Sondag is ek en my vrou op pad huis toe ná middagete. Naby die Tempeweegmagbasis keer ’n jong man ons voor en vertel dat ’n ouerige vrou in die straat ronddwaal en nie weet waar sy is nie. Kom ons probeer help, stel my vrou voor. Ons laai die vrou op en wil haar huis toe neem. Sy het nie ’n benul van waar sy tuisgaan of woon nie. Sy vertel sy is van Oos-Londen en dat hulle welgesteld is. Sy kan nie uitgepraat raak oor hoe mooi Bloemfontein vir haar is nie. Sy vertel dat sy naby ’n berg met ’n perd op tuisgaan. Ons ry na Andries Pretoriusstraat met die klip-uitbeelding van die wit perd teen Naval Hill. Nee, dit is onbekend. Terug na Tempe se hek. Steeds lyk niks bekend nie. Ons doen by polisiekantore aan. Hulle kan nie help nie. Hulle het nie ’n afdeling vir vermiste mense nie. Ten einde raad ry ons na die Mooihawe-aftreeoord wat ’n afdeling het vir mense wat aan geheueverlies ly. Suster Jenny Groenewald sê sy sal probeer help. Sy ken al die tehuise in die stad en weet waar die sorgeenhede vir mense met Alzheimer se siekte is. Sy begin bel. Sy stel vas so iemand woon in een van die plekke, maar “sy is in haar kamer”. Tog stel die bestuur dáár ondersoek in en vind die vrou is nie daar nie. Suster Jenny versorg haar, gee vir haar aandete en wag dat hulle haar kom haal. Jy wonder wat sou gebeur
betrekkinge lankal nie lekker nie. Soos Kagame vermy pres. Ian Khama (soos Kagame nie swart genoeg nie) soos klokslag Zuma se geselskap op vergaderings van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG). Sy wrewel teen Zuma spruit veral uit twee gebeure. Die eerste is Suid-Afrika se onderskraging van die Zimbabwiese Mugabe-bewind sedert die Mbeki-era. Die tweede is erg persoonlik. In Augustus 2011 het Julius Malema, toe nog ANC-jeugligaleier, gesê hy wil ’n regime-verandering in Botswana bewerkstellig deur opposisiegroepe vanuit Suid-Afrika te help konsolideer teen Khama. Malema het Khama as ’n lakei van imperialisme en ’n “veiligheidsbedreiging” vir Afrika bestempel. Wat Khama grief, is dat ANC-leiers 14 dae lank gewag het om Malema te repudieer. Zuma self, as staatshoof, het nooit ’n openbare woord gerep oor wat sy medeSAOG-leier bestempel het as ’n flagrante inmenging in Botswana se soewereiniteit nie. Die waarskynlike moord op Karegeya moet dus nie in isolasie gesien word nie. Suid-Afrika loop gevaar om die slagveld te word van ander lande se interne oorloë en om boonop die turf te wees vir oorspoelmisdaad deur die Vito Palazzolo’s en Radovan Krejcirs van die wêreld. Dit maak Suid-Afrika nie net ’n naïewe gasheer nie, maar ook ’n medepligtige.
Madiba, FW en Verwoerd ’n Mens wil geensins afbreuk doen aan die grasieuse hulde aan oudpres Nelson Mandela met sy afsterwe en begrafnis nie. Hy het dit alles en miskien meer verdien, omdat hy ’n plofbare politieke situasie (’n Sirië in Suid-Afrika) in ’n grootse versoeningsaksie omgeskep het en ons land op ’n pad van vrede geplaas het. Tog is dit jammer dat oudpres. FW de Klerk half vergete gebly het. Dit was hy wat die moed gehad het om die groot Rubicon-sprong te maak en Mandela in ’n kritieke fase vry te laat, wetende dat hy daarmee sy en sy mense se politieke mag prysgee. Gelukkig het die groter wêreld hom vir sy versiendheid en staatsmanskap met die Nobelvredesprys beloon. Loënstraf en misken dit nie miskien die groot Madiba se versoeningstriomf dat oudpremier H.F. Verwoerd, wat SA uit die Statebond in die Republiek gelei het, steeds oor sy beleid van afsonderlike vryhede so in die buitenste duisternis gewerp word nie? Dit is waarskynlik aan min mense bekend dat dr. Verwoerd ’n dag of wat voor sy dood die hoofsweep van die Nasionale Party, mnr. Koos Potgieter, met wie hy nou saamgewerk het, na sy kantoor ontbied en die belangrike bekentenis aan hom gedoen het, dat hy (dr. Verwoerd) tot die besef gekom het die
K sê nie, maar ek dink: En onder draai die duiwel rond. Klaar gelys, klaar gewys, die goeie en die slegte, die snaakse en die ware, skande en triomf. Nou wonder jy, kán jy nie glo nie, tog ja, daar wás die vreemde landing van ’n klomp eksotiese bruilofsgaste op ’n groot o so beveiligde lugmagbasis. Daar wás, is, ’n vreemd, vreemdste landgoed, grasdakke, swembad, hoenderhokke, landingstrook, ’n Zoeloe-Xanadu wat daagliks miljoene rande sluk aan beestekrale en helikopterplatforms. Het Leon Schuster die land oorgeneem? Nou, met terugskoue, voel jy ook verleë. Ons het die grootste naam ter wêreld hier begrawe. Die simbool van versoening is met aangrypende Westerse én stamgebruik ter ruste gelê. ’n Paar dae van besinning en berou net om gou vervang te word deur ’n voorbladwaardige familiegekyf. ’n Krieketkoning haal sy kroon af en dan word nog gevra: Het hy briljante krieket verraai deur met sy laaste verskyning net vir oulaas ’n honderdtal te wil aanteken? Sinies en krities soos ons ook wil wees, is dit die ander werklikhede wat ewig opdring. In Brakpan het die verskriklikheid van nog ’n moord, nog ’n verkragting op ’n kind uitgespeel – ’n siek land se sport. Mense in motors voer ’n ander oorlog. Foto’s van motorwrakke word skielik soos ’n kunsvorm uitgestal. Die lewe is ’n woer-woer, sê die ou wat in die braaivlamme kyk en hom nie verroer om by die manne nog ’n bier te gaan knak nie. ’n Woer-woer is daardie speletjie met ’n skyfie aan ’n tou wat jy styftrek en dan laat los en die skyfie woer in vinnige retoere. Jy wil nog, sê die ou voor die vlamme, oor die skok van ’n moordsaak teen Oscar Pistorius kom, dan word jy verraai met ’n Nommer Een, ons eie Ubu Roi, wat ’n Vendavrou soek omdat sy haar op haar maag voor hom kon neervly; wat die agterlikheid van Malawi vanaf ’n openbare platform verkondig; wat nie weet waar die geld vir sy droomstat vandaan kom nie. Dan weer: ’n klein, fyn donker vroutjie word ’n heldin. Sy vat die grotes en die groteske aan. Die vlammekykende filosoof dink sy is ’n moderne Johanna van Arkel (ag toggie, mans wat in enige dapper vrou ’n Johanna raaksien!). Hy sê dat haar naam sinoniem met geregtigheid geword het. Ons, die tradisionele slaaimakers daar om die vuur, lig darem ons glasies op die vroulike leiers van ons land, almal op ’n manier seker Johanna van Arkels. Besoekers uit Kanada dink ons leef in die paradys. Die klimaat, die omgewing, die rustigheid, die moderniteit, besing die Kanadees die sprokiesagtigheid van ons land. Ek sê nie, maar ek dink: En onder draai die duiwel rond. Kort voor middernag sing ons op die Parade en herinner ons mekaar (heel jolig) dat 2014 wel weer ’n woer-woer-jaar sal wees.
beleid van apartheid is onprakties en onuitvoerbaar. Op Potgieter se vraag waarom hy dan nie die beleid verander nie, was dr. Verwoerd se antwoord: “Jy kan nie ’n te kort draai maak nie, jy sal die kar omgooi.” ’n Paar dae later het dr. Verwoerd aan die hand van die sluipmoordenaar Dmitri Tsafendas in die parlement gesterf. Wie weet wat dr. Verwoerd op daardie rampspoedige dag in die parlement wou gesê het? Was hy nie dalk van plan om die eerste voelers vir die verandering van sy beleid uit te stuur nie? G.P.D. Terblanche Bloemfontein
Ryshard Zywotkiewicz presies in watter rigting hy ná sy studie wil werk nie. Sy belangstelling strek oor ’n wye veld. Ryshard sê sy suksesresep was motivering. “Ek het aanhou dink waar ek wil wees.” Sy raad aan nuwe matrieks is om “ ’n bietjie om te gee, en dit sal goed gaan”. Hy sê voorts dit is belangrik om iets te vind waarin hulle belang stel en daarop te fokus. Ryshard spog met provinsiale kleure in karate en hy was elke jaar onder sy skool se tien beste akademiese presteerders.
Agt onderskeidings ’n bonus vir Tralie Marisa Fockema HY het net ses onderskeidings verwag, so om in al agt sy vakke uit te blink, is ’n bonus. Só sê Janus Erasmus (18) van die Hoërskool Sentraal in Bloemfontein, wat vanjaar dié skool se enigste leerling is wat agt onderskeidings behaal het. Saam met sy ouers, Jan en Isabel, durf hy vandag die lang pad te-
rug van vakansie op Hartenbos aan. “Hulle (sy ouers) gaan seker so ’n botteltjie (sjampanje) iewers wegsteek,” skerts hy. Hul enigste kind se wenresep is toewyding en harde werk. “Ek probeer om altyd my beste te gee. Dan kan ek ook net God dank vir die talent wat Hy vir my gegee het.” Janus sê hy raak soms bietjie
lui agter die boeke en dan ontsnap hy graag na die buitelewe. Hy was verlede jaar kaptein van die skool se eerste hokkiespan en het ook in die leerlingraad gedien. Aangesien rekeningkunde sy gunstelingvak is, gaan hy vanjaar B.Rek. aan die Universiteit van die Vrystaat (UV) studeer. Sy raad aan die nuwe matrieks is om voluit te lewe. “Die jaar gaan vinnig verby, so
de, lewenswetenskap, fisiese wetenskap en wiskundige geletterdheid. Sy het gisteroggend gesê sy hoop om agt onderskeidings te behaal. “Ek plaas altyd my werk eerste. Ek is baie lief vir sosiale geleenthede, maar as ek moet leer sal ek eerder ’n sosiale geleentheid misloop,” sê sy. Volgens Eske, wat verlede jaar hoofmeisie was, maak baie ma-
Erinn Nagel Intussen het sy reeds ’n bladsy bo haar bed geplak oor die mense wat sy bewonder en watter beroepe sy graag wil volg. “Ek stel gereeld vir my doelwitte en jaag dit dan met ywer na.” Haar raad aan vanjaar se matrieks is om op datum te bly sodat die skoolwerk nie opbou en skielik te veel word nie.
trieks die fout om eers die dag voor die tyd te leer vir eksamens. In haar matriekjaar het Eske elke dag hard gewerk. “As ek nie huiswerk gehad het nie, sou ek opsommings maak.” Sy was verlede jaar deurlopend die dux-leerling van die Hoërskool Kroonstad. Sy het ook vir die tweede span netbal gespeel en was reserwe vir die eerste span. ’n Ander tydver-
SY was bekommerd oor Engels (huistaal), want al is sy in ’n Engelse skool, is sy by die huis Afrikaans én haar ma, Elzabé, is ’n Afrikaans-onderwyser. “Engels was ’n tawwe een, ek is bekommerd daaroor,” sê Alicia Botha van die Hoërskool Eunice in Bloemfontein. Sy hoop op agt onderskeidings en sal vandag tevrede wees wanneer sy haar uitslae kry en sien sy het ook vir Engels (huistaal) ’n onderskeiding gekry. Dié enigste kind gaan vanjaar mediese fisika aan die Universi-