Wie gaan hiérmee kan COPE?Mosiuoa Lekota, president van Cope. (10 September 2018). Foto: Verskaf Deur Monica Mynhardt Die een ding wat alle Suid-Afrikaners van COPE weet hierdie verkiesingseisoen, is dat hulle teen onteiening sonder vergoeding (OSV) gekant is. Vir ’n jaar lank het hulle in alles wat hulle gedoen en gesê het, OSV teengestaan. Die party en sy leier het deurgaans verkondig hoe hulle teen hierdie beleid gekant is en selfs bereid is om dit in die hof te beveg. COPE se 2019-manifes skets egter ’n heel ander prentjie. Hierin verklaar hulle, in teenstelling met hul verkondigde boodskap, dat hulle OSV in sekere gevalle sal ondersteun. Hierdie skreiende teenstrydigheid opper legio vrae oor die party se ware standpunt hieroor en ook die optrede waarbinne hierdie onsekerheid ontstaan het. Die Congress of the People (COPE) is in 2008 gebore uit ’n klomp ANC-lede wat besluit het om dié party te verlaat. Die huidige COPE-leier, Mosiuoa Lekota, was een van die stigterslede toe hy ’n “egskeidingsbrief” vir die ANC gegee het. Die 2009- nasionale verkiesing was die eerste waaraan COPE deelgeneem het. Met 7,4% van die stemme het COPE 30 setels in die parlement verwerf – ’n noemenswaardige sukses vir so ’n jong party. Hul sukses was egter van korte duur. In die 2014-verkiesing het hul steun drasties verminder en met slegs 0,67% van die stemme het hulle slegs 3 setels verwerf. Dit was dus duidelik dat die party dringend moes plan maak in vanjaar se verkiesing om selfs net hulle plek in die parlement te kan behou. OSV was een van die mees kontroversiële en mees besproke kwessies in ons land die afgelope jaar. Dit is een wat sentraal staan tot die ideologiese aard van ’n politieke party en so ook een waaroor alle partye posisie ingeneem het. Ná die voorgestelde artikel 25-wysiging van die Grondwet wat in Februarie 2018 deur die EFF in die parlement geopper is, het die debat begin vlamvat. Partye het hul menings begin uiteensit en posisie ingeneem vir of teen OSV. DA, COPE, ACDP, VF+ en die IVP was almal partye wat in die parlementêre stemming ’n wysiging van artikel 25 van die Grondwet, wat beoog om OSV grondwetlik te akkommodeer, opponeer het. Buiten dié stemming het COPE ook op verskeie ander manier sterk posisie daarteen ingeneem. In ’n onderhoud op PowerFM op 25 Junie 2018, het einste Lekota COPE se posisie verduidelik. Volgens hom moet mense wat in die verlede met geweld van hul grond verwyder is, na die aktekantoor gaan met bewyse daarvan. Daarna, verduidelik hy, moet die regering, indien daardie grond aan iemand anders behoort, die grond by die huidige eienaars terugkoop, en lê hy ook klem daarop dat daar billike en regverdige vergoeding moet wees. Op 25 Mei 2018 het hy in ’n twiet die volgende oor die openbare deelname proses vir die Grondwetwysiging gesê (eie beklemtoning): “This is a very important process. It is extremely important that you participate in the scheduled hearings near you. We say NO to Expropriation without Compensation.” Lekota het ook met verskeie boeregemeenskappe en organisasies saamgespan om hierdie saak teen te staan. COPE en Lekota het baie sterk uitgekom teen die wysiging van artikel 25 van die Grondwet. In bogenoemde PowerFM-onderhoud het Lekota verduidelik hoe artikel 25 tans nie OSV insluit nie. Lekota het al herhaaldelik die oppergesag van die Grondwet beklemtoon – enige iets wat strydig met die Grondwet is, is ongeldig. Dit impliseer, met spesifieke verwysing na artikel 25, dat enige addisionele wetgewing nie kan bestaan in soverre dit strydig is met die Grondwet nie. Dus het Lekota al herhaaldelik bevestig hoe COPE ook geen addisionele wetgewing steun wat strydig is met die huidige artikel 25 nie. Op 9 Maart vanjaar het COPE hul manifes bekendgestel. Hierdie is die dokument wat die mandaat van die party vir die komende verkiesing en vyf jaar uiteensit. Dit verduidelik waarvoor die party staan en wat hulle sal doen wanneer hulle aan bewind kom. Te midde van die deurslaggewendheid van die OSV-debat, het COPE só ook hul posisie rakende dié saak soos volg verduidelik (eie beklemtoning): “Land expropriation to the extent that is necessary to achieve land reform will take place provided that all such expropriation will fully pass constitutional muster and in keeping with the above the following expropriation with minimal or no compensation will be supported: Hier word dit uitdruklik gesê hoe hulle OSV in sekere gevalle sal ondersteun. Bogenoemde voorwaardes stem ook ooreen met die voorwaardes vir OSV wat in die voorgestelde ANC-wetsontwerp uiteengesit word. Hierdie is in skrille kontras met dit wat COPE die afgelope jaar verkondig het. Die enigste twee verduidelikings hiervoor is soos volg: (1) COPE was van die staanspoor af ten gunste van OSV in sekere gevalle, het vir meer as ’n jaar lank opsetlik mense daaroor mislei en daarop staatgemaak dat hulle sou wegkom daarmee. Indien dít waar is, is hierdie seker die mees afstootlike politieke vuilspel hierdie verkiesingseisoen. Hierdie is nie ’n politikus wat leë en onrealistiese beloftes gemaak het nie. Hierdie is dan ’n leier en party wat vir ’n jaar lank daaraan gewerk het om in alles wat hulle doen en sê, ’n valse narratief te vestig in ’n bedrieglike poging om steun te verwerf. Hierdie is egter onwaarskynlik – die leerstelling van Hanlon se skeermes stel immers die volgende: “Moet nooit dít wat deur onbevoegdheid verduidelik kan word, aan boosheid toeskryf nie.” (2) Lekota is so onbewus van dit wat in sy party aangaan, dat hy nie eens weet dat hierdie mening in die manifes vervat is nie. Selfs nadat die manifes bekendgestel is, het die party voortgegaan om hulself uit te spreek teen OSV. Indien ’n mens COPE se geskiedenis van interne verwardheid oor veral leierskap en beleidskwessies in ag neem, is hierdie verduideliking die meer waarskynlike een. Lekota en talle ander COPE-lede is waarskynlik nie bewus van die teenstrydigheid wat oor hierdie kritiese kwessie bestaan nie. Beide hierdie moontlikhede is ewe erg. Die rede wáárom hierdie teenstrydigheid so onaanvaarbaar is, is oor die feit dat dit oor OSV handel en dat dit in hul manifes verskyn. OSV was die afgelope tyd ’n deurslaggewende ideologiese kwessie. ’n Party se posisie hieroor het ’n direkte invloed op die aard van die regering wat hulle sal bedryf. Dit is ’n kwessie wat sentraal staan tot kiesers se oorwegings hierdie verkiesing. Verder is ’n party se manifes nie ’n dokument waarop daar min ag geslaan moet word nie. Hoewel min mense dit lees, is dit steeds die dokument wat die party ideologies posisioneer. Dit is die mandaat wat hulle aan die mense gee vir die volgende vyf jaar. Hierdie teenstrydigheid is nie een wat ligtelik opgeneem moet word nie. COPE en Lekota het ’n liederlike misstap begaan wat hul OSV-posisionering betref. Hul ondersteuners moet hierdie fout met die erns hanteer wat dit verdien – 8 Mei is minder as ’n maand weg. Daar is minder as ’n maand oor vir COPE-kiesers om te besluit of hulle hierdie vlak van nalatigheid gaan duld.