US se bestuur lewer akademie en Afrikaans uit aan die wolweUniversiteit Stellenbosch Foto: Cair.za.net Dr. Heinrich Matthee Die bestuurspan van die Universiteit van Stellenbosch (US) se jongste verklaring op 12 November sou as beleid Engels voortrek en Afrikaans, Xhosa en ander tot randtale verdoem. Dit word aangebied as bloot ’n besprekingsdokument, maar dra reeds die tekens van die bestuur se toekomstige beleid. Suid-Afrika is deesdae ’n hibriede politieke orde, nog net deels demokraties ná 21 jaar se een-party-oorheerste politiek. Die politieke druk wissel: Soms is dit stellings deur pres. Jacob Zuma dat universiteite broeikaste moet word vir “patriotiese burgers”, soos in die China-model. Soms is dit stellings deur die minister van hoër opvoeding en Kommunistepartyleier Blade Nzimande, naamlik dat opvoeders geskool moet word in die rewolusionêre teorie van stryd en onderwysleerplanne aangepas moet word. Verskuilde en openlike intimidasie speel ook ’n rol. Onlangse straatprotes- en mediaveldtogte eis ’n demografiese en ideologiese gelykskakeling. Agter die skerms is daar begrotingsdruk. Daar was al dreigemente deur ANC-besluitnemers teen Afrikaanse privaat opvoedingsinstellings soos Akademia. Die kabinet het ook pas ’n nuwe Wetsontwerp op Hoër Opvoeding goedgekeur wat ministeriële magte oor universiteite verder vergroot. Universiteitsbesture sukkel om onder hierdie druk universiteitsoutonomie te behou. Maar hul buiging voor politieke druk sal nie akademiese vryheid, uitnemendheid of diens aan hul kerngemeenskappe bevorder nie – inteendeel, juis die teenoorgestelde. Dit is tekenend dat onder meer die Universiteit van Pretoria (UP) se posisie op internasionale rangordes juis nie verbeter het sedert dit verengels het nie. Dit is opmerklik dat die US se komende taalbeleid juis gemik is teen Afrikaanstalige gemeenskappe en burgers, van wie die meeste oorwegend teen die ANC stem. Hul belasting dra wel by tot die staatskas, en help finansier nou die kulturele en politieke diskriminasie teen hulle. Die oor eeue heen gewortelde Afrikaanssprekende Afrikaner- en bruin gemeenskappe van die Wes-Kaap het ’n eie inheemse taal en akademiese hoër funksies daarin ontwikkel. Met hierdie afrangering van Afrikaans by die US word hulle in die hoek geskuif. Die Wes-Kaap is die bakermat van Afrikaans. Met hierdie verengelsingsbeleid sal ’n kerninstelling vir Afrikaans in sy geboortestreek verdwyn. Die marginalisering van Afrikaans by Maties deur Wim de Villiers is in sy uitwerking byna ’n vertraagde vadermoord. Dit is ook ’n aanslag op die lewenswerk van talle ander Afrikaanse akademici wat die US oor jare opgebou het. Wanneer gaan Open Stellenbosch of ander drukgroepe daarop aandring om ook alle Afrikaanse name en standbeelde op die kampus te verwyder? Belangriker: wat verhoed ’n universiteitsbestuur wat oor iets so belangrik soos moedertaalopvoeding oorgee om ook sy kursusinhoud te skik na die politieke mag van die dag? 8. Eie wanbeeld in die geskiedenis: Wim de Villiers-hulle hoop om hul beroepsvelle te red deur Afrikaans vir die wolwe te gooi. Hulle kan egter self solank plek maak op die galery vir die ANC-wolwe wat hulle eendag moet opvolg. En regmaak vir hul gehawende rekord in die Afrikaanse geskiedenis. 9. Sosiale isolasie: As jy in die Wes-Kaap ou eikebome probeer ontwortel en die kulturele ekosisteem verniel, moet jy nie skeef opkyk as jy jou gaandeweg sosiale isolasie onder Stellenbossers en Wes-Kapenaars op die hals haal nie. 10. Akademia: Die Afrikaanse publiek se invloed in die alledaagse lewe van Stellenbosch, Paarl en die wyer Wes-Kaap is nog steeds nie te onderskat nie. Hopelik laat hierdie gebeure ook hul steun aan instellings soos Akademia toeneem.