Written by Frederick on March 8, 2010 . Posted in Gestuurdheid
Oorspronklik geplaas in Die By bylaag tot die Die Burger op Saterdag 6 Maart 2010
Ek en Frans Jaftha het mekaar in September in Oudtshoorn se begraafplaas raakgeloop. Dit sou nie sommer in die ou Suid-Afrika gebeur het nie, want toe was selfs die dooies apart. Maar nou lê Frans se vrou so skuins oorkant my ouers. Trouens, 'n mens sou kon sê dat mevrou Jaftha se graf, en die grafte van my ouers en grootouers die punte van 'n perfekte driehoek is.
Frans en ek was altwee aan't werk. Hy het sy vrou se graf kom versorg en ek en my suster het ons ouers se grafte kom "oordoen", soos in renovate. Jy sien, 'n graf hoef nie soos 'n heilige monument ongestoord gelaat te word nie. Dis mos óns wat die grafte laat opmaak het. Ons kan dit mos weer afmaak. Én oormaak. Die swart en grou graniet begraafplase is so dood, so onoorspronlik, so kitsch. Dit sê niks van die mense wat ses voet ses daaronder toegemessel is nie. Net "rus in vrede", wat dit ook al mag beteken.
My pa en ma was altwee lief vir tuinmaak. As kinders was nie vir ons vreemd dat mense stadiger verby ons huis in St. Johnstraat gery het nie. Die mosaïek van cinerarias, gazalias, gesiggies, stink afrikaners en 'n klomp ander soorte blomme wás iets om na te kyk. Ons moes na skool blomplantjies verkoop en snags slakke vang, want leef en beef het by Chris en Annatjie Spies kom plantjies koop. 'n Sent 'n plantjie. Daarmee moes vier kinders Stellenbosch toe.
Oorgedoende grafte moet dus mooi wees. Dit moet iets sê van my pa en ma, van eenvoud, lewe, plante, Stellenbosch, en Oudtshoorn.
Eers het ons die grafsteen en fondamente, die doodse grys gedoente, heeltemal afgebreek. Toe lê ons 'n tuin aan met rivierklippe, wit kwartsklippe en aalwyne wat ons op my pa se grootwordplaas gaan haal het.
Terwyl ek die kompos inwerk, praat ek met Pa en Ma. "Ja Pa, ek spit nog soos Pa my geleer het. Dis nou wel nie fyn tuin nie, maar wat sê julle van die aalwyne? Dis darem 'n bietjie lewe en kleur, nie waar nie? En wat sê julle van die groot klip en naamplaatjie wat ek en Marié uit Stellenbosch saamgebring het? Ons is darem nog oraait deur die genade. Dankie vir alles…"
Frans het oorgestap en kom kennis maak. "Meneer, jy moenie bekommerd wees nie. Ek sal na die grafte kyk."
Sommer net so. Sonder om iets in ruil te verwag. Sonder dat hy ons ken.
My ouers sou hom waarskynlik nooit genooi het om 'n koppie tee by ons te kom drink nie, want hy was nie "van ons soort nie". Frans weet dit, maar dit maak nie meer saak nie.
Net na Kersfees het ek by Frans in Toekomsrus, so skuins oorkant die begraafplaas, 'n draai gemaak. Ek ontmoet sy kinders en kleinkinders. Hulle ontvang my met hartlikheid soos net Oudtshoorn se mense kan.
Ons blaai deur ou foto-albums en praat oor sy vrou en my ouers en die gat wat die dood kom uitruk het. Ek sien verbleikte foto's van 'n netjiese, trotse, agtermekaar ambagsman wat met niks minder as die beste tevrede was nie. Hy praat oor die ou dae ("ek het baie vir die Spiese en Schoemans in Schoemanshoek gewerk…") en die toekoms ("ek weet nie aldag so mooi van die nuwe Suid-Afrika nie") en die kinders ("hulle leer baie mooi op skool").
Dis tyd om te ry.
"Nee, jy kan nie so gou weer ry nie, jy moet eers nóg koeldrank drink!"
Hy kyk my motorfiets so en glip buitekamer toe. Met 'n breë glimlag haal hy 'n valhelm uit 'n stowwerige plastieksak.
"Ek het altyd geweet ek gaan dit weer nodig kry", sê hy met 'n knipoog. "Vat my gou vir 'n spin lat ek vir jou die grafte gaan wys."
Dis moeite vir 'n ou man om agterop die BMW te klim, maar ons lag soos kinders. Ek gee die bike sommer ekstra vet.
Die aalwyne het al geblom en daar is nie 'n enkele onkruid op die graf nie.
"Frans, jy is 'n baie goeie mens. Ek weet nie hoe om dankie te sê nie."
Toe ek hom aflaai sê hy: "Ek het klaar met die kinders gepraat. As ek nie meer daar is nie, sal een van hulle my werk voortsit. Ek weet nou waar jou oupa en ouma lê. Ek sal sommer ook 'n ogie daar gooi."
Ek wens ek was soos Frans. Ek bewonder hom. My pa en ma was ook so. Hulle was altyd gasvry en vrygewig, veral teenoor mense van "ons eie soort". Wie weet, miskien is Pa en Ma en Ralie Jaftha teen hierdie tyd dik vriende. Hulle is mos immers bure, nie waar nie? Oudtshoorn se mense!
Written by Frederick on May 4, 2009 . Posted in Gestuurdheid
Danie Mouton het onlangs die Park Avenue Metodiste-Gemeente in Minneapolis vir die tweede keer besoek en vertel van sy indrukke van hierdie besondere gemeente.
Stel jou die volgende voor: 'n middelklas, wit Amerikaanse voorstad waar Afro-Amerikaners in toenemende getalle begin woon. Bendes raak meer aktief in die omgewing, en die woonbuurt verloor sy tradisionele karakter. 'n Beduidende aantal inwoners, en lidmate van die gemeente, verskuif na ander woonbuurte. Hulle stel dan voor dat die gemeente sy gebou verkoop, en self skuif na 'n ander woonbuurt. Die leiers besin daaroor en roep 'n stemming in die gemeente uit: bly ons, of gly ons? Met 'n klein meerderheid word besluit om te bly. Onmiddellik bedank sowat 30% van die lidmate en verskuif hul lidmaatskap na ander gemeentes in hul nuwe omgewings. Die getraumatiseerde gemeente rig haarself nou meer intensioneel op die veranderde omgewing. 'n Jeugpredikant begin kontemporêre, publieke musiekuitvoerings (dis nie halleluja's en metodiste koortjies nie) op die kerk se parkeerterrein vir die gemeenskap aanbied. Jongmense kom. Hulle ouers kom. Gemeente en gemeenskap maak vriende, en meer en meer Afro-Amerikaners sluit by die gemeente aan. Die gemeente reik ook uit na die bendes en ander nood, veral die tipiese nood of behoeftes van nuwelinge in 'n gemeenskap, uit.
Hierdie is die verhaal van die Park Avenue Metodiste-Gemeente in Minneapolis. Die verhaal speel in die sestiger- en sewentigerjare af. Sedertdien het die gemeente 'n baken geword waar vreemdelinge vriende word en mense ingeskakel word in egte, lewensveranderende gemeenskap oor ook hierdie soort grense heen.
Ek het die gemeente in 2003 die eerste keer besoek, en nou weer – in 2009. Daar is nou 'n nuwe senior leraar, 'n Afro-Amerikaner. Die erediens word deur mense van alle denkabre groeperinge bygewoon. Juis vanweë die karakter van uitreik na nuwelinge, beskik hierdie gemeente net oor die ongelooflike vermoë om vreemdelinge welkom te laat voel – en ons het dit nou weer beleef. Die leierspan verteenwoordig die diversiteit waarheen hulle mik. Die predikantespan het lede uit die blanke, Afro-Amerikaanse en Spaanse gemeenskappe. Engels en Spaans word gebruik – die voorbidding is bv in Spaans gedoen. Tydens die erediens word van jongmense, oumense en ander lidmate gebruik gemaak om voorbidding te doen, die Skrifgedeelte voor te lees, ensovoorts. Die diversiteit is voortdurend sigbaar en die eenheid in die verskeidenheid ooglopend. Dit beteken dat jyself, met die diversiteit wat jy bring, baie maklik deel word van die handelinge.
Tydens ons besoek het die Red River in die staat Noord-Dakota, noord-wes van Minneapolis sy walle oorstroom. Tydens die erediens is daar indringend vir die situasie voorbidding gedoen. 'n Aantal lidmate het gaan help om sandsakke te pak, sodat die gemeente eerstehandse terugvoer oor die situasie gehad het. Die indringende en egte petisie vir God se hulp was opvallend. Die gemeente het die gebruik dat enigiemand wat iemand anders, of 'n bepaalde situasie, aan die Here wil opdra op 'n stadium voor in die kerk kom kniel terwyl daar in die groot groep voorbidding gedoen word. Jy kan gaan om, sê, jou nefie wat aan dwelmmiddels verslaaf is, aan die Here te gaan opdra. Terwyl die voorganger in die algemeen bid, kan jy jou eie gebede daarby invoeg. Die konneksie wat hierdie simbolies daad skep tussen God, lewe, en die priesterlike intrede van die geloofsgemeenskap by God, is lewensveranderend. Die gebede word ook nie met 'n morele meerderwaardgheid ("dat sondaars sal regkom") gedoen nie, maar as 'n kreet uit die hart vir God se genadige ingrype. Mens en hul nood word ernstig geneem.
Written by Besoeker on October 24, 2008 . Posted in Gestuurdheid
Hierdie week was ek bevoorreg om deel te wees van 'n kursus waar VGK en NG predikante en lidmate opgelei is in Fasiliterende Leierskap. Soos die kursus aangaan, het ons beleef dat die vertroue onderling groei en mense oopraak teenoor mekaar en al hoe eerliker met mekaar praat.
Die kern hiervan was dat ons gefokus het op 'n blaamlose en waarderende luister na mekaar.
By dag drie – waag ek dit om die groep uit te daag om eerlik met mekaar te begin praat oor ons vooroordele teenoor mekaar. Ek verwys na Coenie se opmerking dat ons mekaar nie regtig leer ken het nie. Ons doen 'n rollespel waarin ons ons voorveronderstellings oor mekaar opskort en in mekaar se skoene probeer klim. Ek vra 'n VG leraar om te probeer ervaar wat NG mense beleef het toe geprekke van die VGK leiers se kant opgeskort is. Ek vra 'n NG leraar om te probeer ervaar hoe die VG mense die gebeure by hulle sinode ervaar het. So klim ons in mekaar se wêrelde in. Toe ons hieroor nadink, sê 'n NG leraar wat meer as 30 jaar in die bediening is:
Dit is die eerste keer dat ek ervaar dat VG leraars blaamloos en waarderend na my verhaal luister!
Ons word almal vir 'n oomblik stil – kan dit waar wees dat daar tussen ons kerke so min ruimtes is waar ons mekaar kan leer ken en waardeer? In die soeke na mekaar het ons byna geen veilige ruimtes waar ons oop en eerlik met mekaar kan praat nie. Anthonie Verheule, 'n Nederlandse pastor, praat van "terreurvrye ruimtes". Ja, merk 'n ander VGK leraar op, ek het vanoggend gesien dat ons bly was om mekaar te sien, en dit was eg, dit is omdat ons regtig geleer het om mekaar te waardeer en te geniet.
Ek dink Coenie is reg, ons behoort mekaar as leiers oor die grense van kultuur en ras en kerkverband beter te geleer ken het. Hoekom het dit nie gebeur nie? Wat hou ons vas dat ons nie kan vorder nie – dat ons nou weer vasgeloop sit in 'n totaal onaanvaarbare verbrokkeling van verhoudings tussen die kerke?
Ek het die week geleer dat daar byna geen – terreurvrye gespreksruimtes is – waar ons mekaar as mense kan ontmoet nie. Die werklikheid is dat ons almal seer gekry het die afgelope 30 jaar in die stryd tussen die twee kerke. Prof Russel Botman het by Verantwoordelike Vernuwing gesê – dat die huidige geslag leiers te veel beleef het en te seer gekry het om sommer maklik met oplossings te kom. Ons het mekaar tot ketter verklaar, mekaar beveg en swart (sic) gesmeer, gesprekke opgeskort, ooreenkomste gebreek, prosesse het versand, en so kan ek aangaan. In hierdie prosesse het mense seer gekry en die emosionele wonde lê baie diep. Dit help nie ons fokus op die aanvaarding van Belhar, dit moet ons ook doen, of skryf kerkordes, dit moet ons ook doen, of konsulteer gemeentes, dit moet ons ook doen, maar ons doen die voor die hand liggende ding nie – en dit is om in liefde na mekaar uit te reik en blaamloos en waarderend na mekaar te luister nie. Voor ons nie mekaar eenvoudig onvoorwaardelik leer aanvaar en liefkry nie, sal die ander dinge galmende simbale wees met hol klanke.
In my agterkop is die verhaal wat 'n NG leraar 'n paar jaar gelede vertel het van 'n besoek aan die VGK gemeente in hulle dorp. "Ons praat so een maal 'n jaar met mekaar, dan kry ons NG ouens ons jaarliks pak slae," was sy weergawe. Ek hoor aan die ander kant dikwels VGK leiers wat kla dat NG leiers nie regtig op 'n dieper vlak verhoudings met hulle wil bou nie – hulle hou net vergaderings met ons, maar wil nie saam met ons huis toe gaan en saam eet en koffie drink nie! Die ruimtes tussen ons is nie terreurvry nie – maar vol landmyne.
Hoe skep ons terreurvrye ruimtes?
Ons luister na mekaar sonder blaam – as ons gaan aanhou om te probeer vasstel wie het die meeste foute gemaak het, gaan die terreur tussen ons net vergroot. Ek dink nie dit is meer die tyd om te moraliseer nie – kom ons vat elkeen sy/haar eie blaam.
Ons handhaaf die ingesteldheid van waardering teenoor mekaar. Ek het die week weer gesien as 'n mens werklik na mekaar se stories luister, is daar altyd iets om te waardeer. Almal is na die beeld van God geskape en kan daarom waardeer en bevestig word. Vir my is dit 'n geestelike dissipline om die Gees te vra om my hierin te lei.
Kom ons breek voorveronderstellings en stereotipes wat ek handhaaf oor die ander af. Vra jouself af, wat is daardie voorveronderstellings wat in jou sit oor die leiers van die ander kerk – net ek en jy kan dit in ons eie lewens beveg en begin om eerlik te raak oor die rasse, kulturele en kerklike vooroordele wat ons almal in ons binneste koester. Ontkennende sinnetjies soos: ek het niks teen hulle nie – gaan niemand help nie.
Skep ruimtes waar verhoudinge gebou kan word so gereeld as wat jy kan – los maar die vergaderings as daar nie verhoudings is nie.
Die bekroonde Poolse reisjoernalis Rysard Kapuscinski wat verlede jaar oorlede is, skryf in die pragtige boekie: De Ander ( oorspronklike titel Ten Inny) dat die probleem in die verhoudinge tussen vreemdelinge nie lê in die grense en die strukturele struikelblokke nie, maar in die onsekerheid wat daar vir elkeen van ons lê in die ontmoeting. Ontmoeting met 'n vreemdeling is 'n vraagteken. Dit is waarteen ons moet aanstoot, nie die grense buite onsself nie, maar die grense binnekant.
Hoe sal dit wees as ons vir 'n oomblik sal ophou om die blaam te soek en begin om mekaar te soek,mekaar lank genoeg in die oë kyk met 'n waarderende blik dat die ander nie hoef af te kyk of weg te kyk nie, maar kan terugkyk?