Nkhaviso lowu wu nyiketiwa tani hi sagwati eka vaaka-tiko va Afrika Dzonga lava va nga endla mintirho ya nkoka swinene hi xiyenge xa le henhla ya vunhenha leyi nga veka vutomi bya vona enghozini leyikulu, kumbe lava va nga lahlekeriwa hi vutomi bya vona eka ku ringeta ku ponisa vutomi bya munhu wun'wana, kumbe hi ku ponisa nhundzu (mpahla), eRiphabhuliki ra Afrika Dzonga kumbe ehandle ka tiko.
Hawu, leri nga endliwa hi dzovo ra xiharhi, ngopfu-ngopfu ra homu, ra tlhuvutsiwa kutani ri lukiwa ku va xirhendzewutana xa tandza leri nga na vuandlalo byo tiyela no rhendzeleriwa hi xikhomo xa rihunyi. Xigombo (xigiya) na tlhari swi fambelana na hawu leswi swi nyiketiwaka vayeni lava va endzelaka tiko vo huma eka matiko yo hambana ya misava tani hi nyiko ya rirhandzu na vunene.
SS Mendi - ri yimele vunhenha bya masocha ya Afrika Dzonga yotala ya Vantima na Vaofisara va ntlhohe lava va nga nwela eka Ngalava ya SS Mendi. Ngalava yi nwerile endzhaku ka ku tlumbiwa yi phatluka exikarhi, yi tlumbiwa hi SS Darro eka mati yo titimela swinene ya lwandle eka Chanele ya Manghezi ekusuhani na ndzhawu ya Isle of Wight hi ti 21 ta Februwari (Nyenyenyane) 1917. A va ri ekufambeni va ri ku yeni etikweni ra Fransi ku ya pfunana na masocha ya Brithani hi nkarhi wa Nyimpi ya Misava yo Sungula.
Xinyenyane xa blue crane - ku haha ka blue crane ehenhla ka mpfhuka wa lwandle ehenhla ka SS Mendi i mfungho wa mimoya leyi nga lova eka ku nwela ya masocha ya tinhenha. Tinsiva ta xiyenyane xa blue crane hi xintu a ti nyiketiwa tinhenha ta masocha tani hi xintlontlo hi minkarhi ya tinyimpi to lwa na vateki va tiko va vakoloni.
Emerald ya rihlaza - laha ku sungulaku kona tinhla tinharhu leti yimeleke ndlela yo kongoma emahwleni eka ku pfunana na lava va nga le ku xanisekeni hi minkarhi ya timhango ta ntumbuluko na swirhalanganyi swin'wana swo tika leswi swi humelelaka eka matiko ya misava.
Nghala - tani hi mfungho wa ku saseka, matimba na vunhenha, swi yimeriwe hi tincondzo ta kona ematlhelweni ya xivumbeko xa xikhomo. Leswi swi kombisa ku rindziwa ka mindzilakano endzeni na le handle ka tiko, hi vanhu va Afrika Dzonga va tinhenhla. Tinhla tinharhu ta misava ti yimeriwe hi ku hlanganisiwa ka swiluva swa mhangani yo bava (bitter aloe), leyi ku nga ximila xa ntumbuluko xa Afrika Dzonga, lexi xi kombisaku ku tiyela no khodelela na nkoka wa murhi wo ongola.
Xigiya na tlhari - swi fambelana na hawu (xitlhangu) tani hi mfungho wa ku sirhelela na vuxiximeki.