I wa ku va a humile etikweni handle ka mpfumelelo.
Vanhu lava a va fanele ku n'wi tengisa a va ri Valungu ntsena, hikwalaho a va ta voyamela etlhelo rin'we.
Xik. A ndzi ta hlawula ku tshika mpfilumpfilu ndzi tshunxiwa ejele hi ku landza swipimelo ku tlula ku tshama ejele vutomi bya mina hinkwabyo, hikuva ku tshama ejele swa vava.
Ina, v u ku fikelerile hikuva ku sukela hi 1994 rixaka ri tshunxekile.
Ku lwela rixaka/Maafrika.
Hikuva a yi ri ya xiyimo xa le henhla swinene loko swi ta eka vusirheleli na ku vona leswaku vabohiwa a va baleki/A yi ri exihlaleni laha a swi nga olovi ku va vabohiwa va baleka. (Nhlamulo yin'we ntsena).
A hi swona, v ku vuriwa leswaku u arile ku tengisiwa hikwalaho ka leswi a a tengisiwa hi Valungu ntsena.
Hi swona, v hikuva u tshahiwa a vula leswaku u tsakela rixaka laha vaakatiko hinkwavo va khomiwaka hi ku ringana.
U velekiwile hi 10 Dzivamisoko 1965 eka Xitlhelani.
U pasile Giredi ya 7 hi 1979.
U yile a ya nghena eShingwedzi hi 1980 laha a paseke Giredi ya khumembirhi hi 1984.
U yile eKholichini ya vuthicara ya Tivumbeni laha a paseke Diploma hi 1987.
U sungurile ku dyondzisa eKhomaniswitiya hi 1988.
U tlakusiwile a va nhloko ya xikolo hi 1990.
U yisiwile exibedhlele xa ka Malamulele hikwalaho ka vuvabyi hi 1999.
U hundzile emisaveni hi 30 Mudyaxihi 1999.
U siya mana wa yena, vamakwavo, nsati ni vana vanharhu.
Nkatsakanyo/nkomiso wu na timhaka ta nkoka leti nga riki ehansi ka 50%; a wu nge fikeleli ku katsiwa eka xiyenge xa nkatsakanyo/nkomiso wo saseka swinene; ku na mahungu lama nga lavekeki lama onhaka vunene bya nkatsakanyo/nkomiso.
Ku na timhaka to karhi ta nkoka; ku na timhaka to tala leti nga lavekeki; a wu ndlariwangi kahle ngopfu; mavekelo ya timhaka ya hoxekile; wu le xikarhi.
Nkatsakanyo/nkomiso wu hava nkhulukelano wa timhaka; wu longoloxela marito handle ka nandzelelano; timhaka to tala ta nkoka ku hava; ku na vumbhoni byo komba leswaku mukamberiwa wa tikeriwa eka ku ringeta ku katsakanya/komisa.
Ku na vumbhoni byo komba leswaku ko va na ku twisisa kutsongo ka vutshila bya matsalelo ya nkatsakanyo/nkomiso; ku na swihoxo swa mahlamuselelo; timhaka to tala hi leti nga lavekeki; ku na timhakanyana ta nkoka leti nga riki hansi ka yin'we.
Ku na vumbhoni byo kombisa leswaku mukamberiwa u ringetile ku endla nkatsakanyo/nkomiso; a swi tikombi a ri na ku twisisa ka leswi lavekaka eka nkatsakanyo/nkomiso, hileswaku wa phewa.
Ku na vumbhoni byo komba leswaku mukamberiwa a nga twisisi swilaveko swa nkatsakanyo/nkomiso naswona nkatsakanyo/nkomiso wa kona wa huhula; wa xitshuriwa xo kopiwa kunene.
A ku tala hi vanhu vo nwa byalwa masiku hinkwawo nindzhenga.
Vanhu vo nwa byalwa a va tala siku rin'we ntsena ro karhi nindzengha.
Vana a va tali ku tekela mahanyelo ya vatswari va vona.
Thyaka ra dlaya.
Ku lovolela majaha vasati.
Ku phanga/teka swilo swa munhu handle ka mpfumelelo.
a A wu nga ngheni kereke.
b A yi nyumisa.
Vandyangu wa ka Tshikaxidyoho vona va ta tshika mhaka yo tekela van'wana ehansi.
Tshikaxidyoho u vula leswaku vona a va ta tsaka swinene loko Nhletelo a a lo rhandzana na jaha ro nghena kereke.
Lokovv munhu a ya kamberiwa ku teka xivandla xa ntirho u fanele ku tsundzuka swo tala. U fanele ku swi tiva leswaku u hlawuriwile exikarhi ka van'wana. Vulavisisi hi ntirho byi fanele ku endliwa. Hi siku ra xikambelo ambalelo ri fanele ri ri ra kahle. Mukanberiwa u fanele ku tsundzuka leswi landzelaka: vv ku titshemba, vv ku yingisela na vv ku tixavisa eka vatholi. vv Swi nga va swa nkoka ku boxa na ntokoto wun'wana vv lowu u nga na wona. Leswi swi nga ha pfuna ku va u humelela.
I swa nkoka ku kombela leswaku xivutiso xi vutisiwa kambe loko xi nga twisiseki. Ku tinyika vv nkarhivv no tshunxeka loko u nga si hlamula ivv swa nkoka.
Hi lava va tsakelaka swa thekinoloji ya tikhompyuta/laptop.
Ku hava xipexali xa nkarhi hinkwawo/ku endlela leswaku vanhu va tiva leswaku xi hela rini/ ku endlela leswaku lava tsakelaka ku xava va xava nkarhi wa xipexali wu nga si hela.
Ku vuriwa leswaku lowu i nchipiso wa tikhompyuta, kambe xinavetiso xi vulavula ntsena hi laptop onge hi yona khompyuta yi ri yoxe/Ku kombisiwa vito ra Toshiba, kasi ku na mavito yo tala ya ti-laptop, a ku vuriwi nchumu hi wona, ku ri hileswaku xinavetiso xi vulavula hi tikhompyuta.
Ku endlela ku koka rinoko ra lava tsakelaka ku tirhisa CD na DVD/Ku endlela leswaku loyi a tsakelaka ku xava a tiva leswi laptop yi nga na swona.