Waarom eiendomsreg?Piet le Roux is die uitvoerende hoof en direkteur van die sakeregte-organisasie AfriSake. Foto: Verskaf. Wanneer ŉ mens met ŉ onverdraagsame minderheid se radikale eise gekonfronteer word, is dit belangrik om nie toe te gee nie. Toegewings aan onredelikheid ontlok gierige gedrag. So is dit ook in die geval van onteiening. Wanneer die EFF en die ANC hul afdreigpraatjies oor onteiening sonder vergoeding maak, dan gaan dit – in die meeste gevalle – gepaard met onredelikheid. Hulle skat eiendomsreg gering en maak vals beloftes oor hoe grond sonder vergoeding afgevat kan word, kwansuis sonder dat dit die ekonomie, voedselsekerheid en maatskaplike stabiliteit sal benadeel. Hulle onderskei ook selde tussen grondrestitusie en grondherverdeling, wat ŉ groot probleem is. Restitusie is om grond wat (met of sonder vergoeding) onregmatig afgevat is, terug te besorg aan die regmatige eienaars. Dit bevestig eiendomsreg. Herverdeling is om grond onregmatig vir politieke en ideologiese doeleindes af te vat en dit aan onregmatige eienaars te gee. Dit ondermyn eiendomsreg. Benewens die onredelikheid is hul feitebasis ook eenvoudig heeltemal verkeerd, soos byvoorbeeld in die mosie oor onteiening sonder vergoeding wat in die parlement aanvaar is. Grondeienaarskap in Suid-Afrika is veel breër oor rasgroepe versprei as wat in die mosie beweer word. Maar dit is ŉ onderwerp vir ŉ ander dag, want so belangrik soos goeie inligting oor grondeienaarskap in Suid-Afrika is, net so belangrik is dit ook om goeie argumente ten gunste van eiendomsreg te hê. Waarom moet ons ten gunste wees van eiendomsreg? Die antwoord is drieledig. In die eerste plek is dit in ŉ eienaar se eie belang: Dit is reg dat ŉ eienaar sy eiendom – dit wat hom behoorlik toekom – in beskerming neem. Hy het dit verdien, bekom deur die weldade van andere, deur verhandeling of deur produksie. Dit is die materiële goed waarvan hy ŉ rentmeester moet wees en waartoe hy ŉ reg het. In die tweede plek is dit in die openbare belang: Die verswakking van eiendomsreg van een groep lei tot openbare ekonomiese skade. Dit is slegs in omgewings van goeie eiendomsreg dat ŉ voorspoedige ekonomie kan bestaan, waarvoor van die rykste tot die armste afhanklik is vir hul daaglikse brood. Primitiwiteit en ellende was oral in die wêreld waar eiendomsreg institusioneel ondermyn is, nog die gevolg. In die derde plek is dit in die belang van die burgerlike samelewing: Sonder eiendomsreg kan ŉ regsorde nie bestaan nie, maar slegs die arbitrêre wil van heersers en hul funksionarisse. Soos prof. Koos Malan onlangs op Politicsweb skryf: “Die reg tot privaat eiendom dien as ŉ waarborg vir die selfstandigheid van sowel individue as vir die burgerlike samelewing en privaat instellings.” Die oproepe om grond sonder vergoeding te onteien, is merendeels onredelik. Ons behoort dit op ŉ redelike wyse teen te staan, naamlik deur tussen restitusie en herverdeling te onderskei, sowel as om eiendomsreg omvattend te verdedig.