Nuuskommentaar: Is demokrasie onder druk?Argieffoto Pres. Jacob Zuma het pas, met die aflees van die ANC se tradisionele 8 Januarie-toespraak, aangedui dat grondhervorming versnel gaan word, en dat swart deelname en eienaarskap in die ekonomie daadwerklik kunsmatig vergroot gaan word. Sy rasbenepenheid het diep wortel geskiet en dit is ’n gegewe dat hy sekere minderhede moeiteloos sal benadeel op sterkte van sy persepsie van feite eerder as feite self. Reghelp maak geen duit ’n indruk op hom nie. In die proses word demokrasie onder groot druk geplaas. Maar Suid-Afrika is nie die enigste land waar ernstige vrae oor die stand van die demokrasie gevra word nie. Dit sal nog ’n ruk broei oor Donald Trump wat in die Amerikaanse presidentsverkiesing drie miljoen stemme minder as Hillary Clinton gekry het, maar danksy die stelsel van kieskolleges tog oortuigend gewen het. Of die Skotte en Noord-Iere wat merendeels teen Brexit gestem het, maar tog deur Brittanje ingebind word in ’n stap wat duidelik tot hul nadeel is. Voeg hierby die Katalane wat op allerlei maniere aandui dat hulle onafhanklikheid van Spanje voorstaan, maar telkemale struikel omdat die Spaanse grondwet vereis dat die meerderheid van die Spaanse parlement daartoe moet instem. Kan dit demokrasie genoem word as die meerderheid van ’n groter volk benodig word om oor die demokraties-uitgesproke lot van ’n minderheidsvolk te beslis? Artikel 235 van die Suid-Afrikaanse Grondwet maak wel ook vir geografiese of korporatiewe selfbeskikking voorsiening, maar onderhewig aan nasionale wetgewing – dit wil sê daar waar die volk wat hom op selfbeskikking beroep ’n parlementêre minderheid en selfs nietigheid kan wees. Daar het pas ’n openbare diskoers in Nederland oor die begrip “demokrasie” losgebars. Die agtergrond is ’n raadplegende referendum wat gehou is oor die inbind van Nederland in ’n verdrag tussen die Europese Unie en die Oekraïne. Voor die referendum is ’n verbete veldtog gevoer om Nederland van die verdrag uit te sluit. Die meerderheid kiesers wat gaan stem het, het teen die verdrag gestem. Nou is die Christen-Demokratiese Appèl (CCDA) onder skoot omdat dié party steeds Nederland by die verdrag wil inbind. Kritici meen dat die “D” in CDA dan nie meer daar hoort nie. (Die stempersentasie was baie laag.) Die bekende akademiese filosoof, Ger Groot, het selfs in ’n omvattende artikel in Trouw die woord demokrasie ontleed. Hy krap veral kop oor die kwessie of ’n verkose politikus bloot die spreekbuis vir sy kiesers is, en of hy as leier ook leierskap aan die dag moet lê. In nog ’n artikel skryf Armand Schins en Herbert ter Beek onder die opskrif “Oekraïne word lakmoesproef voor democratie”. Ton Zwaan, ’n gewese politieke navorser, se opskrif van sy artikel in De Volkskrant, is allesverduidelikend. “Referenda zijn in strijd met die demokratie.” Hy beskou dit as ’n manier waarop despote ’n skyn van volkswil oor besluite verkry. In homogene lande is die onderskeid tussen ’n parlementêre en ’n grondwetlike demokrasie kwalik merkbaar. Die algemene persepsie is dat die meerderheidstem sy sin kry. ’n Raadgewende referendum word dus wyd net so bindend as ’n bindende referendum beskou. Dit beteken nie dat die rol van ander instellings wat as integrale deel van die demokrasie beskou word, soos die media, se rol minder belangrik geag word nie. In ’n heterogene grondwetlike demokrasie wat nié soos België, Indië en ander as etniese federasies saamgestel is nie, beteken dit dat minderhede die net wyd moet gooi om inhoud aan hul legitieme minderheidsregte te gee. Dit beteken die media se rol is wyer as net waghond wees, maar ook katvoet moet loop vir politieke korrektheid. Akademici wat hulself laat inslurp in ’n soort akademiese konsensus oor minderheidsregte, waar minderheidsregte as struikelblok vir nasiebou beskou word, help mee om die demokrasie te verniel. Dis op dieselfde vlak as “ontleders” wat ’n opstapeling van hedendaagse politieke gebeure wêreldwyd simplisties aan mekaar las en dan sommer ’n nuwe wêreldorde met ’n bepaalde karakter voorsien. Ongeveer met die eenvoud van die redenasie dat die maan geel is, en kaas is geel, en daarom volg dit logies dat die maan van kaas is. Die wêreldpolitiek is te kompleks en neig om in siklusse te beweeg. Burgerlike organisasies word as ’n belangrike bousteen van ’n grondwetlike demokrasie beskryf, en ons sien dit al meer soos wat Freedom Under Law, Solidariteit en AfriForum die howe nader, maar laasgenoemde twee ook omvattende projekte loods, soos Helpende Hand. Vanoggend stel Moneyweb dit dat die ANC se lot in 2017 ook Suid-Afrika se lot is. In ’n homogene demokrasie kry die kiesers die regering wat hulle verdien, maar in ’n heterogene grondwetlike demokrasie verdien minderhede darem beter as dit.