Stygende kospryse is ‘katastrofies’(Foto: Maroela Media) StatsSA se nuus vandag dat kospryse gemiddeld met 14% oor die afgelope jaar gestyg het, moet uiteindelik president Cyril Ramaphosa en sy kabinet aanmoedig om die regte ding te doen vir die miljoene kinders en volwassenes in Suid-Afrika wat honger ly, sê John Steenhuisen, leier van die Demokratiese Alliansie. “Kosprysverhogings het ‘n absolute katastrofe vir arm huishoudings geword en veroorsaak wye, ernstige, onnodige lyding.” Steenhuisen sê die DA het deurgaans ŉ werkbare reaksie op die lewenskostekrisis voorgestel, insluitend sy alternatiewe begroting in Februarie. Dit bestaan uit ingrypings om onmiddellike verligting te bring, gekoppel aan ekonomiese hervormings om die onderliggende oorsake van hierdie verwoestende krisis te takel. Hy sê hy herhaal hierdie voorstelle, in die hoop dat die ANC-regering “uiteindelik die nasie se belange bo ANC-belange sal stel”. Onmiddellike verligting Om onmiddellike verligting van honger te bring, moet die regering die lys van BTW-vrye kosse uitbrei om noodsaaklike items soos beenhoender, beesvleis, geblikte bone, koringmeel, margarien, grondboontjiebotter, babakos, tee, koffie en soppoeier in te sluit. “Dit sal die las op die armste 50% van Suid-Afrikaners verlig, wat buitensporig geraak word deur BTW op hierdie items.” Steenhuisen sê die regering moet ook brandstofheffings verlaag en sonkrag-belastingkrediete verhoog om verdere verligting aan huishoudelike begrotings te bring, om die hoë koste van die vervoer van kos te verminder, en om die energiekrisis wat ons ekonomie lamlê, te verlig. “Hierdie ingrypings is maklik om in te stel en is bekostigbaar indien die regering dit koppel aan behoorlike ekonomiese hervorming wat die ekonomie vir werkskepping en groei sal oopmaak, en korrupsie besnoei.” Ekonomiese hervorming “Miljoene werksgeleenthede sal ook in Suid-Afrika geskep word as ons dit ‘n plek maak wat belegging en skaars vaardighede aantrek, ŉ plek waar klein ondernemings maklik kan begin en groei,” voeg Steenhuisen by. “Om mense terug op hul voete te kry deur vir hulle poste te verseker, is die beste manier om weerstand teen honger op te bou.” Hy meen een sleutelhervorming is om privaat titel aan alle grondhervormingsbegunstigdes op staatsgrond beskikbaar te maak in gemeenskaplike gebiede en mense te bemagtig om die grond produktief te gebruik. “Die ANC-regering blyk onbewus te wees van die wrede realiteite van honger en armoede wat deur die land in die gesig gestaar word. Ministers is volkome geïsoleer van die impak van inflasie en die lewenskostekrisis, aangesien belastingbetalergeld nog steeds toegewys word om hul buitensporige leefstyle te finansier. Die ANC se versuim om ekonomiese maatreëls in te stel wat stygende koste en voortdurende kragonderbrekings takel, toon hul onverskilligheid teenoor die bevolking. Suid-Afrikaners het konkrete aksie nodig van ‘n regering wat hul behoeftes eerste stel en bereid is om die regte ding te doen.” Argieffoto (Foto: USA-Reiseblogger, Pixabay) Prof. Raymond Parsons, ekonoom by die Noordwes-Universiteit se Sakeskool, sê die styging in die jaarlikse verbruikersprysinflasie (VPI) in Maart van 7,0% tot 7,1% was teenstrydig met die markverwagtinge wat voorspel het dat die VPI dalk nou ŉ beskeie daling tot ongeveer 6,7% sou toon. Voedselpryse is die grootste skuldige. “Die inflasiekoers van 7,1% bly dus ver bo die Reserwebank se teiken van 3% tot 6%. Aangesien verskeie analiste reeds ‘n verdere styging van 25 basispunte in rentekoerse by die volgende monetêre beleidskomitee (MBK) in Mei voorspel het op grond van hulle verwagte laer inflasiekoers, is dit nou selfs waarskynliker dat die MBK dan hoër aanpassing sal maak.” Parsons sê dit moet teen die agtergrond beskou word waarin die Reserwebank die leenkoste nou met ‘n saamgestelde 425 basispunte verhoog het sedert die rentekoersverhogingsiklus in November 2021 begin het. “Die herfinansieringskoers is nou op sy hoogste vlak sedert 2010. In die beoordeling van die ekonomiese data wat in sy volgende vergadering in Mei beskikbaar is – en met die besluit oor nog hoër rentekoerse – sal die MBK ook rekening moet hou met die algehele vertragende effekte van vorige rentekoersverhogings. Dit neem gewoonlik 12-18 maande om ‘n volledige impak op die ekonomie te hê.” Parsons sê hoër leenkoste is egter nie die enigste faktor wat die ekonomiese en sakevooruitsigte beïnvloed nie. “Daar is draaikolke aan beide kante, nie net aan een kant nie. Die rooi ligte flikker nou ook sterker vir SA se groeivooruitsigte. Groot kommer en onsekerheid het toegeneem oor die verdere negatiewe ekonomiese en sake-impak van Eskom se voortgesette fase 5- en 6-beurtkrag. Die nuutste intensivering van Eskom se beurtkragreëlings het die risiko verhoog dat die ekonomie nou dalk in ‘n tegniese resessie beweeg het, d.w.s. twee agtereenvolgende kwartale van negatiewe groei – dit is die saamgestelde uitkoms van hierdie en ander ontwikkelings in die onlangse verlede.” (Argieffoto: Maroela Media) Abigail Moyo, woordvoerder van die vakbond Uasa, sê intussen werknemers buig reeds agteroor om kop bo water te hou sonder enige verligting in sig. “Hoe kan ons verwag dat mense kalm bly in ‘n ekonomie waar hulle altyd waarskynlik meer sal betaal terwyl beskikbare inkomste krimp?” UASA doen ‘n beroep op die regering, belanghebbendes, munisipaliteite en besigheidseienaars om die koste van lewensonderhoud vir werkers te oorweeg. “Om verbruikers te laat betaal vir die regering se foute, gebrek aan infrastruktuuronderhoud, en korrupsie sal slegs tot ontevredenheid onder werkers en die werkloosheid lei.” UASA moedig sy lede en ander Suid-Afrikaanse werkers aan om noukeurig huishoudelike en ander spandeerplanne te oorweeg voordat hulle hul beursies oopmaak. “Uitdagende tye lê voor en koel koppe is nodig.” (Argieffoto: Unsplash) Brett Herron, sekretaris-generaal van GOOD, sê op sy beurt ten spyte van hierdie verwoestende statistieke, blyk dit dat die staat nie bekommerd is oor die feit dat hulle nie aan hul grondwetlike verpligting voldoen om burgers te voorsien van die minimum behoeftes om te oorleef nie. “President Cyril Ramaphosa het tydens sy Staatsrede vanjaar die geleentheid misgeloop om armoedeverligting as ŉ prioriteit te stel deur ŉ basiese inkomstetoelaag te implementeer. Daar was ook geen aankondiging van selfs die kleinste verhoging in die R350-toelaag nie. Hierdie sogenaamde maatskaplike verligting, wat tydens die pandemie ingestel is, bereik ongeveer 8 miljoen mense. Die R350-uitbetalings bly egter ver agter die amptelike broodlyn van R663 per persoon per maand.” Herron sê dit is onaanvaarbaar dat die mees basiese maatskaplike behoeftes van die mees kwesbare lede van die samelewing nie bevredig word nie – en maak ‘n inbreuk op hul grondwetlike regte. “Die trek vir Suid-Afrika van toenemende ongelykheid en verdiepende armoede is onvolhoubaar. Watter vlak van armoede, honger en ongelykheid moet Suid-Afrika bereik voordat ons leiers optree? Dit sal wys weer vir ons leiers om nie bloot ander pad te kyk nie, maar eerder te wys hulle is bewus van die belangrikheid van hierdie saak. Hulle kan begin met die aankondiging van planne en tydlyn vir die implementering van ‘n basiese inkomstetoelaag. GOOD het aansienlike navorsing gedoen om te bewys dat dit moontlik is, as deel van ‘n omvattende herstrukturering van ons maatskaplikesekerheidsprogram.”