Lonkie Mackenzie - 2006-10-16
Ek huppel blinkoog huis toe met die nuus: my geliefde kom ouers vra. Pa word bleek. Helder oordag skink hy vir hom en my NCVV-ma elk 'n dubbel Oude Meester. Snags syfer hulle angstige gesprekke deur deure en krake; bedags word min gepraat. Later word Dominee ingeroep – hy stem: huwelike oor kultuurgrense werk nie.
My hart wil breek, want dis die eerste keer dat ek Pa sien huil.
Nietemin dok my sagmoedige Engelse reus enkele dae later sy metaalgroen Manta in ons oprit. Gou word hy liefgekry, al bly ons heel skaflike huwelik ietwat van 'n raaisel – 'n uitsondering bevestig mos die reël.
Fast forward vyf en dertig jaar.
Ek gee "turbo-Afrix" by 'n Engelse skool in die Oos-Kaap. Dis die leerders se naam vir Eerste Taal, ek bedoel, Primêre Taal, nee, Huistaal.
Die helfte van my matriekklas is goed-aangepaste produkte van daardie eens angswekkende fenomeen: taal-ondertrouery. Elk het twee "huistale" wat gelyke status in die gesin geniet. Hulle lééf in albei tale en voel vere vir gebruiklike taalgrense. Afrikaanse laerskool, Engelse hoërskool. Vis en vlees. Aanpasbaar. En daar is duisende van hulle daar buite.
Boonop word linguisties-intelligente Engelse leerders afgeskrik deur die nomen "Huistaal". Kyk net hoe klein Cyril Ponsonby-Smith en sy makkers vanoggend, kuifies blink gejel, in 'n newel reukweerder my klaskamer intuimel. In lieflike Afrikaans verduidelik hulle aan "Ma'am" (rym met damn) hulle hou baie van Afrikaans, maar gaan dit liewer op Addisionele vlak doen. Hoekom so? Want hulle sien "turbo-Afrix" is nou net vir huistaalsprekers. Ek verduidelik: die gevorderde kursus sou beslis binne hulle vuurmaakplek wees. Maar hulle byt nie. So gaan staatmakers vir Afrikaans verlore deur die ondeurdagte, eksklusiewe benaming "Huistaal".
Shakespeare wonder wat's in 'n naam. Baie, Willem, daar's baie in 'n naam. Dis jammer ons onderwysowerhede begryp nog nie in watter mate hulle outydse taalvakname die deurbreking van taalgrense in skole gaan belemmer nie.
Of is dit juis die plan?
Kom ons noem Addisionele Taal "Afrikaans", en Eerste Taal "Afrikaans Gevorderd" – en basta met "Huistaal".