Amsterdam (Nederlands: [ɑmstərˈdɑm], luister (hulp·inligting)) is die titulêre hoofstad en volgens bevolking die grootste stad van die Koninkryk der Nederlande. Amsterdam, in die plaaslike Amsterdamse dialek ook Mokum (afgelei uit Jiddisj vir "plek" of "stad"; Hebreeus: מָקוֹם, Makom) genoem, is in die westelike provinsie Noord-Holland aan die IJ- en die Amstel-riviere geleë. Die munisipaliteit Amsterdam het 'n bevolking van 905 000 (April 2022, CBS) en Groot-Amsterdam het in 2016 'n bevolking van 1 380 872 gehad. Die aantal verskillende nasionaliteite in die munisipaliteit is van die hoogste in die wêreld. Alhoewel die regeringsetel en die Koninklike woning in Den Haag, sowat 60 km verder wes geleë is, is Amsterdam volgens die Nederlandse grondwet van 1983 die amptelike hoofstad van Nederland.
5 206/km2 (13 480/vk. myl)
Stigting en MiddeleeueWysig
Godsdienstige konflikte en onafhanklikheidsoorlogWysig
Sentrum van die Nederlandse Goue EeuWysig
Agteruitgang en modernisasieWysig
20ste eeu tot hedeWysig
Op 24 Maart 2022 is die Weesp-munisipaliteit tot Amsterdam toegevoeg, waarna die munisipaliteit ongeveer 905 000 inwoners tel.
Die multikulturele samelewingWysig
Autochtonen en allochtonenWysig
Aantal nasionaliteite: 173
Die meerderheid Amsterdamers, 56%, het in 'n opname in 2000 gesê dat hulle "nie verband hou" met 'n denominasie, godsdienstige of ideologiese stroming nie. Die godsdienste met die meeste aanhangers is Christendom (17%) en Islam (14%). Die munisipale opname het gehandel oor die identifisering en "gevoel van verwantskap". In 'n studie deur die Amsterdamse Buro vir Navorsing en Statistiek is die verwagting uitgespreek dat Islam binne enkele jare die grootste godsdiens sou word as gevolg van die groei van die bevolking met 'n Marokkaanse of Turkse migrasie-agtergrond. Die oorgrote meerderheid Amsterdamers is egter ongebondes.
Die meerderheid Amsterdamse skole is nie-konfessioneel (dit wil sê vir openbare of algemeen besondere onderwys), al is die verskil met godsdienstige onderrig (56% teenoor 44%) klein.
Amsterdam lê in die westelike Nederland in die provinsie Noord-Holland, alhoewel dit nie die hoofstad van die provinsie is nie; dit is Haarlem. Die rivier Amstel eindig in die stadsentrum en is aan 'n groot aantal kanale verbonde wat uiteindelik in die IJ opeindig. Amsterdam lê sowat 2 m benede seevlak. Die omliggende land is plat, aangesien dit uit groot polders bestaan, wat in sommige gevalle, soos die Haarlemmermeer, Watergraafsmeer en die Beemster, deur die dreinering van vroeëre mere ontstaan het. Die binnestad is opgedeel in sowat 90 "eilande, waardeur Amsterdam dikwels met Venesië vergelyk word. Van die 1539 brûe en viadukte in die munisipaliteit is 252 in die binnestad geleë. 'n Mensaangeplante bos, Amsterdamse Bos, is in die suidweste geleë. Amsterdam word deur die lang Noordseekanaal met die Noordsee verbind.
Amsterdam is soos die Amsterdamse metropolitaanse gebied intens verstedelik. Op 'n oppervlakte van 219,4 km² bly 4 457 inwoners/km² en 2 275 huise/km². Parke en natuurbewaringsgebiede beslaan sowat 12% van Amsterdam se oppervlakte.
Amsterdam het 'n oseaniese klimaat (Köppen Cfb) wat sterk deur die stad se nabyheid aan die Noordsee in die weste beïnvloed word, met heersende westelike winde. Alhoewel winters algemeen koel en somers warm is, kan die temperature jaar op jaar verander. Daar kan soms koue sneeuryke winters en warm natte somers wees. Die lente en herfs is sag, maar kan ook baie nat en reënerig wees (meer as 100 mm reënval per maand).
Die somers is matig warm met 'n aantal warm dae elke maand. Die gemiddelde daaglikse hoogte in Augustus is 22,1°C en temperature van 30°C of meer tree net op 'n gemiddelde van 2,5 dae op. Die aangetekende rekordtemperature streek van -19,7°C tot 36,3°C.
Dae met meer as 1 mm se neerslag is algemeen, met 'n gemiddelde van 133 dae per jaar. Amsterdam se gemiddelde jaarlikse neerslag is 838 mm. Die grootste deel van hierdie neerslag verskyn as ligte reën of kort reënbuie. Tydens storm kan op een slag 'n groot hoeveelheid neerslag optree, waarop die waterpompe dwarsdeur die stad aangeskakel moet word om die water na hoër gebiede en die meer te lei. Weens die aanwesigheid van baie waterbekkens is bewolkte en klam dae gedurende die kouer maande vanaf Oktober tot Maart algemeen.
−15,4 −15 −11,1 −4,7 −1,1 2,3 5,0 5,0 2,0 −3,4 −6,9 −14,8
Groot stede in Nederland, soos Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, is verdeel in stadsdele. Die munisipaliteit Amsterdam is sedert die herindeling van die stad op 1 Mei 2010 in sewe stadsdele onderdeel. Daarvoor was dit 14 stadsdele; drie het onveranderd gebly, terwyl die andere tot vier nuwe stadsdele saamgesluit is. Die stadsdele is tot op 19 Maart 2014 as munisipaliteite bestuur en was ook in 'n belangrike mate outonoom. In afwyking van die munisipale bestuur beskik die stadsdele oor 'n (deur die Raad) verkose "burgemeester". Die hawegebied Westpoort word sentraal deur die munisipaliteit bestuur. Amsterdam het tot 1 Januarie 2015 deel uitgemaak van die metropolitaanse gebied Amsterdam, wat 16 munisipaliteite en 'n bevolking van sowat 1,3 miljoen gehad het. Sedertdien werk die munisipaliteite met die andere munisipaliteite van die Randstad se Noordvleuel in die Metropoolregio Amsterdam saam.
Die keiserkroon op die groot wapen is in 1489 deur Maksimiliaan I aan die stad verleen en in die 16de eeu is die leeus as skildhouers bygevoeg. Ná die bevryding van Nazi-Duitsland het koningin Wilhelmina in 1947 die leuse "heldhaftig, standvastig (ook: vasbeslote), barmhartig" as erkenning vir die uithouvermoë van Amsterdam se burgers tydens die Tweede Wêreldoorlog verleen.
Die wyke in die stadsdeleWysig
Amsterdam het as gasheer van die Olimpiese Somerspele 1928 opgetree. Die Olimpiese Stadion, wat vir dié geleentheid opgerig is, is heeltemal opgeknap en word nou vir sport- en kulturele gebeure soos die Amsterdamse Maraton ingespan. Tydens die Olimpiese Somerspele 1920, wat in die naburige Antwerpen, België, aangebied is, het Amsterdam die seilvaarte op die Buiten IJ gehuisves.
Amsterdam het die volgende susterstede:
↑ (en) Rotterdamse Hawe-owerheid (Mei 2016). "Port Statistics 2015". Persberig. 6. Archived from the original on 9 Februarie 2017. https://web.archive.org/web/20170209204616/https://www.portofrotterdam.com/sites/default/files/port-statistics-2015.pdf. Besoek op 9 Februarie 2017.
↑ (nl) "Landelijk Amsterdam-Noord". Centrale dorpen raad. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2018. Besoek op 23 April 2020.