PressReader - Weg!: 2017-01-01 - Tier­poort-blok­huis –
115 jaar la­ter
- Op ’n lang­pad­reis deur ons bin­ne­land sien jy ge­woon­lik ’n paar van hul­le: klip­ge­bou­tjies uit die Ang­lo-Boe­re­oor­lo­ge­ra. Ja, jy weet dalk dat die B­rit­se mag­te hier­die blok­hui­se op­ge­rig het om be­lang­ri­ke trein­brûe teen die Boe­re­mag­te te be­skerm, maar het jy ge­weet daar is meer as een soort blok­huis?
Hier­die een na­by die Tier­poort­dam, 40 km suid van Bloem­fon­tein, lyk an­ders as die meer al­ge­me­ne vier­kan­ti­ge klip­blok­huis: Kyk mooi, dis agt­hoe­kig! En waar die mees­te blok­hui­se twee ver­die­pings het, het dié een drie. Dis een van net twee van dié soort wat nog staan – die an­der een is by Nor­vals­pont langs die Oran­je­ri­vier.
Teen die ein­de van 1901 is 240 for­te en blok­hui­se langs die Bloem­fon­teinNor­vals­pont- en S­pring­fon­tein-Bet­hu­lie-spoor­lyn op­ge­rig – die Tier­poor­teen is die e­nig­ste een aan die Vry­staat­kant van die spoor­lyn wat nog staan. Blok­hui­se was aan­vank­lik meest­al van sink – eers reg­hoe­kig en la­ter rond. Die ron­de blok­hui­se het be­staan uit ’n bin­ne­ste en bui­ten­ste ron­de sink-“muur”, met gruis tus­sen­in. Daar word ver­tel dat maj. S.R. Ri­ce, die ont­wer­per van dié blok­hui­se, sy i­dee ge­kry het toe hy ge­sien het hoe men­se ron­de sink­dam­me uit­rol en in die veld staan­maak.
Maar die sink­blok­hui­se het net slaap­plek ge­had vir ses man­skap­pe, wat nie naas­ten­by ge­noeg was om ’n groot trein­brug te be­skerm nie. Hul­le is ver­vang deur die so­ge­naam­de Wood-blok­huis. Die dub­bel­ver­die­ping-klip­blok­hui­se (dís nou die een wat jy meer ge­reeld sien) het plek ge­had vir 30 sol­da­te en is ge­noem na genl.maj. El­li­ott Wood wat dit ont­werp het. Teen die ein­de van die oor­log was al­te­sa­me 8 000 blok­hui­se van ver­skil­len­de soor­te oor ’n af­stand van 5 920 km op­ge­rig – teen so­wat 1 mil­joen pond.
– Jo­han Hat­tingh
Bron: Hat­tingh, J.L. & Wes­sels, A. B­rit­se for­ti­fi­ka­sies in die Ang­lo-Boe­re­oor­log (1899-1902). Uit­ge­gee deur die Oor­logs­mu­seum, Bloem­fon­tein. 2000; Ver­slag ge­pu­bli­seer in The Roy­al En­gi­neer’s Jour­nal, 1 De­sem­ber 1903.
EK SLAAP AL­LEEN, DAN­KIE. Ge­du­ren­de ’n oor­log is daar ge­woon­lik ’n tent bui­te die blok­huis op­ge­slaan. Die of­fi­sier in be­heer van die blok­huis sou daar­in slaap aan­ge­sien hy nie met die man­skap­pe bin­ne die blok­huis wou meng nie. Van­dag om­ring dig­te bloe­kom­bo­me die blok­huis. Die oor­spronk­li­ke skiet­to­rings het be­houe ge­bly, maar die staal­trap moes la­ter ja­re ver­vang word.