You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 8 » Om geskrewe taal in digvorm te verstaan en waardeer
Om geskrewe taal in digvorm te verstaan en te waardeerAKTIWITEIT 1Om geskrewe taal in digvorm te verstaan en te waardeerTable 1
Nou verskuif ons na 'n ander dapper poging. Lees die onderstaande gedig deur en beantwoord die vrae wat daaroor gestel word.Teks ALees Klara Majola deur D J Opperman. Dit verskyn in Engel uit die klip uitgegee deur TAFELBERG. 1. Vertel in een sin wat Klara Majola gedoen het en wat sy oorgekom het.2. 'n Mens sê darem nie gewoonlik: iemand vergader hout nie, maar veel eerder: iemand maak hout bymekaar. Waarom het die digter dan hier vergader gebruik?3. Watter woord in strofe 1 berei ons voor dat iets buite ons verwagting gebeur het?4. Tot dusver (strofe 1) het die verteller twee keer die naam Klara Majola net so gebruik, maar nou, in strofe 2 voeg hy "klein" by. Watter effek bereik hy/probeer hy oordra met dié woord?5. Wat beteken bros (kapok)? Waarom, dink jy, gebruik die verteller dié woord, en sê hy nie maar net "kapok" nie?6. Hoewel die gebeure in die Bokkeveld afspeel (die gebied agter Ceres), kry "Bokkeveld" in die gedig 'n ander betekenis ook. [Ons sê die woord roep 'n ander betekenis op]. Wat kan dié woord nog hier beteken?7. In strofe 2 gebruik die verteller 'n pragtige beeld wanneer hy na Klara verwys. Watter soort beeldspraak gebruik hy?8. Bespreek die beeld in die laaste twee reëls van strofe 2 en besluit veral oor die volgende:Is dit gepas (pas die beeld by die omgewing waarin die gedig afspeel)? Is dit 'n goeie beeld (sê dit iets van hoe Klara lyk)? Sê dit meer as wat net 'n gewone beskrywing sou sê?As ons by so 'n vraag antwoord dat dit werk, sê ons dis 'n GESLAAGDE VERGELYKING (of metafoor, of watter beeldspraak dit ook al is).9. Lees nou weer die hele gedig en kyk dan spesifiek na strofe 3.Hoe verskil strofe 3 se inhoud (plek/ruimte en tyd) van die vorige twee strofes?10. Waarna verwys "koue geweld" hier binne die konteks van die gedig, en spesifiek in hierdie strofe?11. In strofe 2 gebruik die verteller die woorde "bros kapok". Waarom verander hy dan nou en gebruik "koue geweld"? (Sê dit meer?)12. Waar is die verteller nou?13. Het "Bokkeveld" hier nog dieselfde twee betekenismoontlikhede as in strofe 2? Verduidelik jou antwoord.14. In die laaste reël kry ons 'n pragtige TEENSTRYDIGHEID/PARADOKS wanneer die verteller sê Klara het "warm . . . verkluim." (KONTRAS/TEENSTELLING/TEENSTRYDIGHEID is baie dikwels 'n TEGNIEK wat 'n digter/skrywer gebruik om meer trefkrag te gee aan wat hy wil oordra.)Wat bedoel hy met hierdie paradoks?15. Ons kry in hierdie strofe ook 'n woord waarmee die verteller homself teenoor Klara stel. Skryf die woord neer.16. Die verteller kom tot 'n sekere ontdekking oor homself in die slotstrofe. Skryf dit in een sin neer.17. Verduidelik nou waarom die verteller die naam "Klara Majola" so baie in die gedig herhaal.18. Skryf die rymskema van die gedig neer.19. Wat noem ons dié soort rympatroon?AKTIWITEIT 2Om taal in verskillende kontekste met mekaar te vergelyk en begrip te toon vir die onderskeie aanwendings daarvanVergelyk Teks A en Teks B. Die een is meer feitelik en word as 'n artikel/berig aange­bied, terwyl die ander 'n gedig (oor 'n ware gebeurtenis) is. Soek die ooreenkomste en verskille in die volgende (jy kan jou gerus laat lei deur die antwoorde wat jy op "Klara Majola" verskaf het):1. die aanbieding2. die inhoud3. die gevolgAKTIWITEIT 3Om 'n ervaring in die vorm van 'n gedig, met gepaste aanwen­ding van die korrekte styl en woordkeuse, weer te geeTable 2
Kom ons waag nou self ons hand aan 'n gedig. Skryf 'n kort gediggie (jy kan selfs "Klara Majola" as model gebruik) oor 'n onbaatsugtige of dapper daad waarvan jy weet en wat 'n groot indruk op jou gemaak het. Oefen eers op jou eie papier en skryf die finale poging hieronder. AKTIWITEIT 4Om die tipiese taal en styl van 'n bepaalde soort teks waar te neem en in 'n eie skryfstuk toe te pas Table 3
Lees die volgende drie tekste deur en voer die opdragte daaroor uitTeks BInbreker sit elf uur vas in skoorsteen – van dolleë huis (uit Die Burger)'n Aspirant-inbreker op Citrusdal het met die nagtelike gebeier van die kerkklok op die agtergrond oor sy sondes besin terwyl hy bykans elf uur lank in 'n skoorsteen vasgesit het.Die man het glo Maandagaand by die NG Kerk se pastorie probeer inbreek, maar nadat hy feitlik ál die ruite met 'n baksteen stukkend geslaan het, en hom telkens teen stewige diefwering vasgeloop het, het ta 'n plan gemaak.Hy het die saak uit 'n ander hoek benader en besluit om, soos wolf in die sprokie van die drie varkies, dié baksteenhuis deur die skoorsteen binne te glip.Volgens kapt. Hilda Conradie van die plaaslike polisiekantoor was daar dié keer nie net 'n kinkel in die kabel nie, maar ook een in die skoorsteen. "Of sy hand gegly het en of hy laat los het, is nie duidelik nie, maar hy het afgegly in die skoorsteen tot waar dit 'n draai na links maak, en daar het hy bly sit."Die man het later aan die polisie vertel hy het gehoor hoe die kerkklok die ure aftel. "Hy was teen agtuur al daar en het om hulp geroep, maar niemand het gehoor nie. Hy het moed opgegee omdat hy nie kon asem kry nie. Hy kon elke uur die klok hoor slaan en teen vieruur die oggend het hy weer begin skreeu."Volgens Conradie het mense hom douvoordag op pad werk toe gehoor. "Hulle het van die pad af gevra wie hulle moet roep. Hy was só verlig dat hy dadelik gesê het hulle moet die polisie ontbied."Hy is teen sewe-uur bevry – en moes hoor die huis staan al lank leeg.Ds. Dirk Burger, wat in die huis gewoon het, het verlede jaar afgetree en die huis staan al sedert November leeg.Teks CPasiënt word glo in lykshuis wakker(uit Die Burger)Mnr. George Melanie, ook bekend as oom George, was onlangs baie koud toe hy ná behandeling vir 'n beroerte tot sy ontsteltenis in die hospitaal se lykshuis wakker word.Melanie het vertel sy seun het op 'n ____hete dag met hom na 'n Bolandse hospitaal gejaag het nadat hy skielik siek begin voel het. By die hospitaal is hy glo vir beroerte behandel en het hy sy bewussyn verloor."Toe ek wakker skrik, was ek kaal en het in 'n laai in die hospitaal se lykshuis gelê."Ek het verpleegsters daar naby oor my dood hoor praat. My hele lyf was styf en my bene het koud gekry. Toe ek hulle beweeg, het een dit gesien en van die skrik het hulle uitgehardloop."Ek het geroep en daar was mense wat my kom help het en gesorg het dat ek behandeling kry," het hy gister aan Die Burger vertel.Hy was baie dankbaar dat hy darem sy tagtigste verjaardag vroeër vandees­maand kon vier. Sy seun het bevestig dat hy sy pa dié dag hospitaal toe geneem en vier dae later weer gaan haal het.Die betrokke hospitaal het gister op versoek van Die Burger Melanie se lêer uitgehaal. Niks word van sy beroerte en behandeling vermeld nie. Die superintendent het gesê die lêer wys hy is die vorige jaar laas daar behandel.Teks D Slang se kind laat man groot skrik (Uit Die Burger)Mnr. Petrus Seling het 'n skrikaanjaende ondervinding gehad toe hy eers op 'n boomslang getrap en die slang daarna om sy bene gekrul het. Hy het hom glo ____lam geskrik.Volgens Seling was die slang langer as hyself.Seling, wat slegs drie maande gelede na die riooluitvalwerke oorgeplaas is, vertel toe hy by die sifdeur van die kantoorgebou op die terrein uitstap, het hy 'n geluid gehoor en die volgende oomblik bo-op die boomslang getrap.Soos blits het die slang om sy bene gekrul. Seling het die slang losgeskop, waarna dit deur die kantoor is en in die stoorkamer tussen die sakke gaan skuiling soek het.Die polisie het 'n natuurbewaarder ontbied, wat saam met 'n helper die slang met twee stokke gevang en in die veld gaan vrylaat het.Gaan weer deur die drie berigte en haal woorde uit wat tipies van koeranttaal is. Onderstreep die woorde. Kyk ook na die bou van die berigte – waar die meeste inligting voorkom, wat alles gesê word, hoe aangedui word dat daar onsekerheid/twyfel/vermoede bestaan.Noudat jy hierdie klompie leesstukke onder die knie het, is dit tyd om self so iets aan te pak.Skryf 'n KOERANTBERIG waarin jy vertel van 'n soortgelyke penarie. Dit kan iets wees waarvan jy weet of 'n denkbeeldige ervaring. Oefen op jou eie papier en skryf die finale poging hier onder.
MemorandumAKTIWITEIT 1Behandel eers die gedig met die leerders sonder om na die vrae te verwys. U kan ook daarop klem lê dat die gedig 'n reaksie op 'n ware gebeurtenis is - wat iewers in 1958 afgespeel het. Die heldinnetjie was 'n skrale agt jaar oud.1. Klara het een koue skemeraand uitgegaan om haar blinde pa te gaan haal wat heeldag houtjies bymekaargemaak het, maar het in die donkerte verdwaal en het daardie nag verkluim.2. pas binne die rym en ritme van die gedig3. "maar"4. wys op haar fisiese kleinheid, maar ook haar broosheid/druk bejammering uit5. sag/breekbaarwil op die verskriklikheid wys dat iets so sag die dood kan veroorsaak/sou ook kon sê die woord is 'n verdere projeksie van Klara se weerloosheid6. "Bokveld toe" beteken ook doodgaan.7. vergelyking: Klara se (bruin) lyk wat inmekaargetrek is, word vergelyk met 'n wingerdstok (wat ook mos nooit reguit is nie)8. Ja – daardie streek is o.m. bekend vir vrugtreboerdery, waaronder druiwe.Ja – kyk by 7Ja – ons kan byna sien hoe Klara lyk.9. nou nie meer waar dit gebeur het nie, vertel ook nie meer nie (maar pas toe), kan enige tyd wees, nie noodwendig tydens of kort na gebeure nie10. steeds na verkluim/koue/feit dat koue die mens kan doodmaak, maar wyer ook – na enige vorm van onnatuurlike dood 11. Ja – kyk ook antwoord by 10.12. enige plek – nie gebind aan streek (die Bokkeveld)13. nee – slegs betekenis van "dood"14. met 'n hart vol (warm van) liefde in die koue gesterf15. "maar"16. Besit nie so 'n opofferende liefde soos Klara nie.17. Wil die naam laat insink.Noem van naam roep telkens die heldedaad op.Daar is sekere sangerigheid in naam wat by ritme van gedig pas.18. abab cdcd efef19. kruisrym/gekruisde rymAKTIWITEIT 2Laat u lei deur wat die leerders sê. NB dat hulle tog uitkom by: feitelike teenoor emotiewe gegewens, sinne en paragrawe teenoor reëls en strofes met bepaalde rym, bou en ritme; berig gee niks meer, terwyl gedig ook met toepassing van gegewens werkU sou selfs met 'n wakker klas die gedig in berigvorm kon laat skryf (of van die berig 'n gedig laat maak) as kontrole om te sien of hulle die verskille in aanbieding raakvat.AKTIWITEIT 3U moet asb. self die lengte van die gedig en enige ander vereistes wat u wil stel, bepaal, ook die puntetoekenning en datum van inlewering.Sien na en gebruik vir portefeulje.AKTIWITEIT 4Laat u lei deur leerders se bespreking.Behandel tipiese vorm van berig: Omgekeerde piramiede, eerste par: wie waar, wat, wanneer, waar en hoe? verdere uitbreiding logies in paragrawe Tipiese koeranttaal/woorde: glo/ vermoedelik/bevestig, ens.Ook hier besluit u self oor die lengte van die skryfstuk, verleen vooraf hulp en gee leiding in die klas. Bepaal ook die puntegewig wat die skryfstuk gaan dra en gebruik dit vir die leereder se portefeulje.As alternatief kan 'n langer SKRYFSTUK i.p.v./naas die berig hier gegee word – al drie die berigte vertel van 'n penarie, maar daar is in al drie ook elemente van die "ander partye" se groot skrik – die werkers op pad wat 'n stem uit die leë huis hoor, die verpleegsters wat 'n dooie sien ontwaak, die slang wat hom sekerlik net so morsdood skrik en vir sy lewe vlug. Dit kan 'n heel prettige lang skryfstuk tot gevolg hê as 'n mens die leerders die saak van die ander kant af laat vertel!
« Previous module in collection Om met taal te werk
Next module in collection » Om met woorde te werk en woordeskat uit te brei
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 26, 2009 7:26 am -0500. Add to a lens