Boere se dag zero het aangebreek | Agri
einde Februarie gaan die water vir hierdie boere opdroog.
Talle produsente in die Kaapse skiereiland wat afhanklik is van besproeiingskemas se water is amptelik afgesny, wat hulle nou laat met min uitkoms om hul boerderye aan die gang te hou.
Boere rondom Kaapstad, wat afhanklik is van die Bergrivier- en Theewaterskloof-besproeiingskemas, is op 22 Januarie vanjaar aangesê dat hulle nie meer water uit die skema mag pomp nie. Volgens mnr. Johan Conradie, plaasbestuurder van Vorentoe Boerdery in Kuilsrivier, het hulle nog genoeg water om vir die volgende ses weke te boer.
“Ons besproei uit die Theewaterskloof-besproeiingskema en het ’n pompkwota van 30 m3 water per uur, 24 uur per dag. Ons het reeds teen November verlede jaar ons normale 80 ha onder besproeiing tot 40 ha gehalveer om by die beperkings aan te pas. As ons met die 40 ha aanhou boer, sal ons in Maart vanjaar nie meer kan boer nie, want ons opgaardam sal dan leeg wees. Dit is ’n katastrofe, want ons het groentebemarkingsprogramme waaraan ons produkte moet lewer, minstens 40 mense in diens en rekeninge wat betaal moet word,” sê Conradie.
Produsente in die Boland, die Wynland en die Kaapse skiereiland wat afhanklik is van nasionale besproeiingskemas se waterkwotas is beperk tot 40% van hul aanvanklike regte, gemeet op die gemiddelde verbruik van 2011 tot 2015. Volgens mnr. Carl Opperman, uitvoerende hoof van Agri Wes-Kaap, gaan die boere wat reeds hierdie kwota water vir die seisoen opgebruik het, se water afgesny word.
“Indien die produsent se totale verbruik vir die seisoen dus reeds bereik is, gaan hy of sy nie meer uit die skema kan besproei uit nie,” sê Opperman.
Produsente is woedend oor hierdie stap deur die Departement van Water en Sanitasie, aangesien boere en die georganiseerde landbou reeds etlike jare noodkrete uitstuur en waarsku dat ‘Dag Zero” gaan kom.
‘Boere moet blameer word’
Volgens mnr. Rashid Khan, die Departement van Water en Sanitasie se Wes-Kaapse bestuurder, is die mense wat die meeste geraas maak oor waterbeperkings juis diegene wat die regulasies ignoreer en wette oortree. “Ek kan nie die produsente wat kwaad en ongelukkig is, se griewe aanvaar nie. Ons kommunikeer heeltyd met die produsente en geen boer is vrygestel van die gebruik van water nie. Produsente moes dus al lankal alternatiewe waterbronne bekom het, want ons as die Departement is afhanklik van reënwater om ons damme mee aan te vul en water te voorsien. Indien die boere iemand wil blameer vir die situasie waarin hulle nou verkeer, is dit net hulself,” het Khan gesê.
Hoewel Opperman produsente maan om nie vinger te wys nie, uit die situasie te leer en hul voortbestaan so goed as moontlik te probeer verseker, sê hy Khan versuim sy grondwetlike pligte. “Al jare lank, sedert die 1990’s, word daar gewaarsku dat die Wes-Kaap sonder water gaan wees. Daar is talle planne ter tafel gelê om die opgaarvermoë te vergroot, ondergrondse water beter te bestuur en infrastruktuur in stand te hou om vermorsing te voorkom, maar daarvan het niks gekom nie.”
Volgens Opperman sou die Clanwilliam-dam se vergroting ’n stap in die regte rigting wees, maar selfs dit is ’n fiasko. “Mnr. Khan moet in gedagte hou dat selfs die alternatiewe waterbronne wat produsente teen koste bekom het, veral boorgate, word nou ook streng gereguleer. Waar is daar dus vir die produsente verligting vir die situasie?”
Opperman sê hy is “verby bekommerd”, aangesien die totale landbouverwante ekonomie – van primêre produsent, plaaswerker tot by voedselverwerkers, ensovoorts – deur hierdie droogte geaffekteer word.
“Ek is egter nie verbaas dat die Wes-Kaap se watervoorsiening ’n fiasko is nie, want mnr. Khan, wat aan die stuur daarvan staan, is selde by strategiese gesprekke betrokke wanneer belangrike besluite geneem moet word,” sê Opperman. “Wat gaan gebeur as 2018 se winter ’n herhaling van 2017 se winter is?”