Die stink bielie-blomme van
Sumatra en Borneo
Diep in die afgeleë oerwoude van Sumatra en Borneo groei daar twee eienaardige soorte blomme. Hulle is nie familie van mekaar nie en tog deel hulle 'n aantal ongewone kenmerke: hulle is die grootste blomme op aarde, hulle blom net al om die vyf jaar en hulle stink iets allervreesliks…
HY'S so ietsie minder as 'n meter in deursnee en hy ruik na vrot vleis. As daar nou een blom is wat jy nie op jou balkon sal wil sien groei of in 'n blompot in jou sitkamer sal wil hê wanneer jou vriende kom kuier nie, dan is dit hy.
Met sy baksteenrooi, pokkerige blomblare in die vorm van olifantore rondom 'n middelste bak, met 'n kussing van stekels daarbinne, lyk Rafflesia arnoldii soos iets uit die wetenskapsfiksie.
BO: Rafflesia arnoldii, 'n reuse-blom van 80 cm breed.
Foto: Steve Cornish ("cornstaruk") van Marlow in die Verenigde Koninkryk, wat dit op hierdie bladsy in die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web beskikbaar stel ingevolge die Creative Commons Attribution 2.0 License. Die artikel oor die blom verskyn hier in Wikipedia. Belangstellendes kan ook kyk na die foto-album van "cornstaruk" by http://www.flickr.com/photos/scornish/
Maar hierdie reuse-blom is geen versinsel nie. Hy is boonop die grootste enkele blom ter wêreld en hy groei slegs in die koel, bergagtige reënwoude van Sumatra en Borneo.
Die tamaai Rafflesia het nie stingels en blare soos die meeste ander plante nie en kan dus nie sy eie kos deur middel van fotosintese maak nie. Pleks daarvan leef hy as 'n parasiet binne-in die houtige rankplant Tetrastigma en suig hy die sappe uit sy gasheer deur fyn wortelhare.
Nagenoeg elke vyf jaar bars die wortelhare uit die rankplant en vorm 'n kopkool-agtige botsel. Dié word geleidelik groter en ontvou ná etlike maande tot 'n blom. Die blom het maar 'n bitter kort leeftydjie—minder as 'n week—en verspil dus geen tyd om bestuiwers te lok nie.
Maar pleks van 'n soet geur te versprei soos ons van blomme gewoond is, skei hy 'n reuk af soos dié van 'n verrottende kadawer. Aasvlieë en ander insekte vind natuurlik die reuk onweerstaanbaar en sak op die blom toe. By die manlike blom word stuifmeel versamel wat na die ewe onwelriekende vroulike blom oorgedra word.
NET so walglik is die stank van Amorphophallus titanum, 'n enorme blom wat volgens sommige na dooie vis ruik.
REGS: Amorphophallus titanum.
Foto: United States Botanic Garden (PD)
Soos Rafflesia blom hierdie knewel slegs een maal elke vyf jaar en dan ook maar net drie dae lank. Maar wat hy in tyd kortkom, vergoed hy voor in grootte, want hy kan tot 3,5 m hoog wees met 'n deursnee van 1,2 m.
Anders as Rafflesia, wat 'n enkele blom is, is Amorphophallus 'n infloresensie (groep blomme). Aasinsekte kruip in die bloeirooi bladskede van die plant in met die verwagting om 'n maaltyd van vrot vleis te geniet, maar ploeter dan tussen die honderde blommetjies van die bloeiwyse rond terwyl hulle hulle kruisbestuif.
Rafflesia arnoldii en Amorphophallus titanum is skaars in die natuur. En omdat die woude van Borneo en Sumatra deur houtkappers en boere vernietig word, raak hulle ál skaarser. Hul enigste redding is dat die regerings in daardie wêrelddeel dit lonend sal ag om die reuse-blomme as 'n toeriste-attraksie te bemark en daardeur ten minste 'n deel van die reënwoud te bewaar.