Wat veroorsaak leesprobleme?Foto: Edubloxsa.co.za Hallo Susan Ek het drie kinders. My oudste seun, tans in graad 5, is die gemiddelde kind, met geen probleme nie. My middelkind, nou in graad 3, het leesprobleme. Hy ken nie al die klanke nie. Hy het ook glad nie selfvertroue nie en raak regtig gestres iemand praat van huiswerk of skoolwerk. Hy het so ŉ pragtige persoonlikheid en ek wil nie hê dit moet geblus word deur sy akademiese onvermoë nie. Ek het hom laat toets vir disleksie en dit is nie sy probleem nie. Ek dink hy ontwikkel net laat en het êrens tussen graad R tot op hede op sekere plekke van sy akademie inligting gemis, of daar is los skakels. Ek sal dit so waardeer as jy my kan help, want volgende jaar moet hy begin eksamen skryf en ek het nie ŉ idee of hy dit sal maak nie. Jana Beste Jana Lees is koning in die klaskamer. Dit is onontbeerlik vir akademiese sukses, in die hier en nou, sowel as in die toekoms. Daarom is ŉ kind wat sukkel met lees, gewoonlik ŉ groot kopseer vir ŉ ouer. Behalwe vir negatiewe gevolge op akademiese vlak, kan leermislukking ŉ kind se hele persoonlikheid benadeel en daarom is dit belangrik dat ons erns maak van ŉ leesprobleem. Die meeste probleme kan slegs opgelos word wanneer ons weet wat die oorsaak daarvan is. Die regte vertrekpunt waar dit kom by lees, sal dus wees om te vra, Wat veroorsaak leesprobleme? Ten einde te verstaan wat leesprobleme veroorsaak, moet ons verstaan dat leer in lae plaasvind. Een vaardigheid moet eers vasgelê word voordat ons ŉ daaropvolgende vaardigheid kan baasraak. Dis soos opklim met ŉ leer: sportjie vir sportjie, anders val jy. Di dunia kini kita, tiap orang harus dapat membaca… As jy nie eers die taal Indonesies geleer het nie, is daar nie ŉ manier waarop jy hierdie Indonesiese sinnetjie gaan verstaan nie. Dit wys vir ons dat taal op die heel onderste sport van die leer is. Ons kan die rol van taal vergelyk met hardloop in sokker. Mens kan nie sokker speel as jy nie kan hardloop nie. Insgelyks kan mens nie lees as jy nie die spesifieke taal goed ken nie. Indien ŉ kind se kennis van Afrikaans swak is, sal hy sukkel om dit te lees. Sonder doeltreffende opleiding om sy Afrikaans te verbeter, sal sy leesvermoë nie ontwikkel nie. Sokker bestaan uit baie uiteenlopende vaardighede, soos skop, uitgee, dribbel en kopskote. Voordat ons van ŉ kind kan verwag om aan die spel deel te neem, moet hy eers leer om die bal te skop, uit te gee, te dribbel en kopskote uit te voer. Dit is presies dieselfde met lees. Kognitiewe vaardighede, soos visuele en ouditiewe prosessering en ouditiewe geheue, wat die basis van lees vorm, moet eers aangeleer word. Visuele prosessering verwys na die vermoë om sin te maak uit die inligting wat ons sien. Dis anders as probleme, wat sig of visie insluit. Probleme met visuele prosessering affekteer die interpretasie of verwerking van wat ons sien. ŉ Kind met visuele prosesseringsprobleme mag 20/20 visie hê, maar sukkel om te onderskei tussen voorgrond en agtergrond, vorms, grootte en posisie. Hy mag ook sukkel met visuele sintese en analise. Ouditiewe prosessering verwys na die vermoë om sin te maak uit inligting wat gehoor word. Dis nie ŉ onvermoë om te hoor nie, maar ŉ onvermoë om wat gehoor word te interpreteer, organiseer of analiseer. Die fisiologiese dele van gehoor werk goed, maar die dele van die brein wat daarmee moet werk, nie. Cyndi Ringoen, ŉ neuroterapeut, sê swak ouditiewe korttermyngeheue is baie keer die oorsaak daarvan dat kinders ŉ onvermoë het om volgens die klankmetode te leer lees. Die klankmetode is ŉ ouditiewe stelsel en dit is baie belangrik dat voldoende ouditiewe korttermyngeheue beskikbaar is om met die klankmetode te leer, toe te pas wat geleer is en gevolglik te verstaan wat ons lees. Volgens Ringoen moet ŉ kind ŉ ouditiewe syferspan van om en by 6 hê om met die klankmetode te leer lees. Syferspan, ŉ algemene maatstaf vir korttermyngeheue, is die aantal syfers wat ŉ persoon kan inneem, herroep en weergee in die korrekte volgorge as wat hy dit gesien of gehoor het. Die ouditiewe syferspan van ŉ kind kan getoets word deur syfers stadig in ŉ monotone stem met tussenposes van een sekonde te sê en die kind dan te vra om dit te herhaal, bv. 6-1-5-8. Indien die kind daarin slaag, herhaal die toets met 5 syfers, bv. 9-2-4-7-5. ŉ Kind moet daartoe in staat wees om ŉ reeks van 4 syfers met die eerste probeerslag 75% van die tyd korrek te kan herroep om ŉ korttermyn-geheuespan van 4 te hê en dit geld vir elke syfer wat bygevoeg word. Behalwe ouditiewe reeksgeheue is daar ander geheuevaardighede wat ook belangrik is vir lees, naamlik visuele geheue, reeksgeheue, langtermyngeheue en werkende geheue. Die oplossing vir ŉ leesprobleem is dus om seker te maak dat ŉ kind se taalvaardighede sowel sy kognitiewe vaardighede goed ontwikkel is. As dit in plek is, is dit heel maklik om ŉ kind te leer lees. Sterkte vir jou Susan oor Skoolkwessies Is jy bekommerd oor jou kind se skoolprestasie? Stuur jou vrae aan [email protected]. Probeer om soveel moontlik besonderhede te verskaf, sowel as jou kind se ouderdom en graad. Gebruik jou eie naam of ŉ skuilnaam as jy verkies om jou identiteit geheim te hou. Susan du Plessis is ŉ opvoedkundige spesialis en gepubliseerde skrywer op die gebied van leerprobleme en disleksie, met meer as 25 jaar se praktiese ondervinding. Sy het ŉ BA Honneursgraad in Sielkunde sowel as ŉ BD-graad aan die Universiteit van Pretoria verwerf en het die eerste Edublox Lees, Wiskunde en Leerkliniek in 2007 geopen. Vandag is daar 22 Edublox-klinieke in Suidelike Afrika. Besoek gerus die Edublox-webtuiste en word geïnspireer deur 450+ suksesverhale: www.edubloxsa.co.za