Misdaad in Suid-Afrika is ŉ oorlog; publiek sal misdadigers self moet stopsitIan Cameron is hoof van gemeenskapsveiligheid by die burgerregte-organisasie AfriForum. Foto: Twitter.com Deur Ian Cameron In ŉ verslag, “Hoe om die oorlog teen misdaad in Suid-Afrika te wen”, wat AfriForum en die Instituut vir Rasseverhoudinge (IRR) in 2016 bekendgestel het, het die veteraan-ondersoekende joernalis Rian Malan in vele bevindinge gewys hoe armer die gemeenskap, hoe groter die kans dat daardie gemeenskap die wet in eie hande sal neem. Daarteenoor: Hoe meer geld die gemeenskap het, hoe meer privaat sekuriteit sal aangestel word. Volgens syfers wat verskaf is deur die sentrum vir risiko-analise (CRA), groei die privaatsekuriteitindustrie eksponensieel vinniger as die polisiediens in Suid-Afrika. Die getal sekuriteitsbeamptes wat amptelik in diens van privaat instansies is, is al meer as 500 000. Grafika: Verskaf. Die grafiek skets ook ŉ prentjie dat die staat nie voldoen aan die vraag na hulp met veiligheid nie. Die groeiende prentjie van die privaatsekuriteitsindustrie is een wat maar tot kommer mág lei. Die groei stabiliseer nie en neem aanhoudend toe – dit wil sê misdaad neem steeds nie af nie en die industrie is nie die alleen-antwoord teen misdaad nie. Dit skets ŉ prentjie van die burgerlike samelewing wat in vrees leef. Ons moet verder vra of ŉ kruppel vervolgingsgesag wat sukkelend aanstrompel, miskien ook ŉ impak op misdaadsyfers het. Die onlangse toename in transitorooftogte regdeur die land dui daarop dat gewoontemisdadigers steeds op straat, of terug op straat is. Moenie ŉ fout maak nie: Misdaad op ŉ Suid-Afrikaanse standaard is ŉ ekonomie en werkgewersindustrie op sy eie. Dus kry misdadigers ook spreekwoordelike bevordering en verbeter hulle keer op keer met dit waarmee hulle besig is. ’n Opname in 2011 deur Statistieke Suid-Afrika wys dat meer as 62% van mense in Suid-Afrika bang is om uit te gaan as dit donker is. Daar word tans meer as 18 000 mense per jaar in die land vermoor. Ons begin al klassifiseer wat ŉ slegte moord en ŉ beter een is. Waar lê die middelgrond en wat mag burgery doen? ŉ Groot gedeelte van die oplossing lê beslis in gemeenskappe. Gemeenskappe in Suid-Afrika het die volste reg om hulself teen misdaad te organiseer. Die gereg in Suid-Afrika het genoeg ruimte om misdaad self binne die wetlike raamwerk te kan bekamp. Bygesê, drukgroepwerk is van uiterste belang om te sorg dat die vervolgingsgesag en die polisie herstel en versterk – sonder hulle mag dit in sekere gevalle net ŉ half gewonne stryd wees. Die polisie moet volgens die Suid-Afrikaanse Polisiewet met alle organisasies, ongeag of hulle deel van die gemeenskapspolisiëringsforum is of nie, skakel as dit beteken dat misdaad op ‘n wettige wyse bekamp gaan word. Volgens die beleidsraamwerk van gemeenskapspolisiëring moet almal wat ŉ goeie, wettige bydra kan maak as vennote in die teenmisdaadsgeveg geag word. Die doel van gemeenskapspolisiëring is juis om ŉ meer pro-aktiewe poging aan te wend om misdaad te verhoed. Dit kan slegs gedoen word as daar sterk vennootskappe tussen al die betrokke instansies is, asook eensgesindheid om misdaad te wil verjaag. Argieffoto: Kent Williamson Die polisiewet stipuleer ook dat die polisie alle organisasies moet aanvaar wat op ŉ wettige wyse tot misdaadvoorkoming en -bekamping bydra. Die regering se onvermoë om misdaad op ŉ nasionale vlak te bekamp sal beteken dat mense toenemend self gaan optree, wat hulle natuurlik mag doen, solank dit volgens die wet gedoen word. In ŉ onlangse gesprek met die voormalige KZN-Valkebaas, generaal Johan Booysen, het hy aan my genoem dat “crime intellingence” in baie opsigte nou eerder “crime incorporated” is. Ons moet verstaan dat elke beampte op grondvlak nie self die probleem is nie, maar dat die oorheersende politieke inmengery in die spesifieke polisieorgaan wat ons misdaadintelligensie wil noem, tans glad nie optimaal funksioneer nie. Sonder misdaadintelligensie kan die sindikaatoorheersing in die land nie lamgelê word nie – die land se burgery word eerder lamgelê. Minder as 5% van die polisie se begroting word op misdaadintelligensie bestee. Ek wil sover gaan as om te sê amper 50% moet daarop bestee word. Taxi’s wat Gauteng vir amper 12 ure tot ŉ stilstand bring, is niemand anders as die wetstoepassinginstansies se skuld nie. Dit dui op oningeligte operasionele beamptes wat deur misdaadintelligensie in kennis gestel moes gewees het. Pro-aktiewe optrede sou hierdie anargistiese oggend van kant gemaak het nog voor dit werklik gebeur het. Met sterk gemeenskapstrukture kan inligting wat gedeel word soveel meer doeltreffend wees. Dus kan die gemeenskap ŉ toenemende groot rol speel in die gebruik en bestuur van inligting, veral waar die staat versuim, of waar die staat verantwoordelik gehou moet word om op te tree. Die voormalige minister van sport – nou ons minister van polisie – Fikile Mbalula, het sy begrotingsrede vir 2017 afgesluit met: “We fight criminality with ferocity of a cornered bull and agility of a cat.” Maar moet die bul dan juis nie in ŉ hoek wees nie? Dit moet tog ŉ bul wees wat bo-oor kriminele en hul aktiwiteite voortstorm. Mbalula het baie gefokus op ŉ geliefkoosde woord in die staat, spesifiek onder die ANC, naamlik “transformasie”. Wel, geagte minister Mbalula, die polisie is pap getransformeer. Nou gaan gemeenskappe die misdaadoorlog in Suid-Afrika sélf moet omdraai, want met aktiewe gemeenskapstrukture kan ons weer wen. Ek haal my hoed af vir elke polisiebeampte in Suid-Afrika wat elke dag vasbyt. Ongeag politieke druk, inmengery en invloed byt hulle vas om steeds ŉ impak op die grond te maak. Dit is ŉ voorreg om saam met julle te kan werk. Dalk is dit nou tyd om ons benadering te verander en ’n bietjie anders na misdaad en die bekamping daarvan te kyk. Konvensionele misdaadbekamping kan nie meer werk teen niekonvensionele misdaad nie. Misdaad in hierdie land het ŉ vierde generasie oorlog geword.