Nasionale leuse: En unión y libertad''
(Spaans vir "In Eenheid en Vryheid")
• Mei Rewolusie
1 Mei 1851
1 073 518 myl2
41 660 417 (32ste)
14,4 / km2 (212de)
$743,121 miljard (21ste)
$18 112 (52ste)
$474,954 miljard (26ste)
$11 576 (60ste)
0,811 (45ste) – baie hoog
44,49 – hoog
ART (UTC-3, San Luis -4)
(UTC-3 in San Luis)
Argentinië (Spaans: Argentina), amptelik die Argentynse Republiek (Spaans: República Argentina), is 'n Spaanssprekende land in die suide van Suid-Amerika, tussen die Andesgebergte en die suidelike Atlantiese Oseaan. Die naam "Argentinië" is afgelei van die Latynse woord argentum ("silwer"), 'n edelmetaal wat 'n belangrike rol gespeel het in die opkoms van Europese kolonialisme in Argentinië.
Argentinië trek die aandag van ekonomiese navorsers nadat dit in die laat 19de en vroeë 20ste eeu genoeg gevorder het om onder die tien welvarendste lande ter wêreld gereken te word, maar sy ekonomiese ontwikkeling het vanaf die Groot Depressie in die vroeë 1930's 'n reeks van af- en opwaartse kurwes getoon wat dit agter sy buurlande, veral Chili, laat terugsak het - om êrens tussen die vyftigste en sestigste plek te beland. Vinnige en selfs stormagtige groei in die 1990's het in 2001 in een van die land se diepste ekonomiese krisisse geëindig - en van die land die grootste buitelandse wanbetaler in die geskiedenis gemaak.
Tegelykertyd het Argentyne sedert hul onafhanklikwording in die vroeë 19de eeu nooit daarin geslaag om 'n oorkoepelende nasionale identiteit te skep nie. Argentinië word soms beskryf as 'n nasie van Europeërs wat aan boord van emigrasieskepe gegaan het om die mees Europese land van Amerika of die mees Amerikaanse land van Europa te word. Sy politiek en samelewing is gekenmerk deur spanninge, geweldpleging, 'n halfeeu van staatsgrepe en 'n bloedige vervolging van andersdenkendes, linkses, intellektueles of blote verdagtes tydens die militêre diktatuur tussen 1976 en 1983, wat - ná jare van politieke onrus, ekonomiese chaos, geweldpleging en opspraakwekkende ontvoerings van buitelanders - eufemisties as "Nasionale Proses van Herorganisasie" (Spaans: Proceso de Reorganización Nacional) beskryf is en moontlik 30 000 menselewens geëis het. Dit het sy hoogtepunt - en einde - in die militêre aanval op die Britse Falkland-eilande in 1982 gevind. Argentinië het daarna teruggekeer na 'n stabiele demokratiese regeringsvorm.
Argentyne toon 'n neiging om hulself veral in teenstelling en opposisie met ander te definieer en het dus in hul geskiedenis onderskeidings tussen "federaliste en aanhangers van 'n eenheidstaat", "'n beskaafde samelewing en barbaarse toestande", "radikale en behoudendes", "Buenos Aires en die res van die land", "Peroniste en anti-Peroniste" gemaak, ongeag die land se redelik homogene bevolking van merendeels Italiaanse en Spaanse afkoms en die gebrek aan enige merkwaardige taalkundige of etniese diversiteit.
1.2 Die geboorte van die Argentynse nasie
8 Bekende Argentyne
10.1 Ekonomie en demografie
11.1 Argentynse koerante
Die eerste Europeërs, wat in die 16de eeu langs die Argentynse kus geseil en hier voet aan wal gesit het, was seevaarders op soek na 'n suidelike deurvaart van die Atlantiese na die Stille Oseaan, waaronder Ferdinand Magellaan en Pedro de Mendoza . Die laasgenoemde het die nedersetting 'Nuestra Senora Santa Maria del Buen Aire', die huidige Buenos Aires, in omtrent 1536 gestig. In die noordweste van die land, waar goeie landbougrond gevind word, het die Spanjaarde, wat vanuit die onderkoninkryk Bolivia suidwaarts beweeg het, verskillende nedersettings soos Mendoza, Tucuman, Cordoba en Salta gestig. Hier is perde geteel, vee vir vleisproduksie aangehou en suiker, tabak en groente verbou.
Die noordwestelike deel van Argentinië het sy bloeitydperk in die 17de en 18de eeu as gevolg van handel met die onderkoninkryk Peru beleef, terwyl Buenos Aires destyds niks meer as 'n tweederangse hawe was nie. Eers in 1776 het Buenos Aires die administratiewe sentrum van die nuwe vise-koninkryk 'Rio de la Plata' geword, 'n gebied wat die huidige Argentinië, Uruguay, Paraguay en 'n deel van Bolivia ingesluit het.
Die geboorte van die Argentynse nasie[wysig]
Op 25 Mei 1810 het die Kreoolse bevolking van Buenos Aires in opstand teen die koloniale Spaanse bewind gekom. Hulle het voor die Cabildo vergader, die gebou waar afgevaardigdes, wat deur die Spaanse Kroon benoem is, byeengekom het en die visekoning en heersende junta se bedanking geêis. Ná 250 jaar se heerskappy oor die kolonie was die heersende klas só verswak dat hulle voor die betogende massas geswig het. Die politieke mag het skielik in die hande van 'n Kreoolse junta beland.
Ook in ander dele van Suid-Amerika, waar 'n opgeleide en liberale stedelike Kreoolse middelklas deur merendeels Spaans-gebore bewindhebbers geregeer is, het inheemse burgers op magsdeling aangedring. In Europa het Napoléon Bonaparte destyds militêr teen sy ou politieke bondgenoot Spanje opgetree, die land binnegeval en, ondanks plaaslike weerstand, sy eie broer tot nuwe koning verklaar. Hierdie gebeure het die politieke druk op Spanje se koloniale bewind in Suid-Amerika versterk en die tafel gedek vir politieke hervormings.
In die tweede helfte van die 19de eeu gaan Buenos Aires snel vooruit, deels as gevolg van die aankoms van duisende immigrante. Nuwe tegnologieë (vries van vleis, spoorweë) stimuleer landbou en veeteelt. Nuwe gebiede soos Patagonië word verower. Immigrante uit Engeland en Wallis begin skaapteelt op groot estancias. Argentinië word na die Verenigde State die tweede "Beloofde Land" van Amerika.
Vervolgens word Argentinië egter gekenmerk deur aanhoudende politieke konflikte tussen konserwatiewe en liberale elemente en tussen burgers en die weermag . Na die Tweede Wêreldoorlog verskyn die populistiese "peronisme", wat die verhouding tot 'n punt dryf . Tot 1983 word steeds bloediger optredende militêre juntas afgewissel met outoritêre siviele regerings, wat lei tot toenemende ekonomiese probleme, korrupsie, algemene afkeur in die politiek en die nederlaag in die Falklandoorlog teen die Verenigde Koninkryk in 1982.
Hierna help vier vrye verkiesings om demokrasie in Argentinië stewig te vestig. In 2001 het ekonomiese probleme, insluitend die wanbetaling van buitelandse skuld, gelei tot bloedige onluste en die val van die regering. Ekonomiese maatreëls soos die ontkoppeling van die peso van die dollar het vervolgens tot ekonomiese herstel gelei en Argentinië is nou ook 'n gewilde toeristebestemming, aangehelp deur die gunstige wisselkoers teenoor meeste belangrike geldeenhede. Argentinië se totale buitelandse skuldlas het in 2009, te midde van die internasionale finansiële krisis, nogtans weer tot 145 miljard VSA-$ gestyg.
Die voormalige president Néstor Kirchner († 2010) en sy eggenote Cristina Fernández de Kirchner wat in Oktober 2007 as sy opvolger verkies is.
Kaart wat Argentinië en die geëiste gebiede vertoon.
Die Argentynse grondwet van 1853 (hersien in 1994), bepaal 'n skeiding van magte tussen uitvoerende, wetgewende en regsprekende magte, sowel op nasionale as provinsiale vlak. Die president en vise-president word direk verkies vir ampstermyne van vier jaar. Beide mag slegs twee opeenvolgende termyne dien, maar kan na 'n tussenpose van ten minste een termyn vir 'n derde termyn staan.
Die president benoem die ministers. Die grondwet gee aansienlike mag aan die president in die dubbele funksie as staatshoof en regeringsleier. Die president het onder andere die vermoë om in "dwingende en noodsaaklike" omstandighede presidensiële dekrete uit te vaardig. Die huidige regeringsleier is Cristina Fernández de Kirchner.
Vroue het eers in 1952 stemreg gekry, en omdat daar nog steeds afsonderlike manlike en vroulike kieserslyste bestaan, moet vroue ook in afsonderlike verkiesingslokale stem. In die presidentsverkiesing van 2007 het twee vroulike kandidate meer as twee derdes van die uitgebragte stemme op hulle verenig.
Politieke betrekkinge met Suid-Afrika[wysig]
Suid-Afrikaanse diplomatieke skakeling met Argentinië het in 1938 begin; die land het sy betrekkinge met Suid-Afrika egter op 23 Mei 1986 vanweë Pretoria se beleid van rasseskeiding tydelik verbreek.