· Daar is ’n onlus in die teologiese wetenskap en ’n onvermoë om die teologie vir die prediking en pastoraat diensbaar te maak nie. Gou word ook gesê die gemeente het geen behae in goeie eksegese nie, is nie in die minste in die teks se konteks geïnteresseerd nie, wil niks van die mooi wêreld van die teologie weet nie, is nie lus om verskillende standpunte oor ’n saak te hoor nie. Kortom: hulle wil nie dink nie, maar net voel.
· Vanweë Suid-Afrika en die Afrikaner se intellektuele geskiedenis is kennis, wetenskaplike kennis, wetenskaplik-teologiese insigte vir vele net nie meer so iets kosbaar dat hy/sy hard sal studeer om dit ter wille van die prediking en die pastoraat te bekom nie; die gevoel, die geestelike opwelling het belangriker geword en dít doen die teologiese wetenskap en die kerk in Suid-Afrika groot skade aan.
· Soms skep die akademie ook vir die student probleme. Hy/sy weet nie waar om die streep te trek nie. Te veel studie is nie altyd goed vir die geloof nie; te veel Grieks en Hebreeus kan jou geloof demp; te veel wetenskap is ’n geloofsbedreiging. By die fakulteit teologie moet die klem eerder op geloofservaringe val en teen te veel akademie, studie moet gewaak word. Karl Barth praat êrens van studente wat ’n erotiese begeerte na kennis moet hê; ’n brandende dors na die wetenskap moet ontwikkel; ’n onverteerbare sug en verlange na teologiese kennis moet koester; ’n onblusbare lus tot harde werk en studie moet kweek. Dít gebeur nie altyd nie want binne die breë Afrikanersamelewing en die kerk is daar net iets wat goeie studente ontmoedig om met sulke oorgawe alles vir die teologiese wetenskap te gee. Êrens leef nog die gedagte dat geloof en rede, geloof en wetenskap net nie lekker pas nie en dat die student versigtig moet wees.
En die Franciskane? Ook hulle het toenemend die gebrek aan intellektuele vorming gevoel en in 1236 is die eerste Franciskaanse professor in die teologie aan die Universiteit van Parys aangestel. Vir die eerste keer het Franciskus se ‘mindere broeders’ ’n teologie-professor aan ’n universiteit gehad en in ’n ommesientjie was daar Franciskane by alle belangrike universiteite.
So sou ons kan voortgaan. Teologiegeskiedenis is ’n geskiedenis van ’n denke wat die westerse kerk en gemeenskap gevorm en geslyp het. Iemand wat dit probeer ontken of ontvlug, is soos iemand wat oor sy eie skaduwee wil probeer spring. Dit kan nie. Christendom is geloof én denke en wat die geskiedenis bymekaargebring het, kan geen mens skei nie.
Maar het ons teologie die ‘historiese impak’ van die rede gemis? Dalk het iets verlore geaan. Hoekom? Miskien lê dit in die Afrikaner se aard. In dít wat hy gemis het (manlike vorm doelbewus gebruik). Hy noem hom graag westers, maar hy is dit nie heeltemal nie. Denkprosesse wat die westerse mens die afgelope eeue ingrypend geslyp en gevorm het, het hy gemis. So het die Aufklärung se oproep om vir jouself te dink nooit eintlik hier diep ingesak nie. Nog minder die strominge soos die Romantiek wat juis met finesse die gevoel vir die verstaan van tekste wou aanwend nie. En die opkoms van die historiese bewussyn in die negentiende eeu het hier nooit in sy volheid aangebreek nie. En só het daar tussen geloof en rede, geloofsoortuiginge en teologiese studie ’n byna ondraaglike tweespalt en spanning gegroei. Vir die kerk, die teologie en die prediking was en is dit nou nog sleg.