Die gemene deler? ’n Onnutsige glimlag gly oor sy gesig. Dis ’n vriendin se woord wat in sy kop bly vassteek, vir hom die beste woord nóg in Afrikaans:
Om mense in dose te sit. Te klassifiseer. Te ontmenslik. “Ek haat ’n bedoosde wêreld. Ek kom nie van ’n bedoosde wêreld nie.”
Tot innie Elsies, die kweekgrond van sy laaitiedae. Elsiesrivier in die Kaap, waar sy ma met ’n vingertik op sy vel vir hom verduidelik het: Omdat jy dié is, en omdat dié jy is, gaan dinge met jou gebeur, en dis jou plig om dit vir die res van jou lewe te beveg.
En toe speel Tata sy hand. Hy nooi Monroe om te kom praat, luister hom uit met ’n paar vaderlike vermanings en skud sy hand.
Net daar was die situasie ontlont. Minute later het die AWB in ’n bedeesde konvooi uit die dorp vertrek.
“Niemand is vooraf ingelig wanneer ons gaan uitkom nie. In die nag kom sê hulle: Jy, jy en jy, pak jul bokse. Dan word jy kantoor toe gevat, jou geld uitbetaal, en tjoep-tjoep is jy in die buik van die Susan Kruger op pad Tafelbaai toe.
Toe stap die moppie maar bedremmeld aan. Van die ouens soos Tokyo was al van die 1970’s “binnekant”, en het hulle vergaap aan die nuwe geboue en karre.
“Op die Parade soek ons ’n foonhokkie, maar daar is net ’n paar tiekiebokse, so ons moes kleingeld maak by die stalletjies om iemand te bel om ons te kom haal. Ja . . .”
Hy bêre g? bumpers nie, skryf hy in sy boek. Geen wraakgevoelens nie. Rowe val af, maar littekens bly.
Ná 1994 het van sy martelaars kollegas geword. Later, steeds ’n wegkruip-lewe in die intelligensiediens. “Ek was terug in die eng baan van daardie beroep. My tyd was nie my eie nie, ek het totaal daai lewe geleef en daarin geglo.”
In dié dae is sy ouma dood, maar hy’t nie ’n woord vir Mandela hieroor gerep nie, want hy het geweet die hele span sou net daar oppak en terugvlieg, want dis soos Tata was.
“Nee kyk, hy doen daai,” glimlag hy. “As hy by ’n geselligheid sien ons lyfwagte kry minderwaardiger kos, het hy nét daar gesê: Óf ons eet dieselfde óf ek loop. Toe ’n kollega se vrou kraam, het hy net daar ’n amptelike geleentheid gekanselleer en is saam hospitaal toe.”
Die oggend langs die strand lyk Madiba bedruk. Hy konfronteer Vearey: Hoekom het jy my nie vertel van jou ouma nie?
“Jy verstaan nie, antwoord Tata, die revolusie ís persoonlik, want dit gaan oor ménse se ideale. Dis nie iets abstraks in ’n beleidsmanifes nie. As jy die twee nie in balans kan bring nie, is jy op die verkeerde pad.
“Ek het nagte wakker gelê oor dié vraag. Sien, ek dink nie in daai terme nie. Ek aanvaar daar is statutêre identiteite. Maar party mense lééf hulself daarin.”
Hy vervies hom vir groepe soos die Gatvol Capetonians wat glo daar is ’n ekonomiese oorlog teen bruin mense.
As sy aktivis-ma haar in 1990 kon vasketting voor die parlement . . . dis geslagte se bloedsweet vir die Grondwet, ons Dieper Reg, en nou wil hulle dit kom rondgooi soos ’n lap!
Hy het sy boek doelbewus in vier vorme van Afrikaans geskryf. Vier identiteite: kleintyd se Elsies-Afrikaaps, formeler hoërskool-Afrikaans, toe die Afrikaans van die intellek in Jakes Gerwel se Afrikaans-Nederlands-UWK-wêreld en “stryds-Afrikaans” as aktivis.
Toe hy die revolutionary jargon vir sy makkers in die noordelike voorstede in Afrikaans moes vertaal, het Jeremy vir Van Wyk Louw nadergetrek.
Uit sy notas lees hy vir ons lang aanhalings met ontsag in sy stem vir dié mentor met sy fyn, fyn net van woorde.