‘Hof red waar politiek misluk’ – regskennersDie hooggeregshof in Johannesburg. (Foto: Christel Cornelissen) Suid-Afrikaners wend hulself al meer tot die hof eerder as die land se politici of die parlement om samelewingsprobleme op te los. Dit is omdat die politiek die land gefaal het. Só het ŉ uitgelese paneel bestaande uit vier van Suid-Afrika se voorste regskenners op die Woordfees in Stellenbosch gesê. ŉ Paar honderd mense het gestroom na die gesprek tussen die voormalige Openbare Beskermer, prof. Thuli Madonsela, oudregter Johann Kriegler en regter Dennis Davis, regterpresident van die kompetisie-appèlhof. Die gespreksleier was prof. Andreas van Wyk, oudrektor van die Universiteit Stellenbosch, en die gesprek het gegaan oor “lawfare” – die nuwe gewoonte van Suid-Afrikaners om hof toe te gaan oor kwessies wat voorheen buite die hof beslis is. Davis het afgeskop met die stelling dat lawfare, of dan regsoorloë, oral in die wêreld toeneem, en dat dit die noodwendige toevlug is wanneer die politiek onderpresteer. Madonsela het hierby aangesluit met die mening dat die Suid-Afrikaanse grondwetlike demokrasie so ontwerp is dat die drie sfere van die staat mekaar moet ondervang – as die uitvoerende gesag (die regering) droogmaak, moet die regsprekende gesag (die howe) hulle tot verantwoording roep, en as die regbank te werklikheidsvreemd of elitisties begin raak, is dit die wetgewende gesag (parlement) wat hulle moet in toom moet hou. “Die howe is ook nie perfek nie. ŉ Mens kom byvoorbeeld dikwels ŉ kommerwekkende klasvooroordeel teë,” het Madonsela gesê. Kriegler het gesê een van die groot probleme tans met die regstelsel is die funksionering van die RDK, die regterlike dienskommissie (wat regters aanstel en dissiplineer), soos die versuim om op te tree teen die Kaapse regterpresident, regter John Hlophe, duidelik toon. Davis het saamgestem met Van Wyk se stelling dat die funksionering van die RDK veel te wense oorlaat, spesifiek omdat dit soveel politieke aanstellings insluit dat die ANC as regerende party amper kan aanstel wie hy wil. Hulle kan ook briljante mense soos advokate Geoff Budlender en Jeremy Gauntlett van regtersaanstellings ontneem, tot nadeel van die land, het Davis uitgewys. Kriegler en Davis het ŉ ander belangrike punt onderliggend aan die ontwerp van ons grondwetlike demokrasie gemaak: Die howe kan die demokrasie help verdedig, maar uiteindelik berus die verdediging van die demokrasie by die bevolking (die kiesers). Madonsela het bygevoeg dat die regstelsel probleme het, maar beslis nie gebreek is nie, wat Van Wyk toegelig het met die argument dat regters menslik en dus feilbaar is. ŉ Aspek waaroor die paneel met lede van die gehoor saamgestem het, is dat die regstelsel te stadig funksioneer. Hieroor het Davis opgemerk dat die reg op appèl te maklik deur Suid-Afrikaanse howe toegestaan word. “As dit afgeskaal word tot ŉ moeilikheidsgraad (vir appèlle) vergelykbaar met dié van Brittanje, sal geregtigheid vinniger geskied. “Ook vir ŉ sekere voormalige staatshoof uit KwaZulu-Natal,” het die paneel bygevoeg.