Wolboer kap luukse truimark uitReinhardt Kock is eienaar van Preiss & Kock Merino-boerdery, Jacobus Kiwidor en Boere Fix is sy stoetmeesters en Stefan Gerber is die eienaar van Gerber & Co. Twee van Kock se spogramme is in die Merino-stalletjie by Nampo geskou. (Foto: Du Preez de Villiers) Besoekers wat gesteld is op trots Suid-Afrikaanse produkte, het ŉ aangename verrassing by die Merino-stalletjie by vanjaar se Nampo Oesdag gekry toe hulle Gerber & Co se woltruie daar aangetref het. Hierdie onderneming is die enigste een in Suid-Afrika wat wol deur die hele waardeketting neem, van die skaap tot die trui op ŉ Gerber & Co-winkelrak. Wat die projek so besonders maak, is dat dit feitlik onmoontlik is om wolprodukte, soos truie, in Suid-Afrika te vervaardig. Kommersiële wolverwerking benodig massas wol en peperduur masjiene om dit ekonomies lewensvatbaar te maak. Derhalwe word die meeste wol wat wêreldwyd geskeer word, China toe gestuur. Daar spin, was en brei groot fabrieke die wol en stuur die gare of finale produk weer terug na die lande van oorsprong. ŉ Voormalige wynmaker, Stefan Gerber, het egter besluit jy kan nie die Suid-Afrikaanse ekonomie so kortwiek nie. “Die ekonomie kry swaar en ons het oorgenoeg werklose arbeid wat reeds die vaardighede in die tekstielfabrieke geleer het, wat destyds moes toemaak,” het hy vir Maroela Media gesê. “Buitendien maak dit al hoe meer sin om produkte plaaslik te vervaardig, weens die rand wat al swakker word. Die wisselkoers is nou voordelig vir uitvoere. Invoerbelasting speel ook in ons guns. “As die regering droogmaak, verswak die rand en dan verhoog die wolprys met 1% of 2% en dit is nie die ware aanduiding van die prys of die behoefte aan wol nie,” sê hy. “Die mense verstaan nie Suid-Afrikaanse wol nie. Aangesien ons ŉ wolstandaard as ŉ norm vir ons boere het, wat toenemend verantwoordelik, klimaatvriendelik en volhoubaar boer, is ons wol uiters gesog wêreldwyd. Derhalwe moet ŉ aanvraag na wolprodukte in plaas van wol geskep word. Ons kan nie meer ‘wolmuile’ wees soos oor die afgelope 30 jaar nie,” sê Gerber. Hy sê ons wolboere is ook uitgelewer aan politieke besluite en internasionale kwessies. Weens die bek-en-klouseer wat plaaslik so wyd versprei, sit hulle nou met die hande in die hare omdat China rouwolinvoere uit Suid-Afrika geblok het. Hy sê as wynmaker het hy geleer hoe belangrik waardetoevoeging tot ŉ kommoditeit is. “Wolboere het kommoditeitshandelaars geword en nie produkhandelaars of handelsmerkbouers nie. “Omdat ek ŉ wynmaker was, het ek geleer dat jy geoeste druiwe regstreeks aan ŉ handelsmerk moet koppel en ek wou dieselfde met wol doen. Net soos met wyn het ek ŉ konsep, wol van terroir, begin, om die wol met sy plek van herkoms te verbind. “Dit was egter baie moeilik. Die wolbedryf het nie die konsep verstaan nie en die groter rolspelers het dit baie moeilik vir ŉ jong entrepreneur gemaak om die mark te betree. Daar is ook geen forums of ander verwerkers waar jy kan gaan raad vra nie. “Cape Wool en sy hoofbestuurder, Deon Saayman, deel egter ons visie en hulle het ŉ passie vir die wolbedryf. Hy sê ons gaan nie ons bedryf verder vat as ons nie self begin verwerk nie en die jong entrepreneurs help nie. Ons as skaapboere kan hulle baie dankbaar wees.” Gerber & Co se etikette wys die wol van terroir-konsep en dat sy truie en ander kledingstukke trotse Suid-Afrikaans vervaardigde produkte is. (Foto: Du Preez de Villiers) In 2011 het Gerber by sy oupa op hul plaas buite Loeriesfontein oorgeneem, wat al 46 jaar in die familie se besit is. Hy het van die wingerde weggestap en met merino’s begin boer. Kort daarna het die negejaardroogte hom geslaan en hy het besef dat hy slegs sal oorleef as hy waarde toevoeg, wat hom ook beter teen die risiko’s van sy skaapboerdery sal verskans. “My vrou, Francisce, is ŉ sjef en verstaan die belangrikheid van waardetoevoeging. Sy ondersteun my ten volle.” Die egpaar het toe begin YouTube-video’s kyk oor hoe jy wol was en kam, “maar ons het baie foute gemaak – dan het ons te veel seep ingegooi, dan was die vuur onder die dromme weer te warm of te koud, en dan het ons verkeerd gekam”. Vandag bedryf hulle steeds hul projek op klein skaal om oorhoofse koste laag te hou. ŉ Ander les wat hy by ŉ Italianer geleer het, is dat truie nie modegiere moet volg nie. Jy bly weg van geel of pers truie, al is dit die modekleure van die jaar. Daar is net vier kleure vir ŉ trui – vlootblou, olyf, koolstofgrys en swart. “Mense moet verstaan hoewel ŉ hoëgehaltetrui duur is, kan hy jou vir 20 jaar hou. Dit is ook ŉ natuurlike produk en as jy hom weggooi, ontbind hy heeltemal binne vier jaar,” sê Gerber. “Ek sien nie meer ŉ skaap op my plaas nie, ek sien vier truie wat daar rondhardloop.” Vandag verwerk Gerber & Co 30% van sy wol, maar daar is planne om saam met die Bedryfsontwikkelingskorporasie (IDC) groter verwerkingsaanlegte te vestig sodat hy 100% kan verwerk en teen 2025 wil Gerber 100 000 truie per jaar lewer. “Ons wil ook in ŉ rigting beweeg waar ons ander boere se wol inkoop en aan hulle ŉ premie betaal as hulle wol aan die regte eienskappe voldoen.” Gerber & Co skep werk vir 168 mense vanaf die skaapwagter tot by die winkelassistent. Vier jaar gelede het Gerber vir Reinhardt Kock ontmoet, wat dieselfde droom as hy gehad het. Kock boer ook met merino’s buite Hanover en sy boerdery, Preiss & Kock, produseer al sedert 1915 wol. Kock besef ook die tragedie van die plaaslike wolbedryf terdeë. “Dit is nou die 23ste jaar dat ek met my skaap na Nampo kom. Mense uit die stede besoek elke jaar die stalletjie, maak die wol oop en vra dan heel beïndruk waar hulle van dié produkte kan koop. Dan moet ek hulle na Australiese en buitelandse maatskappye verwys. Hulle vra dan hoe kan ons so baie skaap in Suid-Afrika hê met geen plaaslik vervaardigde produkte nie,” het hy vir Maroela Media gesê. Toe Gerber en Kock mekaar ontmoet het, het hulle daar en dan ŉ vennootskap, Wool Syndicate, gestig, wat meebring dat Kock sy teelramme Loeriesfontein toe stuur om Gerber & Co se genetika vir wolproduksie te verbeter. Loeriesfontein se parasietlading is baie laag, wat beteken dat jy baie na aan organies kan boer omdat jy minimaal dip- en gifstowwe, asook doseermiddels hoef te gebruik. Jy kan nie enige wol vir klere gebruik nie,” sê Kock. Die skaap waarmee jy boer se wol moet binne agt maande ŉ genoegsame treksterkte, volume en lengte hê om dit kostedoeltreffend deur die aanleg te kry. Ek produseer geharde skaap met ŉ hoë wolvolume, met mikrons wat tussen 19,5 en 21,5 lê en ŉ treksterkte wat voldoende is vir ŉ trui. So het Gerber & Co gevorder tot hulle hul winkels en padstalletjies opgerig het. “Vandag het ons ses afsetpunte onder ons eie handelsmerk: op die N7 by Bitterfontein, by Simondium, die ou Daggaboerpadstal tussen Cradock en Cookhouse, by Sabi-Sabi Earth-lodge, in die Grootbos-natuurreservaat en by die Alzu-vulstasie op die N4.” Hulle het ook ŉ kontrak met Ruark wat hul produkte vir Safari Outdoor vervaardig. “Baie mense sê vir my dit is my winkels wat my boerdery onderhou, maar wat hulle nie verstaan nie, is dat die winkels gekom het weens die droogte. Ek moet bewusmaking skep en my storie verkoop oor die uniekheid van wol en ek kan dit nie doen as ek my truie op enige winkelrak sit nie. Hy voer ook produkte uit na Amerika en bedryf saam met prins Charles sy “Campaign of wool-projek”. Stefan Gerber wys hoe lyk sy hoëwaarde-woltruie in sy vertoonhoek in die Merino-stalletjie by die Nampo Oesdag. (Foto: Du Preez de Villiers) Volgens Gerber is die Chinese baie beïndruk met die feit dat Suid-Afrikaanse wolboere verniet vir hulle lanolienolie gee en boonop daarvoor gepenaliseer word. “Ons boere lewer rou- of vuilwol aan die veilings, maar die kopers betaal slegs vir die gewig van die skoonwolinhoud, sonder die olie wat natuurlik in die wol voorkom. Die Chinese was vir alle praktiese doeleindes die wol verniet en betaal hulle koste uit die lanolien wat hulle uit die rouwol se olie onttrek. “Ek het dus saam met Olief, ŉ maatskappy wat skoon- en gesondheidsprodukte vervaardig, ŉ produk, Lipid Nipid, bekendgestel. Dit bestaan uit 70% lanolien en word op skurwe vel, lippe en ekseemuitslae gesmeer. “Boere teel hul skape om minder olie in die wol te produseer, maar ek sien ŉ buisie ‘Lip Ice’, waar hulle ŉ afvalproduk sien. “Lanolien bepaal die winsgewendheid van my fabriek.”