Canolafokus 10: Suksesverhale van canola produsente
Suksesverhale van canola produsente in die Rûens
Napier – Pierre Laubscher
Swellendam – Jannie Bruwêr
Heidelberg – Jannie Bruwêr
Gewasskade deur onkruiddoders in canola
"Canolafokus" – nuusbrief van die Canolawerkgroep
Doel van nuusbrief
Onderwerpe wat reeds verskyn het
BNK Landbou (Eiendoms) Beperk
Canola in die Suid-Kaap is in 1992 op 'n groter skaal as proefpersele deur 'n aantal graanprodusente aangeplant. Die produsent onder bespreking het in 1993 begin met 'n canola aanplanting op 22ha. 'n Uitstekende opbrengs van 1,9 ton/ha is in hierdie eerste jaar behaal. Canola is in die opvolgende jare geleidelik vermeerder om 'n groter rol in sy wisselboustelsel te speel. Sedert 1993 was die swakste opbrengs 1,3 ton/ha wat in 1999 verkry is. Die beste opbrengs was 1,9 ton/ha wat een jaar op 150ha behaal is.
'n Wisselboustelsel van 5 jaar aangeplante peulgewasweidings gevolg deur 5 jaar kontantgewasse, word op die meeste kampe gebruik. In die kontantgewasfase van 'n kamp word koring direk na weidings gesaai, gevolg deur gars, canola, koring en laastens gars met weidings ondergesaai. Die produsent noem dat dit belangrik is om nie sulfoniel-urea onkruiddoders op die voorafgaande koring te spuit nie. Grondoordraging van die middels kan die groei van canola benadeel.
Een primêre bewerking met 'n hakploeg ongeveer 140mm diep word teen 'n redelike hoë spoed gebruik om die grond los te maak. Dit word voor saai opgevolg deur 'n onkruid bespuiting. 'n Lugdruk saaimasjien in kombinasie met 'n medium tandimpliment gevolg deur 'n medium tot swaar eg en rollers word gebruik om in een aksie te saai. Die saad word net agter die tandimpliment voor die eg en rollers uitgestrooi. Hierdie saaiproses werk baie goed. Die saai van koring verskil net daarin dat die saad voor die tandimpliment uitgestrooi word.
Bemesting van canola word gedoen deur 35kg stikstof en 30kg fosfaat met saai toe te dien. Dit word opgevolg met 35kg stikstof as bobemesting tydens stamverlenging. Koring kry dieselfde fosfaat en ongeveer 25kg stikstof per hektaar minder.
Twee tot drie insekbespuitings word op canola gedoen afhangende van die voorkoms van plantluise en die ruitrugmot. Die produsent noem dat daar spesiale aandag gegee moet word of die middels wat gebruik word die ruitrugmot wel goed beheer.
Groot getalle canola plante wat as gevolg van swartstamsiekte in 'n jaar op 'n land omgeval het, het duidelik uitgewys hoe belangrik dit is om canola cultivars te kies met 'n goeie swartstam weerstand. Die goue reël om canola net een in vier jaar op dieselfde land te verbou om swartstamsiekte tot die minimum te beperk, word baie goed in die produsent se wisselboustelsel nagekom. Canola word ongeveer een uit tien jaar op dieselfde kamp verbou.
Canola word platgesny op die normale aanbevole stadium wanneer tussen 50 tot 60 persent van die sade van groen na bruin tot swart verkleur het. Volgens die produsent word kleiner en groener saad geoes wanneer te vroeg platgesny word met 'n gevolglike laer oes. Plante word so hoog as moontlik net onder die laagste peule platgesny sodat so min as moontlik materiaal deur die stroper hoef te gaan. In sommige jare is van die kampe tot by heuphoogte afgesny wat geen probleme met oes veroorsaak het nie.
Die oesproses begin ongeveer 10 tot 12 dae na platsny by nagenoeg 10 persent vog. Daar word in die aande van seweuur of soggens van vyfuur gedors afhangende van die hoeveelheid dou wat op die plante voorkom. Daar word soms ook op klam dae gedors.
Stroper verstellings word gedoen volgens die spesifikasies van die stroper vir canola. Dit is veral belangrik om die herhaler van die stroper ("repeater") dop te hou wanneer te vuil gedors word. Dit is dikwels slegs 'n klein verstelling aan die siwwe of wind wat nodig mag wees. Die konkaaf van die stroper word normaalweg op 5 vir canola teenoor 1,5 vir koring, en die dromspoed op 650 teenoor 800 vir koring gestel.
In die 2000 seisoen het koring 'n gemiddeld van 2,8 ton/ha gelewer. Koring direk na lusern in hierdie jaar het 'n gemiddelde opbrengs van 2,2 ton/ha gelewer. Koring na canola en na medics het basies dieselfde opbrengste gelewer, wat heelwat beter was as die koring na lusern. Medics maak egter 'n baie klein persentasie van die weidings uit. Die positiewe effek (0,6 ton/ha meer) is dus hoofsaaklik deur die voorafgaande canola veroorsaak. Selfs met die gars wat die koring na canola opvolg word 'n goeie positiewe effek verkry.
Tabel 1: Vergelykende inkomste en kostes per ha tussen canola en koring in 2000
Canola (per ha)
Koring (per ha)
Ton 1.5 2.8
Inkomste (na aftrekkings) R1 800 R2 576
Saad R93 R230
Kalk R20 R20
Stikstof R238 R157
Fosfaat R240 R240
Spoorelemente R30 R20
Insekdoders R50 R50
Onkruiddoders R72 R45
Swamdoders - R72
Kontrakwerk R45 -
Totale direkte uitgawes R788 R834
Tabel 2: Bruto marge vergelyking tussen canola en koring
Koring na lusern
Bruto marge R1 012 R1 190 R1 742
Oor die jare is die voordele van canola verbouing in sy wisselboustelsel duidelik deur die produsent waar­geneem. Gras word meer effektief in canola uitgespuit. 'n Laer siektedruk in koring en gars kom voor wat bydra tot laer insetkostes. Dit is veral die koring en gars opbrengste wat na canola volg, wat baie verbeter. Buiten die wisselbouvoordele van canola word risiko ook verlaag deur diversifikasie met meer gewasse.
420mm (174mm in April-September)
Grond word diep losgemaak met 'n tand-implement voor plant, na die eerste reën. Indien klimaatstoestande dit toetlaat word daar later weer met 'n fyner tand-implement (Trash Field Span) oor die land beweeg om 'n fyn saadbed te kry. Die saad word met kunsmis gemeng en word breedwerpig uitgesaai waarna dit met 'n 10 duim vlerk toegemaak word. Hierdie prosedure het nog altyd goeie opkoms en vestiging gelewer. Canola word nie gesaai as daar nie genoeg ondergrondse vog is nie. Nadat daar toegemaak is, word 'n roller ook gebruik om goeie kontak tussen die saad en grond te kry. Geen roller word egter gebruik as die grond te nat is nie aangesien dit lei tot korsvorming.
Die wisselboustelse sien soos volg daaruit:
Vyf jaar lusern gevolg deur, hawer (wei) / koring, canola, koring, hawer en gars.
Die land se geskiedenis sal bepaal of daar koring of hawer (weiding) gevestig gaan word.
Die canola is met 50kg/ha stikstof per hektaar gesaai. Indien nodig word 'n kopbemesting van 20kg/ha stikstof gegee. Verder word swawel as bemestingstof in die program ingesluit asook spoorelemente, veral molibdeen.
Insekbeheer word na opkoms toegepas vir rooibeensandmyt / snywurm.
Bespuiting van ruitrugmot en bolwurm, indien redelike infestasie voorkom, is wenslik.
Indien daar grasse in die canola teenwoordig is, word dit beheer word. Die beheer van grasse in die weidingsfase is ook belangrik.
Canola word in hierdie stelel direk gestroop. Geen of baie min waaier aksie word tydens die oesproses gebruik. Die waaier en grondspoed moet ongeveer dieselfde wees. Die canola word stadig en met sorg gestroop.
Windspoed – Relatief laag.
Bo-sif – Meer oop as vir koring / gars.
Ondersif – 90% toe.
Oes canola wanneer vog 10% is.
'n Gemiddelde opbrengs van 1,3-1,5 ton/ha is oor die afgelope 5 jaar behaal. Die eerste paar jaar was opbrengste egter hoër gewees. As gevolg van swak reënval die afgelope twee jaar is swakker oeste egter behaal.
Heidelberg – verbouing van canola
350mm (220mm in April-September)
In hierdie geval is die produsent op geen bewerking ingestel met die gevolg dat daar geen voorsaai bewerking gedoen word nie en alle onkruide word voor die saaiaksie, chemies beheer. Die saad word breedwerpig uitgestrooi en met 'n tand-implement toegemaak. Kunsmis word ook gebandplaas. Agter die tand-implement word 'n ketting-eg en roller gehak om met toemaak-aksie te help asook om goeie kontak tussen saad en grond te bewerkstellig.
Vyf jaar lusern: Koring, Koring, Canola, Koring, Gars en Lusern.
Bogenoemde stelsel was eers:
Vyf jaar lusern: Koring, Gars, Canola, Koring, Gars en Lusern.
Probleme met garsgradering het nou tot gevolg dat produsent koring na koring saai wat nie die idiale stelsel is nie.
Saadbehandeling word met Gaucho gedoen wat 'n redelike lang nawerking het en goeie beheer teen snywurm en rooibeensandmyt gee.
Grasse word al in die lusern weidingsfase beheer. Indien grasse in die canola voorkom word dit ook beheer.
Beheer van ruitrugmot en bolwurm word, indien nodig, gedoen.
Stikstof word teen 35kg/ha met saai toegedien. Indien nodig word 'n kopbemesting van 35-40kg stikstof / ha gegee met die aanvang van stamverlenging.
Swawelbemesting is belangrik en tussen 6 tot 10kg S, verdeel tussen saai en kopbemesting, word toegedien.
Spoorelemente naamlik Mankosyn (MnCuZn) word 2 tot 3 weke na opkoms toegedien terwyl boor tydens blomvorming gespuit word.
Canola word platgesny sodra 50-70% saadverkleuring het. Die canola word gestroop sodra 'n vogpersentasie van 10% bereik word, wat verseker dat oesverliese verminder word. Teen 'n vogpersentasie van 8% of laer, is verliese te groot.
Die gemiddelde opbrengs oor vyf jaar is sowat 1,3 ton/ha. Die afgelope twee jaar het swak opbrengste as gevolg van lae reënval die gemiddeld laat daal. Gedurende die 2000-seisoen is 'n gemiddelde opbrengs van 1 ton/ha aangeteken.