Agt lesse uit die psigiatriese hospitaalFoto: Erkan Utu/Pexels.com My hart bons toe ons by die sekuriteithek stop. Dit is Vrydagoggend net voor 12:00. Die valboom wag terwyl my man die sekuriteitswag se boek invul. “Are you visiting or booking in?” Dit is seker vir hom ŉ roetinevraag. Dit laat egter my hart weer vinniger klop en ek voel hoe my gesig eers vuurwarm en toe yskoud word. Ek sluk. “Booking in.” Hy knik net. Dit is finaal. Hier is ons nou. By die psigiatriese hospitaal. Ons is nie hier om vir iemand te kom kuier nie. Ons is hier sodat ek opgeneem kan word. Die sekuriteitswag gee ŉ papier met ŉ groot nommer een daarop vir my man aan. Om te onderstreep. Hy gaan alleen weer by die hek uit. Ek gaan regtig hier bly. Dit is vir my ŉ berg. Toemaar, ek sal voor Moedersdag goed genoeg voel (of minstens lyk) om huis toe te gaan, paai ek myself. Die geveg teen die skuldgevoel oor my man en kinders alleen by die huis is fel. Ek móét hier wees, want hulle verdien ŉ beter ek. Die regte ek. Maar ek is ook hulle mamma. Ek moet eintlik dáár wees. Hulle verstaan nie. Wanneer jy in ŉ hospitaal opgeneem word met ŉ virus of ŉ ding, of geopereer moet word, versuim jy nie om oop kaarte daaroor te speel nie. Vriende en familie bied aan om te help met kos en kinders oplaai. Hulle wikkel jou en jou gesinnetjie toe met omgee. Elke besoektyd is daar iemand wat kom kuier. Hoe voel jy nou? Wat sê die dokter? Wanneer kan jy huis toe gaan? Normale vrae. Wanneer jy in ŉ psigiatriese hospitaal opgeneem word, word jy begroet deur ŉ ongemaklike, gespanne stilswye. Hoofsaaklik selfgeskep, want jy vertel net die mense wat jy regtig nie kan vermy nie. Dit is die mense wat ook die naaste aan jou is. Die mense vir wie jy die liefste is; jy wil hulle allermins teleurstel. Daarom rol jy nie jou oë wanneer hulle tydens die eerste besoektyd vra of jy orraait is nie. En jy wys nie jou frustrasie as hulle ná nog ŉ dag vra hoe jy nou voel nie. Jy sê bloot “goed dankie” of “beter dankie” sonder om dit te bedoel. Die slegste? Jý weet en húlle weet jy jok. Die psigiater groet met ŉ stewige handdruk. Ons sê die algemeen aanvaarde hoe-gaan-dit-rympie. Die oë in die geplooide gesig is sag en vriendelik. Die stem is entoesiasties wanneer hy verduidelik. “Ons gaan elke oggend so groet, mevrou,” begin hy. “Ek wil voel of jy bewe en of jou hande sweet. Want dan weet ek hoe dit regtig gaan.” Ek besef dat ek hierdie 80-plus-professor nie geflous gaan kry nie. Hy het al alles gesien. Later verduidelik hy sy benadering tot my behandeling. “Ons behandel konserwatief met medikasie. Die grootste verandering gaan kom as jy erns maak met jou sielkundige behandeling en jou selfsorg.” Prof verduidelik sy reëls vir selfsorg. Ek maak noukeurig aantekeninge: “Is dit al?” Die gedagte glip hardop uit voor ek kan keer. Hy lag. “Ja, dit is al. En dit is nie so maklik soos jy nou dink nie.” Die eens vreemde plek raak stadigaan bekender. Die paadjie wat teen die grensmuur deur die tuin kronkel, is 1 100 van my treë lank. Ek kies elke dag dieselfde kolletjie son op die yskoue sementbankie in die tuin waar baie groepsessie-deelnemers sit en wag vir die terapeut om aan te kom. Die eetsaal. En die glasie water op die bedkassie. Die ellendige ou glasie moet elke keer wanneer dit tyd is vir medikasie, saamgeneem word om die pilletjies af te sluk. Ek vergeet dit elke keer. Die gesigte met wie ek die hospitaal deel, raak ook bekender. Ons vind in mekaar ŉ unieke kameraderie. Kamerade met wie jy jou grootste vrese en hartseer deel in groepsessies en sommer net kuierkamerade in die eetsaal. Ek leer baie. Elkeen se storie verskil, maar ons almal voel eintlik dieselfde. Elkeen van ons voel om die een of ander rede soos ŉ mislukking; nie goed genoeg nie. Het al verwerping ervaar. Sukkel met grense. Ons is almal ŉ gewone Jan en San Alleman. Nie een van ons het ŉ uiterlike teken van die las wat ons dra nie. Dit gee in ŉ positiewe sin anonimiteit, maar die ander kant van die munt is isolasie. Die nuutgevonde kameraderie – onvoorwaardelike aanvaarding, vertroulikheid en ondersteuning SONDER oordeel, beteken vir ons almal ongelooflik baie. Kommunikasie is eerliker en persoonliker, tog gemaklik. Ek kom agter dat die dokter se vyf reëls my vreemd ongemaklik laat voel. Want dit beteken dat ek vir mense nee gaan moet sê. Vergaderings gaan moet uitstel sodat ek op die regte tyd kan eet. My kinders gaan moet leer dat hulle teen ŉ sekere tyd gaan moet slaap sodat ek my stukkie lekker vir die dag – ŉ warm bad (alleen!) kan geniet en betyds kan gaan slaap. My man gaan drie keer ŉ week ŉ ekstra draai moet ry om die kinders op te laai sodat ek kan gaan stap. Al hierdie dinge laat my skuldig voel. Almal moet skielik aanpas by mamma se nuwe reëls. Is dit nie te veel gevra nie? Nee. My man lag vir my toe ek my skuldgevoel en die “groot” realiteit van almal se opofferings verduidelik. Ek besef: Ek mag (en moet) ook op die prioriteitlysie verskyn. Ek leer dat mense hulle eie lewe moet leef, hulle eie probleme moet hanteer om te kan groei. Ek is ŉ voelertjie-mens en spring dikwels ongenooid in iemand anders se lewenswedstryd om uit te help. Wanneer ek my betrokkenheid beperk tot die hulp wat hulle vra, kan hulle groei. En ek kan bietjie op my eie wedstryd fokus. Ek het nog altyd baie waarde daaruit geput om mense te help en te ondersteun. Wanneer ŉ mens vir ŉ slag aan die ontvangkant van hulp staan, gun jy iemand ook die vreugde van ondersteuning gee. “Wat is” is feite. Die waarheid. Bevestig. Vas. Hanteerbaar. “Wat as” is ŉ storie. Uitgedink. Oordrewe. Vreesaanjaend. Ek moet ŉ kopskuif maak. Elke gedagte moet eers deur die nuwe “Wat is/as”-siffie voor ek daaraan aandag gee. Soms moet mens eers alles van jou trauma onthou sodat jy dit kan losmaak van jou identiteit. Mens moet dit doen, sodat jy kan besluit wie jy graag wil wees. Jy moet die trauma en hartseer losmaak van jouself om dit te kan sien vir wat dit is. Iemand anders se gemors. En dan kan jy dit begrawe. Soms kom jy ná ŉ ruk agter daar sit nog ŉ stukkie gemors. Dan maak jy dit maar weer los vir ŉ volgende begrafnis. Moedersdag-Sondag het gekom en gegaan. Ek het ophou neul by die psigiater oor ŉ ontslagdatum. Die veilige voorspelbaarheid van elke dag het ŉ nuwe kalmte in my gemoed gebring. ŉ Stilte. ŉ Plek waar ek ŉ rustige gesprek met myself kon hê sonder die geraas van die daaglikse lewensresies en rolle en skuldgevoelens. Ek geniet die sonkolletjie op my bed. Die paar rondes stap voor elke ete. Ek sien selfs uit na die groepsessies. Maar ek mis my kinders. Huil wanneer my vyfjarige halfpad kar toe omdraai en terughardloop tot in my arms. Die beentjies klou benoud om my lyf en die koppie word styf in my nek gedruk. Hulle verstaan nie waarom ek hier moet wees nie. Maar dan, die Dinsdag ná Moedersdag, kondig die dokter aan dat ek die volgende dag ontslaan kan word. Hy herinner my aan die nuwe reëls en die belangrikheid om my medikasie op die regte tye te neem. Opvolgafsprake word gemaak. En skielik is dié berg, waarna ek só opgesien het, agter my. Ek besef: Hierdie plek is nie ŉ slegte plek nie. Wat maak dit in elk geval saak wat ander dink? Ek was hier sodat ek weer die beter ék kan vind. En ek het. Die volgende dag kom my man triomfantelik met die sekuriteitswag se papier in die hand by my kamer ingestap. Dit het ŉ twee op. Want die valboom is weer oop. “Kom ons gaan huis toe.”