Nuuskommentaar: Is ander demokratiese opsies as stemreg in verkiesing ook ingespan?Die stembriewe word nou getel. (Foto: Twitter via @IECSouthAfrica) Die huidige verkiesing is gekenmerk deur ’n relatief lae stempersentasie en baie bedorwe stembriewe. Maak dit deel uit van die internasionale tendens waar veral jonger mense ander demokratiese opsies as die stemreg op die proef stel? Die reën en gure weer oor groot dele van die land sou wel ook ’n groot rol gespeel het. Daar is goeie redes waarom ander demokratiese opsies as om te gaan kruisies trek nie besonder opgehemel word nie. Van oudsher af was die stemreg die span van die kroon van demokrasieë, en ander demokratiese middele, soos persvryheid, stakings, optogte, wegbly van die stembus en ander bloot ondersteuningsmeganismes. Tog, so blyk dit uit internasionale tendense, wil dit al lyk of stemreg, of ten minste die uitoefening daarvan, minder belangrik word en ander meganismes in belangrikheid toeneem. Veral twee meganismes word as integrale deel van ’n grondwetlike demokrasie beskou, naamlik persvryheid en die belangrike rolle van burgerlike instellings. Nie een hiervan sou egter kon bestaan sonder ’n onafhanklike regbank nie. Maar daar is ander metodes om te gaan stem. Met hierdie verkiesing blyk dit dat die stempersentasie onder veral jong mense aan die lae kant was. Voeg hierby dat baie jong mense in ieder geval nie as kiesers geregistreer het nie. Diensleweringsbetogings, optogte met brandende buitebande, intimidasie, arbeidsonrus, die inspan van die sosiale media – dit alles kry ’n beeld van doeltreffender te wees as die stemreg. ’n Interessante protesstem is die bederf van ’n mens se eie stembrief. Met sowat 75% van vanjaar se stemme getel, was daar reeds sowat 166 000 bedorwe stembriewe “getel”. Of dit ’n vorm van protes was, is nie duidelik nie aangesien dit geblyk het dat baie spesiale stembriewe nie die OVK se stempel opgehad het nie, en dus bederf was. Die OVK het ingestem om hierdie stembriewe wel te tel, maar volgens aanduidings was baie spesiale stemme reeds met ander stemme gemeng en is dus nie getel nie. Die 25 jaar wat die ANC aan bewind is, raak nou ’n lang tyd om op die vorige bedeling se brood te smeer. Met hierdie verkiesing het ’n bykomende dinamika na vore getree – ’n element van wantroue in die OVK, gestaaf, of skynbaar gestaaf, deur talle voorbeelde van ongerymdhede. Een interessante klag kom uit die geledere van die veral nuwe, klein partye waarvan ’n aantal gesamentlik gevra het dat die verkiesing oorgehou moet word. Een van die hoofredes is dat hulle dit onverklaarbaar vind dat hulle byvoorbeeld 2 000 werkers vir die verkiesing in die veld gehad het, maar nie eens 2 000 stemme landwyd kon trek nie. Dit herinner aan Namibië se onafhanklikheidsverkiesing – waar rye DTA- en Swapo-ondersteuners langs mekaar toue by die stemburo vorm. In ’n stadium het die twee rye se mense mekaar fisiek getakel. Toe die stembusse oopgemaak is, moes mense verbysterd toekyk hoe die stembusse slegs Swapo-stembriewe bevat. Daar sal nou drastiese optrede nodig wees om die OVK se geloofwaardigheid te herstel. Die OVK sal swak opgeleide personeel beter moet oplei en met diegene wat self bevooroordeeld is plan moet maak. Die verwikkelinge in Suid-Afrika is ook deur die buitelandse media waargeneem. ’n Koerantopskrif wat lui: “Korrupsie kos die ANC stemme, maar nie die mag nie”, vat die deursnee-gewaarwording min of meer vas. In Europa, waar die verandering in windrigting ’n regerende party of koalisie tot ’n val kan bring, is dit haas ondenkbaar dat ’n party so ’n skandaal kan oorleef. Oor die aansienlike toename in stemme vir die Vryheidsfront Plus word wyd bespiegel. Baie meen dit hou verband met die grondgryp-kwessie, en ander meen die hofsaak oor die BLF se toelating om aan die verkiesing deel te neem het baie mense se koppe gedraai. Die meer ooglopende faktore, soos ’n uitstekende mediakommunikasievermoë oor baie jare, word egter nie genoem nie. In die konteks van die opkoms van die gemeenskapsmedia, is die gebruik van Afrikaans en Engels baie belangrik omdat die meeste van die gemeenskapsmedia nie die mannekrag kan bekostig om Engelstalige mediaverklarings te vertaal nie. In dié opsig het die DA homself grootliks buite spel geplaas, en dit oor ’n aansienlike tydperk. Afgesien van die trek van DA-kiesers, is dit moontlik dat die VF+ ook kiesers uit die dampkring van diegene wat nooit wou stem nie om sodoende nie legitimiteit aan die stelsel te verleen nie, geïnspireer het om nou wel hul kruisies te gaan trek. Baie ontledings moet nog gedoen word, maar een is duidelik: As die OVK nie sy sake in orde kry nie, gaan al meer kiesers langtand raak om hul kruisies te gaan trek.