Aangepaste begroting geen oplossing vir ekonomiese krisis – kenners  (Foto: pixabay) Wanneer begrotingstekorte meer as verdubbel na 16%, sonder ŉ afname in staatsbesteding, is dit tyd om die staat te herstruktureer en nie die ekonomie nie. Só sê Piet le Roux, uitvoerende hoof van die onafhanklike sakegroep, Sakeliga, in reaksie op die noodbegroting wat Dinsdag in die parlement deur min. Tito Mboweni voorgelê is. Hy sê die noodbegroting verbind die staat dubbel en dwars aan skuldmaak en onrealistiese aannames van toekomstige belastingherstel. Na verwagting sal die tekort vir 2021 nou bykans vier keer wees wat Malusi Gigaba, destydse minister van finansies, in 2018 voorsien het en dubbel wat Mboweni in Februarie gesê het. “Dit dui op ŉ versnelde fiskale verbrokkeling wat voortduur lank ná die presidensie van [oudpres. Jacob] Zuma,” sê Le Roux. Die VF Plus meen Dinsdag se aanpassingsbegroting raak nie werklik die land se probleme aan nie en laat meer vrae as antwoorde oor die land se finansiële welsyn ontstaan. Grafiek: Sakeliga “Suid-Afrika se ekonomie staan voor ŉ afgrond, staatskuld neem onbeheers toe, werkloosheid het nuwe rekordhoogtes bereik, die opgeblase staatsdiens met sy vakbond-beskermhere sit stewig in die saal en tog wil die regering ŉ bykomende R43 miljard oor die volgende vier jaar deur belasting invorder,” sê dr. Pieter Groenewald, leier van die VF Plus. Hy sê daar moet in gedagte gehou word dat die huidige begroting gevorm is om die $7 miljard (sowat R119 miljard) wat die regering beoog om te leen, maar waarvan nog net $1 miljard (amper R17 miljard) in hierdie stadium gewaarborg is. Dit is aanduidend van die ernstige krisis waarin Suid-Afrika hom bevind ná jare lange wanbestuur onder die ANC. Groenewald meen een positiewe aspek is dat die minister met ŉ toekomstige “zero-gegronde” begrotingsproses in die regte rigting beweeg deurdat dit sal toesien dat die toekoms nie beplan word rondom onrealistiese ANC-aannames en -begrotings nie en daar tred gehou sal moet word met die werklikheid van die land se fiskale situasie. Hy sê dit is egter duidelik dat Suid-Afrika toenemend ŉ welsynstaat word met R25,1 miljard wat begroot word vir welsynsdienste en ŉ verdere R100 miljard vir werkskepping. “Die werklikheid is egter dat die staat nie werk kan skep nie, maar slegs ŉ gunstige omgewing vir die ekonomie om te groei waarin werksgeleenthede geskep word.” Die DA sê die begroting het geen daadwerklike plan bevat oor hoe presies die skuldkrisis vermy gaan word nie. Geordin Hill-Lewis, die DA se skaduminister vir finansies, wys daarop dat die land binnekort meer gaan bestee om skuld te vereffen, as wat aan onderwys of gesondheid bestee word. Hill-Lewis is veral bekommerd oor die gebrek aan besonderhede oor hoe die R100 miljard wat begroot is vir werkskepping, aangewend sal word. Le Roux sê dit is nou belangriker as ooit vir ondernemings om hul eie koers in te slaan, eerder as om vir die regering te wag om die kalf uit die put te haal. “By oorweging van die staat se skraal kanse op hervorming beskou ons dit as noodsaaklik vir georganiseerde sakegroepe om ŉ alternatiewe koers te ontwikkel. As georganiseerde onderneming behoort ons agenda die volgende sleutelpunte in te sluit: vergoeding vir staatsverval in infrastruktuur, plaaslik én nasionaal; die vermoë om sonder staatsondersteuning sake te doen; asook om die bates, ondernemings en indiensneming van onsself, ons kliënte, klante en alle gemeenskappe waar ons sake doen, staatsbestand te maak.”