Sephetho sa Kgorotshelo ya Molaotheo sa Bhe le ba Bangwe kgahlanong le Khayelitsha le ba Bangwe Molato wa Nomoro 49/03 seo se filwego ka la 15 Okotoboro 2004 se tsebagaditše gore karolo ya 23 ya Molao wa Taolotshepetšo ya tša ba Baso 38 wa 1927 le Molawana R200 wa melawana yeo e tsebagaditšwego ka go Tsebišo ya Mmušo 10601 ya la 6 Feberware 1987 ga di molaotheong. Go obamela dilebišwa tša sephetho sa Bhe, Kgoro ya tša Toka le Tšweletšo ya Molaotheo e swanetše go tšweletša le go diragatša lenaneo leo le kopanego la bookamedi bja taolotshepetšo ya dithoto tša mohu leo le fanago ka tirelo ya boleng bjo bo swanago go maAfrika Borwa ka moka go sa kgethollwe go ya ka morafe, bong, bogolo le matswalo.
Masetara wa Kgorotshekokgolo o swanetse go tšea maatla a bookamedi go dithoto ka moka tša mohu.
Dithoto ka moka di swanetše go laolwa go ya ka Molao wa Taolotshepetšo ya Dithoto 66 wa 1965. bjalo ka ge o fetotšwe.
Molao wa Bojalefa bja Dithoto tša mohu tšeo di swerwego ke mmušo o tlaleleditšwe ke sephetho sa Bhe go akaretša mabaka ao e lego gore mohu o be a nyetše go ya ka molao wa setšo.
Dimagaseterata di felelwa ke maatla a go okamela le go laola dithoto tša mohu. E fela, ba tla feleletša merero yeo e begilwego go bona pele goba ka la 15 Okotoboro 2004. Ba swanetše go feleletša kabelo ya dithoto tšeo go ya ka Molao wa Bojalefa bja Dithoto tša mohu tšeo di swerwego ke mmušo.
Nako ya ka morago ga sephetho sa Bhe.
Ka go nako ya mathomo pele ga 6 Desemere 2002, letšatši leo ka lona sephetho sa ga Moseneko se diragaditšwego ka lona, maikarabelo a go okamela taolotshepetšo ya dithoto tša mohu a ile a aroganywa ka tlhalošomotheo wa semorafe. Masetara wa Kgorotshekokgolo o okametše taolotshepetšo ya Bašweu, Bammala, maIndia le ditasetamente tša ba Baso. Maatla le taolo ya Masetara di be di (di ntše di) hlalošwa ka go Molao wa Taolotshepetšo ya Dithoto 66 wa 1965 bjalo ka ge o fetotšwe.
Magaseterata, yo mohu a bego a dula ka lefelong la gagwe la taolo, o be a swanetše go okamela taolo ya motho yo moso yo a hlokofetšego a se na tesetamente ya kabo ya dithoto tša gagwe. Magaseterata o filwe maatla a ke karolo ya 23 ya Molao wa Taolotshepetšo ya tša ba Baso 38 wa 1927 le melawana yeo e tsebagaditšwego ka go Tsebišo ya Mmušo R200 ka go Kuranta ya Mmušo 10601 ya la 6 Feberware 1987. Dithoto tša mothomoso di ka re ka lehu la gagwe tša abaganywa ka tlase ga Molao wa Bojalefa bja Dithoto tša mohu tšeo di swerwego ke mmušo 81 wa 1987. Se se be se direga ka mabaka a mabedi. Mo lebakeng la mathomo mo mohu a bontšhitšego nakong ya ge a sa phela gore ga a rate go phela ka tlase ga Molao wa Setšo. Go ya ka Tsebišo ya Mmušo ya R200, maikemišetšo a a be a bontšhwa ka mekgwa ye mebedi: ge mohu a dirile kgopelo ya lengwalo leo le mo ntšhago tiragatšong ya Khoutu ya Molao wa Zulu ka tlase ga karolo ya 31 ya Molao wa Taolotshepetšo ya tša ba Baso gape le ge a be a kgethile go nyalwa/la ka tlase ga molao wa semmušo mme a sa rate go tsenela kopano ya setšo. Sa bobedi, dithoto tša mohu di ka abagantšhwa ka tlase ga Molao wa Bojalefa bja Dithoto tša mohu tšeo di swerwego ke mmušo ge Tona ya Toka a nagana gore mo molatong wo o itšeng, go ka se kgotsofatše go aba dithoto ka tlase ga molao wa setšo. Mahlakore ao a nago le kgahlego a be a swanetše go ikopanya le Tona ya Toka gore a ntšhe taelo go molato woo.
Ka go nako ya bobedi, magareng ga la 6 Desemere 2002 le la 15 Okotoboro 2004, Masetara wa Kgorotshekokgolo o be a na le maatla a go okamela dithoto ka moka tšeo di bego di laolwa go ya ka molao wa semmušo mme Magaseterata o be a na le maatla a go laola dithoto tšeo di abiwago go ya ka molao wa setšo.
Masetara o be a šomiša maatla a gagwe ka tlase ga Molao wa Taolotshepetšo ya Dithoto, mme dimagaseterata di be di šomiša maatla a tšona ka tlase ga Molao wa Taolotshepetšo ya tša ba Baso le melawana yeo e beilwego go ya ka Molao.
Ka go nako la boraro, ka morago ga 15 Okotoboro 2004, Masetara wa Kgorotshekokgolo o tla okamela taolotshepetšo ya dithoto ka moka tša mohu go ya ka Molao wa Taolotshepetšo ya Dithoto. Dithoto ka moka tša mohu tšeo di lego ka tlase ga mmušo di tla laolwa go ya ka Molao wa Bojalefa bja Dithoto tša mohu tšeo di swerwego ke mmušo ka diphetogo tša maleba go akaretša manyalo a molao wa setšo.
Go bohlokwa go lemoga gore diphetogo tšeo di hlagišitšwego ke sephetho sa Bhe di diragatšwa go thoma morago ka la 27 Aporele1994 go dithoto tšeo di sego tša phethagatšwa.
Mo mabakeng ao a šomegago, dithoto tša batho bao ba hlokofetšego pele ga 27 Aporele 1994, le tšeo di sego tša begwa di swanetše go fetetšwa go Masetara.
Masetara, (Kantoro ya Masetara le Mafelo a Tirelo a Masetara) di swanetše go hlokomela dithoto ka moka tša mohu mo mohu a hlokofetšego ka morago ga 27 Aporele 1994. Dithoto di tla hlokomelwa mme tša laolwa go ya ka Molao wa Taolotshepetšo ya Dithoto.
Ge mohu a hlokofetše a se na tesetamente ya kabo ya dithoto tša gagwe, dithoto di swanetše go abelwa go ya ka Molao wa Bojalefa bja Dithoto tša mohu tšeo di swerwego ke mmušo.
Merero ye e tla dula e le ka go Magaseterata gore e phethagatšwe go ya ka sephetho sa Bhe.
Mohu o tlogetše tesetamente ya kabo yeo e dumelelegago.
Boleng bja thoto (goba tekanyetšo ye kaone ya boleng) bo feta R50 000.00.
Dithoto di nweletše (dikoloto di feta boleng bja dithoto).
Mojalefa o tee goba go feta e sa le ngwana, mme ga a thušwe ke mohlokomedi wa semmušo.
Mojalefa o tee goba go feta e sa le ngwana, mme dithoto di na le tšhelete ya go feta R20 000.00 ka botlalo goba karolo ya tšona.
Boleng bja thoto (goba tekanyetšo ye kaone ya boleng) bo feta R50 000.00.
Dithoto di nweletše (dikoloto di feta boleng bja dithoto).
Bajalefa ka moka ke batho ba bagolo goba mojalefa o tee goba go feta ke ngwana, mme o thušwa ke mohlokomedi wa semmušo mme boleng bja tšhelete ya dithoto ke R20 00.00 goba ka tlase.
Mešomo yeo e lego ya Masetara le yeo e lego ya Mafelo a Ditirelo.
Lefelo la Tirelo le tla ba le taolo ya dithoto tša mohu yo a bego, ka letšatši la lehu la gagwe, e bego e le modudi wa lefelo leo le lego ka tlase ga taolo ya Kantoro ya Magaseterata mo Lefelo la Tirelo le lego gona.
Ge kgopelo e phethagaditšwe mo go sa hlwego go na le dinyakwa go ka ntšha lengwalo la pewo.
Mo kgopelo e ka se phethagatšwego ka lebaka la dinyakwa tše dingwe tšeo di swanetšego go latelwa mme Lefelo la Tirelo le kgauswi le mokgopedi go na le Kantoro ya Masetara, Masetara o swanetše go tsebiša mokgopedi ka ntlha yeo. Kgetho ya go šomiša Kantoro ya Masetara go tirelo yeo e go mokgopedi yo a sedimošegilego.
Go kgethwa Moemedi wa Masetara ka tlase ga karolo ya 18 , Masetara o swanetše go tsebiša Lefelo la Tirelo la taolommogo ka ga ntlha yeo.
Mo mabakeng ao e lego gore mohu o tlogetše tesetamente ya kabo ya dithoto tša gagwe, fela Masetara a sa dumele tesetamente, masetara o swanetše go ntšha lengwalo la thwalo mme a se ke a bušetša molato morago go Lefelo la Tirelo.
Mafelo a Tirelo ga a swanela, ka tlase ga seemo se fe goba se fe, go tshela mellwane ya wona ya taolo.
Fetišetša molato ka pele go Kantoro ya Masetara yo a nago le taolo.
Tsebiša motho yo a begilego molato ka ga phethišo yeo.
Tsenya dintlha tša dikgokagano tša Kantoro ya Masetara ka go tsebišo.
Ge molekane a hlatsa gore o tsenetše kopanelo ya setšo le molekane wa gagwe, o swanetše go hlagiša bohlatse ka mokgwa wa lengwalo la ngwadišo. Lebelela karolo ya 45b ya Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setšo 120 wa 1998, bjalo ka ge o fetotšwe Ge lengwalo la ngwadišo le se gona, molekane o swanetše go eletšwa go ya go kgorotsheko yeo e amegago go hwetša thušo Lebelela karolo ya 47 ya Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setšo 120 wa 1998, bjalo ka ge o fetotšwe.
Ge molekane wa mohu a sa kgone go hlagiša bohlatse bja ngwadišo ya lenyalo la setšo ka lebaka la ge lenyalo le sešo la ngwadišwa, gona o swanetše go ngwadiša lenyalo le Kgoro ya Merero ya Selegae go ya ka Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setšo 120 wa 1998.
a Kwano ya lapa ya magadi, yeo e nago le letšatši la lenyalo, tšhelete ya magadi le tshedimošo e fe goba e fe ya kwano yeo e saenilwego ke mahlakore ao amegago.
b Ge e le gore kwano le lenyalo di dirilwe ka dinagamagaeng, go nyakega tshedimošo yeo e ngwetšwego go tšwa go Kgoši ya Selete goba Kgošikgolo ya naga yeo go hlaloša gore lenyalo leo le bile gona nageng yeo.
c Lengwalo la lehu, goba kgatišo yeo e netefaditšwego la mohu yo dithoto tša gagwe di begwago.
d Moemedi o tee go tšwa ka go lapa la monyadiwa le monyadi ba swanetše go felegetša molekane yo a sa phelago kantorong ya kgauswi ya Kgoro ya Merero ya Selegae. Mahlakore ka moka a swanetše go hlagiša ditokomane tša bona tša boitsebišo nakong ya ngwadišo.
e Go dira kgopelo ya ngwadišo ya lenyalo la setšo o tla lefa R10.00.
Go tlwaelegile ka mono Afrika Borwa go kopanya tshepetšo ya lenyalo la semmušo le la setšo, mme go na le kgonagalo ya difarologano tše di ntši. Balekane ba ka keteka lenyalo la setšo, mme ka letšatsi lona leo, goba sebakanyana morago ga fao, ba ka bofa lenyalo gape ka go kantoro ya ngwadišo ya semmušo. Setlwaedi se ka nna sa thongwa gape ka lenyalo la semmušo mme la latelwa ke la setšo. Manyalo a mabedi ka balekane bona bao, ao a tsenetšwego pele ga Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setšo, 120 wa 1998 a hlotše mathata a mmalwa a semolao ka lebaka la gore kopano ya setšo e be e sa amogelwe mme lenyalo la semmušo e be e le lona le bego le amogelwago.
Mo molekane (ga ntši monna) a nyetšego motho wa boraro ka setlwaedi seo se fapanego, seemo sa thatafalela go ya pele. Mošomi yo a tšwago nageng ya ka ntle, go fa mohlala, a ka nyala mosadi o tee ka mono nageng go ya ka molao wa setšo, yo mongwe a mo nyala ka molao wa semmušo. Monna, ka go akanya go ya ka setlwaedi sa setšo sa go nyala basadi ba ba ntši, a ka no ba a na le temogo ya ditlhalošo tša molao go mediro ya gagwe, goba monna yo a lemogago seo, a ka be a fihletše basadi ba gagwe ka ga seo.
Ka lebaka la gore Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setšo, ga o diragatšwe go thoma kua morago, manyalo ao a tsenetšwego pele ga Molao a sa laolwa ke melao yeo e bego e le gona pele ga ge o tsenywa tirišong ya wona ka la 15 Nofemere 2000. Malao ye e ka arolwa ka go magoro a mane.
Ke fela manyalo a semmušo ao a bego a tšewa bjalo ka manyalo a nnete, mme ka fao, monna yo a bego a nyetše ka setšo o be a swanetše go nyala motho wa boraro goba o tee wa basadi bao a ba nyetšego ka setšo ka semmušo. Lenyalo la semmušo ka gona le be le le ka godimo ga, e bile le fediša manyalo a setšo. Ditlamorago tša seo di hlotše mathata a magolo go basadi le bana ba lenyalong la setšo "ba phaelwago ka thoko".
Karolo ya 22 ya Molao wa Taolo ya tša ba Baso, 38 wa1927, yona e be e kgontšha magato a mangwe a tšhireletšego go lapa leo le phaetšwego thoko ge monna hlokofala. Mo mabakeng a bojalefa, maemo a mosadi le bana bao ba lego lenyalong la semmušo, a be a tšewa ka go lekana le a mosadi le bana ba ka lenyalong la setšo. Seo se hlaloša gore maemo ao a bego a filwe mosadi le bana bao ba lego lenyalong la semmušo a be a fedišwa morago ga lehu la monna, bjale ba tšewa ka go lekana le mo/basadi le bana bao ba bego ba phaetšwe ka thoko.
Lenyalo la semmušo leo le latelago lenyalo leo le bego le le gona la setšo go motho wa boraro: Seemo pele ga la 2 Desemere 1988 go fihla ka la 15 Nofemere 2000 - Mafelo ao a lego ka ntle ga Transkei.
Ka 1988 Molao wa Phetolo ya Molao wa Lenyalo le Dithoto tša ka Lenyalong 3 wa 1988, wo o tsentšwego tirišong ka la 2 Desemere1988 o be o kgontšha gore, le ge e le gore balekane ka gare ga lenyalo la setšo ba be ba ka nyalana gape ka go lenyalo la semmušo, molekane o be a ka se nyale gape motho wa boraro ka lenyalo la semmušo nakong ya lenyalo la setšo leo le lego gona. Ge molekane a ka tsenela lenyalo la semmušo ntle le go fediša lenyalo la setšo, lenyalo leo ga le amogelege.
Ge ba lebagane le seemo seo se hlalošwago ka godimo, Masetara goba Lefelo la Tirelo ba tla lebelela gore ke le fe la manyalo (la setšo goba la semmušo) leo le bego e le la nnete ka letšatši la lehu la mohu. Ge mohu a be a le ka lenyalong la setšo (lenyalo la mathomo) le mosadi A, le ka go lenyalong la semmušo le mosadi B, ntle le go fediša lenyalo la setšo, gona lenyalo la semmušo ga le amogelege mme lenyalo la setšo ke lona leo le amogelegago. Ge lenyalo la setšo le ile la fedišwa pele ga lenyalo la semmušo, gona lenyalo la semmušo e tla ba lona le amogelegago.
Molao wa Manyalo waTranskei wa 21 wa 1978 o be o dumelela monna wa lenyalo la semmušo go nyala basadi ba bangwe ka setšo ge e le gore lenyalo la semmušo le be le sa hlakanele dithoto.
Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setšo, 120 wa 1998 o tsentšwe tirišong ka la 15 Nofemere 2002 mme wa tsošološa karolo ya 22 go ya go ya Molao wa Taolo ya tša ba Baso, le kgontšho ka go Molao wa Manyalo a Mabedi wa Trankei wo o bego o dumelela manyalo a mabedi.
Karolo ya 2 ya Kamogelo ya Manyalo a Setšo e hlaloša gore lenyalo leo le amogelegago ka go molao wa setšo mme le be le le gona ge go thoma Molao wo, le amogetšwe mo mabakeng ka moka bjalo ka lenyalo la nnete.
Karolo ya 10 e hlaloša gore monna le mosadi bao ba nyalanego ka lenyalo la setšo ba ka tsenela lenyalo la semmušo ge e le gore ga go yo a lego ka lenyalong la setšo le motho yo mongwe magareng ga bona.
Karolo ya 10 e hlaloša gore ntle le karolwana ya , ga go na molekane yo a lego lenyalong la semmušo, a ka rego, nakong ya lenyalo leo, a tsenago ka lenyalong le lengwe, e ka ba la semmušo goba la setšo.
Molao, ka gona, o netefatša gore balekane bao ba nyalanego ka setšo ba ka se tsenele lenyalo la semmušo ge e le gore yo mongwe wa bona o ka go lenyalo la setšo le motho yo mongwe. Seo se šoma le ka go balekane bao ba nyetšego ka tlase ga molao wa semmušo, ga ba a swanela go tsenela lenyalo la setšo.