Die eertydse jagter en nou passievolle buffel- en beesteler en bewaringsboer mnr. Lindsay Hunt sê Suid-Afrika loop die gevaar om “rotte met horings” te teel met die oormatige klem op seleksie vir horingwydte by buffels.
Sy lewenspad van vyftig jaar het mnr. Lindsay Hunt geneem van ’n gedugte jagter wat oorsese trofeejagters deur Suider-Afrika geneem het, tot ’n passievolle buffelteler en bykans fanatiese bewaringsboer. Buffels, die diere wat hy eens met berekende presiesheid gejag het, is vandag sy lieflingsdiere.
Die sowat 130 waarmee hy teel, het elkeen ’n eie naam waarop hulle soos mak beeste geroep word. Op die pragtige plaas Zeekoegat, hoog in die Langeberge naby Heidelberg (Wes-Kaap), is dit met die eerste oogopslag duidelik dat hier veel meer gebeur as die blote teel van siektevrye buffels.
Buiten sy passie vir buffels teel hy ook ’n “nuwe” dubbeldoelbeesras en herwin grond van skadelike boerderyprak- tyke oor dekades en laat dit terugkeer na die oorspronklike vrugbare, ryk, swart grond wat dit eens was. Hunt sê buffelpryse het die afgelope paar jaar gedaal.
Die mark vir trofeejag bestaan en groei wel, want omdat daar so baie vir trofeehorings gejag is die afgelope eeu en ’n half, raak diere met werklike trofeegrootte horings – 45 duim of langer – skaarser elders in Afrika. Daarom wend meer oorsese trofeejagters hulle nou na Suid-Afrika.
Dit bring egter ’n nuwe probleem na vore, naamlik mededinging tussen telers wat die prys afdwing. “In 1997 is ’n goeie buffelbul met trofeehorings vir gemiddeld $6 800 hier gejag. Die normale verloop behoort te wees dat die prys met 3% tot 4% per jaar styg. Dan moes ’n goeie trofeebuffelbul vandag sowat $30 000 gekos het – dieselfde as wat in Amerika vir die jag van ’n trofeetakbok (deer) betaal word.
“Dit het bloot nie gebeur nie. Suid-Afrikaanse wildboere is hul eie grootste vyande. Dit gebeur gereeld dat ‘goeie’ pryse vir oorsese jagters beding word vir die betreklik min trofeebulle wat beskikbaar is. Dan sny hulle mekaar se kele as’t ware af en daal jagpryse tot onrealisties lae vlakke.
“Tans kan jy vir $10 000 ’n trofeebuffelbul jag, en as jy goed beding, kan die prys tot net $7 000 val. Dit is belaglik.” Hunt meen dit maak ’n bespotting van eksklusiewe trofeebuffeljag.
“Ek glo ’n minimum prys – minstens $15 000 (R220 000) – moet aan ’n goeie bul gekoppel word. Daarby moet ’n minimum grootte aan ’n wildplaas gekoppel word waar buffeljag toegelaat word – minstens 3 000 ha tot 3 500 ha.
Hunt sê omdat oorsese jagters hoofsaaklik trofeewydte bulhorings op hul kerfstok wil hê, het ’n neiging ontstaan om “rotte met groot horings” te teel. “Baie telers selekteer hoofsaaklik om buffels met die grootste moontlike horings te kry, maar die res bly agterweë, soos bouvorm, temperament en melkeienskappe.
“Ek streef daarna om die ware, robuuste Afrika-tipe buffel met ’n goeie horingwydte en wat totaal siektevry is, te teel. Oorsese jagters wil goeie, volwaardige buffels jag, het ek ondervind. Ja, die meeste soek ’n goeie horingwydte, maar hulle wil nie diere met afwykings jag nie.”
In jagkringe staan buffels bekend as dié simbool van ’n Afrikajag. “Om ’n buffelbul te jag, is gevaarlik en ’n uitdaging vir die jagter. Vir ware jagters is dit die toppunt van jag.” Nog iets waaroor Lindsay sterk voel, is jagstandaarde wat met bewaring gepaardgaan.
Té luukse safari’s is ook ’n onding, meen Lindsay. “Oorsese jagters wil ’n ‘Afrika-ondervinding’ hê. Deur hulle in luukse vyfsterkampe te plaas en die buffeljag so gemaklik moontlik te maak, word talle afgeskrik. Dit sou mý afskrik!” Daarom gebeur dit ook meer dikwels dat oorsese jagters en natuurtoeriste Namibië toe gaan – die ware “wilde Afrika” is daar meer sigbaar.
“Die ware beroepsjagter sal na Suid-Afrika of Afrika toe kom in die soeke na avontuur en om ’n spesifieke dier te skiet – byvoorbeeld ’n trofeebuffelbul. Maar as hy nie die dier geskiet kry wat hy graag wou nie, sal hy met leë hande teruggaan huis toe en die volgende jaar weer kom totdat hy daardie unieke trofeedier geskiet het wat hy soek. Dit is nie vir die beroepsjagter nodig om die naasbeste te skiet of dan sommer ander wildsoorte bloot omdat hy hier is nie.”
“Wanneer jy ’n buffelkalf sien, moet jy dadelik aan sy of haar kop die geslag kan bepaal.” Hunt selekteer vir goeie grootte – nie net bulle met reusehorings nie.
“Alles begin met goeie grondbakterieë en koolstof in die grond. Dit vorm die grondslag van suksesvolle boerdery reg deur die ketting. Wanneer ek eendag doodgaan, sal ek graag onthou wil word as ’n bewaarder en veral vir gesonde grond.”
Oral begin die omgewing terugkeer na ’n natuurlike toestand soos voor alles deur menslike bedrywighede verander en vernietig is. Hierdie standhoudende fontein het in ’n stadium feitlik opgedroog, maar deur “liefdevolle” omgewingsbeheer het dit weer begin loop. Dit voorsien silwerskoon bergwater aan ’n hele vallei op sy plaas.
Hunt is besig met ’n enorme taak om sy plaas terug te bring na wat dit was voor menslike bedrywighede die grond vernietig het.
“Grond word sodanig oorbewerk en met chemikalieë besoedel dat groot dele van die land vandag eintlik maar net ’n plantmedium vir gewasse is wat met kunsmatige misstof groeikrag aan plante gee.” Hy ontbos groot dele wat deur veral wattelbome ingeneem is en kerf die bome op met masjiene wat hy daarvoor uit Italië invoer.
Die kerfsels word net so gelaat sodat hulle op ’n natuurlike manier die grond help om sy oorspronklike tekstuur te herwin. “Ek het reeds sowat 100 ha ontbos en ’n mengsel van gras- en klawersade gevestig, en is besig met die volgende 100 ha. My plan is om nog minstens 300 ha wattel te ontbos.”
Hunt is omtrent ’n wêreldburger. Hy’s op Stellenbosch gebore – “my ma is Italiaans en my pa Skots” – maar het groot dele van sy kinderdae in Kanada en Italië deurgebring. Veral in Kanada, waar hy matriek voltooi het, het hy ’n passie vir beeste ontwikkel. In 1988, terug in Suid-Afrika, het hy ekonomie aan die Universiteit van Kaapstad begin studeer.
“Al wat ek wou doen, was jag!” Aanvanklik wou hy dit net twee jaar lank doen, maar uiteindelik was hy agt jaar lank ’n beroepsjagter. In dié tyd het veral buffels op sy radar gekom en hy het ’n groot liefde vir hierdie Afrikareuse ontwikkel.
“In 1995 het ek ’n jagkonsessie op die plaas Elandsberg Plase naby Wellington gehad. Ek het met mnre. Dale Parker (eienaar) en Mike Gregor gepraat oor die moontlikheid om siektevrye buffels uit die Vrystaat na die plaas te bring. Hulle was aanvanklik nie geesdriftig daaroor nie. In daardie stadium het buffelbulle vir R25 000 tot R30 000 verkoop – wat teen 1998 gestyg het tot R100 000 vir ’n goeie bul.”
Hunt het van ’n jagter verander na ’n buffel- en beesteler, asook ’n passievolle bewaringsboer. Hier wys hy hoe gras teruggroei waar die veld die geleentheid gegun is.
Ek probeer toerusting en werktuie gebruik wat ongeskoolde arbeid grootliks uitskakel, sodat meer geskoolde werkers ingespan kan word.
Gebruik jou grond soos ’n bank — verbeter dit altyd in goeie jare sodat dit in ’n goeie toestand is in moeiliker jare.
Ons is in ’n mate oorgelewer aan die politieke klimaat in die land. Daarom moet ons aanpasbaar bly. Ons belê egter in strukture en modelle wat ons tot minstens 2030 sal dra.
Hunt is besig om ’n nuwe “Langeberg-dubbeldoelbeesras” uit verskillende Europese en plaaslike rasse te teel wat goeie vleis- én melkeienskappe het. Hier is hy by een van sy teelbulle wat na sy mening die ideale bul sal wees vir so ’n nuwe ras: eenvormig en lank van lyf.
Lindsay het ook ‘n paar waterbuffels. Hy sê hul melk het ’n ongelooflik hoë bottervetinhoud van gemiddeld 9% tot 10%, wat ook ideaal is vir kaasmaak.