Suid-Afrika word wat hy isSuid-Afrikaanse vlag. Argieffoto. Die groeiende krisis in Suid-Afrika het die land weereens voor ŉ historiese kruispad te staan gebring. Die vraag is eerstens: Hoe het ons hier gekom? Tweedens volg: Hoe gaan ons hier uitkom? Suid-Afrika het in die tagtigerjare algaande in ŉ politieke doodloopstraat beland. Die ANC kon nie in sy doel slaag om die regering met ŉ gewelddadige rewolusie omver te werp nie, en die NP-regering kon nie genoeg swart vennote kry om sy hervormingsprojek te laat slaag nie. Grootskaalse demografiese, politieke, ekonomiese en maatskaplike omwentelings het ŉ rigtingverandering onvermydelik gemaak. Boonop het die einde van die Koue Oorlog die politiek terselfdertyd “ontvries”, wat verdere druk op die twee hoofrolspelers geplaas het. Die groot vraag was egter: In watter rigting moes daar verander word? Daar was basies twee keuses. Die eerste een was ŉ gewone “een mens, een stem”-meerderheidsregering wat oor die hele Afrika in gebruik is, teenoor ŉ federale bedeling wat meerderheidsregering vir minderheidsbeskerming sou verruil. Die Amerikaanse staatsman, Henry Kissinger, het só gewaarsku dat die gewone meerderheidsdemokrasie nie hier sou werk nie: “In die Weste het demokrasie uit homogene samelewings ontwikkel. Daar was nie institusionele versperrings vir ŉ minderheid om ŉ meerderheid te word nie. In die Weste is verkiesingsneerlae gesien as ŉ tydelike terugslag wat weer omgekeer kan word. Maar in multi-etniese lande beteken minderheidstatus gereeld permanente diskriminasie en die risiko van politieke uitwissing.” Dis hoekom demokrasie in Afrika misluk het.” Federalisme Daarteenoor het die Britse staatsman, Lord Acton, ŉ federasie gesien as die beste stelsel teen die misbruik van staatsmag: “Van alle soorte toetse aan demokrasie, is ŉ federasie die beste stelsel om vryheid vir almal te verseker. Die federale stelsel beperk en beheers die soewereine gesag deur dit te verdeel en slegs sekere omskrewe regte aan die regering toe te ken.” In die praktyk lei ŉ gewone meerderheidstelsel in ŉ land soos Suid-Afrika, onvermydelik tot magsentralisasie, en het ŉ party selfs met 51% steun prakties 100% van die mag. Daarenteen word mag in ŉ federasie verdeel en versprei om te verseker dat gemeenskappe oor die oorspronklike magte beskik om oor hulle eie sake te besluit. Dit is die rede hoekom multi-etniese federasies soos Switserland, Kanada en België bestendig en voorspoedig is, teenoor “demografiese demokrasieë” waar die meerderheidsregering in die praktyk tot meerderheidsoorheersing lei. In hierdie lande is al die samestellende dele vry, en nie net die meerderheid nie. Nieteenstaande hierdie internasionale lesse het Suid-Afrika egter téén federalisme en vir ŉ gewone meerderheidsbestel gekies. Nou sit ons met ŉ sentralistiese stelsel waar die mag in ŉ korruptte president gekonsentreerd is. Maar daar is hoop. Suid-Afrika is ŉ uiters heterogene staat, wat tans deur die werklikhede van die land “gefedereer” word. Die sentrale regering se mag word van bo en onder af verswak. Van bo af deur globalisering en swak regering, en van onder af deur privatisering, tegnologie en gemeenskappe wat hulself begin help. Dit lyk of die land die vorm van die federale werklikheid begin aanneem. Suid-Afrika gaan uiteindelik word wat hy is.