Soos die ontwerp op die voorblad en die titel van die bundel suggereer, het die leser hier 'n bundel wat sentreer rondom die temas van om ingeboek te wees by 'n inrigting vir siekes, om ingeboek te wees vir 'n reis of om in 'n boek vasgevang te wees. Die openingsgedig in die bundel, "My adres", is gesitueer in 'n siekehuis, waar die spreker verwys na vasgevang wees "onder kliniese lakens" en die voortdurende aanhoor van geluide uit die sale. In die gedig word die versugting na ontsnapping "in [haar] aandrok" verwys.
Deurlopend in dié bundel is 'n reeks kwa-tryne wat elkeen inspeel op die idee van ingeboek wees en soos 'n refrein deur die bundel loop. In die eerste word verwys na die afwesigheid van enigiets wat inperkend kan wees, terwyl in die tweede kommentaar ge-lewer word op die obsessie met gewig en weeg. In die derde kwatryn word verwys na dooies en word selfdood en selfmutilasie ge-suggereer. Vierdens word gewys op die gebrek aan maatstawwe, vervolgens dat daar geen grense is nie, dat daar geen hofsaal is waar geoordeel en veroordeel word nie en net voordat die spreker dubbelsinnig daarop wys dat daar geen slot is nie, word daar verwys na die taal wat "jou sinne [vorm]". Elkeen van hierdie verse lei ook 'n bepaalde afdeling in en dien as 'n tematiese merker waaroor die onderskeie afdelings handel.
In die eerste afdeling is daar verse oor 'n inrigting, oor gesprekke met 'n psigiater en die roetine wat saamgaan met pasiëntwees in die Crescent Clinic. Ook in 'n gedig soos "Voor- skrif" word spesifiek verwys na die medika-sie en word aan die einde van dié gedig 'n kunsteoretiese uitspraak gemaak, naamlik dat wanneer die mediese fonds uitgeput sou wees, sy "die bitter pil van woorde" vir haarself gaan voorskryf.
In die tweede afdeling bevind die spreker haar in 'n joernalistieke omgewing en word woorde wat eie is daaraan gebruik. 'n Gedig soos "Voorblad" lewer aan die hand van koerantberigte en -opskrifte kommentaar op die tragikomiese elemente in ons wreedaardige samelewing. Ongelukkig word dié gedig bederf met 'n sentimentele slotstrofe.
Herinneringe aan ouers en familie vorm die grondslag van die derde afdeling. Op vernuftige wyse word 'n eenvoudige kledingstuk soos 'n frokkie die aanknopingspunt vir 'n hele reeks gebeure uit die kindertyd.
Te fasiel is die teenstelling in die gedig "Reisigers" waarin die wêreld van Piaf en Sartre vergelyk word met die Afrika-ervaring, terwyl 'n gedig soos "Oortree" 'n ander perspektief gee op skilder. "Tussen Kaapstad en Parys" sit hierdie teenstellings voort, terwyl slim met Opperman se geuregedig en tequila gespeel word.
Die gebruik van die bekende "we'll always have Paris" werk myns insiens nie as slot vir dié afdeling nie, want dit lees te veel as 'n stopfrase by die voorafgaande gedig. Dié teenstelling kom weer voor in "Taalles" waar die spreker die versugting uitspreek dat die taal vrygelaat en vry moet wees om net te kan wees.
Waarom Kuhn 'n gedig soos "beware of the bird" opgeneem het in die bundel, weet ek nie. Ook die patroongedigte van dié afdeling is minder geslaag. Die digter tree ook intertekstueel in gesprek met die werk van Sheila Cussons en betrek die bekende liefdesverhouding met Van Wyk Louw in 'n vers waarin sy hulle as onderskeidelik Heloise en Abelard beskou.
Myns insiens ontgin sy nie al die moontlikhede tot haar beskikking nie en kom van die gedigte as fasiel, onklaar en selfs sentimenteel oor. Maar daar is tog enkele vondse wat dit die lees werd maak. Sy het 'n vars perspektief op die wêreld, maar dit kom nie altyd deurdag na vore nie.
Tom Gouws het gedebuteer met die digbundel Diaspora (1990), waarna Troglodiet (1995) en Syspoor (2002) die lig gesien het. Met dié publikasies het hy 'n opvallende posisie in die Afrikaanse poësie van die afgelope twee tot drie dekades verwerf. Dit blyk onder meer uit die ruim gebruik van verse uit sy eerste bundels in André P. Brink (samest.) se Groot Verseboek (2008) en die toekenning van die ATKV-prys vir uitnemende poësie vir sy vierde bundel, Ligloop (2010). In sy jongste bundel, Stigmata (2012), sit Gouws sy dikwels verwikkelde, barokstyl-poësie vol literêre verwysings en met 'n duidelik Christelik-religieuse en kontemporêre inslag voort.
Die titel Stigmata betrek die tradisie van die verbeelde verskyning van wondtekens soos dié van die gekruisigde Christus op die lig-game van sekere heiliges en godvrugtige mense. In Stigmata geskied die verbeelde voorstellings in en deur middel van taal en word die digter se lewens- en wêreldbeskou-ing binne die kader van 'n diskoers rondom verskillende vorme van verwonding gevoer. In die twee programgedigte, "verbeelding" en "ars poetica", word klem gelê op die onontwykendheid van skryf en ná-skryf binne 'n literêre/geskrewe tradisie. In die eerste van dié gedigte klad stigmata "uit my droë hande, sy en voete [...] op geykte perkamente", terwyl die skryfproses volgens die tweede gedig deur middel van "die sluikhandel van woorde" geskied. In "glief", die laaste gedig in die bundel, word die oeroue neerslag van Woord en woord samevattend
Om by hierdie beeld te kon uitkom, word daar in gedigte in drie afdelings deur menslike en dierlike lyding, die kruisdood van Christus, kuns en kunsvorme, die geweld van ons tyd en perspektiewe op die oorsprong van lewe en die evolusie (van die mens) geskou. Danksy die volgepakte gedigte kan talle van hierdie onderwerpe betrek, in die gedigte ingeskryf en in jukstaposisie (á la T T. Cloete) geplaas word.
Reeds met die eerste deurblaai van die bundel val die sterk verliteratuurde inslag op. Die menige motto's is 'n opsigtelike procédé wat die gedigte aanvul, kommentarieer en ironiseer. Die bundel het as 't ware binne die konteks van 'n ruim belesenheid (en sekere beresenheid!) en gesprekke met literêre, nie-literêre en Bybelse tekste tot stand gekom. In die gedigte word bykans deurlopend verwys na en gesprek gevoer met ander tekste, sodat getuienis gelewer word van die digter se skatpligtigheid jeens die literêre tradisie waarin sy projek voltrek word. In die gedig "eenhoring" dra verbeelding, bronstudies en hand-leidings byvoorbeeld vir hom daartoe by om die eenhoring werklikheid te laat word.
Gouws se werkwyse is nie nuut nie, en hy sluit in 'n meerdere of mindere mate aan by die poësie van tydgenootlike Afrikaanse digters wat sedert die 1980's gepubliseer het. 'n Mens sou voorts kon meld dat Gouws dit minder ironiserend en "ontluisterend" doen as 'n digter soos Leon Strydom in sy vergelykbare bundel LS (1988). Gouws is dus 'n apologeet vir die literêre tradisie waarin hy werk en vind dit selfs nodig om sy literatuuropvatting ter verdediging aan te wend vir die plagiaat van Melanie Grobler van twee gedigte van die Kanadese digter Anne Michaels in haar tweede bundel, Die waterbreker (2004). Dié plagiaat het daartoe gelei dat Grobler se bundel deur die uitgewer onttrek is en sy die Eugène Marais-prys aan die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns teruggegee het.
Die aanduiding in die twee programgedigte dat die belangrikheid van die woord, verwoording en die literêre tradisie skering en inslag in Gouws se literatuuropvatting is, word in die daaropvolgende gedigte bevestig. Die eerste gedig in afdeling I, "marilyn monroe foto @home in asfaltgrou", is een van die soveelste in Afrikaans oor die ikoon Monroe aan wie mettertyd "die stigmata van taal" gaan sit. Gouws skryf nie net nog 'n gedig oor Monroe nie, maar probeer om sy voorgangers se pogings te oortref en/of om hulle selfs koud te sit. (By Gouws is ook bewustelik gedigte oor ander onderwerpe waaroor ander digters al gedigte geskryf het, byvoorbeeld "mahem", "swartpiek" en die marabou in "die kadawerkader".)
Opvallend in die bundel is ook die gedigte waarin kwelling oor die bedreiging van lewe op aarde uitgespreek word. "Verweerskrif" handel oor sestig walvisse wat uitgespoel het en die daaropvolgende beskrywing van die "teisterende drome" wat die digter oor die dood en/of bedreiging van dierespesies ervaar. Afdeling II word aan voëls gewy en aan die ornitoloog Morné du Plessis opgedra, terwyl digters wat oor voëls geskryf het en die Hei- lige Franciscus van Assisi (self 'n stigmatikus) op een of ander manier in die gedigte ter sprake kom. In "rooipootelsie" word verder oor 'n omgewingstema geskryf.
Gouws bied self in sy teks en oeuvre sleutels om sy gedigte te lees, maar hy veronderstel 'n sekere belesenheid by sy leser om die verwysings te kan snap. In die woordryke spel kom knap en esteties aangrypende gedigte tot stand wat die bundel 'n uitdagende en stimulerende leeservaring maak. Die doelbewuste "bont" samestelling van die bundel weer reeds vanaf afdeling I voorspelbaarheid af, waardeur die betekenis van gedigte op velerlei maniere verryk, gerelativeer en gedekonstrueer word. Deur kreatief, speels en afwisselend met geykte digvorme om te gaan, word die bundel waarin selde van hoofletters en leestekens gebruik gemaak word, 'n vernuftige literêre komposisie. Opvallend is ook die sterk klankaanwending, wat vernuftiger as in Gouws se vorige bundels is.
Hierdie bespreking is 'n voorlopige verkenning van 'n diepsinnige bundel in 'n groeiende oeuvre wat akademiese aandag verdien. Veral belangrik is die plasing van Gouws se gedigte binne 'n bepaalde lewens- en wêreldbeskou-ing, wat tot dusver nog nie behoorlik in die Afrikaanse kritiek aandag gekry het nie. Die klem behoort nie net te val op die wyse waarop Gouws literêre tegnieke in sy gedigte benut nie. Hy gee in Stigmata genoeg leidrade om op so 'n speurtog te gaan, wat tot verdere insig in die diepte en reikwydte van sy werk sal bydra. Die digter se liefde vir die woord en die letterkunde sal seer sekerlik uit so 'n omvattende studie blyk. Tans is die grootste gevaar vir Gouws se digkuns waarskynlik juis hierdie verliefdheid op die gevormde literatuur, wat die ontplooiing van sy idiolek aan bande lê.
Daniel Hugo is 'n gevestigde digter met die reputasie dat hy 'n vaardige en vlotte versmaker is. Dit word in hierdie bundel weer eens bevestig.
In die openingsgedig "Kantekleer", wat verwys na die tradisionele haan, die aankondiger van die dag, draer van allerlei assosiasies uit die Nederlandse en wêreldliteratuur, word die nag beskryf as die tyd van donkerte en nadenke wat eindeloos lank duur. Dan klink die haan se kraai wat daarop dui dat die morester verskyn. Met die hanekraai, ontstaan die gedig, maar die gedig "skitter kortstondig" omdat die son wat as die "rooi vos" beskryf word, die haan verjaag.
Die gedig word dus gesien as iets wat uitroep en die lig aankondig, maar die son is die bedreiger. Soos in Reynaert de Vos wen die vos, sy lig verjaag die skittering, subtiel soos van die morester, van die gedig. Die hanekraai hou ook assosiasies in van die oomblik van waarheid, soos in die Bybelse verwysing na die haan se kraai wat gehoor word as Petrus Jesus verraai en aan sy verraad herinner word. Hanekraai is dus 'n sterk metafoor en in die gedig wat bedrieglik eenvoudig is, word die poësie gesien as 'n momentele ontsnapping uit die duisternis, die oomblik van waarheid wat egter weer moet terugstaan vir die helder lig van die praktiese en alledaagse. Vanself-sprekend is dit net een interpretasie van die gedig, maar dit bly 'n goeie gedig wat die toonaard van die bundel vasstel, 'n toonaard waarin die ligtheid van die poësie te staan kom teenoor die harde werklikheid, waarin die poësie op verskillende maniere as 'n taamlik nuttelose maar tog reddende en troostende aktiwiteit uitgebeeld word.
Die bundel is nie in afdelings ingedeel nie, maar die gedigte pas wel in groepe bymekaar. Die gedig "Evolusie" handel oor die ontwikkeling van die mens en hoe dit nie alte gemaklik as 'n eenlynig positiewe proses beskou kan word nie. Die mens het homself en sy huisdiere getem, maar saam met die ongetemdheid het 'n oerdinamiek verlore geraak. Die gedig sluit ook aan by die vorige een daarin dat dit met hanekraai is dat die digter weet "ons het die natuur/ en ons eie aard gruwelik verraai" (8). In "Troetelgoed" (9) word die gedagte verder bevestig dat die poging (en sukses!) van die mens om homself te beveilig, sy bestaan kouer en stiller gemaak het en in "Jurassic Park" (10) word die mens se vernietigingsdrang gestel teenoor die getemde oermagte. Die mens is dus uiteindelik vernietigender as die gevare wat hy makgemaak en uitgeskakel het.
Hierna volg gedigte oor natuurdinge, water en plante en bome en wind. Die gedigte is bedrieglik soepel en eenvoudig, maar op 'n vindingryke wyse meng Hugo erns en spel sodat hy ernstige sake kan onderbeklemtoon en met ironie kan relativeer en soms net die vreugde van die spel self kan aanbied. In die woord- en klankspel in "Pterodaktiel" (11) is die naam van die dier daktilies sodat die dier en die gedig op dieselfde ritme aangeflap kom. Dieselfde speelsheid kry 'n mens in "Afrika, my Afrika" (14) waarin dit gaan oor die klein irritasies van Afrika, die vlieë, vlooie en muskiete. In "Nege metafore en 'n vergelyking" (44) is daar ook 'n skynbare ligte spel met metafore en rymwoorde, maar die vergelyking in die laaste twee reëls het te make met die klein effek en die kortstondigheid van die digter en sy werk.
Hierdie vermenging van erns en spel in dieselfde gedig of in opeenvolgende gedigte is 'n manier waardeur die digter sy sensitiwiteit relativeer. In die gedig "Water: variasies" (12) gaan dit oor water in poele en putte en kuile, maar daar word parallelle bewerkstellig tussen die menslike bewussyn en die weer-kaatsings van water. God is verborge want "elke put is 'n diep teleskoop/ wat soek na God se oog" en uiteindelik word die dood voorgestel as "'n donker kolk" waarin "die siel verdamp soos 'n wolk". Die gedagte aan die verdwyning van lewe word voortgesit in "Weg" (13) in die metafore van weerspieëling en mis in die ontwikkelingsgang van die aarde. Die gedig eindig met die stelling dat ná die vernietiging van die aarde deur die mens se ge-weldsugtigheid, nuwe waterpoele sal vorm uit die dou, maar sonder dat iets daarin weer-spieël word: "en die spieël was leeg". Die kortstondige en vervlugtende aard van lewe en weerspieëlings en mis word dus met mekaar in verband gebring op 'n gemaklike spontane manier wat dieper vrae sagter op die oor laat val.
Afgesien van ander dier- en plantegedigte is daar ook 'n paar slim en soepel verse oor katte of 'n kat. Die kat se gekrenktheid en waardige aftog/uittog as sy baas vir sy gedroom lag in (wat 'n prettige titel!) "Selfkatkisasie" (39), word vergelyk met die digter se kwesbaarheid. In "Digters" (41) ontmasker die digter sy mede-digsmede: die soetsappiges wie se woorde "versuiker terwyl jy daarna kyk", die betraandes, die verbitterdes wie se gal "brand dwarsdeur die papier" en die suiniges met min woorde: dan sê die digter van die geïdealiseerde smede van die taal: "hulle is slinks/ selfsugtig en brutaal".
Maar in baie gedigte oor onder meer die wind, oor spieëling (wat deurgaans as metafoor gebruik word), oor 'n streek soos Namibië, oor stede en oor ander digters word subtiel ook oor die digterskap besin. Trouens, dit is 'n tema wat regdeur die bundel loop, hierdie bewustheid van die aktiwiteit waarmee die digter juis besig is. Spieëling hetsy in die lug of op die see, vorm telkens 'n parallel met die gedig en wys heen na die efemere sintaksis en duur van die gedig teenoor die durende aard van die natuurdinge wat nogtans telkens weer, selfs talentloses, tot dig inspireer. Hierby hoort ook die gedigte oor ander digters (Ina Rousseau, Hennie Aucamp, Johann de Lange, Lucas Malan) en kunstenaars soos Victor Hugo, naamgenoot en muse, die komponis vir wie net die notebalk oorbly en Beethoven wat in sy doofheid sy musiek as mimiek moes ervaar.
Hugo se styl is deurgaans afgerond en gemaklik; hy sou beskryf kon word as 'n natuurlike digter, die medium kom asof vanself. Dit word soms as 'n tekortkoming gesien as sou die digter nie genoeg tekstuur inbou om vervreemding te bewerkstellig nie. Tog kan 'n mens dit hier nie miskyk hoe fyn die digter ironieë en ondermynings invleg in sy skynbaar gelykvloeiende verse nie. Geykte opvattings word sommer so gladweg platgetrek as die digter byvoorbeeld van "Die vrye natuur" sê: "-kortom, die natuur / is 'n diktatoriale industrie-wil ek regtig, moeg en oorwerk, daar gaan ontspan?" (15). Waar dit oor religie en oor God gaan, is die digter se toon skerper en selfs meer inborend: "hierdie land is klaar met God:/ êrens suid is sy Vinger vergruis/ en by Twyfelfontein/ lê brokstukke van sy Vuis" (29) skryf hy van Namibië; die digter "soek na God se gesonke oog" (12); die Moslem-imam sê "Allah het ons gevaarlik lief" en die digter dink "Met nog 'n aardbewing sal Jahwe dit gaag beaam" (59). Nogtans bly dit vir die digter iets om te noem dat alles en almal in sy drome opduik, selfs Eva, "maar God bly bot" (63).
As digter is Hugo nie geïsoleerd van die werklikhede van sy wêreld nie en daar is 'n gesofistikeerde ironiese aanvaarding van vergeefsheid in sy keuse om anders te dink en te kyk in verse soos "Veertien reëls vir 'n wettelose land" (45), "Skande" (52), "Nuus" (54) en "JHWH" (58).
Daar is verwysings na die liefde en die wete dat "'n hart sonder liefde/ onkeerbaar kraak" ("Restaurant Athena", 35), maar die bundel sluit af met 'n aantal erotiese verse, waarin die liefde speels, maar met oorgawe gevier word. Hier speel die oggenduur en die haan wat kraai weer 'n rol om die bundel 'n sluitende struktuur te gee. Vermaaklik is ook die waarneming dat die kosmiese daaglikse gebeure van die son wat verskyn aanleiding gee tot 'n Meksikaanse golf van "morning" glories" reg rondom die aarde: "die aarde draai om die son/ ter wille van 'n voyeur" (66).
In die bundel lê erns en humor na aan mekaar, soos dit trouens eintlik altyd is as 'n mens dit net kan raaksien, die kwesbare en kordate ook, die ongeborgenheid en die priemende ontmaskerende blik ook-alles met 'n onfeilbare poëtiese aanvoeling vir woord en ritme en versvorm weergegee. Hugo slaag daarin om versvorm en inhoud naatloos te laat saamsmelt, sonnette, kwatryne en reëlmatige strofes val nooit op sigself op nie, omdat hulle funksioneel deel word van die tematiek van die vers, soos ook die klank en ritme met die ontwikkeling van 'n gedagtegang saamgroei.
Die jongste bundel van Johann Lodewyk Marais, In die bloute, keurig uitgegee deur Cordis Trust Publikasies, bou voort aan die steeds groeiende oeuvre van Marais se natuursentriese bundels en verse. Reeds met die titel van die bundel, met die klem op die onverwagte voorsetsel in, word die leser ingetrek in die seeboek (soos die subtitel die bundel beskryf). Die bundel is ingedeel in ses afdelings waarin die see en sy inhoud agtereenvolgend aan bod kom en wat bydra tot 'n hegte strukturering van die bundel. Die verdeling dien bykans as reisplan vir die leser die bloute in, vanaf die persoonlike vlak, die aanvanklike verklaring van die digter in die openingsgedig dat hy 'n bundel "met seesand tussen die blaaie" (9) wil skryf tot die kosmiese vlak wat deur die titel van die slotgedig "Save our planet" (77) gesuggereer word.
[hy] hoe die wind waai", al het hy dus die nodige kennis tot sy beskikking, dui op 'n nuwer, niesentriese posisie wat deur die digter (met sy kennis) ingeneem word.
Die eerste afdeling bevat drie gedigte wat op 'n slim wyse nie net dien as oorgang van land na see nie, maar ook aansluiting vind by die deurlopende reistema en die ingesteldheid van die digter as versamelaar en historikus, twee temas wat in van die vorige bundels, by die dinge, Palimpses, Verweerde aardbol, Plaaslike kennis, Aves en Diorama weerklink en die oeuvre heg laat sluit. Daar word gewys op die sistemiese wyse waarop versameling, ordening, beskrywing, restourasie en bewaring plaasvind en hoe die digter met sy selfopgelegde taak ("jou projek oor die land en die see", 15) as optekenaar van en woordmaker oor al hierdie dinge, "met die windings langs 'n reis begin" (13). Die digter plaas homself in die derde gedig ook binne 'n bepaalde poëtiese tradisie deur Krige en Rabie as sy "wegbereiders" in die Afrikaanse letterkunde by sy eie skryfproses te betrek.
Afdeling 2 sluit met 'n bykans inventariële styl aan by vorige bundels soos Aves, deurdat daar op sistematiese wyse rekenskap gegee word van 'n groot aantal visse, voorsien van hul biologiese name, soos wat in Aves met voëls die geval was. In afdeling 3 word seeplante onder die loep geneem met 'n sterk fokus op plek en die digter se materiële ingeplaastheid in hierdie plek as deel van die gegewe. Dit is veral hierdie twee afdelings wat, net soos in die voorafgaande bundel, Aves, 'n noemenswaardige bydrae lewer tot die taalskat van die Afrikaanse poësie deur die sistematiese benoeming van plant- en diername in Afrikaans, name waaroor "[...] nog geen digter/ ooit 'n dooie woord gerep [het ] nie." (51)
In die vierde afdeling word 'n aantal bekende wetenskaplike navorsers, bewaringsbewustes en 'n seiljagvaarder betrek, byvoorbeeld J. L. B. Smith, vooraanstaande Suid-
Afrikaanse igtioloog en veral bekend vir sy identifisering van die selakant, Jacques Cousteau, bekend vir natuurbewaring en navorsing oor die see en al die lewensvorme daarin, Kenneth S. Norris, marine soogdiere-bioloog en bekend vir sy baanbrekerswerk oor eggoopsporing van dolfyne en Steve Irvin, Australiese TV-persoonlikheid en wildkenner, bekend vir sy natuurprogramme oor dodelike diere soos die krokodil en wat aan sy einde gekom het deur 'n pylstertrog-slim geïmpli-seer in die gedig oor hom (65):
Soos in talle kort verse, word deur enkele woorde 'n heelal vasgevang. Hier is dit die mens se posisie van oppermag oor die natuur, die afstandelikheid van die "kyk"- en "inkyk"-proses ("duikbril" en "kamera"), die tradisionele verdeling tussen ons-hulle en hier- daar, en uiteindelik die geïmpliseerde dood waardeur die rolle omgeruil word. Die dood (in die vorm van die bulrog) word bykans simpatiek beskryf, die afstand nou uitgewis. Die proses van kyk word 'n goue draad wat deur die bundel loop (14, 15, 21, 27, 34, 35, 38, 39) en hang saam met die opdrag wat die digter aan homself stel, maar word ook telkens omgekeer wanneer die mens-dier-hiërargie omvergewerp word.
Afdeling 5 fokus op die intersistemiese aard van ekologie, die mens as verbruiker, maar ook die wyse waarop die see die grense tussen mense ophef, soos in die pragtige "op ver strande" (74) aan die einde van die afdeling.
Die enkele gedig in afdeling 6 waarmee die bundel afsluit, "save our planet" (77), dra 'n sterk boodskap oor die mens as verbruiker en eindig op die skokkende en ietwat afweregse noot: "Iewers eet iemand 'n omelet" (77).
Vanuit 'n breë ekokritiese perspektief dra die bundel daartoe by om 'n veranderde so-siale gewete en bewussyn by die leser tot stand te probeer bring deur die uitbeelding van die spanning in die verhouding tussen mens en natuur. Die Latynse nomenklatuur in die subtitels (volgens die taksonomiese klassifi-kasiesisteem van Linnaeus) skep 'n weten-skaplike onderbou en interdissiplinêre same-hang eie aan ekokritiek en verbreed die ver-wysingsraamwerk van die gedig.
Dit is egter veral die digter-navorser se persoonlike emosionele meelewing met en ingeplaastheid in sy niemenslike omgewing waarin vir my die krag van die bundel lê, wat dit onderskei van sy vorige werk wat soms meer afstandelik was. Hier is duidelik 'n meesterstem aan die woord, 'n meesterhand, wat woorde maak. In In die bloute herinterpreteer Marais wat dit beteken om die interafhanklike verhouding van alle lewende dinge raak te sien, om ín te kyk en ín te skryf, oor al die grense heen:
Terug op die strand hurk ek neer en met my vingers teken ek in die wit sand 'n halfmaan, kruis en sirkel met pyle deurgetrek.
Tait op die voorblad van die bundel. Die kuns-werk is 'n uitbeelding van 'n man se torso wat in doringdraad vervleg is, en laat dink aan 'n danser wat 'n sekere houding aanneem vir een of ander handeling. Soortgelyk aan Yeats wat vra: "How can we know the dancer from the dance?", is die dans van die danser vergelykbaar met die semiotiese prosesse wat 'n betekenisgewende funksie in taal vervul.