Gupta-broer het my geïntimideer, sê oud-Eskom-voorsitterZola Tsotsi, voormalige raadsvoorsitter van Eskom (Foto: Chantelle Presence, ANA) Tony Gupta, een van die broers wat geïmpliseer word in bewerings van staatskaping in Suid-Afrika, sou die voormalige raadsvoorsitter van Eskom vra vir sakegunste, en as hy geweier het, het Gupta gedreig om hom by uBaba aan te meld, het LP’s Woensdag gehoor. “As ek nie in staat was om vir hom die gunste te doen nie, het hy omgedraai en gesê hy moet my by uBaba rapporteer, want hy werk met Baba se vyande,” het Zola Tsotsi gesê terwyl hy getuig het in die parlementêre ondersoek oor bewerings van staatskaping by Eskom. “Ek het die indruk gekry dat hy ŉ baie nou verhouding met Baba het.” uBaba is die term wat gebruik word wanneer daar na pres. Jacob Zuma verwys word, wat naby vriende is met die Guptas. Tsotsi het vroeër gesê hy was ook teenwoordig by ŉ vergadering waar nóg ŉ Zuma-vriend en voormalige SAL-raadsvoorsitter, Dudu Myeni, vir hom gesê het drie Eskom-hoofde sal geskors word oor ŉ ondersoek by Eskom. Tsotsi wou nie Zuma direk impliseer dat hy opdragte gegee het oor sake by Eskom nie, en het gesê toe Myeni hom na die president se huis in Durban ontbied het, het Zuma by die kamer ingekom en wou weet waaroor die vergadering handel, en wou bloot weet “of Tsotsi weet wie die hoofde is wat geskors gaan word”. “Die feit dat die president daarvan bewus was en geweet het, sê vir my dat, aangesien hy die staatshoof is, en belangstel in ŉ saak van dié aard, dat die raad die kwessie moet ondersoek en moet kyk hoe ons ons pligte kan uitvoer en dat dit voor die aandeelhouersverteenwoordiger getoets moet word.” Tsotsi het gesê ŉ raadsvergadering is daarna belê en Lynne Brown, minister van openbare ondernemings, het haar ondersteuning gegee vir ŉ ondersoek en die skorsing van die voormalige waarnemende uitvoerende hoof van Eskom Tshediso Matona, uitvoerende hoof van groepskapitaal Dan Marokane, en voormalige direkteur van finansies Tsholofelo Molefe. Die drie persone is geskors sodat ŉ ondersoek in 2015 by Eskom gedoen kon word. Hulle is later by die maatskappy weg, elkeen met ŉ goue handdruk, en geen bewyse dat hulle ŉ oortreding begaan het nie, maar hulle reputasies het skade gely, het Tsotsi aan die LP’s gesê. Op die vraag of Brown ook gekaap is deur die Gupta-familie, het hy gesê: “Daar is ŉ duidelike samewerking en ŉ duidelike verband tussen minister Brown en die Gupta-familie.” Hy het gesê hy is in Desember 2014 na Brown se huis ontbied en toe hy daar aankom, was Tony Gupta en Salim Essa, ŉ bekende sakevennoot van die familie, reeds teenwoordig. Hulle het tydens dié vergadering die pligte van raadslede bespreek. “Wat gebeur het, is dat Salim Essa sy idee oor ŉ raadsallokasie sou voorstel, en hy het my gevra om dit dan aan die minister te oorhandig,” het Tsotsi gesê. “Ek het ŉ lys van Essa gekry en ek sou die lys verander volgens dit wat ek gedink het dit behoort te wees. Sy [Brown] het dan die lys terug verander … kom ons stel dit só – my hande was gebind.” Tsotsi onthou ook ŉ voorval waar Tony Gupta hulp gesoek het om ŉ kontrak te bekom om gas aan oopsiklus-turbines (OCGT’s) in die Wes-Kaap te verskaf. Die OCGT’s is gebruik om krag aan Suid-Afrika te voorsien toe die land ŉ energiekrisis beleef het. Tsotsi het gesê hy het vir Gupta verduidelik dat Eskom reeds ŉ memorandum van verstandhouding afgehandel het sodat ŉ ander maatskappy die gas kan lewer. Gupta was nie gelukkig hiermee nie. “Hy [Tony Gupta] het toe later teruggekom en gekla en gesê ons het met uBaba se vyand te doen.” Op ŉ vraag of hy bedreig gevoel het deur die Guptas, het Tsotsi geantwoord: “Daar was duidelik ŉ element van intimidasie en ek het gewerk op die basis dat, as die president nie tevrede is met dit wat ek doen ten opsigte van dié mans nie, sal hy na my toe kom en sê hy is ontevrede.” Tsotsi het vroeër toegegee dat hy versuim het om sy vertrouenspligte uit te voer as raadsvoorsitter van Eskom, en dat hy ook die land en die drie hoofde, wat afgedank is, in die steek gelaat het. “Ek vra regtig om verskoning,” het hy gesê. “As leiers by hierdie instansies het ons ŉ morele plig om verantwoordelikheid en die gevolge daarvan te aanvaar.” Brown het intussen Tsotsi se bewerings ontken. “Ek het nooit met enigiemand gekonsulteer oor my uitvoerende pligte nie. Nie met Tony Gupta of Salim Essa of enigiemand anders nie. Waarom sou ek my pligte aan enigiemand anders oorgee?” wou Brown weet. Brown het gesê sy is geskok dat Tsotsi met Zuma sou vergader sonder om haar in kennis te stel en sy ontken dat sy ooit hiervan geweet het. “Ek is verstom dat mnr. Tsotsi dink dit is behoorlik om ŉ vergadering met die president by te woon, sonder om met my daaroor te praat of die uitslag van sy vergadering met my te bespreek.”