Rachel de Beer | Chessalee
Posts Tagged ‘Rachel de Beer’
Posted in Eugene Marais, Rachel de Beer, tagged Eugene Marais, Rachel de Beer on 13/10/2012| 15 Comments »
Ek wonder ook…. waar sou Eugene Marais die artikel so gou onder die neus kon hê – en ‘n legende sal dit bly – waar of nie waar nie. Indien dit nie regtig gebeur het nie, is dit steeds ‘n legende – hoeveel legendes is daar in ons wêreld wat slegs verhale is wat ‘oorvertel‘ is – vir die waarheid – of vir nie-waarheid. Dis vir jou om te besluit of jy dit wil glo of nie. Dus, waarom die groot ‘bohaai’? Ek was vir 10 dae ‘tuis’ en het die Beeld artikel ook by my – die link van die meegaande nuusartikel uit die Burger is heel onder aan die pos vir jou om die oorspronklike artikel te lees – met nog ‘n foto – van die Amerikaanse meisie. Nadat ek die artikel gelees het – en ek is ‘n groot aanhanger van E Marais! – het ek teruggesit en vir myself gevra: ‘Waarom die bohaai?’ – so what? Vir my sal die verhaal steeds dieselfde betekenis hê, dit verander geensins my opinie oor enige iemand nie.
Die vermiste skakel in die raaisel oor die herkoms van die heldeverhaal van Racheltjie de Beer – waaroor daar volgens navorsers groot vraagtekens hang – is waarskynlik niemand minder nie as “die Wonderwerker” van die huidige fliektreffer, die Afrikaanse regsgeleerde, natuurkundige, digter en skrywer Eugène Marais.
Die eerste opgetekende vertelling van die Racheltjie-heldedaad is in April 1921 in die Afrikaanse tydskrif Die Boerevrou deur Marais gedoen.
Nou blyk dit dat dié vertelling merkwaardige ooreenkomste toon met ’n ware Amerikaanse gebeurtenis die vorige jaar: die dood van Hazel Miner (15) in Maart 1920 in ’n sneeustorm in Noord-Dakota in ’n poging om haar boetie en sussie van verkluiming te red. Hulle het verdwaal, nes met Racheltjie en haar boetie sou gebeur het.
Die vernaamste aansporing was egter nog altyd die opspraakwekkende bevinding in 2002 deur die genealoë Diwwie en Jaleen de Beer dat hulle niemand, maar niemand, in hul omvattende familieregister kon vind wat die ware Racheltjie kon gewees het nie.
Die De Beers was verstaanbaar huiwerig om te sê sy het nooit gelewe nie, want watter sterfling onder ons weet in elk geval alles van ons voorgeslagte se doen en late?
Vandag onthou tallose Afrikaners hoe hulle kleintyd deur die verhaal van Racheltjie geboei is en nooit in die minste oor haar getwyfel het nie.
Dit is sulke mense wat maklik verontwaardig sal reageer op die volgende stellings wat ons nou gedwonge voel om te maak: Racheltjie de Beer se naam is nie slegs nêrens in die De Beers se geslagsregister opgeteken nie, sy is in der waarheid Racheltjie Niemand.
Hazel is nadoods as ’n heldin in haar omgewing gehuldig, veral nadat haar verhaal op 15 Januarie 1921 in ’n artikel in The North Dakota Children’s Home Finder vertel is. Daar is vertel hoe hierdie ‘‘beskermengel van die prêries onder ’n dik laag sneeu haar eie lewe gegee het om haar broer en suster te red’’.
’n Kinderwelsynsorganisasie wou haar verhaal gebruik om geld vir ’n weeshuis in te samel. Kinders regoor Noord-Dakota het uiteindelik geld bymekaargemaak sodat ’n monument vir haar opgerig kon word.
Marais se Racheltjie-verhaal het in Die Boerevrou van April 1921 verskyn – slegs enkele maande nadat die Hazel-verhaal in Januarie 1921 in die Home Finder beskryf is.
In die vorige uitgawe van Die Boerevrou, in Maart 1921, het Marais geskryf oor ’n ander ‘‘dapper Afrikanermeisie’’, Annie Lotrie. Die Boerevrou, die eerste Afrikaanse tydskrif eksklusief vir vroue, is in 1919 met Marais se aanmoediging deur Mabel Malherbe gestig.
Maar die verskyning slegs ’n maand of drie van mekaar van twee vertellings oor ’n tienermeisie wat met onbaatsugtige liefde haar lewe gee om ’n boetie (of boetie en sussie) te red wat tydens ’n sneeustorm in ’n hol beskutting in die oopte gelê het, moet ’n mens oortuig dat daar ’n verband moet wees.
Dat sulke eenderse verhale amper gelyk in Amerika en Suid-Afrika gepubliseer is, kan eenvoudig nie as toeval afgemaak word nie, hoe ’n mens ook al daarna kyk.
Ander ooreenkomste tussen die twee vertellings bestaan ook, soos dat Hazel en Rachel (in Engels uitgespreek) baie eenders klink.
En oor De Beer kan ’n mens bespiegel om die feit dat Hazel se van Miner was en dat De Beers die groot mynhuis in Suid-Afrika was! Maar kom ons aanvaar liewer dat die familienaam De Beer lukraak deur Marais (of dan sy informant) gekies is.
Wat ons nietemin in ons ondersoek geïnteresseer het, is die sporadiese aanduidings dat hy goed in staat was om ’n spel tussen fiksie en werklikheid aan te bied, soos in “’n Voëlparadys” in Die Mielies van Nooitgedacht, en selfs dat dit Marais nie gehinder het nie om ’n teks namens ’n kind te skryf sodat sy dit onder haar naam vir ’n wedstryd in Die Boerevrou kon instuur (“Die Skepbekertjie”).
Maar dit sê eintlik niks daarvan of Marais wel iemand was wat doelbewus ’n leuenstorie soos dié oor Racheltjie as die werklikheid sou kon verkondig nie.
Moet ons dan nou maar finaal tot siens sê aan Racheltjie as een van die groot heldinne in Afrikaners se volksgeskiedenis? Ons vrees so.
Maar as mense die storie van haar selfopofferende liefdesdaad wil aanhou vertel, wie kan sê hulle moet dit nie doen nie? Racheltjie, fiktief soos sy is, het steeds ’n baie belangrike boodskap vir ons almal.
’n Kalfie genaamd Frikkie, waarvoor die kinders baie lief was, raak weg, en die kinders is deel van die soekgeselskap. Maar dan raak hulle geskei van die ander soekers en verdwaal.
’n Sneeustorm bars los en dit word nag, maar hulle vind ’n groot miershoop wat dan deur Racheltjie uitgehol word (of reeds tevore deur ’n erdvark uitgehol is).
Racheltjie en Japie kan nie albei in die holte pas nie. Onbaatsugtig trek sy egter al haar klere uit, trek dit vir haar boetie aan en beveel hom om in die miershoop te klim. Dan gaan lê sy voor die bek van die uitgeholde miershoop as verdere beskerming vir kleinboet Japie… waar haar lewelose liggaampie die volgende dag gevind word.
Danksy haar eindelose liefde het Japie die nag in die sneeu oorleef.
Ek het met die storie van Racheltjie de Beer grootgeword, ek het dit in 1984 in Storieman opgeneem en dit verskyn weer in die heruitgawe van die Storieman-reeks waarmee Human & Rousseau nou besig is.
Bowendien is dit een van die stories in Kotzé se Dapper kinders van Suid-Afrika (1962). Prof. D.J. (Dirk) Kotzé was ’n gesiene geskiedkundige.
2: Marais het die storie willens en wetens uit sy duim gesuig omdat hy geweet het dat dit, veral in daardie tyd van ontluikende patriotisme en ’n verlange na volkstrots, groot byval sou vind. MER se Kinders van die Voortrek het toe kort tevore (1920) verskyn. Dit kan selfs wees, soos Olwagen en Kritzinger meen, dat hy die heldedaad van Hazel Miner by Suid-Afrikaanse omstandighede aangepas het.
Maar sou ’n Amerikaanse voorbeeld nodig gewees het? Marais sou ’n groot aantal “kampvuurstories” geken het, miskien ook oor mense wat in sneeustorms verkluim. Sy lewendige verbeelding kon tot die heldedaad bygevoeg het.
Toe Marais die storie geskryf het, vroeg in 1921, het hy sonder morfien klaargekom. ’n Selfs tydelike oorwinning oor die dwelm het hom altyd groot werkvermoë en selfvertroue besorg.
As “Rachel” ’n vervalsing was, is dit ’n meesterlike vervalsing. As ’n mens die storie vandag herlees, val dit jou op hoe Marais dit deur ’n opstapeling van besonderhede geloofwaardig maak en na ’n feitelike relaas laat klink.
Die NDCHF klink na ’n streekblad. Hoe het dit in Suid-Afrika beland? En wanneer?
Tydskrifte is in 1921 nie per lugpos ingevoer nie, maar per skip. Waar sou Marais daaraan gekom het, en hoe het hy dit betyds gelees om Rachel daaruit te fantaseer?
Olwagen/Kritzinger sal oortuigende getuienis moet bring dat Marais die storie in die Amerikaanse blad gesien het.