JY LEES NOU Vra dié 4 vrae aan jouself voor jy skuld maak
Letitia Watson .
Mense se geldstres en skuld loop hand aan hand. Amper twee derdes van die deelnemers aan Old Mutual se Spaar en- beleggingsmonitor sê hul spanningsvlakke is oorweldigend, want hulle het te veel skuld en sukkel om dit te beheer.
Wanneer jy geld wil leen of iets op krediet wil koop, kyk eers of jy dit regtig kan bekostig en of dit die geld – en spanning – werd is. Beantwoord dié vrae eerlik voor jy skuld maak.
Wanneer jy duur items op krediet wil koop of lenings wil aangaan, kyk eers of jy dit sal kan afbetaal. Bereken of jy iets kan bekostig deur al jou bestaande uitgawes van jou inkomste af te trek. Jou inkomste en uitgawes is gewoonlik baie duidelik op jou bankstate. Gebruik die bedrag nadat jou werkgewer belasting en ander aftrekkings soos pensioengeld verhaal het, as jou inkomste.
Trek dan al jou bestaande uitgawes af – van huur, petrol, spaar- en kosgeld tot die skoolgeld wat jy dalk ’n familielid help betaal. Tel ook nooduitgawes soos onverwagte mediese onkoste by.
Die som lyk so: jou maandelikse inkomste minus jou maandelikse uitgawes = hoeveel maandeliks oorbly. Uit dié bedrag moet jy nie net maklik jou maandelikse skuldafbetaling kan dek nie, maar daar moet ook ’n bykomende buffer wees vir geld wat jy skielik kan nodig kry.
Dink ook mooi of jy genoeg van jou inkomste afgetrek het om te spaar en of jy nie dalk groter afbetalings op bestaande skuld moet maak nie. ’n Finansiële adviseur kan jou die somme help maak.
WAT IS DIE VERSKIL AS EK DAARVOOR SOU SPAAR?
Party mense glo dis goedkoper om iets op krediet te koop, want die maandelikse betalings lyk individueel baie minder as om op een slag ’n groot bedrag uit te haal.
Maar dit is nie waar nie.
Dit is altyd goedkoper om kontant vir iets te betaal, want dan betaal jy geen rente daarop nie.
Andrew Davison van Old Mutual Corporate Consultants gee die volgende voorbeeld: Sê nou maar jy wil ’n sitkamerstel van R25 000 koop. As jy ’n lening uitneem en dit oor 36 maande teen ’n rentekoers van 18% afbetaal, is die paaiement net meer as R900 per maand. Jy kan dadelik die sitkamerstel kry, maar op die ou end het jy ná drie jaar R32 400 daarvoor betaal, waarvan R7 400 rente is. As jy die onmiddellike bevrediging kan uitstel en elke maand die R900 spaar, sal jy die R25 000 binne twee en ’n half jaar kan spaar.
Die stel kos jou dan veel minder, want jy betaal nie rente daarop nie.
GAAN DIT MY LEWE VERBETER OF IS DIT IETS WAT SY WAARDE VERLOOR?
Alle skuld is nie sleg nie.
Goeie skuld is tipies iets waarby jy mettertyd gaan baat vind, soos ’n studielening of eiendom waarvan die waarde toeneem, mits die verband nie bo jou vuurmaakplek is nie.
Slegte skuld is alles wat jy nie kan bekostig nie en, volgens kenners, eintlik enigiets waarvan di waarde nie toeneem nie, selfs ’n motorlening. Onthou ook goeie skuld is net goed solank jy dit getrou kan delg.
As jy agterraak met jou afbetalings of jy neem ’n studielening uit en kuier so lekker dat jy geen vak slaag nie, sal dit beslis nie tot jou voordeel strek nie.
Wees versigtig om ’n lening aan te gaan omdat vriende of familie die geld wil gebruik.
Raak jy agterstallig met die paaiemente, word jy – nie hulle nie – as ’n slegte skuldbetaler gebrandmerk. Stel liewer duidelike perke oor wat hulle van jou kan verwag, en handhaaf dit.
Moet ook nie goedsmoeds borg staan vir iemand se lening nie. Kenners sê die fyn druk van borgkontrakte is dikwels heelwat omvattender as wat baie mense besef, maar sodra jy die kontrak onderteken het, kan jy nie meer van plan verander nie.
WENK: Om seker te maak jy sal ’n lening kan terugbetaal, kyk of jy die afbetaling steeds maklik sal kan bekostig as die rentekoers met 1 of 2% sou styg.
Nasionale Kredietreguleerder, 0860-627-627
My life, my money vir algemene finansiële wenke