‘Enigiemand, behalwe wit mense’ – landdroskommissieRichard Lawrence. (Foto: judgesmatter.co.za) Die hooggeregshof in Bloemfontein het die kortlys-verrigtinge van die landdroskommissie vir vakante poste in die Vrystaat ter syde gestel. Volgens die Helen Suzman-stigting, wat as vriend van die hof in die saak opgetree het, het die hof bevind die kommissie het wetgewing, bepalings, sy eie kortlysproses én die regte van wit mense om minstens tydens die proses oorweeg te word, heeltemal verontagsaam. Die stigting het gesê uitspraak is verlede Dinsdag gelewer. Die aansoek is ingedien deur Richard Lawrence, die waarnemende landdros en kantoorhoof op Petrusburg. Hy het aansoek gedoen om ŉ permanente aanstelling, maar die landdrostekommissie het hom vir die pos oor die hoof gesien. “Dit was duidelik uit die rekords van die private beraadslaging van die landdroskommissie dat ras die deurslaggewende faktor tydens die kortlysproses was. Die rekord het, in besonder, verstommende stellings soos ‘alles wat jy nodig het, solank dit nie wit is nie’, deur die voorsitter van die landdroskommissie, geopenbaar,” het die stigting gesê. Die kommissie het sy besluit – om nié wit kandidate te oorweeg nie – probeer regverdig deur te steun op sekere bepalings van die Grondwet wat vereis dat oorweging in regterlike aanstellings ook die breë ras- en geslagsamestelling van Suid-Afrika moet weerspieël. Die Helen Suzman-stigting het aangevoer art. 174 (2) van die Grondwet moet oorweeg word, maar ook saam met alle ander relevante faktore in ag geneem word wanneer ŉ besluit gemaak word. Die stigting het aangevoer dit kan nie die bepalende faktor wees nie, omdat dié interpretasie die reg ondermyn. Die stigting het ander faktore uitgewys wat in ag geneem kan word. Waarnemende adjunkregterpresident Johann Daffue, in ooreenstemming met regter Pitso Molitsoane, het bevind die landdroskommissie het nie ŉ kworum gehad toe dit byeengekom het om die kortlys saam te stel nie, wat die verrigtinge ongrondwetlik, onregmatig en ongeldig maak. “Wat betref die landdroskommissie se interpretasie en toepassing van art. 174(2) het die hof bevind die kommissie het wetgewing, bepalings, sy eie kortlysproses en die regte van wit mense om minstens vir die kortlys oorweeg te word, heeltemal verontagsaam. Die hof het gevolglik die aanstelling van landdroste deur die minister van justisie in dié verband, ter syde gestel,” het die stigting gesê.