Nuuskommentaar: Zuma laat “molshope” berge wordPres. Jacob Zuma Die Zuma-era sal vir baie (onaangename) dinge onthou word, maar die Seriti-kommissie se ondersoek na die land se wapenskandaal onderstreep een aspek: in plaas daarvan dat die lug gesuiwer is, is die saak nou, weens die gebrek aan logika, nog groter opgeblaas en word ook pres. Zuma nog minder vertrou. Benewens die ander los drade in die verslag, struikel dit veral oor die “gebrek aan enige bewyse” terwyl twee mense, Shabir Shaik en Tony Yengeni, reeds tronkstraf uitgedien het oor apsekte daarvan. Ook Nkandla-gate is deur ŉ rits toesmeerpogings, tot die konstitusionele hof ŉ streep daardeur getrek het. Nie net die president nie, maar ook die parlement (lees ANC-LP’s), sit met eier op die gesig. So stil-stil lyk dit of nog ŉ molshoop die potensiaal het om in ŉ berg te ontwikkel en weer staan Zuma sentraal daarin. Met die verskillende veldtogte teen rassisme en politici, van veral die ANC en EFF, wat hulself uitspreek teen rassisme, maar wie se uitsprake dikwels self grens aan haatspraak, duik die naam van die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie gereeld op. Uit berigte word afgelei stringe klagtes word by die kommissie ingedien en etlike klagtes is reeds teen pres. Jacob Zuma self ingedien. Maar beteken dit iets? Teen die agtergrond van die konstitusionele hof se onlangse uitspraak oor die magte van die Openbare Beskermer en die kapitteling van Zuma en die parlement deur die hof, is die belangrikheid van onafhanklike art. 9-instellings onder die vergrootglas. Tog, in sommige gemeenskappe, is daar veel minder vertroue in die Menseregtekommissie as in die Openbare Beskermer. Maar wat is objektief die posisie, veral as die president self aangekla word? In ŉ lang verslag deur Rebecca Sibanda, regsassistent van die Sentrum vir Grondwetlike Regte van die FW de Klerkstigting, word vertroue in die Menseregtekommissie uitgespreek. Sy gaan verder om die konstitusionele hof se OB-uitspraak saam met ŉ saak wat die Menseregtekommissie hanteer het, te gebruik om tot die gevolgtrekking te kom dat die stelsel (van art. 9-intellings) werk, al is dit stadig en burokraties. Die ander saak waarna Sibanda verwys, is die geval van ŉ man wat glo sy middelvinger vir die president se kavalkade gewys het. Hy is gearresteer en onwaardig behandel en eers die volgende dag vrygelaat, terwyl hy volgehou het sy middelvinger was tuis. Die Menseregtekommissie het teen die polisie bevind en die minister opdrag gegee om die onregte wat gepleeg is, te hanteer. Die minister het nie gereageer nie en toe hy aangespreek is, het hy geappelleer na die MRK. Die MRK het sy appèl van die hand gewys en die minister het die hooggeregshof genader, wat ook die appèl afgewys het. Die minister het egter steeds versuim om die aanbevelings van die Menseregtekommissie uit te voer, waarop die speaker genader is en die minister oplaas die knie gebuig het. Sibanda kom tot die gevolgtrekking die MRK werk, al neem dit weens burokratiese aspekte soms frustrerend lank. Voorts was die president wel in die kavalkade wat glo gemiddelvinger is en as die vinger inderdaad nie tuis was nie, was dit waarskynlik teen Zuma gemik, maar dit was nie die president self wat vir die optrede van sy beskermingsdienste verkla is nie. Was Zuma self verkla, was die uitslag dalk heel anders. Reg of verkeerd, die persepsie bestaan wyd dat die MRK dubbele maatstawwe inspan wanneer die klaer en verklaagde van verskillende rasse is. So iets is moeilik meetbaar. Maar as dit daarby kom om die president vir rassistiese uitsprake te verkla, lyk dit of die MRK ŉ liederlike wind sluk. Tussen 13 Januarie 2015 en 22 Januarie 2015 is vyf klagtes teen die president vir, onder andere, haatspraak by die MRK geregistreer. Van hierdie aanklagte het die media gehaal. Dié sake is almal nog in die “ondersoekfase”, heelwat meer as ŉ jaar nadat hulle ingedien is. In een geval het die MRK selfs laat blyk Zuma sou teen 9 Mei verlede jaar moes antwoord op die klagtes teen hom. Dan daal ŉ doodse swye neer. Nog ŉ klagte van dr. Pieter Groenewald, LP van die Vryheidsfront Plus, is sedertdien afgewys, omdat die MRK gesê het dit het geen jurisdiksie oor die saak nie. Dit is op appèl geneem. Adv. Anton Alberts, ook ŉ LP van die VF Plus, het opnuut sowat twee weke gelede ŉ klag teen Zuma ingedien. Kan die publiek verkwalik word as hulle die MRK daarvan verdink dat hulle die president beskerm teen die gevolge van ongrondwetlike optrede, waaronder vermeende haatspraak? Die VF Plus het pas, in terme van die PAIA-wetgewing, ŉ navraag aan die MRK gerig om te probeer vasstel wat word nie net van die klagtes teen Zuma nie, maar ook teen die regering en verskeie staatsdepartemente. Die kommissie het nou dertig dae tyd om te antwoord. Of die kommissie gehoor sal gee aan die skrywe, moet nog gesien word. Dit is eintlik ongelooflik dat, in ŉ land met ŉ grondwet wat deursigtigheid in sake wat mense se regte raak vereis en waar die Paia-wetgewing bestaan, dit so moeilik is om agter die kap van die byl te kom en die hof gereeld ingespan moet word. In die lig van die enorme druk waaronder Zuma binne en buite die ANC verkeer, sal dit interessant wees om te sien of daar binne die MRK nog soveel entoesiasme sal wees om Zuma te beskerm. Die druk van binne die ANC kom juis vanuit die geledere van daardie groep vir wie die grondwetlike bedeling die eerste prys was van hul jarelange stryd teen die vorige bedeling. Die MRK is veronderstel om ŉ belangrike eksponent hiervan te wees. Onder veral Zuma se leiding, word daardie utopie vinnig weggetoor en deur ŉ Zuptakrasie verdring. Dat so iets in die eerste plek moontlik sou wees, dui op ŉ leemte in die grondwet. Aan die ander kant, was dit juis deel van Zuma se arsenaal om, waar hy kon, sy posisie te verskans deur sy mense in sleutelposte te plaas. Dit is nou ŉ geval van wag en sien watter groepering in die MRK die botoon voer. Indien dit sou blyk die MRK trap inderdaad water om Zuma te beskerm, sal dit, in die huidige klimaat, nog ŉ groot terugslag wees vir Zuma se pogings om aan die bewind te klou. Sodoende sou die MRK eintlik die teenoorgestelde bereik het van wat beoog is en sal van nog ŉ “molshoop” ŉ berg gemaak word.