Grensverskuiwende hofsaak oor onderhoud aangehoorDie hooggeregshof in Kaapstad. (Foto: Ashraf Hendricks/GroundUp) ŉ Volbank regters het Vrydag ŉ aansoek in die Kaapstadse hooggeregshof aangehoor wat ingrypende gevolge vir saamwoonpaartjies kan inhou. In die aansoek vra die applikant, ŉ ma van George, dat haar lewensmaat persoonlike tussentydse onderhoud en ŉ bydrae tot haar regskoste aan haar betaal, hangende ŉ saak wat sy ingestel het om te bepaal of sy geregtig sou wees op persoonlike onderhoud as gevolg van ŉ saamwoonverhouding. Dit is nou benewens die onderhoud aan hul drie kinders. Bestaande wetgewing maak nie voorsiening daarvoor dat diegene in ŉ saamwoonverhouding (dus ongetroude paartjies in ŉ vaste verhouding) persoonlike onderhoud van mekaar kan eis wanneer die verhouding skipbreuk ly nie. Finansiële steun verminder Luidens die aansoek was die vrou en man meer as nege jaar lank in ŉ saamwoonverhouding – hulle is nooit formeel getroud nie. Die verhouding het die afgelope paar jaar verbrokkel en in April verlede jaar finaal op die rotse geloop, waarna die man die gesinshuis verlaat het. Die finale verbrokkeling het luidens die hofstukke gevolg op ŉ voorval van seksuele geweld teen die applikant. Sy was daarna te bang om die verhouding te beëindig omdat die man gedreig het dat sy “op straat sal eindig”. Die vrou voer voorts in haar hofstukke aan sy en die kinders was finansieel geheel en al afhanklik van die man en dat hy vantevore ŉ bedrag van meer as R100 000 per maand betaal het vir huishoudelike uitgawes, persoonlike instandhouding en onderhoud van hul minderjarige kinders. Nadat die verhouding beëindig is, het die respondent sy maandelikse bydrae tot R22 500 verminder. Die vrou voer aan dit beteken sy kan nie meer die res van die huishoudelike uitgawes betaal nie, waaronder die salaris van die au pair, twee huiswerkers en die kinders se buitemuurse aktiwiteite. Die man het ook herhaaldelik gedreig om die huurkontrak van die gesinshuis op ŉ luukse gholflandgoed – waar die vrou en die paartjie se drie kinders steeds woon – op te skort en toesig van die kinders by die vrou te laat wegneem. Die aansoek om toesig oor die kinders is steeds hangende. “Ek het geen bates en geen inkomste nie en kan gevolglik nie kop bo water hou sonder die respondent se finansiële steun nie,” lui die vrou se hofstukke. Die vrou, wat voor die verhouding haar eie onderneming bedryf en haar eie huis besit het, het ná die opneem van haar verhouding met die respondent haar loopbaan laat vaar en haar huis opgegee terwyl sy voltyds na die gesinsake omgesien het. Ontwikkeling van regspraak (Argieffoto: Unsplash) Bertus Preller, ŉ prokureur van die Kaapse regsfirma Maurice Phillips Wisenberg wat in familiereg spesialiseer, behartig die vrou se aansoek. Hy sê in wese vra die applikant die hof om die gemene reg só te ontwikkel dat diegene in saamwoonverhoudings, en waar die vennote albei wederkerige pligte opgeneem het om mekaar te ondersteun, tussentydse onderhoud van mekaar kan eis wanneer die verhouding beëindig word en een van diegene in die verhouding nie hulself kan onderhou nie. Die tussentydse onderhoud word betaal terwyl ŉ skikking, wat jare kan duur, oor finale onderhoud in die howe bereg word. Suid-Afrikaanse wetgewing onderskei tussen eggenote wat getroud is en diegene wat in ŉ saamwoon‑ of lewensmaatverhouding is. Preller sê in die hofsaak voer hulle aan dié onderskeid is onbillike diskriminasie en dit versuim om die waardigheid van vroue in saamwoonverhoudings te beskerm en te eerbiedig. Hulle voer ook aan dit ontneem die vroue van die reg op toegang tot die howe. “In die afwesigheid van ŉ erkende regsremedie om onderhoud te eis, word vroue kwesbaar gelaat wanneer ŉ saamwoonverhouding eindig, in teenstelling met hul getroude eweknieë, en word hulle gelaat met geen vrywaring om finansiële steun te bekom nie,” sê Preller. “Die uitslag, of die applikant nou sukses behaal of nie, gaan ŉ presedent skep oor of ŉ applikant die reg het op tussentydse onderhoud en ŉ bydrae tot die koste [van ŉ hofaansoek daarvoor] vir onderhoud wat spruit uit ŉ saamwoonverhouding.” Gemeenregtelike huwelik in SA (Argieffoto: Unsplash) Strydig met wat talle mense glo, is daar geen gemeenregtelike huwelik in Suid-Afrika nie en die tydperk wat ŉ paartjie saamgewoon het, beteken nie dat ŉ huwelik outomaties tot stand gekom het nie. Dit beteken baie mense, gewoonlik vroue, word hulpbehoewend en sonder enige regshulp gelaat wanneer die verhouding tot ŉ einde kom of hul lewensmaats hul onderhoud staak. Baie vroue bevind hulself boonop in saamwoonverhoudings – pleks van huwelike – weens geen keuse van hul eie nie. Teen 2016 was sowat 3,2 miljoen Suid-Afrikaners buite die huwelik in saamwoonverhoudings en dié getal styg steeds. ŉ Groot aantal gesinne in soortgelyke omstandighede word dus raak, sê Preller. Preller sê indien die aansoek slaag, gaan dit die deur oopmaak vir duisende ander mense, die meeste van hulle vroue, wat ná ŉ mislukte verhouding uitgeskop en met niks gelaat is nie om ook onderhoud te eis. Van die land se voorste familiereg-advokate, naamlik advv. Brian Pincus en Barbara Gassner SC, tree in die aansoek op.