Verskuiwing van Eskom ‘irrasioneel, rampspoedig’Gwede Mantashe, minister van minerale hulpbronne en energie. (Foto: Twitter) Die DA gaan alle pogings om Eskom onder die vaandel van die departement van minerale hulpbronne en energiesake in te skuif op elke moontlike manier beveg. Die instelling val tans onder die departement van openbare ondernemings. “Daar is ŉ duidelike en teenwoordige gevaar dat Eskom nooit ten volle ontbondel gaan word nie, ŉ stap wat nodig is, indien Eskom verskuif word,” sê Ghaleb Cachalia, die DA se woordvoerder oor openbare ondernemings. “Die voorgestelde verskuiwing van Eskom is irrasioneel en rampspoedig.” Die DA stem ook saam met prof. Anton Eberhard wat gewaarsku het dat dit ŉ “groot fout” gaan wees om Eskom na die departement van minerale hulpbronne en energie – of selfs ŉ afsonderlike departement van energie – oor te plaas. Volgens Eberhard is daar ŉ ooglopende botsing van belange indien die energiedepartement Eskom se aandeelhouer is, terwyl hy terselfdertyd aanspreeklik is vir mededinging en regulering in presies dieselfde sektor. Eskom sal sy oorheersende posisie in die mark behou indien die staatsbeheerde onderneming verskuif word en ŉ oop kragmark sal na alle waarskynlikheid nooit ŉ werklikheid word nie, sê Cachalia. Hy waarsku ook dat private belegging aan die agterspeen sal suig en korrupsie en beurtkrag opnuut gaan gedy. Die stap kan moontlik ook groot finansiële gevolge inhou, ŉ kwessie wat die DA tans verder ondersoek. Die enigste groep wat by die stap gaan baat, is diegene wat woeker om pres. Cyril Ramaphosa vir nog ŉ termyn aan stuur van sake te hou. In die aanloop tot André de Ruyter se bedanking as hoof van Eskom, het Gwede Mantashe, minister van minerale hulpbronne en energie, herhaaldelik onder De Ruyter ingeklim en hom van verskeie ongegronde en haas ondenkbare stappe beskuldig. Hy het onder meer aangevoer die instelling van beurtkrag is ŉ poging om die staat omver te werp en dat hy soos ŉ polisiebeampte by die misdaadgeteisterde instelling optree. De Ruyter het in Desember boonop ŉ aanslag op sy lewe oorleef kort voor hy sy bedanking aangekondig het. Hy is vroeg in 2020 aangestel en het sedertdien probeer om korrupsie by die sukkelende instelling hok te slaan en grootskaalse instandhoudingswerk by Eskom se verouderde kragsentrales op dreef te hou. Die kragvoorsiener het nie meer geld om diesel vir sy oopsiklus-gasturbines – wat gebruik word om beurtkrag tot laer fases te beperk – aan te koop nie en sy steenkoolkragsentrales breek gereeld wat verdere groot druk op die netwerk plaas. Ramaphosa het vandeesweek gesê hy “loof enigiemand wat daardie werk [as hoof van Eskom] aanvaar”. “Dit is ŉ moeilike werk,” het Ramaphosa gesê. Volgens die president is daar ook nog geen aanduiding van wanneer beurtkrag opgeskort gaan word nie. “Ons hanteer dit so dringend as moontlik. Ons moet dankbaar wees dat die netwerk nie ineengestort het nie, dit sal die ergste Armageddon wees,” sê Ramaphosa. Die resolusie om Eskom na ŉ ander departement te skuif, is by die ANC se afgelope nasionale konferensie geneem, oënskynlik in ŉ poging om die kragkrisis op te los. Die beoogde verskuiwing word egter uit verskeie oorde skerp gekritiseer. “Dit gaan ŉ groot fout wees om die instelling – ten spyte van ŉ kastige beweegrede uit ŉ administratiewe en bedryfsoogpunt – in die smerige hande van ŉ ambisieuse boelie [Mantashe] te verskuif,” sê Cachalia wat ook meen Mantashe gaan die voorstanders van steenkool en sy “bondgenote in die kabaal”, naamlik Mondli Gungubele en Enoch Godongwana, in hierdie stryd inspan. Hoewel dit moontlik is om Eskom reg te ruk, weier die kabaal – by wie Ramaphosa ná sy herkiesing nou in die skuld is – om te besef dat dit nodig is om ander opwekkingbronne te ondersoek en te ontgin, terwyl daar aan die behoefte voldoen word om die basislading bestendig te hou, sê Cachalia.