Eben se skryfblad: Hoekom is die Wetenskapfiksie en Fantasie genres so belangrik vir die Afrikaanse taal?
Hoekom is die Wetenskapfiksie en Fantasie genres so belangrik vir die Afrikaanse taal?
As jy eers stop en net my titel hierbo weer lees, sal jy sien dat ek lig getrap het deur nie te praat van die Afrikaanse letterkunde nie, maar eerder die Afrikaanse taal. Daar was al in verskeie tale gedebatteer oor die waarde (waardigheid) van wetenskapfiksie en fantasie as genres van die grote Letterkunde (let wel die hoofletter L – dis belangrik! Ons het hard gewerk vir daardie L. Wel, nie ek nie... maar ander slimmer mense...) Engels, daardie ou kolossale olifant wat maar altyd sy skadu oor alles werp, het ten minste vir Tolkien en Asimov om Sci-Fi waardigheid te gee, maar Afrikaans sit nog sonder enige groot wetenskapfiksie werk (moenie eens praat van fantasie nie!).
Ja, ons het maar ‘n klein taaltjie. Dit het ons geleer op skool. As jy ‘n voorgeskrewe boek ontvang het, kon jy jouself maar staal vir die ‘issues’ wat verseker soos kartetse in jou gesig gaan ontplof. (Hierdie storie gaan oor ‘n meisie wat seks met haar kêrel het omdat sy sukkel om haar ouers se verbrokkelende huwelik te verwerk, en daarna raak sy swanger en drink miergif. Jippie.) Terwyl jy daar sit in die klas en wonder hoekom al die Afrikaanse karakters in hierdie boeke altyd so rojaal opgemors is, sit jou Engelse tjommies in die klas langsaan en lees The Hobbit.
Nou, hier moet ek vir Juffrou gelyk gee. Ek ís trots op daardie skrywers. Ek lees, ten minste nou dat ek `n volwasse man is, gereeld gedigte en kortverhale. Ek is mal oor die manier hoe van ons beste woord meesters die taal kan laat sing en dans. Daar is ongelukkig iets wat kwel: Afrikaanse mense lees nie eintlik baie nie. En Afrikaanse mans en seuns lees omtrent niks behalwe die koerant en Playboy nie. As die Afrikaanse letterkunde `n huis is, is daar maar min Afrikaanses wat gereeld daar kom kuier. Die vraag is dan... hoekom? En wat het Afrikaanse wetenskapfiksie en fantasie daarmee uit te waai?
Kom ons neem so ‘n toertjie rondom ons Letterkundige-huis sodat ons die woning van buite kan beskou...
Die huis is nie baie groot nie, maar mooi gebou. Agter die huis staan ‘n enorme kasteel. Ons huis, en talle ander tale se huisies staan soos ’n groot woonbuurt in die skadu van die Engelse kasteel. (Spaans en Mandaryn het ook groot kastele, so terloops, maar hul skaduwees val nie oor so baie van die kleiner wonings nie.) Behalwe vir die verskil in grote, is dit die verskil in die aantal deure van die twee woning wat mens ook opval. Die Engelse kasteel het ‘n menigte deure, altyd wawyd oop. Van die deure is gemerk in grystale (tale tussen Engels en ‘n ander taal). Kyk! Daar is ‘Brabbelmieks’ ook... mensig daar loop baie mense rondom ons huis na daardie deur in die Engelse kasteel!
Die kasteel het deure wat elke genre van die Engelse taal verteenwoordig. Daar is groot deure soos ‘Thrillers’, ‘Romance novels’ en ‘Horror’. Daar is ook ‘n futuristiese deur vir ‘Science Fiction’ en ‘n gotiese deur vir ‘Fantasy’. Ek het nou-net ‘n vriend van my - Harry Potter boek in sy hand - sien inloop by ‘Fantasy’.
Kom ons kies ‘n deur. A... speurverhale! Met my Chris Karstens boek in my hand loop ek deur die redelike stewige deur van ‘Speurverhale’(verf op die kosyne is nog nat). Binne die huis is dit soos ‘n doolhof. Die huis is lewendig, net soos ‘n doolhof in ‘n tuin. Kamers krimp en kamers groei. As mens eers binne is, kan jy na enige kamer gaan wat jy verkies. Die taal is jou huis en jy het die vryheid om dit te verken. As ’n leser eers binne is, gaan die Afrikaanse wêreld vir hom of haar oop.
Posted by Eben van Renen at 8:34 AM
Hoekom is die Wetenskapfiksie en Fantasie genres s...