Nuuskommentaar: Totale oorlogvoering en einde van beskawingArgieffoto: Pixabay Is daar ’n verband tussen die algemene moraliteit van ’n bevolking en daardie bevolking se vermoë om sy beskawingsvlak te onderhou? Kan ons iets vir die toekomstige beskaafde afloop van protesoptrede uit ’n historiese wending van die Majas hieruit wys word? Suid-Afrikaners is oor die algemeen goed ingelig oor die term totale aanslag. Trouens, hiermee, met die kommunistiese bedreiging as ankerpunt, is Suid-Afrikaners betreklik lank beïnvloed om weerbaar te wees teen die totale aanslag. Baie mense was baie sterk beïnvloed sodat hulle bereid was om baie op te offer om hierdie glibberige vyand onder die knie te kry. Argeoloë en historici is soms verbaas om te sien hoeveel moderne uitvindsels en gebruike al baie lank gelede reeds bekend was. Dié gedagte vind ŉ mens in die Bybelse uitdrukking “daar is niks nuut onder die son nie” (Prediker 1:9, Nuwe Lewende Vertaling). Daar is vandag vertakkings van die argeologie en paleontologie wat fokus op studies hoe klimaatsverandering in die verlede hetsy die natuur of die mens se reaksie op klimaatveranderings trotseer het. Daarmee word gehoop om oplossings te vind wat met die huidige of toekomstige klimaatsveranderings van waarde kan wees. (Meestal word tot die gevolgtrekking gekom dat aanpasbaarheid, waaronder die bereidheid om te ontruim en elders te vestig ’n groot rol gespeel het.) Onder die talle studies oor die oorsake, metodiek en gevolge van oorlogvoering is die oogmerk min of meer dieselfde – leer uit die verlede. Die Romeine het juis soms klippe gekou omdat hulle gereeld met iets heeltemal nuut uit Afrika getref is. “Ex Africa semper aliquid novi” (Uit Afrika altyd iets nuuts). Wie sou nou kon dink die magtige Romeine sou hulle moes voorberei om op eie bodem neerlaag na neerlaag te ly teen ’n vyand uit Afrika wat Afrika-olifante vir oorlogstuig aanwend? Nou is argeoloë ietwat terug na die tekentafel gestuur. Wat is die verband tussen die ineenstorting van die Maja-beskawing en totale oorlogvoering? Baie jare lank is kop gekrap oor hoekom die Majas die indrukwekkendste stadstate selfs in die ondeurdringbaarste woude kon oprig. Die gebouekompleks het bestaan uit onder meer piramides, paleise en tempels. Baie hiervan word vandag steeds ontdek. Periodiek het die inwoners egter die stede verlaat en elders ewe indrukwekkende bouwerke gaan oprig. Hul beskawingsvlak het egter veel meer as net bouwerk behels. Hulle het ook sterrewagte gebou, en die mees akkurate kalenders ontwerp wat destyds op enige plek ter wêreld bestaan het. Hul skrifstelsel, anders as dié van ander Suid- en Sentraal-Amerikaanse beskawings, was volledig ontwikkel. Hulle het nie net simbole en karakters in hul skrif gebruik nie, maar ook kleur aangewend om betekenisse aan te pas en om ’n meer betekenisvolle skrif met nuanses te lewer. Maar toe die Spanjaarde opdaag was die beskawing bykans volledig iets van die verlede. Maar hoekom die stede soos ’n warm patat verlaat en ander gaan bou? Verskeie teorieë het ontstaan, met die teorie dat die gebrek aan grondvoedingstowwe landerye onvrugbaar gemaak het en periodieke droogtes wat die mense laat koers kry het, die aanvaarbaarste. ’n Ander teorie het intussen egter ook vastrapplek gekry – dat daar ’n verband tussen die gebruik van ’n totale aanslag teen die vyande was, en verval. Hoewel skynbaar minder in die openbare oog as dié van klimaatsverandering, blyk dit dat die oorlogsteorie mettertyd goed gemotiveer en deur historiese feite ondersteun is. Trouens, dit het ooreenkomste met die algemene morele stand wat ook tot die ondergang van ander beskawings soos die Romeinse gelei het, soos dekadensie. Maar toe kom daar ’n geskarrel. Barry Keily vat dit netjies soos volg saam: “A neat narrative linking violence and the end of civilisation is challenged by new evidence.” Voorbeelde van totale aanslae teen vyande is gevind uit aansienlik vroeër tydperke as wat voorheen gedink is – die gevorderdste stadium van die Maja-beskawing wat tydens die Klassieke Periode van 250 tot 950 nC geduur het. Maar in 800 nC het alles begin verander. Keily vat dit so saam: “Contemporary scholarship holds that for much of that period aggression by the Maya was largely ritualised, with incursions into new or rebellious territories focussed mainly on destroying temples and securing high-status hostages, leaving non-combatants unharmed. Around 800 CE, the story runs, the occupiers changed strategy and began a campaign of total war against enemies, slaughtering soldiers and civilians alike and torching entire settlements. “The Mayans prospered while they behaved in a relatively peaceful manner, but falling prey to the temptations of carnage led to their demise. Indeed, the period from 800 CE onwards is given the appropriately doom-laden label of Terminal Classic Period (TCP).” Die teorie moet nog behoorlik ontwikkel word en heelwat uitdagings te bowe kom. ’n Hedendaagse situasie kan immers nie met iets van destyds vergelyk word nie, maar ons kan tog ’n aantal versigtige vrae vra: “Wie staan die beste kans om ’n beskawingsvlak te handhaaf en uit te bou?” Of diegene wat optimale beskaafdheid en moraliteit aanwend – die morele hoë grond – wat onder die omstandighede moontlik is? Ja, gemeenskaplike begrip moet ontwikkel word. Met die aankoms van die Spanjaarde en Portugese in die Amerikas was die bevolkings van die Nuwe en Ou Wêrelde met een bewese uitsondering sowat 20 000 jaar van mekaar geïsoleer. (Die uitsondering is die Vikings wat net meer as ’n duisend jaar gelede ’n betreklik kortstondige Christen-kolonie, Vinland, op New Foundland en omgewing gehad het. Die moontlikheid dat Ecuador so ongeveer 4 000 jaar gelede met inkomelinge uit die omgewing vermeng het word steeds ondersoek, en ook kontak tussen die Polinesiërs en die Indiane – die Polinesiërs het immers patats as stapelvoedsel, ook op hul bote – gekweek, en die Inkas het hoenders besit wat moontlik weer by die Polinesiërs bekom is. Kortom, die kontak met die Weste moes ongeveer so vreemd wees as sou ruimtewesens van ’n veraf wêreld nou die aarde aandoen. Of beteken die nuwe Maja-teorie dat wesens wat so gevorderd is om na die aarde te reis dat hulle noodwendig beskaafd en nie oorlogsugtig sal wees nie?