André Schwartz: 'Stoute skoene voel goed' | SARIE
Dis die jaar 1986. Hennie Aucamp se bekroonde kabaret-protesstuk Ekskuus vir die wals word een Vrydagaand op Stellenbosch in die Klein Libertas Teater opgevoer. Op die rollys verskyn Sonja Janse van Rensburg en Belinda Richardson. Ook 'n nuweling, die jong en sjarmante André Schwartz – wat in daardie stadium in die regte studeer. En hy sing. En hy wals. En hy speel klavier … Die volgende Saterdagmiddag speel Maties teen Tukkies rugby op Coetzenburg en André skuif agter die klavier in terwyl Altus Schreuder as hoofdirigent die rooibaadjies aanhits – André slaan die klawers, sy orkes speel saam en die studente skree en jubel lustig saam. "We will, we will rock you!" en "I want to break free".
As jy net dink … in daardie vreeslike tweede helfte van die tagtigs was daar van die grootste geeste saam met ons. Daar was Niël (Nataniël), en hy't nog hare gehad! En André Letoit (nou Koos Kombuis). En Casper (de Vries). Onthou jy vir Casper? Hy het nog sy heel eerste standup komedie op my 21ste verjaardag gehou – ek sal dit nooit vergeet nie. Dit was so spontaan. Hy het net daarna die aandag begin trek met Goeie môre, Suid-Afrika – by die Grahamstadse Kunstefees." Ek onthou. Hoe hulle Dinsdag en Donderdagmiddae in die bloedige son in die opelug-amfiteater langs die Merensky-biblioteek voor honderde, soms selfs voor heelwat meer as duisend medestudente gestaan en speel het. Hulle was jong mense met kitare of klaviere wat iets te sê gehad het. Deurmekaar gepraat deur die staat en die kerk. Kunstenaars wat besig was om hul eie stem te vind en só vir ons ander ook 'n stem te gee.
André self het 'n hele ruk daarna saam met Elzabé Zietsman 'n show in die destydse Bophuthatswana gehad. "Ons het onder meer gekies om 'Kwêla vir Mandela' te sing. (Dit kom ook uit Ekskuus vir die wals.) "Elzabé moes op die agtergrond 'ulelele' sing. En net toe ons begin sing, staan die helfte van die gehoor – meestal Bop-politici – op en loop uit. Ons het ons doodgeskrik. Gedink hier kom ons Biko-oomblik – 'n lang verdwyning tronk toe. Ek sing toe maar so dunnerig aan en beduie agter my rug vir Elzabé: Moenie ophou nie! Juig, Suster! Wat toe eintlik gebeur het, was dat hulle almal na 'n ander partytjie genooi is en toevallig en baie beduidend op presies daardie oomblik moes waai. Ons musiek in die tagtigs was die enigste manier waarop jy kon kla, kon protes aanteken teen die noodtoestand, die seuns wat moes weermag toe," sê André. "Treffende tye."
Maar dinge het ook baie verander sedert die Voëlvry- toer en dié soort kabaret waarin André destyds opgetree het. "Ja, die hele musiek-landskap het om die een of ander rede baie ligter geraak. Vryer, beslis. Maar ek mis tog soms daardie doelgerigte kabarette. Anthony Costandius, Aucamp. "Alhoewel, om in musicals soos Aladdin – nou op die planke – en Phantom of the Opera te speel, was ook natuurlik 'n lang droom." Vir laasgenoemde is hy landwyd bekroon. En nou's hy die goor ou in Aladdin.
GESEGDE: Kyk noord en …
Vertel 'n bietjie van jou rol in Aladdin – jou ervaring, die mense wat saam met jou optree?
Ek speel die rol van Uncle Abanazar . . . en dis heerlik om vir 'n slag die baddie te speel, jy kan lekker oorboord gaan en die gehoor so kwaad as moontlik vir jou maak. Dis lekker om nie die goody two shoes te wees nie. Ek vloek die heeltyd op iemand! Ek weet nie eens lekker altyd op wié nie, maar daar is iets bevrydends en grappigs daaraan. Desmond Dube speel die rol van Dame Wotalotigot – hy is 'n briljante akteur en skreeusnaaks. Desmond het 'n ongelooflike sin vir drama – en 'n humorsin. Hy noem my "Kleinbaas" en ek noem hom "Chief ". We get each other. Janice (Honeyman, die regisseur) is natuurlik 'n godin. 'n Midas. Alles waaraan sy raak, word goud.
Ek ken Eden baie goed en dis altyd great om met dié ouens te werk. Hulle is vol pret en baie professioneel. Jay du Plessis speel die rol van Aladdin, en ek en Desmond baklei om sy siel in te palm. Die ander ouens – Sean Else (voormalige Eden-lid), Paulo Azevedo en Johan Vorster – is eweneens talentvol en baie hardwerkend. En dis natuurlik wonderlik dat ek weer saam met Heidi (Edeling) kan werk. Heidi is die musiekregisseur. Sy het een van die ongelooflikste stemme in die land, maar verkies dit om agter die skerms te werk en die beste uit ons ander te haal.
Ek geniet die bemarkings- en korporatiewe wêreld ongelooflik baie. Dit maak aan geen kliënt saak of jy 'n bekende gesiggie in Welkom is of nie. Daar is honderde agentskappe wat tou staan vir die werk wat jy het, en as die kliënt nie waarde kry uit jou maatskappy nie, sal hulle elders heen gaan. Ek het heerlike kliënte en my werk is geweldig divers. En ons doen alles – die bemarkingsplan, strategie, toepassing, bekendstellingsfunksies … Ek vervaardig ook 'n tiener-kookprogram op SABC3. CookingMagic, ure se pret. Ek geniet die balans tussen sang en bemarking geweldig en maak baie staat op ondersteuning van die twee vroue in my lewe: Glynis by die bemarkingsmaatskappy en Theresa, wat my sangloopbaan hanteer.
Ek dink die proses het jare gelede al begin toe ek as klein kind "Ek verlang na jou" by 'n sangkompetisie gesing het. Hierdie loopbaan kies jou – nie andersom nie.
Watter rol speel jou huis – jou tuiste – in jou lewe?
Ek is gek oor my huis! Ek het eers so 'n ou Herbert Baker-nommer in Parktown gehad. Maar ek het onlangs 'n nuwe, kleiner een in Parktown-Noord gekoop. En alles binne is oop, vol lug en lig en dis mý ruimte. Dis waar ek werklik lééf. Ek glo nie aan kil, presies ontwerpte ruimtes wat soos foto's moet lyk nie. Ek wil myself in my plek kan sien en beleef. My huis is so. Ek is 'n entoesiastiese kunsversamelaar – ek het onlangs vir my 'n Robert Hodgins aangeskaf. Ek is veral lief vir Suid-Afrikaanse kuns.
Kleintydse goed wat nou nog saak maak – het jy sulke dinge?
Ek wil in geen ander land woon nie. Ek reis baie na ander vastelande, en dis elke keer 'n wonderlike ervaring. Maar die tuiskoms is die beste. Ons mense, ons reuke, selfs ons probleme. Ek dink wel daar sal iets kragtigs aan die misdaadsituasie gedoen moet word. 'n Lewenslange vriend van my, Kobus van Zyl, is twee jaar gelede in sy huis tydens 'n gewapende roof in die kop geskiet. Kobus was een van die mooiste mense wat ek al geken het – fisiek, geestelik, verstandelik. Hy is nou blind, verlam en verstandelik gestrem. Sy vrou, Jackie, versorg hom 24 uur per dag. Kobus was 'n briljante prokureur. Dat sulke menslike materiaal deur so 'n sinnelose daad moet verlore gaan … Dit maak eenvoudig nie sin nie.
Dis nou amper Kersfees – hoe beleef jy dit? Hoekom sien 'n mens so uit na Kersfees? Hoewel sommiges die Krismis-blues kry …
Ek dink Kersfees is vir almal so 'n bietjie bitter-soet – dis heerlik om tyd te deur te bring saam met mense vir wie jy lief is, maar 'n mens dink tog aan dié wat nie meer daar is nie. Jy verlang. Ek dink ook daar's altyd daardie element van bejammering vir mense wat heeltemal alleen is en niemand het om Kersfees mee te deel nie.