In die natuur raak diere nie oud nie. Die mens, daarenteen, leef dikwels langer as die tyd waarin kinders gebaar word en die jare wat dit kos om hulle groot te maak. Hoekom ons so lank leef, is eintlik so iets van 'n raaisel, maar miskien is dit 'n nog groter geheimenis waarom die liggaam dan hoegenaamd verouder. Ons liggaamselle word immers gedurig vervang, soseer dat daar min dinge in ons liggaam is wat werklik meer as tien jaar oud is...
Die hare in jou ore wat hoë klankfrekwensies registreer, sterf eerste af - met die gevolg dat ons teen die ouderdom van tien jaar 'n groter reeks klanke gehoor het as wat ons ooit in die res van ons lewe sal hoor.
ONS is die produkte van sukses, elkeen van ons wat vandag leef. Ons ouers het daarin geslaag om ons te verwek, hul ouers was suksesvol om hulle te genereer, en so kan 'n mens die suksesverhaal terugvoer tot in die begin.
Ons voorkoms verander. Ons gaan waarskynlik korter word, krommer, stywer as voorheen, grys, meer bles, meer geplooi, met 'n droër, dunner en verkleurde vel, met 'n dubbele ken of 'n uitstaanken, 'n ander stem, slegte gehoor, swak sig, spatare, ondoeltreffende geheue, groter oorlelle en 'n breër, langer neus.
Die mens probeer al lank om veroudering te verklaar en daar was al baie verskillende teorieë daaroor. Die ''lewenstempo-teorie'', wat in die begin van die twintigste eeu gewild was, het veronderstel dat elke skepsel met 'n bepaalde aantal hartkloppe in die wêreld kom. As die hart vinnig klop, soos by muise, sou die lewe kort wees - iets soos ''gou lewe, gou dood''. Waar die hartklop stadig is, soos dié van skilpaaie, sou 'n lang lewe voorlê. Ongelukkig het dit geblyk dat daar te veel uitsonderings is en dié reël is dus weerlê.
Ons weet die meeste weefsels in die liggaam is gedurig aan die kom en gaan: die voering van die ingewande word elke drie dae vervang, die vel is aanhoudend besig om dooie selle af te werp terwyl nuwes na die oppervlak opstoot, selfs jou geraamte sal elke sewe jaar al die selle vervang het waarvan hy gemaak is. Daar is weinig dinge in ons liggame wat meer as tien jaar oud is.
Hoekom lyk (en funksioneer) ons dan nie voortdurend asof ons bloedjonk is nie? Waarom lewe ons aardse liggaam nie vir ewig nie? Elke sel bevat die liggaam se volledige genetiese kode in die DNS wat in sy kern bewaar word, en hierdie DNS beheer die sel se aksies en reaksies.
In chemiese terme is DNS 'n reusagtige, uiters komplekse molekule. Tog moet die DNS 'n volmaakte weergawe van homself skep elke keer wanneer die sel verdeel. Probleme ontstaan wanneer dit nie gebeur nie.
Een wetenskaplike het 'n stam rondewurms geteel met 'n mutante (veranderde) geen wat 'n abnormaal hoë produksie van anti-oksidante tot gevolg het. Hulle lewe tot sewentig persent langer as die oorspronklike wurms.
Omdat die liggaam so 'n komplekse en fyn ingestelde masjien is, laat degenerasie in een sisteem sy gevolge ook elders voel. Die oor degenereer. Die balans volg sy voorbeeld en, omdat die sig ook verswak het, is die kanse vir ongelukke soveel groter.
REGS: ’n Makrofaag beweeg oor ’n oppervlak. Makrofage is bewegende selle en die vlytige skoonmakers van die liggaam. Hulle verwyder stukkies weefsel ná ’n besering, raak ontslae van vreemde deeltjies wat in die liggaamsvloeistowwe beland en werp bakterieë en dooie selle uit die sisteem. Ons hele lewe deur is hulle besig om ons te beskerm teen allerhande indringers wat ons liggame vanuit die eksterne omgewing aanval. Uitendelik sal hulle egter ook boedel oorgee. Die brose aardse liggaam kan nie vir ewig lewe nie.
· Ek weet nie hoe dit kon gebeur het dat ek nou oor die muur is sonder dat ek ooit die boonste sport van die leer bereik het nie.
· Die gryse jare is die tyd wanneer jou gewese klasmaats so grys, geplooi en blind is dat hulle jou nie herken nie.
· Party mense probeer hul kilometerlesings terugdraai. Nie ek nie. Ek wil hê die mense moet weet hoekom ek lyk soos lyk. Ek kom immers ’n lang pad -- en daardie pad was nie orals geteer nie.
Alles begin oor die see naby die ewenaar waar die bedompige lug tot talle donderstorms lei—en waar die baie donderstorms naderhand soos ’n hele bende omgesukkelde nukkebolle begin saamheul... voordat hulle as een magtige, onheilige draaikolk oor ons planeet begin kruip...
ONDER: ’n Satellietfoto van die orkaan Fran (1996) wat dreigend op die Amerikaanse staat Florida afrol. Die betreklik stil en wolklose gebied in die middel, wat die oog genoem word, is hier duidelik sigbaar. Die rede vir die vorming van die oog is ’n middel­punt­vliedende krag wat deur die wind se besonder vinnige draaibewing in werking gestel word. Daardeur word die lug en wolke na buitentoe uitgedruk.
Die energie wat deur ’n tropiese sikloon vrygestel word, is om die minste te sê ontsagwekkend. Trouens, daar is al bereken dat dit gelyk kan staan aan die krag van 10.000 kernbomme!
Terwyl die tropiese sikloon in ons wêrelddeel—en ook onder meer in Indië en Australië—in die reël ’n sikloon genoem word, staan dit in die Amerikas bekend as ’n orkaan. In Engels heet die orkaan ’n "hurricane", afgelei van Huracan, ’n god van boosheid van ’n ou Sentraal-Amerikaanse inboorlingstam. In ander wêrelddele het die tropiese sikloon weer ander name. In die gebiede van die westelike Stille Oseaan en Chinese See word dit ’n tifoon genoem en in die Filippyne ’n baguio. Om nog meer verwarring te skep, praat die Amerikaners boonop van hul tornado’s as siklone!
Hoe ook al, om ’n tropiese silkoon te probeer verstaan, moet ’n mens allereers begryp wat wind is. Die lug om ons heen is selde indien ooit heeltemal stil. Dit beweeg feitlik altyd—horisontaal oor die aardoppervlak heen, asook op en af. Bewegende lug word wind genoem, soos almal weet.
Nog baie donderstorms sluit hulle by die steuring aan, en hierdie weerverskynsel raak groot genoeg om beïnvloed te word deur kragte wat deur die wenteling van die aarde om sy as opgewek word. Die tropiese steuring begin spin en word ’n draaikolk van donderstorms.
Hoe nader ’n mens, tot op ’n punt, in die rigting van die windstil oog beweeg, hoe vinniger sal die wind wees. En wanneer die oog oor ’n waarnemer beweeg namate die kolkende monster oor die aarde aankruip, raak die chaos eers erger en dan bedaar dit skielik. Die wind verflou tot ’n bries, dit hou op reën en die blou lug daarbo word selfs plek-plek sigbaar. Maar die kalmte is van korte duur en spoedig is die storm in al sy felheid terug, hoewel die wind nou uit ’n teenoorgestelde rigting waai.
Die energie in ’n tropiese sikloon kom van die hitte wat vrygestel word wanneer waterdamp tot vloeibare water kondenseer. Die atmosfeer bokant ’n tropiese oseaan is die enigste plek waar daar genoeg warm, vogtige lug beskikbaar is om die nodige energie vir die ontstaan van ’n tropiese sikloon te genereer.
Tropiese siklone maal egter in die reël voort op ’n pad wat met die kromming van ’n parabool ooreenstem, teen snelhede wat van 8 tot 80 km/h kan wissel. Wanneer sulke atmosferiese maalkolke die land vanuit die see nader, kan die sterk winde met stortreën en besonder hoë branders gepaard gaan.
’n Tipiese tropiese sikloon is sowat 500 km in deursnee. Dit sou maklik ’n provinsie soos die Vrystaat kon "insluk", maar dit was tot dusver nog altyd ons oostelike provinsies en Mosambiek wat die meeste kwesbaar vir tropiese silkone was.
Die tropiese siklone in ons eie wêrelddeel ontstaan meestal oos van Madagaskar in die Indiese Oseaan en beweeg partykeer oor Madagaskar en tot in die Mosambiek-kanaal. Af en toe beweeg hulle ook oor die vasteland. DIe siklone wat die ergste verwoesting nog in Suid-Afrika gesaai het, was Demoina en Imboa, respektiewelik in Januarie en Februarie 1984.
TROPIESE siklone of orkane kry hul name deurdat daar in ’n spesifieke orkaanseisoen ál met die letters van die alfabet afgegaan word vir die beginletters van die onderskeie name. Hulle het aanvanklik slegs vrouename gekry, maar dié praktyk is in die 1970’s onder druk van feministe verander met die gevolg dat hulle nou na mans sowel as vroue genoem word.
Die Wêreld- Meteorologiese Organisasie of WMO, ’n liggaam van die Verenigde Nasies, koördineer die naamgewing van hierdie gedugte weerstelsels. Daar is roterende naamlyste wat al om die ses jaar herhaal word, maar indien daar ’n bielie is wat ’n baie groot impak gehad het, word sy naam uit die spesifieke lys geskrap en vervang deur ’n naam met dieselfde beginletter.
In die vroeë 1970’s is ’n klassifikasiestelsel in die VSA ontwerp waarvolgens die verwagte vlak van die skade en oorstromings van ’n orkaan aangedui word. Die ontwerpers was Herbert Saffir, ’n raadgewende ingenieur, en Robert Simpson, die toenmalige hoof van die Amerikaanse National Hurricane Center. Volgens die Saffir-Simpson-skaal is daar vyf klasse van orkaansterkte, met klas 1 die swakste en klas 5 die sterkste. Volgehoue windsterktes is die bepalende faktor om ’n klas aan te dui.
Let wel, windsterkte self word weer volgens ’n ander skaal, die sogenaamde skaal van Beaufort, aangedui—van feitlik totale windstilte (windkrag 1) opwaarts. Daarvolgens is ’n tropiese storm (orkaan) op die bopunt van die skaal met ’n windkrag van 12.
Katrina was in die Atlantiese seisoen van 2005 die elfde storm, vyfde orkaan, derde groot orkaan en tweede kategorie 5-orkaan wat ’n naam van die Wêreld- Meteorologiese Organisasie ontvang het. Dit het op 23 Augustus 2005 oor die Bahama-eilande gevorm en Suid-Florida as ’n matige kategorie 1-orkaan oorgesteek waar dit ’n klompie lewens geëis en oorstromings veroorsaak het.
Hierna het dit vinnig in die Golf van Mexiko versterk en een van die magtigste orkane in die opgetekende geskiedenis geword. Die storm het weliswaar in ’n groot mate verswak voordat dit die tweede en derde keer die land binnegemaal en onderskeidelik Suidoos-Louisiana en die grensgebied tussen Louisiana en Mississippi as ’n kategorie 3-storm getref het.