Moxima Gama word beskou as een van die vyf voorste tegniese ontleders in Suid-Afrika. Sy is al 10 jaar lank ’n tegniese ontleder wat vir BJM, Noah Financial Innovation en Standard Bank gewerk het as deel van die navorsingspan in die tesourie-afdeling van CIB.
Maar Bidvest is in ’n goeie posisie in die meeste markte waarin hy sake doen en dit lyk of hy die storm beter as ander Suid-Afrikaanse korporatiewe maatskappye trotseer wanneer die ekonomie druk ervaar. Op die grafiek: Bidvest verhandel tans in ’n bultendens. Hy het skerp tot sy steuntendenslyn reggestel, nadat hy ’n handelsverklaring uitgereik het oor sy prestasie vir die tien maande tot April 2018.
Die Eksteens het “lamkarretjies” gebou sodat dit nie nodig is om die lammers so baie te hanteer as die lammers en die ooi na die lamhokkies geskuif word nie. Mnr. Abraham Stuurman wys hoe die ooi volg “asof sy aan die karretjie vasgemaak is”. Foto's (tensy anders vermeld): Amelia Genis .
Die Eksteens van Piketberg het lamkampies en -hokkies wyd en syd ondersoek en ’n stelsel ontwikkel wat die beste vir hul omstandighede werk. Ná drie jaar sien hulle reeds die voordele in ’n 25%-verhoging van lampersentasie en gesonde, eenvormige lampersentasie en gesonde, eenvormige lammers.
Selfs in die droogte het ’n Swartlandse pa-en-seun-span dit reggekry om hul lampersentasie noemenswaardig te verhoog danksy ’n lamkampstelsel en hul vaartbelynde voerbenadering.
Francois sê hy het besef as hulle die lampersentasie hoër kan maak deur kampies te gebruik, sal hulle die kampies se koste kan verhaal.
Voor hulle die kampies begin gebruik het, was hul lampersentasie (lewende lammers as ’n persentasie van die ooie wat by die ramme gesit is) 115 teen die tyd dat hulle die stertjies afsny. In ’n uitstekende jaar was dit rondom 125. In die drie jaar wat hulle reeds die kampies gebruik, het hul lampersentasies van 130 tot 158 behaal.
Waar hulle kon, het hulle gebruikte materiaal, soos wingerdpale, vir hergebruik in die kampe gekoop. Hy reken die hele projek het hulle R150 000 gekos, ’n bedrag wat lankal verhaal is met die hoër lampersentasies wat hulle reeds kry ten spyte van die droogte.
Veertien dae voor lamtyd word die ooie in groepe van 25 per kamp ingedeel. “Teen daardie tyd kan jy sien watter ooie uiers maak. Ons skandeer slegs dié wat droog voorkom,” sê Francois. Nóg ’n voordeel is dat dit maklik is om die skape in die kampies te voer. “As hulle in die veld staan, ry jy jou gedaan, soggens en saans.”
Om dié proses maklik te laat verloop, het hulle “lamkarretjies” gemaak. Een van die werkers laai ’n ooi se lammers in die karretjie en sodra sy begin stap, draf die ooi agterna “asof sy aan die karretjie vasgemaak is”.
Waar ooie in die veld sukkel om te lam, verloor hulle dalk die lam, of is hulle nie betyds om planne te maak sodat die ooi ’n ander lam kan grootmaak nie. In die kampies kom die draad van verskuifbare swembaddens wat in ’n sirkel gebuig word, goed te pas indien daar te veel ooie op ’n slag lam.
“Die draadsirkel is lig en in die klein ruimte van die kampie word dit maklik tydelik oor ’n probleemooi en haar lammers geplaas,” sê Francois. Bertus sê die kampstelsel maak dit ook makliker om alle swak ma’s wat nie die lammers lekker vat nie, swak lam of blou-uier kry, so gou moontlik te identifiseer, uit te skot en mark toe te stuur.
“As jy in die veld lam, kry jy nie daardie ooie betyds nie.” Vir laasgenoemde het hulle ’n kwarantynkampie weg van die ander skape. Bertus het ook ’n slim manier ontwikkel om die blou-uierooie se lammers uit te ken en te merk: Hulle spuit die ooie se spene met merkverf sodat die lammers wat suip, se bekke blou kleur en hulle sonder sukkel uitgeken kan word.
Die afgelope droogte het dié pa en seun opnuut die waarde van die soutbosplantasies op die plaas laat besef. Die soutbosse is van Francois se oupa se tyd af in die slote geplant. Daar was in die 1980’s selfs ’n regeringskema om boere te help om plantjies in die hande te kry van die kwekery op die Wes-Kaapse departement van landbou se navorsingsplaas Nortier.
Voor die droogte het hulle nie veel aandag aan die soutbos gegee nie, maar vanjaar het die skape van middel-Maart af in die soutbos geloop. Hulle besef die skape kan nie daarop afgerond word nie, maar dit het hulle darem aan die gang gehou. Saam met die soutbosse help die kampies dat die skape sekere tye van die jaar nie op die medicsweidings is nie.
Francois sê dit gee die medics ’n kans. “Dit is baie belangrik vir die medics en help dit om sterker te groei voor ons die vee daarop sit. Die weiding is nou voor. Die skape gaan nie die weiding alles opvreet as dit reën nie. Dit verseker die toekoms van die medics.”