Sedert George W Bush se verkiesing as president het ek 'n paar maal reeds 'n collage met verskeie fotos van hom met eenderslykende bobbejaan en aapfotos ontvang. Niemand het ooit rassisme hierin gesien nie. 'n Foto van Mugabe met 'n bobbejaanlyf is egter as rassisties afgemaak en het selfs die pers gehaal aangesien iemand wat lg aangestuur het sy werk weens "rassisme" verloor het.
'n Soortgelyke rasserel het hom onlangs in die Helderberg afgespeel en dit het selfs tot 'n kommissie van ondrsoek gelei wat die rasse-aantyging gelyk gegee het. Ek kon die aangeleentheid nie langer ignoreer nie. Die volgende atikel is in verkorte vorm in die plaaslike koerant gepubliseer.
Ek plaas ook hier 'n antwoord op my skrywe deur die plaaslike ANC, asook my teenantwoord wat ook gepubliseer is in 'n effens verkorte vorm.
Dit blyk nie dat die opsteller van die poets rassistiese bybedoelings met sy aapstreke gehad het nie...
'n Kommissie onder leiding van 'n prokureur van die Helderberg, Jan Theron, het onlangs bevind dat rassisme hoogty vier by die Helderberg brandweerstasie in die Strand. Die grootste aanklag blyk te wees dat 'n (swart) werknemer aldaar deur 'n kollega by implikasie 'n aap en/of bobbejaan genoem is.
Die betrokke plakkate was moontlik in swak smaak en indien sy doel daarmee was om 'n goeie gees in die werksplek te skep het dit duidelik nie geslaag nie. Maar daar is helaas niks in sy verslag wat hoegenaamd oortuig dat diegene verantwoordelik vir die kattekwaad rassistiese bybedoelings met hul aapstreke gehad het nie.
Dierlike karaktertrekke word gereeld gebruik om mense te beskryf. As iemand hom soos 'n buffel gedra sal jy hom nie na 'n geleentheid nooi waar sosiale vlinders uithang nie. 'n Wolf in skaapsklere roep weer 'n spesifieke karaktertipe op, terwyl 'aasvoëls' effektief aangewend word om spesifieke beroepstipes negatief voor te hou.
Aan bekendes word gereeld dierlike metafore toegedig. Genl Koos de la Rey was die Leeu van die Wes-Transvaal en Rommel die Woestynjakkals. JG Strydom is later die Leeu van die Noorde genoem en PW Botha die Groot Krokodil. Hierdie krokodil het later gewys hy is nie 'n katjie wat sonder handskoene gepak moet word nie en het sulke jakkalsdraaie om die katjie-van-die-baan WVK gegooi dat hy die waardige aartsbiskop soos 'n uil op 'n kluit gelos het sonder om die aap uit die mou te laat.
Robert Mugabe word gereeld 'n vark genoem, maar dit is problematies aangesien so 'n vergelyking heelwat varkboere ontstel. Inteendeel dit is moeilik om enige dier te kry om Mugabe mee te vergelyk, want die diereryk lewer nie voorbeelde waar 'n lid van 'n trop al die weiding vernietig ten einde beheer oor die trop te kan bly uitoefen terwyl almal van die honger omkom nie. Die enigste gepaste metafoor vir hom sou seker 'n vergelyking met een of ander virus of parasiet wees.
Metafore kan soms ook onwillekeurig aanstoot gee wanneer 'n oorgewig persoon met 'n uitstekende geheue byvoorbeeld 'n 'olifant' genoem word. Sodanige onsteltenis sou dan gewortel wees in 'n persepsuele verbintenis wat die ontvanger van die kompliment met die gewig van die olifant sien. Verwantskap is dus hier, om vir Shakespeare buite konteks aan te haal, 'n funksie van die persepsies van die betrokke persoon.
Die gebruik van metafore is natuurlik nie uniek aan Afrikaans nie en in Engels word woorde soos 'sloth' en 'shark' ook as baie beskrywende hulpmiddels gebruik. Anders as Engels beskik Afrikaans egter ook nog oor die gebruik van verkleinwoorde wat tot verdere betekenisvolle etimologiese verskille lei. So is 'n 'bok' anders as 'n 'bokkie' - net soos 'n jakkalsie of skapie ander (dikwels meer positiewe) betekenisse as die gewone vorms het.
'n 'Apie' sal gewoonlik 'n oulike persoon, kleinerig van statuur impliseer, terwyl 'aap' aan die ander kant iemand is wat nie te ernstig opgeneem word nie en soos 'n hanswors optree. 'n 'Bobbejaan' aan die ander kant is gewoon iemand uit sy diepte wat nie oor die vermoë beskik om hom effektief van sy taak te kwyt nie. Ek het dus nog altyd gemaklik met die terme 'aap' en/of 'bobbejaan' omgegaan wanneer ek na Kortbroek van Schalkwyk verwys.
Dit bring my by die probleem wat ek het met 'n aap soos Mark Keohane en 'n bobbejaan soos Jan Theron.
'n Rugbyspeler se verwysing na Monde Zondeki as 'n 'apie' is vir Keohane net so rassisties soos die spottery van 'n brandweerman dat sy kollega 'n 'Frazibaboon' van "Monkey Town" is, vir Theron was. Hulle reken dus iemand is 'n rassis as hy enigiemand (anders as blankes) 'n aap of bobbejaan noem. In hierdie artikel het ek nou al verskeie mense ape en bobbejane genoem en behoort dus nou ook van rassisme aangekla te word. Indien nie, sou ek graag by hierdie here wou verneem hoekom slegs die verwantskap tussen hierdie diere en sommige rasse 'n perd van 'n ander kleur is. Sou kommissies van ondersoek ook gevolg het as iemand vir Muis Robberts 'n apie genoem het of as Frazenburg deur sy kollegas as 'n tier van Tiervlei of 'n kraai van Kraaifontein beskryf is?
Ondersoek moet eerder ingestel word na die direkte rasverwantskap wat die Keohanes en Therons bespeur tussen mense van kleur en die hoër primate. So 'n kommissie sou 'n kans staan om 'n werklike bydrae te lewer tot die strewe na 'n waarlik nie-rassige samelewing; in teenstelling met die rassepolarisasie wat ongetwyfeld op die oomblik deur hul eie diepgewortelde rassisme aangeblaas word.
'n Week na die publikasie van my brief in die Distrikspos het 'n leser vir my standpunt opgekom. 'n Week later is 'n opponerende brief van die ANC gepubliseer.
Ek word genoodsaak om te reageer op opmerkings gemaak deur mense soos Jaco Strauss. Hy probeer om rassistiese gedrag by die Strand Brandweerstasie weg te praat as 'n grap tussen kollegas.
Die plakkaat met sy onderskrifte het die betrokke offisier se menswaardigheid aangetas en was bedoel om hom as persoon te verneder by sy kollegas en beslis nie 'n grap nie.
Hy het die volste reg om verdere stappe teen die skuldige te neem, al beteken dit ook dat hy hom tot die menseregte kommissie moet wend.
Ek dink ook die Theron-verslag lig baie verkeerde praktyke by die stasie uit. Ek hoop van harte dinge sal verbeter by die stasie.
Francis Lukas, ANC Tak-Sekretaris se antwoord op my skrywe van 7 deser kan nie onbeantwoord gelaat word nie. Nêrens in my oorspronklike brief het ek "rassistiese gedrag by die Strand Brandweerstasie" probeer "wegpraat" nie. Ek het wel 'n probleem gehad met die aannames wat veroorsaak dat menige interaksie in die Suid-Afrikaanse samelewing ongevraagd deurloop onder die speel van die "rassekaart". Uit die staanspoor het ek saamgestem dat die betrokke plakkate ten beste in swak smaak was en geensinds hoort in 'n professionele omgewing nie. Ek het dan ook geen probleem dat daar sterk opgtree word teen werknemers wat kollegas beledig en verkleineer nie.
Die ANC sien blykbaar steeds slegs 'n verwantskap tussen sekere rassegroepe en die hoër primate en ek het 'n probleem daarmee. Hulle is die kiesers 'n verduideliking vir hierdie revolusionêre nuwe evolusionêre teorieë verskuldig.