Khoisan-groep verlaat Pretoria in goeie luimShane Plaatjies, Chief Khoisan SA, Brendon Billings en Christian Martin praat met Mzamani Mwaila, direkteur van samewerkende regering en tradisionele sake buite die Uniegebou (11 Desember 2017) Foto: Brenda Masilela/ANA ŉ Groep van vier Khoisan-aktiviste wat ŉ eetstaking by die Uniegebou in Pretoria gehou het, het Sondag die perseel verlaat en hul dankbaarheid uitgespreek vir die duisende Suid-Afrikaners wat hul saak ondersteun het. Die vier Khoisan-mans het hul 24 dag lange betoging beëindig nadat adjunkpresident Cyril Ramaphosa met hulle vergader het. Die groep doen al weke lank ŉ beroep op pres. Jacob Zuma of sy adjunk om met hulle te vergader en hul memorandum in ontvangs te neem. Hulle het ook ŉ verskyning gemaak tydens die ANC se verkiesingskonferensie in Johannesburg verlede week, maar is verhoed om die gebou te betree. “Die adjunkpresident het na ons toe gekom en die memorandum onderteken. Dis waarom ons die heeltyd hier was. Ons is baie bly, want dit beteken ons kan nou oor Kerstyd saam met ons families wees. Wat ook positief is, is dat ons talle rasse hier verenig het,” het die 49-jarige stamhoof, Chief Khoisan SA, aan die African News Agency gesê. “Almal het ons ondersteun. Dit was baie positief.” Die inheemse Khoisan-stamme eis erkenning van die Suid-Afrikaanse regering as “eerste burgers” van die republiek. “Ons versoek status as eerste burgers. [Ons wil hê] ons taal moet ŉ amptelike taal word. Ons wil hê die Wet op Grondbesit van 1913 moet geskrap word, want dit verhoed ons om enige grondeise in te dien. Die vierde eis is dat die bruin identiteit geskrap moet word – dis nie wie ons is nie,” het Chief Khoisan SA bygevoeg. Hy het gesê hulle koester geen wrokke oor die tyd wat die presidensie geneem het voor hulle met die stamhoofde kom vergader het nie. “Ek is eintlik bly daaroor, want deur die tyd wat ons hier was, het baie mense ons kom besoek. Baie mense het positiewe terugvoer gegee en gesê hulle ondersteun ons. Dis die positiewe ding,” het Chief Khoisan SA gesê. Die vier mans het van die Oos-Kaap na Pretoria gestap, vasbeslote om met Zuma of Ramaphosa te gesels. Chief Khoisan SA het Sondag, toe die groep die perseel verlaat het, gesê hy het net goeie goed om te sê vir sy familie in Port Elizabeth oor die inwoners van Pretoria. “Ek sal vir hulle sê dat die mense van Pretoria my baie goed verwelkom het, en ek is baie bly daaroor,” het hy glimlaggend gesê. Een van die “Khoisan 4”-groep, Christian Martin, is verlede week in die hospitaal opgeneem toe hy borspyne ontwikkel het. Die mans is al weke lank besig met ŉ eetstaking. Martin was Sondag egter in ŉ goeie luim toe hy die Uniegebou in ŉ motor verlaat het. Hulle was op pad na die lughawe om terug te vlieg na Port Elizabeth. “Ek wil begin om God te dank en Hom te prys. Die mooi van hierdie situasie is dat ek en die Chief vanoggend in die kerk was, en ons het gebid vir ŉ deurbraak. Toe ons ons selfone aangeskakel het, was daar talle boodskappe dat Cyril by die ouens is. Ons kon dit nie glo nie. Ons was net opgewonde en gelukkig om huis toe te kan gaan. Die eerste ding wat ek gaan doen, is om my kleinkind op te tel en hom te omhels,” het Martin verduidelik. Hy het ook sy dankbaarheid betoon aan die media vir die omvattende dekking van hul betoging. “As dit nie vir die media was nie, sou ons nie só ver kon kom nie. Die media is goed.”