Covid-19 en die opkoms van China as toekomstige supermoondheidDeur prof. Theo Neethling (Foto: Ng Han Guan/AP) Wêreldwyd fokus die media tans op Covid-19 en die wydlopende impak daarvan. ŉ Belangrike vraagstuk is wat die toekomstige magsverhoudinge tussen die VSA en China gaan inhou. Hoewel die balans van internasionale magsverhoudinge voortdurend skuif, is daar min twyfel dat die swaartepunt in die afgelope jare verskuif het van die Weste na die Ooste en meer spesifiek van die VSA na China. Reeds in 2012 het ŉ belangwekkende studie van die Amerikaanse Nasionale Intelligensieraad uitgestippel dat Asië teen 2030 oor meer “globale mag” as Noord-Amerika en Europa gesamentlik sal beskik, gebaseer op bruto nasionale produk (BNP), bevolkingsgrootte, militêre spandering en tegnologiese investering. As ’n enkele moondheid sal China die grootste ekonomie wees met die verwagting dat dit reeds voor 2030 sal gebeur. Die verwagting is dat dié skuif vinnig gaan plaasvind en dit kan ook afgelei word uit ’n studie wat twee jaar gelede deur die Instituut vir Sekerheidstudies in Gauteng gepubliseer is. Daarin word aangedui dat die VSA in 2018 oor 22% “globale magskapasiteit” beskik het teenoor dié van China op 13% – ’n beraming op grond van vyf faktore, naamlik ekonomiese vermoë, militêre mag, demografie, tegnologiese vermoë en internasionale skakeling. In dié studie is daar eweneens ’n toekomsverwagting dat China teen 2030 die VSA se meerdere sal wees in globale magskapasiteit met die VSA op 18,9% en China op 19,6%. Indië sal na verwagting op 5,7% in die derde plek wees. Die vraag is waar die wêreldorde gelaat gaan word ná die Covid-19-pandemie wat wêreldwyd ’n baie negatiewe uitwerking op ekonomieë het – ook dié van die VSA en China. Die hoogaangeskrewe prof. Stephen Walt van die Harvard-Universiteit voer, myns insiens, oortuigend aan dat die magsverskuiwing van die Weste na die Ooste deur Covid-19 versnel gaan word. ’n Artikel in die jongste uitgawe van The Economist deel hierdie mening. Wat dit betref, meen Walt dat politieke leierskap en pogings om Covid-19 te bekamp in Europa en die VSA nie kon kers vashou by dié van China, Suid-Korea, Singapoer en Taiwan nie. Ofskoon daar steeds ernstige vrae hang oor die betroubaarheid van statistiek uit Beijing aangaande Covid-19, wys Walt tereg daarop China nou ’n grootse diplomatieke poging aanwend om sy politieke verleentheid rakende die oorsprong van Covid-19 in geleenthede te omskep. Chinese hulp is aan verskeie lande aangebied, waaronder ’n verswakte Italië wat voel dat hy deur die Europese Unie in die steek gelaat is. En ofskoon Covid-19 steeds in China ’n knelpunt is en ekonomiese groei na verwagting gaan afneem met ’n ongekende afwaartse kurwe van 6% tot ’n verwagte 4,5%, werp Beijing nou alles in die stryd om die indruk te laat dat pogings in die VSA en Europa minder suksesvol was om Covid-19 te beveg. Die Chinese president Xi Jinping (Foto: Xie Huanchi/Xinhua via AP) My eie verwagting is dat China spoedig weer met mening gaan inklim om verder te bou op sy openbare diplomasie wêreldwyd wat veral betrekking het op Beijing se massiewe pogings om sy antieke syroete tussen Asië en Europa in ’n moderne vorm te laat herleef – ’n projek wat Afrika ook in die prentjie bring. Dit alles het betrekking op pres. Xi Jinping se makro-ontwikkelingsraamwerk wat bekend staan as die Belt and Road Initiative (BRI). Die BRI is ’n globale ontwikkelingstrategie van die Chinese regering en kortom behels dit die uitbou van infrastruktuur en gepaardgaande beleggings in meer as 65 lande wêreldwyd wat meer as 60% van die wêreldbevolking sal insluit. Ofskoon Afrika tans slegs ’n betreklik klein deel van die BRI uitmaak, vorm veral die oostelike deel van Afrika deel van die BRI. Die BRI dateer van 2013 en is gemik op die ontwikkeling van infrastruktuur, onder meer paaie, spoorlyne en skeepsverkeer, wat kortliks neerkom op ’n noordelike ekonomiese roete en ’n suidelike maritieme waterweg wat gemik is op samewerking met en verbindings van die belangrikste markte in die Midde-Ooste, Asië, Europa en Afrika. Die noordelike roete sal oor land vanaf Asië na Europa strek en die suidelike maritieme roete vanaf China tot by Sri Lanka en Indië en dan deur die Indiese Oseaan na Afrika en van daar na Europa. Die suidelike roete is dus van besondere belang vir China-Afrika-verhoudinge. Tot dusver is ’n beduidende aantal state, naamlik 65, per ooreenkoms by die BRI betrek, en volgens beskikbare inligting is 30% van die globale ekonomie by die projek ingesluit. So gesien, word die BRI bestempel as ’n unieke, ambisieuse infrastruktuurprojek wat daarop gemik is om Chinese handelsinisiatiewe wydlopend te bevorder en daar kan aanvaar word dat die BRI ná die Covid-19-pandemie verder uitgebou gaan word. Tussendeur die wêreldwye fokus op Covid-19 het Beijing intussen ook voortgegaan met aktiewe maritieme pogings om sy militêre invloed in die Stille Oseaan en die Suid-Chinese See uit te brei. Viëtnam, Taiwan, die Filippyne, Indonesië en Maleisië is almal tans op die agtervoet. Tussendeur bied Beijing aktiewe hulp teen Covid-19 aan verskeie Europese, Asiatiese en Latyns-Amerikaanse state as ’n vorm van sogenaamde sagte mag. Vanuit ’n Afrika-konteks blyk die toename in Chinese handelsbetrokkenheid duidelik uit die feit dat Beijing in die afgelope jare enorme lenings aan Afrikaregerings toegestaan het vir infrastruktuurontwikkeling soos hawens en spoorlyne – waarby China uiteraard ook voordeel trek. Kwantitatief het Chinese lenings aan Afrikastate toegeneem van ’n onbenullige bedrag in 2000 tot ongeveer (VSA)$18 miljard in 2013. In 2016 was die bedrag ongeveer $60 miljard. Nadat kritiek op Beijing toegeneem het dat Afrikastate (opnuut) in ’n skuldlas gedompel word, het die Chinese regering ’n reusagtige bedrag van $460 bewillig om Afrikastate by te staan. Die feit bly egter staan dat die skuldlas van Afrikastate toegeneem het, met verskeie state wat by die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) moes aanklop vir hulp ná stygende skuldvlakke. Daarby het lae pryse vir minerale hulpbronne en stygende renteskuld tans ’n baie negatiewe uitwerking op talle Afrikastate. Foto: Pixabay Met Covid-19 wat nou dreig om die groei van etlike belowende Afrika-ekonomieë af te plat – waarvan vyf tot nou onder die wêreld se vinnigste tien groeiende ekonomieë was – en ’n dreigende resessie op die vasteland, gaan talle Afrikastate nou sukkel om ekonomies te groei en hul skuldlas te verlig. Etlike waarnemers meen gevolglik dat China ’n nog sterker greep op baie Afrikastate gaan kry en Beijing sal uiteindelik moet besluit of Afrikastate skuldverligting sal kry of nie. Skuldverligting sal teen ’n prys kom en na alle waarskynlikheid verband hou met die eienaarskap van infrastruktuur soos hawens en spoorlyne in Afrikastate wat effektief deel vorm van die BRI-projek en waarvoor Chinese lenings bewillig is. Laastens, die jongste aantygings van rassisme in die internasionale media oor beweerde rassistiese Chinese optrede jeens Afrikane in China, asook Westerse blaam op China aangaande die oorsprong van Covid-19, gaan nie op die langtermyn ’n wig indryf tussen Afrika en China nie. Trouens, daar kan verwag word dat China ’n grootse diplomatieke poging gaan insit om Afrikastate en ander ontwikkelende lande te help teen Covid-19 en dit gaan beslis by Afrikaleiers byval vind – met inbegrip van Suid-Afrika wat sekerlik nie sy Brics-bande met China gaan inkort nie. Hoewel ’n mens China se rol nie moet oorskat nie, lyk dit asof dié land se pad na supermoondheidstatus ’n uitgemaakte saak is en selfs ná die Covid-19 pandemie versnel kan word – tensy een of ander onvoorspelbare faktor die Chinese opgang vertraag of tydelik stuit.