Sam Harris : The Moral Landscape: How Science Can Determine Human Values
Resensie: The Moral Landscape: How Science
Can Determine Human Values
Dr. Sam Harris is 'n neuro-wetenskaplike. Hy het gestudeer en navorsing gedoen by die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles. Hy het veral bekendheid verwerf vir sy eerste boek, The End of Faith (2004). Hierin verduidelik hy hoekom georganiseerde godsdiens nie wetenskaplik verantwoordbaar is nie, en ook hoekom hy voel dit bedreig die voortbestaan van die menslike spesie. Vanuit die boek se sukses word hy saam met Richard Dawkins se The God Delusion en Daniel Dennett se Breaking the Spell en Christopher Hitchens se God is not Great nou gereken as een van die "Nuwe Ateïste" se leierkorps.
In 2006 skryf Harris 'n opvolg boek, Letter to a Christian Nation – 'n onwrikbare reaksie op sy Christelike kritici. Sy skerp humorsin en direkte en helder argumente maak dan ook van hierdie boek 'n top verkoper. In sy jongste boek, The Moral Landscape, verskuif hy egter sy visier, maar net so bietjie. Hy fokus nou op die luiheid en oppervlakkige toestand van morele denke, onder beide godsdienstige en sekulêre mense in die Weste. Hy wys dat sg. morele waarhede maar net 'n produk is van arbitrêre tradisies en sosiale kondisionering. Hy prober ook wys dat die wetenskap 'n veel beter waarde-toevoeging tot die vestiging van 'n gesonde morele gemeenskap is, as wat godsdiens ooit kan wees.
Wetenskap, sê hy, is nie net nou van onskatbare waarde vir die mens se vooruitgang nie. Volgens hom sal dit ook in die toekoms vir die mens die pad na die 'goeie lewe' wys. "Human well-being is not a random phenomenon. It depends on many factors – ranging from genetics and neurobiology to sociology and economics." Harris verduidelik dan ook dat hy moraliteit as een van die ontwikkelende bene van die wetenskap sien. Inderdaad, soos die subtitel van sy boek ook belowe, wys hy hoe die wetenskap menslike waardes kan help bepaal.
Harris gee toe dat die wetenskap wat nodig is vir hierdie taak, veral neurobiologie, tans nog in sy kinderskoene is. Maar hy voel sterk daaroor dat net die wetenskap mense sinvol kan help met hulle diepste vrae. "Moral solutions do not reside in religion but in science..." Dit is duidelik dat Harris se missie in die boek is om die leser te probeer oortuig dat godsdiens gefaal het as morele singewer en dat die wetenskap nou die enigste alternatief is.
"The problem with religious morality is that it often causes people to care about the wrong things, leading them to make choices that needlessly perpetuate human suffering. Consider the Catholic Church: This is an institution that excommunicates women who want to become priests, but it does not excommunicate male priests who rape children. The Church is more concerned about stopping contraception than stopping genocide. It is more worried about gay marriage than about nuclear proliferation. When we realize that morality relates to questions of human and animal well-being, we can see that the Catholic Church is as confused about morality as it is about cosmology. It is not offering an alternative moral framework; it is offering a false one."
Terwyl die eerste helfte van die boek hoofsaaklik gemoeid is met die moontlikheid van die ontwikkeling van 'n wetenskap van moraliteit, is die tweede bietjie meer tegnies en meer gefokus op neuro-biologie. Hy wys krities die misleiding van godsdiens uit, veral met sy (lang) aanval op Francis Collins, die direkteur van die Nasionale Instituut van Gesondheid in die VSA (en 'n evangeliese Christen).
My kritiek teen hierdie tweede helfte is dat dit nie altyd duidelik met sy hoof tesis verband hou nie. Dit lyk asof dit 'n latere byvoeging is. Ek moet darem ook sê dat Harris dit baie goed regkry om die leser te help om die wetenskaplike model te verstaan en ook die waarde daarvan in morele besluitneming.
Harris beklemtoon dat die uitoefening van die wetenskap self berus op die aanvaarding van sekere waardes. Daarom is dit 'n illusie dat wetenskap en moraliteit geskei kan word. Die hele idee van "objektiewe" kennis (d.w.s. kennis wat verwerf is deur eerlike waarneming en redenering) is in dit self opgebou uit waardes, sê hy. Hy gaan dan voort en argumenteer dat elke poging van die wetenskap om by empiriese feite uit te kom, van dié waarde beginsels afhang: konsekwentheid, afhanklikheid van bewyse, eerlikheid, integriteit ens.
'n "Wetenskap van moraliteit", soos hy dit noem, moet heeltyd besig wees met die soeke na wat bydra tot die welsyn van die hele samelewing. So 'n welvarende sekulêre samelewing is volgens hom 'n samelewing waarin die oorheersende waardes te doen het met: goedgesindheid, vertroue, kreatiwiteit, die skepping van welvaart, vriendelikheid, deernis, regverdigheid, en ander klassieke menseregte van 'n vreedsame demokrasie.
Harris stel verder dat hierdie idee van die "goeie" direk verband hou met 'n "morele landskap" – gegewe natuurlik dat die morele landskap 'n wêreld weerspieël van kritiese selfdenke, logika en feite. Die wetenskap is die topograaf van die kaart en daarom die hoof rigtingwyser vir die reisiger, om pieke en valleie suksesvol te deurkruis.
"Moral truth entirely depends on actual and potential changes in the well-being of conscious creatures. As such, there are things to be discovered about it through careful observation and honest reasoning. It seems to me that the only way we are going to build a global civilization based on shared values – allowing us to converge on the same political, economic, and environmental goals – is to admit that questions about right and wrong and good and evil have answers, in the same way the questions about human health do."
Baie belangrike boek! Lees en herlees sal nodig wees ... Kry die boek!