PressReader - Weg! Platteland: 2015-09-01 - Ek het die skuif ge­maak
Ek het die skuif ge­maak
Toe die stad haar kláár het, pak Zel­ma K­riek haar goed en trek Ca­litz­dorp toe
Weg! Platteland - 2015-09-01 - Inhoud - TEKS TISHA S­TEYN FO­TO’S RO­ZEL­LE MONACHINI EN TISHA S­TEYN
Zel­ma K­riek ont­hou nog die dag toe sy die be­geer­te ge­sug het om pad te gee uit die stad. Die mu­re van haar groot huis in Johannesburg se noor­de­li­ke voor­ste­de het haar vas­ge­druk. “Ek kon en wou net nie lan­ger daar bly nie,” ver­tel sy. ’n Vriend het haar sug ge­hoor, en voor­ge­stel sy soek ’n huis op Ca­litz­dorp, waar ’n mens nog be­kos­tig­ba­re plek­ke kon kry.
“Ek wou weg­hard­loop... en ek hét weg­ge­hard­loop!”
Zel­ma en haar oud­ste dog­ter, Ni­co­la Dr­ze­wicki, ’n ar­gi­tek in Kaapstad, het gaan kyk. “Die pad was lan­ger as wat ek ge­dink het, en by La­di­smith wou ek net om­draai,” ont­hou sy. “Ge­luk­kig het ons deur­ge­druk, want as ’n mens oor die Huis­ri­vier­pas af­daal na Ca­litz­dorp, kom daar ’n sa­lig­heid oor jou. Dit het ge­voel of ek tuis kom.”
’n Klip­gooi bui­te die dorp – waar bak­kies en trek­kers ewe tuis is in die stra­te as don­kie­kar­re – het sy ’n huis tus­sen die win­ger­de ge­kry wat haar aan die hart ge­gryp het. “Die huis het nie eint­lik ’n styl ge­had nie,” ver­tel die vrou wie se stads­huis eens op ’n tyd in in­te­ri­eur­tyd­skrif­te ver­skyn het. “Maar met Ni­co­la se kun­dig­heid het ons ’n paar bin­ne­mu­re uit­ge­slaan, ’n stoep ge­bou en in­te­res­san­te leef­ruim­tes ge­skep.”
Zel­ma het ’n rus­plek vir haar siel en ’n hol­te vir haar voet ge­vind.
Die groot uit­tog
Dit was ’n ge­suk­kel om haar huis in die stad ver­koop te kry, maar die dag toe die koop deur is, was daar geen keer nie, ont­hou Zel­ma, wat ook haar
0 510 20 Ki­lo­me­ters aan­deel in die in­te­ri­eur­win­kel S­tuff in Mel­vil­le van die hand moes sit. >
“Ons het in­ge­pak en in­ge­pak en in­ge­pak. Ek hou van my s­tuff; ek wou niks los nie...”
Uit­ein­de­lik is sy en haar dog­ter Ro­zel­le en vrien­din Tra­cey Fra­ser in Zel­ma se vol­ge­stop­te mo­tor vort – Tra­cey ag­ter die stuur en Zel­ma en Ro­zel­le op die ag­ter­sit­plek.
Min het hul­le ge­weet wat ’n troos­te­lo­se, re­ë­ne­ri­ge dag dit sou wees toe hul­le op Ca­litz­dorp aan­kom. “Die trek­lor­rie se be­stuur­der het bot­weg ge­wei­er om met die mod­de­ri­ge plaas­pad tot by die plaas­huis te ry!” Ge­luk­kig het ’n barm­har­ti­ge sa­ma­ri­taan met ’n bak­kie en sleep­wa haar goed na haar nu­we tuis­te on­der die bloe­kom­bo­me aan­ge­ry – vrag ná vrag. “Ter­wyl die wol­ke húíl!”
Om al­les te kroon word Zel­ma toe plat­ge­trek deur ’n he­wi­ge griep. “Ro­zel­le en Tra­cey het uit­ge­pak en uit­ge­pak en uit­ge­pak – tot­dat al­les min of meer op die reg­te plek ge­staan het. Teen die tien­de dag het ek be­ter ge­voel en ge­weet: Ek gaan ou­kei wees hier waar die Swart­berg se spier­wit spit­se teen die blou lug uit­staan.”
Met­ter­tyd is die huis reg­ge­boer, en met haar fyn aan­voe­ling het el­ke meu­bel­stuk en mat sy staan- en lê­plek ge­kry. “Ka­rel en Ja­kob A­fri­ka, die hel­pen­de han­de hier op die plaas, is al so moeg vir my...” lag sy met ’n von­kel in haar grys­groen oë. “Ek hou van my goe­ters. Ek het nog al­tyd goe­ters ge­koop waar­van ek hou, wat ek ge­niet en wat vir my iets be­te­ken. My goed is eint­lik meer tuis híér as dáár...”
En toe wyk die koop­lus...
Zel­ma is self dui­de­lik ook meer tuis hier. Se­dert­dien het sy nie net met die kon­fyt­ko­ke­ry be­gin nie, maar ook ’n gas­te­huis be­gin (sien die kas­sie oor die gas­te­huis op bl. 30.)
Ook Ro­zel­le, wat eint­lik net saam­ge­kom het om haar ma te help uit­pak, het hier vas­ge­haak. Sy het vir Kevin Monachini ont­moet, ’n man wat na aan die aar­de leef en in sy Ka­rooi­cus­kwe­ke­ry in­heem­se plan­te – waar­on­der aal­wy­ne – van s­teg­gies kweek. Nou ver­e­wig sy Kevin se Ka­roo­plan­te en haar ma se mooi ou­tyd­se kom­buis­goed in wa­ter­verf­skil­de­rye en pot­lood­sket­se. Met die ge­boor­te van klein Co­co, wat nou 2½ jaar oud is en van­dag hier deur die huis dar­tel, is die ver­bond met die Klein-ka­roo se grond ver­se­ël.
Zel­ma se mid­del­ste dog­ter, Li­za Ma­cDo­nald, kom kui­er ook graag saam met haar kin­ders, Zoe (3) en Jet (9).
“Ver­al Jet kom som­mer op sy eie uit die Kaap by sy ou­ma kui­er. Hy bly graag hier waar nie­mand hom ooit aan­jaag of voor­sê nie. Ons doen niks hier ‘gou’ nie...” sê Zel­ma.
Hul­le twee sal veel eer­der op die ag­ter­stoep sit en tuur oor die win­ger­de en boor­de tot by die wit hui­sies doer an­der­kant die Gam­ka­ri­vier.
Aan die be­gin het Zel­ma en Ro­zel­le nog ge­reeld op Ge­or­ge gaan in­ko­pies doen en ver­al op Oudts­hoorn gaan fliek – dik­wels was hul­le die e­nig­ste men­se in die te­a­ter, en dan het die per­so­neel som­mer die spring­mie­lies vir hul­le ge­bring. Met­ter­tyd was hier­die uit­stap­pies nie meer no­dig nie: “Ek het nie meer koop­te­ra­pie of an­der aflei­ding no­dig nie.”
Twee les­se het sy ge­leer. Een: Geld kan nie ge­luk koop nie – “ek was nog nooit in my le­we só arm en só ge­luk­kig nie”, en twee: Die tyd gaan baie vin­ni­ger ver­by as jy rus­tig is en nie druk op jou­self plaas om din­ge te doen nie. “Gits, par­ty­keer moet ek Oudts­hoorn toe ry ter wil­le van ’n skoot­jie pad­woe­de. Jy kan dit nie híér rond doen nie!”
Die stil­te op die werf is om­trent tas­baar – ’n mens raak eint­lik eers be­wus van pre­sies hoe stil dit is as die krag af­gaan en die yskas se sag­te ge­spin ver­doof. Gas­te in Strooi­kooi, Zel­ma se gas­te­huis, het op ’n keer ’n brie­fie ge­los: “Ons moet ver­trek; dit is te stil en te don­ker – ons was so bang!”
Zel­ma en Ro­zel­le het eg­ter ’n doel­be­wus­te be­sluit ge­neem om nié bang te wees nie. “Aan die be­gin was ons bang vir al­les: mui­se, spin­ne­kop­pe, pad­das. Maar ’n mens raak al­les ge­woond. Op Kers­dag het daar ’n ko­per­ka­pel so lank soos die eet­ka­mer­ta­fel –3 m – on­der die ta­fel ge­lê. Ons het die po­li­sie ge­bel >
‘Toe ek die eer­ste beet uit die grond trek, het dit vir my meer waar­de ge­had as al­les wat ek in Londen, Pa­rys of Ro­me ge­koop het.’
– ons bel die po­li­sie vir al­les – maar hul­le het ge­wei­er om uit te kom as ons nie eers die slang­van­ger laat kom nie!”
No­de­loos om te sê is slang se kind nou nog weg...
Om weer ’ n kind te wees
Hier het sy weer haar­self ge­word, weer die sor­ge­loos­heid en tyd­loos­heid van kind­wees be­gin er­vaar, ver­tel Zel­ma: “Toe ek die eer­ste beet uit die grond trek, het dit vir my meer waar­de ge­had as al­les wat ek in Londen, Pa­rys of Ro­me ge­koop het. In die vin­ni­ge baan ver­loor ’n mens baie – jy moe­nie wag tot jy te oud is om te le­we nie! Maar men­se is nie be­reid om geld prys te gee vir vre­de nie.”
Nou is sy op haar ge­luk­kig­ste met haar El­vis-mu­siek en ’n boek. “In die stad was ek lid van ’n boek­klub waar ons net die duur­ste, nuut­ste boe­ke by eks­klu­sie­we boek­win­kels ge­koop het. Nou koop ek die bes­te boe­ke wat ek nóg ge­lees het vir R20 hier by die twee­de­hands­boek­win­kel Pep­per­tree Books & Bi­tes.
“Hier is nie veel te doen of sien of koop nie, be­hal­we dít wat ons self doen saam met die men­se wat ons hier ver­wel­kom het. Bui­ten kui­er saam met ons dorp se men­se wil ’n mens na­der­hand nie uit die huis gaan nie – ’n mens trek loot­jies om te be­sluit wie dorp toe moet gaan vir in­ko­pies.” Sal sy ooit te­rug­gaan stad toe? “Te­rug­gaan? Nooit nie! Hier kan ek mos a­sem­haal.”
Tus­sen Ca­litz­dorp se ber­ge en win­ger­de het dié “in­kom­mer” rus vir haar moeë stads­iel ge­vind.
1 Ro­zel­le en ’n vrien­din van Zel­ma moes uit­pak op Ca­litz­dorp om­dat sy deur griep plat­ge­trek is, maar uit­ein­de­lik het al Zel­ma se kos­ba­re s­tuff ’n plek in die huis ge­kry. 2 Wie’t ge­sê ’n Ka­root­uin kan nie we­lig wees nie? Dis ver­al mak­lik as jou skoon­seun in­heem­se plan­te kweek... 3 Ro­zel­le was nie van plan om in Ca­litz­dorp ag­ter te bly nie, maar toe ont­moet sy haar man, Kevin Monachini, ’n kwe­ke­ry- ei­e­naar. Dui­de­lik het die ap­pel nie ver van die boom ge­val nie, want hul­le dog­ter, Co­co, is op 2½ jaar al heel be­hen­dig met ’n graaf en hark... haar eie!