Nuuskommentaar: Ras (en vermeende rassisme) in die kookpotPresident Jacob Zuma (Februarie 2015) Foto: Siyasanga Mbambani, departement van kommunikasie Pres. Jacob Zuma het dit goed geag om die media op ’n Sondag toe te spreek. Die doel van hierdie gesprek was baie duidelik deel van die strategie om Zuma se geplunderde beeld te poets en om hom voor die staatsrede later die week die skyn van presidensieel te laat aanneem. Alles by die verrigtinge moet dus met ’n knippie (of is dit nou sewe sakke?) sout geneem word. Hy het nietemin in die proses ’n paar belangrike sake uitgewys, en die raskwessie staan waarskynlik bo-aan. Niemand kan immers twyfel dat die raskwessie die afgelope ruk die openbare diskoers erg oorheers het nie, en dit is gerusstellend dat minstens een intelligensiediens nie hieroor geslaap het nie, en boonop dapper genoeg was om die president van die septiese sweer in te lig. Soos gebruiklik verbrou die president ook hieroor. Hy meld: “Ons glo ons diversiteit is ons grootste bate as ’n reënboognasie” (soos aangehaal uit Beeld). Maar net daarna trap hy daarin. Hy verwys na die onluste waar Malamulele ’n eie munisipaliteit los van die Thulamela-munisipaliteit eis. Volgens Zuma glo die inwoners van Malamulele dat daar teen hulle op grond van etnisiteit gediskrimineer word. Maar in plaas daarvan om die reënboog-rasionaal van diversiteit deur te trek, sê Zuma Suid-Afrika sal op die Bantustan-era terugval as Malamulele hul sin kry. Dis nogal ligjare verwyder van die tyd toe Zuma, pas tot president verkies, trots na homself as “100% Zulu boy” verwys het. Zuma sal redelik ver moet soek na ’n verklarende woordeboek wat taal- en kultuurverskille, maar waar die twee volke aan dieselfde ras (etniese) groep behoort, as etnisiteit uitdruk. Maar Zuma staan nie alleen nie. Kyk nou maar hoe het dr. Blade Nzimande knaend die debat oor moedertaalonderrig op universiteitskampusse met rassisme gelyk gestel en dat hy hierdie “uitsluiting” nie sal duld nie. Ook die privaat Akademia is met sluiting gedreig omdat dit Afrikaans as voertaal gebruik en so sekere rasse sou “uitsluit”. Formeel het die ANC ŉ afkeer aan “tribalism” omdat dit dwars staan in wat as modern beskou word. Dis natuurlik meer as net effe pikant omdat die ANC bykans geen geleentheid laat verbygaan – ook op staatskoste – om sangomas in te span, en beeste as deel van voorvaderlike rituele te laat “val” nie. Malamulele is lank nie die enigste munisipaliteit waar “tribalism” en die reënboogaspek oorboord gegooi is om munisipale grense te skep nie. In die Vrystaat loop so ’n “foutlyn” van min of meer Qwaqwa deur tot in die omgewing van Sasolburg. Hierdie munisipaliteite bestaan aan die een kant van die foutlyn uit dorpe met hoofsaaklik Zoeloe-inwoners, en aan die ander kant hoofsaaklik Suid-Sotho-inwoners. ’n Goeie voorbeeld is Qwaqwa self, ’n voormalige Suid-Sotho “-bantustan”, wat ’n munisipaliteit met Harrismith deel, wat hoofsaaklik Zoeloe is. En daar was meermale al opstootjies wanneer geglo word omdat die burgemeester ’n Zoeloe is, word die hulpbronne in Harrismith aangewend, en omgekeerd. En as dié soort moeilikheid in die een dorp ontbrand, het dit al meermale al langs die foutlyn “gehardloop” en sommer die omringende dorpe ook aangesteek. So is besluit om Heilbron, redelik stewig in die Suid-Sotho-omgewing gesetel, saam met Parys te voeg waar Tswanas oorspronklik uit naburige Noordwes, ’n tipe regerende elite vorm, met premier Ace Magashule as stewige eksponent. En toe hierdie munisipaliteit nog by Sasolburg gevoeg sou word, was die vonk in die kruitvat met grootskaalse plundery van winkels. Omdat nie-etniese “tribalism” so ’n onding is (volgens ANC-persepsies) word op ras teruggeval. Alles word in terme van ras uitgedruk, maar hierdie onderwerp is al voos geskryf. Terwyl ’n rasbewustheid heel doeltreffend aangewend word om “tribalism” te smoor, het dit die ongelukkige newe-effek dat hierdie rasbeheptheid slagoffers eis. Deur ’n wye verskeidenheid wette en maatreëls wat onder die vaandel van transformasie (met uitsluitlike rassenorme), “affirmative action” (wat nie met regstellende aksie of te wel “corrective action” verwar moet word nie), SEB en ander, word weerstandigheid gevoed. Voeg hierby ŉ versuim om plaasaanvalle tot prioriteitsmisdaad te verklaar (soos wat dit in die tyd van die vader van die reënboognasie-konsep, Nelson Mandela, was. Die sosiale media is nou behoorlik ’n oorlogsone. Die “vir” en “teen” is nie suiwer volgens rasselyne getrek nie. Pas het ’n bekende Afrikaanse “liberaal” op haar Facebook-blad ’n taamlike lang en omvattende emosionele aanval teen die regses geloods. Sy het dit selfs teen die media gehad wat so ’n groot ophef van plaasaanvalle maak dat dit spanning tussen wit en swart aanblaas. Die boere word met die teerkwas bygedam, en dis baie moeilik om nie tot die gevolgtrekking te kom dat sy nie meen dat boere weens hul “verskriklike behandeling” van swart mense, eintlik die aanvalle (in al hul wrede manifestasies) op hulself trek nie. Haar tirade herinner nogal sterk aan ŉ eertydse, soortgelyke uitspraak van Koos Kombuis uit ’n era waar hy as Afrikaner bedank het. Die dame is ook ontsteld omdat gevalle waar gemeenskappe lesbiese vroue aanval nie dieselfde media-aandag kry nie. Terwyl sy self dalk verskoon kan word omdat sy moontlik nog nie haar pilletjies die oggend gedrink het nie, is dit opvallend hoeveel “likes” haar stuk gekry het – ook van mense van wie dit nie verwag is nie. Laat daar geen onduidelikheid wees nie. Daar vind verskriklike rassistiese dade plaas, en daar word verskriklike rassistiese dinge in die openbare domein kwytgeraak. Die naweek is juis weer berig hoe ’n swart kunsteklub in Soweto wit kunstenaars uitgegooi het. Die geval by die Noord-Kaapse landbouskool walg enige regdenkende mens, hoewel die feit dat die voorval deur swart, wit en bruin kinders toegejuig is, ’n mens laat wonder in hoe ’n mate dit veel met rassisme te make het, en dalk eerder ’n geval van siek ontgroeningspraktyke is wat oor tyd alle ouerlike opvoedkundige perke te buite gegaan het. Dis ook interessant dat die “liberale” kritici van rassisme van blanke herkoms, so maklik bloot om wiele aan hul argumente te gee, die name van Steve Hofmeyr en Sunette Bridges inklits, en daarmee is die argumente se kwesbaarheid afgeseël. Maar terug tot Zuma se Sondagpraatjies oor rassisme. Woorde wek, maar voorbeelde trek. En die beeld wat Zuma (steeds) skep is van Hompie Kedompie wat van die muur afgetuimel het. Maar al die president se manne, en al die president se vroue, en diegene wat die beeldbou-aksie moet stuur, en die strategie om die president meer presidensieel aan te bied verbrou het, en die SAUK, kan nie daarin slaag om die stukke weer aanmekaar geplak te kry nie. Nie terwyl die regering so hard werk om ’n klimaat van rasbewustheid te skep (onder meer om “tribalism” te besweer) en ’n gewaarborgde stemblok te skep, nie. Dis nie van slimmigheid of beterweterigheid wat hierdie gevolgtrekkings gemaak word nie. Die modelle is reeds in die politieke sosiologie geskep wat die patrone in die fynste detail uitspel. Ja, daar is politieke sosioloë waar ideologie (en dus gevolgtrekkings) harder praat as die empiriese resultate van hul ondersoeke. Maar vreemd, meningspeilings (soos in die VSA) neig om die nie-ideologiese bevindings te rugsteun. Kortom, die provokasie tot rassistiese uitsprake en selfs optredes gaan sterk bly solank as wat Zuma die president is. Sy verwysingsraamwerk is eenvoudig te diep ingebed. En, so blyk dit, namate die beeldpoetsers oordeel Zuma is genoeg blinkgevryf om nog meer eie opinies en stellings te maak (met ander woorde kan afwyk van toesprake wat vir hom geskryf is), hoe meer verdelende uitsprake gaan hy (onbedoeld) maak. Die regte manier om hierop te reageer is egter nie om self rassistiese uitsprake te maak nie (dit kan ’n mens immers ligjare se moeilikheid besorg), maar om elke moontlike greintjie druk uit te oefen dat Zuma en sy napraters in se raspolariserende uitsprake en optredes met die maksimale weerstand ontmoet word. En wat om te doen met mense soos die dame hierbo wat haar mond so oor regses en boere uitgespoel het? Ontmasker hierdie mense vir die pseudo-liberaliste wat hulle is – sonder om die argumente by voorbaat te gaan verloor deur banaal te raak. Want ’n regte liberalis sal nie van “omgekeerde diskriminasie” of “omgekeerde rassisme” praat nie. Vir die liberalis is mense gelyk, en daarom is rassisme, rassisme, ongeag van watter kant dit kom en ewe onverskoonbaar, en is diskriminasie, diskriminasie, ongeag van watter kant dit kom. Diskriminasie en rassisme is nie ’n ou Vollakewer wat te vinnig om ŉ draai ry en omgekeer word nie.