Italië - Wikipedia
Volkslied: Il Canto degli Italiani
(Italiaans vir: "Die Lied van die Italianers")
41°54′N 12°29′O﻿ / ﻿41.900°N 12.483°O﻿ / 41.900; 12.483
Grootste stad Rome
17 Maart 1861
2 Junie 1946
301 338 km2 (71ste)
116 347 myl2
- 31 Desember 2018-skatting
60 483 973 (23ste)
59 433 744
200,7 / km2 (63ste)
519,9 / myl2
$2 378 miljard (12de)
$39 145 (32ste)
$2 049 miljard (8ste)
$33 725 (27ste)
MOI (2015) 0,887 (26ste) – baie hoog
Gini (2016) 33,1 – medium
Italië (Italiaans: Italia, [iˈtaːlja], luister (hulp·inligting)), amptelik die Italiaanse Republiek (Repubblica Italiana, [reˈpubblika itaˈljaːna]), is 'n land in Suid-Europa wat – naas die Povlakte in Noord-Italië – grotendeels uit die stewelvormige Appenyne-skiereiland sowel as twee ander groot eilande in die Middellandse See bestaan: Sisilië (Sicilia) en Sardinië (Sardegna). Daarbenewens behoort kleiner eilande in die Middellandse See soos Capri en Elba ook tot Italië. Die land het 'n gematigde Sentraal-Europese klimaat in die noorde en 'n Mediterreense in die suidelike landsdele.
Nasa-Satellietbeeld van Italië in Maart 2003
Die Alpynse meer Lago Maggiore op die grens tussen Italië en Switserland
Jong meisies in die tradisionele kleredrag van Ovodda, Sardinië
Aan die noordekant word dit begrens deur die Alpe, en grens aan Frankryk in die noordweste, Switserland en Oostenryk in die noorde en Slowenië in die noordooste. Suid van die Italiaanse vasteland is die eilandnasie Malta geleë wat nie deel uitmaak van Italië nie.
Dikwels word Italië as 'n land van besondere skoonheid beskryf – met 'n veeldvuldigheid aan landskapsvorme. Die noorde van die land word deur die ruwe bergwêreld van die Alpe beslaan. Die hoogste bergpieke is in die Monte Rosa-massief langs die grens met Switserland en in die Mont Blanc-massief in die Frans-Italiaanse grensgebied geleë. Net suid van die westelike Alpe het gletsers diep valleie in die bergrotse gesny en 'n Alpynse landskap van mere geskep wat suidwaarts tot die Povallei en die Piemont strek.
Toskane, 'n historiese landskap in westelike Sentraal-Italië, is een van die belangrikste kultuurlandskappe van Europa met 'n ryk geskiedenis. As kernland van die Renaissance het dit kulturele invloed ver buite Italië se grense uitgeoefen. 'n Tweede groot bergreeks, die Appenyne, strek vanaf die die Sentraal-Alpe suidwaarts. In die omgewing van Rome strek oor byna die hele wydte van die Italiaanse stewel-skiereiland. Dit vernou in Suid-Italië waar twee wye kusvlaktes aan weerskante van die berge geleë is – een langs die Tirreense See, die ander langs die Adriatiese See.
Groot dele van die suidelike Appenyne het as byna ongerepte wildernis bewaar gebly. Hierdie landskap is die habitat van dierspesies wat elders in Europa nog nouliks aangetref word, soos wolwe en bere. Tektonies is die suidelike Appenyne-bergwêreld een van die mees onstabiele streke in Europa met aktiewe vulkane, waaronder die majestueuse Vesuvius wat 'n konstante bedreiging vir die miljoenestad Napels en eilande in die Golf van Napels inhou. Wes en suidwes van Italië is die land se twee grootste eilande geleë, Sardinië en Sisilië.
Vanaf die eerste 1ste eeu v.C. tot die 5de eeu was Italië in 'n enkele ryk verenig, die Romeinse Ryk. Italië se besonderse topografie het vervolgens oor eeue heen die politieke geskiedenis en geografie van die land bepaal. Die bou van paaie is deur ontoeganklike bergterrein belemmer sodat kommunikasie, handel en ander betrekkinge tussen die verskeie landsdele dikwels tot 'n minimum beperk was. In Italiaanse stede en streke is sodoende 'n sterk onafhanklike gees geskep. Stadstate soos Venesië en Genua het hulle liewer tot die see gewend om handel met ander Mediterreense gebiede te dryf. Elke streek het sy spesifieke dialek van Italiaans en sy eie kookkuns ontwikkel.
Nog in 1847 was die land in politieke opsig verdeel in agt onafhanklike state en kon die Oostenrykse staatsman en minister van buitelandse sake Klemens von Metternich sy beroemde en omstrede uitspraak doen waarvolgens Italië eintlik geen nasie was nie, maar net une expression géographique, 'n suiwer geografiese term, terwyl die Italiaanse skrywer Umberto Eco in 'n onderhoud met die Franse dagblad Le Monde taal as die band beskryf het wat die verskillende streke van Italië en hul bewoners saamsnoer.
In teenstelling met byvoorbeeld Frankryk en Engeland, wat reeds vroeg in hul geskiedenis as eenheidstate gevestig is, en net soos Duitsland, is die verskillende landsdele van Italië eers betreklik laat met die 19de eeuse Risorgimento-beweging in 'n gemeenskaplike monargie verenig wat tussen 1861 en 1946 deur die Huis van Savoje geregeer is. Vinnige industrialisering het bygedra tot die land se nuut verworwe status as een van Europa se groot moondhede wat vanaf die 1880's 'n koloniale ryk in Noord- en Oos-Afrika gevestig het.
Groot verliese is in die Eerste Wêreldoorlog gely waarin Italië tussen 1915 en 1918 aan die kant van die geallieerdes teen die Duitse Keiserryk en Oostenryk-Hongarye geveg het. Alhoewel die staatsgebied met die insluiting van Suid-Tirol vergroot is, het sosiale en politieke onluste 'n klimaat geskep wat die weg gebaan het vir die magsoorname deur die fascistiese beweging onder Benito Mussolini in 1922. As bondgenoot van die Spilmoondhede – die Duitse Ryk en Japan – het Italië 'n verpletterende neerlaag gely. Koloniale besittings in Afrika het ná die oorlog verlore gegaan, terwyl 'n klein gebied in die noordooste aan Joego-Slawië afgestaan moes word. In Junie 1946 is die monargiese regeringstelsel in 'n referendum verwerp en die Republiek Italië geproklameer.
Italië is 'n stigterslid van die Europese Unie en die NAVO asook 'n lidland van die Verenigde Nasies. Dit maak deel uit van die Eurosone.
1.1 Oppervlakte en topografie
3.2 Ekonomiese ontwikkeling in die Eurosone
3.3 Groei, buitelandse handel en skuldlas
3.4 'n Ekonomies verdeelde land
3.5 Italië se skadu-ekonomie
3.7 Ekonomiese sektore
5 Administratiewe verdeling
5.1 Città metropolitane
6.1 Bevolkingsgroei en -verandering 2008–2018 in persent
6.3 Ongewenste immigrasie
Oppervlakte en topografie[wysig | wysig bron]
Die topografie van Italië
Italië het 'n oppervlakte van 301 300 km² en is sodoende ietwat kleiner as die Suid-Afrikaanse provinsie Noord-Kaap (361 830 km²). Groot dele van die staatsgebied strek as Appenynse skiereiland ver in die Middellandse See uit, met 'n maksimale afstand tussen die uiterste noordweste en suidooste van 1 200 km. Die internasionale grens in die noorde strek oor 1 900 km (488 km met Frankryk, 734 km met Switserland, 430 km met Oostenryk en 232 km met Slowenië). Die kuslyn is heelwat langer met sowat 7 500 km.
As Italiaanse ekslawe, wat volledig deur Switserse gebied omsluit word, geniet Campione d'Italia spesiale voorregte. Die nedersetting met 'n bevolking van sowat 2 000, wat deur die Meer van Lugano, die nedersettings Bissone en Caprino asook bergpieke (Sighignola) van die res van die Italiaanse staatsgebied geskei word, is sterk in die Switserse ekonomie geïntegreer en gebruik die Switserse frank as geldeenheid. Die onafhanklike Republiek San Marino en die Vatikaanstad vorm enklawes op Italiaanse staatsgebied.
35 persent van die oppervlakte word deur berggebiede (montagne) beslaan (veral die Noord-Italiaanse Alpe en die Appenyne-bergreeks in Sentraal-Italië), 23 persent deur vlaktes (pianure; die Povlakte in Noord-Italië is die grootste laagvlakte in Europa met 48 000 km²) en 42 persent uit heuwellande (colline).
Die strand van La Pelosa (Spiagga della Pelosa) naby Stintino op Sardinië word danksy sy deursigtige siaanblou water onder die mooistes in Italië gereken
Die twee grootste eilande in die Middellandse See, Sisilië en Sardinië, maak deel uit van die Italiaanse staatsgebied. Sowat 'n sesde van die totale landoppervlakte word deur see- of riviereilande beslaan - met sowat 350 see-eilande (insluitende dertien argipels), 'n honderdtal strandmeer- en meer- asook enkele riviereilande (soos die Isola Tiberina in Rome se Tiberrivier). 32 van die provinsie Venesië se strandmeereilande is bewoon. Net sowat 'n tiende van alle Italianers is eilandbewoners.
Die Kolosseum in Rome
Italië het 'n groot invloed gehad op die kulturele en sosiale ontwikkeling van die hele gebied rondom die Middellandse See, en het ook die Europese kultuur sterk beïnvloed. Belangrike kulture en beskawings het daar voorgekom sedert pre-historiese tye. Na Magna Graecia, die Etruskiese beskawing en veral die Romeinse Ryk wat hierdie deel van die wêreld vir eeue oorheers het, was Italië die middelpunt van Europese wetenskap en kuns gedurende die Middeleeue en die Renaissance.
Moderne Italië het eers onlangs 'n land geword, op 17 Maart 1861, toe die meeste van die lande van die skiereiland verenig is onder Koning Viktor Emanuel II van die Savoje-dinastie, wat regeer het oor Sardinië en Piëmont. Die argitekte van die Italiaanse eenwording was Camillo Benso di Cavour, die hoofminister van Victor Emmanuel, en Giuseppe Garibaldi, 'n generaal wat as nasionale held vereer word. Rome self het vir 'n dekade daarna nog onder die regering van die Pous gebly, en het eers deel van die Koninkryk van Italië geword op 20 September 1870. Die Vatikaan is nou 'n onafhanklike staat wat omring word deur Rome.
Ná die Tweede Wêreldoorlog het Italië 'n merkwaardige ekonomiese transformasie en ingrypende strukturele veranderinge ondergaan wat dikwels as "naoorlogse ekonomiese wonder" beskryf word. Die land, wat tradisioneel sterk op landbou gesteun het, het binne 'n betreklik kort tydperk gevorder tot een van die mees geïndustrialiseerde nasies ter wêreld. Die dryfkragte agter hierdie ontwikkeling was grotendeels klein en middelgroot ondernemings in familiebesit wat in uitvoergerigte sektore werksaam was.
Italië is die agtste grootste ekonomie ter wêreld en die vierde grootste in Europa na Duitsland, die Verenigde Koninkryk en Frankryk. Volgens die nominale produksiewaarde is Italië die Tweede grootste nywerheidsland in Europa na Duitsland.
Die Italiaanse ekonomie word steeds gekenmerk deur 'n hoë aandeel innovatiewe en buigsame klein en middelgroot ondernemings wat suksesvol op die wêreldmark meeding - ondanks die betreklik hoë belastingtariewe en burokratiese struikelblokke van hul tuismark. Hulle fokus op produkte en dienste van hoë gehalte volgens klante se verwagtinge en algemene verbruikerstendense. Hierdie ondernemings, wat grotendeels in die noorde van die land gesetel is, deel baie eienskappe met hul Duitse eweknieë met wie hulle omvattende handelsbande handhaaf. So word baie onderdele vir die Duitse motorbedryf deur Italiaanse ondernemings verskaf.
Ekonomiese ontwikkeling in die Eurosone[wysig | wysig bron]
Ontwerp en produkte van wêreldfaam:
Delta + Alessi • Lamborghini Countache • Valpollicella-wyn in Verona • De’Longhi espresso- en koffiemasjien
Alhoewel Italië onder die wêreld se voorste nywerheidslande gereken word en oor 'n hoogs ontwikkelde industriële sektor beskik (wat die tweede hoogste bydrae tot die bruto binnelandse produk (BBP) van enige EU-lidstaat lewer en net deur Duitsland se sekondêre sektor oortref word), het sy ekonomie sedert die land se toetreding tot die Eurosone feitlik geen groei meer getoon nie. Ekonome wys veral daarop dat die Italiaanse ekonomie sedert omstreeks 1995 geen noemenswaardige groei in produktiwiteit (gemeet as BBP per werkuur) meer ervaar het nie - in teenstelling met die meeste ander westerse lande wat 'n kontinue en standhoudende groei in produktiwiteit getoon het. Groei in produktiwiteit word as die belangrikste ekonomiese aanwyser vir 'n ekonomie se langtermyn-vooruitsigte beskou.
Luigi Zingales, professor in finansies aan die Universiteit van Chicago, en Bruno Pellegrino, wat aan die Universiteit van Kalifornië te Los Angeles verbonde is, het navorsing gedoen oor die onderliggende probleme wat groei in Italië strem. Volgens hulle is daar 'n sterk korrelasie tussen die "baantjies-vir-boeties"-beleid van baie Italiaanse bestuurders en die trae aanvaarding en toepassing van nuwe tegnologieë wat groei kan dryf.
Groei, buitelandse handel en skuldlas[wysig | wysig bron]
As gevolg van die finansiële krisis van 2009, waartydens Italië se ekonomie met 9 persent gekrimp het, is daar enkele jare lank hoegenaamd geen groei meer aangeteken nie. Eers in 2015 het die ekonomie sy groei hervat met 0,8 persent. Hierdie groei het versnel tot 0,9 persent in 2016 en 1,5 persent in 2017. Uitvoere het in 2017 gestyg met 7,4 persent terwyl invoere met 9 persent toegeneem het. Die handeloorskot het gestyg tot €47,45 miljard. Die inflasiekoers was 1,2 persent. In die derde kwartaal van 2018 het die Italiaanse ekonomie egter weer begin stagneer.
Dit is Italië se stygende skuldlas wat as sorgwekkend beskou word. Gemeet in persent van die bruto binnelandse produk het dit toegeneem van 105,7 in 2008 (ou berekeningsmetode) tot 112,5 persent in 2009 (nuwe berekeningsmetode volgens SEC 2010) en 131,8 persent (of €2,3 biljoen) in 2017 - meer as dubbel so hoog as die Eurosone se amptelike limiet van 60 persent. Ter herfinansiering van die staatsskuld - tans word jaarliks nuwe lenings ter waarde van €400 miljard benodig - is die Italiaanse regering aangewese op internasionale markte - en die welwillendheid van leners. Nadat die agentskap Moody's Italië se kredietgradering vir langtermyn-staatseffekte op 19 Oktober 2018 tot Baa3 (stabiel) verlaag het - een stap bo rommelstatus - en kapitaal uit die land onttrek is, is beleggersvertroue broodnodig.
Dit is veral klein privaat beleggers in Italië en Italiaanse banke - naas Italië se Sentrale Bank - wat in staatseffekte belê het. Die Italiaanse banksektor het volgens ontleders geld, wat deur die Europese Sentrale Bank beskikbaar gestel is om likiditeit op markte in die Eurosone te verhoog, eerder aangewend om staatseffekte te koop as om krediete vir Italiaanse ondernemings toe te staan. Van al die lenings, wat wél deur Italiaanse banke beskikbaar gestel is, word volgens statistieke van die Wêreldbank 14,4 persent as sogenaamde probleem-lenings beskou - merkbaar meer as die Eurosone se gemiddeld van 3,4 persent.
'n Ekonomies verdeelde land[wysig | wysig bron]
Italië word dikwels as 'n ekonomies verdeelde land beskryf - met hoogs ontwikkelde en welvarende streke in die noorde en noordooste wat met sektore soos hoëtegnologie, masjienbou en die vervaardiging van verskillende luukse goedere 'n sterker ekonomiese basis het as baie streke van Noord-Europa en sowat 75 persent tot die land se welvaart bydra. Geweste soos Trentino-Suid-Tirol het buitegewoon lae werkloosheidsyfers in vergelyking met ander gebiede in die EU. Sommige Italiaanse ondernemings - waaronder baie klein- en middelgroot maatskappye in familiebesit - is wêreldmarkleiers ten opsigte van voedselprodukte en verbruikersgoedere van hoë gehalte. Ook is daar 'n uitstekende moderne infrastruktuur met hoëspoed-treindienste en meer gebiede met ultrasnelle internettoegang deur middel van glasvesel.
Aan die ander kant bly die histories onderontwikkelde suide of Mezzogiorno met 'n oorwegend agrariese ekonomie en laer per capita-inkomste. Strukturele en langtermynwerkloosheid bly hier 'n groot uitdaging, net soos werkloosheid onder die jeug van heel Italië. In Augustus 2018 was 31 persent van jong Italianers tussen die ouderdom van 15 en 24 jaar sonder werk. Dit was die derde hoogste syfer in die Europese Unie. Burokratiese strukture en onbuigsame arbeidswette het net soos hoë vlakke van korrupsie 'n nadelige uitwerking op die arbeidsmark en die ekonomie in sy geheel. Die ou Italiaanse konsensus tussen werkgewers en -nemers - laer salarisse en lone in ruil vir veilige langtermyn-werkkontrakte - het al jare lank uitgedien. Hoë kwalifikasies is nie langer 'n waarborg vir vaste aanstellings en leefbare salarisse nie. Die getal gekwalifiseerdes, wat 'n heenkome in die buiteland probeer vind, het toegeneem.
Die Italiaanse regering moet met sy ekonomiese en sosiale beleid dus 'n verskeidenheid uitdagings aanpak. Terwyl ekonome in die binne- en buiteland 'n beroep op die regering gedoen het om met sy begroting op ekonomiese groei te fokus, het die regeringspartye ook 'n agenda vir sosiale verandering - 'n belofte wat hulle in die verkiesingsveldtog gemaak het. Tot dusver is die Italiaanse sosiale welvaartstelsel swakker ontwikkel as dié van ander Europese nywerheidslande. Langtermyn-werkloosheid beteken dat mense in armoede moet leef aangesien die Italiaanse staat tot dusver vir 'n maksimum van twee jaar finansiële steun verskaf - mits 'n werknemer bydraes vir die werkloosheidversekeringsfonds betaal het. Die huidige regering beplan om hierdie steun oor 'n langer termyn en vir alle werknemers te betaal. Na raming is daar sowat 6,5 miljoen persone wat reeds op die lang termyn werkloos is - veral in die armer streke van Italië suid van Rome met werkloosheidsyfers van tot 30 persent. Die Italiaanse vise-premier en minister vir ekonomiese ontwikkeling, arbeid en sosiale beleid, Luigi di Maio (Vyf Sterre-beweging), beplan om maandeliks €780 aan langtermyn-werkloses uit te betaal wat aktief werk soek. Daarnaas sal die normale aftree-ouderdom verlaag word.
'n Ander punt op die agenda is 'n belastinghervorming vir klein en baie klein ondernemings. Klein en middelgroot ondernemings het ook met burokratiese struikelblokke te kampe. Sodra hulle byvoorbeeld meer as vyftig werknemers in diens het, is hulle verplig om 'n vakbondsekretaris aan te stel. Baie entrepreneurs het hulle ondernemings derhalwe nie uitgebou nie om hierdie soort inmenging te vermy.
Italië se skadu-ekonomie[wysig | wysig bron]
Merkwaardig is die groot omvang van Italië se informele sektor of skadu-ekonomie (veral in die landbou-, bou- en dienstebedryf) wat volgens regeringsverslae op minstens 20 persent van die totale ekonomiese aktiwiteit beraam word en die Italiaanse staat jaarliks meer as €100 miljard aan verlore belastinginkomste kos. Al word dit nie in amptelike statistieke weerspieël nie, dra die informele sektor grootliks by tot Italië se ekonomiese groei - en groei twee keer so snel as die formele sektor.  Geld, wat in die skadu-ekonomie verdien word, is immers beskikbaar vir wettige privaat verbruik.
Energievoorsiening[wysig | wysig bron]
Die Reschenmeer in Suid-Tirol is tussen 1947 en 1949 ingedam vir 'n nuwe waterkragsentrale. Landbougrond en die Middeleeuse Sint Katharinakerk in die dorpie Alt-Graun het in die damwater versink
Daar is kleiner hoeveelhede aardgas- en ruolie-reserwes wat ontgin word, waarby die olie- en gasontginning 'n afnemende tendens toon. In 2017 is 5,3 miljard kubieke meter gas en 86 duisend bpd (1 bpd staan gelyk aan een vat met 159,1 liter per dag) ru-olie ontgin. Die totale oliereserwes word op 0,6 miljard vate beraam.
Italië is sterk afhanklik van energie-invoere wat in sowat 79 persent van sy behoeftes voorsien. 'n Voorstel om hierdie afhanklikheid deur die hervatting van kernkragprojekte te verminder is in 'n referendum, wat op 12 en 13 Junie 2011 gehou is, deur Italiaanse kiesers verwerp.
Tans voorsien ruolie in 36 persent van die land se energiebehoeftes, gevolg deur aardgas met 35 persent, hernieubare energiebronne met 15 persent, vaste brandstowwe met 9 persent en ingevoerde elektrisiteit met vyf persent. Subsidies vir hernieubare energiebronne is deur nuwe wetgewing in Junie 2014 beperk. Stadige groei word verwag by die ontwikkeling van son- en windenergie. Biomassa en biogas speel nog geen noemenswaardige rol nie.
Die Italiaanse modebedryf is een van die voorste produsente en uitvoerders op die wêreldmark. Die foto wys mode en bybehore wat deur die Venesiaanse modeontwerper Antonia Sautter ontwerp is
Die Italiaanse modebedryf word tradisioneel onder die kernsektore van die ekonomie gereken. Sy omset het in 2017 met 2,4 persent gegroei tot €54,1 miljard. Die bedryf groei oneweredig - so het verkope van eindprodukte soos klere, skoene en bybehore soos sakke gestyg, terwyl die afset van voorprodukte soos tekstielstowwe jare lank gestagneer het. In 2017 het albei deelsektore groei getoon. Uitvoere het in 2017 vir die eerste keer die €30 miljardkerf verbygesteek.
Tans vind in die bedryf 'n belangrike omwenteling plaas, veral as gevolg van die digitalisering van vervaardigings- en bemarkingsprosesse en die groeiende aanlynhandel. Ook word meer aandag aan volhoubaarheid geskenk.
Staatstigting[wysig | wysig bron]
Ná die Tweede Wêreldoorlog het Italiaanse kiesers op 2 Junie 1946 in 'n referendum die toekomstige politieke bedeling (republiek of monargie) en die afgevaardigdes vir 'n grondwetlike vergadering bepaal. 89,1 persent van die 28 miljoen stemgeregtigde kiesers het hul stemme uitgebring. Vir die eerste keer was ook vroue stemgeregtig.
Die eindresultaat is op 18 Junie 1946 deur die Italiaanse Kassasiehof bekendgemaak: 54,27 persent van die uitgebragte stemme was ten gunste van 'n republikeinse staatsvorm, terwyl 45,73 persent die voorkeur aan 'n monargiese stelsel gegee het. 1,5 miljoen stembriewe is ongeldig verklaar (waarvan 1,1 miljoen leeg was). Interessant genoeg was Noord- en Suid-Italië verdeeld oor die toekomstige politieke bedeling. In die noorde het 66,2 persent van kiesers ten gunste van 'n republiek gestem, terwyl die suide 'n monargiese stelsel met 63,8 persent goedgekeur het.
Administratiewe verdeling[wysig | wysig bron]
Italië word administratief onderverdeel in twintig streke (regioni), veertien stedelike gebiede met besondere status, 93 provinsies en 7 981 munisipaliteite. Op 1 Januarie 2015 is die bevoegdhede van nege provinsies deur dieselfde aantal metropolitane stede met besondere status (città metropolitane) oorgeneem. Artikel 114 van die Italiaanse grondwet reël die bevoegdhede van alle administratiewe eenhede en ken verskillende vlakke van selfregering en politieke outonomie aan hulle toe.
Die twintig administratiewe streke (regioni, enkelvoud regione), waarvan vyf 'n spesiale outonome status (statuto speciale) geniet, aangedui deur 'n *, is:
Sardinië (Sardegna) *
Sisilië (Sicilia) *
Trentino-Suid-Tirol (Trentino-Alto Adige)
Aosta-vallei (Valle d'Aosta)*
Città metropolitane[wysig | wysig bron]
In April 2014 het die Italiaanse parlement 'n wet (n. 56/2014) afgekondig wat die provinsiale status van die land se tien grootste stedelike nedersettings verhoog het tot dié van metropolitane stede (città metropolitane) - in 'n poging om nuwe vorme van intermunisipale samewerking en koördinasie in Italië se grootste metropolitaanse gebiede te bevorder. Terwyl die wet die skepping van 'n institusionele raamwerk hiervoor reël, het die betrokke metropolitane stede die vryheid en verantwoordelikheid om self die omvang en diepte van die samewerking tussen munisipaliteite te bepaal.
Italië se bevolking van 60,5 miljoen is oneweredig oor die land versprei. So kontrasteer die dig bevolkte Noord-Italiaanse Povlakte, waar die miljoenestede Milaan en Turyn en die groot agglomerasies rondom Verona, Vicenza en Padua geleë is, net soos die kusgebiede rondom Genua, Napels, Rome, Bari, Catania en Palermo met die yl bevolkte bergagtige binneland waar met Florence en Bologna slegs twee stedelike nedersettings met bevolkings van meer as 300 000 aangetref word. Die hartland van die Suid-Italiaanse streke Kalabrië en Basilicata is net soos die binneland van die eiland Sardinië yl bevolk.
Italië word deur 'n demografiese struktuurverandering met lae of selfs negatiewe bevolkingsgroei en veroudering geraak. Die fertiliteitskoers is die laagste in die Europese Unie - met 8 geboortes per 1 000 inwoners in 2015 - asook een van die laagstes ter wêreld. Die veroudering van die Italiaanse samelewing het eers sedert 2015 weens afnemende immigrasiesyfers tot 'n bevolkingsafname gelei.
Bevolkingsgroei en -verandering 2008–2018 in persent[wysig | wysig bron]
+0,66 +0,46 +0,31 +0,17 +0,27 +1,16 +0,92 -0,10 -0,17 -0,15 -0,17
Bron: Statista 2019 / Wêreldbank. Besoek op 6 Oktober 2019
Ouderdomstruktuur[wysig | wysig bron]
Italië is - ná Japan - die land met die hoogste gemiddelde ouderdoms-mediaan ter wêreld in 2020 - 47,3 jaar. Dit beteken dat een helfte van die bevolking in 2020 jonger en die ander ouer sal wees as 47,3 jaar.
Ouderdomstruktuur in 2018
0-14 jaar 13,6%
15-24 jaar 9,6%
25-54 jaar 41,8%
55-64 jaar 13,3%
65 jaar en ouer 21,7%
Ongewenste immigrasie[wysig | wysig bron]
Ongewenste immigrasie uit EU-lidstate, Afrikalande en die Nabye Ooste het een van die grootste uitdagings vir die Italiaanse owerheid geword. So is net die helfte van alle Sinti en Roma in die land (na wie in Italië na aanleiding van hul nomadiese leefstyl as nomadi verwys word) Italiaanse burgers, terwyl tienduisende uit die voormalige Joegoslawië en ander Balkanlande die vrye beweging van werknemers in die Europese Unie misbruik het om hulle in Italië te vestig waar hulle in kampe gehuisves moet word.
Die huisvesting van ongewenste migrante uit Derdewêreldlande het volgens nuusberigte 'n winsgwende bedryf vir georganiseerde misdaad geword. Terwyl sommige kriminele netwerke daarvan beskuldig word dat hulle saam met neofasciste by etniese suiwerings in sekere woonbuurte betrokke is, verdien ander miljoene deur die beskikbaarstelling van behuising vir migrante.
In die tydperk tussen Augustus 2018 en Julie 2019 het sowat 9 000 asielsoekendes en onwettige migrante in Italië aangekom.
Basiliek van Sint Franciskus, Assisi
Al is Italië 'n betreklik jong nasie as politieke entiteit, strek sy kulturele tradisies ver terug in die geskiedenis. Sy identiteit is gevorm in die glanstye van die Romeinse Ryk, die Renaissance- en die Baroktydperk. So is Italië die land met die meeste Unesco-wêrelderfenisgebiede (altesaam 53, waarvan 48 kulturele en vyf natuurerfenisgebiede).
Die besteding aan kultuur en die bewaring van kunsskatte deur die Italiaanse staat, administratiewe streke en munisipaliteite is laer as die gemiddeld van alle lidstate van die Europese Unie. In 2015 het dit byvoorbeeld slegs 0,19 persent van die jaarlikse nasionale begroting beloop. In dieselfde jaar is egter die belastingvoordele vir die bevordering van kuns, kultuur en die kultuurerfenis verbreed asook bykomende befondsing van groot kultuurprojekte en die bewaring van nasionale monumente beloof.
Nasionale kulturele aangeleenthede val in die ressort van die ministerium vir kulturele monumente, kulturele aktiwiteite en toerisme (Ministero dei Beni e delle Attività Culturali e del Turismo). Kultuurbevordering in die buiteland word deur 83 kultuurinstitute gekoördineer wat plaaslike kultuurprogramme aanbied, terwyl die Dante Alighieri-maatskappy met 88 institute in Italië en 401 in die buiteland die Italiaanse taal bevorder.
Die Italiaanse nasionale sokkerspan tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982 in Spanje
Italië teen Wallis tydens die Sesnasies-toernooi in 2007
Die by verre gewildste sport in Italië is sokker. Die Italiaanse nasionale sokkerspan, Gli Azzurri – "die bloues", is een van die suksesvolste nasionale sokkerspanne wêreldwyd en kon die FIFA Sokker-Wêreldbeker vier keer wen (1934, 1938, 1982 en 2006). Italiaanse sokkerspanne kon 48 belangrike Europese trofee oorwin wat van Italië die tweede suksesvolste nasie in Europa maak. Italië se hoogste sokkerliga is die Serie A, gevolg deur die Serie B.
Ander gewilde sportsoorte sluit in vlugbal, basketbal en rugby. Rugby geniet 'n goeie vlak van gewildheid, veral in die noorde van dié land. Die Italiaanse nasionale rugbyspan ding in die Sesnasies-toernooi met Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis mee en neem gereeld aan die Rugbywêreldbeker deel.
Die Giro d'Italia is 'n belangrike fietswedren wat elke Mei gehou word en tot die drie Grand Tours behoort, saam met die Tour de France en die Vuelta a España. In Formule Een word sedert 1950 die Italiaanse Grand Prix aangebied, oorwegend in Monza.
Italië het al verskeie groot sportgeleenthede soos twee FIFA Sokker-Wêreldbekers (1934 en 1990), een Olimpiese Somerspele (1960 in Rome) en twee Olimpiese Winterspele (1956 in Cortina d'Ampezzo en 2006 in Turyn) gehuisves. In 2026 sal Cortina d'Ampezzo saam met Milaan as gashere van die Olimpiese Winterspele 2026 optree.
Vakansiedae[wysig | wysig bron]
Die Festa della Liberazione is op 25 April 2009 in Florence gedenk
Die Festa della Repubblica is op 2 Junie 2005 in Italië gedenk
1 Januarie Nuwejaarsdag Capodanno
6 Januarie Driekoningedag Epifania
Veranderend Paassondag Pasqua
Veranderend Paasmaandag Lunedì di Pasqua
25 April Herdenking van bevryding Liberazione 1945
1 Mei Werkersdag Festa del Lavoro
2 Junie Republiekdag Festa della Repubblica 1946
15 Augustus Hemelvaart Assunzione
1 November Alle Heiligesdag Tutti i Santi
8 Desember Onbevlekte Opneming Immacolata
25 Desember Kersfees Natale
26 Desember St. Stefandag Santo Stefano
31 Desember Oujaarsdag San Silvestro
↑ (it) istat.it: Bilancio demografico anno 2018 e popolazione residente al 31 dicembre (dati provvisori) Italia. Besoek op 6 Oktober 2019
↑ (it) "Resident population and population change". ISTAT. Besoek op 12 Mei 2014.
↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "World Economic Outlook Database, Oktober 2017 – Italy". Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op 1 Junie 2018.
↑ (en) "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 22 Maart 2017. Besoek op 1 Junie 2018.
↑ (en) "Gini coefficient of equivalsed disposable income (source: SILC)". Luxembourg: Eurostat. 15 Junie 2017. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Maart 2016. Besoek op 1 Junie 2018.
↑ Clio Voyages culturels – Paul Guichonnet: Le sentiment national Italien. Besoek op 5 Augustus 2018
↑ Le Monde, 18 Maart 2011: Umberto Eco : "L’Italie, c’est avant tout une langue". Besoek op 5 Augustus 2018
↑ GTAI Germany Trade and Invest: SWOT-Analyse Italien (Dezember 2018). Besoek op 6 Februarie 2019
↑ The Conversation, 6 Maart 2018: Italy’s economy has ‘cronyism disease,’ but will its next government treat it? Besoek op 9 November 2018
↑ Bruno Pellegrino en Luigi Zingales: Diagnosing the Italian Disease. New Working Paper Series No. 14. Chicago: Stigler Center for the Study of the Economy and the State - University of Chicago Booth School of Business 2018
↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Italië - Ekonomiese situasie. Besoek op 9 November 2018
↑ Trading Economics: Italy. Besoek op 10 November 2018
↑ WirtschaftsWoche, 12 November 2018: Profianleger meiden Italien und sorgen sich um Europa. Besoek op 13 November 2018
↑ euractiv.de, 23 Oktober 2018: Die wichtigsten Antworten zum Italien-Chaos. Besoek op 9 November 2018
↑ statista - Das Statistik-Portal. Europäische Union: Jugendarbeitslosenquoten in den Mitgliedsstaaten im August 2018. Besoek op 11 November 2018
↑ Die Welt, 20 Februarie 2012: Italiens Talente flüchten ins Ausland. Besoek op 13 November 2018
↑ euractiv.de, 23 Oktober 2018: Die wichtigsten Antworten zum Italien-Chaos. Besoek op 11 November 2018
↑ MSN Finanzen, 13 November 2018: Roms Staatsverschuldung: Profianleger meiden Italien und sorgen sich um Europa. Besoek op 13 November 2018
↑ Der Standard, 30 Oktober 2017: Schattenwirtschaft stimuliert Italiens Wachstum. Besoek op 11 November 2018
↑ GTAI Germany Trade and Invest: Wirtschaftsdaten kompakt - Italien Mai 2019
↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Italië – Ekonomie. Besoek op 5 Augustus 2018
↑ GTAI Germany Trade and Invest, 25 Mei 2018: Italienische Modeindustrie auf Innovationskurs. Besoek op 6 Februarie 2019
↑ OECD: Governing the Metropolitan City of Venice. Paris: OECD Publishing 2015, bl. 7
↑ TheLocal.it, 23 September 2016: The real reasons young Italians aren't having kids. Besoek op 8 Oktober 2019
↑ Statista.com: Die 20 Länder mit dem höchsten Durchschnittsalter der Bevölkerung im Jahr 2020 (Altersmedian in Jahren). Besoek op 6 Oktober 2019
↑ Frankfurter Allgemeine Zeitung, 5 September 2019: Fünf Sterne und PD - Das sind die Prüfsteine für Italiens neue Regierung. Besoek op 6 Oktober 2019
Wikimedia Commons bevat media in verband met Italië.
Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Italië.
(en) Toerisme-inligting oor Italië op Wikivoyage
Italiaanse toeristekantoor | Agenzia Nazionale Turismo
youtube.com: Italia.it - 90 sekondes Italië
Streke van Italië
Abruzze (Abruzzo) • Apulië (Puglia) • Basilicata • Kalabrië (Calabria) • Kampanië (Campania) • Emilia-Romagna • Friuli-Venezia Giulia • Latium (Lazio) • Ligurië (Liguria) • Lombardye (Lombardia) • Marke (Marche) • Molise • Piëmont (Piemonte) • Sardinië (Sardegna) • Sisilië (Sicilia) • Toskane (Toscana) • Trentino-Suid-Tirol (Trentino-Alto Adige) • Umbrië (Umbria) • Valle d'Aosta • Veneto
Groep van Sewe (G7)
Ministers van buitelandse sake
Ministers van finansies
Ministers van verdediging
Ministers van justisie
Ministers van binnelandse sake
Groep van Twintig (G20)
Ontsluit van "http://af.wiki.sxisa.org/w/index.php?title=Italië&oldid=2055321"
Die bladsy is laas op 15 Oktober 2019 om 16:15 bygewerk.