Video: Hoe gemaak met Afrikanerstandbeelde?V.l.n.r. is Flip Buys, Hannes Noëth, Sarina Frauenstein, Monica Mynhardt en dr. Danie Langner. (‘n Skermgreep uit die video.) ŉ Kulturele bate van die Afrikaner, die standbeeld van een van ons grootste staatsmanne pres. Paul Kruger, het in die Pretoriase middestad agtergebly terwyl die wêreld om hom heeltemal verander het. Daar word talle sterk argumente gemaak dat die standbeeld en sy hele monument op Kerkplein moet bly, veral omdat dit nie mag lyk of Afrikaners openbare ruimtes ontruim en simbolies padgee uit die kern van die stad nie. Maar ŉ mens sal ook moet kyk na argumente wat vra: Is dit nog “ons” plek en wanneer laas het ons dit besoek? Daar is boonop ook tans ŉ wêreldwye vlaag aanvalle op standbeelde van ŉ Westerse afkoms, selfs die Klein Meermin-standbeeld uit Hans Christian Andersen se gewilde sprokiesverhaal in die hawe van Kopenhagen, Denemarke, het op 3 Julie onder vandale deurgeloop wat haar as ŉ “rassistiese vis” gebrandmerk het. Plaaslik, en selfs meer onlangs, is die standbeeld van die imperialis Cecil John Rhodes teen die hange van Tafelberg in Kaapstad gevandaliseer en onthoof. Bewaarders van die Tafelberg Nasionale Park het op die koplose standbeeld afgekom terwyl hulle Maandag die gebied aan die bopunt van die trappe by die Rhodes-gedenkteken gepatrolleer het. ŉ Saak van vandalisme is in tussen by die SAPD geopen. Maroela Media het ook berig dat vandale die standbeeld van pres. Kruger en die vier brandwagte in Junie op Kerkplein in Pretoria se middestad met rooi spuitverf getakel het. Die vier brandwagte se gesigte is met rooi verf gespuit en die woorde “Killer killer” is op die voetstuk van die standbeeld gespuit. Kruger se standbeeld het al in die verlede ook onder vandale deurgeloop en dit het nou die vraag laat ontstaan of daar nog ŉ plek vir veral Afrikaner-standbeelde in Suid-Afrika is. En indien wel, waar daardie plek is? Maroela Media en Pretoria FM het saamgespan en ŉ paneel van kundiges bymekaar gekry om oor die saak te praat. Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging, Hannes Noëth, voorsitter van die Kruger Genootskap, en dr. Danie Langner, uitvoerende direkteur van die FAK, het aan die debatgesprek deelgeneem. Monica Mynhardt, ŉ junior navorser by die Solidariteit Navorsingsinstituut, is gevra om die jeug se perspektief te verskaf, terwyl prof. Anton van Vollenhoven, ŉ argeoloog en erfeniskonsultant, ŉ perspektief verskaf het op die tegniese aspekte van ŉ verskuiwing van standbeelde en monumente. Die groep sprekers was dit eens dat daar beslis oor ŉ standbeeld, soos veral die van Kruger, se toekoms gepraat moet word, maar oor die vraag of dit wel geskuif moet word, was daar geen vinnige of maklike antwoorde nie. Hannes Noët van die Kruger-genootskap meen die Krugermonument moet op Kerkplein bly. (‘n Skermgreep uit die video.) Buys het gesê die bevolkingsamestelling in Suid-Afrika se openbare ruimtes het verander met die omwenteling wat die 1994-verkiesing meegebring het. Dit het veroorsaak dat talle Afrikaanssprekendes die middestad van Pretoria verlaat het om hulself in woonbuurte te vestig. Sommige kultuurbates kon egter nie saam met die Afrikaners skuif nie en het in die middestad agtergebly en die vraag is nou of die Kruger-standbeeld ook hier moet agterbly. “So ŉ verskuiwing sal omsigtig hanteer moet word. Dit kan nooit lyk of ons onsself en openbare ruimtes simbolies wil opoffer as ons ons kosbare standbeelde en kultuurskatte wel verskuif nie. Iets soos die Kruger-standbeeld het ŉ wetlike en historiese reg om te staan waar dit nou op Kerkplein is.” Noëth het op sy beurt gesê die Kruger Genootskap voel sterk daaroor dat dié standbeeld moet bly waar dit nou is. “Ek kan vir geen oomblik Kerkplein sonder die Kruger-standbeeld indink nie. Dit sal die hele kulturele landskap van die omgewing totaal verander.” Noëth het boonop benadruk dat die standbeeld dalk maklik geskuif kan word, maar dat in gedagte gehou moet word dat dit deel vorm van ŉ groter monument wat die sandsteenvoetstuk en vier brandwagte insluit. “ŉ Mens gaan die monument vernietig as jy net sekere komponente daarvan skuif.” Dr. Danie Langner meen die Afrikaner-gemeenskap moet egter saam besluit oor die toekoms van dié betrokke standbeeld. (‘n Skermgreep uit die video.) Langner meen die Afrikaner-gemeenskap moet egter saam besluit oor die toekoms van dié betrokke standbeeld. “Kruger was ŉ man wat in verskillende kontekste binne Suid-Afrika tuis was en simbolies talle betekenisse vir verskillende Suid-Afrikaners het, maar ŉ mens wil nie hê sy standbeeld moet uiteindelik ŉ simbool van vernedering en verval vir Afrikaners word nie,” het hy gesê. Langner was persoonlik betrokke by twee verskillende verskuiwings van standbeelde op sy alma mater, die Universiteit van die Vrystaat. “Pres. MT Steyn se standbeeld is ordelik en vreedsaam verskuif, alhoewel dit steeds ŉ uiters emosionele saak is. Pres. CR Swart se standbeeld is egter in 2016 uitgekap, met klippe bestook en daarna in ŉ visdam gesmyt, waarna die standbeeld gered moes word. “Ons het nou die geleentheid om proaktief en met ŉ erfenisstrategie die Kruger-standbeeld te hanteer.” Monica Mynhardt van die Solidariteit Navoringsinstituut sê dit is belangrik om standbeelde en monumente weer deel te maak van jong mense se leefwêreld. (‘n Skermgreep uit die video.) Terwyl daar nie eenvoudige antwoorde is oor die verskuiwing van die Kruger-standbeeld nie, was die sprekers dit eens dat daar wel soveel as moontlik nuwe monumente opgerig moet word. Volgens Noëth is Sol-Tech se nuwe kampus, wat ook sy eie standbeeld gaan kry, en Akademia voorbeelde hiervan. “Ons moet hierdie nuwe monument in die Afrikaner se leefwêreld in verweef sodat dit deel is van ons wêreld. Iets soos die verskuiwing van Totius se standbeeld van die Noordwes-Universiteit se Potchefstroomkampus was hartseer, maar het ons ook begeester om ŉ nuwe Afrikaanse universiteit in die vorm van Akademia te bou,” het Buys bygevoeg. Mynhardt het gesê dit is ongelukkig waar dat talle jong mense slegs die post-94‑werklikheid ken. “Ons kan nie dink dat daar ŉ tyd was wat ŉ gesin rustig piekniek op Kerkplein sou gaan hou nie. “Dit is ook so dat die meesterverhaal wat gedryf word oor Suid-Afrika se geskiedenis verander het en dinge lyk nie meer dieselfde nie, maar mense sal altyd teruggryp na sekerheid en standvastigheid en dit is iets wat standbeelde en monumente kan bied. “Dit is waarom dit nodig is om nuwe maniere te vind om hierdie standbeelde en monumente weer deel te maak van jong mense se leefwêreld. Iets soos die “Hier staan ons”-konsertreeks wat die Voortrekkermonument tans saam met die FAK en Jak de Priester aanpak, is ŉ uitstekende voorbeeld hiervan,” het sy gesê. Prof. Anton van Vollenhoven. (‘n Skermgreep uit die video.) Van Vollenhoven het gesê die proses om ŉ standbeeld of monument te skuif is veel meer kompleks as wat mense dink. “Die Kruger-standbeeld word nie net beskerm deur die erfeniswetgewing nie, maar daar is ook die Kerkpleinwet wat in 1978 uitgevaardig is en die hele plein as ŉ kulturele gebied beskerm. Die beteken albei wette sal in ag geneem word as dit sou oorweeg word om dié monument te skuif.” Hy het gesê dit beteken onder meer dat ŉ omvattende impakstudie gedoen moet word waar bepaal word hoe Kerkplein se landskap sou verander, asook wat die positiewe en negatiewe impak van die standbeeld sou wees op sy nuwe terrein. “Die belangrikste aspek van die verskuiwing sal ŉ konsultasieproses insluit. Soos met reg gesê is, Paul Kruger was ŉ komplekse karakter en sy standbeeld het nie net belang vir Afrikaners nie. Daar is ook talle bevolkingsgroepe buite die Afrikaners wat positief oor Kruger en sy geskiedenis voel. Selfs buitelandse instansies kon betrek word by die proses. Volgens die Kerkpleinwet sou die minister van plaaslike owerhede en die Tshwane-metro ook insae oor so verskuiwing moet lewer.” Die Kruger-standbeeld sou ook nêrens anders so prominent kon wees soos wat dit tans op Kerkplein staan nie, meen Van Vollenhoven. Oor die fisieke verskuiwing van die standbeeld het hy gesê dit sal ŉ groot projek wees om aan te pak. “Die beeld is groot maar die verskuiwing van die voetstuk sal selfs nog meer uitdagings bied aangesien dit van standsteen gemaak is wat maklik kan breek.”