Vandag is ’n brug nie sommer net ’n brug nie. Talle hedendaagse brûe spreek van ’n lang geskiedenis van misluk en tref op hierdie vakgebied om uiteindelik die toppunt van ingenieursprestasie
NS wêreld lê besaai met brûe. Daarmee kan mense, diere en voertuie oor riviere, slote, laagtes, valleie, klowe en ander holtes in die aardkors beweeg en lang ompaaie uitskakel. Brûe vir paaie en spoorlyne span selfs oor ander paaie en spoorlyne. Sonder die brug, kan ’n mens maar sê, sou ons talle onoorbrugbare probleme ondervind het!
Mettertyd sou ’n vindingryke persoon in ’n primitiewe gemeenskap dit ’n stap verder gevoer het deur plat klippe of plat stukke hout bo-op die verskillende trapklippe te plaas en sodoende ’n pad oor die water te maak.
Dit sou nie gedeug het om ’n soliede brug van klippe oor die stroom te lê nie, want dan het jy ’n dam—en sodra die dam vol is, loop die water eenvoudig weer bo-oor die brug of word ’n deel van jou handewerk weggespoel as die dam breek. Maar indien jy ’n trapklip-brug het, vloei die water gedurig onder deur die openinge.
Maar hoe dink geleerdes oor ’n brug? Vir eers weet hulle dat die uitbousels waarop die ente van ’n brug rus landhoofde genoem word. En dat die boë op steunpilare of pylers rus. Ook dat die lengte van elk van die boë van ’n brug die spanwydte van die boog genoem word. Die lengte is weer die totale lengte van die brug, die landhoofde ingesluit.
Brugontwerp is egter ’n heel gesofistikeerde wetenskap, waarvan ’n mens in ’n artikel soos hierdie net sekere basiese beginsels kan aanroer.
’n Kantelbalkbrug of cantilever-brug (ook bekend as vrydraende brug) is ’n balkbrug wat aan die een kant só aan die landhoof vasgeheg is—gewoonlik deur middel van draagstukke of stutarms—dat die ander punt geen ondersteuning nodig het nie. Baie brûe van die negentiende eeu is op hierdie manier gebou. ’n Kantelbalkbrug lyk só:
’n Balkbrug wat oor byvoorbeeld ’n breë rivier of breë kloof span, kan uit afsonderlike balke saamgestel wees. Elke balk strek dan van die middel van die een pyler af tot by die middel van die volgende pyler. Die balke is nie só verbind dat hulle ’n deurlopende eenheid vorm nie en die brugdek word by elke las in die balke onderbreek. By ander brûe, wat as vakwerkbrûe bekend staan, word staalvakwerke pleks van balke gebruik om die gaping tussen landhoofde en pylers of tussen pylers en pylers te oorspan (soos op die illustrasie hierby). Die onderdele van die vakwerk word aanmekaar vasgesweis of vasgeklink of vasgebout.
Soms voel ingenieurs dat ’n saamgestelde kantelbalkbrug die aangewese ding by ’n brug met meer as een oorspanning is. Dit word deur die foto’s REGS en ONDER geïllustreer. Hier strek die balke van altwee kante af oor die middelspanning. Die gaping word met balke of vakwerke oorbrug.
BY die boogbrug druk die gewig nie ondertoe soos by die balkbrug nie, maar word dit gelykmatig om 'n boog langs versprei tot by sy ente.
Die eerste boogbrûe is van klipblokke gemaak wat so gebeitel is dat hulle volmaak langs mekaar gepas het. Wanneer die brug gebou is, is die klippe met behulp van 'n houtsteier bymekaar gehou. Nadat die laaste steen—die sogenaamde sluitsteen—bo in die boog geplaas is, is die steierwerk verwyder. Op hierdie vindingryke manier het die stene in posisie gebly sonder dat sement nodig was.
Die hangbrug is as’t ware die teenoorgestelde of spieëlbeeld van die boogbrug. Oor magtige stutpilare strek sterk hangkabels, waaraan die brugdek deur middel van draagstange of draagkabels hang. Die kabels is die swaarste deel van ’n hangbrug, en die gewig word na die ankerplekke oorgedra. ’n Deel van die gewig word ook deur die stutpilare gedra.
LINKS: Op hierdie ietwat ouerige foto is die Tower-brug oor die Teems in Londen opgehaal vir die deurvaart van ’n groterige boot.
AN al die brûe in Suid-Afrika is die Groot Stormsrivierbrug (voorheen die Paul Sauer-brug genoem) een van die besonderstes. Hierdie brug oor die Stormsrivier is in 1958 voltooi om ’n belangrike skakel in die N2 (’n nasionale pad) tussen George en Port Elizabeth te vorm. Dit is ’n geribde boogbrug van gewapende beton en lê naby aan die kus, met die gevolg dat dit in ’n klam en verwerende seeklimaat moet staande bly.
Volgens beskikbare bronne was die ontwerper Riccardo Morandi (1902-1989). Hy was ’n gerekende Italiaanse siviele ingenieur, wat nie net bekend was vir sy brûe in Italië self nie, maar ook in byvoorbeeld Kanada en Colombia. Ook sy Stormsrivierbrug is al as ’n meesterwerk op die gebied van brug-argitektuur en siviele ingenieurswese beskryf.
Hierdie brug aan die oostelike kant van die Tuinroete is 190 meter lank en oorspan die Stormsrivier op ’n hoogte van 130 meter. Dit het ’n bekende plek in die land geword vir die “dapperes” om hul rekspronge oftewel “bungee jumping” uit te voer.
Maar van rekspronge gepraat: die Bloukransrivierbrug aan die einste Tuinroete verg nou rêrig groot senuwees van die waagsames wat deesdae daar wil afspring! Die brug het 'n span van 272 meter en troon ’n yslike 216 meter oor die bedding van die Bloukransrivier. Dit is sowat 43 km oos van Plettenbergbaai ’n ent anderkant die tolpad, as ’n mens oos ry. As ’n mens van Port Elizabeth af ry, is die brug 20 kilometer wes van Stormsrivier. Die Bloukransrivierbrug is eweneens 'n enkelboogbetonbrug. DIt is ook die langste betonboogbrug in Afrika.
Let wel: Daar is ook ’n hangbrug vir voetgangers aan die mond van die Stormsrivier wat die Stormsrivierbrug genoem word, maar dié is vanselfsprekend nie in dieselfde klas as die Groot Stormsrivierbrug en kie. wat so ’n groot motorverkeer dra nie.