Kan Suid-Afrika se kragnetwerk ineenstort?Foto: Reint Dykema Suid-Afrika staar sy ergste energiekrisis sedert 2008 in die gesig. Terwyl die land se kragvoorsiener, Eskom, spook om te voldoen aan die vraag na elektrisiteit, is beurtkrag vir die volgende paar jaar in die vooruitsig. Tshediso Matona, Eskom se uitvoerende hoof, het gesê beurtkrag is hier om te bly. Hy het aan verslaggewers gesê instandhouding is afgeskeep, aangesien Eskom ten alle koste die ligte wou aanhou. Intussen word ŉ gerug op sosiale media versprei dat die kragnetwerk ineen gaan stort en dat die land vir twee weke in donkerte gedompel sal wees. In dié scenario is daar geen skedule nie, maar is dit slegs ŉ geval van wag en sien wanneer die krag weer aankom. Sal Suid-Afrika vir weke in donkerte gehul wees indien die kragnetwerk ineenstort? Is dit iets waaroor Suid-Afrikaners bekommerd moet wees? Wat is ŉ ineenstorting van die kragnetwerk? Thava Govender, Eskom se hoof van kragopwekking, het tydens ŉ onlangse mediakonferensie die moontlikheid bespreek van ŉ algehele verdonkering. “’n Totale verdonkering is wanneer jy al die elektrisiteit in een provinsie verloor en die hele netwerk ineenstort. So basies word Gauteng of Mpumalanga [provinsies] verduister. ŉ Nasionale verdonkering is wanneer jy niks voorsien nie. Daar is geen krag nie,” het hy gesê. Terry Mackenzie-Hoy, ŉ raadgewende elektriese ingenieur, het aan Africa Check gesê “beurtkrag kom voor weens ŉ tekort aan elektrisiteit maar dat dit ŉ beplande gebeurtenis is. Die ineenstorting van die netwerk sal onbepland wees”. Wat veroorsaak dat ŉ kragnetwerk ineenstort? Khulu Phasiwe, woordvoerder van Eskom, het aan Africa Check gesê indien die kragnetwerk sou ineenstort, dit deur ŉ aantal faktore veroorsaak sou word. “Soos u weet, het ons al probleme gehad rakende steenkool en diesel… vir die kragnetwerk om ineen te stort sal daar ŉ kombinasie van ŉ klomp dinge moet gebeur insluitend ons stelsels wat ingee,” het Phasiwe gesê. Mike Rycroft, ŉ energie-ontleder en artikelredakteur van die tydskrif Energize, verduidelik dat ŉ “ineenstorting van die netwerk sal plaasvind wanneer die hele netwerk of ŉ gedeelte daarvan oorlaai word. Met ander woorde, die vraag na elektrisiteit oorskry die vermoë van opwekkingsbronne om elektrisiteit te voorsien”. Kan SA nie net weer die krag aansit nie? Ongelukkig is dit nie so maklik nie. Phasiwe het die situasie vergelyk met ŉ selfoon wat se battery pap is. Indien jy dit weer wil aanskakel, moet jy eers ŉ ander kragbron kry om dit te herlaai. “Om ’n kragnetwerk, veral ŉ beperkte stelsel soos ons s’n, weer op die been te bring het jy elektrisiteit nodig om jou kragstasies te bedryf voor jy krag kan beskikbaar stel.” Volgens Rycroft word ŉ beduidende hoeveelheid energie benodig om ŉ kragstasie weer aan te skakel. Dit staan bekend as ŉ “black start”. Andre Kenny, ŉ ingenieurswese konsultant wat voorheen by Eskom gewerk het, sê om elektrisiteit te vind om die kragstasies weer aan te skakel, is net die eerste stap. “Wanneer die kragstasies uiteindelik weer aangeskakel word, moet hulle versigtig met mekaar gesinchroniseer word teen die regte stroomspanning, frekwensie en fase. Dit is ŉ moeilike, noukeurige en tydrowende proses.” Hoe lank sal die land in donkerte gehul wees? Daar is verskeie bewerings oor hoe lank Suid-Afrika in die donker kan wees indien die kragnetwerk ineenstort. Eskom se ramings is tussen sewe dae en ŉ paar weke. Ander meen Suid-Afrika sal voortslepende verdonkerings kan ervaar. Volgens Phasiwe is Eskom se ramings gegrond op verdonkerings wat al in ander lande voorgekom het. “Dit [ŉ verdonkering] het gelukkig nog nie by ons gebeur nie. In ander plekke wat dit gebeur het, was drie weke die maksimum tyd wat dit geneem het,” het hy gesê. “Indien die kragnetwerk ooit heeltemal ineenstort, sal dit dae, indien nie langer nie, vat om die netwerk te herstel,” volgens Kenny. Rycoft meen ramings van “meer as ŉ week” is realisties maar dink nie voorbeelde van verduisterings in ander lande kan as ŉ maatstaf gebruik word nie. Kan SA op sy bure staatmaak vir hulp? Verskeie lande het al hul bure vir tydelike bystand gevra wanneer hulle kragnetwerke ineengestort het. Suid-Afrika is egter ŉ “krag-eiland” en voer amper geen elektrisiteit in nie, volgens Rycroft. Suid-Afrika sal dus nie op sy buurlande kan staatmaak om hom by te staan nie. ŉ Eskom-verslag van 2014 wys dat die kragvoorsiener elektrisiteit invoer van Namibië, Lesotho en Mosambiek. Eskom verkoop elektrisiteit aan Lesotho, Namibië, Botswana, Zimbabwe, Mosambiek, Swaziland en Zambië. Volgens Phasiwe sal dié lande nie Suid-Afrika kan bystaan indien die kragnetwerk ineenstort nie. “Indien ons netwerk ineenstort sal ons nie 40 000 MW van enigiemand op die kontinent kan kry nie. Ons is die enigste land op die kontinent wat hierdie hoeveelheid elektrisiteit produseer.” Hoe om ŉ ineenstorting van die kragnetwerk te voorkom Vir Suid-Afrikaners wat reeds onder beurtkrag gebuk gaan, is die moontlikheid van ŉ weke lange verdonkering skrikwekkend. Maar dit blyk dat ‘n totale ineenstorting van die kragnetwerk in hierdie stadium onwaarskynlik is. “’n Ineenstorting van Suid-Afrika se kragnetwerk is vir nou hoogs onwaarskynlik,” volgens Kenny. “Beurtkrag verhoed dit… ongelukkig gaan ons minstens vir drie jaar beurtkrag hê.” Rycroft het gesê Eskom bedryf ŉ gevorderde netwerkbestuursentrum wat hom in staat stel om ŉ ineenstorting van die kragnetwerk te vermy deur beheerde beurtkrag uit te oefen, mits daar nie enige katastrofiese onderbreking is weens die netwerk wat oorlaai word nie. Slotsom: ŉ Ineenstorting van die kragnetwerk is onwaarskynlik in dié stadium Indien Suid-Afrika se kragnetwerk ineenstort, is dit moontlik dat die land vir ŉ paar dae of selfs weke in donkerte gehul kan wees. Dit sal aansienlike tyd en moeite verg om die kragstasies weer aan te skakel. Die moontlikheid hiervan blyk egter in die stadium onwaarskynlik te wees. Die artikel is saamgestel deur Africa Check, ‘n nie-winsgewende webwerf wat feite nagaan, en word met hul vergunning gepubliseer. Besoek hul webtuiste by www.africacheck.org of volg hulle op Twitter by @africacheck.