Ons praat wanneer ons moet luister — alternatief
Ons praat wanneer ons moet luister
April 01, 2016 by Nico de Wet in Judy-Ann Cilliers
Ons praat, wanneer ons moet luister. So spreek my dominee-pa onlangs van die kansel af. Dit was in die tyd van #FeesMustFall, die tyd van die NG Kerk se besluit oor selfdegeslagsverhoudings. 'n Tyd waarin dit vir my duidelik geword het dat ons almal se ore 'n skoonmaak kort, want ons as mense en jislaaikit ons as wit Afrikaners kan nie luister om ons lewens te red nie.
'n Paar maande later en daar word nog minder geluister. Baie geskree, ja. Elke Sus en Daan lig hulle opinie (dikwels oningelig, meesdal eensydig) en stoom vernietigend voort. Ander se woorde word afgemaak as blote geraas (die filosoof Jacques Rancière het baie hieroor te sê, maar ek wil nie nou te ernstig raak nie) of net van die tafel af gevee met 'n "Ek hoor wat jy sê, maar…". Dit word dan dikwels duidelik dat daar nie gehoor word wat gesê word nie. Hierdie frase laat my hare omtrent net soveel rys soos "Not all men/white people..."
Kommunikasie, sê hulle, is die basis van alle goeie verhoudings. So is ons boekwinkels en tydskrifte vol self-help raad om ons toe-origes beter te leer kommunikeer, beter te leer luister en so beter te leer om ander te verstaan. Kyk die mense in die oë, herhaal dit wat hulle gesê het, ensovoorts tot vervelings toe ensovoorts. Ek wil iets anders voorstel: sonder verbeelding is goeie kommunikasie onmoontlik.
Die filosoof Imanuel Kant skryf oor 'n enlarged mentality wat ons moet kweek om so objektief as moontlik te dink en oordeel te fel. Die persoon met 'n enlarged mentality het die vermoë om die fokus van haarself en haar eie-belang te verskuif en ander ook in ag te neem. Dis die ou idee van eers 'n myl in iemand anders se skoene loop, die wêreld vanuit húlle perspektief sien. Volgens Kant word dit alles moontlik gemaak deur die verbeelding. Sonder verbeelding, sou ek sê, kan 'n mens dan nie luister en hóór nie.
Ek kan aan baie maniere dink om hierdie tipe verbeelding/mentaliteit/manier van luister te ontwikkel. Lees so wyd en so veel as wa jy kan. Toer. Hou 'n border collie aan (hieroor sal ek dalk nog skryf). Vandag stel ek egter iets eenvoudiger voor: speel meer bordspeletjies. Om meer spesifiek te wees: speel die Franse bordspeletjie Dixit.
Die spel is eenvoudig: elke speler kry ses prentekaarte. Die prentekaarte is uniek – elk van die 84 kaarte wat saam met die spel kom, beeld 'n dromerige (soms nagmerrie-rige) wêreld uit. 'n Mens kan jouself vir ure verwonder aan die verbeeldingrykheid van die illustrasies. Daar is wel oorbruggende temas: reisigers, goudvisse, feetjies, wolwe. Met elke rondte identifiseer een van die spelers een van haar kaarte en dink 'n leidraad daarvoor uit. Die leidraad – 'n frase, 'n woord, 'n gebaar – word met die ander spelers gedeel, wat dan uit hulle pakkie 'n kaart identifiseer wat by die leidraad pas. Die gekose kaarte word dan saam geskommel en uitgepak, waarna die ander spelers moet stem vir die kaart wat húlle dink die oorspronklike se kaart is. Punte word dan op grond van stemme bereken, maar dis nie nou so relevant nie. Die belangrike is dat die leidraad nie te maklik of te moeilik moet wees nie – die speler sal maksimum punte kry as 'n paar mense, maar nie almal nie, vir haar kaart stem. Die leidraad moet net reg wees, soos Gouelokkies sou sê.
Hoe help die spel ons om enlarged mentalities te kweek? So: As 'aktiewe' speler moet ek 'n leidraad uitdink wat nie te spesifiek is nie, maar ook nie te vaag nie. Dit verg klaar 'n bietjie kreatiewe denke – ek moet die illustrasie op die kaart interpreteer, maar om die leidraad net reg te kry moet ek werklik ander se geaardhede, moontlike verwysingsraamwerke, belangstellings en maniere van dink in ag neem. Terwyl ek dink soos ek dink (deur my lens interpreteer), moet ek ook dink hoe húlle sal dink en interpreteer, en hoe hulle sal dink ék dink. Hulle sal dan ook weer probeer dink hoe ek dink hulle dink ek dink. Daaroor moet ek dan ook nog dink. As 'n speler 'n kaart kan neersit wat beter by die leidraad pas as die oorspronklike kaart, kan hulle dalk die ander spelers flous en so punte kry. Elke speler moet dus nie net dink hoe die speler wat die leidraad gee dink nie, maar ook dink hoe elke ander speler dink. Dus, baie gedinkery in baie rigtings.
Julle sien waarheen ek op pad is. Aanvanklik sukkel almal maar 'n bietjie met die spel, veral wanneer dit gespeel word met vreemdelinge. Maar hoe meer 'n mens speel, hoe makliker raak dit. Omdat jy fyn na jou mede-spelers se leidrade moet luister, leer jy naderhand hulle manier van dink ken. Jy begin verstaan hoe hulle die illustrasies interpreteer – soms op verstommende maniere wat vir jou iets heel nuuts leer (wie sou nou dit kon dink oor 'n goudvis!). Die hele spel deur is elke speler in imagination overdrive, wat dan nou presies is wat ons nodig het. 'n Meer aktiewe verbeelding lei na 'n enlarged mentality, wat lei na beter luistervermoë, wat dan weer lei na beter kommunikasie en verstaan tussen mense. Siedaar.
Wat ek hou van die spel is dat dit nie suiwer deur kompetisie gedryf word nie. Dis nie soos Catan waar jy strategies en suiwer in jou eie-belang moet optree nie. Dis dalk bietjie meer soos 30 Seconds of Pictionary, waar jy moet probeer uitmaak wat jou spanmaat aan jou wil kommunikeer. Maar in Dixit speel jy nie met 'n spanmaat nie – jy speel terselftetyd met en teen al die ander spelers. Elke speler is deurgans deel van die spel. 'n Speler kan net vorentoe beweeg as ander ook vorentoe beweeg. Interafhanklik.
Wil Wheaton (what a guy) het Dixit as 'n spel waar 'n mens emosies leer kommunikeer, 'n spel wat empatie verg, beskryf. Saam speel bring mense tog op 'n manier by mekaar. Ek hou daarvan om te dink dat terwyl almal ure lank in die gimnasium leer om hulle spiere te bult, dit dalk die bordspelers is wat die aarde gaan beërwe...