8Jakobo a boifa gagolo, a tlalelwa. A aroganya batho ba gagwe ba a bego a na nabo, le dihuswane, le dikgomo, le dikamela; ya ba diphohla tše pedi. Retshwanetse go golaganya dilo tsa maloba go tsa se gompieno gore re kgone go bontsha diphetogo tsa mothomontsho wa se gompieno.
'Moroto wa esi ga o ele'
Motho o lemoga bontsi jwa makgabana(dithabana) a a tshwanetseng go a pagama, fela fa a sena go pagama lekgabana le le boitshegang.
Nna le Wena Tsa Pholo Dipotso Ditebogo Tse dingwe Tsa Puso Bagwebi
Tshedimosetso e nngwe ya Thuto ya Setswana
Fa go rulaganngwa tiro ya lenyalo, go simololwa ka go isiwa lefoko pele kwa gaabo mosetsana. Lefoko le isiwa ke bagolo ba mosimane fa ba fetsa ba boa ba ya go buisana le bagolo ba mosetsana ka ga tsa magadi. Ka Setswana magadi
Tharabololo ya Mosadi: Fa mosadi e le ena a nang le bothata jwa pelegi ka setso go dirwa dithulaganyo tsa gore mongwe wa bana ba gaabo wa mosetsana a tsewe ke monna wa gagwe jaaka mosadi wa bobedi gore a tle a mo tsholele bana. Thulaganyo e e tlisa kgang e nngwe e e ka feleletsang e tsentse lefufa ga reng ga bana ba motho.
Kitso le molao wa go rupa ke khupa marama pipimpi reswa nayo, kana gatwe pela e tlhokile mogatla ka ntlha ya go romeletsa, jaanong fa o batla go itse go le gontsi ka go rupa, o ka dira jalo ka go bolola. Jaaka ke ne ke setse ke umakile fa godimo mo setlhogong sa "Setso le Ngwao" molao wa Setswana o a itseelwa ga o romeletse fa o o batla. Mme fela ka rephela mo dingwageng tsa kete-pedi nngwe ke raya di ngwaga tsa diponapono, diyalemoya/diromamoya le dipolotiki dilo dingwe di a tlotliwa, lemmenyana le a tle le tlhagelele ka se se diragalalang kwa thabeng.
Selo sengwe se se tumileng ka bogwera le bojale se tlhagelelang go gaisa molao, ebile se tshabisa batho go ya go rupa, gape se kgalwa thata ke ba ditshwanelo tsa botho, ke karo e e dirwang. Le fa tota ba setso ba bona e le dikgatako tsa tsamaiso ya setso kgotsa go itshunya nko ga batho ba bophirima mo setsong sa se aforika, nnete ke gore ga re ka ke ra ikgatholosa di ntsho tse di diragalang mo ma mafelong mangwe ka ntlha ya botlhaswa jwa bo rathipana le pheteletso ya tshwaetso ya kokwana ya HI. Dipatlisiso tsa Mafapha a tsa maphelo di buwa fa borre ba ba dirilweng karo ya bonna ba na le kgonego e e kwa tlase ya tshwaetso ya kokwana ya HI.
Tshedimoso ee lotologileng e ka bonwa mo tsebeng e e fa gogimo ya THUTO YA SETSWANA.
Tlhaloso ya Bongaka jwa Setswana
Go ne go sa tlhokafale gore re dumele gore bongaka jwa Setswana, jo bo neng bo ntse bo tshegeditse matshelo a Batswana go tswa ga Lowe, bo, bidiwe �boloi�, jaaka Makgowa a bo bitsa �witchcraft�, jalo ngaka yona e bidiwe �ngaka ya moloi� �witch doctor�. Go raya gore re ne ra tlhoka, ra sitega go botsa bafaladi ba, gore tota fa ba tla nama ba rutlolola mokgoro o o ntseng o sireleditse matshelo a Batswana go tswa bosaitsiweng jaana, ba akanya gore Batswana ba ntse ba tshela jang pele ga ba tla, jaaka o ka re botshelo jwa Batswana bo tsile le bona!
Motswana o ne a ikantse bongaka jwa ga gabo mo dilong di le dintsi fela jaaka a sa ntse a bo ikantse le gompieno; le fa jaanong a bo dirisetsa mo sephiring, ka a rile jaanong �o t1habologile�. Mo Setswaneng ngaka e ne e dira ditiro tsa matshelo a morafe kgotsa set�haba ka go farologana:
� go upa mabele gore a se ka a phofela mo tshimong
� go kgwisa motho a lomilwe ke noga, gongwe a tshositswe ke kgogela
� go alafa malwetsi a a farologanyeng, jaaka botsenwa, phogwana, ngope (madi a magolo), thobega, jalo jalo.
� go mo tumelong ya Setswana gore ngaka e ka go romelela tladi, kgotsa ya go neelela go bolawa ke dibatana kgotsa dilalome.
Go supagala fa ka nnete bongaka jwa Setswana bo na le sengwe se se sa ntseng se ka thusa le mo matshelong a segompieno. Ke ka moo e reng morago ga sebaka se se kanakana bo ntse bo kgalwa, e be e re gompieno batlhalefedi ba bongaka jwa Sekgowa ba lemoga. gore le jone bo phuthetse sengwe, jalo ba bone go tlhokafala gore mefuta. yoomebedi e dirisanye.
Ga go na tlhabologo e e gaisang ya gore gompieno go be go lemogilwe fa dilo dingwe tsa ngwao le tlholego ya Setswana, tse di neng tsa phailelwa kgakala ke Basweu, di tota di na le mosola o mogolo mo pabalelong ya matshelo a batho. Gompieno jaana bongaka jwa Sekgowa bo batla kitso ya medi ya digwere tse di dirisiwang ke dingaka tsa Setswana, go ikoketsa ka tsona. Phetogo e ya dikakanyo le maitemogelo e a lebosega. Go a tualo!
Ka ntlha ya kamogela ya bongaka jwa Setswana, kitso le tiriso ya jone di ka nna tsa tlhabololwa, tsa tokafadiwa. Lekgotla la Dingaka le setse le thusitse thata ka go kgala dingaka tse di pegang ditlhotlhwa tsa kalafi ya tsona kwa marung, kgotsa tse ka ntlha ya botlhaswa le bofafalele di bolayang batho.
MAINA A DITAOLA:
� Dipodi: Ditlhakwana tsa podi tse pedi. Go na le e tonanyana le e namagadi. E tonanyana e bidiwa �sebipedi sa dipodi�.
� Mosarwana; o losika, o a rongwa
Go na le mafoko a a tlhomameng, a go bua le bola fa bo gasiwa. Morago ga moo bola ke jona bo tla ipolelang gore bo wele jang. Mafoko ao ke a:
O batlwa ke monna/mosadi ke yo
A re bolela a utlwe
A utlwe ka fa o buang ka teng
Marapo a tse di suleng
Morago ga moo di neelwa motlhatlhojwa, a di khuela, a ba a re:
Ke kopa thuso.�
Fa a sena go rialo o di latlha fa fatshe. Ngaka yone e tla be e di leba ka fa di weleng ka teng, e be e di buisa go ya ka lewa la tsona. Mangwe a mawa a a kaiwang ke dingaka ke a:
Fa di wele jaana di a be di raya gore pelo ya motho ga e itumele; ke gore motho ga robale sentle, o a lwala.
Tsa re, kubela monopeng, ke tlhabilwe ke madi
Ditserentsepa tsa bana ba basimane
Ka e le ngwana wa ga mm�
Go tswa madi, go tswa masetlela
E re di re tserre! thamaga
Motlhaba-phiri ya bosigo
Lewa le ke le le bolelang gore bana ba motho ga ba utlwane. Yo mongwe wa bona o tsamaya a bua ka pelo, ka a lemoga gore ba bangwe ga ba mo direle sentle.
Tse di a be di raya gore mathata a motlhatlhojwa ke ditirwa tsa boloi.
Le le bona ditshego. Ke gore ga go na molato ope mo motlhatlhojweng. Le fa a na le ditlhabi di tla fola, gonne ga go bonale dilabe dipe mo go ene.
E re se re kgo! molato
Kana dinama di jewa ke tau, ke selomi
Ga go se dinaka se ja nama
Tau le yone t�hojwa e ja nama
Fa di riana di raya ngaka di re go siame, e ka tsena, ya alafa yo o Iwalang. Tsa re ga go na sekgopi sepe.
Le sokobaletse eng?
Di a tlaka di a bolola
Le a tswa le a phirima
Le ke fa motho a ile go kopa ngaka gore e mo thuse, o timeletswe ke diruiwa. Fa di wele jaana di bolela gore diruiwa tseo di teng, mong o tla di bona.
O tswa Lebowa o batlang
Go gongwe motho o ka ya ngakeng, le mororo a setse a alafilwe ke e nngwe. jalo bola bo tla mo lemoga, mme bo mo gakolole gore a boele gae, o siame.
Re ja kwapa ke go fete tseleng
Ke be ke boe ke go fete tseleng
A re lekau ke sale ke ikokotlela maloba
Ka lore lwa a ka lwa tshipi,
Marapo a tlhware e tona ke a swa
Lo tla sala lo mpua ke sule
Lewa le ke la fa motho a batla gore ngaka e ye go mo thaela motse. Le bolela gore go siame, go ka dirwa; ga go dikgopi dipe. Tsa re fa o ntseng teng o morena, ga go yo o ka go sutisang.
Ke matlhaku lo a rutla, lo a tswala
Tsa re ke mogae wa eng,
O a reng a bona lobota lo o �wa A bo a tsaya selepe,
A re lo tla feta lo mpolelela ke tla?
Ka a tshaba marapo a kgomo e tlhaba go mo ntsha
Fa di riana di raya fa motho a ikitse gore ke ene a loileng molwetsi. Mme e re go laolwa, a ba a tswa, a tsamaya, a tshaba gore ditaola di tla mo supa. Jaanong a re o ya golo gongwe, ba tla feta ba mmolelela a tla, gore ditaola tsa reng.
Mafaratlhatlha a bana ba mpa
Tsa re lo se bone naka tsa podi go patagana
Ba ga. Malatsi le Malatsana
Ba ne ba ganetsanya letsatsi
Yo mongwe a re tsatsi le tswa bodibeng
Yo mongwe a re le tswa kgothing ya morula
Mme e rile ka moso bo o sa
Re tswa kgothing ya morula o le mongwe
Fa di wele jaana, di bolela kgang ya bana ba motho. Motho le mogolowe ba ganetsanya. Yo mongwe a batla sesagagwe mo go yo mongwe.
Tota nna ke tla rua lo ile kae?
Nna mosimanyana wa maganwa-ke-dilo.
Tlhako fa di riana di raya gore sengwe le sengwe se ke reng ke a se dira ga se ye teng. Ga ke na lesego la go itirela botshelo.
Kana mabala a kgaka re a bona fa e sule
Lesogo le lone fa le fofa le lentshonyana
Le lone mmala wa lone re o bona fa le sule
Fa di riana tsa re o se ka wa ithaya wa re o itse motho. O ka nna wa lemoga mekgwa mengwe ya gagwe fa o atamalane nae thata, kgotsa o dirisanya nae. Le gale ga go reye gore o a mo itse.
Bontle le bogosi di a mo tshwanela
Ka e le morwa marua-di-mabala, sanyane
Tlhako fa di wele jaana, tsa re sengwe le sengwe se ke se dirang, batho ba a ntenegela, ba re ke itira kgosi. Jaanong ba batla go nthola mabela.
O sale o supile badimo maloba
Mme le gompieno ba sa ntse ba ile
Fa di riana di kaya selo se se suleng, se se ileng. Tsa re se ileng se a be se ile, lesilo ke moselateledi.
Tsa re a golo moo gae ga go na banna,
Le be le e �wa le theko tsa marula
Ba e rileng ba bona molelo o o �wa
Ba ya go kgetla matlhare
Ba re ba tsile go tima
Mme e rile ba tla ba kibitla ka matlhare
Molelo wa bo o tlola o kapa ntlo
E rile ba ema ba gakgamala,
Wa bo o tlolela ntlo ya bobedi
Ke gone mo re rileng tlogelang molelo oo!
O itsiwe ke mong wa legae
Bokhutshwanyane jwa ntlo ya ga mme
Ga se bokhutshwane, ke go tlhabisa kgala
Fa ke re ke a nama, ke �we,
Ke motlhakola o montsho wa Matebele
Fa di wele jaana, di a bo di re �banna thusang, se se mo gae!� Tsa re thusang, go na le mathata, lo batle ngaka, e alafe!
Pitse o swa Lebowa o batlang?
Wa tla wa jewa ke ba ga Mogomana
Ba tla ba go ja ba go gomagoma
Fa di riana di raya gore ke tshwere phoromphotlha. Ke go re ga ke a tshola sepe. Dilo di ntule ka paka tsa menwana.
E nthaya e re e majwana
E rile ke re motho o kwa pele,
Nteboka motho o ntshetse morago
Ga a na kubu, ga a selomi se metsing
Ntlha Bangwaketse bone ba a tlhapa ka go ragaraga dinao!
Mosadi fa a le sebuo segolo
Lo be lo mo segele mosese wa phoko
A tle a re a bua a ba a o tswele
A bua �jourata�, fa pele ga banna
Ka e le modipa wa mosadi
E reng re latetse motlhala wa dikgomo
A ntshadise kwa morago,
E re re bona wa dinare.
A nketeletse pele!
Ke rrangwane wa eng o sa nthateng,
Ke majwana a ga Tshelebanya, mphiphianya,
Lewa le ke la fa bana ba motho ba lwela boswa, jaanong yo mongwe a batla go ja a le esi.
Fa di riana di bolela tsheko; tsa re go a sekwa. Fa o ise o lemoge, wena motlhatlhojwa, tsoga maroko, o eme ka dinao.
Dimatla, mopipimpi, Mabele a tsena mo difaleng
Le ke la fa motho a ile go itekola kwa ngakeng gore a ruri e seng tshimo ya gagwe e sa potwa ke ope ka kwa morago. Bola bo bolela gore ga go na molato ope, motlhatlhojwa o tsile go fola mabele a a tlatsa ka difala.
O rwale setlhako o tsamae!
Mosepedi ke wena fela
Tsela e phepa, e siame
Le ke la fa motho a bolola, jaanong a ile go itebaleba kwa ngakeng. Bola bo bolela fa tsela e siame, mosepedi a tla tsamaya mosepele o o siameng, o o se nang dikgopi.
Ella tlhoko: Go tla tlhaloganngwa gore ditlhotlhomiso mabapi le tema e ya bongaka jwa Setswana di lemotsha fa go na le tumalano e kgolo ka ga maina a mawa mo dingakeng tsa Setswana. Dipharologanyonyana di ka nna teng mo mabokong a mawa a. Le gale go lemotshega fa dipharologano tse e se tse di kae-kae, e bile di sa reye sepe se se kalo. Go a be go tswa mo ngakeng ka sebele, gore e kgona go kgabisa leboko la lewa go le kae.
Gape go tla tlhaloganngwa gore kitso ya maboko a ga e reye gore motho o itse bongaka jwa Setswana. Se ke dikainyana fela go tlopolela mmadi gore dilo tse di tsamaya jang.
Palo ya mawa le yone ga e a gobokwa yotlhe fa. Bontsi jwa one bo tsamaelana le mathata le mabaka a matshelo a batho. Fano ga twe fela �tsaya o utlwe!
Ngaka e bolokwa ka makuku a naka tsa banna, le gona go ya banna fela kwa dirapeng.
Ngwana o a iseng a medise o bolokwa mo ntlong.
Motho mongwe le mongwe o bolokwa momosong.
letsatsi ga le a tshwanela go tlhatloga le le kwa mabitleng.
Bogologolo motho o ne a phuthwa ka letlalo la kgomo e e tlhabilweng fa a bolokwa.
Setopo se ne se beiwa mo letswaing.
Morago ga phitlho Motlholagadi kgotsa moswagadi ba tshwanetse go nwa dipitsa.
Moswagadi o a ikapesa roulo a be a apolwa ke bo malome ka podi. (ka Setlhako)
Morago ga phitlho go a beolwa. go beolwa mme/rre le bana. Bana ba beolwa ke Rakgadi. mme/rre ba beolwa ke malomaa bona.
Serampheet�hane, sedirwa ka letlalo la phatla ya kgomo.
Motlokolo: O dirwa ka letlalo la nku, o aparwa ke makgarebe
Letoisi le aparwa ke batho ba ba nyetsweng.
Dikobo le diaparo tse dingwe di ne di dirwa ka matlalo a dinku a sugilwe
Motshameko o o atamalanye thata le o o fa godimo o. Tota go ka twe ke mokgwa o mongwe wa go tlhoma lobelo. Batho ba dumalana go dikologa sengwe jaaka ntlo kgotsa lesaka. Ka go rialo ba tla iphula gore yo mongwe a rake yo mongwe.
O ke motshameko wa basetsana. Ba epa lefutinyana, ba be ba tsenya matlapana a le lesome le bobedi mo go lona. Mongwe le mongwe wa batshamaki o tshola keto e le nngwe mo seatleng, e a ketang ka yona. Jaaka mo motshamekong wa morabaraba, le mo diketong batshamiki ba nna babedi.
Motshameko o ke o motho a dikologang a eme felo go le gongwe a sa sute. O dikologa jalo go fitlhelela a tsewa ke sedidi a be a tlogela.
Kwa ntle ga metshameko e e umakilweng fa godimo e, go na le mekwaga e mengwe ya maitiso. Bana ba ne ba nna fa isong, fa ba sena go fetsa ditiro tsa bona, mme ba tlhabe dinaane le dithamalakane.
DITIRO TSA DIATLA/BOTAKI
Go na le dilo tse dintsi tse di ntseng di itirelwa ka diatla go tswa bogologolong. Dingwe tsa dilo tse di setse di lebetswe mo malatsing a segompieno, fa tse dingwe di ntse di tsweletse di dirwa. Dilo tse di ne di direlwa go dirisiwa, mme jaanong gompieno bontsi jwa tsone di dirisediwa go kgabisa.
TSE DI NYELETSENG:
Mo tlholegong ya Setswana, Batswana ba ne ba itse go gakolosa tshipi, ba itirele dilepe, digai, dithipa, megoma e e otolang, le tse dingwe tse ba neng ba di tlhoka go itshetsa le go iphemela ka tsona. Mo malatsing ano kitso e ya go gakolosa tshipi e tsamaile, le gone go itirela dilwana tse tsa tshipi go nyeletse. Batswana ba kile ba be ba kgona go ipetlela selepe sa ntwa - magagana; mme gompieno kitso eo e ile le beng ba yona
TSE DI SA LENG TENG:
Bontsi jwa dilwana tse di itiretsweng ka diatla di sa ntse di le teng le gompieno. Dingwe tsa dilwana tse, jaaka tlatlana, di diretse Botswana mo mafatsheng a mantsi. Dingwe tsa dilwana tseo ke tse:
Tlatlana ya Botswana, e e dirwang bogolo thata kwa Maung, e galalediwa thata mo ditshupong tsa mafatshefatshe tsa ditiro tsa diatla. E bonwa e le nngwe ya ditiro tse di dirilweng ka botswerere le kitso e e tswang mo mading a motho.
Tlatlana ya Setswana e logwa ka lotlhaka lwa noka.
Tlatlana ya Botswana e setse e rekisiwa mo mafatsheng a mantsi mme ka go rialo e tsisetsa lefatshe leno madi a a tswang mo mafatsheng a sele Tlatlana e e kgabisiwa ka mefutafuta, e be e logwe ka dilekanyo, tse di farologanyeng. Go na le tse ditona le tse dinnye, tse di kgonang go pegwa mo loboteng, go kgabisiwe ka tsona.
Kwa ntle ga tlatlana, Batswana ba tswa kgakala ba itse go loga loselo. Lone lo logwa ka thupa ya moretlwa, e fatotswe�, e bile kwataboloditswe makwati. Le lone jaaka tlatlana, lo logwa dilekanyo tse di farologanyeng, lo bile lo setse lo dirisediwa go kgabisa. jalo le lone lo rekwa kwa mafatsheng a sele.
Kwa tshimologong motlh�tlh� o ne o logelwa go tlhotlha bojalwa. One o logwa ka makha�i o o tlhogang fa thoko ga noka. le gale gompieno o setse o logelwa go rekisediwa ba ba ka kgabisang ka one mo matlung.
Moseme: Moseme gongwe leg�g� o logwa ka mokha�i jaaka motlh� tlh�. One o ne o dirisiwa go alwa fa fatshe ke bomme fa ba itapolositse, ba tsere dikgang, kgotsa ba le mo mererong. Le one mo malatsing ano o setse o dirisediwa go kgabisa, bogolo jang mo ditoropong.
Kwa ntle ga dilwana tse di fa godimo tse, Batswana ba kgona go loga dika-dinkgo ka lotlhaka, jaaka tlatlana, di be di direlwe le dikhurumelo. Tsone maikaelelo a go di dira ke go kgatlha ba ba eletsang go kgabisa ka tsone, le go supa kitso ya mologi mo tirisong ya lotlhaka.
Dilo tse tsotlhe di supa kitso e e nonofileng ya tlholego ya batho mme e bile di fa lefatshe la Botswana leina la gore le lone le na le seabe mo tsweledisong ya ngwao, ya losika loomotho.
Ke selo se se itsegeng thata gore go suga matlalo go tswa le Motswana kgakala. Pele ga Basweu ba tla ka matsela, Batswana ba ne ba apara diaparo tsa matlalo. Banna ba ne ba apara diphae, fa basadi bona ba apara diphaeyana. Gape go ne go dirwa methikga ka matlalo, mme go binwe ka yona.
Go ne go sugwa matlalo go dirwa diphate, thari e e belegang ngwana, lekuka la madila, kuane ya banna, go be go sugwe dikgole go golega dikgomo le go di katlowa fa di gangwa. Diphate tse di aparwang sekobo, le tse di phuthang dithoto di ne di sugwa boleta le bontle,go na le tse di alwang fa fatshe.
Ka ntlha ya go bona dit�haba tsa seeng di kgatlhegela diphate tsa Setswana, gompieno diphate di sugwa, di rokwe, di be di kgabisiwe ka bokgabane jo bo tsikitlang leitlho la molebi. Ke ka moo le Batswana jaanong ba setseng ba kgabisa ka diphate mo matlung a a bone Ga ba tlhole ba di rekela go di ala. Le gale kwa metseng ya magae go sa ntse go na le ba ba di alang, le fa theko ya tsona e iteile batho tsebe.
Diphate tse dingwe di ntlafadiwa ka go tshwaraganya matlalo a diphologolo tse di farologanyeng, go dira phate e le nngwe, Fale le go sa ntse go bonwa diaparo tsa matlalo, jaaka borokgwe, baki, phaeyana, jalo jalo. Go gongwe dibaki di segwa ka matlalo a bophokojwe, mme a se ke a ntshiwe bobowa gore a nne mantle.
Le fa megopo e sa tlhole e dirisediwa go jela, fela go sa na le dithakga tse di e betlang. Mogopo o betlwa ka logong lwa monato, mophane, morula, le tse dingwe. Mo malatsing ano megopo e betlelwa go rekisiwa le go kgabisa mo matlung. Le yona e setse e betlwa ka mekgwa e mentsi go e ntlafatsa le go e tlhabolola. Mengwe e betlelwe dikhurumelo.
Jaaka ditlatlana, le megopo e betlwa ka dilekanyo tse di farologanyeng gore batho ba e rekele mabaka a a farologanyeng.
Godimo ga megopo go betlwa le dintshwana, dikika, metshe le dipora - dinno tsa Setswana tse di betlilweng ka logong fela. Go betlwa le ditilo tsa dikgojana, mme di kgabisiwe ka mekgwa e mentsi
Babetli ba setse ba. betla dikikanyana, metshenyana, le dikopi tse tse ba di direlang gone go kgabisa fela. Mo e a be e le go supa kitso ya Motswana ya go dira ka logong le petlwana.
Kwa ntle ga megopo le tse di setseng di umakilwe, go na le dilo tse dingwe tse dintsi tse di betlwang ka logong, jaaka lore, setshwantsho sa motho, kgomo, tau, tlou, le diphologolo tse dingwe, le ka dinonyane le digagabi tota.
Mo ntlheng e go ka twe kgwebo e thusitse thata, gonne fa di ne di sa betlelwe go rekisiwa, bontsi jwa tsone di ka be di setse di nyeletse, jalo dikokomana tsa rona di ka be di latlhegetswe ke kitso ya ngwao ya segabona.
Morufa ke kgamelo e e betlilweng ka logong. Batswana ba le bantsi gompieno ga ba tlhole ba itse kgamelo e. Ka ntlha ya kgwebo, re sa ntse re wela kgamelo e e rekisiwa; ka jaana e sa tlhole e dirisiwa mo go gameng.
Ke selo se se kgatlhang go lemoga gore e rile pele ga dit�haba tsa Bophirima di tla mono ga rona, batho ba ne ba ipheditse ka dilo tse ba di tlhokang mo matshelong a bona a gale.
Maitiso a Setswana go gongwe a ne a loisiwa ka go dirisa diletso tse di itiretsweng. Dingwe tsa diletso tse ke moropa, serankure/segaba/sebintsolo, phala e e dirilweng ka lonakana lwa phala, kgotsa lwa phudufudu, le tse dingwe jalo.
Ka jaana gompieno dilo di tlhabolotswe ka bontsi, dingwe tsa diletso tse ga di tlhole di dirisiwa mo dipineng. Bontsi jwa tsona gompieno di bonwa di kgabisitse mo matlung, kgotsa di tlhaga fa go na le meletlo e megolo ya semmuso.
Mo Setswaneng go na le maina a a kgethegileng a a tlhalosang losika fa gare ga batho.
Mangwe a maina ao ke a, ga mmogo le ditlhaloso tsa ona:
� Rre/ntate/rara: motsadi wa me wa monna.
� Mme: motsadi wa me wa mosadi.
� Nkgonne/mogolole: mogolwane wa me wa bong jo bo tshwanang le jwa me.
� Nnake: mmotlana wa me wa bong jo bo tshwanang le jwa me.
� Kgaitsadiake: mogolwane kgotsa mmotlana yo re farologanang ka bong; fa ke le
akaretsa le bana ba borrangwane le borremogolo, ka jaana re le bana ba mpa.
� Ntsalake: ngwana wa ga malome kgotsa rakgadi.
� Mmemogolo/nkoko/nkuku: motsala-mme/rre, kgotsa mogolowa-mme. Le gale maina
a a ka dirisiwa gape go raya mmamalome, ke go re mogatsa-malome.
� Mmangwane: monnawe mme wa mosadi.
� Rakgadi: kgaitsadia-rre a le mogolwane kgotsa a le mmotlana.
� Matsale: motsadi wa monna yo o nnyetseng.
� Mogwagadi: motsadi wa mosadi yo ke mo nyetseng.
� Mogwe: monna yo o re nyaletseng yo o nyetseng ngwana wa rona.
� Ngwetsi: mosadi yo o tserweng mo ga rona; a nyetswe ke ngwana wa rona.
� Mogadibo: kgaitsadia-monna wa me.
� Mogadikane: mosadi yo nna le ene re nyetsweng ke monna a le mongwe.
� Ba ga etsho: batho ba kwa go tsalwang rre teng.
� Ba ga etsho -mogolo: batho ba kwa go tsalwang mme teng.
Kopadilalelo: Ke e e tswang mantsiboa
Mphatlalatsane: ya mo mosong
Seroga balopo: ke dinaledi tse ditshweu, tsa mogatlana o o tswang botlhaba o ya bophirima. di ne di dirisiwa ke baeti fa go le bosigo jaaka mosupatsela.
Ga o a tshwanela go tsena o rwele metsi gongwe dithoto mo ntlong.
Rre ga a rwale mo ntlong.
Ga go feelwe bosigo, o ka fisa le feelo fa pele mme ga o olele matlakala a teng.
Ga go tsenwe ka lebone le tuka mo ntlong.
Ga go tsenwe ka metsi bosigo mo lapeng.
Ngwana wa mosetsana ga a tshwanela go ja Mae.
Mosetsana ga a tlhape Bosigo: Otlaa bona sesadi bosigo / o tlaa tshwarwa ke ditlhabi bosigo.
Mosetsana ga a jele mopitseng.
Mosetsana ga a nne fa pele ga le selo go feferwa.
Mosetsana ga a ralale dikgomo.
Mosetsana ga a je ngati a sa e jisiwe ke bagolo.
Mosetsana ga a je tlhako.
Mosimane ga a je telele a sa e fiwa.
Mosetsana ga a je Nko ya Kgomo: otla sinalelwa ke makau.
Mosetsana ga a tlole legora.
Moswagadi ga a tshwanela go ralala dikgomo: otla dira gore di folotse
Moswagadi ga a tshwanela go ralala lefatshe sethoboloko: O tlaa dira leuba.
Moswagadi ga a dumedise ka letsogo: O tla mo ntshofatsa.
Banyadi ga ba a tshwanela go kopana mo bekeng ya lenyalo: Go tlaa nna diphefo kana pula ya matlakadibe
Moimana ga a tshwanela go ja mae:
Ga go ipomelwe dinala mo ntlong.
Ga go ipomewi dinala bosigo.
Ga go beolelwe moriri mo ntlong
Ga o a tshwanela go latswa thipa
Mosadi ga a e me fa gare ga kgorwana.
Mosadi ga a tlole legora le lebotana.
Ga go giwe metsi bosigo.
Letswai ga le tsene bosigo.
Tlhalefang.com © 2009. Ditshwanelo tsotlhe ke tsa mophasalatsi cell: 078 336 9482 molokwanet@yahoo.com