Herhaling is een van vele tegnieke tot beskikking van die digter, & sekerlik baie belangrik in die hande van die vryevers-skrywer. ’n Oorsig oor die vroeë poësie van Antjie Krog laat blyk hoe belangrik ’n bindmiddel dit vir haar was & die vindingryke wyses waarop sy dit ontgin.
Met hierdie belydenis stel sy ’n nuwe onopgesmukte poësie in die vooruitsig, een wat hom nie van die tradisionele ‘uiterlike’ poëtiese elemente soos rym & interpunksie gaan bedien nie, ’n soort gedig wat nie gesofistikeerd gaan probeer wees nie, maar in gesprekstrant direk wil kommunikeer, eenvoudig, spontaan – 'n “kaalvoet gedig”.
Dit is interessant om daarop te let dat die gedig aan die spreker se “Ma” gerig word, wat in die werklike lewe sélf skrywer is. Hiermee stel die dogter haar op teen die ma & die poëtiese tradisie wat die ma verteenwoordig, & vra sy by voorbaat verskoning dat sy nie die dogter/digter is wat sy “graag vir jou wil wees nie”.
Reeds in hierdie “programgedig” kom die leser tegnieke teen wat die digteres regdeur haar oeuvre gaan benut. In die eerste strofe met sy tipografiese inspringing gebruik sy herhaling in die vorm van parallelisme:
Die tipografiese isolasie van hierdie reëls beklemtoon nie slegs hulle “eendersheid”nie, maar maak dit ook duidelik dat hulle almal kwalifikasies is van die voorafgaande “’n gedig”. Die digter gaan dan voort & in die tweede strofe gebruik sy ’n opeenstapeling van beelde om die relasie tussen haar & moeder te metaforiseer. Die opstapeltegniek word hier gekombineer met paralelle sinkonstruksies, deur frases wat begin met “jy” gevolg deur ’n werkwoord & “my”:
Dit is interessant om hier te let dat die verset aanvanklik teen die moeder is. Later in Krog se oeuvre word die verset teen die literêre tradisie baie duidelik ’n verset teen die patriargie soos verteenwoordig deur verál die digter D.J. Opperman, maar ook N.P. van Wyk Louw.
In “Sonnet” neem Krog se verset teen die tradisie die vorm aan van ’n omkeer van die Shakespeariaanse sonnetvorm deur te begin met die slotkoeplet & dan terug te werk, asook deur die afwesigheid van vaste rympatrone of ’n vaste metrum. Nogmaals gebruik Krog herhaling om haar vers te bind.
In die slotstrofe word die opeenstapeling van romantiese beelde & die bittersoet openingsreëls wat die einde van ’n verhouding in die vooruitsig stel meteens ontluister deur die banaliteit van:
Waar Dogter van Jefta (1970) dit gehad het oor die huislike & die wêreld van die skoolkind, verken Januarie-suite (1972) die milieu van die student, die erotiese liefde & heimweë na die heimat vanuit die isolasie van die kampus.
Wanneer ons kyk na die titel van die gedig, word die verwagting geskep dat dit oor lemoene sal handel, & dat dit elemente van ’n liedjie sal bevat, byvoorbeeld ’n refrein.
is op die eerste oog af nie-metafories: dit is so dat lemoenbome van sonlig hou, dat hulle vrugte eers in die winter ryp kan wees alhoewel hulle in die lente bloei. Dus: in die winter is die lemoenboom met sy helderkleurige vrugte “’n sonboom” – die vrugte is oranjekleurig soos die son.
Dit is egter met die volgende twee kwalifiserings van die lemoenboom wat dit duidelik word dat die digter dit nie hier het om ’n letterlike lemoenboom nie (alhoewel die inligting wat sy in verband met die lemoenboom gebruik, metafories of nie, moet klop):
Wanneer die digter die lemoenboom as “’n baldadige balboom” beskryf, verwys sy enersyds na die balvormige vrugte van die lemoenboom, maar baldadigheid is ’n spesifiek menslike eienskap & daardeur word die lemoenboom gepersonifieer. Die beeld het, met die herhaling van “bal” ook ’n seksuele konnotasie.
Die tweede strofe bring ’n reeks beelde waarin die jongmens op kampus se isolasie & verlange verbeeld word.
Voorts “broei (die lemoenboom) daagliks op ’n posbus” & word daar duidelik na nuus van die huis verlang. “Broei” het hier egter ook ’n seksuele konnotasie, dié van seksuele groei, ryping. Hierdie verlange na nuus word geïntensifiseer deur die parallelle sinkonstruksie in hierdie strofe:
Die slotstrofe, soos reeds genoem, is ’n herhaling van die eerste strofe & beide vervul die funksie van refrein binne die liedjie-aard van hierdie gedig. As herhaling ’n belangrike tegniek is in die digterlike arsenaal, is herhaling-met-verandering nog meer potent. In die slotreël van die gedig word die “groenboom” waarmee gesuggereer word dat die lemoenboom immergroen is, “groen boom”: wat suggereer dat die student nog jonk is, nog “groen”.
Herhaling neem in die vroeë digkuns van Antjie Krog meer gestaltes aan as wat ek in die kort omvang van hierdie teks kon verken, maar dit is ongetwyfeld ’n ondersoek wat die leser van die poësie met vrug kan onderneem.