Ons doen die rondte van vader Cloete by die vier reptiel-ordes*) wat nog in die wêreld oor is—en ontdek dat hulle die nietige oorblyfsels is van ’n magtige werweldier-klas wat baie, baie eeue gelede in die aarde se prille jeug bestaan het...
Maar wat se ding is ’n reptiel werklik? Wel, vir eers is hy gewerweld, dit wil sê hy het ’n ruggraat soos ek en jy. Dog hierdie kruipende diere verskil van ander gewerweldes deurdat hul vel met ’n spesifieke horingagtige opperhuid van droë skubbe bedek is. Die stuktuur van die skubbe verskil van dié van visse en, anders as amfibieë, het reptiele min of geen kliere in hul vel nie.
Geleerdes is ook betreklik seker dat reptiele regtig “nie veel tussen die spreekwoordelike ore het nie” (reptiele soos slange het in elk geval nie ore nie). As jy nog altyd gedink het ’n esel is darem lekker dom, moet jy ’n slag oplees oor die krokodil se “primitiewe” verstand. En het jy al ooit ’n skilpad probeer leer om jou hartlik met sy voorpoot te groet soos jou Malterserhondjie maak? Dis ’n onbegonne taak. Reptiele se breine is dan ook in verhouding baie kleiner as dié van soogdiere van dieselfde grootte.
Boonop is reptiele koudbloedig. Anders as die warmbloedige voëls en soogdiere, kan hulle nie hul eie liggaamstemperatuur reguleer nie en word hulle regstreeks beïnvloed deur die temperatuur van die omgewing. Daarom sal byvoorbeeld ’n koggelmander ná ’n koue nag eers in die oggendson op ’n klip lê en “ontdooi” voordat hy genoeg opgewarm het om sy dagtaak te vervul. Reptiele slaap ook meestal hul dae om wanneer dit koud is.
Alligator-mannetjies brul, ’n gedrag wat vermoedelik met hofmakery en paring verband hou. By sekere waterskilpaaie tril die kloue aan die mannetjie se voorpote wanneer hy sy begeerde wyfie se kop streel, terwyl slangmannetjies met hul kenne oor hul wyfies stryk voordat hulle paar. Bevrugting geskied inwendig.
Die meeste reptiele lê eiers, hoewel daar sekere slange en akkedisse is wat hul kleintjies lewend in die wêreld bring. Reptieleiers verskil van dié van amfibieë (soos paddas) deurdat hulle spesiale vliese en ’n dop het wat help keer dat die embrio uitdroog in ’n droëland-omgewing waar daar moontlik min vog is. Die dooier (geel gedeelte) in ’n reptieleier is groot en verskaf voeding aan die embrio regdeur sy ontwikkelingstyd.
REGS: Hy lyk horingoud—en bes moontlik is hy. Die kop van ’n landskilpad, wat saam met sy verwante tel onder die groepie diere wat sommer baie somers kan oorlewe. Party spesies lewe langer as ’n eeu.
Die jagters onder die reptiele het verskillende aanvalswapens, soos een soorte snapskilpad van Amerika wat ’n tong het wat soos ’n erdwurm lyk. Hy gebruik dit om mee te hengel en visse na sy wagtende bek te lok. Ons bekende trapsuutjies gebruik weer sy klewerige tong as aanvalswapen teen insekte—en sy vermoë om van kleur te verander as ’n verdedigingsmeganisme.
Die meeste reptiele byt wanneer hulle bedreig word. Skilpaaie kruip weer letterlik in hul dop. Party slange skei ’n nare reuk af om vyande af te skrik. Die mens het hoeka geleer dat jy nie sommer met die “drake” sukkel nie, want al spuug hulle nie rêrig vuur soos die drake van die sprokies nie, is en bly die reptiele maklik die venynigste gespuis wat daar is!
TOT die orde van die krokodilagtiges behoort die krokodille, alligators, Amerikaanse kaaimanne en die gaviale. Buiten die alligators, wat in China en die suidooste van die Verenigde State woon, lewe die krokodilagtiges in die wêreld se tropiese en subtropiese streke. Hulle is almal amfibies (lewe op land, sowel as in die water). ’n Omvattende artikel oor “ou Krok en sy neefs” verskyn elders op hierdie CD-ROM. Klik hier om dit te lees.
DAAR is vandag nagenoeg 250 skilpadspesies—in die orde Chelonia—en hulle behoort tot twee onderordes, naamlik die Cryptodira, met tien families, en die Pleurodira, met twee families. Die meeste—waaronder die seeskilpaaie, landskilpaaie en die meeste varswaterskilpaaie—behoort tot die onderorde Cryptodira. Die Pleurodira-skilpaaie word synek-skilpaaie genoem omdat hulle hul nek sywaarts buig om dit in die dop in te trek en nie agteruit soos die res nie. Ons bekende landskilpaaie is plantevreters, maar daar is ook vleisvreters en vleis-en-plantevreters onder die skilpaaie. Hulle is tandelose horingbek-reptiele en wissel in grootte van omtrent ’n handlengte tot langer as twee meter. Die praktyk van sekere mense om landskilpaaie langs ons paaie op te tel en saam met hul huis toe te neem, is nie net onwettig nie, maar sulke mense is ook besonder onbedagsaam. Skilpaaie word baiemaal só uit hul hougebied in die vrye natuur verwyder om in ’n totaal ander klimaat in ’n kampie in ’n agterplaas aangehou te word. Daar vrek hulle mettertyd weens die veranderde habitat... as die gesin se hond hulle nie voor dit reeds met dop en al opvreet nie.
DIE orde Rhynchocephalia bevat ’n enkele lewende familie met slegs twee spesies van die tuatara, die enigste oorlewendes van ’n orde wat volgens die wetenskaplikes in die sogenaamde Jurassiese tydperk op die aarde gefloreer het. Die tuataras is akkedisagtige alleenlopers wat tot ’n paar rotsagtige eilande in Nieu-Seeland beperk is. In die dag skuil hulle in ondergrondse gate en snags kom hulle uit om te vreet. Hulle verskil van die meeste reptiele deurdat hulle koue kan verduur. Die tuatara word nie baie groot nie—slegs omtrent sestig sentimeter lank—maar hy kan stokoud raak. Hy bereik gewoonlik eers oor vyftig, sestig jaar sy volwasse grootte en kan selfs nagenoeg ’n eeu lank lewe. Hy vreet voëleiers, insekte en ander klein diertjies soos akkedisse en slakke. Wyfies lê in die lente tot vyftien eiers. Daar is ’n pineale (derde) oog tussen die tuatara se twee normale oë.