Gebruik hierdie blad vir om jou eie skyfiereeks op te stel met Microsoft Powerpoint 2003
Kies een van die volgende bedreigde spesies hieronder en volg die stap-vir-stap aanwysings by http://www.thinkonline.co.za/skyfiereeks.htm
arend jagluiperd beer walvis panda tier renoster luiperd olifant swaan wolf
Rede vir uitsterf
Boere bespuit hul oeste met DDT-gif.
Wanneer dit reën, spoel die gif af en die grondwater beland uiteindelik in die riviere.
Arende eet die vis wat in die rivier swem. Weens die gif raak hul eiers se doppe so dun dat dit breek voordat die kleintjies kan uitbroei.
Die regering het DDT verban en arende is besig om weer te vermeerder.
Die kaalkoparend kom voor in die VSA en Kanada. Die meeste arende in die VSA is in die mees noordelike staat, Alaska.
Hulle woon naby groot hoeveelhede water, soos mere, vleilande, riviere of die kus. Hulle het hoë bome nodig om in nes te maak.
Die kransaasvoël is bedreig in Suid-Afrika.
Arende eet visse, paddas, klein soogdiere, voëls en slange.
Hul kan met 3,5 kg kos in hul bekke vlieg.
Kleintjies eet baie en word deur beide ouers gevoer.
Die arend is die Amerikaanse simbool van vryheid en ook hul nasionale voël. Dis in 1782 gekies omdat die voël uniek aan Noord-Amerika is. Benjamin Franklin wou egter eerder die wilde kalkoen as simbool hê - hy het geglo arende het swak morele karakter.
Arende kan 'n spoed van tot 320km/h bereik wanneer hulle afduik na kos. 'n Arend kan baie goed sien - tot 2 km ver.
Die kaalkop-arend se kop is nie regtig kaal nie - dis bedek met wit veertjies.
Die wyfie is groter as die mannetjie. Om 'n nes te bou, kan 'n broeipaar tot ses weke neem.
Die jagluiperd word bedreig omdat sy habitat vernietig word en hy gejag word vir sy pels.
Mense neem ook hulle habitat oor vir huise en landbou. Hul prooi raak ook al minder sodat hul nie kos het om te oorleef nie. Ander roofdiere steel dikwels die jagluiperd se prooi voordat hulle dit self kan eet.
Daar is minder as 10 000 jaluiperds oor in Afrika. Dieretuine en wildtuine probeer om met jagluiperds te teel in aanhouding.
Buite Afrika het jagluiperds feitlik heeltemal uitgesterf, behalwe in Iran en Rusland, waar daar nog 'n paar is.
Hul habitat is graslande, woude en droë vlaktes.
Die jagluiperd eet springbokke, steenbokke, duikers en impalas, asook voëls, hasies en jong diere soos vlakvarke, koedoes, hartebeeste en swartwitpense.
Hy kies een dier om te agtervolg. Hy trek die dier neer, gooi sy gewig daarop, gryp hom aan die keel en verwurg hom baie vinnig. Dan sleep hy dit na 'n veilige plek en begin onmiddellik eet voordat ander diere dit steel.
Anders as ander katsoorte, jag die jagluiperd bedags. Hulle gebreuk hul goeie sig, nie hulle reuksin nie, en bekyk die wêreld vanuit 'n boom of miershoop. Ander roofdiere jaag hulle prooi 'n paar honderd meters, maar die jagluiperd hou aan tot 5,5 km teen 72 km per uur.
Die jagluiperd is die vinnigste dier ter wêreld en haal 'n spoed van 114 km per uur. Hulle van 0 tot 72 km/h versnel in 2 sekondes.
Hulle is skaam diere en gevoelig vir mense wat hulle habitat versteur.
Jagluiperds eet skoon - hulle keer nie weer terug na hul prooi nie en los die vel, bene en binnegoed.
Teen ses weke is die kleintjies sterk genoeg om saam te gaan jag. Wanneer hulle ses maande oud is, vang die ma lewende diere, sodat sy haar kleintjies kan laat oefen om hul dood te maak.
Bere word bedreig as gevolg van verlies aan habitat. Boere wat hul vee probeer beskerm, onwettige jag en mense wat grysbere doodmaak weens vrees, bedreig ook hulle voortbestaan.
In die laaste 200 jaar het grysbere verminder van 100 000 tot minder as 1000 in die VSA.
Die mens is die beer se grootste vyand. Vroeë Amerikaanse immigrante het bere doodgemaak en hul habitat gebruik vir plase en huise.
In Asië is galblase en pootjies van bere baie gesog vir die maak van medisyne - dit lei tot onwettige diefstal.
Bere kom voor in Noord-Amerika, Europa, Asië en Antarktika.
Grysbere hou van 'n groot area met woude en graslande naby berge.
Bere eet plante én diere, en is Noord-Amerika se grootste omnivoor.
80-90% van hul kos is groen plante, wilde vrugte, bessies, neute en bolle of wortels.
Hulle eet ook baie insekte,larwes en ook motte, en soek partykeer daarvoor onder klippe of boomstompe.
Partykeer eet hulle karkasse wat groot diere los, maar hulle kan ook ook self jong soogdiere vang.
Hulle sal ook vis, soos salm of forel, eet as dit beskikbaar is.
Bere het vroeër baie dennepitte geëet, maar weens siektes eet hulle ander kos.
Wanneer daar veldbrande is, wag bere op 'n veilige afstand en vang klein diertjies wat. Na die brande gaan hulle terug en eet die "gaar" diertjies wat vasgekeer was.
Bere staan op wanneer hulle nuuskierig is en die wêreld wil bekyk, andersins bly hulle op vier pote.
Grysbere moet genoeg eet om baie vet te kan stoor vir hulle ses maande winterslaap.
Hulle is baie sterk en kan 'n bok met een hou doodmaak.
Hulle hiberneer in grotte of hol bome. Hulle liggaam se temperatuur verminder van 38 tot 31 oC, en die hartklop verminder van ongeveer 55 tot 10 per minuut.
Die blouwalvis word gejag vir kos, olie (om masjiene mee te olie) en was (vir die maak van kerse).
Van 250 000 walvisse is net 'n paar duisend oor. Dis moeilik om hulle te tel omdat hulle onder die see is.
Weens hulle godsdiens eet mense uit Japan eerder seekos as vleis. Omdat hulle so groot is, kan een walvis baie mense kosgee.
Die vang van walvisse is verbied in 1986 en hulle getalle is besig om meer te word. Maar hulle sal nog vir 100 jaar beskerm moet word voordat hulle buite gevaar is. Hulle mag glad nie meer gejag word nie.
Besoedeling, veral oliebesoedeling, bedreig walvisse ook.
Die meeste blouwalvisse woon in die suidelike halfrond. Daar is klein hoeveelhede in die noordelike Atlantiese en -Stille Oseane.
Hulle migreer lang afstande: In die somer bly hulle naby die poolstreke waar daar baie kos is, en in die winter gaan hulle na warmer water om te paar.
Die walvis se keel vergroot geweldig tydens voeding en kan meer as 1000 ton kos en water hou. Hy neem tonne water in die mond en filtreer die vis en makriel met die plaatjies in sy mond.
Hulle eet feitlik net makriel, 'n soort krapagtige plankton. 'n Medium-grootte blouwalvis kan meer as twee ton makriel per dag eet.
Walvisse is soogdiere. 'n Babawalvis word 'n kalf genoem en hulle drink aan hul ma soos ander soogdiere,
Die blouwalvis is die wêreld se grootste dier (tot 30 m) en is groter as enige dinosaurus wat nog ooit geleef. 'n Olifant pas bo-op 'n blou walvis se tong!
'n Walvis se vel is bedek met olie om dit te help gly deur die water. Die vel voel glad en rubberagtig, soos 'n hardgekookte eier.
Nes bome vorm 'n walvistand elke jaar 'n nuwe ring,. Wetenskaplikes kan 'n tand deursny en die ringe tel om te bepaal hoe oud 'n walvis is.
'n Blou walvis se hart weeg soveel soos 'n Volkswagen-kewer!
Walvisse se beendere is lig en vol gate, soos sponse. Hulle kan nie goed onder water sien nie, maar hulle hoor goed. Nes vlermuise gebruik hul klanke en eggo's om voedsel en hul rigting te vind.
Hulle is die luidrugtigste diere op aarde met trillings van tot 188 desibel (vergeleke met 120 desibel wanneer 'n 'Jumbo jet' opstyg!)
Walvisse beweeg hul stertvinne op en af wanneer hul swem, terwyl visse se stertvinne heen en weer beweeg.
Pandas verloor hul habitat omdat meer en meer mense naby hulle woon.
Pandas word ook doodgemaak vir hulle unieke pels.
Pandas se kleur help om hulle te kamoefleer teen aanvalle van roofdiere.
Baie pandas word vandag groot in aanhouding om hul getalle te help vermeerder.
Pandas woon in klam, mistige woude vol bamboes en naaldbome in die suidweste van China.
Hulle woon in hoê dele en migreer hoër in die somer, laer in die winter.
Hul verkies ongerepte dele naby aan helder waterstrome. Pandas slaap onder bome of onder stompe of rotshange.
Pandas eet meesal bamboes, 'n lang, houtagtige plant.
Hulle eet ook blomme, gras, wingerd, groen koring, heuning en knaagdiere.
Hulle klim baie goed boom.
Pandas is baie klein met geboorte (sowat 250g).
Hulle is alleenlopers sonder 'n permanente tuiste. Selfs in aanhouding speel en meng hulle nie juis met mekaar nie. Hulle gaan sit op 'n oop plek en kou aan bamboes of ander kos, totaal onbewus van mekaar.
Wetenskaplikes verskil daaroor of 'n panda 'n soort beer of wasbeer is, of nie een van die twee nie.
Tiere word bedreig weens verlies aan habitat, versplintering en wilddiefstal.
Tiere en hul prooi het 'n veilige, gesonde tuiste in die wildernis nodig, maar mense dring hulle habitat binne. 'n Derde van wilde tiere woon in Indië, waar ook meer as een biljoen mense woon (en daar word voorspel dat die aantal mense oor dertig jaar gaan verdubbel).
Asië was eens bedek met groot woude en meer as 100 000 tiere. Vandag woon meer as die helfte van alle mense daar.
Bevolkingsgroei is besig om die tier en sy ekosisteem in die woude te vernietig. Vandag is net 5 000 tiere oor in woude-eilandjies met 'n see van mense rondom hulle.
Versplintering beteken dat tiere in een area nie met tiere uit ander areas kan voortplant nie. So hulle teel net in hul eie groepe, wat tot siek kleintjies en geboortedefekte kan lei.
Die manjifieke tier word vir baie redes begeer. Die vel en liggaamsdele behaal hoë pryse en word vir medisyne in Asië gebruik. Siberiese tiere word ook as sport gejag.
Lug- en waterbesoedeling maak ook plek-plek die habitat van tiere onleefbaar.
Vandag leef Siberiese tiere feitlik net in Rusland en het feitlik uitgesterf in die res van Asië.
Tiere woon in die laaste digte, bergagtige woude van Asië. Hulle het water, prooi en gesonde woude nodig om te oorleef.
Soms kompeteer tiere en mense vir dieselfde prooi. Mense se woon-, landbou- en industriële uitbreiding forseer tiere terug na krimpende woude.
Om wilde tiere te red, moet ons hul prooi red en die woude waarin hulle woon.
Tiere is karnivore. Die Siberiese tier jag klein soogdiere, bokkies, waterbuffels, wilde varke, hasies en voëls.
Tiere vang graag hul prooi naby water. Hulle lok hul prooi in 'n hinderlaag. Hul kamoefleer hulself en hou die prooi vir lang tye dop. Hy kruip weg, kies sy prooi, bestorm dit en gryp dit met hul kloue en kake en byt dit in die nek. Dan sleep hy dit na 'n stil plek om te eet.
Siberiese tiere is baie sterk en kan diere wat twee so groot soos hulle is, vang. Tiere slaap bedags en jag snags. Elke nag gaan soek hulle tot 10-20 km ver vir kos.
Tiere spring en klim baie goed en kan ook baie vinnig hardloop. 'n Siberiese tier het lang skerp kloue wat hy kan intrek.
Siberiese tiere is die grootste tiersoort. Mannetjies weeg tot 260 kg en wyfies tot 150 kg. Die gemiddelde Siberiese tier is 3,5 tot 4m lank en 1m hoog by sy skouers.
Siberiese tiere aard goed in koue weer (tot -20 oC). Hulle kan warm bly danksy hul dik pels en die laag vet om hul maag en lieste.
Tiere hou daarvan om in die skadu's van bome lê en hul baai ook graag in water - hulle kan goed swem.
Renosters is bedreig omdat hul habitat vernietig word, en omdat hul gejag word vir hul horings - dis gesog in Oosterse lande vir medisyne en handvatsels vir messe.
In Asië is Java-renosters se habitat beïnvloed deur die oorlog tussen die VSA en Viëtnam. In Indonesië maak bosbou inbreuk op die renoster se habitat.
Die swart renosters in Kenia beweeg in klein groepies: die groot troppe van vroeër is uitgeroei deur wilddiewe. In wildreservate kon renosters aanteel; daar is tans sowat 600.
Renosters kom vandag nog in Asië en Afrika voor.
Die ideale habitat vir die witrenoster is boswêreld met baie gras en genoeg water.
Swartenosters verkies weer oop graslande met bome en doringveld teen lae berghange.
Hulle leef alleen of in klein families. Hulle is baie territoriaal en laat nie sommer ander in hulle gebied toe nie. Hulle het minstens een watergat - soms 'n modderpoel - en baken hul gebied af met mishope wat die mannetjies daar los. Hulle los gereeld meer mis daar om ander mannetjies te waarsku en om enkellopende wyfies soontoe te lok.
Alle renosters is herbivore. Sommiges eet gras, ander eet botsels, blare en vrugte. Hulle eet almal baie!
Die swartrenoster en Indiese renoster het lippe wat hulle soos 'n vinger gebruik om kos te pluk of versamel.
Hulle eet die wortels, takkies en blare van klein boompies en plante. Hulle hou ook van kort gras vir weiding.
Water is belangrik vir renosters, om te drink, in te swem of om in die modder te rol. Wanneer hulle vol modder is, word hule vel beskerm teen insekte wat byt.
Bosluisvoëls en kuifreiers klim graag op renosters en eet velparasiete wat hulle daar kry.
Hul groot horing is 0.5 tot 1.3 m lank. Renosters het klein ogies aan elke kant van die kop, en hulle sig is swak.
Hulle kan goed hoor en kan hulle ore swaai om op 'n klank te fokus. Reuk is hulle beste sintuig: tensy die wind weg van die renoster waai, sal hy jou definitief kan ruik!
Die witrenoster is meer sosiaal en beweeg in groepe van 10 tot 15 in 'n goed-georganiseerde stuktuur.
Aan die hoof is die territoriale bul wat verdedig, patrolleer en die gebied merk.
Nog volwasse en jong bulle sal tot die groep toegelaat word, mits hul onderdanig is.
Witrenosterbulle kan tot 2500 kg weeg, en wyfies sowat 1700 kg. Hulle word ongeveer 30 jaar oud.
Die Florida-luiperd het al byna heeltemal uitgesterf en daar is minder as 70 oor. Die hoofrede is die verlies van habitat - hul hou van dieselfde areas as wat mense wil gebruik vir ontwikkeling.
Versplintering vind ook plaas waar hul woonplek in twee gedeel word deur 'n snelweg of woongebied. Paaie word gemaak deur die luiperd se habitat en baie sterf elke jaar as voertuie hulle omry. Sommige plekke het selfs spesiale oorgange vir luiperds.
Lugbesoedeling is ook sleg vir luiperds, en mense hou nie daarvan as daar luiperds in hul area is nie.
Die luiperd is Florida-staat se simbool. Hulle kom hoofsaaklik in suidwes-Florida voor.
Hul tipiese habitat betaan uit steil, klipperige klowe of bergagtige terrein.
Luiperds het baie spasie nodig. Hulle kom ook in Noord-Mexiko voor en op die suidelike punt van Suid-Amerika.
Luiperds is karnivore; hulle prooi is die meeste ander diere in hul habitat, soos bokke, hase, dassies, ystervarke, muishonde,vis en knaagdiere.
Hulle woon in groot gebiede, afhangende van hoeveel kleintjies hulle moet voed.
Die Florida luiperd kry omtrent vier kleintjies. Wyfies woon alleen, behalwe wanneer hulle kleintjies grootmaak.
Mannetjies woon weer alleen, behalwe wanneer hulle paar.
Kleintjies weeg omtrent 450 g by geboorte. Hulle kan enige tyd van die jaar gebore word, maar dis meesal in die laat lente. Valke en ander voëls kan die kleintjies vang, daarom bly die ma die heeltyd by hulle om hulle te beskerm.
Olifante word gejag vir hul ivoortande. Ivoor word gebruik vir juweliersware of klaviere.
Hul habitat word ook meer en meer vir plase gebruik sodat daar minder kos vir die olifante is. Versplintering van hul habitat vind ook plaas.
Olifantkalwers word soms deur leeus en hiënas geëet. Die mens is volwasse olifante se enigste vyand.
Baie lande in Afrika het programme om olifante te beskerm, soos reservate en wildbewaarders wat die olifante teen wildstropers beskerm. Weens politieke probleme en min geld in Afrika-lande, asook die gevare betrokke by wildstelery, is hierdie programme moeilik.
In 1978 was daar omtrent 1,5 miljoen Afrika-olifante, maar tans is daar slegs 600 000 oor.
Olifante woon in die warm klimaat van Afrika en Asië. Hule gebruik hulle groot ore om hulle koel te waai. Hulle moet naby water woon (vir drink, bad en afkoel). Behalwe modderbaddens gebruik hulle ook stofbaddens om koel te bly en insekte weg te hou.
Hulle word regoor Afrika gevind. Dié van hulle wat in die bos woon, bly suid van die Sahara-woestyn, terwyl dié in die woude in Sentraal- en Wes-Afrika voorkom.
Olifante is sosiale diere en woon in klein troppe met koeie en hul kalfies wat gelei word deur 'n ouer, ervare koei (of matriarg). Die trop sorg saam vir die kleintjies en waarsku mekaar teen gevaar.
Olifante is herbivore (planteters). Hulle eet gras, vrugte, blare, takke, bas en takkies.
Omdat hulle so groot is, en omdat 60% van alles wat hulle eet deur hulle spysverteringskanaal gaan sonder om verteer te word, spandeer olifante 16 uur per dag om kos te soek, sowat 160 kg daarvan.
Verder drink hulle ook omtrent 70 liters water per dag.
Die jong olifantkalfie begin plante eet vandat hy 'n paar maande oud is, maar hou aan drink aan sy ma totdat hy twee jaar oud is.
Die woord olifant kom van die Griekse woord 'elephas', wat ivoor beteken.
Olifanttande is eintlik verlengde snytande. Hul enigste ander tande is vier kiestande, wat tot ses keer in hul lewens vervang word.
Olifante is sowat 4m hoog. Hul slurpe word gebruik vir drink, bad, reuk, asemhaal, voel en kos gryp. Aan die punt van die slurp is 'n sensitiewe 'vinger' waarmee hulle klein bessies ens. kan optel.
Afrika-olifante het twee van hierdie "vingers" terwyl die Asiese olifant net een het. Slurpe word ook as snorkels gebruik wanneer hulle riviere oorsteek. Baba-olifantjies moet eers leer hoe om hulle slurpe te gebruik.
Wanneer 'n lid van die trop sterf, maak die ander sy liggaam toe met takkies en blare - hulle rou vir ure oor die verlies. Sommige mannetjies (of bulle) vorm losloper-troppe en sluit net by die wyfies aan om te paar. Ander bulle is alleenlopers.
Die olifant leef omtrent 60 jaar; hulle paar vandat hulle 15 jaar oud is en skenk elke vierde jaar geboorte. Na 'n swangerskap van 22 maande word 'n enkele kalfie gebore wat sowat 1m hoog en 120 kg swaar is.
Trompetswane is die skaarsste swaansoort in die wêreld en het byna uitgesterf. Hulle word gejag vir hulle vere en hul vleis.
Menslike ontwikkeling het hulle habitat oorgeneem en die areas versteur waar hulle hul neste bou.
Vandag word hulle beskerm en die getalle is besig om te vermeerder.
Trompetswane is luidrugtige voëls wat in Noord-Amerika woon.
Hulle woon gewoonlik in moerasse of vlak mere.
Hulle migreer in die winter na warmer klimaatstreke.
Trompetswane eet waterplante, insekte en slakke. Volwasse swane eet tot 9 kg kos per dag.
Hulle lang nekke en kragtige snawels stel hulle in staat om af te reik en stamme en wortels uit te trek wat ander voëls nie kan bykom nie.
Hierdie is die grootste swaanspesie ter wêreld: Trompetswane het 'n vlerkspan van tot 3m. Hulle is wit, met 'n lang nek wat uitstrek na voor wanneer hulle vlieg.
Hulle leef omtrent 12 jaar in die natuur, of 35 jaar in aanhouding.
Hierdie pragtige voëls paar vir 'n leeftyd, en bou groot neste van gras, wortels en riete. Binne in word dit uitgevoer met swaandons. Wyfies lê 5-6 wit eiers.
Wolwe het byna uitgesterf omdat boere bang was dat hulle hul vee sou vang. Hulle is meer gejag as enige ander dier in die VSA, selfs deur die Amerikaanse regering. In 1973 was hulle feitlik heeltemal uitgeroei.
Die eerste inwoners het baie bisons en boksoorte geëet (die wolwe se natuurlike prooi), sodat wolwe vee moes begin eet om te oorleef. Die Amerikaanse regering wou die vee beskerm en het toe tussen 20 en 50 dollars betaal vir elke wolf wat geskiet is.
Mense het vliegtuie, sleë en honde gebruk om die wolwe uit te wis. Hulle het karkasse vol strignien gelos om die wolwe dood te maak (wat terselfdertyd ook ander diere soos jakkalse, bere en arende afgemaai het).
Wolwe woon in groepe binne 'n spesifieke gebied, afhangend van hoeveel prooi beskikbaar is.
Wolwe aard goed in baie warm of koue klimate, soos Israel se woestyne, Virginia (in die VSA) se woude of Siberia se vriesende koue.
Wolwe was op 'n stadium die mees wydverspreide land- soogdier in die wêreld. Gryswolwe het op 'n tyd regoor Noord-Amerika voorgekom.
Wolwe kan groot afstande reis om kwesbare prooi in die hande te kry. Hulle is goeie jagters.
Hulle eet diere met hoewe, soos bokke, elande en buffels. Hulle fokus op die swakste diere: die oues, die siekes en die beseerdes.
Soms eet hulle klein diertjies soos hasies en muise, of ook neute, insekte en bessies.
Wolwe onderhou 'n groot verskeidenheid ander diere, soos kraaie, aasvoëls, jakkalse en roofdiere wat alles vreet wat oorbly nadat 'n wolf 'n dier doodgemaak het.
Wolwe het 'n kenmerkende huil, wat hulle gebruik om te kommunikeer voor en na 'n jagtog (as alarm, om ander lede van die groep op te spoor en om ander wolwe te waarsku om uit hulle gebied te bly).
Hoewel mense bang is vir hulle, vermy wolwe gewoonlik mense. 'n Wolfaanval is skaarser as om deur weerlig raakgeslaan te word. Hulle kan wel mense aanval as hulle vasgekeer voel, beseer is of hondsdolheid het.
Maak gerus gebruik van ons spesiale aanbod tot 31 Maart (R400 i.p.v. R600) vir die jaarlikse intekening.
Please make use of our special offer until 31 March (R400 instead of R600) for a one year subscription.