Toekennings - Willem Anker
Jaar gewen: 2016
Titel: Roman – Buys
Die Helgaard Steyn Toekenning word in 'n vierjaarlikse siklus toegeken en roteer tussen die volgende dissiplines: toonkunskomposisie, skilderkuns, letterkunde en beeldhoukuns. Vanjaar word die prys toegeken aan die skrywer van die beste werk van enige aard in Afrikaans wat in die afgelope vier jaar in minstens driehonderd eksemplare op die ope mark te koop aangebied is.
Willem Anker ontvang hierdie toekenning in 2016 vir sy roman, Buys (uitgegee deur Kwela Boeke, 2014.)
Die Helgaard Steyn Trust het tot stand gekom uit die boedel van dr. Johan Heinrich (Jan) Steyn (1902-1983). Die Trust is vernoem na dr. Steyn se vader, Helgaard Steyn, 'n voormalige LPR van Bloemfontein en die jongste broer van die laaste Republikeinse President van die Oranje-Vrystaat, Mathinus Theunis Steyn.
Die toekenning word om die beurt in Potchefstroom en Bloemfontein oorhandig. Volgens die boedelbepalings stel die rektore van die Universiteit van Noordwes (Potchefstroom-kampus) en die Universiteit van die Vrystaat elk jaarliks 'n beoordelaar in die betrokke kunsdissipline aan; hierdie twee beoordelaars benoem gesamentlik 'n derde beoordelaar.
Uitnodigings om tekste voor te lê vir die toekenning word gestuur aan alle uitgewers wat Afrikaanse boeke publiseer. Vir die tydperk 2012-2015 is altesaam 30 titels voorgelê vir oorweging.
Enige persoon, van watter geslag of ras ook al, kwalifiseer vir 'n Helgaard Steyn Toekenning indien hy of sy, en die betrokke werk, aan die volgende vereistes voldoen: die werk wat vir die toekenning in aanmerking geneem word, moet die persoon se alleen-eie en oorspronklike produk wees en die outeur moet óf in die Republiek van Suid-Afrika gebore gewees het óf minstens twee-derdes van sy/haar lewe in Afrika suid van die ewenaar deurgebring het.
2016: Willem Anker: Buys
Willem Anker (gebore 1979) behaal 'n M.A.- en D.Litt.-graad in Afrikaans aan die Universiteit van Stellenbosch, waar hy 'n dosent in Afrikaanse letterkunde en Kreatiewe Skryfkuns is. Hy verwerf bekendheid met sy innoverende en bekroonde dramas, onder meer Slaghuis, Skrapnel en Samsa-masjien. Sy debuutroman, Siegfried (2007), word bekroon met die UJ Debuutprys en die Jan Rabie Rapportprys. Hy ontvang in 2012 die Jan Rabie en Marjorie Wallace Skrywersbeurs wat hom in staat stel om navorsing vir Buys te doen en die roman te voltooi.
Buys, met die subtitel 'n Grensroman, is allerweë deur kritici en lesers ontvang as 'n grensverskuiwende werk in die volste sin van die woord. Die roman handel oor die historiese figuur Coenraad de Buys, 'n legendariese boer, opstandeling en swerwer uit die laat sewentienhonderds. Die flapteks som hierdie "gevaarlikste man in die Kolonie" soos volg op: "Buys is trekboer, grootwildjagter, Khula die Grote, Koning van die Basters, sewevoet-rampokker, veelwywer en pes van die owerheid. Oral verwek hy kinders, oral sluit rowers en weglopers by hom aan - 'n ganske Buysvolk. Hy steel vee en vroue, smokkel gewere, sweep grensboere op teen die VOC en al wat Empire is; hy tolk tussen Nederlander en Xhosa en praat deurgaans net sy eie woorde. [...] Buys is 'n roman oor grense en oor grond. Dit vertel waar ons vandaan kom."
Die roman, wat sweef tussen tonele van ekstreme brutaliteit en briljant-liriese passasies, word inderdaad 'n tipe mikrokosmos van en matriks vir die huidige, gewelddadige Suid-Afrikaanse samelewing. Dit is reeds bekroon met vier toonaangewende literêre pryse en die toevoeging van die Helgaard Steyn Toekenning tot hierdie lys bevestig die status van Buys as 'n grootse werk.
Die beoordelaars het eenparig hul waardering vir hierdie reusewerk uitgespreek.
Die beoordelaars vir 2016 was proff. Henning Pieterse (sameroeper, Universiteit van die Vrystaat), Hein Viljoen (Noordwes-Universiteit) en Louise Viljoen (Universiteit van Stellenbosch).