Aantekeninge: Die reg op kennis van die eie afstamming | LitNet
Johann Neethling 2012-05-17
Daar word algemeen aanvaar dat dit vir kinders wat nie hulle biologiese ouers ken nie, van kardinale belang is om hulle te kan identifiseer. Die lewensbelangrike aard van hierdie belang het internasionaal en nasionaal onvermydelik gelei tot die erkenning van die reg op kennis van die eie afstamming. Die beskouing is mettertyd gevestig dat die reg om die eie afstamming te ken, ’n aspek is van die reg van kinders om hulle identiteit te bepaal en in stand te hou. Op nasionale vlak wissel die mate van erkenning van land tot land. Wat Suid-Afrika betref, is daar nog geen blyke van ’n uitdruklike erkenning nie, alhoewel die reg wel by implikasie by byvoorbeeld aanneming erken word.
3.1 Kunsmatige inseminasie
Kunsmatige inseminasie, of in vitro-bevrugting, geskied deur middel van geskenkte sperm en/of eiers (ovums). Die biologiese ouers kan dus verskil van een of albei ouer(s) met wie die kind in ’n regsverhouding staan.24 Tradisioneel is die opvatting in baie lande gehuldig dat kinders wat deur kunsmatige inseminasie verwek en gebore is, nie die reg het om die identiteit van hul biologiese ouers te ken nie. Alhoewel die belangrikste oorweging sekerlik die reg op privaatheid van die gameetskenker was, het ander oorwegings ook ’n rol gespeel.25 Gamete word primêr gegee met die doel om onvrugbare pare te help om ’n kind te kry – van ’n bedoeling om vader of moeder te word of die kind te ken, is daar in die reël by skenkers geen sprake nie. Dit geld veral waar die skenker tydens die skenking nog baie jonk is (soos mediese studente wat vroeër dikwels beskikbaar was) en dan jare later as gevestigde gesinsman nie met sy kunsmatig verwekte kind gekonfronteer wil word en sodoende sy gesinsverhoudinge wil ontwrig nie. Hierbenewens is geargumenteer dat skenkers sal opdroog as hulle anonimiteit nie gewaarborg word nie.
Collier, R. en S. Sheldon. 2008. Fragmenting fatherhood. Oxford: Hart.
Hubmann, H. 1990. Inhalt und Abgrenzung des zivilrechtlichen allgemeinen Persönlichkeitsrechts. In Waldner en Künzl (reds.) 1990.
Fottrell, D. (red.). 2000 Revisiting children’s rights. 10 years of the UN Convention on the Rights of the Child. Den Haag: Kluwer.
Nagel, C. (red.). 2006. Huldigingsbundel vir J.M.T. Labuschagne. Durban: LexisNexis Butterworths.
Neethling, J. 2012. Features of the Protection of Personal Information Bill, 2009 and the law of delict. Tydskrif vir Hedendaagse Romeins-Hollandse Reg, 75(2):241-55.
—. 2006. Personality rights. In Smits (red.) 2006.
—. 2006a. Die betekenis en beskerming van die eer, dignitas en menswaardigheid in gemeenregtelike en grondwetlike sin. In Nagel (red.) 2006.
—. 2005. Personality rights: A comparative overview. Comparative and International Law Journal of Southern Africa, 38(2):210–45.
O’Donovan, K. 2000. Interpretations of children’s identity rights. In Fottrell (red.) 2000.
Roos, A. 2003. The law of data (privacy) protection: a comparative and theoretical study.Ongepubliseerde LLD-proefskrif. Universiteit van Suid-Afrika.
Van der Linde, A. 2001. Grondwetlike erkenning van regte ten aansien van die gesin en gesinslewe met verwysing na aspekte van artikel 8 EVRM. Ongepubliseerde LLD-proefskrif. Universiteit van Pretoria.
—. 2002. Reg op inligting van ouers en hul minderjarige kinders. Obiter 338–47.
Van der Merwe, D., A. Roos, T. Pistorius en S. Eiselen. 2008. Information and communications technology law. Durban: LexisNexis.
Veerman, P.E. 1992. The rights of the child and the changing image of childhood. Dordrecht: Nijhoff.
Waldner W. en R. Künzl (reds.). 1990. Festschrift für Karl Heinz Schwab. Erlangen: Buchner.
1Sien Labuschagne (1996:307–12); vgl. Van der Linde (2002:338–9).
2 Sien Besson (2007:138); Nehmelman (2002:212).
8 Sien Besson (2005:131, 41–2) vir ’n bespreking van twee ander internasionale konvensies (International Covenant on Civil and Political Rights, 1966; European Convention on Human Rights, 1950) waar die reg op kennis van ouerskap nie uitdruklik erkenning geniet nie, maar wel deur die European Court of Human Rights (ECHR) afgelei word uit die reg op privaatheid van die kind (of sy reg op respek vir sy gesins- en private lewe): sien byvoorbeeld. Gaskin v United Kingdom  12 ECHR 36 (Van der Linde 2002:338–9); Miculic v Croatia  ECHR 27). Sien ook oor die indirekte erkenning van die reg op respek vir die gesinslewe in Suid-Afrika, Van der Linde (2001:223–30); Van der Linde (2002:345–6); vgl. Dawood, Shalabi and Thomas v Minister of Home Affairs 2000 3 SA 936 (KH) 962.
9 Die regte om onmiddellik na geboorte geregistreer te word en ’n nasionaliteit te verwerf, word reeds in die International Covenant on Civil and Political Rights, 1966 art. 24 uitgestippel, en is volgens Besson (2007:141) “essential to the constitution and preservation of a child’s identity”.
19 Sien Besson (2007:146–7).
20 Daar word aan die hand gedoen dat hierdie afweging in die Suid-Afrikaanse reg met verwysing na die algemene redelikheids- of boni mores- (regsoortuigings van die gemeenskap) kriterium moet geskied. Hier is die kernvraag of die uitoefening van die kind se reg op kennis van eie afstamming die teenoorstaande belang (veral privaatheid) van die ouer in die lig van al die omstandighede van die geval volgens die regsopvattings van die gemeenskap op ’n redelike of onredelike wyse sou aantas (vgl. Neethling en Potgieter 2010:38–9).
21 (Sien Besson 2007:147–148, 156; sien oor die Nederlandse en Duitse reg Nehmelman 2002:206 e.v.; Hubmann 1990:18 e.v.; Smits 2003:126–8; vgl. Neethling 2005:237).
24 Vgl. Vonk (2007:23 e.v.).
25 Sien ook Labuschagne (1996:309) vir ander oorwegings.
49 Sien Bainham (2005:193 e.v.); vgl. ook Collier en Sheldon (2008:94-5). Vgl. F v L 1987 4 SA 525 (W) 528, waar die hof te kenne gegee het dat die kind se welstand weldeeglik verreken moet word by betwiste vaderskapgevalle.
50 Sien Joubert (1953:146-7); Neethling (2005:223); Neethling, Potgieter en Visser (2005:13).
65 Sien Labuschagne en Bakker (1999:176 e.v.) wat die naam tipeer as die mens se sosiojuridiese identiteit.
66 Sien Gr?tter v Lombard 2007 4 SA 89 (HHA) 93; sien ook Neethling, Potgieter en Visser (2005:36); Neethling (2011:63-4).
2013-02-02 at 13:34
Kan naelstring bloed van baba geneem word vir vaderskap toets met bevalling?
2013-02-14 at 10:14
Aangesien 'n vaderskaptoets dmv naelstringbloed na die bevalling van die baba 'n ernstige ingryp in die reg op privaatheid van die betrokke man daar kan stel, kom dit voor of sodanige toets slegs met die toestemming van laasgenoemde of 'n hofbevel regmatig sal kan geskied. Groete, Johann Neethling