Vir die derde artikel in die reeks Beeld en teks het Heilna du Plooy, van wie reeds twee digbundels verskyn het, ingestem om te praat oor die gedig “Chiaroscuro” uit haar eerste bundel Die donker is nooit leeg nie. Heilna, baie dankie dat jy bereid was om iets te rep oor jou werk, vir ons so ‘n kykie te gee op jou interpretasie van ‘n bekende skildery – ek weet dat digters dit nie graag doen nie. Tog is dit beslis so dat baie gedigliefhebbers juis iets oor die ontstaansgeskiedenis en die onderliggende dryfvere agter ‘n gedig “uit die perd se bek” wil hoor …
Wat my dus boei van die skildery is die hantering van die onderwerp, die tematiek en veral ook die estetiese hantering van die geheel, d.w.s. die onderliggende skilderlike poëtika.
Terloops, ‘n baie interessante aspek van hierdie skildery is dat die kleur in die werk aanvanklik nie heeltemal so donker was nie. Dit is weens die verdonkering van die vernis dat die agtergrond so donker geword het en dat die skildery die populêre titel “Die Nagwag” gekry het, terwyl dit glad nie ‘n nagtoneel uitbeeld nie. Dit wil egter nie sê dat die kontras tussen lig en donker minder treffend was nie.
Heilna: As ek nou my vergange gedagtes reg herroep, het die skildery verskillende fases in my gedagtegang bewerkstellig. Dit gaan primêr om die skildery self en wel spesifiek oor wat die skilder deur sy tegniek bereik − die fokus wat die aantreklikheid verhoog, maar die veel groter aanbod van betekenis deur middel van verskeie vorme van estetiese bewerking en skilderlike suggestie.
Vir my het dit egter ook beteken dat daar op die beskouer van ‘n kunswerk ‘n etiese appél gemaak word om dieper te kyk as die aantreklike oppervlak.
Hierdie aandrang om dieper te kyk, is vir my waar van bykans alle aspekte van die lewe. Ek is deeglik bewus daarvan dat dit tans glad nie die aanvaarde manier is om na die lewe en die werklikheid te kyk nie. Ons leef in pragmatiese tye en jong kunstenaars en digters bely openlik dat hulle glo daar is net die oppervlak, wat jy sien is wat jy gaan kry. Ek kom egter al ‘n lang pad en daar is soveel dinge wat uiteindelik blyk anders te wees, of meer of minder te wees as wat dit aanvanklik gelyk het, dat ek geleer het daar is inderdaad veel meer agter die oppervlak as wat die oppervlak op enige manier te kenne gee. En hierdie skildery werk miskien ook met ‘n verwante siening.
Nou doen ek amper ‘n onverskoonbare ding en dit is om oor ‘n eie gedig te skryf, maar ek hoop dat ek eintlik skryf oor my siening van sake, veral Rembrandt se skildery. Of die gedig aan iets van my gedagtes kon gestalte gee, is vir die lesers om self te besluit.
Marlies: Jy skilder self ook, soos byvoorbeeld blyk uit die “Landskapsiklus” in jou bundel In die landskap ingelyf (en die pragtige verfsels in jou huis). Watter addisionele voordele, sou jy sê, hou kennis en vaardigheid op die gebied van die skilderkuns vir jou as digter in?
Dit is wel ook vir sommige skrywers interessant om gewoon net meer te weet van die geskiedenis, die moontlikhede en verskyningsvorme van die kunste in die breë. Daar is skrywers wat so ‘n groot natuurlike talent het dat hulle met min ander impulse kan bly werk, maar daar is ander wat hulle werk uit die kulturele tradisie verryk en tegnies eksperimenteel en ondersoekend werk. Dit is nie ‘n hiërargiese onderskeid nie, net ‘n onderskeid wat soos in alle ander dinge die verskeidenheid van moontlikhede van bestaan, ook in die skryfbedryf, illustreer.