Wel, soos in die vorige vraag beveel ek Health24 se webwerf aan en ‘n cd wat ek onlangs gesien het wat jy op jou rekenaar kan sit en kyk. Daar is alles op van dwelms, hoe dit lyk, wat dit doen, waarskuwingstekens, optredes van ouers teen oor hulle kinders, MIV/Vigs en sommer nog baie meer. Die besonderhede van die cd is:
Soos in alles in die lewe moet God die middelpunt van alles wees. Sonder die teenwoordigheid van God kan daar nie genesing wees nie. Waar dit kom by vergifnis, word ons vergewe vir alles wat ons doen as ons daai sonde bely. Maar waar dit kom by dwelmslawe en hulle ouers, is daar wel vergifnis van die ouers se kant af, maar die VERTROUE-ding is baie moeilik om op te bou.
Sommige dwelmslawe neem lank om heeltemal gerehabiliteer te word. Hulle verslawing gaan soms oor jare en die ouers is die heelpad saam met hulle daar – al die leuens, die beloftes, die ondernemings van die slawe om reg te kom en dan gebeur dit nie. Dit maak dit bykans onmoontlik vir sulke ouers om die kind te vertrou. Dit op sigself veroorsaak baie keer dat daar bakleiery ontstaan tussen die ouers en die kind. Die kind gebruik dan die vertroue-ding wat nie daar is nie as ‘n verskoning om weer te begin. Dit is ‘n bose kringloop wat aangespreek moet word deur leraars in die gemeentes. Ek dink die leraars moet sommer ‘n kursus maak van vertroue en die mense leer.
Ek werk op die oomblik slegs in Johannesburg se Oosrand met die rehabilitasiesentrums en -organisasies. Ek verwys met hulle kinders ouers na die sentrums:
Ek en my vrou neem kinders in om by ons aan huis te bly tot en met die hofdatum. Dit is gewoonlik kinders wat weggeneem word deur die welsyn. Dan bly hulle by ons tot daar vir hulle verdere verblyf gereël is. Ons is ook goedgekeurde pleegouers en het kinders al vir lang tydperke in ons sorg gehad.
19. Jy sê op die agterblad van Stefan slaan terug dat jy as stokperdjie inligting en foto’s versamel oor dwelms. Het jy enige ander stokperdjies of passies?
Die verhaal het nou verbeter wat betref die stoffering, die waarmaak van die inhoud, maar daar het sinne ingeglip wat te cliché is, boonop te veel formulering in plaas van beskrywing. Ek noem ’n paar:
- “ ’n Uur of wat later . . . die eerste gedeelte van die voorspel" Hierdie indeling van die verloop van die voorspel – vra u af uit wie se oogpunt dit gesê word. Die verteller vertel die hele tyd uit die oogpunt van die hooffiguur. Maar hy sou in dié omstandighede nie so berekend gewees het oor die stadia van die voorspel nie. As u dit sou verander na die volgende, sê dit eintlik dieselfde: “Hulle praat oor ditjies en datjies, vra uit na mekaar se agtergronde, hulle stem saam oor politiek, hy speel tennis, sy speel muurbal by die Health Club. // Danielle het intussen . . .”
Lekker skryf. Dis altyd ’n proses. Dit verloop nie soos die algemene opvatting is van gaan sit en ’n storie klaarmaak nie. Net soms gebeur dit as ’n mens baie gelukkig is.
Hierdie verhaal het met die herskryf heelwat verbeter, maar daar is nog probleme. Eerstens, die figure in die eerste paragraaf is verwarrend baie vir ‘n kortverhaal. Ek sien Eben het ’n variant voorgestel op die eerste paragraaf. Hoekom dit nie volg nie?
Maar daar is nog ’n probleem: die motief vir die vrugafdrywing is onduidelik. Ek begryp dat die gebeure van die naweek gegee word as agtergrond, as “koerantmateriaal” vir die storie wat eers in die laaste paragraaf begin (en goed begin met ’n variasie van wat die naweek gebeur het volgens die kroniek daarvan). Maar die probleem is nie dat die storie dus nog nie by die motief gekom het nie, die probeem is dat die kroniek so ’n motief suggereer (Madeleine se nagmerrierit en haar ongeërgdheid as Dalene kla, ens) en dan nie waar maak nie. Erger: as dit so beplan was, is daar aan minstens Madeleine se karakter ’n faset wat glad nie elders belig word of ’n rol speel nie. Kan nét kinderloosheid lei tot (sê die verhaalgedeelte) ’n afgespreekte “plan” om iemand anders se swangerskap te beëindig? Die bekende ander “gusooi” in Jan van Riebeeck se Dagregister het die skaapooie op die Eiland se lammers vermoor, maar dit was op die ingewing van die oomblik en in geestesverwarring, nie beplan nie. Kortom, hier is ’n byna demoniese aspek wat nie benut word nie: die “human heart” van ’n sadis soos gesien deur die oë van haar man by wie sy nie ’n kind kon hê nie. Sy sou byvoorbeeld iets kon doen waarvan die leser dadelik weet dit is “voorspel” tot die moord, maar wat die skrywer op ’n heel onskuldige manier beskryf.
c) die eerste verhaal ’n duidelike bou had, daar is spanning geskep waarop Eben al gewys het – hier is die enigste spanning die vraag watter hemelskuddende geheim het hierdie vrou wat sy nou met haar vriendin gaan deel? Maar sy deel eintlik ook niks mee nie, sy suggereer slegs wat met haar gebeur het en dié suggesties lei die leser soms op dwaalweë (vergelyk wat sy aanvanklik van haar man sê).
Ek wil voorstel dat die skrywer weer na die eerste verhaal en die kritiek daarop kyk, daar is meer moontlikhede as hier.
Hierdie kortverhaal het met die herskryf so verbeter dat ek nou detailkritiek lewer op die teks, met invoegings in die teks. Daar het egter teen die slot ’n verswakking gekom, wat ek ook aandui.
As ek nou aan my knie lek, sou die bloed na roes proe, dink die dogtertjie wat in die stofpad langs ’n oop plaashek sit. Haar oupa gaan haar kom haal, en terug kar toe dra soos hy altyd maak as sy van die wilde ryery haar greep op die plaashek verloor, en haar half disnis val. Hy kom haal haar altyd.
“ ’n (So ’n?)Balhorige klein wetterpen!” raas haar ouma oor die afgedraaide ruit van die geel Zephyr terwyl sy toekyk hoe die oupa die kleindogter terugdra kar toe.
As mens oor die spoorlyn Tweeling binnery, is die eerste groot winkel op mens se regterkant die Handelshuis. Die winkel het groot deure, ’n wye stoep, en die binnekant is immer koel. Toe sy ’n klein dogtertjie was, was daardie winkel se deure, toonbanke en die vertoonvensters vir haar meer gewyd as die kerk ’n bietjie verder die dorp in. Eers die stoep opklim, en dan by die eerste deur in saam met Oupa en Ouma om die kruidenierslysie te gaan afgee. Klokslag is daar vir haar ’n klein nagmaal gekoop van rooi koeldrank en Wilsontoffies. Dit was die tyd toe Sunrisetoffies ook nog volop was, en aan die voorkant van die toonbank was daar ’n groot Sunrise-advertensie vasgeskroef. Nie ’n kartonbord nie, maar verf op blik. Terwyl die familie agter die toonbank gegroet is en skinderstories uitgeruil is, het sy gewoonlik met haar duimnael die skroef aan die een kant van die bord probeer loswoel. Maar Ouma se klap op die onnutsige hand was so geniepsig soos ’n voorslag se byt, en moes sy gewoonlik onverrigter sake die groot taak opgee. Balhorige wetterpen.
Haar oupa het hulle altyd tegemoet geloop met sy kenmerkende vinnige stappie nes jy om die draai by die garage gekom het. Die garage het ’n toilet met papier gehad, wat vir grootouers en behoeftige kinders ’n noodsaaklikheid was. Van Handelshuis af is hulle verder die dorp in. Dalk na die koöperasie, waar daar altyd ’n taai reuk van melasse en die stowwerige reuk van goiingsak gehang het. Of dalk na die rokwinkel om vinnig ’n patroon van ’n onbekostigbare rok af te kyk, of die kafee vir tee en toebroodjies, of die apteek vir ’n klein botteltjie rooipoeier en ’n groot blik perdesalf.
Sy was gelukkig om vir die res van die dorpsbesoek, totdat hulle gaan eet by die dorpsfamilie, te knibbel aan die Handelshuis se beelde. Soos soet fluisteringe was die terugdinke (terugdink?), en so, sonder om haar hande taai te maak, het sy die taferele herkou. Die leë kardoes het meestal saggefrommel van die sitplek geval, maar die terugblikke na die Handelshuis se siel het nooit kon wegval nie. Dit was gewaarborgde soetheid.
Toe die vrou met haar motor oor die spoorlyn van Tweeling ry, is dit asof die dorpie kleiner, valer en hartseerder geraak het, en vir ’n stonde is sy verdwaald tussen die tipografie in haar hart en die straat waarmee sy aanry na die Handelshuis. Sy sien hoe die wolke soos vet ouderlinge op kerkbanke saampak. Hoe nader hulle skuif, hoe dreigender hulle grommelsang. Dit gaan reën later.
Sy koop ’n louwarm rooi koeldrank by die Indiër agter die bordlose toonbank, en loop uit. Sy weerstaan die Wilsontoffies. Die koeldrank proe anders uit ’n blikkie, en sy gewaar dat die rooi skaal wat altyd op die stoep gestaan het weg is. Daar staan nou ’n lendelam tafel etc In plek daarvan staan daar nou ’n lendelam tafel waarop allerlei, soos dun handdoeke en goedkoop horlosies, uitgestal is. Die Indiërvrou wat oor die droewe kolleksie waghou, kyk verwytend na die vrou se laerige hals, en vee haar hande oor haar knieë toe sy na haar man hande-in-die rug op die stoep uitloop. uitstap?
Die reën val reguit uit die hemel uit, en daar is geen sin om nou na die motor toe te hardloop wat steeds voor Handelshuis staan nie. Daarom stap die vrou tydsaam terug na haar motor, en neem sy die paadjie by die pastorie verby. Dominee Van Niekerk het ’n preek gehad wat hy elke Kindersondag gepreek het. Die preek het gegaan oor ’n seuntjie wat ’n skippie besit het, die skip verloor, dit toe terugkry as ’n geskenk, en dit teen sy bors gedruk het met die kreet: “Nou is jy dubbeld myne!”
Die diep slote langs die yl straat raak vol reënwater, en die geel ligte agter die vensters lyk asof hulle oor hul skouers skyn. Die ronde klippe op sommige plekke van die straat is glynat, en sy struikel meer gereeld as wat ’n ander huilende vrou sou struikel. (Die vrou stap nie vinniger om die omgewing se ongasvryheid teenoor haar afwagting vir vinnige vergewing te ontkom nie. XXX Dit staan beter in die volgende sin.) Sy slaan haar eie arms om haar lyf en stap stadiger. Soos mens garebiltong eet, pluis sy haar eie onwaardige droefheid uit, en omdat niemand in die straat haar sal herken nie, huil sy met al die inhibisielose hormoonversteurde passie waarmee net ’n 46-jarige vrou kan tjank. Toe sy by die onderste hoek van die Handelshuis opstap na haar motor, vang haar oog die Indiërwinkelier se blik. Hy kyk na haar nat rok en haar lyf. Sy vrou roer agter die toonbank in Handelshuis. Sy wonder of haar oupa al hierdie dinge kan sien van Bo af?
Tweeling, jy is nou dubbeld myne, dink sy terwyl sy sopnat by haar motor inklim. Aanvaar hiervandaan die variant wat in eben se kritiek staan, die uitbreiding is verswakkings omdat dit “overstatements” word . Vir die tweede keer in my lewe kom ek met die pad oor die treinspoor Tweeling binne op hoop na antwoorde en nuwe beginne, en vir ’n tweede keer is doodgewone grootword eintlik maar die oplossing, dink sy, en praat dan hardop met haarself: “Hou op om te vlug van die swere in jou hart! Hou op pa soek! Stop jou blêrrie selfbejammering! Aanvaar verantwoordelikheid vir jou dade. Besef dat jy nie vir ewig ’n bedorwe kleindogter kan bly nie! Maak ’n besluit, en gaan aan met jou lewe!”
Vir lank sit sy agter die stuurwiel, bekyk die dorpie weer straat-op, sien hoe die hemel effe ooptrek vir skerwe n á reën-son, en toe ry sy na haar tante se huis om slaapplek vir die nag te soek.
As mens oorkant jou tante sit n á ’n afwesigheid van meer as dertig jaar, en jy sien dat haar haarstyl wragtag nog presies dieselfde is, weet jy dat jy nie eerlik durf wees oor die rede vir jou besoek aan Tweeling nie. Hoe kan mens in elk geval toestemming vir taboes bloot deur ’n herbesoek aan hierdie vaal dorpie anderkant die spoorlyn kry? Buitendien, sulke sappige skindernuus soos jou verknogtheid aan ’n Indiërman vertrou mens ook nie sommer aan elke Jan Rap en sy maat nie. In ’n familie waar skinder ’n Olimpiese sport is, gee jy sulke opspraakwekkende feite aan iemand wat weet hoe om die meeste uit die storie te haal. Dis nou natuurlik as jy dit wil laat publiseer in die familie-ore.
Jy lag en vertel dus soos toentertyd se dogtertjie van allerhande dinge waarmee jy weet sy meer gemaklik sal wees, en jy sien dat sy ook gemakliker raak oor jou onverwagse besoek, want dit lyk asof dinge uitgesorteer is in jou lewe, en jy nie vanaand die matras geel en stink sal pie nie. Maar sou sy weet van die skandalige klad wat jy nou, met jou ontydige liefde oor die kleurgrens heen, op die familienaam kon maak, sou sy dalk die piepie verkies het.
My arme tante, ek betaal erg vir my balhorigheid – maar ek kan maar net dink hoe seer my familie sou wees as hulle moes weet dat ek oor die kleurgrens vir my ’n sielsgenoot gaan loop soek het, dink die vrou toe die tante die geblomde lakens niksvermoedend vir haar oopvou. En die vrou slaap die nag soos ’n kind met satynore wat onbekommerd is oor bloed wat dikker is as water.
Op pad terug Gauteng toe, net by Benadesbanke verby, trek jy van die growwe pad af en luister jy na die boodskappe op jou selfoon. Jy luister na jou beminde se stem oor die foon, maak jou oë toe, weet dat jy hom moontlik sal liefhê vir langer as wat jy ooit Tweeling sal liefhê.