image.jpg (12.36 KiB) 2838 keer bekeken
image.jpg (41.2 KiB) 2826 keer bekeken
Salade met biet en chorizo.jpg (66.1 KiB) 2811 keer bekeken
Bietensalade met geitenkaas en croutons.jpg (10.55 KiB) 2811 keer bekeken PressReader - Weg! Platteland: 2015-09-01 - C­hic­ken Litt­le
Weg! Platteland - 2015-09-01 - Hoenderverslag - Len­te 2015
hou, het ons al­tyd ge­weet hy sal waar­skyn­lik eer­ste moet gaan. Toe die kui­kens gro­ter was, het hul­le ge­skuif na ’n man­ji­fie­ke tuis­ge­maak­te hoen­der­pa­leis met baie ruim­te en lig – son­der koue trek­ke. Die haan­tjies het be­gin kraai en die hen­ne het op hul­le tyd be­gin lê. Die an­der hoen­ders het Chick­en Litt­le daag­liks ge­jaag en aan­ge­val. Hy was nog klei­ner as die an­der en het op sy eie ge­bly, waar­skyn­lik om die an­der se boe­lie­tak­tie­ke te ver­my.
Don Dis by­na on­moont­lik om die ge­slag van jong kui­kens te be­paal, maar vol­gens die wet van gemiddeldes sal om­trent die helf­te van die kui­kens man­lik wees. Die e­nig­ste ma­nier om uit te vind is om te wag tot hul­le gro­ter is. Selfs al is jou plan om met jou hoen­ders te teel, sal jy nooit al die ha­ne saam met die hen­ne kan aan­hou nie. Twee vol­was­se ha­ne kom soms oor die weg, maar meest­al ba­klei hul­le en be­seer me­kaar. Selfs al ge­beur dit nie, sal meer as een haan vir el­ke se­we of agt hen­ne daar­toe lei dat hul­le te veel paar, wat kaal kol­le of selfs se­re op die hen­ne kan ver­oor­saak. Ek het reg van die be­gin af ge­weet ons sal van die ha­ne moet slag.
Rosie Ek is se­dert 2013 toe­ne­mend be­trok­ke by die pro­duk­sie en be­mar­king van vol­hou­ba­re vleis. Ek is ook al hoe meer ge­fas­si­neer oor waar my kos van­daan kom, maar ook baie be­sorg oor hoe min ons werk­lik hier­oor weet.
Ek was agt jaar oud toe ek die eer­ste (en e­nig­ste keer) ge­sien het hoe ’n hoen­der ge­slag word. Ek het teen die draad van ons groen­te­tuin in Johannesburg ge­staan en kyk hoe ons huis­houd­ster ’n hoen­der keel af­sny, on­der­ste­bo hang en die bloed in ’n groen bak op­vang. Ge­roos­ter­de hoen­der was (en is steeds) my guns­te­ling-maal­tyd. Maan­de ag­ter­na het Ma­ry my nog ge­terg dat ons daar­die hoen­der vir aand­e­te gaan eet. (Ek weet tot van­dag toe nie of dit wel die ge­val was nie.)
In Maart van­jaar het ons ons ge­reed ge­maak om ons eie hoen­der te slag. Dié slag was ek ’n ge­wil­li­ge deel­ne­mer eer­der as ’n ge­skok­te om­stan­der. Om­trent se­we jaar ge­le­de ter­wyl ek be­sig was met veld­werk vir my M.SC.graad – ons het dae aan­een in die Se­der­berg blom­me dop­ge­hou, in­sek­te ge­vang en oor die le­we en die dood ge­dink – het ’n vriend vir my ge­sê hy glo nie ’n mens mag die­re eet as jy nie ook be­reid is om hul­le dood te maak nie. Sy uit­la­ting het by my bly spook… dit het des­tyds vir my ge­voel of ek weg­skram van ’n “waar­heid” deur vleis te eet ter­wyl ek nie be­reid was om self ’n dier dood te maak nie. Ek dink dit is waar­om hier­die pro­ses vir my so be­te­ke­nis­vol was: om jou eie hoen­der groot te maak, te slag en te eet. Dit ver­goed nie naas­ten­by vir al die vleis wat ek al in my le­we ge­ëet het nie, maar dit het tog ’n ver­skil aan my ge­maak.
Don Ons werk al­bei in die om­ge­wing­sek­tor en word el­ke dag her­in­ner aan die im­pak wat men­se en landbou op na­tuur­li­ke ha­bi­tat­te en die om­ge­wing het. Ons weet el­ke maal­tyd wat ons eet, het ge­vol­ge, en ons dink erns­tig oor hoe ons meer vol­hou­ba­re keu­ses kan maak. Ek was selfs vir ’n paar jaar ’n ve­ge­ta­ri­ër tot ek be­sef het dat vleis wel ’n vol­hou­ba­re keu­se kan wees. Om so­ja te eet wat ge­kweek is op grond wat eens deel was van die A­ma­so­ne­woud, is be­slis nie iets wat ek willens en we­tens sal on­der­steun nie, ter­wyl ek geen pro­bleem het om die heer­li­ke vleis van lam­mers te eet wat op na­tuur­li­ke Ka­roo- en gras­veld groot­ge­maak is nie. Ons is erns­tig oor goeie kos. En dit bring my weer by my hoen­ders. Ons hoen­ders en groen­te­tuin gaan net so­veel oor be­stand­de­le en vars­heid wat ek in geen win­kel kan koop nie as oor ’n meer vol­hou­ba­re leef­styl. Hoen­der­ha­ne is nie net on­ge­wens­te die­re wat ’n bie­tjie te ag­gres­sief is en nie ei­ers lê nie – hul­le is ook po­ten­si­ë­le coq au vin. En reg­te coq au vin is on­moont­lik om te maak son­der ’n reg­te haan.
Die be­gin van die ein­de
Rosie Ek en Don het we­ke lank hier­oor ge­praat. Vrien­de van ons wat die­self­de tyd as ons hoen­ders ge­kry het, het hul­le ha­ne be­gin slag en die hoen­der­bre­die en -pas­tei op hul­le fo­to’s het heer­lik ge­lyk. Die tyd het aan­ge­breek.
Don het na­vor­sing ge­doen oor hoe ’n mens die taak moet aan­pak. Ek het net die op­drag­te uit­ge­voer. Die mees trau­ma­tie­se deel was om C­hic­ken Litt­le te vang – al die an­der hoen­ders was re­la­tief mak, maar C­hic­ken Litt­le was ge­woond daar­aan om vir die boe­lies te vlug... Die an­der hoen­ders het ’n al­ler­vrees­li­ke keel op­ge­sit en rond­ge­flad­der in die hok, en ná twee on­suk­ses­vol­le pro­beer­slae het Don ’n gooi­net gaan haal en hom in ’n hoek vas­ge­keer. Ons
‘Ek voel eer­lik­waar meer skul­dig oor en ge­walg deur al die ge­sig­lo­se die­re wat ek al ge­ëet het as oor die een wat sy kop in ons ag­ter­tuin ver­loor het. Dit voel of hy meer ge­waar­deer word.’
het hom bui­ten­toe ge­dra na waar Don ’n slag­plek voor­be­rei het. C­hic­ken Litt­le was skie­lik kalm en stil. Don het ’n lus om sy nek ge­knoop. Ek het die tou vas­ge­hou om die nek reg­uit op die hout­blok te hou en toe het die pan­ga ge­val... dwah! Dit was oom­blik­lik, en ver­ba­send ge­noeg son­der e­mo­sie. Ek was eint­lik ver­baas oor hoe “reg” dit ge­voel het. Moe­nie my ver­keerd ver­staan nie: Dit is nie as­of ek nou heel­dag die­re wil dood­maak nie, maar om­dat ek my le­we lank al ’n lig­te kar­ni­voor is en in die sek­tor vir vol­hou­ba­re rooi­vleis werk, het dit soos ’n o­pen­ba­ring ge­voel om ’n dier te eet wat ons goed groot­ge­maak en self dood­ge­maak het. Ek voel eer­lik­waar meer skul­dig oor en ge­walg deur al die ge­sig­lo­se die­re wat ek al ge­ëet het as oor die een wat sy kop in ons tuin ver­loor het. Dit voel of hy meer ge­waar­deer word.
Don Ek het as kind al ge­leer as jy die­re wil hê, is die dood deel van die pak­ket. Klei­ner die­re leef een­vou­dig nie so lank nie – hul­le raak siek of oud, of kry seer – en “uit­sit” was bai­e­keer die e­nig­ste ver­stan­di­ge op­sie vir ’n ge­sin wat dit nie kon be­kos­tig om ’n die­re­arts te be­taal om ’n hoen­der van kant te maak wat nie op tuis­be­han­de­ling ge­re­a­geer het nie. Al was dié taak dik­wels my­ne, be­te­ken dit nie ek het dit ooit ge­niet of lig­te­lik op­ge­neem nie. As vol­was­se­ne wou ek se­ker maak ek doen dit op die mees mens­li­ke ma­nier. Die in­ter­net het die ant­woor­de ge­had: Eer­stens moet jy nie die hoen­der trau­ma­ti­seer nie, maar ge­luk­kig is die mees­te van ons hoen­ders ge­woond daar­aan dat men­se hul­le han­teer. Dit help ook dat hoen­ders van na­tu­re stil word en by­na ver­star as jy hul­le on­der­ste­bo hang net voor­dat hul­le ge­slag word. Men­se wat ge­reeld slag, stem saam dit help baie om die hoen­der in ’n “slag­ke­ël” te sit met die nek en kop wat aan die on­der­kant uit­steek so­dat jy die nek­slag­aar vin­nig met ’n baie skerp lem kan af­sny. Dit ver­oor­saak mi­ni­ma­le of geen stres nie, en by­na on­mid­del­li­ke dood. Ek het nie ’n slag­ke­ël ge­had nie en was ’n bie­tjie se­nu­wee­ag­tig om die nek­slag­aar te soek. Ge­volg­lik het ek op ’n aan­ge­pas­te weer­ga­we van die tra­di­si­o­ne­le ag­ter­plaas­me­to­de be­sluit: Ek het se­ker ge­maak my pan­ga is vlym­skerp, ’n sag­te lus oor C­hic­ken Litt­le se kop ge­trek so­dat ons hom kon uit­strek oor ’n hout­blok son­der dat ons vin­gers of han­de dalk in die pad kom, en sy kop met een ferm hou af­ge­kap. Ons het die kar­kas aan sy voe­te op­ge­hang om te d­rei­neer... die vler­ke het ge­luk­kig net ’n paar keer half­har­tig ge­klap.
Pluk, kook, eet
Rosie Hier­na was die pluk van die ve­re nog­al ver­ba­send mak­lik: Doop die kar­kas vir ’n paar se­kon­des in baie warm wa­ter en be­gin pluk. Die ve­re het in groot bos­se uit­ge­kom en die vel was goud­geel! Om­dat ons al­bei bi­o­loë is, het die skoon­maak- en oop­sny­pro­ses van die kar­kas soos ’n in­te­res­san­te a­na­to­mie-op­knap­pings­kur­sus ge­voel. Ek het vir die eer­ste keer in my le­we ’n hoen­der­maag ge­sien. Dit was ’n on­ge­loof­li­ke hel­der ska­ke­ring groen en vol gruis. >
Fas­si­ne­rend. Ons het die coq au vin­re­sep in The Ri­ver Cot­ta­ge Me­at Book ge­kies om hul­de te bring aan C­hic­ken Litt­le. En dit was heer­lik.
Don Ek is mal oor my hoen­ders en bring el­ke dag tyd saam met hul­le deur. Die ses hen­ne lê am­per el­ke dag ’n ei­er elk. Ek ken die twee oor­bly­wen­de kê­rels goed ge­noeg om hul­le uit te ken aan klein ver­skil­le in hul­le groot­te en ve­re. Hul­le het selfs na­me ge­kry: Mars­hall Gla­zer, die al­fa­man­ne­tjie, is ge­noem na die re­ken­mees­ter wie se ou­tyd­se deur nou die in­gang na die hoen­der­pa­leis vorm, ter­wyl Ro­ger se vroeë groot­te ons laat ver­moed het hy sal al die be­vrug­tings­werk be­har­tig. Die seuns is nou groot ha­ne, waar­skyn­lik drie of vier keer so groot soos ’n su­per­mark­hoen­der, en hul­le kan baie be­foe­terd wees. As jy die hok te vin­nig bin­ne­kom, gaan hul­le vir jou ma­er­mer­rie en laat hul­le spo­re die praat­werk doen. Ons het al­bei ook al on­der hul­le sna­wels deur­ge­loop dat die bloed loop, en die da­mes be­gin al ef­fe ge­ha­wend lyk van al hul­le aan­dag. Ons hoen­ders is plaas­die­re – nie troe­tel­die­re nie. Hoe­wel my lief­de vir hul­le my laat hui­wer oor wat­ter een vol­gen­de ge­slag moet word, sal dit nie die on­ver­my­de­li­ke kan keer nie. Om die waar­heid te sê sien ek daar­na uit om nou ’n reg­te tra­di­si­o­ne­le coq au vin te maak pleks van die kitsweer­ga­we wat jy met su­per­mark­hoen­der of ’n jong haan kan op­to­wer. Die die­re wat ons groot­maak, gaan nooit ’n sub­stan­si­ë­le deel van ons di­eet vorm nie, maar vir ons is dit goed om af en toe vleis te eet wat ons met ab­so­lu­te se­ker­heid kan sê af­koms­tig is van ’n dier wat ’n goeie le­we ge­had, net goeie kos ge­ëet en toe met die mi­ni­mum trau­ma ge­sterf het. Dit her­in­ner ons ook om te dink waar die vleis wat ons eet van­daan kom.
Rosie Se­dert die dag toe ons C­hic­ken Litt­le ge­ëet het, dink ek baie na oor wat dit be­te­ken om ’n tra­di­si­o­ne­le boer te wees: Om jou eie die­re te teel, te voer en te slag en dit saam met jou ge­lief­des te eet. Dit is iets moois, am­per se­re­mo­ni­eels, en ’n be­lang­ri­ke deel van die mens­li­ke toe­stand. In el­ke ge­val aan­sien­lik meer as om by die su­per­mark in te draf en ’n pak­kie naam­lo­se vleis van on­na­speur­ba­re af­koms in plas­tiek te koop. (Maar ek moet by­voeg ek maak my steeds hier­aan ook skul­dig.)
1 Die pie­pe­rig­ste kui­ken­tjie op drie we­ke. 2 ... en as ’n wind­ma­ker jong haan­tjie. 3 Die plek waar die ty­di­ge met die e­wi­ge ver­wis­sel is. 4 Vir Rosie en Don was die oop­sny van die kar­kas soos ’n a­na­to­mie- op­knap­pings­kur­sus – en die maag was tot hul­le ver­ba­sing gras­groen. 5 C­hic­ken Litt­le se
trans­for­ma­sie tot ’n coq au vin.
1 Die hen­ne se uit­span­plek. Don het die struk­tuur ont­werp so­dat dit warm is in die win­ter en koel in die so­mer. 2 Die half­do­syn hen­ne ver­skaf ’n goeie voor­raad vars ei­ers. 3 Ro­ger en Mars­hall, die twee ha­ne, is min­stens dub­bel die groot­te van su­per­mark­hoen­ders.