Toe die son in die ooste uitkruip, skud Louw Wepener sy kop. Dis nou te laat. Die Swartmaanhaar se tyd het verbygegaan.
Generaal Fick weet nie presies wat om te doen nie. Haastig hou hy kajuitraad met ‘n paar van sy bes bevriende offisiere. Dan kry Wepener die boodskap dat die aanval vir die dag afgelas word. Hy moet net die duisend man en twee kanonne vat vir ‘n opmars rondom die berg.
Lank kan kommandant Wepener egter nie so ledig bly nie. Hy klim op sy perd en ry nader om weer te gaan verken. Hoeveel maal het hy die vesting nie al betrag en die moontlikhede oorweeg nie? Maar mens kan nooit te veel van die vyand te wete kom nie.
En voor die berg staan die man: stewig gebou, regop, swartbruin hare wat soos ‘n leeu se mane onder die hoed uitkrul, ‘n welige volbaard. Maar dis sy oë wat die mense vasvat en hulle nie weer kan vergeet as hulle eenmaal daarin gekyk het nie – donker oë soos die nag, met sterre in.
“Nie sleg nie,” mompel hy. Hier bokant hom is die poort met die skanse. Miskien sal dit tog die beste plek vir ‘n aanval wees – môre, oormôre, of wanneer dit ookal gaan plaasvind.
Die hoofkommandant kom self kyk. “Dan moet jy maar hier aanval,” sê generaal Fick. Skielik praat hy heftig: “Ons kan nie ‘n hele strydmag uit die laer laat opruk en niks doen nie. Die burgers sal sommer eie reg gebruik en huistoe gaan.”
Die Vrystaters dring om hul leier saam. Die meeste is van die suide wat die veldtog onder hom meegemaak het.
“God sy met julle,” sê hy. Dan swaai hy sy hand af sodat sy vinger na die Nagberg wys. “Kom burgers!” beveel hy.
“Dan druk ons aan,” sê die kommandant. “Ons verdeel weer in drie groepe: kommandant Wessels, neem jy dertig man op die linkerflank; kommandant Pansegrouw dertig aan die regterkant. Ek vat die oorblywende veertigtal.”
Kommandant Wepener kom orent. Kat-agtig klouter hy teen die ses voet hoë klipmuur uit, druk sy pistool bo-oor en skiet die magasyn leeg. Langs hom volg twee, drie burgers sy voorbeeld.
Die Basoeto’s het Louw Wepener lankal geëien, en toe hy die eerste twee skanse so maklik vat, yl die boodskap berg uit: “Die Swartmaanhaar is in die poort! Ons kan die Swartmaanhaar nie keer nie. Ons koeëls word water, ons assegaaie is riete in die wind.”
Toe ruk iets vreeslik aan sy lyf. Hy voel die geweld van die stormwind in sy bors, hy hyg soos in diep waters.
“Tot hier toe... Ek... kan nie verder nie,” stamer Louw Wepener, en sy kop knik op sy bors af. Die koeël het in die hart getref.
Met lewensgevaar, met spervuur en die hulp van die kanonne, kry die Boere dit tog reg om die Basoeto’s terug te hou tot hulle die dooies en gewondes van die berg af gebring het. Maar die lyke van die voorstes kan hulle nie uitkry nie.
Hy het geval toe hy die onmoontlike vermag het en die berg reeds oorwin was. Want die Basoeto’s was aan die vlug toe hy getref is. Nooit voor hom is dit gedoen nie, en geeneen ná hom kon dit ooit regkry nie.