Ons dink so maklik ons kan eietydse ontwikkelings akkuraat vertolk. Maar dikwels – meestal eintlik – het jy ’n bepaalde tydsverloop daarvoor nodig, en dis maar die beste om altyd ŉ bietjie beskeie te wees.
Enersyds het die ontruiming van Duinkerken gehelp dat Brittanje kon oorleef. Natuurlik het die wydste tenkgrag in die wêreld – die Engelse kanaal – en die Britse oorheersing van die lug en see gehelp.
Daardie misverstand oor sy eie insigte was regstreeks verantwoordelik vir Hitler se grootste twee flaters, die twee wat sy ondergang bewerkstellig het. Dit was sy inval in die Sowjetunie op 22 Junie 1941, en sy oorlogsverklaring teen die VSA op 11 Desember, vier dae nadat Japan Pearl Harbor aangeval het.
Daarmee het Hitler die wêreld se twee sterkste moondhede onnodig in ’n oorlog met hom ingesuig. In sy skitterende boek Why the Allies Won toon die Britse historikus Richard Overy aan hoe die Duitse ekonomie (en dit is bo en behalwe allerlei operasionele en strategiese flaters van Hitler) uiteindelik nie kon kers vashou vir die gesamentlike Amerikaanse, Britse en Sowjet-produksie van wapens nie.
Onder historici word daar al lank gedebatteer oor die kwessie van eietydse geskiedenis. Ek onthou goed hoe my professor op Stellenbosch, die gedugte prof. Piet van der Merwe, sterk gekant was teen die beoefening van eietydse geskiedenis, want, het hy gesê, jy het ’n sekere tydsafstand nodig om sake in perspektief te kan sien.
Hy was nie heeltemal verkeerd nie, maar hy het dinge oordryf. Mits jy beskeie is, kan jy wel deeglik eietydse gebeure in ’n historiese perspektief plaas.
Helaas is die vermoë (en kennis) om eietydse gebeure teen ’n historiese agtergrond te beoordeel in die huidige wêreld relatief beperk. Dit geld vir die beoefenaars van dié pogings, maar sekerlik ook vir die kritici wat op internet en sosiale media so luidkeels gil en skree terwyl hulle eintlik níks weet nie.