fadjer s.nw. [ook met hoofletter, gewoonlik enkelvoud] (Islam) Ook (Arabies) fadjr, fajr eerste verpligte gebed van die dag: › Die eerste salaah van die dag is die Fadjr of Soeboegh salaah, wat met dagbreek, sowat een uur en twintig minute voor sonopkoms uitgedra word. Die Fard salaah bestaan uit twee raka-ats (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge).
KYK OOK: salaah, fard
fait accompli woordgroep (Frans) voldonge feit; iets waaraan niks verander kan word nie; gedane/onomkeerbare saak: › Afhangende van met wie jy praat, is die voorstel óf ’n besprekingsdokument óf dit kan as ’n fait accompli gesien word (Jonathan Jansen, Vrye Weekblad, 14 Junie 2019). | ENGELS: fait accompli
fard s.nw. [geen meervoud, ook met hoofletter] (Islam) vyf verpligte gebede gedurende die dag; verpligte salaah.
feesflerrie s.nw. | feesflerries | (informeel, skertsend) vrou wat ’n gereelde besoeker aan kunstefeeste is: › Ek begin voel asof ek gechannel word deur daardie unieke Afrikaanse verskynsel wat ons ’n feesflerrie noem. Ons ken haar almal, so ’n gawe gekultiveerde tannie met kinders wat klaar uit die huis is […], wat van die een Afrikaanse kunstefees na die ander fladder (Marita van der Vyver, Vrye Weekblad, 9 Augustus 2019). › Ek glo dis belangrik dat feesflerries nie nét bekende kunstenaars ondersteun of net aanbiedings bywoon wat reeds by 'n ander fees bekroon is nie (Marita van der Vyver, Vrye Weekblad, 9 Augustus 2019). › Hoe weet ’n mens nóg ’n Klein Karoo Nasionale Kunstefees lê op sy rug? As enigiemand – van filosowe tot feesflerries – diepgaande indrukke oor die aard of karakter van die fees die wêreld instuur (Kobus Burger, Beeld, 13 Maart 2005). | ENGELS: frequent festival-goer
fibrodisplasie s.nw. [geen meervoud] (geneeskunde)
› progressiewe beenvormende fibrodisplasie [afkorting: PBF] genetiese toestand wat meebring dat spierweefsel en senings in die liggaam deur been vervang word: › [Die rolprent] fokus op die genetiese toestand progressiewe beenvormende fibrodisplasie, ’n siekte wat spiere, ligamente en weefsel in beenmassa verander (Letitia Pople, Netwerk24, 28 Oktober 2019). | SINONIEM(E): Münchmeyersiekte | ENGELS: Fibrodysplasia ossificans progressiva | Münchmeyer disease
FICA (uit Engels)
♦ afk. [geen meervoud] [afkorting van: Financial Intelligence Centre Act] Ook Fica, FIC-wet, FIS, FIS-wet Wet op die Finansiële Intelligensiesentrum: › Of jy nou ’n nuwe selfoonkontrak wil aangaan, eiendom wil huur of net ’n klere- of bankrekening wil open, die Wet op die Finansiële Intelligensiesentrum, oftewel Fica, is sedert 2003 die eerste hekkie waaroor jy moet kom (Letitia Watson, Huisgenoot, 13 April 2018). → FIS
♦ ww. | het gefica | [met kleinletter] (informeel) › fica jou identiteit en woonadres laat identifiseer en verifieer → gefica
FIS afk. Ook FIS-wet, (Engels) FICA, Fica, FIC-wet Wet op die Finansiële Intelligensiesentrum: › Die FIS is gepromulgeer om geldwassery-aktiwiteite en die finansiering van terreur- en verwante aktiwiteite te bekamp (MMI Groep Beperk). › Ingevolge die FIS-wet moet aanspreeklike instellings die identiteit van enige voornemende, nuwe kliënt én dié van bestaande kliënte identifiseer en verifieer (MMI Groep Beperk). | Engels: FIC → FICA, gefica
flavivirus s.nw. | flavivirusse | Ook flavovirus Enige virus van die familie Flaviviridae, wat geelkoors by mense veroorsaak. | ENGELS: flavivirus
KYK OOK: zikavirus, zikakoors
Latyn flavi-, flavo- geel
fleksitariër s.nw. | fleksitariërs | persoon wat slegs af en toe vleis en ander produkte van diere eet, maar (anders as vegetariërs en veganiste) diereprodukte nie heeltemal vermy nie: › As ek iewers inval, is ek seker ’n fleksitariër. Ek eet meestal plante en beskou diereprodukte eerder as garnering – ’n strooisel parmesaankaas, regte plaasbotter en ’n hand vol van my pa se spesiaal gemaakte biltong (Aletta Lintvelt, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019). › Fleksitariërs … eet groente en vrugte maar sal soms vis, hoender en selfs vleis eet. Vir hulle is insekte ook aanvaarbaar. As jy Vrydae en/of Maandae vleisloos bly, is jy self ’n fleksitariër (Salomé Delport, rooi rose, 3 Augustus 2018). | ENGELS: flexitarian
Uit fleksibel buigsaam + vegetariër.
KYK OOK: fleksitaries, fleksitarisme
fleksitaries b.nw., bw. | fleksitariese | wat slegs af en toe vleis en ander produkte afkomstig van diere eet, maar dit nie heeltemal vermy nie: › Niks hoef met die fleksitariese dieet uitgesny te word nie, maar diereprodukte moet ongereeld en in klein hoeveelhede ingesluit word (Huisgenoot, 14 Mei 2015). | ENGELS: flexitarian
KYK OOK: fleksitariër, fleksitarisme
fleksitarisme s.nw. [geen meervoud] dieet wat hoofsaaklik uit groente, vrugte en neute bestaan, maar waarby af en toe ook ’n klein hoeveelheid vleis en/of ander diereprodukte (melk, eiers, en so meer) ingesluit word | ENGELS: flexitarianism
KYK OOK: fleksitariër, fleksitaries
flet s.nw. | flets, fletse | (uit Engels, lekties) → fletse
fletse s.nw. [meervoud van: flet] (uit Engels, lekties) woonstelle; woonstelblokke: › Hulle wou by haar weet hoekom die council hulle nie tydelik kan verskuif sodat die fletse een keer ordentlik reggemaak kan word nie (Murphy Roberts, Son, 26 Februarie 2019). › gesiglose kranse van betonfletse en eenvormige munisipale gehuggies (Jeremy Vearey, Jeremy van die Elsies, 2018).
FLF afk. [afkorting van: Franschhoek(se) Literêre Fees] | ENGELS: Franschhoek Literary Festival
flip tussenwerpsel → flippit
flippit tussenwerpsel (eufemisties) Ook flip gebruik om frustrasie/ontsteltenis/verergdheid/verbasing/ens. uit te druk: › Ons moet wen, flippit, ons moet (Dana Snyman, Netwerk24, 1 Julie 2019). › Flippit, dit is skreiend, man! (Jean Oosthuizen, Netwerk24, 20 April 2018). › Moenie perfekte goeie vloekwoorde verfomfaai nie. Hoekom is ons so skynheilig? As jy nie wil vloek nie, moet dan nie. Maar moenie perfekte goeie vloekwoorde verfomfaai nie. Soos “flip” of “flippit”, of my persoonlike haatwoord: “flok” (Erla-Mari Diedericks, Netwerk24, 31 Oktober 2018). | ENGELS: blast (it) | darn it
flok tussenwerpsel (eufemisties) gebruik om frustrasie/ontsteltenis/verergdheid/verbasing/ens. uit te druk: › Ag, flok tog! (Surene Esterhuizen, Facebook, 20 September 2018). | ENGELS: dash it
KYK OOK: flippit
fluisternetwerk s.nw. | fluisternetwerke | informele netwerk van mense wat stil-stil, oor ’n bepaalde saak, inligting deel en versprei | ENGELS: whispering network
fok tussenwerpsel uitroep van woede/skok/skrik/ens.
› my fok, Marelize uitroep om skrik/skok/verslaen(t)heid te kenne te gee. | Engels: fuck
Na die episode van ’n meisie met dié naam wat te fiets teen ’n rugbypaal vasry, waarna ’n video van die voorval wyd en syd in die sosiale media versprei is.
=fokken= woorddeel [tussen dele van ’n samestelling of afleiding ingevoeg] (kragwoord)
1 gebruik om afkeer, ongeduld, ontevredenheid, minagting, en so meer, te kenne te gee of dit te versterk: › Stapelfokkengek (Jean Oosthuizen, Facebook, 1 November 2019). › Skatfokkenryk ou man (André P. Brink, Die kreef raak gewoond daaraan). › Ja, en nou verfokkenwag hulle ek moet dit vir jou gee (Kerneels Breytenbach, Glimlag). › Dis net die mieliefokkenlande en die koringfokkenlande en af en toe ’n streep bloekombome en dan die … modderfokkenhutte langs die spoor (George Weideman, Die donker melk van daeraad).
2 gebruik om te beklemtoon of (soms teësinnig) bewondering uit te druk: › Op die plek, net daar, hulle het my later vertel, morsfokkendood (George Weideman, Die donker melk van daeraad). › “Ek het skoon vergeet van Adriaan en Mila! Dans hulle nog een stryk deur van ons hier aangekom het?” “Een stryk deur. Onuitfokkenputlik” (Marita van der Vyver, Wegkomkans). › Maar die Ystervrou bly die Ystervrou. Onverfokkenbiddelik. Tot die einde toe (Marita van der Vyver, Wegkomkans). › in die hel, of waar ook al, is dit al die tyd pikstikfokkendonker (Marita van der Vyver, Wegkomkans).
fokkoliseer ww. | het gefokkoliseer | (plat) → fokoliseer
fokoliseer ww. | het gefokoliseer | (plat) Ook fokkoliseer reduseer tot niks: › mense se natuurlike geneigdheid om verskille en ryke geskakeerdheid tot enkele prototipes en stereotipes te fokoliseer (André Stemmet, Den Haag). › Ek het om verskoning probeer vra, maar hy fokoliseer alles wat ek sê. | ENGELS: reduce to zero | reduce to nothing | nullify
Van fok(k)ol heeltemal niks.
fokop s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (informeel, plat) situasie wat moeilikheid meebring of veroorsaak, wat lastig is om te hanteer.
› ’n vet fokop ’n groot probleem: › “Die dak het afgewaai. O, fok, daar gaan die banke. Hier’s ’n vet fokop,” kan Marietjie in die video gehoor word (Huisgenoot, 26 Julie 2019). | Engels: fuck-up
FOMO akr. [Engels: fear of missing out] (Engels, informeel) Ook [met kleinletters] (minder gebruiklik) fomo vrees dat jy iets (goeds/moois/interessants/belangriks) gaan misloop: › My dogters kyk my uitdrukkingloos en sonder ’n sweempie FOMO aan wanneer ek idiome inspan (Deborah Steinmair, Vrye Weekblad, 16 Augustus 2019). › Ek het verskriklike FOMO. Daardie nuuskierigheid en belangstelling is deel van die rede hoekom ek so geseënd is in my loopbaan! (Herman Lensing, Vrye Weekblad, 11 Oktober 2019). › Hy vertel egter ook dat C. bietjie fomo ervaar omdat hy saam met die span aan die fietsren, wat die afgelope Saterdag plaasgevind het, sou deelneem (Carina Roux, Die Burger, 29 November 2017). › Gesels jy met die 19-jarige, kom jy agter hy’s beslis deel van Generasie Y. Hy wil kitsbevrediging hê en hy sal tegnologie gebruik om dit te kry. Hy kry fomo soos die tiengs deurkom van die Krugerwildtuin en Pilanesberg: leeu buite Skukuza; ’n olifanttrop by Pretoriuskop; ’n luiperd ’n entjie van Onder-Sabie (Rapport, 11 April 2016 ).
fong kong- woorddeel [meer korrek: fongkong-] [predikatiewe vorm: fong kong, fongkong] (sleng, veral gesê van produkte uit China) nagemaak en daarom goedkoop; (ver)vals: › “Ek het [die tekkies] hier gekoop; hulle is Adidas. Waarskynlik fong kong (vals) Adidas, maar ek gee nie om nie. My vriende dink hulle is eg, so ...” (Darren Taylor, Vrye Weekblad, 16 Augustus 2019). › Sigarette word van ander lande na Suid-Afrika gesmokkel of plaaslik vervaardig deur onwettige handelaars wat nie die voorgeskrewe bestanddele gebruik nie. Dit word dan verpak in pakkies wat soos die oorspronklike verpakking lyk en goedkoper verkoop. Dié sigarette staan bekend as Fong Kong, het Millson gesê (Mandy Rossouw, Beeld, 19 Oktober 2004). › Die sigarette is fong kong. › ’n fong kong-eredoktorsgraad (Paul Issele, Beeld, 5 September 2013). | ENGELS: fong kong
Van die etiket Gemaak in Hongkong of Gemaak in China.
fontein s.nw. | fonteine | fonteintjie |
♦ uit ’n dorp se fonteine drink na ’n dorp se skinderstories luister: › Hy drink graag uit al die dorp se fonteine (Heino du Plessis, Facebook, 3 Mei 2020).
fopnuus s.nw. [enkelvoud en meervoud] storie, veral aanlyn gepubliseer en versprei, wat soos ’n geloofwaardige joernalistieke verslag lyk, maar wat in werklikheid onwaar en gefabriseer is om die leser of kyker te mislei: › Mense is bekommerd oor die toename in databedrog en kuberaanvalle, fopnuus en identiteitsdiefstal, en die aanwending van kunsmatige intelligensie om verdere kuberaanvalle te loods, onder meer op noodsaaklike infrastruktuur (Anthoni van Nieuwkerk, Vrye Weekblad, 20 Maart 2020). › Dit is ’n leuen. Dit is fopnuus. Dit is ’n valsheid wat oor en oor en oor herhaal word deur sommige mense in die hoop dat iemand êrens gaan dink daar moet iets daaraan wees (Pravin Gordhan, aangehaal deur Max du Preez, Vrye Weekblad, 12 Julie 2019). › fopnuus versprei om ’n bepaalde ideologie te ondersteun › Politici het Facebook en Google se grootkoppe gevra om fopnuus oor die veiligheid van inenting te bekamp (Landi Slatter, Rapport, 24 Februarie 2019). › Fopnuus gee voor om ware feite te wees, maar kan enigiets van satire (wat ernstig opgeneem word) tot propaganda wees. Die onus is op die verbruiker om te onderskei of dit veronderstel is om satire te wees en of dit bewustelik mislei (Lizette Rabe, Netwerk24, 29 November 2016). | ENGELS: fake news
KYK OOK: bogberig
fopnuuspropaganda | fopnuusveldtog: › Die Bell Pottinger-sage is nog vars in die geheue, toe ’n fopnuusveldtog deur die Guptas op sosiale media gebruik is om die narratief van ‘wit-monopolie-kapitaal’ in te span om aandag af te lei van staatskaping (Herman Wasserman, Vrye Weekblad, 19 April 2019). | fopnuuswerf
fopware s.nw. [versamelnaam] ware wat nagemaak/vervals is, maar nes die oorspronklike, regte ware lyk: › handel in fopware, van Adidas-skoene tot sigarette (Etienne van Heerden, Die biblioteek aan die einde van die wêreld, 2019).
forensiese linguistiek woordgroep [geen meervoud] (taalkunde) vertakking van die linguistiek wat fokus op die metodologie wat gevolg word om die skrywer van ’n teks te identifiseer. | ENGELS: forensic linguistics
♦ s.nw. | fotobomme | ongenooide verskyning (per toeval of moedswillig) van iemand/iets op ’n foto: › Koningin Elizabeth het gesorg vir ’n koninklike fotobom by die Statebondspele (Netwerk24, 25 Julie 2014).
♦ ww. | het gefotobom | ongenooid verskyn op ’n foto wat iemand neem: › Koningin Elizabeth [...] het gister by die Statebondspele onwetend ’n Australiese hokkiespeler se selfie gefotobom (Netwerk24, 25 Julie 2014). › Seeskilpad fotobom vakansiegangers se foto! (Petrus Malherbe, Netwerk24, 24 April 2015). | ENGELS: photo bomb
fotonseil s.nw. | fotonseile | fotonseiltjie | → sonseil
fragmentarium s.nw. | fragmentariums, fragmentaria | fragmentariumpie | versameling fragmente/brokstukke: › In die privaatheid van sy interieur het hy hom omring met ’n fragmentarium van objekte (Henk Serfontein, Vrye Weekblad, 5 Julie 2019). | ENGELS: fragmentarium
frasenaam s.nw. | frasename | (taalkunde, morfologie) geleksikaliseerde sintaktiese frase wat net soos ’n woord optree en daarom as multiwoordeenheid gehanteer word: › Voorbeelde van frasename is digitale strateeg, grammatikale oordeel, maatskaplike werker, musikale talent, periodieke tabel, siviele ingenieur, ens. In geen van hierdie gevalle is die konstruksie omstelbaar (*die talent is musikaal) of skeibaar (*musikale, bogemiddelde talent; *musikaler talent) nie (Gerhard van Huyssteen). | ENGELS: phrasal name