'N DAG IN NICE | Loer Toer
'N DAG IN NICE
Côte d'Azur, Frankryk November 13, 2016 Leave a comment
'n Dag in Nice, en die woorde van die digter, Philip Larkin, kom by my op: What are days for? wil hy in sy gedig, Days, weet en sê dan: "Days are where we live… They are to be happy in …"
En hierdie stralende oggend in Nice stem my gelukkig, maar ook nadenkend. Die son is helder en vir my gevoel 'n iets laer en blikkerender oor hierdie hemelsblou see as elders langs die Côte d'Azur. Maar hierdie dag waarin ek woon, soos Larkin sê, het tog iets triestigs. Verbeel ek my of is die Promenade des Anglais, die wandelweg langs die see, meer verlate as vantevore – leër? Is hier minder stappers, minder toeriste, minder fietse? Ek het juis kom kyk of Juliemaand se tragedie die lewe hier verander het. Ja, ek weet dis vier maande gelede, maar hoe verloop dinge deesdae hier? Kom die toeriste en besoekers steeds? Nice maak immers sedert die vroeë 19e eeu op toerisme staat en wil besoekers nie afskrik nie.
Maar hier is beslis minder mense. Dalk, wanneer die getalle toeriste weer aangegroei het, sal die monument te ere van die slagoffers wat hier in Juliemaand se terreuraanval gesterf het, opgerig en met deernis ingewy word. Tog het iemand iets vir ons gelos – op die sypaadjie, die woorde "Nos Anges" wat verwys na die Baai van Nice wat Baie des Anges heet, maar die "engele" is ook die slagoffers.
"Ons Engele" "Lest we forget how fragile we are" – Sting
Ek stap op die wandelweg langs die strand, amper verblind deur die blikkerende lig op die see. Nice straal behoorlik. Ek neem alles om my in. Selfs 'n kunswerk eenkant op 'n voetstuk, wat 'n strandluierstoel uitbeeld – 'n ironiese toevoeging tot die pop-kuns.
Ikoon van die lui-lekker-lewe
En dan verder is daar die kloofkranse wat oor die strande en die hawe uitkyk met 'n ronde toring van waar die Duitsers tydens hul besetting van die stad alles kon waarneem. Toe die weerstandbeweging se aanvalle hulle dwing om die toring prys te gee, was die stryd egter gewonne.
Die Toring, Chateau-tuine
Ek loop. Om die hoek van die kloof kom jy half onverwags op die Monument aux Morts af, die monument wat opgerig is ter herdenking aan die gesneuweldes van die twee Wêreldoorloë. Dit is indrukwekkend – drie sementboë in die deco-styl, seker twintig meter hoog, wat van die kloofrotse uitstaan, en die gedenktekste raam.
Aan beide kante van die gedenktekste is simboliese friesuitbeeldings van oorlog. Op die aanloopplein na die monument wys die mure ook friesvoorstellings van die strydende magte – die infanterie, die lugmag, die cavalerie, die vloot…
En kyk jy mooi, sien jy onder die friesuitbeeldings die name, fyn in die steenblokke gebeitel, so fyn dat jy dit skaars kan sien, die name en nogmaals name… Onder andere ene Louis Roux. Wie was hy?
Waar eindig die name?
Regs is die gedenkplaat vir die Franse weerstandbeweging met die Alsace-kruis wat hulde aan die gemarteldes en gesneuweldes bring.
"Aux armes, Citoyens! Marchons, marchons …"
Oorkant die straat pryk 'n filigraankruis – fyn edelsmeewerk met die voorkoms van kantwerk – teen die hemelsblou van die see en op die voorgrond kom 'n yl groepie mense verby – stappers met hul hondjies, kinders met fietse en rolskaatse…
Kruis by die see
Die lewe die wemel
Is my gemoedstemming aan die verander?
Ek stap om die hawe, nie 'n groot plek nie, met 'n woud van seiljagmaste. Aan die een kant kyk 'n kerk oor die hawe uit en ek loop tot waar, die dag ná bevryding in 1944, 'n foto van die hawe se puin geneem is.
Nice-hawe, 29ste Augustus, 1944
Nice-hawe, 8ste November, 2016
Later staan ek op Place Garibaldi, 'n klein plein met 'n imponerende standbeeld van die man self. Hy was blykbaar in Nice ook gebore. Die Piedmontiese boë wat die geboue karakteriseer, herinner mens dat die Côte d'Azur in 1860 nog Italiaans was. Dit laat mens ook bespiegel hoe dit hier gelyk het tydens die belangrike slag van 28 Augustus, 1944 − 'n beslissende slag vir die Duitsers vir wie alle nuus op daardie tydstip net sleg was.
In die omgewing van Place Garibaldi kom ek 'n groot argeologiese uitgrawing tussen die geboue teë. Wat lê onder hierdie stof? Is dit net die onlangse geskiedenis van tweeduisend jaar gelede, Gallies-Romeins? Of is dit die voorgeskiedenis, die Neanderdals en ouer? Ek word herinner aan die grot by Hoy's Koppie, Hermanus, waar die menslike oorblyfsels ten minste 50,000 jaar oud is.
Ek loer by 'n antieke winkel in waar hulle onder ander beelde uit die Gallo-Romeinse tydperk verkoop.
Wie doem uit die Gallies-Romeinse era op?
Twee ou here wat my uitkyk, laat my toe om rond te stap, foto's te neem. En daar kom ek op twee absurde beelde af – dalk 'n reddende teenmiddel vir vroeëre erns − wat my dag, waarin ek woon, weer gelukkig maak.
Atena en die Volstruis
Plato en Nog 'n Volstruis
(c) Willem van der Walt
Aanhaling uit Philip Larkin se "Days"
Aanhaling uit Sting se lied "Fragile"
Met dank aan Mike Oberholzer
Foto van Nice-hawe, 1944 – Getty images
Dié inset word aan die slagoffers van terreuraanvalle opgedra − in Frankryk, Engeland, Spanje, Belgie en Duitsland.