iys – Aardwerk Popup Academie
Tag: iys	Posted on 08/04/201512/05/2015Aardwerk Summer School 2015: Cancelled	Cancelled Except TuinHack Hacakthon Wildcard string compare (globbing) - CodeProject 11,049,605 members (74,034 online)
Radboud Last Visit: 31-Dec-99 19:00 Last Update: 27-Nov-14 22:43Refresh123456 Next » POTJIEKOS | Smulweb Blog
21 januari 2004 / suid-afrika / 28 Reacties
n Manier van Lewe
"Potjiekos is kuierkos. Dis n vuurtjie en n driepootpot. n Paar stukke vleis, groentetjie, spesrytjie of drie. En n skootjie wyn vir die geur.
Potjiekos is saamweeskos met n paar vriende en n paar bottels wyn. Dis n gemoedelike saamsit, saamgesels en saam doen. Die een skil die aardappels, die ander sny die vleis en nog een krap n paar koletjies onder die pot se pensie. Ander gee raad van die kant af of geniet sommer van die geselskap.
En dan, na n paar uur van stadig prut en van goeie wyntjies drink, word die deksel opgelig. Die geure het nou tot heerlikheid getrou. Die sousie le mooi dik in die pot. Die vleisie voel al lekker sag. Die mense skuif nog n bietjie nader, snuif-snuif die warm walms. En so kry elkeen n beurt met die langlepel om vir hom/haarself te skep. En na die eerste uitroepe van genot is daar n besige stilte van lekkerkry.
Dit is potjiekos!" ….aangehaal uit die boek van Dine van Zyl : Potjiekos.
Die geskiedenis van potjiekos in Suid-Afrika
Die eerste potjies was al gebruik in die ystertydperk toe die mense vir die eerste keer geleer het hoe jy yster kan giet. En wie onthou nie die rituele van die hekse om hulle pot nie. En by die woord potjie sien ek so nog van vroeer die beeld voor my van kannibale wat om n groot pot staan met mense daarin met safari pakke aan en wat gekook word om op geeet te word.
"potjie", uitgespreek; "poi-key" (pot) en "poi-key-cos" (pot kos).
Die potjie, soos ons hom nou ken in SA, het sy oorsprong in oud-Europa. Gedurende die 80- jarige oorlog (1566 -1648) het die spanjaarde vir Leiden omsingel. Die mense was toe so honger dat hulle elke dag alles wat hulle by mekaar kon kry in die potjie gegooi en gekook het. Katvleis, hondevleis en wie weet wat alles is so saam in die potjie gegooi en gestoof. Net om aan die lewe te bly. Dis hutspot genoem. Deesdae kook Hollanders nog hutspot in November, ter herdenking van die beleg van Leiden. (n Modern basiese hutspot in Nederland vandag bestaan uit ui,wortel, aardappels,kruie en vleis)
Die hutspot kom Kaap toe en kry n nuwe naam
Kaap de Goede Hoop (1652)
In die tyd in die Kaap was dit nog nooit nodig om alles wat jy het in een pot te gooi nie; daar was nog altyd kos in oorvloed. Vir die groente het Jan van Riebeeck sommer al van die vroege jare al gesorg. Daar was die vleis eenkant gestowe in vet, die aartappels is lekker bruin gebraai en die groente het elkeen in sy eie kastrolletjie op gestaan. Rys was die stapelvoedsel (deur die vrye handelsroete per see na India ens., was rys volop beskikbaar)
Tog was hutspot baie gemaklik vir mense wat op die pad was. (n bietjie soos n "wegrestaurant" van nou) Die pioniers van Suid-Afrika, die trekboere en die jagters het almal hutspotjie gemaak. Jy kon vuur onder sy pens doen en aan was die kos. En as die wind so bietjie onder die pot deur loer was jou prut sommer klaar. Alles in dieselfde pot en die kruie word sommer uit die veld gehaal. En jy skep sommer net daaruit in jou blikbord. Die driepootpot het aan die voor of agterkant van die voortrekkerswa (langwa), gehang. Baie maklik om dit dan af te haal en op die vuur te sit. Jy het nie te hoef soek vir jou potjie nie. Hy was daar, altyd gereed. En die koffieketeltjie het ook eenkant op die vuur gestaan. (die tv as eetmaat, was nog nie nodig nie met so n film van ongerepte natuur wat voor jou in lig en spel verbygaan het daar voor jou vuurtjie…lag)
Later het die transtportryers, veral met die ontdekking van diamante met baie wagens tussen die Boland(suid-kaap) en Kimberley gesmous, waar die diamante ontdek is. Met brandewyn, rosyntjies, aartappels, soete patats en droe vrugte. Almal gesonde kos. Dit is weer verhandel vir vee, wat die transporters weer vir profeit terug in die Kaap verkoop het. So hulle moes op die pad ook hulle eie kossies bedink. En potjiekos grondstowwe was mos al op hulle wa… om te gebruik. Dikwels het jy dan vir jou n deeg aangemaak en op jou potjiekos gesit, met deksel bo-op. En daar het jy sommer jou potbroodjie ook klaar gehad.(koolhidrate) En met n lekker soutribbetjie uit die pekel daarby was jou potjie gereed tydens die tog.
Louise Coetzee vertel oor haar potjiekos ervaring; "Ek onthou dat my Oupa-hulle ook hul potjie so aan die wa onder gehaak het. Dit was nou deur Duits-Wes en die Kalaharie . Daar was die hoenders ook onder die wa in n hok en n koei of bok vir melk… so het hulle moes leef. Daar was nooit veel groente nie. Die koolhidrate was brood: regte boere-brood met soetsuurdeeg of aartappel suurdeeg…. gebak in n ou miershoop of buite bak-oond. Dit het hulle natuurlik nie gehad as hulle op trek was nie en dan was dit potbrood of roosterkoeke op die vuur. My Oupa het my geleer waar jy kos in die Kalahari kan kry….. meer nog: WATER! Daar is uintjies onder daai sand wat vol water is en jy kan dit uitdruk in jou mond. . Daar is ook ncgabas ( familie van die sampioen) Dit is onder die sand en jy moet mooi weet hoe die barsies bo-op moet lyk om te weet waar hulle is. Natuurlik eet jy dit versigtig dat jou tande nooit op mekaar byt nie want daar is maar sand in… maak nie saak hoe goed jy dit skoon maak nie. Ander goed wat in die potjie was in plaas van groente ( soos ons dit ken ) : Gemsbok komkommer; Witgatboom se wortels; sekere peule. Tsamas ( amper soos waatlemoen) is soos n vrug geeet. As daar geslag is, word als gebruik…. en daai afval moet baie mooi skoon wees! My ouma het eendag gesien hoe maak my ma so n pot op die stoof en sy se toe: " Ag my kind, die mense gaan nou so aan oor die aardigheid en dis al hoe ons kon koskook vir al die jare"
Die woord hutspot het dus later uit gebruik geraak en het "potjiekos", geword. sinoniem met reis en eet.
om die pot skoon te hou:
n lekker vuurtjie:
Jy het jou pot, jy het jou vuurtjie. Sorg ook nou dat jy n hout snyplank en skerp mes het. Die groentetjies word sommer daar buite so in die pot gekerf… Verder het jy dik vatlappe of n dik stok nodig om die pot van die vuur te lig. En dan het jy natuurlik ook n lang opskeplepel nodig. Hoe langer hoe beter.
hoeveel eet die mense?
Hoe om potjiekos te maak
En as daar nou iemand met so n engelse konsertina boere musiek sit te speel, raak die atmosfeer gesellig en die wyntjie praat sy ding. En dan weet ons, daai vuurtjie praat sy taal en dis ons taal ook. Die taal van "Potjiekos!"
Nog n paar belangrike wenke om n goeie potjie te maak;
– Laat die potjie vir so 3 na 5 minute (afhangende van die hitte van die vuur) op die vlamme staan voordat jy enige bestanddele daarin plaas. Plaas hierna die vleis en ander bestanddele in, terwyl die pot en vlamme nog lekker warm is. So word die vleis lekker bruin.
– As die pot aangebrand het, moet dit nooit roer nie. Daar is nie veel wat jy kan doen nie! Moet nooit water bygooi nie. Skep eerder van bo af en geniet wat te redde is.
– Twee potte is beter as een.
– Kole moet lank en egalig smeul dat die potjie lekker kan aanstap, terwyl diepe gesprekke gevoer word.
Hoe sal n mens nou potjiekos in Nederland kan toepas
n Swaar stoofkastrol van gietyster sal ook as potjie gebruik kan word. En dan kan die kos dieselfde manier gaar gemaak word deur die pot op die rooster van die BBQ te doen met kole onder die pot. Of sommer n ligte vuurtjie wat jy so nou en dan aandag gee dat die potjie goed bly prut. Dit alles as die weer dit buite in Holland dit toelaat. Anders kan dit ook op die gas binne, maar dan mis n mens darem die atmosfeer van die vuur en rook en voeltjie wat fluit.Boontjie-potjie
– 1+1/2 kg vet skaaprib, opgekap
– 2 e vet – 2 e kookolie
– 4 fijngekapte uie – e zout
– 250g droe boontjies oornag geweek en gedreineer
– 1 kg groenboontjies gekerf(kan ook uit diepvries)
– 4 kruidnaeltjies
– 1 klein rooipepertjie(rissie) fijn gekap
– takkie roosmaryn
– 1 e suiker – 250ml water
– 250ml witwyn
– 1 e varsgemale swart peper
– so 1/4 t nuutmuskaat vars geraper
– sap van n suurlemoen(citroen)
-braai skaaprib eers n rukkie in vet en olie
-voeg nou die uie by en smoor dit met die vleis
-doen die helf van die sout daaroor en meng dit goed
-nou word die droe boontjies en die gekerfte groene boontjies daaroor verdeel met die laaste sout en die kruidnaeltjie, die suiker, rooirissie en takkie roosmaryn
-sit die deksel op die pot en prut vir 2+1/2-3 uur ten minste
-nou lig jy die deksel van die pan maal lekker baie swartpeper daaroor, rasper die neutmuskaat daaroor en verdeel die suurlemoensap daaroor -meng liggies
Tip: gereed om die potjie op te skep…… ek doen dan ook soms aartappels daarby n uur voor die tyd en skep dit op n bodempie rys onder in die bord.
Pasta pot met beesbiltong
– 1.5 kg skelpies makaronie
– 1 kg gekerfde biltong
– 750 g suurroom
– 12 groot uie
– 6 groen en rooi pepers(paprikas) in stukkies
– 5 blokkies hoender bouillon – 5 e gemende groen kruide (oregano,roosmaryn, dragon,tiemmie,salie,suurlemoen milisse ens…)
– 4 huisies knoffel fyn
– 500 g champignons in plakkies
– 6-8 t tamatiepuree -(pasta)
– 1.5 kg gerasper oue kaas –
-Fruit ui,knoffel en paprika in potjie totdat dit deurskynend is.
– Doen die tamatiepuree by en meng goed.
– Doen nou 3 liter kookwater,die bouillonblokkies,groen kruie en makaronie by en kook die geheel vir 30-45 minute.
– Voeg nou die suurroom en champignons by en kook verder vir 5 minute.
– Doen nou die biltong en kaas by en meng goed.
-laat verder een uur aanstappen in potjie.
Stoofpotjie van Varkvleis en Boerewors
– 600 g in geskilde aardappels in stukke gesny
– 1 1/2 t sout
– 3/4 t peper
– 200 – 250 g pan klaar groen kool of witkool
– 3 wortels in stukke gesny
– 3 selderie stele in stukkies gesny
– 3 middelgroot uie in halwe ringe gesny
– 300 g boerewors of ander neutrale wors
– 500 g varkrib(spare ribs) of lamskouer
– 2 t aromat
– 1/4 t tiemmie
– 1/4 t sweet basel
– 3-4 etl olie
-Kook aardappels in weinig water met wat sout en peper. 5-10 min.
-Bak die vleis bruin in die olie en haal uit die potjie.
-Bak nou die uie goed bruin en knappig en haal ook uit potjie
-Le nou op die aardappels eers dan kool,dan wortels en dan seldery terwyl dit elke keer met basel,sout,peper,aromat en tiemmie besrooi word.Hou kruie oor vir bo-op. Le nou die vleis en wors bo-op alles en doen die gebakke uie daar bo-op. Strooi die laaste kruie oor alles en vul aan met n klein bietjie water.Onthou dat die groente ook vog loslaat. Hoe meer water jy toevoeg hoe meer word dit n sop.
-Doen die deksel op die pan en laat vir drie uur so teen die kook aan sit.
Tip: Hoe langer die gereg opstaan,hoe lekkerder word dit.Ek maak dit altyd n dag van te vore om die smake goed te kan meng. (In SA sou die kool met waterblommetjies vervang kan word)
1 kg skaap- of lamsvleis in blokkies gesny
– 1 knoffelhuisie geskil en gekap
– 5 ml koljander
– 6 heel naeltjies(kruidnagel)
– 1 klein blikkie tamatiepasta
– 10 ml bruin asyn
– 25 ml blatjang(chutney)
– sout na smaak
– 2 uie geskil en in ringe gesny
– 5 ml borrie(geelwortel)
– 15 ml kerriepoeier
– 1 stukkie heel pypkaneel(ananas)
– 5 ml fyn jeera (komijn)
– 250 ml appelkooskonfyt
– 25 ml suiker 1 groen rissie(groene peper) pitjies verwyder en skil gekap
– 250 g gedroogde appelkose in n bietjie water geweek
– 5 ml fyngedrukte groen gemmer
– 1 groen soetrissie (paprika) pitte verwyder en gekap
– 250 ml karringmelk of Bulgaarse jogurt
-Braai die vleis in die olie. Voeg sout by, voeg dan uie en knoffel by, laat effens bruin word, en voeg dan al die ander bestanddele, behalwe konfyt, blatjang en karringmelk of jugurt by. Prut stadig vir 2.5 ure of tot die vleis sag is. Voeg dan ander bestanddele by. Voeg nog sout by indien jy sou verkies.
Tip:Bedien met gekookte rys of net so met gekapte tamatie en uie.
2 e boter
– 2 e olijfolie
– 2 ui fyn
– 2 knoffelhuisies fyn
– 1 t growwe sout
– 3 kardamomsaaidjies gekneus
– stukkie pypkaneel
– 2 laurierblare
– 2 takkies bladselderie
– 2 takkies tiemmie
– 2 takkies oreganum 1/2 kop gekapte peterselie
– 2 rissies(rode pepers) fijn
– half bottel droe witwyn – 30g tamatiepasta(puree)
– 2 e suiker
– 2 e massala(kerrie-tipe)
– 1 rou kreef
– 4 vismooitjies
– 4 dosyn swartmossels
Voorbereiding: Die swartmossels: Was die mossels goed in koud water en gooi die mossels weg wat nie heeltemal dig sluit nie. Die kreef: Breek die kreef se stert van die kop af. Sny in die lengte van die onderkant van die stertdop. Haal die vleis uit. Trek die blou stringetjie uit en gooi dit weg. Sny vleis in blokjies. Die vis: Sorg dat die vis heeltemal graad vry is en sny dit in stukkies van 2.5 x 2.5cm
-verhit boter met okijfolie in potjie
-braai die uie goudbruin -kneus knoffel met die growwe sout en fruit saam met uie
-voeg nou die ander speserye toe en fruit n rukkie om die geure vry te stel
-voeg nou wyn, tamatiepasta, suiker en massala by
-sit kreef met pote en al in potjie
-skep die kreefstukjie by
-skep nou die stukkies vis in die potjie
-sit die swartemossels bo-oor -sit die deksel op die pot en laat dit n half uur saggies prut
-lig die deksel van pot en laat nog n paar minute prut om die voeistof te verminder en die geure te kondenseer
Serveertips: Skep op dat almal n stukkie vis, n stukkie kreef en n paar mossels kry. Skep sous daaroor en eet met n lekker stuk tuisgebakte potbrood.
– 500g bruismeel(zelfrijzende bakmeel)
– 1 pakkie beesstertsopoeier(oxtail)
– 1ml sout
– 1ml rissiepeper(groene peper)
– 125ml gerasperde Cheddarkaas
– 500ml karringmelk
Meng al die bestanddele en skep in ?n gesmeerde platboompotjie of in ?n gesmeerde broodpannetjie. Bak sowat 1 uur tussen die kole of 45 minute in ?n oond by 180?C.
Tip: Vervang die beesstertsoppoeier met bruin uiesoppoeier. Vervang die rissiepeper, kaas en karringmelk met 1 blikkie bier.
Sien ook my artikel: Braaivleis in suid-afrika
24 januari 2004 at 17:55
Het Zuid-Afrikaans lees ik onderhand net zo snel als het Nederlands. Ik neem je artikel natuurlijk mee, voor mij hoef je het niet te vertalen.
24 januari 2004 at 17:09
Gewoon omdat ik het interessant vind.
Ik heb het lekker op mijn gemakkie zitten lezen.
Moet soms even nadenken, maar het is best te lezen hoor.
Jammer dat je in Nederland geen open vuurtjes mag stoken buiten, maar van de zomer op de barbeque misschien………;-)
24 januari 2004 at 16:01
24 januari 2004 at 15:19
Ga het toch bij mijn favorieten zetten,mits een paar keer lezen lukt het me wel.Groetjes Carine.
24 januari 2004 at 14:59
Hoop iemand verstaan daar iets van?
24 januari 2004 at 14:37
Heel leuk, maar inderdaad is het mij niet helemaal duidelijk wat er staat…
Greotjes van Silvana….
24 januari 2004 at 13:32
ik heb hem meteen mee genomen als favoriet om het nog eens rustig te lezen…
maar zal er wel niet veel van begrijpen!
liefs groeten van Lineke xxx
24 januari 2004 at 12:54
Helaas begrijp ik er ook weinig van!
Komt er ook nog een vertaling van?
Want het artikel lijkt me wel de moeite waard om te lezen.
24 januari 2004 at 12:26
Alleen jammer dat ik er niets van begrijp.
18 juni 2008 at 14:57
Wat een fijn artikel Deon en mmmmmmmmmm het water loopt me al in de mond.
Zal eens gaan uitzoeken hoe ik een en ander kan klaarmaken in zo“n superpot.
2 april 2006 at 08:11
Ik vind het een fantastisch en heerlijk artikel, ik neem het van jou mee! Groetjes Ines
29 april 2005 at 12:08
Deon, ek het jou site gesien en geleer van jou! Ek is nou vijf maande hier in Holland maar ik verlang baie na SA. Jy het SA na my toe gebring! Baie dankie!
27 april 2005 at 18:12
Ik kan het echt niet lezen
ik denk dat ik het copieer en men man laat vertalen.
18 april 2005 at 20:49
En omdat dit bij het recept hoort neem ik dit ook mee en zet de link naar het artikel ook in de receptenlijst.
Voor iedereen is dit best te lezen als je maar je best doet. Gewoon rustig lezen en logisch nadenken.
12 april 2005 at 08:44
Maar hoe kom je aan Biltong in Nederland
17 januari 2005 at 11:16
Ik vind het een prachtig artikel,ik hou erg veel van stoofpotjes en maak het dus ook veel,daarom neem ik je artikel mee dan heb ik het bij de hand.
1 september 2004 at 15:47
Hoe vaak hebben wij niet rondom ons Falkirkpotje (maat 2, eigenlijk altijd te klein) onder het Zuiderkruis in de Kalahari gezeten met een glas Nederburg! Jouw artikel en de recepten brengen de 15 jaren dat we in Botswana hebben gewoond weer levendig terug. Baie dankie. Ik heb je site gebookmarkt!
Nu nog een verzoek: ik zou graag eens koeksisters maken. Heb je een recept?
Tot slot is hier een gedichtje van Wium van Zyl: SOUT-EN-PEPERPOTJIES
buiten ons gaatjies
Groeten van Helena
13 augustus 2004 at 22:32
Prima , ik ben baaie graag in Suid Africa ..
Potjekos is mijn faforiete kos!
Lekker ik ga hem straks weer op het gas zetten…
Met boerewors !!
1 juli 2004 at 12:48
Een aantal weken geleden was er op de school van mijn zoon een aktiedag die in het teken stond van Burundi. Er moest natuurlijk een echt Zuidafrikaans gerecht geserveerd worden en kwam ik op jouw site terecht,echter toen stond Potjiekos er nog niet op en heb ik dit van een kennis gekregen. Ik heb voor tweehonderd mensen gekookt, dat werden dus 8 grote pannen (10 kilo vlees)! Met 60 uien, 40 bollen knoflook, rode pepers, tomaten puree en curry. We hebben er gele rijst bijgeserveerd en komkommer. Het heeft twee dagen op het gas staan garen, dus veel werk geweest. Maar het is een overweldigend succes geworden! De mensen kwamen wel drie keer terug om nog een portie te halen en wilden graag het recept hebben! Dus bij deze wil ik even kwijt dat het heerlijk eten is (het lijkt een beetje op de hollandse hachee) en ik kom vaak terug naar je site om er iets af te halen voor als ik gasten krijg.
27 januari 2004 at 19:10
artikel. zeer leerzaam en de gerechten zien er lekker uit
26 januari 2004 at 19:02
Wat een prachtig artikel. Ik neem dit artikel mee naar m?n pagina. Ik heb het al snel doorgelezen, maar ik wil dit nog een keer langzaam doen als ik wat meer tijd heb. Ik vind dit echt fantastisch. Leuk om zo meer van andere culturen te horen en te leren kennen. Ik hoop dat er nog veel meer leuke artikelen volgen.
26 januari 2004 at 09:51
Wat een heerlijk recept in jouw artikel. Het is ook interressant om te lezen ik heb het uit geprint. Jouw sappig Suidafrikaans laat mij moeite doen om alles goed te lezen.
26 januari 2004 at 08:03
Bedankt dat je me hebt laten weten dat je dit artikel klaar hebt, ik heb het favoriet gezet. Heel interessant en leuk om te lezen. Ik wens je een fijne week groetjes Celia
25 januari 2004 at 15:04
Interessant artikel zeg. Koop je zo’n pot nou gewoon in Nederland?? Had wel als een van de eerste jaren geleden hier een skottelbraai. Heb ik trouwens nog steeds al gebruik ik hem niet meer. Prettige zondag nog.
25 januari 2004 at 11:36
Ik neem het lekker mee
24 januari 2004 at 22:34
Neem je prachtig artikel mee naar mijn pagina,heb ondertussen al wat suid-afrikaans leren lezen maar begrijp toch nog niet alles.Bedankt voor het mooie verhaal groetjes Annie
24 januari 2004 at 19:24
Wat een enig artikel,heb het meegenomen.
Ik begrijp niet alles,maar een groot gedeelte wel.Ik zie jullie bij prachtig weer rondom de vuurpot zitten.lijkt me ontzettend gezellig.Groeten Suzan.
24 januari 2004 at 19:05
Hola, die potjiekos heet bij ons GALICIA nortwes van Espana, ZIJN NAAM IS EL POTE GALLEGO. HET IS EEN SCHITTEREND POTE OM TE KUNNEN KOKEN.FIJNE WEEKEND, pITY
Suid-Afrika Waar leeue Afrikaans praat!
Braaivleis in suid-afrika by Suid-afrika 10 mei 2009 `n Suid-Afrikaanse BBQ NATUURLIKE INSTINK Alle Suid-Afrikaners van watter kleur…
Suid-Afrikaners maak wors in die buiteland by Suid-afrika 1 december 2012 Voor geïnteresseerden in Zuid-Afrika. Een van die eerste goed wat…
Cees Helder Horeca-Held by Webredactie 28 oktober 2009 "Alles wat het vak betreft heb ik van Cees Helder…