Mens het nie duisende woorde nodig om ’n baie goeie resensie te skryf nie. Die resensent se oordeel kan bondig saamgevat word, en dan is ’n paar honderd woorde genoeg. Fransjohan Pretorius resenseer Skermutselings en skandale (van Heiniie Heydenrych) in 285 woorde (met inbegrip van die inligting oor die boek bo-aan) vir Boeke24.
As mens jou probeer indink in die problematiek waarmee Pretorius te make gehad het voordat hy begin skryf het, is sy keuse van struktuur vir die resensie die sleutel tot die gehalte van die produk wat hy uiteindelik lewer.
Pretorius het gedink dis ’n boek met beperkinge – ernstige beperkinge. Dit gee net een sy van ’n saak. Daarmee is uiteraard nie alles verkeerd nie, maar dit kom uiteindelik op dieselfde neer op dieselfde as wanneer mens ’n boek oor Beethoven skryf en niks sê oor die musiek nie.
Hy besluit dan op die volgende aanpak: Noem eers die vorige boeke waarin dieselfde onderwerp al aangeraak is, sê dan wat in die boek voor hande die alleraanbod is, verduidelik dan hoekom dit ’n publikasie met skrale waarde is, en gee ’n vooruitsig op ’n publikasie waarin al die inligting tot reg sal kom.
Wat het Pretorius sy besluit laat neem? Sekerlik die versugting dat geskiedskrywing ewewigtig en so volledig as moontlik moet wees. Dan ook die strewe om geregtigheid te laat geskied aan historiese figure.
Die tydsgewrig waarin Pretorius sy resensie skryf, is een waarin naarstigtelik gesoek word na korrektiewe op ongeregtighede van die verlede. Dit is ’n edele strewe, maar dit kan ook lei tot ’n situasie waarin eietydse maatstawwe toegepas word op ’n konteks waarin daardie maatstawwe onbekend was. Ons weet nou hoe verkeerd Paul Kruger se optrede was, maar wat was die menings van mense in die 360 grade rondom Kruger?
Ingebed in die resensie is dan ook, vir die wakker leser, enersyds seine oor die vryheid van ons pers, en andersyds ’n implisiete teregwysing oor die publikasie van historiese publikasies waarin die analise nie volledig deurgetrek is in alle rigtings nie.
Die inleiding: Een of ander annonieme vriend se aksioom (dat hy binne die eerste 20 blaaie weet of ’n boek die moeite werd gaan wees) is darem net nie goed genoeg vir die lading diepgang wat Burger daarna vir die leser uitsprei nie. Dis soos om die Mona Lisa te bespreek en te begin deur te sê die muur daaragter laat die raam mooi vertoon.
Wat Burger daarna doen, is besonder knap gedoen. Op ’n manier hanteer hy dit soos ’n geleidelike leesverslag – die irritasie wat mens in die begin het, en dan die manier waarop die leser stelselmatig onder die betowering van die roman kom.
Dit is uiteraard die toets van ’n goeie resensent – hoe hanteer hy/sy ’n roman wat buite alle gevestigde patrone val?
Burger se reaksie is, heel verstaanbaar, dié van ’n deurwinterde literator. Hy soek eers die raakpunte, die verwysingspunte met bestaande romanvorms, en vind dit in die werke waarin die plaas die agtergrond is.
Burger noem al die verskillende fassette van die ontdoppering van Daan op, en hoe dit te bespeur is in die grein van die werk. Maar hy doen ook vir my iets vrek interessants – as jy hierdie resensie gelees het, sal jy kan volg wanneer mense oor die boek praat. Maar jy sal eers kan saampraat sodra jy die boek gelees het.
Dit is die ou storie van resensies lees van boeke wat mens reeds gelees het. Dit gaan nie vir my daaroor om te sien hoeveel ek met die resensent saamstem of van hom verskil nie. Dit gaan eerder oor die manier waarop hy dinge uitlig wat ek in die lees geabsorbeer het, maar nie werklik gesnap het in die groter konteks nie.
Om hierdie rede is Willie Burger se resensie vir my prysenswaardig. Dit openbaar soveel meer van die werk as wat ’n eerste lees daarvan self gedoen het, maar dit verklap nie die detail nie. ’n Resensie wat jou laat uitsien na die herlees is iets besonders.