Mar 2012 – NG Gemeente Pinelands
Posted on 18 Mar, 2012 25 Jul, 2012
1 Petrus 2:18-25 en 3:13-17
18 Maart 2012 Vierde Sondag in Lydenstyd
Lees 1 Petrus 2 hier
Die apostel Petrus skryf rondom 80 nC hierdie brief vanuit Rome aan die Christene in Klein-Asië wat lyding verduur as gevolg van diskriminasie en vyandigheid. Hierdie vyandigheid word in die eerste plek toegeskryf aan die heidense omgewing waarin hulle woon, maar dit word ook deurgetrek na allerlei ander onderlinge verhoudinge, bv die Christen se verhouding met die staat (2:13ev), die tussen slawe en hul here/base (ons sou vandag kon sê werknemers en werkgewers; 2:18ev), die verhouding tussen mans en vrouens (3:1-7), en dan word dit verbreed om álle menslike verhoudinge in te sluit (3:8ev). Die gedeelte oor lyding wat ons vandag lees spruit direk uit die voorbeeld van die verhoudinge tussen slawe en hul base, maar in hoofstuk 3 en 4 word hierdie bespreking van lyding dan ook universeel deurgetrek na alle tipes menslike verhoudinge.
Lees 1 Petrus 2: 18-25
Daar kom soms tye in mens se lewe waar jy keelvol raak. Jy besluit dat dinge te ver gegaan het en dat jy nie meer die ander wang gaan draai nie. Die tyd het aangebreek om terug te slaan – hetsy met woorde van bitterheid, of 'n haatdraende gesindheid, of 'n optrede wat spreek van geweld of vergelding, of deur 'n wrok te koester. Maar so sal dit nie verder aangaan nie. Genoeg is genoeg. As ons eerlik is moet ons erken dat hierdie drang iewers by ons almal deurslaan. Selfs die geliefde Petrus skryf soos 'n man wat geweet het waarvan hy praat.
So 'n reaksie teenoor mense wat ons op die een of ander manier te nakom is natuurlik ook heeltemal verstaanbaar. Dink maar aan die terneerdrukkende situasie van die slawe in daardie tyd. Sommige van hulle is selfs deur hul base, wat verkeerd opgetree het, geslaan! Daar was vroue wat met hulle mans moes saamleef wat aan die Woord ongehoorsaam was. Of wat van valse beskuldigings wanneer jy probeer het om goed te doen? Wat van skinderstories oor jou terwyl jy eintlik net aan God gehoorsaam was? Selfs Christene, wat bereid is om die ander wang te draai, kom soms op 'n punt waar jy voel dat dinge nou hand-uit ruk, dat die lyding net té ondraaglik en té onregverdig word, and dat jy alle reg het om reg in eie hande te neem.
Dit is sulke tye dat ons Petrus se eerste brief liewer uit die Bybel wil skeur. Want daar lees ons dat Jesus Christus…vir ons…ook só gely het. Veel méér as dit gely het. Ons sê die dinge gereeld vir mekaar, maar ongelukkig is dit so dat gelowiges, van die vroegste tye af al, maar altyd wil wegskram van die implikasies van Christus se lyding, ons sluit ons oë vir die kruis, of ten beste staan ons vir 'n oomblikkie daarby stil, 'n uur 'n jaar op Goeie Vrydag hou ons ons asems op en stroop ons die kerk van alle versierings sodat net die kruis sigbaar is. En as dit te onuithoudbaar word slaag ons 'n sug van verligting en slaan ons oë op na bowe, om die opgestane, verheerlikte Here te sien, omring in mag en luister, Regeerder vir ewig, die Een wat gelukkig darem nooit weer so lydend aan die kruis sal hang nie.
Luther het al geweet van gelowiges se weersin in hierdie verstaan van God. In April 1518 word hy na die Augustynse klooster in Heidelberg genooi om daar met die studente en dosente te kom praat. Die dag, skryf Dirkie Smit, is hy in sy gewone strydlustige bui en hy boor deur tot die mees radikale vrae wat aan teoloë en gelowiges gestel kan word. Doodernstig wil hy weet:
Petrus noem hierdie vereenselwiging met die onverdiende lyding van Christus "genade van God" (2:19-21). Dit is genade by God om onskuldig te ly wanneer ons goed doen, wanneer ons gehoorsaam is aan God en sy wil doen. Ons word – letterlik staan daar in die Grieks – "in Jesus se voetstappe" geroep om ook bereid te wees om onskuldig te ly, om so onsself te verloën, om lief te hê tot op die uiterste punt waar ons onsself dalk mag verloor, en om alles oor te laat aan Hom wat regverdig oordeel. Dit klink dalk nie soos die Blye Boodskap nie. Dit klink eerder na dwaasheid. Tog is dit waar. Dit is die kern van die evangelie, en dit is die kern van ons roeping as navolgers, nalopers in die voetstappe van Jesus. Dit is wat Martin Luther King agape noem – liefde vir die vyand, diens, medemenslikheid, selfopoffering, ter wille van die evangelie.
Dit gaan nie hier daaroor dat mens moet stilbly wanneer onreg, van watter vorm ookal, teen jou gepleeg word nie, en net maar geduldig en gedweë al die slaë moet vat en daarna jouself ophelp en weer voortsleep totdat die volgende sarsie op jou neerreën nie. Nee. Dit gaan wel daaroor dat ons nie geweld met geweld moet vergeld nie. Waarmee dan anders?, as ons so tot ons uiterste gedryf word? Met die Woord en met die waarheid (1 Pet 3:14-16). Martin Luther het geweldige vertroue gehad in die oorredingskrag van die Woord en die waarheid in plaas van geweld. In 1520 verskyn sy beroemde "Adres aan die Christelike adel van die Duitse volk" waarin die eerste sin lui: "Die tyd vir swye is verby, die tyd om te spreek het gekom." En het Luther nie gepraat teen die onreg van sy tyd nie! Hy het selfs sy opinies teen die kerkdeur in Wittenberg vasgespyker. Toe die wêreldse regerings in 1522 nie wou afsien van mag en geweld nie het Luther die Christene ernstig vermaan om te waak teen opstand en rebellie: "As julle sê: 'Wat moet ons doen as die owerhede niks doen nie? Sal ons dit maar verduur en die wantoestand slegs versterk?', dan sê ek: 'Nee, julle moet dit glad nie doen nie. Julle moet drie dinge doen. Julle moet julle sondes herken. Julle moet nederig bid téén die regering van die pous. En julle moet julle mond die mond van die Gees van Christus laat wees…'" En toe Luther ge-ekskommunikeer en voëlvry verklaar is en die Keurvors hom weggesteek het op 'n veilige plek, toe het hy besluit om terug te keer na Wittenberg ten spyte van die gevaar. En daar het hy vir 'n week lank elke dag gepréék. Want, het hy geoordeel, die Woord verrig meer as die wapen. "Dit sal ek preek, dit sal ek spreek, dit sal ek skryf. Maar ek sal niemand dwing of deur geweld forseer nie … Volg my voorbeeld. Ek oppeneer wat verkeerd is, maar sonder geweld. Al wat ek gedoen het, is om te verduidelik, te preek en te skryf uit die Woord van God. Meer as dit het ek nie gedoen nie." In dan voeg hy in sy tipiese menslike styl by: "Terwyl ek geslaap het, of Wittenbergbier gedrink het met my vriend Philip en met Amsdorf…is dit die Wóórd wat groot dinge doen… As ek met geweld wou voortgaan, sou ek 'n hele klomp bloedvergieting in Duitsland gebring het en sou ek soveel 'sports' by Worms veroorsaak het dat selfs die Keiser nie veilig sou wees nie. Maar wat sou dit gewees het? Dit sou 'n spel vir dwase gewees het…" (Smit via Ebeling)
Dietrich Bonhoeffer, nog 'n Duitse teoloog, een wat vir sy oortuigings en woorde van waarheid aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog terreggestel is, het bekend geword vir sy konsep van "duur genade" teenoor "goedkoop genade". Hy skryf in sy bekende boek "The cost of discipleship" dat die genade van Christus verniet is vir elkeen van ons, maar dat dit geensins goedkoop is nie. Dit stel radikale eise. Dit is van hierdie dissipelskap, hierdie "naloperskap" dat Bonhoeffer sou sê: "As Christus mense roep, roep Hy hulle om te kom sterf…" As ons dit nie werklik verstaan nie, en as ons nie bereid is om daarvolgens te leef, of te sterf nie, dan maak ons die genade goedkoop. As ons dink dat God ons net maar aanvaar soos wat ons is, in sonde ontvang en gebore, so gemaak en laat staan, en geen radikale verandering van ons lewens vra wanneer ons Hom begin volg nie, dan het ons ons kruis iewers langs die pad vergeet. As jy nie jou kruis kan opneem nie, en as jy nie radikaal anders begin leef nie, dan is jy nie bereid om God te leer ken soos Hy werklik is nie. En dan is jy nie gereed om saam te stap nie. Ons kan God slegs deur lyding en die kruis leer ken, en lydende mense is die énigstes wat vir God kan ken. Mag elkeen van ons die moed en die liefde hê om werklik vir God te ken en soos Christus te leef, en te ly. En getroos te word daardeur en te vertrou daarop dat ons in hierdie lewe, en in hierdie lyding, veilig versorg word deur Hom wat die Herder en Bewaker van ons lewens is.
Posted on 11 Mar, 2012 25 Jul, 2012
11 Maart 2012 : Pinelands 3e Sondag in Lydenstyd
Kliek hier om Johannes 2:13-22 te lees
Paasfees – die jaarlikse fees waartydens alle Jode opgetrek het na Jerusalem om God te aanbid. Een van die voorskrifte was dat die Jode diereoffers aan God moes bring waardeur hulle dan vergifnis vir hulle sondes ontvang. Die bekendste offer tydens die paasfees was die lammers, waarvan daar na raming 200 000 per jaar geoffer is. Beeste kon ook geoffer word en so ook duiwe. Die arm Jode mag 2 duiwe geoffer het ipv 'n lam. Duiwe was ook die algemene offer wat deur onrein vroue en melaatses gebring is sodat hulle gereinig kon word.
Die probleem met die offerdiere was dat mense van heinde en verre te voet of op donkies gereis het vir die groot samekoms in Jerusalem. Die reis was dikwels te ver om diere saam te karwei met die oog op die offers, en die gevaar het verder bestaan dat die diere siektes of beserings langs die pad sou opdoen, met die gevolg dat hulle nie meer aan die streng voorskrifte vir die offers sou voldoen nie. Om die reisigers in hulle penarie te ondersteun het die priesterhoofde en die Sadduseërs toe 'n stelsel ontwerp waarvolgens Jode met hul aankoms by die tempel voorafgekeurde diere kon aankoop op die tempelplein ten einde dan as offerdiere te gebruik. Met verloop van tyd het die priesterhoofde en die Sadduseërs se syferbreine egter ingeskop en hulle het besef dat die verkoop van offerdiere 'n manier kon word om munt te slaan uit die situasie. Die moeë reisigers kom leëhand en daarom verleë by die tempel aan, en moet noodgedwonge bereid wees om enige prys te betaal vir die diere voorhande. Hulle mag immers nie leëhand by die tempel ingaan nie.
Om alles te kroon moes alle mans ouer as 20 ook nog tempelbelasting betaal. Die geldwisselaars het gesorg dat hierdie belasting met die "regte" geld betaal word. Vanweë hulle ver plekke van herkoms het vele Jode net Griekse en Romeinse munte gehad. Aangesien die keiser se kop op hierdie munte verskyn het het mense geglo dat die keiser so tot godheid verhef word, maar daar mag tog net een God wees, naamlik die God van die Jode. Hierdie munte moes dus ingeruil word vir Joodse muntstukke. Die geldwisselaars het hierna omgesien, natuurlik teen baie hoë kommissie, en die World Trade Centre is tot op die trappies van die tempel gebring. Die godsdientige fees wat die aanbidding van God ten doel gehad het en daarmee saam die bring van offers as teken van berou en versoening van mense se sondes, het 'n besigheidsheids"hub" geword wat uit was op winsbejag – gedryf deur die skrifgeleerdes en die Sadduseërs van alle mense. Mense, wat uitsluitlik gekom het om God te aanbid en hulle verhouding met Hom te herstel, is UITGEBUIT.
Wat amper nog dieper lê as die uitbuiting, is die uitsluiting. Die tempelterrein het uit verskeie areas bestaan. In die middel was die tempel self – die gebou met die heiligdom, slegs beskore vir toegang deur die gesonde Joodse mans. Afhangend van plek en status binne die samelewing en die godsdienstige tradisie kon die manne dan in die tempel self of in die "voorportaal" of dieper gaan. Slegs die priesters kon die binneste heiligdom betree. Rondom die tempel was die tempelplein. Ook ten volle deel van die tempelarea, maar darem nog nie heeltemal "heilige grond" nie. Dit is die gebied waar vroue, heidene (wat tot bekering gekom het), en siekes en melaatses toegelaat is. Dit is dan nou ook die gebied waar die handelaars en die geldwisselaars hulle tafels opgeslaan het. Die vroue, die siekes en die heidene moes voor en tydens die paasfees skoert; hulle moes plek maak vir offerdiere en kasregisters. Mense is dus nie net uitgebuit nie. Ander wat, soos ons in die evangelies lees, baie na aan die hart van die Here gelê het – die verstotenes en die siekes en die vreemdelinge – is met die groot jaarlikse godsdienstige fees UITGESLUIT.
Ek het probeer dink aan twee hedendaagse voorbeelde, een in 'n kerkgebou en een daar buite, waar ons steeds mense uitbuit en uitsluit. Ek sou ook voorbeelde binne ons eie gemeente kon noem, maar dis altyd gemakliker om so bietjie weg van mens se eie lyf 'n gepaste voorbeeld te vind net om ons gedagtes te stimleer en ons harte te ontroer. En dalk, hopelik, 'n bietjie woede te laat ontvlam. Sodat elkeen deur die loop van die week die preek self kan gaan klaarskryf met voorbeelde nader aan ons eie lyf. En of ons aandeel daaraan te bely en ons eie tafels te reining of, in navolging van Jesus, die tafels wat uit is op winsbejag in stede van liefdesdiens en naastediens om te keer en die handelaars te verwilder.
1) Ek weet van 'n (NG) gemeente waar ouers moet betaal om hul kinders elke jaar vir kinderkerk en katkisasie te registreer. Vanaf die ouderdom van 3 betaal ouers vir elke kind R 80 per jaar. Goeie vriende van ons was daar lidmate (lw "was"). Beide die man en sy vrou was lank werkloos. Drie kinders, toe nog almal onder die ouderdom van 5 jaar oud. En vir die twee meisies moes hulle toe skielik R 160 aan die begin van die jaar betaal – hoekom? Sodat die kinders kinderkerk toe mag gaan! Party mense sal seker sê dis net reg – niks in die lewe is verniet nie … so ook nie die Blye Boodskap nie? As mens eers vir kinders moet betaal, selfs al ís dit net R 80 per jaar, om aan kinderkerk en kategese te mag behoort, wat het die kerk dan anders geword as 'n plek waar handel gedryf word – met die Evangelie van alle dinge! 'n Plek waar mense uitgebuit word vir die voorreg om die Goeie Nuus te mag hoor. Ek het met die een predikant gaan praat en toegegee, daar is ruimte vir "versagtende omstandighede" – ouers mag met die ds. gaan praat indien hulle nie die registrasiefooie vir hul kinders kan bybring nie, en dan sal die ds. met die persoon in beheer van registrasie gaan praat en diskreet verduidelik dat hierdie gesin se kinders sonder 'n fooi mag registreer. Toe ek hierdie "Blye Boodskap" aan my vriendin gaan oordra het sy net haar kop geskud. Want sy ken mense – Christene. En sy en haar man vrees vir die reaksie en die aandag wat hulle finansiële verknorsing sal trek, hulle is bang dat mede-Christene na hulle, wat eens hoog op die salariskerf geleef het, sal kyk asof hulle intussen melaats gewod het. Hulle is bang dat die nuus van hulle probleme sal veroorsaak dat hulle uitgesluit word uit die geloofsgemeenskap. Nie fisies nie, maar op ander vlakke. Ons weet mos hoe Christene hulle wenkbroue kan lig. Intussen gaan dit weer goed met ons vriende en hulle werke en finansies is uitgesorteer, maar hulle het die NG kerk verlaat en aangesluit by 'n ander kerk waar hulle meer welkom voel. Nie net oor hulle hul kinders teen R 80 per jaar by die NG kerk moes registreer nie, ongelukkig nie net daaroor nie.
2) Ek en JP kry gister namiddag 'n oproep van mense wat baie ongemaklik vir ons vertel dat hulle geen kos in hulle kas of yskas het nie. Niks nie. Vroeër die week was daar 'n oproep vanaf dieselfde mense: "Hulle het nie meer krag nie." Die man werk vir iemand wat, as ons die statistieke van SA burgers ernstig opneem, hom waarskynlik self 'n Christen noem, maar hy kry nou al vir hoe lank nie 'n salaris nie. Eintlik vandat hy die jobbie aanvaar het. Hy hou aan werk vir die persoon want daar is geen ander werk nie, en in die vaë hoop dat sy werkgewer dalk iewers eendag met ander oë sy werknemer sal raaksien vir die méns wat hy is, en hom sy regmatige deel sal betaal. Intussen word hy uitgebuit – skaamteloos – en in die proses word hy ook uitgesluit van basiese menseregte waarvoor hy immers hard gewerk het. Sy vrou werk ook, maar haar salaris is nie naastenby genoeg om die ligte brandend en die pot aan die kook te hou nie. En elke keer wanneer ons 'n gesprek met hulle begin, begin dit so: "Die Here is vir ons goed…" Die Here ís vir hulle goed. Net jammer dat ander mense, Christene, hulle dikwels van die goedheid van die Here beroof.
Hierteen het die Here dit in Johannes 2. Nie primêr teen die feit dat daar handel gedryf word by die tempel nie. Maar teen die feit dat mense in die proses uitgebuit en uitgesluit word. En ook nie deur wie nie? Deur die priesterhoofde en die Sadduseërs – die reeds ryk godsdienstige leiers van die tyd. Daarom word Jesus woedend. En Hy vleg 'n sweep van toutjies wat waarskynlik gebruik is om die diere mee vas te bind en Hy verdryf almal uit die tempel, mens sowel as dier. Die woord wat hier vertaal word met "uitjaag" is 'n baie sterk Griekse woord (eksebalen) , dis 'n kras uitdrukking wat gewoonlik gebruik is wanneer Jesus demone uitgedryf het. Die OAV se "uitdryf" pas hier beter as die NAV se "uitjaag". Jesus het verder ook die tafels van die geldwisselaars omgekeer. "Vat hierdie goed hier weg! Moenie die huis van my Vader 'n besigheidsplek maak nie!" Volgens die ander evangelies se vertelling beskuldig Jesus die mense daarvan dat hulle die Vader se huis 'n rowernes maak, dit terwyl sy huis bedoel is om 'n huis van gebed te wees vir al die nasies, haal Hy dan Jes 56:7 aan (Mark 11:17). 'n Huis van gebed vir al die nasies, vir alle mense, maar met die grootste fees word almal behalwe die elite groepie van gesonde Joodse mans uitgesluit. Baie mense het tydens die Bybelstudies die week opgemerk dat dit darem die enigste plek in die NT is waar Jesus kwaad word. Dit is nie heeltemal waar nie. In Markus 3:5 word Hy kwaad oor die Fariseërs nie wil hê dat Hy iemand op die Sabbat genees nie; in Lukas 13:32 verwys Hy in woede na Herodes as 'n "jakkals"; en wat van al sy weë-uitsprake teenoor die skrifgeleerdes en die fariseërs: "ellende wag vir julle…!" Jesus het dikwels kwaad geword. As mense te nagekom word,as mense uitgebuit en uitgesluit word, dan word Jesus KWAAD! Een van die geleerdes sê dat ons sal moet afsien van ons "gentle-Jesus-meek-and-mild" gedagtes. Jesus is net soveel beelddraer van God hier in die tempel waar Hy tafels omgooi en mense en diere met 'n sweep verwilder as wanneer Hy hang aan die kruis op Golgota.
Waar ookal ons gaan dra ons die nuwe tempel van die Here met ons saam – daar waar ons woon, leef en werk, daar waar ons kerk, daar waar ons handel dryf in Pick en Pay, daar waar ons mense regverdig behandel, waar ons mense tegemoetkom, en insluit, … ook daar waar ons mense uitbuit en uitsluit. Ook daar dra ons die tempel van die Here met ons saam. Daarom doen Paulus 'n beroep op ons: "Op grond van die groot ontferming (die genade) van God: Gee julleself aan God as lewende en heilige offers wat vir Hom aanneemlik is. Dít is die wesenlike van die godsdiens wat julle moet beoefen" (Rom 12:1). Nie julle bydraes en julle godsdienstige handelinge en rituele en offers om daarmee vir God "om te koop" of sy guns te probeer koop nie. Sy guns is reeds gekoop – deur Christus wat Homself as offer gegee het. Vir ons is dit gratis en verniet. Nie goedkoop nie, maar verniet. Ons kan onsself ook net gee omdat Hy sy tempel binne ons kom opbou het. Laat ons lewens, uit dankbaarheid, plekke van aanbidding wees, ruimtes waar mense nie uitgebuit word nie, oases waar ons ander insluit, verwelkom, genees en bedien. Dit is hoe Jesus Homself as tempel gegee het – gratis en verniet.