Die staat is doodFoto: Maxpixel.freegreatpicture.com Deur Christoff van Wyk Die tyd het aangebreek om te besef dat die moderne staat, en spesifiek die staat in Suid-Afrika, gefaal het en dat ’n beter staat nie die oplossing is nie, maar wel ’n beter vorm van regering. Die eenvoudige rede hiervoor is dat die staat nooit alles vir almal kan wees nie. Daarom, in plaas daarvan om pluraliteit en diversiteit te aanvaar omrede elke individu en gemeenskap uniek is, word die staat verplig om “neutraal” te staan teenoor almal, want daar word beweer dat op hierdie manier niemand uitgesluit word nie en alle mense geakkommodeer word. Maar in praktyk gebeur dit nie en misluk hierdie ideaal keer op keer. Die eindresultaat is altyd ’n lomp en gesentraliseerde staat wat mag uitoefen op alle terreine van mense se lewe terwyl die ideaal van Rousseau, dié van vryheid en gelykheid vir almal, deur die toedoen van die staat ’n vonnis geword het teen die individu en die samelewing – met tirannie as die gevolg. In die huidige staatsbestel is daar geen vorm van self-korreksie (soos miskien ’n grondwet) wat werklik hierdie probleem kan oplos nie, al sou party mense hierdie argument verbete teenstaan. Die eenvoudige rede hiervoor is dat ware vryheid nie minder reëls behels nie, maar eerder meer selfregulering. Selfregulering in die vorm van meer mag aan kleiner, plaaslike gemeenskappe. Slegs mense wat oorkant mekaar en langs mekaar bly en werk, kan werklik die probleme in hul gemeenskap uitlig, oplossings hiervoor vind en dan iets daadwerkliks daaraan doen. Maar hierin lê juis die probleem opgesluit. Dit sal behels dat die sentrale staat sy mag sal moet afstaan, ofte wel afwentel tot op laer vlakke wat weer sal inhou dat die staat in effek kleiner word. Die oomblik as enige staat gekonfronteer word met hierdie vooruitsig, is daar gewoonlik twee reaksies. Die eerste reaksie is om te erken dat mense nie neutrale, onpersoonlike individue is nie, maar dat elkeen uniek is met unieke gedagtes en idees waardeur hulle gekoppel word aan verskillende gesinne, families, gemeenskappe en kultuurgroepe. Hierdie verskillende groepe het die reg om die gemeenskaplike sake wat hulle na aan die hart lê, self te bestuur sonder om eers toestemming te kry of die oplossing in afhanklikheid oor te laat aan een of ander hoër gesag wat kwansuis bo-oor hulle aangestel is. Die tweede reaksie, en gewoonlik ook die verstekposisie van die meeste sentralistiese state, is om hierdie beginsels van selfregulering, die afwenteling van mag en oor die algemeen ’n kleiner staat as doodsdreigemente te beskou wat met die toepaslike geweld van so ’n dreigement verantwoord moet word. Hierdie tweede reaksie word egter nie gewoonlik van meet af op ’n gewelddadige wyse uitgevoer deur die ontplooiing van die polisie of selfs die weermag nie. Dit kom eerder in die subtiele vorm van wetgewing. Wetgewing wat daarop gemik is om die probleem, wat dit ook al mag behels, op te los of ten minste te verbeter. Die eintlike rede hiervoor is egter nie die verbetering van individue of gemeenskappe se lewens nie, maar eerder om die mag te behou en seker te maak dat die illusie van vryheid en gelykheid vir almal, in en deur die staat, in stand gehou word. Tog moet daar onthou word, die staat kan nooit alles vir almal wees nie en daarom sal die nuwe wetgewing, wat dit ook al behels, iemand iewers te na kom. Soms dalk net ’n paar onverwante individue, soms gemeenskappe in geheel, maar ook soms in uiterste gevalle ’n hele samelewing. Hierdie “oplossings” veroorsaak gewoonlik ten minste twee probleme: afhanklikheid en die skep van verdere probleme. Alle mense is in die een of ander vorm afhanklik van iets of iemand anders, maar daar is ’n spesifieke verhouding tussen vryheid en afhanklikheid. Die een vorm van afhanklikheid stel jou in staat om vry te wees, terwyl die ander vorm van afhanklikheid mense bind om slawe te wees. Almal van ons moet eet en is daarom afhanklik van kos, maar sodra jy geëet het, is jy vry om skeppend te gaan lewe in die volheid wat dit mag inhou. As jy egter afhanklik word van die staat, word jy slegs ’n beperkende, voorskrywende “vryheid” gegun binne die grense van dit wat vir die staat goed en reg is. Sodra iemand hierbuite wil beweeg, word jy afgesny en daarom boet die onderdane van die staat al hoe meer van hul vryheid in, omdat die staat homself die reg toeëien om te bepaal tot watter mate sy afhanklikes waarlik vry mag wees. Verder kan die staat nooit regtig probleme oplos nie, want deur die “oplossings” wat die staat gee, word slegs weer nuwe probleme geskep en hierdie siklus hou die staat aan die gang, of soos hulle in Engels sê “keeps it in business”. En watter besigheid is dit nie! Biljoene rande waarvan ’n groot gedeelte op velerlei wyses vermors word. Die grootste tragedie van die geld wat verlore gaan, is die geleenthede wat verspil is. Geleenthede wat in der waarheid gesteel word deur die staat en waardeur gesinne, families en gemeenskappe van hul natuurlike reg om hul eiendom vrylik aan te wend tot die opbouing van hul gemeenskaplike belange, gewelddadig ontneem word. Die meeste Afrikaners stem vandag saam dat ons ’n swak staat het. Sommige sal selfs sover gaan om te sê dat die staat in die vorige bedeling beter was. Min besef egter dat die moderne sentralistiese staat, in watter vorm ook al, ons van vryheid beroof en van ons afhanklike slawe maak. Dienaars van ’n spesifieke ideologie. Al wat mettertyd verander is die name en gesigte, maar die staat en sy ideologie verander nie. Ware vryheid is nie grensloos nie. Ware vryheid geskied binne die perke van reëls en wette wat nie verslaaf en mense afhanklike maak nie, maar hulle eerder in staat stel om binne die opset van gesinne, families en gemeenskappe voluit te kan leef en so tot hul volle potensiaal te kan kom. Ware vryheid is nie net gefokus op die individu en sy of haar persoonlike ervaring nie. Ware vryheid erken die balans tussen die individu se vryheid en die gebondenheid wat daar bestaan tot ’n spesifieke gemeenskap waarvan die individu altyd ’n deel van is. Ware vryheid en die volle potensiaal van elke individu kan slegs ontsluit word binne die opset van selfstandige gemeenskappe. “Vryheid” vanuit die staat lei altyd tot staatsafhanklikheid en uiteindelik die verguising van die individu, sowel as die disintegrasie van die gemeenskap en gemeenskapstrukture. Vryheid deur gemeenskapselfstandigheid is nie ’n nuwe konsep nie. Dit was voorheen so en dit kan weer so wees. Inteendeel, die eggo’s van hierdie vergange idee is besig om weer wêreldwyd op te klink, en genadiglik ook hier in Suid-Afrika. Robert Nisbit skryf in sy befaamde werk The Quest for Community: “The conflict between central political government and the authorities of guild, village community, class, and religious body has been, of all the conflicts in history, the most fateful.” Die vraag is nou: Het ons die moed wat dit gaan verg om die reg op gemeenskapselfstandigheid op te eis, of sal ons tevrede bly met die “vryheid” wat die staat ons bied?