Gepubliseer op 19/10/2005 25/10/2017 Kategorieë Post Ongetiteld, volume twee
Regverdig jou keuses – Hiërargie van Omgewings
Die kwessie van waar jy jouself vestig herinner my aan iets wat Ayn Rand geskryf het (my eie bewoording): omdat mens 'n vrye entiteit is en jou keuses uitdrukkings is van vrye wil, het jy nodig om jou keuses (aan jouself) te regverdig. As ek byvoorbeeld kies om in Taiwan te bly eerder as om terug te gaan Suid-Afrika toe, moet ek dit voortdurend aan myself kan regverdig ten einde voort te kan gaan om te glo dat dit inderdaad die regte keuse is. Soms is dit 'n probleem.
Ek wonder ook: Hoekom het ons nodig om dit te regverdig?
Is dit nie waar nie dat dit soms makliker sou gewees het as mens minder keuses gehad het, as jy minder vry was, as't ware? Dat dit makliker sou wees om jou keuses te regverdig, want jy sou net jou skouers kon ophaal en sê, "Wat bedoel jy? Hierdie keuse was die beste onder die omstandighede." Of nog beter: "Ek het geen ander opsie gehad nie!"
As jy egter 'n vrye individu is en jou keuses uitdrukkings is van jou vrye wil, moet jy dit aan jouself kan regverdig dat dit inderdaad, onder die omstandighede, die regte keuses was.
My vraag is steeds, hoekom?
'n Paar gedagtes van verlede week wat verdwaal het op pad na die notaboek:
III. Saterdagaand by ['n huweliksonthaal] by die Grand Hotel staan ek eenkant en rook. Ek dink toe so oor myself, in my deftige broek en my deftige hemp en my deftige das en my blink skoene, tussen al die ander deftige mense.
Ek dink toe: Daar's 'n Hiërargie van Omgewings. Aan die een kant het jy die omgewing waar jy absoluut die baas is, waar jy kan sê wat jy wil, doen wat jy wil, lyk soos jy wil – jou eie agterplaas, in ander woorde. Aan die ander kant van die spektrum het jy 'n omgewing waar dit gedikteer word hoe jy lyk, wat jy moet doen, hoe jy dit moet doen, wat jy moet sê; 'n omgewing waar jy vir alle praktiese doeleindes nie juis vry is nie. Tussen in is daar dosyne ander omgewings.
Die omgewing waar ek myself Saterdagaand bevind het, was een waar ek in Basiese Beleefde Modus was.
Ek het vroeër gewonder waarom ons ons keuses aan onsself moet regverdig. Ek reken ek het nou die antwoord.
As jy in 'n posisie is om elke dag keuses te maak, dan het jy nodig om te glo in jou vermoë om keuses te maak. As jy nie daaraan glo nie, is dit soortgelyk daaraan om elke dag te moet fietsry werk toe, maar elke keer wat jy op die fiets klim, is jy onseker van jou vermoë om die fiets vorentoe te beweeg en jou balans te behou. Of om elke dag 'n bepaalde werk te moet doen, en elke dag te vrees dat jy gaan opfok, en die suur vrugte daarvan sal moet eet.
So is dit met vrye wil, en keuses. Jy moet vertroue koester in jou vermoë om die regte keuses te kan maak, of die beste keuses onder die omstandighede. Dit is hoekom jy jou keuses aan jouself moet regverdig – jy bewys aan jouself dat jy bevoeg is om te kan funksioneer as 'n vry individu. Deur oortuig te wees daarvan dat jy meeste van die tyd goeie keuses maak (of dan die beste keuses onder die omstandighede), ontwikkel jy die vertroue om dit die volgende dag weer te doen – om weereens, wanneer jy gekonfronteer word met belangrike keuses, die beste keuses te maak onder die omstandighede.
[In 'n nota op Maandag 17 Oktober om 09:26 noem ek dat ek glo dat "vrye wil nie heeltemal so vry [is] soos wat ons graag wil hê dit moet wees nie". Nietemin, ons is gewoonlik bewus van die graad waartoe ons wel die vermoë het om te kan kies tussen twee of meer opsies. Indien ons moet erken dat ons die vermoë het, of gehad het, het ons nodig om ons keuses aan onsself te regverdig.]
Gepubliseer op 18/10/2005 25/10/2017 Kategorieë Post Ongetiteld, volume twee
Ouderdom – griep – morele plig – vrye wil
Ek dink daaraan om hierdie jaar se notas, en die projek waarvan dit deel sal word, af te sluit met die volgende woorde: Ek het my plek in die son gevind – onder 'n boom, in die skadu, saam.
Dog vir 'n oomblik dis 21 November. Toe onthou ek dis nou eers 13 Oktober. Ek het 38 dae gekry! Gratis en verniet! Om te geniet soos ek wil! Om te doen soos ek goedvind!
Nog een: ouderdom, en die ongemaklike sensasies wat daarmee gepaard gaan.
Bereken die rol en die negatiewe uitwerking van veronderstellings en kompetisie met ander mense van jou ouderdom en kulturele agtergrond.
Wat sou die resultaat wees daarvan as mens beide begin ignoreer – as jy ignoreer wat jy reken jy veronderstel is om te doen op ouderdom X of al moes gedoen het, en jy verloor belangstelling in hoeveel beter of slegter jy doen as ander mense van jou tyd en kultuur, en jy leef werklik op jou eie ritme, en volgens jou eie oortuigings?
Mens sê altyd: "If the world as we know it continues …"
Maar hoe werk dit as mens elke week in die koerante lees van 'n 1918 Spaanse griep-tipe pandemie wat "inevitably" gaan tref binne die volgende 18 of so maande? Wat sê 'n mens as hulle praat van tot 50 miljoen slagoffers? Tot wanneer neem jy net notisie, en wanneer begin dit jou gedagtes oor jou eie toekoms te raak?
[Hierdie nota verwys na voëlgriep, spesifiek die H5N1 variant. Wikipedia: "On September 29, 2005, David Nabarro, the newly appointed Senior United Nations System Coordinator for Avian and Human Influenza, warned the world that an outbreak of avian influenza could kill 5 to 150 million people."]
VRYDAG 14 OKTOBER 2005
Hier is 'n idee: dis die morele plig van verligte mense om hul reproduktiewe vermoëns te gebruik om die volgende geslag te produseer, sodat hulle die verligte leiers kan word van die gemeenskappe waar hulle sal woon en werk in die toekoms.
Laat ek weer probeer: dit is mý morele plig om my reproduktiewe vermoëns te gebruik om 'n bydrae te maak …
"Verander (of verbeter) die omgewing, en jy verander (of verbeter) die mens," klink na soveel werkwoorde, en soveel ander woordsoorte. Tog, die idee vervat in hierdie kombinasie van klanke was die hoeksteen van Marxisme.
SATERDAG 15 OKTOBER 2005
Die moontlikheid van lewe na die dood kom altyd neer op argument en beredenering aan die een kant, en vertellings aan die ander kant. Niemand kan sê, "Laat ek jou gaan wys nie!"
So naby aan iemand dat jy haar voel asemhaal teen jou borskas, en haar hart voel klop teen joune.
Ons – die lede van die gemeenskap – kom ooreen, ter wille van burgerlike beheer, dat elkeen verantwoordelikheid moet neem vir sy of haar eie aksies – behalwe as jy te jonk is of klinies versteurd is. Nietemin, vrye wil is nie heeltemal so vry soos wat ons graag wil hê dit moet wees nie.
Ek het "Persoonlike Agenda" al baie dinge genoem, maar in 'n voortgesette poging om die identiteit, as't ware, van die projek te kristalliseer, sê ek weer: die materiaal is persoonlike getuienis van die pogings van een mens – nie 'n befaamde skrywer, beroemde vermaaklikheidster of bekende atleet nie – om sin te probeer maak van die lewe, meestal buite die religieus goedgekeurde verduidelikings wat oorspronklik aan hom gebied is.
Gepubliseer op 15/10/2005 25/10/2017 Kategorieë Post Ongetiteld, volume twee
Triomf! Ten spyte van my veronderstellings
Ek kyk myself in die spreekwoordelike oë, en ek sien: myself, my lewe, my omgewing, alles herkenbaar van 'n jaar gelede, en twee jaar gelede …
Dan verskyn sy: 'n storie so mooi dat nie eens kinders dit sal glo nie. 'n Feëprinses, met die hart van 'n sterfling.
Ek word gekonfronteer met [N.] se Stellenbosch ervarings, en na aanleiding van kriptiese beskrywings word ek weer die slagoffer van 'n bitter onaangename sensasie: teleurstelling, selfs 'n sin van mislukking.
Daai vuil aartsvyand, die groot sondebok, is weereens verantwoordelik! Veronderstellings!
Feit is, om universiteit toe te gaan, en om Stellenbosch toe te gaan, was nie oorspronklike aksies van my kant af nie. "Universiteit" was nie 'n konsep wat ek uitgedink het een middag in 1987 nie. "Stellenbosch" was nie 'n fiktiewe dorp waarmee ek een aand in 1989 vorendag gekom het terwyl ek in die bad gelê en week het nie. Albei konsepte het bestaan, vol kleurvolle beelde en implikasies lank voor ek, Brand Smit, begin dink het daaraan om op Stellenbosch te gaan studeer. En van die oomblik wat ek daaraan begin dink het – teen '88 of '89, het veronderstellings in my kop vorm begin aanneem oor hoe dit sal wees.
Ek het myself gesien met 'n boeksak oor die skouer, stappend saam met vriende van die kafeteria na een of ander klas toe. Ek het myself gesien in 'n sogenaamde studentehuis. Ek het myself gesien met 'n mooi meisie, en ons wat hande vashou terwyl ons na klas langs die Eersterivier gaan stap, of waar ons onder eikebome op 'n bankie sit en gesels. Ek het myself gesien op 'n fiets – my eie fiets! – of in 'n goedkoop motorkar.
Dit was die beelde, die veronderstellings.
Mý Stellenbosch was aan die einde gevul met kommer en angs en finansiële probleme en eensaamheid en verlange. My eerste kamer was by 'n familie wat totale vreemdelinge was vir my tot enkele dae voor ek ingetrek het. Na ses weke het ek al hoe ongemakliker begin aansit vir aandete, wetende dat my eerste maand se huur nog nie betaal is nie. Na twee en 'n halwe maande kon nie eens die eikeblare my laat vergeet van my agterstallige huur nie. Ek het Kaap toe gegaan onder andere om nader te wees aan 'n jong dame wat 'n jaar tevore my hart laat stilstaan het, en toe weer aan die gang geskok het met die uitlating dat sy van my hou. Ses maande na ek in Stellenbosch aangekom het, het ons ooreengekom dat ons eerder net "vriende" moet wees.
Vriende? Middagetes by die kafeteria? My eie fiets? 'n Motorkar? Ek het teen die einde van my eerste jaar gewoon in 'n buitekamer wat net-net groot genoeg was vir my én die bed. Ek het lensiesop met een aartappel in gekook op 'n stofie wat in die stort gestaan het. Geld om 'n meisie uit te vat op 'n date? Koffie en koek in die dorp? Ha!
So, mý Stellenbosch ervaring was 'n teleurstelling? Kan mens verder gaan en sê dit was 'n mislukking? Net omdat dit anders was as hoe ek veronderstel het dit sou wees? Omdat dit anders was as wat dit móés wees? Watse tipe mens laat toe om soveel jare na die tyd steeds geboelie te word deur veronderstellings?
Ek sê: mý Stellenbosch ervaring was 'n triomfantlike sukses! Ek-nou is gebore uit daai ervaring! Was dit 'n pynvolle geboorte? Ja. Is die volwasse resultaat van daai swangerskap en geboorte 'n mislukking? Wat is die standaard? Wat is die veronderstelling? Eiendom, vaste betrekking, huwelik, kinders, skoolfonds, rekeninge, braaivleis op Saterdagaande saam met ou vriende? Is dit die veronderstellings van sukses as 'n volwassene, steeds? As dit is hoe dit is, is ek inderdaad fokken teleurgesteld!
Wil ek na al hierdie jare sê dat ek, Brand Smit, niks meer sal wil hê as om in 'n tydmasjien te klim en terug te reis tien, vyftien jaar in die verlede in nie? Sal ek wierook brand voor die altaar van die hoofstroom establishment, en mooi gebede resiteer voor die gode van Jan en Sannie Alleman, en mooitjies in my spoor trap om nie perdalks iets te ervaar wat nie strook met Hoe Dinge Behoort Te Wees As Jy Op Stellenbosch Studeer nie?
Is dit die saad van selfverloëning wat al die jare groei in my binneste sedert my Stellenbosch ervaring suid gedraai het? Is ek steeds teleurgesteld dat my studentejare nie gevul was met genoeg geld en 'n nice klein woonstelletjie en handjiesvashou langs die rivier en lag saam met vriende nie? Ek is wat ek is, vandag, omdat my studentejare nie so was nie!
Dis tyd om my vuis te lig, en uit te roep: "Triomf!"
Dis tyd om op 'n dak te klim en uit te skree: "My ervaring was bra kak, dis waar! Maar dank die gode daarvoor, anders was ek nie die mens wat ek vandag is nie!"
Dis tyd om, weereens, te sien dat ek lank reeds die einde van die tonnel bereik het, dat ek gebore is, dat ek geword het, dat ek nou in 'n posisie is om die bron van onnodige teleurstellings uit te wys en te sê, "Daar! Daar's die skuldige!"
Die lewe is 'n stryd, en solank jy staande bly, wen jy. En ek, Brand Smit, het staande gebly. Ten spyte van my veronderstellings.
Gepubliseer op 12/10/2005 01/02/2016 Kategorieë Post Ongetiteld, volume twee
Heer van Ellende – identiteit – sirkel van lewe
SONDAG 2 OKTOBER 2005
'n Vraag wat soms hardop gevra word, en soms net in stilte gekontempleer word: "Hoe behoort ek te lewe?"
Soms voel dit asof ek gereeld 'n nuwe saak bring na die hof van die Heer van Ellende, in 'n poging om hom te oortuig om my genade te betoon en my vry te maak as een van sy pagters.
Let wel, ek offer niks. Ek stel net keer op keer my saak, menende ek hoop om die heer te oortuig om my toe te laat om my gevoel van ellende te laat gaan, dat ek nou maar gelukkig kan wees, want …
Die Heer van Ellende sê dan net: "Dis die nuwe status quo."
Ek sal dan vra wat dit beteken. Geen antwoord sal volg nie.
Ek sal besig raak met ander dinge tot ek later weer dieselfde saak stel. Sê die Heer van Ellende dan: "Waarvan praat jy? Hierdie is al jou status vir maande lank! As jy genade wil hê, bring vir my 'n nuwe saak!"
Dit bring mens amper in die versoeking om te sê: Fok die Heer van Ellende. Wie het hom in elk geval aangestel oor my lewe?
Ek bestaan. Ek bestaan as 'n seun, 'n broer, 'n vriend, 'n minnaar, 'n digter, 'n skrywer, 'n onderwyser, en as 'n Westerling in 'n land in Noordoos-Asië.
Ek het nie altyd bestaan in al hierdie hoedanighede nie. In watse ander hoedanighede sal ek nog bestaan?
SATERDAG 8 OKTOBER 2005
As jy net oorleef, het jy nie noodwendig identiteit nodig nie. Oorlewing vereis soms net dierlike instink. Indien jy jouself wil aanwend tot oorlewing-plus, sal spesifieke identiteit uiters handig wees.
Elke oomblik in 'n mens se lewe is 'n volle sirkel van lewensdata. Die sirkel is konstant besig om te vibreer, maar dit is altyd vol. Sirkel-081005@19:11:38 is nie dieselfde as Sirkel-081005@19:11:39 nie. Ooreenkomste wissel van 99.99% tot veel minder.
Die mens se lewe is 'n konstante vloei van sirkels – of dan, 'n konstante vibrasie soos een sirkel oorgaan in 'n volgende sirkel.
Persoon X is die as waarom Persoon X se sirkels draai.
Verskille in inhoud van die sirkels raak duideliker hoe meer tyd verloop tussen sirkels. Belangrik egter om te onthou: elke sirkel is 100% vol.