PressReader - Beeld: 2017-08-08 - Hoop, moet net nie a­sem op­hou
Hoop, moet net nie a­sem op­hou
Beeld - 2017-08-08 - KOMMENTAAR - Max du P­reez
Die ge­skie­de­nis­boe­ke gaan een­dag sê van­dag se ge­beu­re in die par­le­ment kon ’n fun­da­men­te­le ken­te­ring in die klaag­li­ke ag­ter­uit­gang van Suid-A­fri­ka mee­ge­bring en die land te­rug op die pad na ’n be­kwa­me staat met regs­oe­we­rei­ni­teit ge­plaas het.
En 20 jaar van nou af gaan ont­le­ders te­rug­kyk en met ver­ba­sing praat van hoe Suid-A­fri­ka toe­ge­laat het dat één man, Ja­cob Zu­ma, en dié wat hom be­mag­tig het die land se toe­koms ge­steel het.
Po­li­tie­ke we­ten­skap­li­kes gaan hul­le ver­won­der aan dié teks­boek­ge­val van die skep van ’n pa­ral­lel­le staat deur ’n klein po­li­tie­ke e­li­te en ’n aas­vo­ël-e­le­ment in die pri­va­te sek­tor en be­spie­gel hoe dit in ’n land met ’n puik Grond­wet, ’n eens ge­son­de po­li­tie­ke kul­tuur en sterk in­stel­lings moont­lik was.
Ses jaar ge­le­de is ’n am­bi­si­eu­se vi­sie vir hoe Suid-A­fri­ka in 2030 moet lyk, ont­hul – die Na­si­o­na­le Ont­wik­ke­lings­plan. Dit het voor­stel­le be­vat oor hoe om ar­moe­de en on­ge­lyk­heid teen 2030 uit te wis “deur Suid-A­fri­ka­ners te ver­e­nig, die e­ner­gie van al haar bur­gers te ont­sluit, ’n in­klu­sie­we e­ko­no­mie te ont­wik­kel, ver­mo­ëns te bou, die be­kwaam­heid van die staat te ver­be­ter en deur lei­ers wat saam­werk om kom­plek­se pro­ble­me op te los”.
Ons het se­dert­dien nie net mis­luk om e­ni­ge vor­de­ring op dié ter­rei­ne te maak nie, ons het erg ag­ter­uit ge­boer. Met elk­een van bo­ge­noem­de ses doel­stel­lings is ons van­dag sleg­ter af as ses jaar ge­le­de.
Die wor­tels van som­mi­ge van ons hui­di­ge son­des en swak­he­de was al on­der pre­si­den­te Nel­son Man­de­la en T­ha­bo M­be­ki sig­baar, maar die skaal was re­la­tief klein en ons was meer ver­ge­wend, want ons het be­sef dit sou tyd neem vir ’n be­vry­dings­be­we­ging om ’n vol­waar­di­ge po­li­tie­ke par­ty in ’n mo­der­ne de­mo­kra­sie te word.
En toe tref Zu­ma ons in 2008. Hy het toe ’n “twee­de oor­gang” be­lo­we waar ons ’n sterk ont­wik­ke­ling­staat sou bou, on­der­wys en op­lei­ding sou reg­ruk, mil­joe­ne werk­ge­leent­he­de sou skep en die e­ko­no­mie sou bloei met gro­ter deel­na­me deur ver­al swart bur­gers.
Ne­ge jaar la­ter is ons de­mo­kra­sie vol dui­ke, tal­le van ons na­si­o­na­le in­stel­lings erg ge­kom­pro­mit­teer, ons po­li­tie­ke e­tos aan flar­de en ons e­ko­no­mie in die dryf­sand. Ons amp­te­li­ke werk­loos­heid­sy­fer staan van­dag op 27,7%, ho­ër as in e­ni­ge tyd die af­ge­lo­pe 14 jaar.
Groot hom­pe van die staat is vir vrag­wa­ens vol sik­kels sil­wer aan drie broers uit In­dië ver­kwan­sel; broers wat hul­le nou so diep in die krin­ge van mag in­ge­gra­we het dat hul­le self mi­nis­ters kan aan­stel en met groot suk­ses ’n aan­slag op ons na­si­o­na­le dis­koers kan voer.
Maar dit is ook so dat die “goeie ou­ens” be­sig is om te­rug te slaan in ’n po­ging om ons de­mo­kra­sie te­rug te vat en ons na­si­o­na­le waar­dig­heid te her­stel. Van­dag se mo­sie van wan­troue is die agt­ste in sy soort, maar die eer­ste wat erns­tig op­ge­neem word en waar­voor van die ANC se kou­kus­le­de self gaan stem.
Die vak­bon­de, die ker­ke, die ANC se ve­te­ra­ne en ’n hor­de or­ga­ni­sa­sies uit die bur­ger­li­ke sa­me­le­wing staan met nu­we e­ner­gie teen staat­ska­pe­ry en kor­rup­sie op.
Die om­me­keer het met die N­kand­las­kan­daal be­gin – of nee, dit het be­gin toe die vo­ri­ge o­pen­ba­re be­sker­mer ge­sê het dit is ’n skan­daal en die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof met haar saam­ge­stem het. Dit het sterk mo­men­tum ge­kry toe Zu­ma eers vir Nhlanhla Ne­ne en toe vir Pra­vin Gord­han as mi­nis­ters van fi­nan­sies die trek­pas ge­gee het.
Ons moet al­mal hoop ge­noeg ANC­par­le­ments­le­de gaan van­mid­dag die gro­ter prent­jie sien, ver­staan wat­ter his­to­rie­se oom­blik dit is en be­sluit om ’n streep in die sand te trek.
Maar moe­nie a­sem op­hou nie.