Lien Botha: 'Ons moet vrede maak met verlies en verlorenheid' | Netwerk24
Deur Laetitia Pople 24 April 2021 10:00
Lien Botha Foto: Raymond Smith
In haar jongste tentoonstelling herbesoek die kunstenaar Lien Botha die Goue Reeks-boekies waarmee menige Afrikaanse kind leer lees het met die hulp van Boet, Saartjie en Buks. Sy het aan Laetitia Pople vertel hoe die karakters 'n sleutel tot die hede bied.
Die film Lost in Translation is een van die kunstenaar Lien Botha se gunsteling-rolprente. Die prent van die regisseur Sofia Coppola is 'n atipiese liefdesverhaal wat met donker humor en 'n toenemende gevoel van vervreemding fokus op die verhouding tussen 'n verwelkte Amerikaanse rolprentster (Bill Murray) en 'n jong vrou (Scarlett Johansson) wat mekaar leer ken in Tokio, Japan. Die prent se titel is dan ook die titel van haar uitstalling in die Barnard-galery in Nuweland, Kaapstad.
"Ek is 'n Bill Murray-bewonderaar en die prent
is uiteraard een van my gunstelinge. Soms voel 'n mens in die middel van die wêreld, afwesig as't ware. Maar kardinaal hier (soos in die prent) is die afwenteling; dat 'n mens moet vrede maak met verlies/verlorenheid as 'n integrale deel van ons bestaan.
Die volledige installasie van die digitale fotografiese konstruksie 'The Perks of being a Wallflower' deur Lien Botha. Foto: Vanessa Cowling
"Die film se klankbaan is uitstekend, luister gerus na Elvis Costello se weergawe van Nick Lowe se lied 'What's so Funny 'Bout Peace, Love And Understanding' dit verwoord die tematiek van die uitstalling."
'n Generasie of dalk meer het leer lees en geleer hoe om hul lewe en omgewing in woorde te beskryf, danksy die bekende Boet en Saartjie-reeks. Die figuurtjies is basies net lyntekeninge met min persoonlikheid, tog dra hulle nou terugskouend soveel bagasie van hul tyd.
"Wanneer 'n mens nou weer na daardie Goue Reeks-boekies kyk, voel dit bedenklik en tóg . . . so het ons leer lees en skryf. Hierdie werk sluit aan by die illustratiewe kwaliteit en kontekstuele aard van my uitstalling Groot Inkleurboek Safari (2003). Die kontras tussen naïewe lyntekeninge wat 'wandel' oor en deur verlate landskappe, verleen aan die werk 'n mate van ko-eksistensie tussen objek en plek, die tasbare en denkbeeldige. Toe ek die illustreerder Wendy Jackson se Boet en Saartjie-boekies in 'n boekwinkel op die platteland raakloop, het die 'sit', 'kis' en 'vis' van 1968, 'n 'sleutel' geword vir die jaar 2018."
Op die blote oog af lyk die werke speels of selfs komies, maar dit is gewis nie die geval nie, sê Botha.
"Dit is seker soos om 'n hap te vat aan 'n stuk pizza en jou tand te breek op 'n olyf. Die werk is eerder paradoksaal van aard, met 'n tikkie galgehumor binne die leksikon wat moedersmelk mens bied."
'A Boat Comes in', digitale fotografiese konstruksie op Hanemühle veselpapier, 42 x 59 cm deur Lien Botha, Dit word vergesel met die woord 'Seetaal'.
Die werke word met twee byskrifte uitgestal. Engelse titels is in potlood op die fotografiese werke aangebring en tweede (Afrikaanse) titels word deur 'n borduurtegniek uitgevoer. Laasgenoemde is kleiner 'woord'-werkies wat afsonderlik of in 'gesprek' met die groter fotografiese werke gelees kan word.
"Aangesien ek reeds die grootste deel van my kunsbestaan besig is met die wisselwerking tussen beeld en teks, het hierdie herbesoek na Trap der jeugd se skatkis my die geleentheid gebied om tegelyk taal (Afrikaans) as 'n artefak te belig, teenoor fotografie wat ook 'n klemverskuiwing ondergaan het in die digitale era."
In Eben Venter se publikasie-essay "Between Words and Seeing" wat Botha se tentoonstelling toelig, skryf hy oor die eenvoudige samestelling van beeldteks en die evokasie van 'n enkele woord soos byvoorbeeld Tjanktaal/The Language of Howling, of Braktaal/The Language of a Dog.
"Myns insiens is hier, iewers tussen die flarde van ons tyd, die suggestie van 'n bek wat sal moet tande wys vir oorlewing. Intussen spoor mens terug deur 'n landskap wat minstens elf tale praat en waarvan jy slegs een, of twee verstaan."
Die geborduurde woorde begin in swart garing met 'Speeltaal' en by die laaste (12de) woord, 'Sneeutaal', is die woord skaars leesbaar.
"Hier, by 'n skalkse verwysing na Racheltjie de Beer, kan 'n mens terselfdertyd Ansel Adams se grysskaal oproep."
Grysskaal is 'n term bekend onder fotograwe, verduidelik Botha.
'Portrait of the Artist as a Dog', 'n digitale fotografiese konstruksie op Hanemühle veselpapier, 42 x 59 cm deur Lien Botha. Dit word vergesel met die woord 'Tjanktaal'.
"Fotograwe wat in die tradisie van film (en in die donkerkamer gewerk het), waarin swart-en-wit fotografie se waardes verdeel word in sones volgens 'n skaal van optimum swart tot maksimum wit, met nege skakerings van swart/grys/wit tussenin. Dit was fotografie se ABC.
"Wat ek dus met die geborduurde teks suggereer, is 'n soortgelyke oorgang met swart(garing) na wit(garing)."
In die werke besin sy ook oor die idee van 'n huis of tuiste (home) en wys hoe broos en ontglippend die gevoel van behoort is.
"Elke keer wanneer ek my in Kaapstad bevind, is ek bewus van die groeiende kolonie ontheemdes; in jou motor swenk jy verby – dankbaar vir die dak oor jou kop. 'n Wyle gelede het Deborah Steinmair in Vrye Weekbladgeskryf dat haar vel nog nooit so poreus gevoel het soos nou nie (na aanleiding van die Covid-ellende.) Die grint is tasbaar; op menige vlak. Die mens het sy oerstem en sinergie met die natuur prysgegee vir klatergoud, en nou soek ons 'n dop om onder te skuil. Wanneer laas was jy by die Kasteel?"
Botha se tweede roman, Vin, behoort teen Julie vanjaar beskikbaar te wees. Sy het drie jaar daaraan gewerk en noem dit 'n klein ode aan die onblusbare siele van kunstenaars.
Haar debuutroman, Wonderboom, handel oor 'n vrou, wat met toenemende verlies aan geheue, 'n reis uit Bettysbaai na die noorde onderneem om by haar familie uit te kom. Wet en orde het verval en bendes het oral die oorhand. Sy reis met net haar vioolsak en 'n notaboek waarin sy notas vir haarself gemaak het. Dit het die Jan Rabie-Rapportprys vir beste debuutroman in Afrikaans gewen.
Die mens het sy oerstem en sinergie met die natuur prysgegee vir klatergoud, en nou soek ons 'n dop om onder te skuil.
Botha se redakteur, Hester Carstens, beskryf die nuwe roman as volg. "Dit is die verhaal van kunstenaar-kurator Vin Verster se geleidelike verlies aan die greep op haar skeppende en skikkende omgaan met kuns, haar verhouding met haar argeoloog-man, en haar vermoë om in Suid-Afrika sielerus te voel. Deur twee dekades van oorsese kunsresidensies, voortslepende familiedrama en die benouende obsessie van 'n vyandiggesinde in die kunswêreld, kyk die leser met die oë van dié vindingryke kuns-vlugteling. In Florence sien sy die vliegtuie in die torings vasvlieg; op 'n Noordsee-eiland tref 'n groot ding haar; in Suid-Afrika raak dinge al hoe wilder."
Aangesien Vin 'n (spannende) kunsroman is, is daar goed gedink om die boek te verbind met 'n webskakel wat die leser terselfdertyd visuele insae sal gee van wat Vin op haar omswerwinge beleef, vertel Botha.
"Lesers sal vele kunswerke van sowel Suid-Afrikaanse as internasionale kunstenaars te siene kry, asook sonderlinge grepe van stede soos New York, San Francisco en Bordeaux; 'n reisgids vir die tyd waarin ons bewegings beperk is."
"Ten slotte kan ek jou 'n geheim vertel: Die voorkoms van die hoofkarakter in Vin is breedweg gegrond op Johansson (wat die rol speel van Charlotte in Lost in Translation.) So maak woorde sirkels."
• 'n Beperkte oplaag van die uitstalling-publikasie, met teks deur Venter, is beskikbaar by die Barnard-galery. Die tentoonstelling duur tot 18 Mei.
• Die galery is by Hoofweg 55, Nuweland. Besoektye is Maandae tot Vrydae van 10:00 tot 14:00 en Saterdae van 10:00 tot 12:00. Navrae: 021 671 1553.