Mini-begroting: Groei afwaarts aangepas, belastingkrisis dreigMalusi Gigaba. Foto: Flickr/GovernmentZA Malusi Gigaba, minister van finansies, het Woensdag sy eerste mediumtermyn-begrotingsraamwerk gelewer en ŉ donker prentjie geskets van wat vir die land voorlê. Gigaba het aangekondig die belastingtekort gaan vanjaar R50,8 miljard beloop, die grootste afwaartse aanpassing sedert die resessie in 2009. Die geskatte tekort vir 2018 is R69,3 miljard en vir 2019 ŉ tekort van R89,4 miljard. Gigaba het gesê die tyd vorentoe gaan nie maklik wees nie. “Ons is vasberade om op koers te bly en nie van die agenda vir fiskale konsolidasie waarmee ons ŉ paar jaar gelede begin het af te wyk nie.” Die minister het gesê die gekonsolideerde begrotingstekort sal toeneem tot 4,3 % van die BBP in 2017/18, teenoor die 2017-begrotingsdoelwit van 3,1% van die BBP. “Oor die volgende drie jaar sal gekonsolideerde besteding met ŉ jaarlikse gemiddeld van 7,3% styg van R1,6 biljoen (trillion) in 2017/18 tot R1,9 biljoen (trillion) in 2020/21. Gigaba het gesê die grootse uitdaging is steeds om ekonomiese groeivooruitsigte vir die periode vorentoe te verbeter. “Werkskepping en die stryd teen werkloosheid is ons dringendste prioriteit.” Volgens Gigaba strook die begroting met grondwetlike vereistes en is dit hoogs progressief. “Tweederdes van besteding gaan na die verwesenliking van maatskaplike regte soos vervat in die grondwet.” Volgens Gigaba moes die ekonomiese groeivooruitsig afwaarts aangepas word van 1,3%, soos vervat in die begrotingsrede in Februarie, na 0,7% vir 2017. “Daar word verwag dat groei stadig sal toeneem tot 1,9% in 2020.” Ons voorspel groei van 1,1% in 2018 en 1,5% in 2019. Gigaba het gesê die regering het in die nasionale ontwikkelingsplan ambisieuse dog haalbare teikens gestel om armoede, ongelykheid en werkloosheid te verlig. “Ons het gesê ons wil die ekonomie met 5,4% elke jaar laat groei en werkloosheid tot 6% verminder teen 2030. Die vlak van ekonomiese groei tussen 2010 en 2016 is egter teleurstellend in ag genome ons ambisies in die nasionale ontwikkelingsplan.” Volgens Gigaba het die BBP per capita vir die tweede agtereenvolgende jaar afgeneem. “Miljoene Suid-Afrikaners leef in armoede, werkloosheid staan op 27,7%, die hoogste vlak sedert September 2003, en word die ergste gevoel onder ons jong mense. Rykdom is steeds hoogs gekonsentreerd met 95% van ons rykdom wat in die hande van 10% van die bevolking is.” Gigaba het gesê direkte swart eienaarskap en bestuur van die ekonomie bly laag. Hy het gesê ŉ nuwe groei- en transformasiemodel word benodig. “’n Model wat geanker is in ŉ gemeenskaplike visie vir die ekonomie en sy samelewing. ŉ Model wat die deel van ekonomiese hulpbronne omhels sodat Suid-Afrika ekonomies aan almal behoort. Ons benodig ŉ transformasiemodel waarin daar nie net regmerkies gegee word vir nakoming nie, maar wat strukturele verandering van patrone van eienaarskap, beheer, bestuur en produksie nastreef.” Gigaba het pres. Jacob Zuma se beroep vir radikale ekonomiese transformasie beaam en gesê dit moet die volgende fase van groei wees. Hy het toegegee dat sake- en verbruikersvertroue tans op ŉ historiese laagtepunte is en dat dit direkte negatiewe gevolge het vir belegging, werkskepping en huishoudelike besteding. Gigaba het gesê daar het tydens interaksie met beleggers, internasionaal sowel as plaaslik, verskeie sleutelkwessies vorendag gekom rakende beperkinge en die redes vir lae vertroue. “Beleidsonsekerheid wat voortspruit uit uitstaande wetgewing in sleutelsektore; bestuursuitdagings en swak balansstate vir staatsbeheerde maatskappye; ŉ beperkte fiskale raamwerk en stygende staatskuld en politieke onsekerheid.” Volgens Gigaba kon die regering die afgelope paar maande daarin slaag om weer vertroue in te boesem. Die minister het gesê die fiskale raamwerk word bedreig deur lae groei die afgelope jare in ŉ omgewing waar daar nuwe maatskaplike druk is. “Trae ekonomiese groei vanjaar het ŉ beduidende afname in die vooruitsig van belastinginkomste tot gevolg gehad wat die regering se fiskale posisie weggevreet het.” Gigaba het nie veel oor kernkrag gesê nie, maar net herhaal wat Zuma tydens sy begrotingsrede in Mei gesê het. “Ons benadruk dat die kernkragprogram geïmplementeer sal word teen ŉ pas en skaal wat die land kan bekostig.”