In hoofstuk 9 word, soos in die eerste deel, ’n redelike lang tydperk behandel. Daarna is die indeling van deel 2 grotendeels tematies. Die Hervormers kry aandag en daarna die Hervorming in verskillende gebiede. Ook die teenstand teen die Hervorming en die tydperk direk na die Reformasie kom aan die orde. Die Duitse Piëtisme en die sendingwerk van die 18de eeu sluit hierdie deel af. Die kerkgeskiedenis van die tydperk tussen Renaissance en Franse Rewolusie word in hierdie tweede deel behandel.
In hierdie boek, deel 3 van die reeks, word ‘n oorsig gegee van die moderne tyd. Dit is ‘n baie wye veld en dit lyk asof hier nie by die oorspronklike uitgangspunt – dat ons keuse van onderwerpe bepaal word deur wat van betekenis is vir die gereformeerde gelowige in Suid-Afrika – gehou word nie. Maar gereformeerde gelowiges in Suid-Afrika leef nie op ‘n eiland nie. Die globalisasie, wat ‘n direkte uitvloeisel is van die ontwikkeling van die Westerse kultuur in die moderne tyd, gaan nie aan ons land en ons huise verby nie. Die oorvloed van inligting wat deur moderne kommunikasiemiddele beskikbaar gestel word, stroom ook ons huise en lewens in. En dit is daarom vir ons van belang om die bronne en agtergronde daarvan te leer ken. Daar is baie sake wat “Christelik” genoem word maar wat ‘n suiwer humanistiese uiting is. Die moderne teologie is getuienis daarvan. Maar ook die reaksie op die doodsheid in die kerke kan nie sommer positief waardeer word nie. Met alle goeie bedoelings staan die outonome mens by hierdie reaksie ook in die middelpunt. Die moderne tydgees het sy tienduisende binne en buite die kerke verslaan. Hoewel daar in hierdie deel dus min sake met betrekking tot die ontwikkeling van die gereformeerde lewe ter sprake kom, is die inhoud wel deeglik van belang om die gees van die tyd te kan verstaan.
In hierdie laaste deel van die reeks word die Suid-Afrikaanse kerkgeskiedenis behandel. By die behandeling hiervan geld dieselfde uitgangspunt as in die vorige dele: aandag word gegee aan dié sake wat vir die gereformeerde gelowige in Suid-Afrika van betekenis is. Die onderwerpe wat behandel word, het dus betrekking op die kerke wat hul geskiedenis terugvoer tot, of verwant is aan die kerk wat deur die koms van die Nederlanders in 1652 in Suid-Afrika gevestig is.
Aangesien ons die beginpunt vir hierdie deel in 1652 neem, val ‘n groot deel van die Suid-Afrikaanse kerkgeskiedenis dus binne die tydvak van die moderne tyd. Daar word dan ook meerdere male verwys na inligting uit deel 3.
In die Openbaring aan Johannes verseker Jesus ons tot vier maal toe dat Hy spoedig kom. En nou, omtrent 2 000 jaar later, het Hy nog steeds nie gekom nie. Dit lyk teenstrydig maar dit is nie die geval nie. Die woord spoedig of haastig laat ons in die eerste plek dink aan ’n kort tydsduur, maar daar is ook ’n ander betekenis in die woord. Dit kan ook gebruik word om aan te dui dat met alle insette aan die voltooiing van ’n taak gewerk word. Geen oomblik word vermors nie en alles moontlik word ingespan om die taak af te handel. Die geskiedenis van die verspreiding van die evangelie oor die aarde heen is die verhaal van hierdie geweldige inspanning, opoffering, toewyding en martelaarskap waarmee die werk gedoen word. Jesus is haastig om sy koninkryk te openbaar, maar dit is ’n saak van inspanning, intensiteit en stryd. Hierdie boek wil ’n eerste kennismaking bied met dié indrukwekkende verhaal. Geen mens is in staat om die geheelbeeld te verstaan of weer te gee nie, maar selfs die sterk vereenvoudigde weergawe beïndruk ’n mens.
Hierdie boek wil ’n kort oorsig bied van die belangrikste aspekte uit die geskiedenis van Israel tussen die ballingskap van ongeveer 600 jaar voor Christus tot die fi nale verstrooiing van Israel meer as 100 jaar ná Christus. Behalwe die bepaalde tydperk van die onderwerp is daar nog ’n tweede beperking: Daar word gefokus op die deel van die Joodse volk wat in die land Kanaän gewoon het. Die Jode wat in Mesopotamië, Egipte en ander gebiede gebly het – hul getalle moet nie onderskat word nie – kom slegs ’n enkele keer aan die orde. Hierdie boek bevat geen Bybelse geskiedenis nie, maar gee – so ver bekend – die agtergrond en die ontwikkeling van die Joodse geskiedenis oor die genoemde tydperk. Daar word uiteraard oor profesieë, persone en gebeurtenisse wat ook in die Bybel vermeld word, gepraat. In sulke gevalle word die Bybelse gegewens nie volledig oorvertel nie maar kortliks vermeld of deur middel van die betreffende Bybelgedeeltes aangedui. Die kennis oor hierdie tydperk is baie beperk. Dit bestaan hoofsaaklik uit skriftelike bronne wat nie altyd betroubaar is nie en gegewens wat deur opgrawings bekend geword het. Dit maak geskiedskrywing ’n ingewikkelde saak. Jaartalle is dikwels moeilik om vas te stel, selfs die opeenvolging van gebeurtenisse kan in die bronne verskil. In dié geval is die mees waarskynlike of algemeen aanvaarde mening in hierdie oorsig gevolg. ’n Ander probleem is dat daar deur opgrawings heel wat bekend is.
Die pous van Rome is bepaald nie ’n onderwerp wat onder Protestante algemene belangstelling geniet nie. So nou en dan kom die pous in die nuus en sal ons met ’n mate van nuuskierigheid kyk. Die huidige pous Franciskus kom selfs redelik simpatiek oor. En het hy ook nie ter geleentheid van die herdenking van die Reformasie welwillende opmerkings gemaak ten opsigte van Luther en sy optrede nie? Sommige mense was selfs hoopvol dat ’n gesprek met Rome moontlik kon realiseer. Wat sou ons in ’n dergelike gesprek aan die orde stel? Stellig sake soos die Roomse mis, die leer van die sakramente, die verering van Maria en die heiliges, die leer van die goeie werke, die vaevuur en so meer. Genoeg stof vir ’n ernstige debat! Dit is selfs nie onmoontlik nie dat Rome op sekere punte bereid sou wees om afwykende menings te akkommodeer. Binne die wêreldwye Roomse kerk is daar tog reeds heelwat variasie. Die Roomse kerk in Suid-Amerika verskil in baie opsigte van die kerk in Wes-Europa en op die missieterreine van Rome word baie verdraagsaamheid toegepas ten opsigte van heidense gewoontes, waarom dan nie ter wille van die Protestante nie! Daar is egter één punt waaraan Rome onwrikbaar vashou: die posisie, rol en verhewenheid van die pous. Hy is die hoof van die Christenheid, of die nie-Roomse gelowiges dit nou erken of nie. Wat die Roomse kerk betref is die erkenning van die pousdom ’n absolute voorvereiste vir enige betekenisvolle gesprek.Wat is die agtergrond en ontwikkeling van hierdie pousdom? .... Die gevolgtrekking is duidelik, die toekoms van die kerk lê slegs in absolute gehoorsaamheid aan die onfeilbare Woord van God. Daarin is die toekoms seker, want Christus bewaar sy bruid tot die einde toe.