Padlangs: Dan gaan kap ons 'n esch . . . | Netwerk24
Verlede week, terwyl ons aan't ontbyt nuttig is by 'n spoghotel in die Kaapse Wynland, sê een persoon "Porsche" met een lettergreep. Waarop 'n lid van die taalpolisie hom toe dadelik met 'n "Por-sche" berispe. So, met twee lettergrepe.
Gee my 'n pils vir lafenis.
Dis dieselfde troppie wat jou graag voorsê hoe Hyundai uitgespreek moet word. Of Subaru, Citroën, en les bes die F1-ren­jaer met die verwelkte terugkeer, Robert Kubica.
Interessant genoeg, die meeste voorbeelde van "korrekte" uitsprake is 'n navolging van die Britse wyse. Waarom sou hul uitspraak die lakmoestoets wees?
Kyk na Subaru. Die Britte hou daarvan om die klem op die eerste lettergreep te sit: SU-be-ru. In Afrikaans sê ek sommer Su-BA-ru.
Enigiets Frans is vir ons meestal 'n tongknoper en dus 'n grys gebied. Maar selfs Hyundai het al 'n taalpolisie-aanvaarde HAN-day geërf. Terwyl die res van ons sommer Hoendaai sê.
Die Britse TV-kommentaarspan wat ons Sondae in die F1-uitsending op die kassie volg, praat ook van Robert "Kubitsa". Nes hulle Impretsa sê vir Su­baru se teerpadvreter.
Vir 'n taal wat self nie eers weet hoe hy sy c's moet uitspreek nie – circus, enigiemand? – is dit koddig dat hulle nou skielik die goudstandaard vir die Tsjeggiese jaer se enkele c in sy naam geword het.
Moet egter nie die Yanks weggooi nie. Hulle is flink om Por-sche te sê, maar spreek Volkswagen as Wolkswagon uit. Dis nie konsekwent nie. So waarom dan die neus in die lug hou?
Die ouens met die fyn ore en rooikaart in die broeksak se redenasie is dat "dit is hoe die mense dit in daardie taal self sou uitspreek".
Gaaf, maar dan moet jy konsekwent wees. Jy kan nie hierso die oorsprongtaal kies, en daarso jou eie uitspraak volg nie.
Maar nie eers dit is 'n goed genoeg rede nie. Die basiese vertrekpunt in enige taal is dat 'n taal verkies om vreemde woorde te verplaaslik.
Kyk na Parys. In Afrikaans sê ons Pa-rys. Die Engelse spreek hom Pêrris uit. Terwyl die Franse, wie se eie woord dit is, Paris as Pah-rie uitspreek. Geen Engelsman wat hier Kubitsa en daar Impretsa sal ooit met 'n Pah-rie betrap word nie.
Ek het 'n teorie hieroor: Mense sukkel met die vertaling van onbekende begrippe. Kyk gerus hoe mense kleitrap as hulle syfers moet "vertaal".
Die plaaslike joernalis vertaal dit met 'n sakrekenaar, en skryf 96 km. Wat dit presies is.
In die koerant- en tydskrif­wese werk ons dikwels met Amerikaanse kopie. 'n Amerikaanse joernalis het 'n nuusberig geskryf, en daarin gebruik hy afstande of temperatuur. Als in sy eie eenhede. Myl vir die afstand, Fahrenheit vir die temperatuur.
Wanneer 'n joernalis in Europa of Suid-Afrika daardie inligting in sy eie verslag wil benut, moet hy dit noodwendig omskakel. Hy moet dit vertaal. En dis net hier waar dit sukkel.
Die Amerikaanse joernalis sou byvoorbeeld gesê het die volgende dorp is so 60 myl weg. Die plaaslike joernalis vertaal dit met 'n sakrekenaar, en skryf 96 km. Wat dit presies is.
Maar dis om die nuanse en gevoel van die oorspronklike skrywer heeltemal mis te kyk. As die teks deur 'n Afrikaanse skrywer geskryf is, sou hy gesê het die dorp is 100 km weg. 'n Ronde getal.
Dis wat die Amerikaner bedoel het. Om 60 myl te verplaaslik in jou eie taal, maak jy dit 100 km.
As iemand vra "Hoe ver is die buurdorp?" sê ons nie 96 km nie. Ons sê "So 100 km." Dis maar hoe dit werk.
Stof tot stof, my Mersiedies wag buite. Bring jou Sitroen en Pors, dan gaan kap ons 'n esch. Ek bedoel es.