‘Donkies’ laat ’n half-miljoen vermoordes in ’n vlak graf; ons kort perdeGenl. Bheki Cele, minister van polisie (Foto: ANA) Deur Ian Cameron Om met die huidige wetstoepassingstruktuur in Suid-Afrika misdaad te wil bekamp, is dieselfde as om te poog om die Durban July met donkies te wen. Suid-Afrika het in ’n vlak graf ontaard weens die konstante aanslag op mense se lewens. In die afgelope 24 jaar is daar al reeds sowat 500 000 mense vermoor en volgens die jongste getalle, is daar sowat 57 mense wat per dag in die land vermoor word. Dit bring ons by sowat 175 000 moorde die afgelope 10 jaar – meer as die dodetal tydens die onlangse oorlog in Afganistan wat sowat 144 000 lewens geëis het. Kompeteer ons nou met lande soos Irak en Somalië wanneer dit by moordsyfers kom? Terwyl ek die 2017/2018-statistieke van die nasionale vervolgingsgesag (NVG) en die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) vergelyk het, het ek gevind dat daar uit die 20 336 moorde wat plaasgevind het, slegs 3 601 gevonniste moordenaars (moontlik) agter tralies sit. Verskeie van die suksesvolle vervolgings en inhegtenisnemings is in verband met moorde wat vroeër jare gepleeg is, en juis om hierdie rede gee dit ’n duidelike aanduiding dat vervolging van hierdie misdaad en die SAPD se pogings nie met mekaar strook of enigsins versoenbaar is nie. Dit het maklik geword om altyd net die vinger na die SAPD te wys, maar dit is egter nie die enigste uitdaging nie. ’n Tragedie staar Suid-Afrika in die gesig wanneer dit kom by die suksesvolle vervolging van geweldsmisdadigers. Kontantverlies in transitorooftogte het met sowat 57% toegeneem in die afgelope boekjaar. Hierdie soort misdadigers is nie amateurs nie. Nee, hul geweldsmisdade het in winsgewende loopbane ontwikkel as gevolg van die gebrek aan die “vermoë” om hulle werklik te straf, en ŉ oneffektiewe misdaadintelligensiediens. Dit veroorsaak dat die NVG slegs daar is as ’n vangnet vir prima facie-sake en dat die SAPD ’n verwysingsagentskap vir versekeringsmaatskappye en saaknommers word. Ons uitdaging is veral by middel- en topbestuur van hierdie instansies waar politieke aanstellings gedoen is sonder dat meriete in ag geneem is. Ek het simpatie én empatie met grondvlakbeamptes in die SAPD wat gekaap is van die hoë standaard-opleiding wat hulle eens ontvang het. Die toedeling van hulpbronne in die SAPD is eintlik ’n baie meer eenvoudige taak. Die Suid-Afrikaanse Instituut vir Sekerheidstudies (ISS) meen duidelik dat die toename van meer as 1 320 moorde in die afgelope boekjaar toegeskryf kan word aan so min as 30 polisiestasies in die land – inderwaarheid ’n baie “eenvoudige” gebied om op te fokus. Dus gebeur 50% van moorde in die land slegs in 13% van polisiëringsgebiede. Ons minister van polisie, Generaal Bheki Cele, het in sy tyd as nasionale kommissaris voor die Wêreldbekersokker-toernooi duisende rekrute ná drie, partykeer vier, druipslae in die polisiekollege toegelaat. Cele het voortgegaan om verskeie modules uit polisieopleiding te verwyder sodat meer mense vinniger deur die spreekwoordelike worsmasjien kon vloei. Alhoewel Cele se charismatiese uitsprake die moraal in die polisie vir ’n kort tyd verbeter het, is hy self verwyder weens sy betrokkenheid by korrupsie as nasionale kommissaris van die SAPD. Ondanks die feit dat Bheki Cele vanjaar die minister van polisie geword het, is verskeie spykers in die doodskis geslaan tydens die kaderskuif na ander departemente. Ryah Phiyega word beskryf as die “laaste spyker” weens haar optrede ná die Wêreldbekersokker-toernooi. “Generaal” Phiyega het vir haarself ’n 10 jaar-diensmedalje toegeken ná minder as 2 jaar in die SAPD. Sy het voorts vir haarself ’n medalje toegeken vir diens tydens die sokkertoernooi en selfs ’n toekenning vir dapperheid. Met die bekendstelling van AfriForum en die Instituut vir Rasseverhoudinge (IRV) se Broken Blue Line 2-verslag was Phiyega meer bekommerd oor haar gesig op die voorblad as die inhoud van die dokument. Die SAPD en selfs die NVG moet in hul totaliteit geherstruktureer word en ’n fondament van kundigheid, meriete en vertroue moet gelê word. Enige lid van die samelewing sal kan bevestig en verder inkleur op wat ek reeds hier geskryf het, maar dit los nie die probleem op nie. Vir ons as aktiewe burgers, is daar net een keuse: neem eienaarskap van die krisis waarmee ons worstel. Elke persoon wat hom of haarself beskou as iemand wat gaan vasbyt, saam hoop skep en saam gaan bou, moet eenvoudig betrokke raak by elke moontlike teenmisdaad-inisiatief wat beskikbaar is. AfriForum ontwikkel daagliks meer kapasiteit vir veiligheidsstrukture se uitbreiding landwyd. Daar is selfs ander buurt- en plaaswagte waar jy kan betrokke raak. Moet jy betrokke raak? Sonder enige twyfel. Dit is dikwels moeilik vir ons om die regte vertaling van die Engelse woord “resilience” in Afrikaans te vind. Die meeste woordeboeke dui op “veerkragtigheid”. Nic Arnold, AfriForum se bedryfshoof, reken dat dit eerder beskryf moet word as “die vermoë van yster om, indien dit gebuig en later gelos word, terug te keer na sy oorspronklike vorm”. Deur eienaarskap van die situasie te neem, word ons daardie yster. Om ’n gemeenskap teen misdaad in die land te vorm, moet ons presies hierdie definisie toepas. Christian Aid noem 3 faktore wat “resilience” vervolmaak: om vooruit te beplan, te organiseer en aan te pas. Die verdoemende gevoel wat baie van die misdaadstatistieke vir mense gee is nie wat ons toekoms of sukses mag bepaal nie. Dit skep ’n geleentheid om eienaarskap te vat en daar waar ons dit reg toepas met beplanning, organisering van gemeenskappe en aanpasbaarheid, kan ons oorleef. Ons kan saam hoop skep. ’n Mens kan nie die Durban July met donkies wen nie, ons het perde nodig. Miskien is die gemeenskap die perde wat opgewasse is om die resies mee aan te pak. Daar is geen twyfel dat ons moet aanhou druk toepas op die staat nie. Ons moet egter ook self ’n nuwe volhoubare toekoms skep.