Vat jou goed en trek, Ferreira?Tienie Fourie. Foto: Verskaf. 1980. My toentertydse redakteur by Beeld, Ton Vosloo, bel my eendag waar ek in die persgalery in Kaapstad sit. Sonder veel omhaal, bied hy aan dat ek ’n buro vir die Nasionale Pers in (toe nog) Salisbury in Rhodesië moet gaan open. Sonder omhaal sê ek nee, hy moet maar iemand anders vra. Vroeër het ek die bosoorlog in Rhodesië vir die pers gedek, gesien hoe Margaret Thatcher, op ’n Statebondsberaad in Lusaka, Rhodesië aan die guerrillas van Robert Mugabe wegteken. Hy het daarna die verkiesing gewen. My vrou was verwagtend met ons eersteling – om haar te vat waar die rou wonde van oorlog nog vars was, was ondenkbaar. Maar ek is omgepraat en het in April 1980 in Harare beland. Een van die eerste stories wat ek geskryf het, was toe een van Mugabe se ministers, Edgar Tekere, ’n boer vermoor het. Daarna het ek ’n nuwe fenomeen gesien: die eerste golf van blanke vlugtelinge wat na Suid-Afrika versit het. Sommige van hulle het oorspronklik uit Kenia se Hooglande gekom, is daar op plase aangeval en was nie meer van hul veiligheid verseker nie. Self is ek amper doodgeskiet, toe ek onverwags op ’n Zipra-kamp (Zimbabwean People’s Revolutionary Army) van Joshua Nkomo in Harare afgekom het. Baie Rhodesiërs het besluit hulle kyk nie meer televisie nie, lees nie meer koerante nie. Die redenasie was dat wat die oog nie sien nie, die gees nie kan ontstel nie. Hulle was ook venynig teenoor diegene wat suid gevlug het. Smalend is verwys na die chicken run, mense wat te bang was om ’n swart regering te aanvaar. Die kritici was egter onder die voorste naellopers toe Mugabe in 2000 sy kop verloor en plase van wit boere sonder vergoeding begin gryp het. Baie van die plase het in sy pelle se hande beland. Vandag sukkel Zimbabwe om van dié wandade te herstel. Die Zimbabwiese ekonomie is steeds aan flarde. Duisende swart Zimbabwiërs het uitgewyk na Suid-Afrika. Dit bring my by Suid-Afrika wat myns insiens – tensy ’n wonderwerk gebeur – op dieselfde pad is. Net soos in Zimbabwe word mense wat emigreer, as lafaards uitgeskel. Wit mense word dikwels vertel hulle is nie in Suid-Afrika welkom nie. Baie Suid-Afrikaners lees ook nie meer koerant of kyk na die nuus nie. En soos die ekonomiese vlugtelingstroom uit Suid-Afrika al hoe groter word, word die kritiek uit liberale geledere al hoe feller. Woorde soos “verraaiers” en “rassiste” word al hoe meer op sosiale media gebruik. Maar gaan kyk maar waar sommige liberale rubriekskrywers en diesulkes woon: Oranjezicht in Kaapstad, Waterkloof in Pretoria, iewers in die buiteland of in hul ivoortorings by universiteite. Die meeste het van die grootste voordeel uit apartheid getrek: goeie universitêre opleiding, goeie betrekkings, sommige van hulle was selfs diplomate. Baie van hulle het president Ramaphosa onlangs verdedig toe hy in die buiteland gesê het daar is geen plaasmoorde in Suid Afrika nie, waarna ek persoonlik ’n paar genooi het om op my onkoste ’n maand lank alleen op ’n plaas in Limpopo te gaan woon. Ek wag nou nog op vrywilligers. Agter hul elektriese heinings en soms gewapende wagte gee hulle nie eintlik ’n snars om wat op plase gebeur nie. Hulle gee nie om oor die honderde wit en swart boere wat vermoor is, wat snags nie kan slaap nie, wat die daeraad vermink binnegaan (as hulle gelukkig is). Maar moenie ’n fout maak nie, die stroom uit Suid-Afrika word al hoe groter. En dis nie net wit mense nie. Ek sien dit ook in die groep waarvan ek die administrateur is, die South Africans Living in China. Verlede jaar hierdie tyd was daar sowat 700 lede in hierdie groep; vandag is ons goed op pad na 3 000. En, verrassend genoeg, is die meeste van hulle swart. Ek word elke dag oorval met versoeke om lidmaatskap uit veral KwaZulu-Natal – mense kry nie werk in Suid-Afrika nie. Soos die meeste van ons. Waarom emigreer wit mense? Oor ’n gebrek aan ’n toekoms vir hul kinders, vrees vir wat mag kom, ensovoorts. Ja, baie van hulle kom terug nadat hulle ander lande se burgerskap of paspoorte gekry het. Oumas en oupas in Suid Afrika is te oud om te emigreer, daarom gaan hul volwasse kinders voorlopig terug tot hul ouers nie meer daar is nie. Kom ons wees eerlik: Hoeveel mense in Suid-Afrika het nie al daaraan gedink om te emigreer nie? Wie kan hulle kwalik neem? Net sodra ons dink ons het die bodem van die put bereik, ruk ’n nuwe skandaal ons. ’n bank word besteel, treine word verbrand, plaasaanvalle duur voort, die staatskas is leeg, belasting in die een of ander vorm word al hoe meer. Die infrastruktuur is besig om in duie te stort, elektrisiteit word al hoe skaarser en duurder, ensovoorts, ensovoorts. Politici is bang om die suipers aan die Vrystaatse melkkoei hok te slaan. Dalk wag hulle tot dit ’n droë koei word. Die gewone man en vrou leef op hoop, dat dit eendag beter sal gaan en ons in ons geliefde Suid-Afrika kan bly. Maar voortdurend word daar vir ons gelieg. Baie ekonome wat geld op die aandelebeurs het, vertel hoe dit beter sal gaan. Intussen skuif hulle en ander Suid-Afrikaners miljarde rande landuit… net soos dit toentertyd in Zimbabwe gebeur het. Toe was die land se geldeenheid feitlik niks meer werd nie. Wat nou? Is dit soos die Bybel sê, ’n kwessie van geloof, hoop en liefde? Kom ons begin dan by die begin: Kom ons wees lief nie net vir die armes nie, maar ook vir ons landgenote wat nie meer vir alles kans sien nie. Duisende sit in Australië, Amerika, Europa (veral Nederland) en Rusland (’n nuwe gewilde bestemming). Geloof en hoop is natuurlik ŉ ander saak. Die meeste van ons hoop dat president Cyril Ramaphosa die wegholtrein vol Suid-Afrikaners kan stop voordat dit oor die afgrond stort. Maar hoeveel van ons glo dat hy enigsins kan? Soos ’n Suid-Afrikaner in China onlangs vir my skryf: “Dalk is Zuma reg, dis alles Jan van Riebeeck se skuld. Het hy nie na die suidpunt van Afrika gekom nie, was baie wit mense in hul lande van herkoms, soos Nederland, Frankryk, Engeland, en ander. Dan was daar geen beskuldigings dat hulle grond gesteel het nie en die swart bevolking kon in vrede aangaan. Maar miskien, as Julius Malema sy sin kry, sal Suid-Afrikaners ook soos hul mede-Afrikane in Noord-Afrika in Europa asiel gaan soek. Sal dit nie pret wees nie!