Sakeliga eis opskorting van rasvoorvereistes by EskomPiet le Roux, uitvoerende hoof van die Sakeliga. Foto: Morné Prinsloo Die sakeorganisasie Sakeliga het Dinsdag regstappe aangekondig om rasvoorvereistes vir kontrakteurs by staatsondernemings uit te daag. Die organisasie sal ook Eskom, die minister van finansies en die minister van openbare ondernemings versoek om rasgebaseerde voorvereistes by Eskom op te skort hangende die uitkoms van Sakeliga se regstappe. “Ons het besluit om die saak in die hof voort te sit en die wettigheid van staatsondernemings se vooraf-diskwalifisering van kontrakteurs op grond van ras uit te daag, veral in die lig van die elektrisiteitskrisis in Suid-Afrika,” het Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga, gesê. Le Roux meen die rasgebaseerde uitskakeling van kontrakteurs beperk op ŉ onredelike wyse die poel waaruit dit veronderstel is om kundigheid te moet lok. “Dit het onder ons aandag gekom dat Eskom toenemend rasgebaseerde voorvereistes in sy tenderdokumente stel. Vandag word ondernemings wat nie minstens 51% in swart besit is nie gereeld by voorbaat gediskwalifiseer om vir ŉ tender in aanmerking te kom. “Deur kontrakteurs op grond van ras te diskwalifiseer ontneem Eskom nou – op ŉ kritieke tydstip vir die ekonomie en samelewing – elektrisiteitsverbruikers in Suid-Afrika van die volle omvang van kostedoeltreffende kundigheid beskikbaar op die mark. “Ek sal daarom aan Phakamani Hadebe, uitvoerende hoof van Eskom, Tito Mboweni, minister van finansies, en Pravin Gordhan, minister van openbare ondernemings, skryf en hulle versoek om rasgebaseerde voorvereistes by Eskom op te skort hangende die uitkoms van Sakeliga se hofsaak.” Le Roux brei uit oor Sakeliga se regsaksie: “Staatsondernemings stel hierdie voorvereistes vir kontrakteurs met verwysing na regulasies uitgevaardig ingevolge die Wet op die Raamwerk vir Voorkeurverkryging (Preferential Procurement Policy Framework Act, oftewel PPPFA, wet 5 van 2000). Die regulasies is in 2017 uitgevaardig onder Gordhan, die toenmalige minister van finansies. Sakeliga het destyds teen die regulasies beswaar gemaak en dit uiteindelik ná promulgasie in die hof uitgedaag. Alhoewel die Gautengse hoë hof die saak aanvanklik in November 2018 verwerp het, het Sakeliga, op aanbeveling van verskeie regslui onder wie twee senior advokate, besluit om te appelleer.” Sakeliga voer onder meer aan dat die PPPFA-regulasies van 2017 ultra vires en ongrondwetlik is, omdat dit staatsondernemings toelaat om tendervoorvereistes te stel buiten waarvoor die PPPFA voorsiening maak. Die PPPFA in artikel 2(1)(d) saamgelees met artikel 2(1)(b) laat nie toe dat die BBBEE-status van ŉ tender ŉ voorvereiste mag word sodanig dat ŉ kontrakteur of subkontrakteur 51% in swart besit moet wees nie. In sy promulgasie van die regulasies het Gordhan opgetree buite die raamwerk wat die PPPFA vir hom daargestel het, en sodoende wetmaking gepleeg in stryd met die Grondwet se voorskrifte vir die skeiding van magte. Le Roux sê Sakeliga se hofsaak het implikasies vir alle staatsondernemings en hul kontrakteurs. “Eskom is nie die enigste staatsonderneming in krisis nie. Elektrisiteitsvoorsiening is nie die enigste diens waartoe die publiek nie kostedoeltreffende toegang het nie omdat sommige rasgroepe by voorbaat daarvan gediskwalifiseer word om ŉ bydrae te lewer nie. Ons hofsaak is ŉ poging om alle spelers by die tafel toe te laat, in stede daarvan om sommige van die staanspoor op grond van ras uit te sluit.