Moedertaalonderrig: ’n Ononderhandelbare beginselsaak - Christoff van Wyk - N. P. van Wyk Louw-sentrum
Moedertaalonderrig: ’n Ononderhandelbare beginselsaak – Christoff van Wyk
Categories: Afrikaanse onderwys, Afrikaanse Taal
Die debat oor die stand van Afrikaans is holrug gery. Maar die beginsel van moedertaalonderrig kan eenvoudig nie genoeg beklemtoon word nie en daar is genoeg bewyse daarvoor dat ons met reg ons voet kan neersit oor hierdie onderwerp en sterk standpunt inneem.
Die verlies aan Afrikaans op tersiêre vlak gaan enorme druk op Afrikaans in skole plaas. ’n Eenvoudige voorbeeld is die vraag rakende opleiding van onderwysers. Waar gaan Afrikaanse skole die nodige onderwysers kry wat voldoende opgelei is om in Afrikaans onderrig te gee? Die gemaklike, ruggraatlose en wetenskaplik verkeerd bewysde keuse is om skouers op te trek en power argumente ten gunste van Engels te mompel, soos: ‘Engels is die wêreldtaal’; ‘ons kinders gaan in elk geval graad vang en werk in Engels’; ‘ons sal nog Afrikaans praat in die huis’; ‘dubbel- of parallelmedium sal Afrikaans se plek verseker’; ens., ens.
Indien jou moedertaal, jou huistaal, jou hartstaal, Afrikaans is en dit die taal is wat jy jou kinders leer, is jy direk verantwoordelik vir hul akademiese agterstand deur hul na ’n Engelse skool toe te stuur. Dit is al oor en oor bewys. Om hierdie stelling nog meer visueel en duidelik te beklemtoon, kyk gerus hieronder na ’n aanhaling uit die gesaghebbende studie deur Brock-Utne, Desai, Qorro en Pitman getiteld Language of Instruction in Tanzania and South Africa – Highlights from a Project. In dié deel van die studie wat aangehaal word, is skoolkinders in Suid-Afrika en Tanzanië getoets wat tans onderrig in Engels ontvang alhoewel dit nie hul moedertaal is nie. Die resultate is werklik skokkend en voorspel groot probleme vorentoe indien daar nie daadwerklik meer aandag gegee word aan die ontwikkeling van moedertaalonderrig nie.
In Suid-Afrika is graad 4- en graad 7-leerlinge gevra om ’n storie te skryf, eers in Engels en dan in hul moedertaal, na aanleiding van ses prentjies wat aan hulle gewys is. Die stories wat hulle eers in Engels moes skryf, is ’n geradbraakte, onsamehangende sameflansing van woorde wat glad nie die kwaliteit en insig weerspieël van die stories wat geskryf is in hul moedertaal nie. Die gevolgtrekking wat die navorsers na aanleiding van hierdie eenvoudige studie maak, is insiggewend.
Die ses prentjies wat aan leerders in Suid-Afrika en Tanzanië vertoon is.
Voorbeeld 1 – Graad 4-leerder wie se eerste taal Xhosa is
Vb1. Leerder se storie in Engels
Ly Buter uteatsha fourboy late my father
I taket my tyesi
I goiu my father is goiu boeke
Look my boy
Vb1. Leerder se storie direk vertaal van Xhosa na Engels
There was a father (old man) who put his box down, conversing with his father. Then
a certain young man (brother) appeared and took that old man’s box and ran away. He
was chased by a child and the one blew a whistle, and the other one pointed at him. He
ran away with it and got into the car and drove very fast. The others opened the box
and a big snake. The other was shocked by the snake and his sunglasses fell down.
Voorbeeld 2 – Graad 7-leerder wie se eerste taal Xhosa is
Vb2. Leerder se storie in Engels
The farther they stil handle with great care new town zoo. And MR Alisingh they a stand and thinking. And this father they take this handle and MR Alisingh they talk and son. And this farther they take this handle and the go away. And this farther and this son they runing fust and security they see. And this farther and this son they go away and his car. They outside of this car they put down this handle and see this is a snake.
Vb2. Leerder se storie direk vertaal van Xhosa na Engels
There was an old man who was going with his friend. This old man looked like a thief. There was a man who had put his suitcases down, one behind and the other one next to him. This man was looking at a distance, thinking. The short friend of this thief deceived this man by talking to him, while the other one took the suitcase. He ran away and the other one also ran. Then this man shouted, calling them and they ran very fast. The security officer appeared – blowing a whistle. They ran to the car with this box while the owner of the box was pointing at them. They drove the car and put it next to the trees, and they got out of the car. They put it down and opened it, and a big snake appeared. The sunglasses fell off their eyes, and the hats were blown up. They thought that it was money.
Dieselfde toets is in skole in Tanzanië herhaal. In Tanzanië word kinders in staatskole tot op graad 3-ouderdom in Kiswahili onderrig en dan van graad 4 (oftewel Vorm I) af in Engels. ’n Uittreksel uit die resultate wat daar verkry is, word hieronder gegee.
Voorbeeld 3 – Vorm I- (ekwivalent van graad 4 in SA) leerder wie se eerste taal Kiswahili is
Vb3. Leerder se storie in Engels
One day is not mather is going to market. Balind of thit man student. I am father is going to charch and children too. the market are the Box, Beg, fotball, is money. father is big than children. one day father is going to futball. cry when to shool.
Vb3. Leerder se storie direk vertaal van Kiswahili na Engels
One day a certain man went to the airport with his luggage. Then there appeared one boy who told the man: Look at that plane. But he was a thief and he took the man’s luggage. He ran to the forest and opened the bag and he saw a snake in that bag. The man started looking for his bag. Then one boy appeared and told him get into my car and I shall take you to the boy who has taken your bag. He went where the boy who stole the bag was and he found him opening the bag and he showed the man his bag and the man found that it was already open. He did not ask him why he had opened his bag but asked him to look at what he had put in the bag. The man asked him why he stole his bag. He told the boy if you wanted the bag you should have told me to give you and not steal, what if you found a dog what would you have said? And he took him to the police to be jailed.
Voorbeeld 4 – Vorm IV- (ekwivalent van graad 7 in SA) leerder wie se eerste taal Kiswahili is
Vb4. Leerder se storie in Engels
One day they was a one man at the Air port whose name was Mr ALI SAKU. MR ALI SAKU was there in order to wait transport from there to the certain place where he want to go/travel. For a short time the thief was appear and then he can take Ali’s bag and run away with it. After run away up to away from MR ALI, thieves was open’s the bags. So as when they already open’s, the snake was get outside the bag and then it can affect him. So as let me saying that (thief) to get things without parmision is not good for us. When you want something try to communicate with your fellow in order to be helped with him/her.
Vb4. Leerder se storie direk vertaal van Kiswahili na Engels
One day there was a passenger at the airport who was waiting for transport to take him where he wanted to go. This man was known by the name Mr ALLY SAKU. After a short while at the airport, there appeared two people, a child and an old man. These people are predicted to be thieves. The child went straight away to Mr Saku to greet him meanwhile the old man succeeded in stealing the suitcase of Mr Saku. After stealing the suitcase they both ran away. A policeman tried his best to blow a whistle but they did not succeed in catching the thieves. After crossing the road, a bit far from the airport grounds, they then, started opening the suitcase so that they could share the things that were inside the suitcase. Suddenly when they opened, a huge snake appeared and attacked the old man. From this story, we are educated that we should not have the behaviour of stealing in all our life. Stealing is not good. You can loose your life because of stealing. Hence, we are supposed to work hard so that we live and not get involved in theft. Truly, stealing is dangerous in our life. This story warns people who are thieves to stop this behaviour, as it can lead them to serious consequences. As it is seen, the thieves who stole the basket and found a snake that could harm them.
Gevolgtrekking van die Suid-Afrika/Tanzanië-studie
Die algemene gevolgtrekking onder die navorsers was dat die leerders van beide lande by uitstek baie beter gedoen het met die toetse in hul moedertaal. Geen van die klasse, graad 4 of 7 kon vir die Engelse toets ’n gemiddeld van meer as 50% handhaaf nie. Alhoewel die toetse in Suid-Afrika slegs by een skool gedoen is, merk die navorsers op dat Zubeida Desai, wat die toetse uitgevoer het, reeds 30 jaar by skole-akademie betrokke is en in ’n voetnota word daar genoem dat sy in drie ander townshipskole dieselfde toetse herhaal het met dieselfde resultate. Die volgende aanhaling is werklik insiggewend: “Being forced to study through a language they command to such a limited extent must slow down their learning process considerably. If we are serious about the intellectual development of African learners, then we need to give greater currency to African languages.”
Die situasie in Namibië lyk ongelukkig nie veel beter nie. Namibië het in 1990, na onafhanklikwording van Suid-Afrika, afstand gedoen van Afrikaans en Engels as nasionale taal aanvaar. Dit terwyl slegs 8% van die bevolking hulself as Engels eerstetaalsprekers klassifiseer. Engels is ook gevolglik as onderrigtaal by openbare skole ingevoer waar leerders van graad 4 af veronderstel is om uitsluitlik onderrig te ontvang in Engels. The Urban Trust of Nambia het in 2011 ’n navorsingsverslag uitgereik met die titel Language in schools in Namibia – The missing link in educational achievement?. In die verslag is daar spesifiek gekyk tot watter mate taal ’n rol speel in die swak akademiese prestasie van leerders. Slegs 4 uit 10 leerders (39%) wat in 2009 in die openbare skoolsisteem opgeneem word, sal tot by graad 12 vorder. Die verslag het bevind dat, ten spyte van ouers, onderwysers en staatsamptenare se voorkeur vir Engelse onderrig, die kinders dit egter baie verwarrend en ook frustrerend vind omrede hul eenvoudig nie die taal goed genoeg verstaan om akademies te vorder nie.
In haar gevolgtrekking skryf Priscilla Harris die volgende: “83% of learners prefer to use their home language for learning. Even higher proportions wish to address their teacher in their home language. They have these preferences not because they do not understand the importance of English for their future (they clearly do) but because they struggle to understand their teachers and find it difficult to express themselves in English.”
Ten spyte van aanbevelings dat die land hul taalbeleid moet hersien, het daar nog niks van gekom nie.
Op 21 Februarie 2016 is internasionale moedertaaldag gevier. Die United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation (UNESCO) is voortdurend besig met navorsing oor moedertaalonderrig. Uit hul nuutste verslag getiteld If you don’t understand, how can you learn? is dit duidelik dat kinders ten minste ses jaar se skoolopleiding in hul moedertaal moet ontvang om seker te maak dat daar nie ’n onoorkombare akademiese gaping ontstaan in verdere studies nie. In teenstelling hiermee is daar bevind dat meer as 40% van die wêreld se kinders tans onderrig ontvang in ’n taal wat hulle nie verstaan nie en dat die meerderheid van hierdie kinders woonagtig is in sub-Sahara Afrika en Asië.
Een van die lande wat tans besig is om ’n brawe nuwe koers in te slaan, is Tanzanië. The Citizen berig op 14 Februarie 2015 dat die land ’n nuwe onderwysbeleid aanvaar het wat skoolonderrig op primêre en sekondêre vlak nou sal verleng tot 11 jaar met Engels wat in totaliteit vervang sal word deur Kiswahili as enigste onderrigtaal. Die projek gaan natuurlik jare neem voor dit ten volle uitgevoer sal kan word, maar dis definitief verblydende nuus.
Die vraag wat nou bly krap, is eenvoudig, waarom sal Suid-Afrika en spesifiek ’n klomp ouers, akademici asook politici, hardnekkig aanhou om die oorweldigende data ten gunste van moedertaalonderrig te ignoreer en steeds Engels voor te staan. Die enigste moontlike antwoord hierop kan moontlik gevind word in dr. Francois Smith se artikel wat op 28 Junie 2016 op Netwerk24 verskyn het getiteld ‘Net Engels’ maak van ons slawe. Smith skryf dat kolonialisme en ‘sy kleinboet apartheid’ ’n fundamentele minderwaardigheid geskep het, wat ironies genoeg die onderdrukte aanmoedig om die onderdrukker se taal en kultuur aan te neem as die hoogste goed, ten koste van sy eie. Hy skryf onder meer: “Die gekoloniseerde is in so ’n mate verkneg dat hy net soos sy baas wil wees. Dit is wat Suid-Afrikaners laat glo dat Engels die enigste en hoogste goed is, hierdie volslae kolonisering van die bewussyn.”
Afrikaners en Afrikaanssprekendes in die algemeen, kan eenvoudig nie toelaat dat hul kinders se toekoms opgeoffer word as gevolg van die las wat sommige beleidmakers se verknegte denke dra nie. Die voorbeelde van generasies wat reeds ‘verlore’ is as gevolg hiervan, loop letterlik oral om ons rond. Deur sterk standpunt in te neem ten gunste van Afrikaanse moedertaalonderrig, beur ons die pad oop vorentoe sodat ander ook bevry kan word. Hierdie verantwoordelikheid begin by Afrikaanse ouers, en die keuses wat hulle vandag en môre maak, sal bepalend wees oor die feit of die volgende geslag verknegte, ‘dom’, onderdane van ’n totalitêre staat gaan wees of vry burgers wat hul taal met trots handhaaf. Die tyd om te kies is nou, maak die regte keuse!
← Brexit kondig ’n nuwe politiek aan – en dis goed vir die Weste en vir klein gemeenskappe – Prof. Koos Malan
Hoe belangrik is Afrikaans in die huidige Suid-Afrika? – Prof. Heilna du Plooy →