Sal vleis my laat aftjop? | Netwerk24
Deur Dariush Mozaffarian 11 Januarie 2020 00:01
’n Vegetariese dieet is nie noodwendig gesonder vir jou as ’n dieet wat vleis bevat nie, maar . . . Dariush Mozaffarian gee hier vyf mites en vyf feite oor vleis.
Feesgangers by die Cultivaria Fees in die Paarl smul aan braaivleis.Argief-foto: LEANNE STANDER
Meer as die helfte van Amerikaners besluit as deel van hul Nuwejaarsvoornemens om “gesonder” te eet. Indien dit ook op jóú lysie is, mag jy dalk ’n bietjie verward wees oor die rol wat vleis in jou dieet behoort te speel.
G’n wonder jy’s deurmekaar nie! Een groep wetenskaplikes reken om minder rooivleis en verwerkte vleis te eet behoort ’n prioriteit te wees indien jy oor jou en die planeet se gesondheid besorgd is. ’n Tweede groep meen hierdie voedselsoorte is nie ’n probleem nie.
Party van jou vriende mag dalk sê dit hang af – en dat die vleis van beeste, wat meestal gras geëet het, en geprosesseerde kos wat nie met salpetersuur behandel is nie, “oukei” is. Terselfdertyd word plantaardige opsies al hoe gewilder, hoewel kenners nog kopkrap oor hoe goed dit vir jou gesondheid is.
As ’n kardioloog en professor in voedselwetenskap, wil ek graag van die onsekerhede uit die weg ruim met vyf mites en vyf feite oor vleis.
Mite: Rooivleis is goed vir jou
Langtermynstudies oor hartsiektes en kanker, en vergelykende studies van die risikofaktore soos cholesterol en glukose toon dat gematigde inname van onverwerkte rooivleis relatief min skade vir jou gesondheid inhou.
Maar geen belangrike studies dui daarop dat dit goed is vir jou nie.
Terwyl ’n biefstuk, lamstjop of ’n stukkie varkvleis elke dan en wan dalk nie jou gesondheid sal benadeel nie, sal dit jou ook nie gesonder maak nie.
En, te veel heemyster, wat aan rooivleis sy kleur gee, mag vir ons ’n aanduiding gee hoekom rooivleis die risiko vir tipe 2-diabetes verhoog. As jy gereeld weglê aan rooivleis, en selfs as jy net by geleentheid verwerkte vleis eet, moet jy besef daar is ’n sterk band met kolo-rektale kanker.
Mite : Eet liewer maer vleis
Dieet-riglyne het dekades lank gefokus op maer vleis as gevolg van die laer vetinhoud, versadigde vette en cholesterol-inhoud. Maar vet word nie noodwendig geassosieer met hartaanvalle, kanker of ander groot gesondheidsgevare nie. Daar is ander dinge wat gevaarliker is.
Verwerkte vleis soos spek, wors, salami en ander koue snitte het hoë vlakke van preserveermiddels. Natrium verhoog byvoorbeeld jou bloeddruk en jou risiko vir beroertes, terwyl jou liggaam nitrate omskakel in nitrosamien wat kanker kan veroorsaak.
Of dit nou maer snitte is of nie, hierdie kosse is nie gesond nie.
Plantaardige dieet-opsies word al hoe gewilder, hoewel kenners nog kopkrap oor hoe goed dit vir jou gesondheid is.
Mite: Fokus op ’n plantdieet
“Plant-gebaseerde” het vinnig maar ietwat verkeerdelik ’n kode vir “gesondheid” geword.
Eerstens, nie alle kosse wat van diere afkomstig is, is sleg vir jou nie. Pluimvee en eiers blyk relatief neutraal te wees. Suiwelprodukte mag metaboliese voordele hê, veral om liggaamsvet en tipe 2-diabetes te verminder. En seekos het heelparty gesondheidsvoordele.
In teenstelling hiermee is baie van die kosse wat die slegste is vir jou plantaardig. Dink aan wit rys, witbrood, slaptjips, verfynde ontbytkos, koekies en so meer.
Hierdie kos is hoog in verfynde stysel en suiker, en verteenwoordig 42% van alle kalorieë in die VSA, vergeleke met sowat 5% van die kalorieë van onverwerkte rooivleis en 3% van verwerkte vleis.
’n “Plant-gebaseerde” of alleseter-dieet is nie by verstek gesond nie. Dit hang af wat jy kies om te eet.
Mite: Gras-gevoerde beesvleis is beter vir jou gesondheid
Tradisioneel eet vee ’n kombinasie van veevoer (gras, ander groen goed en peulplante) plus hooi met bygevoegde mielie, soja, gars of graan.
“Grasvleis” of weiveld-gevoerde vee eet meestal veevoer, maar nie uitsluitlik nie. “Grasklaar” vee behoort in teorie net veevoer te eet.
Maar geen agentskap reguleer die bedryf se gebruik van hierdie terme nie. En plaasvleis (free-range) beskryf waar ’n dier leef, nie wat hy eet nie. “Gras-gevoerde” mag dalk beter klink, maar geen studies het nog die gesondheidsvoordele vergelyk van “gras-gevoerde” teenoor konvensionele beesvleis nie.
’n Analise van voedingstof-analises toon baie klein verskille tussen gras-gevoerde vee en dié wat op die konvensionele manier gevoer is. Jy mag dit dalk om persoonlike, omgewings- of filosofiese redes eet. Maar moenie gesondheidsvoordele verwag nie.
Mite: Plantaardige alternatiewe vir vleis is gesonder
Produkte soos die Impossible Burger en Beyond Meat is kennelik beter vir die omgewing as tradisionele beesvleis, maar hoe goed of sleg dit vir jou gesondheid is, bly onseker.
Die meeste voedingstowwe in plantaardige alternatiewe is ontwerp om soortgelyk aan vleis te wees. Deur die gebruik van geneties gemanipuleerde suurdeeg voeg die Impossible Burger selfs heemyster by jou dieet. Hierdie produkte bevat ook heelwat sout. En soos baie ander ultra-verwerkte kos kan dit ook tot ’n hoër inname van kalorieë en ’n gewigstoename lei.
Wat is dan die ware feite?
Feit: Verwerkte vleis is sleg vir jou gesondheid
Verwerkte vleis bevat problematiese preserveermiddels. Selfs dié waarop staan “geen nitrate of nitrate bygevoeg”, bevat nitraatryke gegiste selderypoeier.
’n Versoekskrif deur die Center for Science in the Public Interest vra tans dat die Food and Drug Administration (FDA) hierdie misleidende etikettering verbied.
Benewens die natrium, nitrate en heem, kan verwerkte vleis ander karsinogene bevat wat verkry word deur verkoling, die rook van die vleis of wanneer die vleis teen ’n hoë temperatuur gebraai of gerooster word.
Hierdie verbindings kan nie net die persoon wat dit eet skade aandoen nie, dit kan ook deur die plasenta dring en die ongebore fetus beskadig.
Feit: ’n Vegetariese dieet is nie opsigself gesonder nie
Die meeste dieetverwante siektes word veroorsaak deur te min kos wat goed is vir jou gesondheid, soos vrugte, neute, sade, bone, groente, plantolies, seekos en jogurt.
Bykomende gesondheidsprobleme kom van te veel soda en ultra-verwerkte kosse met ’n hoë soutinhoud, verfynde suiker of bygevoegde suiker. In vergelyking met hierdie groot faktore het dit relatief min gesondheidsvoordele om onverwerkte rooivleis te vermy of dit slegs by geleentheid te eet.
Feit: Beesproduksie is vernietigend vir die omgewing
In terme van die verbruik van grond, water, waterbesoedeling en kweekhuisgasse veroorsaak die produksie van onverwerkte rooivleis sowat vyf keer die impak op die omgewing as vis, suiwel en pluimvee.
Dié impak is sowat 20 keer hoër as dié van eiers, neute en peulgewasse en 45 tot 75 keer hoër as die impak van vrugte of groente.
’n 2013-verslag van die VN het bevind veeproduksie veroorsaak sowat 15% van alle kweekhuisgasvrystellings, met byna die helfte wat van beesvleis afkomstig is.
Feit: Plantaardige vleis is beter vir die omgewing
Die produksie van plantaardige vleis-alternatiewe, in vergelyking met beesvleis, gebruik die helfte van die energie, ’n tiende van die grond en water, en het 90% minder kweekhuisgasse. Maar geen studies het tot dusver plantaardige vleis-alternatiewe vergelyk met meer natuurlike, minder verwerkte opsies soos sampioene of tofoe nie.
Feit: Daar is steeds baie vrae
Watter preserveermiddels of ander gifstowwe in verwerkte vleis veroorsaak die meeste skade? In verwerkte vleis, wat presies vergroot die risiko vir tipe 2-diabetes?
Watter innovasies, soos om vir koeie seewier te voer of die gebruik van regenererende beweiding, kan die groot omgewingsimpak van vleis, selfs dié van gras-gevoerde bees, verminder?
En wat is die gesondheidsimplikasies van gras-gevoerde bees en plantaardige vleis-alternatiewe?
Soos baie ander dinge in die wetenskap is die waarheid oor vleis genuanseerd.
Die huidige bewyse is dat mense nie meer as een of twee keer per week onverwerkte rooivleis moet eet nie. Gras-gevoerde beesvleis mag effens beter wees vir die omgewing as tradisionele produksie, maar daar is steeds baie skade vir die omgewing. Die data steun nie groot gesondheidsverskille tussen gras-gevoerde en konvensionele beesvleis nie.
Net so is plantaardige vleis-alternatiewe beter vir die planeet, maar nie noodwendig vir ons gesondheid nie. Vrugte, neute, bone, groente, plantolies en volgrane bly steeds die beste vir die gesondheid van mense en van die planeet.
Prof. Mozaffarian is die dekaan van voedselwetenskap en beleid aan die Tufts-universiteit in Massachusetts in die VSA.
Meer oor: Vleis | Vegetariese Dieet | Gesond | Dieet