J.B.M. Hertzog – Generaal, Politikus, Taalstryder en Premier | SAUK.co.za - Nuus.info
James Barry Munnik Hertzog, (3 April 1866, Wellington – 21 November 1942, Pretoria) was 'n Suid-Afrikaanse regter, generaal en politikus.
Hy was ook bekend as J.B.M. Hertzog en Generaal Hertzog.
J.B.M. (Barry) Hertzog is op 3 April 1866 in Wellington in die Kaapkolonie gebore, uit 'n ou Kaapse geslag van Afrikaners. Hy was die agtste kind van Johannes Albertus Munnik Hertzog en Susanna Maria Jacoba Hamman. Hy het in die regte aan die Victoria College voorloper van die Universiteit van Stellenbosch gestudeer (waar hy hom reeds geërg het aan die feit dat Engels i.p.v. Nederlands die voertaal was) en daarna aan dieUniversiteit van Amsterdam. Van 1892 tot 1895 het hy 'n advokaatpraktyk in Pretoria (Zuid-Afrikaansche Republiek) gehad. In 1895 het hy regter in Bloemfontein (Oranje-Vrystaat) geword.
J.B.M. Hertzog is tydens die Tweede Boereoorlog (1899-1902) van kommandant totgeneraal in rang bevorder. As generaal het hy saam met 'n groep Boeresoldate met sukses die Kaapkolonie binne. Hy het die onderbevelvoerder van die leër van dieOranje-Vrystaat geword. Hy was geliefd onder sy manskappe en 'n voorstander vanguerrilla-aksies teen die Engelse. Hy was aanvanklik 'n voorstander van die voortgesette stryd tot die bitter einde, maar hy het later tot insig dat verdere bloedvergieting sinneloos was en op 31 Mei 1902 was hy één van die ondertekenaars van die Vrede van Vereeniging.
10 Kenmerke van Generaal Hertzog
Hy was 'n vurige voorstander van die behoud van Nederlands as kultuurtaal vir die Afrikaner.
Hy het 'n leidende rol gespeel in die stigting van die Zuid-Afrikaanse Akademie voor Taal, Letteren en Kunst wat op 2 Julie 1909 opgerig is.
Was onderbevelvoerder van die leër van die Oranje-Vrystaat.
In 1895 het hy regter in Bloemfontein (Oranje-Vrystaat) geword.
Was 'n groot voorstander van guerrilla-aksies teen die Engelse.
Hy is tydens die Tweede Boereoorlog (1899-1902) van kommandant tot generaal in rang bevorder.
Hy was een van die oprigters van die Orangia Unie Partywat hom ten doel gestel het om die Afrikanerkultuur te behou met heftige verset teen assimilasie met die Engelse.
Hy was vir 33 jaar parlementslid .
Hertzog was 'n teenstander van Suid-Afrikaanse deelname aan die Tweede Wêreldoorlog.
Was een van die ondertekenaars van die Vrede van Vereeniging in 31 Mei 1902.
J.B.M. Hertzog het 'n vooraanstaande politikus in die Oranjerivierkolonie geword, soos die Oranje Vrystaat nou deur die Engelse genoem is. In 1906 was hy een van die oprigters van die Orangia Unie Party wat hom ten doel gestel het om dieAfrikanerkultuur te behou met heftige verset teen assimilasie met die Engelse. In 1907, die jaar wat die Oranjerivierkolonie selfbestuur gekry het, tree Hertzog as prokureur-generaal en minister van Onderwys toe tot die kabinet van premier Abraham Fischer. In dieselfde jaar is hy ook vir die kiesafdeling Smithfield in die parlement verkies. Hy was vir 33 jaar parlementslid (eers in die parlement van die Oranjerivierkolonie, daarna, vanaf 1910, in die parlement van die Unie van Suid-Afrika).
Hertzog het die Suid-Afrikaanse Party van Botha verlaat en rig in Julie 1914 met enkele "Ou Boere" (veterane van die Tweede Boereoorlog wat altyd anti-Engels en anti-imperialisties gebly het) die Nationale Partij op, wat in die volksmond bekend gestaan het as Natte of (NP), en in Afrikaans vertaal is met Nasionale Party. Die NP het homself ten doel gestel om die Afrikaner volksmassa te emansipeer, dieAfrikanerkultuur te behou en die magsmonopolie van die Engelse elite te breek. Die NP was ook 'n voorstander van segregasie van blankes en swartes ("apartheid") en 'n teenstander van die stemreg vir swartes ("Naturelle").
Tydens die Maritz-rebellie het Hertzog besluit om neutraal te bly. Hertzog het hom ook verset teen die Suid-Afrikaanse deelname aan die Eerste Wêreldoorlog aan die kant van Engeland en het neutraliteit bepleit. In 1919 volg Jan Christiaan Smuts premier Botha (†) op. Ondanks die feit dat Hertzog en Smuts persoonlik goed met mekaar oor die weg gekom het, het hulle politiese opvattings lynreg teenoor mekaar gestaan. Smuts het die koers van Botha gevolg en Hertzog het hom bly verset teen die Engelse hegemonie.
By de Suid-Afrikaanse parlementsverkiesingen van 1915 het die Nasionale Party slegs 27 setels gekry, maar by die parlementsverkiesingen van 1920 het die NP met 44 setels die grootste party geword. Danksy enkele oorwegend Engelstalige partye kon die Suid-Afrikaanse Party onder Smuts die mag behou.
J.B.M. Hertzog as premier
Smuts het aanvanklik ook die steun van die armblankes geniet, maar nadat Smuts in1922 die leër opdrag gegee om 'n mynwerkerstaking van blanke arbeiders aan die Rand met geweld te onderdruk het hy die steun verloor. Hertzog het skerp stelling ingeneem teen die geweld en het opgetree as verdediger van die regte van die armblanke arbeiders. By die parlementsverkiesingen van 1924 verkry die gekombineerde Nasionale Party-Arbeidersparty die absolute meerderheid in die Volksraad (tweede kamer van dieParlement van Suid-Afrika). Hertzog het premier geword van 'n kabinet waarin die NP- as (twee) Labour-politici sitting gehad het. Kolonel Frederic Creswell (minister van Verdediging) van die Arbeidersparty het vise-premier geword.
In 1927 is die vlag van Suid-Afrika verander en saam met "God save the King" is "Die Stem van Suid-Afrika" as die amptelike volksliedere van die Unie van Suid-Afrika (1927) aanvaar. Hertzog het sedertdien laat weet dat hy nie meer na 'n republiek streef nie. Suid-Afrika in sy oë al voldoende onafhankelikheid geniet. Daniel François Malanen die lede van die Broederbond het gevind dat Hertzog te gereeld kompromieë nastreef. Hy moes volgens hulle die "God save the King" as volkslied afgeskaf het en moes hy sy republikeinse idee nie laat vaar het nie. Ook wat die taalbeleid en die standpunte oor die Kleurlinggemeenskap betref, het Hertzog en Malan lynreg teen mekaar gestaan. Hertzog was van mening dat Nederlands nog altyd ons kultuurtaal was en dat ons hierdie taal deel met die Vlaminge en Nederlanders soos ook die Amerikaners en Australiërs 'n gemeenskaplike taal deel met die Engelse. Malan was van mening dat Nederlands 'n buitelandse produk was. Hertzog wou die Kleurlinge op die kieserslyste hou, terwyl Malan die Kleurling van die kieserslyste wou skrap.
By die parlementsverkiezingen van 1929 het die NP die absolute meerderheid in dieVolksraad verkry en die Arbeidersparty is as koalisieparty laat vaar. Desondanks konFrederic Creswell en sy sosialistiese kollega, wat intussen uit die Arbeidersparty geskors is, as vise-premier aanbly, ondanks verset van die Kaapse afdeling van die NP.
In 1933, na die parlementsverkiesingen, het die NP en die Suid-Afrikaanse Party (SAP) van Smuts 'n koalitie aangegaan en het Smuts vise-premier geword en Hertzog premier. 'n Jaar later, in 1934, het die NP en die SAP saamgesmelt, teen die sin van die regse vleuel van de NP, om dieVerenigde Party (VP) te vorm. As gevolg hiervan het die regses onder parlementslid D.F. Malan hulle van die NP afgeskei en stig hulle dieGesuiwerde Nasionale Party (GNP). Slegs een parlementslid van die NP het Malan gevolg om aan te sluit by die GNP, naamlik Johannes Gerhardus Strijdom.
Die liberale vleuel onder Onze Jan Hofmeyr en Jan Smuts was geen ware voorstanders van Hertzog se rassepolitiek nie, maar omdat hulle die "vrye hand" gekry het betreffende die "versoening" tussen Afrikaners en Engelse blankes, het hulle Hertzog sy gang laat gaan.
Hertzog was 'n teenstander van Suid-Afrikaanse deelname aan die Tweede Wêreldoorlog. Volgens Hertzog moes Suid-Afrika neutraal bly. Hierin het hy lynreg teenoor Smuts gestaan, wat net soos die meeste Engelse blankes, 'n voorstander was van deelname aan die oorlog aan die kant van Groot-Brittanje. In die kabinet in September1939 het 7 teen 6 ministers vir oorlogsdeelname gestem. Hertzog het verwag dat die parlement anders sou oordeel. Maar 80 teen 67 parlementariërs het egter 4 September1939 vir oorlogsdeelname gestem. 'n Groot deel van die vroeë NP parlementariërs het dus ook ten gunste van die oorlog gestem. Hertzog het dit as 'n nederlaag beskou en afgetree as premier. Op 5 September is Herzog deur Smuts as premier opgevolg. Hertzog het met 37 ander VP lede weggebreek en die Volksparty gestig. Hertzog se Volksparty sou direk daarna weer saamsmelt met Malan se Gesuiwerde Nasionale Partyom die Herenigde Nasionale Party (HNP) te vorm. Die hereniging was egter van korte duur. Die verskille tussen Hertzog en Malan was te groot. Hertzog het uit die politiek getree en sy belangrikste ondersteuners sou onder die leiding van N.C. Havenga dieAfrikanerparty stig. Hertzog is in 1942 oorlede.