Ek het nie ver van hier af nie in die Moot in (dink ek) ‘n eg Calvinistiese omgewing grootgeword. Ek dink so, maar ek is nie heeltemal seker nie. Ons het onsself nooit regtig Calviniste genoem nie, altans nie sover ek kan onthou nie. Ek en my maats, wat veral op hoërskool taamlik by die kerk betrokke was, het onsself nie eens regtig vreeslik as gereformeerdes of as NG’s gesien nie. Ons het bloot maar aan onsself gedink as Christene.
Van Calvyn self het ek nooit baie geleer nie. Met Luther het ek baie meer te doen gekry. Ons het in st.7 in geskiedenis van Luther geleer, maar nie van Calvyn nie. Ek het al ‘n populêre biografie gelees en ‘n fliek gesien oor Luther se lewe, maar nie oor Calvyn nie. Ek het al ‘n gedig oor Luther geskryf, ek was in Wittenberg en in die Lutherhuis waar hy sy tafelgesprekke gehou het. Ek het by die plek gestaan war hy sy 95 stellinge teen die deur van daardie indrukwekkende kerk vasgespyker het, Maar ek was nog nooit naby Geneve nie.
Daarom kan ek nie eintlik regtig saampraat as dit by Calvyn kom nie. Wat ek wel wil doen, is om iets te sê oor die Calvinisme waarin ek grootgeword het. Dit het ek leer ken soos ‘n vis die water ken waarin hy swem. Jy ken dit van binne af, en dit maak dit moeilik om ‘n objektiewe prentjie daarvan te vorm. Maar jy het ‘n goeie idee hoe die strome vloei.
Waar ek wel oor Calvyn self iets sê, doen ek dit amper soos die ouens wat die historiese Jesus probeer peil. Al wat jy tot jou beskikking het, is die latere neerslag van ‘n lewe. Daaruit probeer jy maar afleidings maak en daarvandaan projekteer jy jou insigte terug op die lewe waaroor jy iets wil sê.
Hoe hanteer ‘n mens so ‘n vraag? Vanuit my Calvinistiese agtergrond het ek antwoorde in die Bybel gaan soek. Ek het die evangelies gaan lees en ek is getref deur die botsings tussen Jesus en die godsdienstige leiers van sy dag. Dikwels het dit gegaan oor die Sabbat. Die fariseërs het gestaan op die letter van die wet: “Jy mag geen werk doen nie.” Maar Jesus volg ‘n ander benadering. Hy sê die mens is nie vir die sabbat gemaak nie, maar die sabbat vir die mens. Hy is besorg oor die welsyn van mense. Hy som die wet op in terme van die liefde.
Nou: die soort Calvinisme waarin ek grootgeword het, het baie van die wettiese benadering ingehad. Was dit Calvyn se skuld? Ek weet te min van Calvyn om sy benadering te beoordeel. Wat wel vir my duidelik is, is dat die twee soorte godsdiens ‘n baie groter verskynsel is as die Calvinisme.
‘n Mens het dit immers al in Bybelse tye gehad. Ek sien spore daarvan in baie ander strome van die Christelike godsdiens. Ek sien dit ook in ander godsdienste. Waar wil jy vandag ‘n meer wettiese soort godsdiens kry as in die ekstreme vorme van die Islam, en dit terwyl daar ook Moslems is met ‘n baie sagter, baie liefdevoller benadering tot hul godsdiens.
Vir my is dit duidelik dat die oorsprong van wettiese godsdiens beslis nie by Calvyn gelê het nie. Dit lê waarskynlik iewers diep in die menslike natuur wat maak dat dit enige plek en oral tot uiting kan kom. Ek het nie genoeg getuienis om Calvyn skuldig te bevind nie.