Hof toe oor raskeuring van kontrakteursArgieffoto Die sakeorganisasie Sakeliga het sy regspan opdrag gegee om ŉ aansoek na die hoogste hof van appèl voor te berei, in sy saak teen die staat en staatsondernemings soos Eskom se rasgegronde uitsluiting van kontrakteurs. Die besluit om by die hof aansoek te doen om verlof tot appèl volg nadat sodanige verlof gister nie deur die Johannesburgse hooggeregshof toegestaan is nie. Die saak handel oor regulasies wat in 2017 kragtens die Wet op die Raamwerk vir Voorkeurverkrygingsbeleid, No 5 van 2000, ingestel is deur die departement van finansies onder die destydse minister van finansies, Pravin Gordhan. Sakeliga het geappelleer teen ’n ongunstige uitspraak wat in Desember 2018 in die gelewer is, waarin die regulasies gehandhaaf is. Die gewraakte regulasies verleen aan staatsbeheerde ondernemings soos Eskom ’n nuwe bevoegdheid, naamlik om hulle eie diskresionêre en arbitrêre minimum swart ekonomiese bemagtigingsvereistes (SEB) te stel waaraan ’n kontrakteur moet voldoen as hy met ’n staatsbeheerde entiteit wil sake doen. “Ironies genoeg,” sê Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga, “is dit nou die geval dat minister Pravin Gordhan, wat hierdie regulasies in 2017 geïmplementeer het, as minister van openbare ondernemings weer die vrugte daarvan pluk. Ingevolge sy regulasies het staatsbeheerde entiteite die afgelope jare dikwels voornemende kontrakteurs by voorbaat gediskwalifiseer as hulle nie 51% in swart besit is nie. Met ander woorde, hulle is gediskwalifiseer selfs sonder dat hul prys- en waardeproposisie oorweeg is.” Voor die regulasies sou staatsbeheerde entiteite bloot punte aftrek vir tenders wat nie aan sekere SEB-kriteria voldoen nie. Nou is hulle egter by magte om tenders wat nie aan arbitrêre SEB-drempels voldoen nie, vooraf te diskwalifiseer. ’n Tender is wél steeds veronderstel om toegeken te word aan die diensverskaffer met die hoogste telling, maar net soos gekies uit die geledere van diensverskaffers wat nie vooraf op grond van ras gediskwalifiseer is nie. “Met ander woorde, maatskappye en mense wat sou kon help om Eskom of enige ander staatsorgaan regtig te laat werk en geld spaar, is die deur gewys op grond van ras,” voeg Le Roux by. “Dit is nie ’n kleinigheid nie. Deur kontrakteurs op grond van ras te diskwalifiseer, ontsê Eskom – op ’n kritieke tyd vir die ekonomie en die samelewing – elektrisiteitsverbruikers in Suid-Afrika die volle verskeidenheid kostedoeltreffende kundigheid wat op die mark beskikbaar is. Uiteindelik verloor verbruikers en belastingbetalers, want die verkeerde norm word toegepas. Tenders moet toegeken word volgens waarde vir geld vir verbruikers (en belastingbetalers), nie volgens die ras van ’n kontrakteur se aandeelhouers of die vermoë van ’n kontrakteur om spesiale behandeling te kry nie.” Le Roux het gesê Sakeliga bly daarvan oortuig dat die regulasies strydig met die Wet self is en dat die promulgering en aanvaarding van die regulasies van 2017 ongeldig verklaar en tersyde gestel behoort te word. “Voorts beskou Sakeliga dit as onaanvaarbaar vir die staat en staatsbeheerde entiteite om absolute uitsluitings op grond van ras te stel vir maatskappye wat met hom wil sake doen. Ons sien daarna uit om ons saak in die hof te stel en die openbare belang te dien.”