Ook ander erfenisse soos die basiese beginsels van ons wiskunde, die Hippokratiese eed in ons geneeskunde, die kunsvorms van tragiese drama en epiese poësie en baie meer kan in ’n mindere of meerdere mate teruggevoer word na daardie wêreldjie aan die Middellandse See wat in die antieke tyd so ’n toonaangewende rol op die aarde gespeel het.
Die verskil is egter dat die moderne Spele ’n reeks kragmetings tussen atlete van allerhande nasies van die wêreld is, terwyl al die nommers op die antieke Spele slegs tussen Grieke onderling uitgespook is.
Die Griekeland van die Oudheid was weliswaar nog lank nie ’n verenigde land soos vandag nie, maar ’n versameling van verskillende selfregerende Griekse stad-state. Hierdie outonome gemeenskappe kon soms onder mekaar veg dat die byle huil, maar sodra dit tyd geword het vir die volgende Spele, is ’n haas onverbreekbare wapenstilstand gesluit. Boodskapers sou voor die Spele na alle dele van die Griekse wêreld gestuur word om ’n “heilige vrede” te verklaar wat ongeveer drie maande geduur het.
Oor hoe die Spele ontstaan het, is geskiedkundiges nie honderd persent seker nie. Boonop het die geskiedskrywing met die Griekse mitologie vermeng geraak. Volgens een Griekse legende het die groot Herakles (Hercules vir die Romeine) ’n wedloop op die vlakte van Olympia gewen en gelas dat die resies elke vier jaar herhaal moet word. Volgens ’n ander oorlewering sou Zeus, die god van die lug en heerser van die gode van die berg Olimpus, self die sportfees ingestel het nadat hy Kronus verslaan het in die stryd om die oppergesag van die hemel.
Bes moontlik was die Olimpiese fees egter ’n plaaslike godsdienstige plegtigheid totdat Iphitos, die koning van Elis, besluit het om dit in ’n fees vir alle Grieke te maak. Om dit te kon doen is die tydelike vredesverdrag toe met ander heersers gesluit. Die sportfees was daarna basies ’n godsdienstige byeenkoms ter ere van die gode wat deur al die Hellene (ou Grieke) vereer is, veral Zeus.
’n Enkele wedloop was aanvanklik die enigste atletieknommer van die ou Olimpiese Spele. Ons weet nie hoe vinnig die ou Grieke gehardloop het nie, want hulle het nie tyd gehou nie. Daar was immers nie geskikte meetinstrumente nie en al wat werklik saak gemaak het, was om eerste te eindig.
Die strydwa-ren moet beslis iets opwindends gewees het om te aanskou. Daar moes ses keer om die baan gejaag word (volgens ’n ander bron twaalf keer of sowat veertien kilometer ver!) Slegs ryk mense kon dit bekostig om vir die opleiding en toerusting en kos vir die jaers sowel as die perde te betaal, met die gevolg dat die eienaar van die seëvierende strydwa met die prys weggestap het en nie die jaer nie.
Atlete moes ’n maand voor die tyd by Elis opdaag vir geestelike, morele en liggaamlike opleiding onder toesig van die beoordelaars. Daar sou dan besluit word wie werklik goed genoeg is om mee te ding. Elke deelnemer moes ’n eed aflê dat hy ’n vrygebore Griek is wat geen heiligskennis teen die gode gepleeg het nie.
Die strydwa-renne, wat buite die heilige grond plaasgevind het, was wel oop vir vroulike toeskouers. (Vroue het darem ook hul eie heilige feeste gehad, waar die mans weer verbied is, veral die Heraïese fees by Argos, wat ’n spiesgooikompetisie ingesluit het.)
Om na Olimpië te reis was soos ’n pelgrimstog, en party van die grootste name in Griekeland se klassieke tydperk het meegedoen. Die filosoof Plato het byvoorbeeld die fees bygewoon toe hy sewentig was.
In 394 n.C. het Theodosius die Grote gelas dat die Olimpiese Spele beëindig word. Twee aardbewings het daarna die geboue van Olimpia verwoes en ’n oorstroming het die bouvalle onder ’n dik laag slik en gruis begrawe. Tog was die gees van gesonde, sportiewe mededinging by die mensdom nie werklik geblus nie. In die 1896 het dit uiteindelik in Athene herleef toe die moderne Olimpiese Spele in ’n internasionale gedaante heringestel is. Daarmee is uitvoering gegee aan die voorstel van ’n Fransman, ene baron Pierre de Coubertin, wat begeester was deur die ideale van die antieke Griekse atlete. Die Winterspele is in 1924 bygevoeg.
Die Eerste en Tweede Wêreldorlog het die afstelling van die Olimpiese Spele in 1916, 1940 en 1944 genoodsaak, maar in die res van die tyd sedert 1896 het die beste atlete ter wêreld nog elke vier jaar saamgetrek vir die heel grootste gebeurtenis van almal op die sportkalender.