hannibal]], asook die val van Rome se bondgenoot [[Saguntum]] in 218, het tot 'n nuwe oorlog tussen Rome en CarthagoKartago gelei. 'n Belangrike deel van die Tweede Puniese Oorlog is in [[Italië]] self en feitlik tot aan die mure van Rome gevoer. Hannibal se geniale manier van oorlogvoering het die Romeine ernstige probleme besorg. Uiteindelik het Publius Cornelius Scipio Africanus Maior (236- 184/3) daarin geslaag om die stryd na Afrika te verskuif, waar hy Hannibal in 202 v.C. in die [[Slag van Zama]] verslaan het.
Deur die ondertekening van 'n vredesverdrag in [[201 v.C.|201 v.C]]. het CarthagoKartago in werklikheid 'n tweederangse moondheid geword, terwyl Rome die sterkste mag in die Weste geword het. Dit het ook ingrypende binnelandse gevolge vir die Romeine ingehou: die senaat het sy leiding op politieke gebied nou definitief gevestig, terwyl die "burger"-Ieër in 'n beroepskrygsmag verander is. Weens die oorlog het die plattelandse bevolking na die stede gevlug en het die land braak gelê.
== Derde Puniese Oorlog (149 -146 v.C.) ==
Hoewel CarthagoKartago na die Tweede Puniese Oorlog 'n onbeduidende politieke mag gebly het, het die stad gou weer ekonomies begin bloei, 'n toestand waarmee die Romeinse handelslui en sommige staatsmanne nie gediend was nie. AI oplossing was om die CarthagersKartagers te verdryf en hulle stad te verwoes. Die botsing tussen die CarthagersKartagers en die Romeinse bongenoot Massinissa, die vors van [[Numidië]] (ca. 238- 149 v.C.) is toe as rede aangevoer vir 'n nuwe oorlog teen die CarthagersKartagers.
Hoewel die Carthaagse leer klein was, kon die CarthagersKartagers sowat 3 jaar lank weerstand bied; eers nadat Publius Cornelius Scipio Africanus Minor ([[Scipio die Jongere]]; 185/4- 129 v.C.) die bevel oor die Romeinse leër oorgeneem het, het die Romeine daarin geslaag om hulle doel te verwesenlik. Die stad is heeltemal vernietig, en volgens sommige bronne het meer as 200 000 CarthagersKartagers gesterf. Die oorblywende sowat 50 000 is as slawe verkoop, terwyl 'n groot gebied om CarthagoKartago in Noord-Afrika 'n Romeinse provinsie met die naam Afrika geword het.