Kan die ANC sy beleid fundamenteel verander?Argieffoto Sedert die ANC in 1994 die regeringsmag oorgeneem het, staan die sosiaal-ekonomiese aspekte van sy bewind in die skadu van twee onderling verwante begrippe: swart ekonomiese bevoorregting (die ANC noem dit swart ekonomiese bemagtiging), en korrupsie. Laat ek reg aan die begin my kaarte op die tafel plaas. Ek is nie een van dié wat FW de Klerk van verraad beskuldig nie. Apartheid – altans die spesifieke apartheidsbeleid wat die Nasionale Partyregering in 1948-‘90 toegepas het – kan histories en rasioneel verklaar word, maar dit was ’n immorele beleid wat bowendien polities en sosiaal-ekonomies onhaalbaar was. Afgesien van die vraag of De Klerk in 1990-’94 beter kon onderhandel het – hy kón – het hy hoegenaamd geen ander keuse gehad as om apartheid af te skaf en die verbod op die ANC/SAKP op te hef nie. Baie van die linksgesinde kommentators begaan een fundamentele fout. Hulle neem aan dat, al is dit soms onbewus, aangesien die NP-beleid immoreel was, en aangesien die ANC/SAKP daardie immorele beleid beveg het, laasgenoemdes byna outomaties ’n beter beleid sou voer as hulle eenmaal aan die bewind was. Dat dit ’n onlogiese redenasie is, word bewys deur die beleid wat die regering sedert 1994 in die praktyk gevoer het – swart ekonomiese bevoorregting en korrupsie. Niemand by sy gesonde verstand kan ontken dat die apartheidsbeleid diegene met donker velle sosiaal-ekonomies agtergestel het nie. Natuurlik was apartheid se voorgangers, die Britse kolonialisme en segregasie, ook medeverantwoordelik, maar apartheid het ’n gróót rol gespeel. Dit is dus uit sowel politieke, sosiaal-ekonomiese en emosionele oogpunt vanselfsprekend dat ’n regering wat deur swart mense oorheers word, ’n nuwe koers sou inslaan wat die sosiaal-ekonomiese ongelykheid tussen wit en swart sou aanpak. Die vraag was hóé. As ’n mens ’n enkele maatstaf kon identifiseer wat die ANC/SAKP se aanpak kenmerk, dan is dit ’n rigiede kwotabeleid. Dr. Theuns Eloff, direkteur van die FW de Klerk-Stigting, verwys na “die olifant in die kamer” – die rassekwotas wat moet sorg dat alle lewensterreine die bevolkingsamestelling weerspieël. Dit beteken dat daar vir elke 80 swart mense slegs 9 wittes, 9 bruines en 2 Indiërs op elke vlak in die samelewing moet wees. Kom ons wees eerlik: In die jare dertig van die vorige eeu het dr. Hendrik Verwoerd, toe nog redakteur van Die Transvaler, ’n soortgelyke kwotastelsel ten opsigte van Afrikaners en Engelssprekendes bepleit. (Plus ’n verbod op die immigrasie van Jode!) Natuurlik is dié idee stilweg laat vaar nadat die NP in 1948 aan die bewind gekom het. Dit was ekonomiese waansin, en diegene met ’n begrip van die ekonomie kon hom gelukkig daarvan oortuig. Maar steeds is dit ’n sentrale aspek van die ANC-beleid. In die struggletyd is ’n elite geskep wat ná 1994 die belangrike poste gevul het. Die arm swart massa se situasie is steeds ellendig. Die ANC se rassekwotas is des te meer waansinnig omdat daar eenvoudig nie genoeg opgeleide en ervare swart mense is om al die geskoolde werk te doen nie. Enersyds is dit die erfenis van apartheid se agtergesteldheid. Maar apartheid lê darem nou al ’n kwarteeu agter ons, en die ANC het faliekant misluk om die land se onderwysstelsel sodanig te bedryf dat ’n gesonde “voorraad” opgeleide swart geskoolde werkers opgebou kon word. Pleks daarvan het die ANC sy toevlug geneem tot ’n gevaarlik maklike en verleidelike metode: baantjies vir boeties. Wanneer daar besluit word wie ’n bepaalde belangrike vakature moet vul, word daar nie gesoek na ’n ervare persoon wat sy of haar kundigheid al bewys het nie; daar word nie gekyk na iemand met die regte opleiding nie; selfs eerlikheid en hardwerkendheid is nie relevant nie. Nee, slegs twee kriteria word gebruik. Een: Het jou vel die regte kleur om aan die rassekwota te voldoen? (Wat in die praktyk beteken dat wit- en bruin mense meestal nie hoef te bodder om aansoek te doen nie.) Twee: Is jy ’n ondersteuner van die regte party (synde die ANC)? ’n Onderafdeling – sê maar vereiste 2(a) – hiervan is die vraag: Steun jy die regte faksie in die regte party? Tot betreklik onlangs moes jy ’n Zuma-ondersteuner wees. Noudat pres. Cyril Ramaphosa millimeter vir millimeter vordering maak in die magstryd in die ANC, raak dit belangriker om ’n ondersteuner van die Ramaphosa-faksie te wees. Die ineenstorting van byvoorbeeld die SAL, Eskom en die spoorwegnetwerk is die regstreekse gevolg. Polities kan ’n mens dit alles verstaan en verklaar. Baie – die staatsmag en toegang tot groot rykdom – is immers op die spel. Maar waar laat dit die morele beginsels waarmee die ANC- die NP-regering beveg het? In die laat jare negentig het aartsbiskop Desmond Tutu – wat jy nie van oordadige simpatie vir die NP kon verdink nie – ’n waar woord gespreek. In 1994, het hy gesê, het die soustrein net lank genoeg gestop dat die wittes afgeskop en die ANC kon opklim; toe stoom hy weer voort. Dat die agtergesteldheid van die swart mense aangepak moet word, kan niemand ontken nie. Geen land kan hoop om êrens te kom solank die skrynende armoede wat jy in die townships sien – ry maar langs die N2 van Somerset-Wes na Kaapstad en kyk self – sy aan sy met die welvaart in die tradisioneel wit buurte voortbestaan nie. Dis bowendien ’n maatskaplike tydbom, en jy draai jouself ’n rat voor jou oë as jy meen dit kan nie die een of ander tyd ontplof nie. Die vraag is hoe die probleem aangepak moet word. Die ANC se rassekwotas en baantjies vir boeties is beslis die verkeerde manier. Luidens berigte dink Eskom daaraan om afgedankte wit tegnici te werf om te kom help. En moontlik gaan die SAL verkoop word. Wat jy ook al doen, die ANC sal sy beleid fundamenteel moet verander. Uiteindelik sal hy sy obsessie met ras en kleur moet laat vaar. Hy sal nugter en prakties moet insien dat hy die land met ’n taamlike spoed na die soort afgrond lei, wat in die lande noord van ons min of meer normaal geword het. Suid-Afrika hóéf geen mislukte staat te word nie. Maar dan sal die ANC sommige van die belangrikste aspekte van sy benadering drasties moet verander. Miskien kan ’n taamlike skok by die stembus help om hom wakker te skud.