Terug na vorige webblad
Ek het besluit om die geslagsregister van die Herselman stamvader in Suid-Afrika so volledig moontlik te kry. 'n Geslagsregister is bloot die genealogiese data en stel mens in staat om die stamboom te volg. Aangesien dit 'n enorme taak is, gaan ek vir eers slegs hierop konsentreer. Genealogie is egter ietwat vervelig, daarom wil ek ook iets van die geskiedenis hierin verweef. Hulle woonplekke, plase en ander interessante inligting vorm dus deel van hierdie projek.
My eie navorsing sal hoofsaaklik wees om my eie tak van die stamboom te voltooi maar ek sal enige ander inligting van die ander Herselman-takke invoeg wanneer en soos ek dit kry. Almal word dus uitgenooi om 'n bydrae, hoe klein dit ook al is, aan my te stuur. Indien ek 'n koppeling aan die register kan maak, sal ek jou jou persoonlike stamboom of enige tak waarin jy belangstel, vir jou stuur.
Die Herselman familie geskiedenis in Suid-Afrika strek oor 'n tydperk van ong. 250 jaar. Geskiedenis is gebeurtenisse en is opgeteken in dokumente met beskrywings soos van toepassing in die taal en die tyd van die gebeurtenis. As gevolg van uitbreidings en ontwikkeling in die land, is dit soms moeilik om die geskiedenis te volg. Sedert die stigting van 'n halfwegstasie aan die Kaap, het die manier van lands-administrasie baie verander. So het distrikte se grense verander, sommige wyke het munisipaliteite geword terwyl ander verdwyn het, provinsies se name is verander en provinsiale grense het verskuif. Binne die munisipaliteite is plase opverdeel in kleiner plase, klein plase is saamgevoeg in groter plase en plase se name is verander. Dan is daar ook nog nuwe plase, dorpe en stede wat aangelê is gedurende die tydperk. Om die plek van gebeurtenisse te bepaal, moet 'n mens dus 'n deeglike kennis van die geskiedenis (of aardrykskunde) van die tyd hê.
Die navorser (of net belangstellende) het dus nie 'n maklike taak nie. Die inligting wat beskikbaar is, is somtyds deurspek met foutiewe aannames deur die outeur. Net omdat 'n stuk geskryf is deur 'n bekende navorser, beteken dit nie dat die stuk volledig en korrek is nie. Enige navorsing moet dus altyd gekontroleer word vir die egtheid daarvan. En onthou dat die argiefstukke wat gebruik kan word as kontrole, nie opgestel is met die doel om as geskiedenis of as genealogiese data te dien nie. 'n Testament wat 8 kinders noem as erfgename, beteken nie noodwendig dat daar net 8 kinders uit die huwelik gebore is nie, ens.
Dit is ook soms moeilik om die teks te ontsyfer van oorspronklike dokumente wat 200 jaar of meer gelede met die hand, en 'n veerpen, geskryf is. Onthou ook dat die amptelike geskrewe taal van tyd tot tyd verander het, van hoog-hollands na engels, ens.
As gevolg van onkunde, 'n gebrek aan belangstelling of bloot omskakeling van een taal na 'n ander, vind ons dat die name en vanne van persone dikwels op verskillende maniere gespel word. Nog erger, soms word die name omgeruil of party word weggelaat! Dit is dus nie altyd maklik om 'n geslagslyn te volg nie.
In 1850 was die gebied onder regeringsbeheer uit die Kaap, opgedeel in 30 distrikte wat ongeveer die gebied dek wat tans algemeen bekend is as die Kaap Provinsie. Die distrikte kan naastenby vergelyk word met die huidige munisipaliteite, maar die grense stem geensins ooreen nie. So het die Uitenhage Distrik, wat vanaf 25 April 1804 bestaan en oorspronklik die distrikte Albany, Somerset (-Oos) en Port Elizabeth ingesluit het, feitlik die hele Oos-Kaap beslaan. In 1850 was dit nog steeds groot en het ingesluit Willowmore en Joubertina in die weste, Jansenville, Kirkwood en Alicedale in die noorde en gestrek tot sover as Kenton on Sea in die ooste met die see as grens in die suide. Elke distrik was opgedeel in wyke met 'n Veldkornet in beheer van die wyk. Ek is nie seker of dit beleid was nie, maar sommige distrikte was onder beheer van 'n Landdros.
Die dorp Uitenhage is in 1804 aangelê op twee plase wat later die wyk Uitenhage in die distrik Uitenhage geword het! So ook was Swellendam, die dorp, maar 'n klein spikkel in die groot distrik Swellendam. Verwysings na Uitenhage (en Swellendam en ander) is dus 'n probleem aangesien die konteks nie altyd duidelik is nie.
Die plek wat aangegee word as die plek van geboorte is ook heel dikwels die plek waar die geboorte geregistreer is en nie noodwendig waar gebore is nie. Doopregisters bevat baie nuttige inligting maar ook hier moet 'n mens in gedagte hou dat die name van die kinders, ouers en getuies ingeskryf is soos wat die outeur dit in sy taal sou skry.
Geskiedenis van Swellendam *.
Die Distrik Swellendam, soos gestig in 1745, strek in die ooste verby Graaff-Reinet en Port Elizabeth tot by Alexandria en die Boesmansrivier. 'n Eie gemeente word egter eers in 1798 op die dorp Swellendam gestig.
In 1786 word die stuk oos van die Gamtoosrivier afgesny van Swellendam en word dit die Distrik Graaff Reinet.
In 1804 word nog 'n stuk afgeny aan die oosgrens van Swellendam om saam met 'n stuk geneem vanaf Graaff Reinet die Distrik Uitenhage te vorm. Die Uitenhage distrik het gestrek vanaf Alexandria in die ooste tot in die weste by "Die Hoogte" naby Tweerivieren aan Kareedouw se kant.
In 1811 word nog 'n stuk aan die ooste van Swellendam afgeny om die Distrik George te vorm en net so skuif Swellendam se oosgrens verder weswaarts met die stigting van die Distrik Riversdal in 1848.
Die Plaas Misgunst
Volgens rekord was hy "wonende aan Caffer Kraal Rivier agter Zwellendam". Dié rivier is tans bekend as die Goukammarivier en is tussen George en Knysna! As ons kyk na die grense van Swellendam in 1791 toe hy 'n vryburger geword het, sien ons dat die grond waarop die oorspronklike Herselman familieplaas Misgunst (opgemeet in 1826) geleë is, binne die grense van die Distrik Swellendam was. Volgens my mening was hierdie woonplek van hom nêrens anders as die plaas Misgunst nie. As ons kyk na waar die mense op daardie stadium uitgewyk het van Kaapstad af, dan sien ons dat Tweerivieren alreeds in 1765 toegeken was aan Jacobus Scheepers en dat die oostelike grens van Swellendam in 1770 die Gamtoosrivier was. By Joubertina se N. G. Kerk is 'n steen wat aantoon dat Herselmans sedert 1812 in die gemeente was. Selfs al die plase in die destydse Kouga was alreeds in 1815 beset! Ons sien ook dat Jacob Salomon Herselman (b10), gebore 2 Nov 1816, die eerste kind is wat gebore is in Uitenhage, maar hy word gedoop te Swellendam! Die westelike grens van die distrik Uitenhage was daardie tyd net wes van Misgunst by "Die Hoogte" naby Joubertina. Hy is dus gebore in die distrik Uitenhage maar moontlik gedoop oorkant die grens in die distrik Swellendam. Waar in die grote Swellendam? Moontlik op die sendingstasie Zoar, gestig in 1816 deur Petrus Jacobus Joubert (1786-1843) op die plaas Elandsfontein in die eertydse Wyk Groote Zwartberg want die Joubertina Gemeente is eers in 1907 gestig.
Terloops, 'n groot gedeelte van die oorspronklike plaas is nog in besit van Herselmans. Werner Herselman en sy vrou Riëtte besit nog 'n gedeelte van Misgunst, genoem Walletjies en bestuur dit as 'n gasteplaas. Vir meer besonderhede sien "www.openafrica.org/participant/gunsteling-walletjie" op die internet.
Die navorser en/of belangstellende word aangeraai om ten volle vertroud te raak met hierdie geskiedenis. Verskeie ander webwerwe bevat nuttige inligting om hierin te help. Alhoewel daar nuttige boeke (sommige teen redelike pryse) beskikbaar is vanaf verspreiders van genealogiese data, is daar ook baie inligting gratis te krye op die internet.
Dit is die moeite werd om die volgende webwerwe te besoek. Gaan kyk gerus na Wikimapia; ek het van die ou plase in die Kareedouw omgewing aangetoon.