Jesus waarsku in die fokusteks teen die skynheilige vroomheid van die skrifgeleerdes en stel teenoor dit die opregte gawe van die arm weduwee. Die Rutteks beskryf die opregte liefde van Naomi vir haar skoondogter Rut en die toewyding waarmee sy aan 'n oplossing vir Rut se dilemma gewerk het. Die psalmteks besing die bystand van die Here en die wyse waarop Hy sy mense ondersteun. Die Hebreërsteks handel oor Jesus wat Hom selfloos as offer gegee het.
37Dawid self noem Hom 'Here'; hoe kan Hy dan sy seun wees?"
In hierdie kort paar verse, voor ons vir volgende week die begin van die profetiese rede lees, kontrasteer Jesus die skyn en huigelary van die skrifgeleerdes met die opregte oorgawe van die arm weduwee met haar gawe by die offergawekis.
Toetrede: Lied 309 of VONKK 72 of F198
Votum: Psalm 127:1-2
Lofsang: Lied 529
Toewyding: Lied 543 of F189
Gebed: Lied 541 "Ons bring aan U, Heer Jesus"
Skriflesing :Markus 12:38-44
Dankoffer – terugvoer en gebed
Slotsang: Lied 308 of VONKK 146 of F294
Respons: Lied 541 Refrein of Vonkk 146 Refrein
Lied 309 "My lewe bly aan U gewy" of
Lofsang: Lied 529 "Dank, dankie die Heer"
[sluit aan by laaste parr van preek] Dietrich Bonhoeffer het gesê: Wanneer Jesus jou nooi om Hom te volg, nooi Hy jou om aan jouself te sterf.
Die teks wat ons vanoggend saam gaan lees, is 'n uitnodiging tot selfondersoek. Wat leef in ons harte? Dit is 'n uitnodiging om ons lewe in diens van God te gee. En om onsself en ons besittings tot die uiterste toe aan God se diens toe te vertrou.
Stil gebed: gee geleentheid dat mense nadink oor waarop hulle hul harte plaas. Waaraan hulle vashou, wat hulle bereid is om in diens van God te gee, wat hulle terug hou.
Lied 543 "Here Jesus, ek is klein"
(RUBRIEK: Flam – Gebed / Verootmoediging)
Afrikaanse vertaling: Pieter Malherbe 2007
Kopiereg: © 1982 Mercy/Vineyard Publishing/Administrasie deur Copy Care.
VONKK 72 "Wees Stil, Want Die Heilige Is Hier
Gebed: Lied 541 O"ns bring aan U, Heer Jesus"
Skriflesing: Markus 12:38-44
Onthou, ons hoef nie altyd morele "lessies" uit die teks te haal nie. Veral die narratiewe tekste – soos hierdie week s'n – kan gewoon dramaties gelees of oorvertel word.
Hier is 'n video-vertelling van vandag se verhaal. Wys dit van 30 sek af. Jy kan ook die klank afsit en self die verhaal vertel terwyl die video wys.
As die kinders in jul gemeente daarvan hou om iets te maak, kan hulle beursies maak van papier. Hier is 'n patroon en instruksies.
Hier is 'n paar gedagtes oor hoe om vir kinders te leer van dankoffers.
As die kinders baie dapper is – of jy kans sien vir trane! – kan jy vir 'n paar kinders tiensent-muntstukke gee. Gee vir sommige 2, vir ander meer. Vra dan vir almal om 2 10c-stukke in die kollektebord te gooi. Die met net twee, moet alles gee. Die met 10, gee minder. Dit is 'n maklike manier om te verduidelik wat in vandag se verhaal gebeur.
Fulvia was 'n Romeinse vrou, woonagtig in Rome en getroud met Saturninus. Die egpaar was vriende met die Romeinse keiser, Tiberius. Sy het besluit om 'n Joodse gelowige te word op grond van die onderrig deur 'n Jood wat na Rome gevlug het om straf te vermy. Dit was heel moontlik 'n skrifgeleerde. Hierdie Jood was 'n regte boef. Saam met drie ander vriende het hy Fulvia oorreed om purper en goud aan die tempel in Jerusalem te skenk. Die vier skurke het die geld en goedere egter vir hulleself gehou en nooit in Jerusalem opgedaag nie.
Keiser Tiberius was briesend toe hy, via sy vriende Saturninus en Fulvia, van die bedrog hoor. Dit lei daartoe dat Tiberius alle Jode in 19 n.C. uit Rome verban. Boonop is 4,000 jong Jode opgekomman­deer om die keiser se gevegte vir hom op Sardinia-eiland te gaan weg.
Verskeie antieke geskiedskrywers verwys na hierdie insident, soos die Jood Josefus, en Romeine soos Suetonius, Tasitus, en Dio Cassius. Punt is: die Joodse uitbanning was groot nuus in die Romeinse Ryk, en ook in die Israel van Jesus se tyd.
Pasop vir die skrifgeleerdes
In ons teksgedeelte waarsku Jesus die mense teen die skrifgeleerders. Só vertaal die nuwe Direkte Vertaling Jesus se woorde (38-40):
In sy onderrig het Jesus gesê: "Pasop vir die skrifkenners! Hulle hou daarvan om met stolas rond te loop, op die markpleine begroet te word, en die voorste sitplekke in die sinagoges en ereplekke by die feesmaaltye in te neem. Hulle verslind die huise van die weduwees en vir die skyn bid hulle lang gebede. Hulle sal 'n swaarder oordeel ontvang."
Jesus is steeds op die tempelterrein. Ons teks kom aan die einde van 'n lang reeks debatte en gesprekke tussen Jesus en die drie groepe wat die godsdienstige mag in die Joodse Raad uitgeoefen het: die Fariseëers, Sadduseërs en die skrifgeleerdes. Die enigste positiewe ontmoeting is dié tussen Jesus en die skrifgeleerde wat Hom oor die grootste gebod uitvra. Van dié man sê Jesus dat hy nie ver van die koninkryk van God is nie. Die res van die gesprekke bestaan uit strikvrae om Jesus in die moeilikheid te kry. Die vrae getuig van die godsdienstige owerhede se onmag om God se werk in Jesus, en Jesus se gesag as gestuurde van die Vader te herken en te erken.
Regdeur Jesus se optrede blyk dat Hy in sy persoon die weg tot die Vader is. Jesus vervang die tempeldiens. Hierdie magsposisie, met al die voordele wat dit inhou (waaronder groot rykdom en groot skenkings) gaan die godsdienstige leiers nie sommer prysgee nie.
Verset teen die skrifgeleerdes
Waar Jesus op die tempelterrein rondbeweeg, neem hy verskeie groepe waar. In ons teks sien hy die swierige skrifgeleerdes en – in skrille kontras – ook die arm weduwee.
Die skrifgeleerdes het groot gesag en invloed in Jesus se tyd uitgeoefen. Hulle het swierige kleding en togas gedra, met tossels op die vier hoeke. Gemaak uit wol en linne het hierdie mantels hulle as vooraanstaande en welvarende mense voorgestel. Hulle het op die belangrikste stoele in die sinagoge gesit. Wanneer 'n skrifgeleerde in die straat afgestap het, is van mense verwag om uit eerbetoon op te staan.
Jesus sê hulle verslind die huise van die weduwees. Soos gesê, kon Jesus heel moontlik dink aan Fulvia se lot in Rome en die uitbanning van al die Jode uit Rome. Die skrifgeleerdes het donasies ingesamel vir die tempel, en dit was heel moontlik dat hulle ook op weduwees se gevoel gespeel het om groot skenkings te maak. Anders as die Sadduseërs was die skrifgeleerdes afhanklik van donasies. Hulle kon die eer wat hulle afgedwing het dus maklik misbruik om skenkings te werf.
Jesus veroordeel mense wat godsdiens beoefen ter wille van selfbevoordeling. Hy draai nie doekies om nie: hulle sal 'n swaarder oordeel ontvang.
Kort vantevore het Jesus gesê die grootste gebod, die hart van ware godsdiens, is liefde tot God met jou hele wese, en liefde tot die naaste (12:29-31). Die liefde tot die naaste is 'n gebod om ander lief te hê en by te staan. Sommige mense doen ander leed aan eerder as om hulle te help. Erg genoeg, gebruik sommige mense godsdiens as 'n instrument én as regverdiging om ander in te loop. Dis asof godsdienstiges handel dryf in vroomheid en ander daarmee uitbuit.
Ons ken almal die voorspoedpredikers wat ander sover kry omgroot skenkings te maak sodat hulle vooruit kan gaan. Fulvia was nie die enigste slagoffer in die wêreld se geskiedenis nie, nie die eerste nie en beslis ook nie die laaste nie.
Hierdie soort godsdienstigheid word skerp deur Jesus veroordeel. Hy is immers oortuig dat die Joodse tempel 'n handelshuis geword het wat gawes ter wille van die voordeel van die godsdienstiges ontvang, eerder as 'n huis van gebed.
Ware godsdiens is om God lief te hê en jou naaste te dien.
Die tempel se tesourie
Hierna is Jesus na die tempel se tesourie toe, die plek waar die offergawekis gestaan het. Dit was in die gedeelte van die tempel waar vroue en kinders kon kom. Volgens die heilige Joodse geskrifte, die Misna, was daar dertien offergawekiste, elkeen bestem vir 'n spesifieke soort offer. Die geld is deur 'n buis in die vorm van 'n ramshoring gegooi. Die doel van die ramshoring-gleuf was om te verhoed dat geld uit die kis geneem kon word.
Hier by die offergawekis het die mense hulle offergawes ingegooi. Baie rykes het baie geld ingegooi. Hulle offers het die tempelbedryf moontlik gemaak.
Naas sy rol as aanbiddingsplek, was die tempel ook die sentrum waar groot somme geld ontvang is. Anders as die ander stamme, het die stam van Levi geen grond ontvang nie. Die bring van offers was hul lewensonderhoud. Die Leviete was verantwoordelik vir die bestuur van die tempel. Hieruit het hulle groot hoeveelhede geld in die vorm van verpligtinge, belastings, en donasies van waardevolle artikels ontvang het.
Hierdie inkomste was sigbaar in die waardevolle voorwerpe in die tempel. Volgens die Ou Testament moes die voorwerpe vir die offerdiens van goud of silwer gemaak word. Die gordyne en priesterlike drag was uit gesogte en duur materiaal vervaardig. Daar was ook waardevolle voorrade soos olie, meel, graan, wyn en wierook in die tempel. Waardevolle besittings van individue is ook daar gestoor. Die tempelbestuurder was in rang net ondergeskik aan die hoëpriester.
Jesus gaan sit by die offergawekis en kyk hoe mense hul offers ingooi. Terwyl die rykes baie ingooi, kom 'n arm weduwee twee kopermuntstukkies ingooi. Sy gooi twee "lepta" in, die kleinste muntstuk in sirkulasie. Ter wille van sy lesers, wat Romeine was, sê Markus dit is gelykstaande aan 'n kwadrant.
Jesus kon op verskeie maniere weet wat die weduwee ingegooi het. In gevalle waar die bydrae vir priesterlike diens was, moes die skenker die geld eers deur die priester aan diens laat ondersoek. Hy het vasgestel dat dit eg is, en gevra wat die doel van die offergawe is. Hy het ook seker gemaak die bedrag stem ooreen met die voorskrifte vir die spesifieke offer. Dan het hy die skenker na die regte offergawekis gestuur. Al hierdie instruksies is hoorbaar gedoen. Die omstanders het dus geweet waarvoor die offer gaan en wat die waarde daarvan is.
As die weduwee se offer 'n vrywillige bydrae was, kon haar armoedige voorkoms en die klank van die vallende munte in die kis ook die grootte daarvan verklap. Jesus kon natuurlik ook moontlik sien wat sy ingooi.
Markus se beskrywing beklemtoon die armoede en die betekenisloosheid van die weduwee se bydrae. Die skrifgeleerdes is op vertoon ingestel, die skare by die offergawekis is welvarend en uitspattigheid. Teenoor hulle is die brandarm weduwee wat die twee kleinste munte in sirkulasie kom ingooi. Haar bydrae vergelyk hoegenaamd nie met die groot bedrae van die rykes nie.
In God se ekonomie lyk die vrou se bydrae totaal anders. Jesus roep sy dissipels nader, en sê letterlik: "Amen, Ek sê vir julle dat hierdie weduwee, wat brandarm is, meer ingegooi het as almal wat geld in die offergawekis gegooi het. Want almal het uit hulle oorvloed ingegooi, maar sy het ten spyte van haar behoeftigheid, alles ingegooi wat sy gehad het, haar hele lewensonderhoud."
Jesus se "meer ingegooi" is opvallend. Alles aan hierdie vrou is "minder" as die welvarende mense rondom haar. Vir Jesus is sy egter eg, teenoor die byna onuitstaanbare vertoon en skyn van vroomheid van die skrifgeleerdes en die welvarende mense rondom haar.
Dit is nie armoede wat Jesus verheerlik nie. Dit is nie rykdom wat Hy afskiet nie. Dit is egte geloof en toewyding aan God wat vir Hom die verskil maak. Hierdie vrou gee alles. Sy kon een munt gegee het, en die ander een gehou het. Sy gee egter albei munte.
Die waarde van die offer lê nie in die bedrag nie, maar in die koste vir die persoon wat dit gee. "Alles wat sy gehad het," sê Jesus. Hierdie "alles" kom ooreen met die dissipels wat – toe Jesus hulle geroep het – "alles" agtergelaat en Jesus gevolg het. Jesus het die toewyding van 'n onverdeelde hart lief. Dit pas ook by die liefde tot God met jou "alles" waarvan die groot gebod praat, en die dien van die naaste met "alles" wat jy het om mee te dien.
Die belangrikste punt van vergelyking tussen die weduwee en die skrifgeleerdes is nie die verskil in rykdom nie, hoewel dit ter sprake kom. Die arm weduwee is vir Jesus 'n model van dissipelskap. Sy illustreer wat dit beteken om God te dien. Geen gawe, of dit tyd, geld of talent is, is te klein om vir God te gee nie. En wanneer dit gegee word, word dit 'n pêrel van onskatbare waarde.
'n Baie groot gawe mag baie minder wees as die "alles" wat jy het om te gee. 'n Groot gawe kan klein wees in vergelyking met wat jy kan gee. Die vrou wat "alles gee wat sy het" is die ware vervulling van die roeping tot dissipelskap wat beteken dat mens jou lewe vir Jesus gee. Mens kan sê sy het haar hele lewe neergelê vir Jesus.
Dit is wat Jesus aanstons self op Golgota sou doen.
Ons teks nooi ons uit om die weduwee se voorbeeld van toewyding na te volg. Sy is 'n vrywillige gewer. Die Skrif leer ons dat God 'n vrywillige gewer lief het. Die weduwee se offer word teenoor die talryke offers van die rykes deur Jesus as aanneemlik beoordeel (Luk 21:1-4). Sy gee werklik "alles."
Die voorbeeld wat sy gestel het, is tot vandag toe prysenswaardig. Hier word geleer dat 'n offer om waardevol in die oë van God te wees, nie bloot bepaal word deur die geldwaarde daarvan nie. Nee! Die motief, houding, gesindheid en die finansiële toestand van die gewer word in ag geneem. Ons leer verder ook dat die armes nie vrygestel behoort te word om by te dra tot die skatkis in die tempel nie. Die weduwee stel ook vir ons 'n voorbeeld van die getroue uitvoering van godsdienstige plig, desondanks haar armoede.
Merkwaardig genoeg sien Jesus te midde van soveel godsdienstigheid in hierdie vrou ware dissipelskap. Net soos Hy vroeër die skrifgeleerde prys wat die kern van die wet, liefde tot God en die naaste, kon herken.
Die weduwee illustreer die gestroopheid aan die self wat dissipelskap nodig het. Soos Dietrich Bonhoeffer eeue later sou sê: Wanneer Jesus jou nooi om Hom te volg, nooi Hy jou om aan jouself te sterf.
Die weduwee vertrou op God terwyl sy alles weggee. Sy vertrou dat Hy in staat is om heeltemal in al haar aardse behoefte te voorsien. Jesus staan op 'n besondere manier by haar en Hy roep ons op om Hom daarin te volg. Ons glo immers dat God Homself geopenbaar het as die Een wat geregtigheid en ware vrede onder mense wil bring; dat Hy in 'n wêreld vol onreg en vyandskap op 'n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is en dat Hy sy kerk roep om Hom hierin na te volg; dat Hy aan verdruktes reg laat geskied en brood aan die hongeriges gee; dat Hy die gevangenes bevry en blindes laat sien; dat Hy dié wat bedruk is ondersteun, die vreemdelinge beskerm en weeskinders en weduwees help en die pad vir die goddelose versper; dat vir Hom rein en onbesmette godsdiens is om die wese en die weduwees in hulle verdrukking te besoek; dat Hy sy volk wil leer om goed te doen en die reg te soek.
Ons moenie Jesus se veroordeling van godsdienstige skyn en manipulasie miskyk nie. Hoe meer mens het, hoe meer kan jy jou lewe pleister en dinge wegsteek. Jy kan ook jou gebrek aan ware toewyding wegsteek. Soos op baie ander plekke, sien Jesus egter deur die skilde en skanse wat ons rondom ons bou. Jesus sien die hart.
Ons teks is 'n uitnodiging tot selfondersoek. Wat leef in ons harte? Dit is 'n uitnodiging om ons lewe in diens van God te gee. En om onsself en ons besittings tot die uiterste toe aan God se diens toe te vertrou.
Gee terugvoer van een of twee van jul gemeente se bedieninge / uitreike na randfigure, veral vroue.
Daag veral die kinders uit om van hul eie geld as dankoffer te gee.
Laat die diakens vorentoe kom en bid hierdie week spesifiek vir jul offers. Gee dit vir God as simbool van jul hele lewe wat julle tot God se beskikking stel.