Die Christendom se gelukkige krisis - Dr. Piet Muller
Die Christendom se gelukkige krisis
Deur Dr. Piet Muller op 1 Maart 2013
In haar boek Christianity After religion: The End of the Church and the beginning of a New Awakening, verskaf die Amerikaanse godsdiensnavorser, Diana Butler-Bass die volgende statistieke oor geloof in Amerika. Sy wys daarop dat sedert 1960 het die aantal Amerikaners wat sê dat hulle aan God glo afgeneem van 97% tot 71% ('n val van 26 punte). Net 20% van Amerikaners woon weekliks 'n erediens by. Ongeveer 44% van alle Amerikaners het die kerk waarin hulle opgegroei het verlaat vir 'n ander kerk of ander godsdiens. In 2010 was die derde grootste geloofsgroep in Amerika onafhanklike jong mense sonder 'n vaste kerk, vaste geloofsoortuigings, 'n besondere teologie of 'n enkele aanvaarde opvatting oor God.
Die Christendom beleef tans 'n ernstige krisis, maar dit is 'n 'gelukkige' krisis waaruit hy sterker en lewenskragtiger behoort te kom.
Die afgelope 2000 jaar het die kerk nog elke 500 jaar deur 'n eksistensiële krisis gegaan wat tot 'n ernstige skeuring aanleiding gegee het, maar waaruit nuwe groeikrag gebore is.
Aan die einde van die eerste periode het die kerk as instelling, die "ortodokse" of regdenkende kerk, met die hulp van die staatsmag sy gesag oor alle Christene gevestig en bepaal wat 'regdenkende Christene' moet glo. Die verloorders in hierdie stryd was die oorspronklike 'Judese Christene' en die 'gnostici', wat nie oorhoofse gesag oor hulle wou aanvaar of hulle wou laat voorsê oor wat en hoe om te glo nie.
Uit hierdie stryd het die "regdenkende (ortodokse) en algemene (katolieke) kerk" sterk na vore gekom en was sy gereed om haar stempel op Europa af te druk tydens die donker eeue, wat op die val van Rome gevolg het. Dit was aan die kerk te danke dat 'n vlammetjie van die beskawing brandend gehou is en Europa nie totaal in barbarisme verval het nie.
Aan die einde van die eerste millennium het die verborge spanning binne die kerk egter na vore gekom in dispute oor die aard van God en sy aktiwiteite; oor wie is Christus Jesus en hoe verlos hy ons? Hoe vergelyk Jesus-aan-die kruis met die Jesus van die Berg van Verheerliking? Wat is sonde en waar moet die oorsprong daarvan gesoek word?
Hierdie spanning het so ondraaglik geword dat dit oorgespoel het in die politiek van die dag en die oorblyfsel van die Romeinse Ryk het op kultuurlyne geskeur tussen die Griekssprekende Ortodokse kerk en die Latynsprekende Katolieke Kerk.
Albei was na die skeuring aansienlik lewenskragtiger as die kerk voor die skeuring. Die Roomse Katolieke kerk het haar bekeringswerk na die res van Europa en Brittanje voortgesit, terwyl die Grieks Ortodokse kerk veral die Slawiese lande bearbei het en 'n reeks van Ortodokse volkskerke gestig wat tot in Rusland gestrek en selfs die verowering van Konstantinopel deur die Turke oorleef het.
Na die val van Konstantinopel in 1453 vlug honderde geleerdes Weste toe en dra soveel boeke as wat hulle kan met hulle saam. Hierdie geskrifte, wat in Europa meesal onbekend was, dra ruim by tot die ontstaan van die Renaissance, wat alles wou ondersoek en dus ook alles bevraagteken het.
Sterrekundiges begin die hemelruim ondersoek en maak die skokkende ontdekking dat die son nie om die aarde draai nie, maar die aarde wel om die son. Teoloë begin die Bybel in Grieks en Hebreeus lees en beweeg al verder weg van die Roomse kerk.
Portugese, Spanjaarde, Hollanders en Engelse onderneem ontdekkingsreise en open nuwe seeroetes waarmee goedere, geld en idees tussen die Ooste en die Weste vloei. Terselfdertyd begin 'n nuwe nasionalisme in Europa posvat en skaaf die tuig van die Heilige Romeinse Ryk later so hard dat 'n dertigjarige oorlog uitbreek en volkstate, met 'n eie taal en kultuur, 'n werklikheid word.
Teen hierdie tyd het die Hervorming al die Rooms Katolieke kerk in twee geskeur en die Christelike wêreld van die Weste verdeel in Katolieke en Protestante. Twee lewenskragtige 'Christendomme' ding nou met mekaar mee om mag en die stig van kolonies.
Nou is dit al weer vyfhonderd jaar later en intussen het die spuitvliegtuig en globalisering die grense tussen Oos en Wes uitgewis. Godsdienste uit die 'uithoeke' van die wêreld het in die hoofstroom beland en ding openlik en op gelyke voet met die Christendom mee.
Boonop is dit 'n onsekere wêreld waarin verwag word dat ons in een eeu die ekwivalent van 20 duisend jaar se verandering gaan beleef. Nuwe beroepe verskyn soos meteore en verdwyn net so vining. Die aard van die verhouding tussen werkgewer en werknemer het verander en skielik bestaan daar geen werksekerheid meer nie. Vertroude samelewingstrukture, soos die huwelik, is besig om te verdwyn en plek te maak vir nuwe waardes. Die grootste volksverhuising in menseheugenis is besig om plaas te vind en dit is haas onmoontlik om jou nog in die veiligheid van jou eie taal en kultuur te isoleer.
Die groot Katolieke hervormer van die twintigste eeu, Karl Rahner, het in sy lewe nog gewaarsku dat die Christendom van die toekoms oral op aarde 'n minderheidsgroep sal wees, omdat die wêreldbevolking vinniger sal groei as die aantal Christene. "Die kerk sal 'n klein kuddetjie van broers van dieselfde geloof wees, met dieselfde hoop en dieselfde liefde."
Gelowiges sal dus, ondanks kerklike verskille, met mekaar moet leer saamleef en saamwerk.
Na die eerste dekade van die Een en Twintigste Eeu kan 'n mens al die volgende afleidings maak:
Die groter gemak waarmee mense reis en die enorme bevolkingsverskuiwing het die Christendom in die afgelope halfeeu geplant in Asiatiese lande waar dit nooit voorheen was nie.
Terselfdertyd is die Hindoeïsme, die Boeddhisme en Islam gevestig in gebiede waar dit ook nooit voorheen bestaan het nie.
In 'n wêreld waarin ou waardes hulle skaars nog kan handhaaf en nuwe waardes nog nie uitgekristalliseer het nie, is meer mense besig om van godsdiens te verander as ooit voorheen. Ander eksperimenteer met aspekte van ander godsdienste en probeer dit met hul bestaande godsdiens versoen.
Daar is groeiende eenstemmigheid onder gelowiges sowel as sekulêres dat die wêreld nie langer die verdeeldheid en oorloë kan bekostig wat eeue lank veral 'n kenmerk van die drie Abrahamitiese godsdienste (Christendom, Judaïsme en Islam) was nie. 'n Mens merk dit veral aan die groter wordende stroom van boeke wat verskyn oor onderwerpe soos medelye, naasteliefde en deernis.
Die spanning het reeds breekpunt bereik tussen Christene vir wie dogmas soos die goddelikheid van Jesus, die maagdelike geboorte en die opstanding fundamenteel is en die "nuwe Christene". 'n Skeuring in die kerk het klaar weer begin en op grond van die geskiedenis kan 'n mens voorspel dat daar, naas die tradisionele kerk, 'n 'nuwe' Christendom besig is om gebore te word. Die kloof tussen die twee gaan net so moeilik oorbrug word as wat die geval was tussen Katoliek en Protestant.
Vir die "Nuwe Christene" is veral Jesus se lewe en leringe belangrik en hulle wil dit gebruik as rigtingwysers vir die vind van nuwe waardes in 'n veranderende wêreld. Hierdie groep lyk in oortuiging en optrede baie soos die Judese Christendom wat kort na Jesus se dood ontstaan het. Selfs die huiskerk en die rondreisende leeraar maak weer hul verskyning.
Hierdie groep sê graag dat hulle spiritueel is maar nie godsdienstig nie. Hiermee bedoel hulle dat hulle 'n nuwe manier soek om met God, hul naaste en hulself om te gaan – en dat hulle dit nie in die tradisionele kerke vind nie.
Vir albei hierdie strominge lê daar op die kort termyn groot demografiese probleme voor. In die Eerste Wêreld het die bevolkingsaanwas 'n historiese laagtepunt bereik, terwyl die bevolkingsgroei stellig tot 2040 toe sal aanhou styg in die Ontwikkelende Wêreld. Daarna sal dit afplat tot die peil van die Eerste Wêreld vandag.
Die kerk in die Eerste Wêreld word vandag grootliks gedra deur mense tussen 50 en 80. Hierdie geslag "Baby Boomers" (gebore na 1947) was vir 'n yslike styging in die wêreld se geboortekurwe verantwoordelik. Die nuwe lewensverwagting ten spyt, gaan hierdie geslag van 2018 af op groot skaal begin uitsterf. Hierdie "Groot Sterfte" sal 'n dramatiese uitwerking hê op die ledetal van tradisionele kerke. Verwag dus dat die middelpunt van die Christendom vanuit die Eerste Wêreld na Afrika en Suid-Amerika sal verskuif.
Ter wille van oorlewing sal Protestant, Katoliek en Ortodoks op 'n ongekende skaal moet leer saamwerk. Terselfdertyd plaas die ongekende bevolkingsverhuising en die Ontwikkelende Wêreld se bevolkingsaanwas hierdie kerke toenemend onder druk van veral Islam.
Wanneer die bevolkingsaanwas na 2040 sterk begin afneem en die uitwerking van sekularisasie begin toeneem, mag die tradisionele kerk sowel as Islam besef dat hulle meer norme en waardes deel as wat daar sake is wat hulle verdeel. Hulle mag dus gedwing word om toenemend saam te werk ten einde 'n "konserwatiewe pool" te vestig – soos wat geruime tyd reeds al in die Kaap besig is om te gebeur.
Die "Nuwe Christendom" mag in die tweede deel van hierdie eeu die draer word van "liberale en humanitêre" waardes, soos medelye, medemenslikheid en geweldloosheid. As sodanig sal dit waarskynlik 'n sterk invloed op die politiek uitoefen.
Verwag egter dat die "Nuwe Christendom" sterk beïnvloed sal word deur die Boeddhisme, met wie dit belangrike waardes sal deel.
Vir alle wêreldgodsdienste sal die Een en Twintigste Eeu 'n smeltkroes wees, vergelykbaar met die eerste drie eeue van die Christendom se geskiedenis. Oor wat uiteindelik hieruit sal ontstaan kan 'n mens nog nie eens begin droom nie.