PW Buys | eerste digbundel | 1977
Klein bokkie by die waterkuilkom skugter-skugter uit die bos.Oortjies bak.Koppie fyn.Neusie spits.Snuif in die lug,kyk ronden kniel.Lippies raak die water net...Ritseling in die gras!Ruk sy koppie open staanversteen.Swaai blitsig omen wég weer in die bos.
Versigtig, só versigtig kom hy laterterug -want o,die dors,die dórs!
Hoe kleef mens aan die plek waar jy as kindgewoon het! Die dorpie met sy stil rivier,sy steil kerktorings teen die lug, en langsdie vaal stofstrate: sipres en populier.Die rooibont koeliewinkels en die mark,die stadsaal, koshuis en die skoolgebou,en van die dorpsgesigte is daar veelwat jy soos prente uit 'n boek onthou.Die spierwit gewel van jul huis, die put,die handpomp en die fyntuin van jou pa -dit voel soos gister toe jy laas met grootblikemmers groentebeddings nat moes dra.En someraande het jy urelankin die donker denneskadu's op die kweekgelê en kyk hoe blink die sekelmaanin fyn patroontjies deur die naalde breek.
Een nag het ek gedroomek wandel langs die strand,die lug en see delfiniumblou.'n Silwerreën van sterrehet helder oordaguit die hemelop die aarde neergestort;en oral waar hul val,was daar 'n plaat wit lenteblommewat wuif en dans en dartel in die wind,totdat die hele stranden elke bult en vlei en vlakte en berg'n spierwit skittering was,'n see van blomme in die son.En toe ek wakker word,was alles één groot blydskapin en rondom my -die suiwer, onvermengde vreugde van 'n kind.
Mens moet in so 'n windverwaaide land'n windbreek om jou werf en woning plant;en vir beskerming van jou huis en skuurmoet jy 'n polis uitneem teen die vuur.Bo-op jou huis se hoogste nok plant jy'n koperpen om die weerlig af te lei;en in jou kamer is 'n nis gebou- die plek waar jy jou huisaptekie hou.'n Tydlank sal jy rustig, sonder vreesbly woon, teen ongeluk beveilig wees.Maar eendag word jou woning omgestootwanneer die swart tornado van die doodsy slank spirale uit die hemel draaien oor jou windbreek, werf en woning waai.
Die winterwind het op my hand'n ghoen van 'n skurwet gebrand,want ek het by die waterkantvan vroeg tot laat plaas-plaas gespeelen uit die vleiturf swart en geelkleiosse vir die mark geteel.Saans het my ma die brandsiekseervoor ek gaan slaap het, altyd weermet ruitersalf en ghries gesmeeren my beloof: 'n winterwondword nooit weer heeltemal gesondas jy bly vroetel in die grond.Nou's daar al soveel jaar verby.'n Merk het op my hand gebly ...en iets wat soms nog skryn in my.+++> Voordrag deur digter in MP3-formaat
Vuurdorings wat in ligte laaie staan,hul vlamrooi bessies flikker in die floulig van die najaarson. Daar lê 'n bloumisbank sover die kronkelinge gaanvan Mooirivier. In Vyfhoek is die graanoorryp. Melkkoeie slenter deur die noustraatgange van die Burgerregte. 'n Ouoom drentel om die hoek van Maurylaan.Bosduiwe by die universiteit,in vensterkoeltes van die hoofgebou,verdroom die herfs. Daar huiwer deur die blougewelf iets van die stil teenwoordigheidvan God in hierdie dag wat heilig isvan stilte, heilig van geheimenis.
By Totius in die klas
'n Ou-ou staaltjie, anekdote uit
die dae van Oom Paul of die tyd
toe hy in Holland was - so het altyd
die les begin, en ons het meesal uit
meelye saamgelag. Daarna ontsluit
hy met die sleutel van die Woord die tyd
se poorte en voer ons na die ewigheid
bó die heelal se sterwit ruimtes uit.
En voor die deure van geen raaisel stuit
hy in sy hoë vlug nie of altyd
herlei sy gees dit na die Godsbesluit.
En eindelik as die meul se skorre fluit
om een-uur blaas vir rus- en etenstyd,
het hy sy oë in gebed gesluit.
Die môre was 'n berg voor my,die dag 'n sandwoestyn,die aand 'n bos waarin ek dwaal,die nag 'n grot vol pyn.Terwyl ek voor 'n afgrond staan,het ek in elke donker hoekby kerslig van my klein verstandna God, die grote Son, gesoek.
Die leë huis
Die huis staan nou al maande leeg,die deure dig gesluit.Die tuin is onversorg.Reg aan die voorkant sit die gatvan 'n gebreekt ruit.'n Uithangbord vermeld:die reëlings is getrefvir die vendusie.'n Uitgestorwe boedel glo...?Dit vat mens lank om te besefdat die wat dood is,nie net weg is nie,maar dat hul dood is,dood,finaal en onherroepelikdood.
Tapisserieë teen die kamermuur,en op die uitgekerfde kanferkis'n ornament van suiwer ametis.Die mat en meubels luuks en peperduur.Ou silwerskale, swaar en blinkgeskuur,glim kosbaar in 'n skemerige nis;drie skywe wat van koperdryfwerk is,weerkaats die skynsel van die kaggelvuur.'n Laaste kelkie vlamgeel vonkelwynhet ons geselskap afgerond. Alleen,terwyl ons elf-uur dralend deur toe loop,was in haar oë 'n skaduwee van pyn.In hierdie huis ontbreek daar net eenitem wat goud en silwer nie kan koop.
Berusting in die leed van eeue oordekdie grys gelaat van hierdie doodstil land;'n silwer liglyn beef oor elke rantsover die blinkbruin einder rondom strek:óm vaal verdriet van lappe gannastruik,plek-plek die bakens asblou besembosen troppies skaap wat luidloos oor die broskarookalk skuifel-skuifel; die son se luiklaat strale lig uit transparante kringe.Hier vind 'n mens opnuut die sekerheid:daar is 'n hemel vol verborge dingeverby die grense van ons ruimte en tyd,'n land van ver, mistieke fluisteringewat ons bereik vanuit die ewigheid.
Kairo - 1961
Moskee's en nagklubs langs dieselfde straat;hotels omsoom die oewer van die Nyl,Amerikaans en oosters. Parias veilhul ware luidkeels uit. Van vroeg tot laatskal motortoeters. Met 'n bloedrooi fezof kaalkoop gryns die lewensgroot portretvan Nasser neer uit elke nis, loket,portaal en hal. Uit dié benoude nesontvlug jy dankbaar met 'n motorbusom by die sfinks ver oor die duineseete peins: omdat die lewe hier so gouvergaan - en sonder end die ewige rusdaarna - is al die huise lank geleevan klei, die grafte van graniet gebou.
Die tolbos het Augustusmaandmy plaas se heinings toegewaai,en in die grensdraad het die winddie bondels waaigras vasgedraai.Daarna het uit my akkerland- soos in die groot Depressiejaar -die stuifsand teen die doringdraadin bloedrooi duine opgegaar.En magteloos moes ek aanskouhoedat die afgemete lynwat ek gespan het, in die grafvan wind en sand en stof verdwyn.Nou het ek in die woestenygeen baken of beduidenis,geen sekerheid, want elke grensis deur die waaisand uitgewis.
Die treursipresse was so stil, so stilen roerloos teen die winterhemel aan;en óm ons was die kerkhof doods en kilterwyl ons twee allenig nadergaan.Die koue sonlig het met silwer glansoor die ou klein, wit kissie heen geskyn,voordat dit luidloos, sonder naam of krans,die stil-swart, donker diepte in verdwyn.Op haar versoek het ek gebid dat sy- klein fluistering in die groot, stil winterdag -van God vergiffenis en die krag sal kryom op die ver herrysenis te wag.
Die dag was vlamwit toe ons naderstap. Olywe, knoestig, grys van ouderdom. Nou moet dit naby wees.
‘n Ou-ou kerkgebou, die druifblou ruite laat ‘n skynsel fluistersag
soos maanlig deur. So het die Paasmaan daardie nag geskyn. ‘n Oop plek in die vloer en spierwit kalkgrond soos dit was twee duisend jaar gelede.
Op hierdie plek het Hy gekniel,
gebid, sy sweet soos druppels bloed. Ter wille van sy vriende
het die leed van alle eeue hier soos waterstrome saamgevloei, en in sy hart daar het dit uitgemond
in een groot see van angs, een see van helse pyn, een see van droefheid tot die dood.
‘n Klipgooi daarvandaan: sy vriende aan die slaap.
"Want in Hom woon al die volheid
van die Godheid liggaamlik"
- Kolossense 2 : 9
Noudat dit aand is, is dit stil. Die ongetrooste suidewind het êrens in ‘n dal gaan lê en ingesluimer soos ‘n kind.
Toe Hy van God verlate was in Golgota se duisternis, het Hy dié angs ‘n troos laat word: dat God alomteenwoordig is.
Nou is die vrede diep en vol, die leed van jare weggesink soos waterkuile in valleie wanneer die aand daar rooi oor blink.
PW Buys - Digter en Skrywer
Lys van Gedigte