Die VSA se ‘swart swaan’Foto: AP Photo/Paul Sancya Nassim Nicholas Taleb, die Libanees-Amerikaanse statistikus en risiko-analis se “swart swaan-teorie” soos vervat in sy boek van 2007, The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable, beklemtoon die kwesbaarheid van enige denkstelsel wat die logiese uitkoms van ŉ probleem/saak antisipeer, maar dan gekonfronteer word met ŉ totaal ander realiteit/uitkoms. (Die swaan is skielik swart en nie meer wit soos verwag is nie!) Wetenskaplikes soos Thomas Kuhn sal hierna verwys as ŉ “paradigma in krisis”. Die swart swaan- teorie beklemtoon veral drie aspekte: (1) die gebeurtenis (hoe ook al gedefinieerd) is ŉ totale verrassing; (2) dit het ŉ groot en baie belangrike impak; (3) pogings word by nabaat aangewend om die “teenstrydigheid” te verklaar en in perspektief te plaas. Hierdie teorie kan bykans net so op Donald Trump se verkiesing as Amerikaanse president van toepassing gemaak word. Toe die uitslag van die verkiesing vanoggend bekend gemaak is, was skok, ongeloof en verbystering op talle gesigte in my akademiese omgewing waarneembaar. Die bykans onmoontlike het gebeur: Effektebeurse reageer en ŉ politieke stilte is skielik waarneembaar voordat die media met alle erns die gebeurtenis in perspektief probeer stel. Hoe verklaar jy die spreekwoordelike swart swaan wat in die VSA verskyn het en wat is die implikasies hiervan? Duidelik het politieke wetenskaplikes met hul meningsopnames weer eens nie die pyp gerook nie en is daar akademies gesproke baie stof tot nadenke. Tog was daar deurlopend sterk aanduidings van die moontlikheid dat die spreekwoordelike buiteperd kon wen. Enkele van hierdie sake/redes word vervolgens kortliks toegelig. Trump val in daardie kategorie van leiers na wie die toekomskundige Alvin Toffler verwys as “strange fauna and flora” soos geassosieer met nuwe leierskap ten tyde van verandering. Jy kan hulle nie meet aan normale kriteria nie en ŉ mens dink onwillekeurig aan mense soos Adolf Hitler, Mustafa Kemal, Juan Peron en selfs ons eie Julius Malema. Hierdie mense is leiers wat ongeag die omstandighede van die dag, die tekens van die tye en teen die algemene verwagting in, hulself laat geld en waaroor daar vorentoe boeke geskryf en baie diep filosofies besin sal word. Trump behoort myns insiens tot hierdie kategorie. Hy beskik oor ŉ X-faktor wat aan hom ŉ voorsprong gee en waarmee leiers gebore word. (Dit sê nie noodwendig dat hy ŉ goeie of self groot staatsman gaan wees nie!) Sy loopbaan na roem en waarskynlik die magtigste politieke posisie in die wêreldpolitiek was allermins maklik. Sy eie party, die Republikeine, het hom as grap afgemaak, sy standpunte veroordeel en sommige het geweier om vanuit die party vir Trump te steun. Nadat hy met pyn, moeite en omstredenheid as kandidaat van die Republikeinse Party aangewys is, het sy party hom ten beste louwarm ondersteun. Hierteenoor het Hillary Clinton die steun van haar party, pres. Barack Obama, oudpresidente, mense met mediaprofiele ensovoorts gehad. Kortom, sy het die politieke binnebaan gehad en selfs die meningsopnames het haar van tyd tot tyd ŉ groot voorsprong gegee. Toe Trump aanvanklik van uiters onverantwoordelike uitsprake teenoor “benadeelde” groeperinge en later ook van seksuele teistering beskuldig is (soos ondersteun deur talle vroue) het baie gereken dit is die einde van dié omstrede politikus. Die geskiedenis vertel egter ŉ ander verhaal. Iewers het akademici en kommentators kwaai misgetas en myns insiens is die volgende nie na behore verreken nie: Kortom, die Amerikaners wou eerder ŉ omstrede politieke sterkman (met ŉ konserwatiewe verwysing) hê as ŉ vrouepresident, waarvan hul nie seker is nie en boonop met ŉ meer progressiewe uitkyk op die lewe. Vandaar die spreekwoordelike swart swaan in al sy glorie. Die probleem met “swartswaanverskynsels” is egter dat dit onsekerheid bring en dikwels tot ŉ herposisionering van politieke, ekonomiese en sosiale kragte kan bydra. Maar in tye van verandering is dit ongelukkig juis noodsaaklik. Trump is daarom ŉ produk van sy tyd, geskep deur omstandighede binne en buite die VSA en op ŉ vreemde manier ŉ wit swaan (deel van hierdie wêreld) as jy die werklikheid reg lees en interpreteer. Ongelukkig het akademiese insig weer eens kort gekom om hierdie orde verskynsels (lees ook mense) reg te verstaan en te interpreteer. Iewers het ons dus as akademici gefouteer soos ook met Brexit gebeur het! Die implikasies van ŉ Trump-administrasie vir Suid Afrika kan verreikend wees en wel om die volgende redes: Dit sal interessant wees om te sien hoe politici in Suid-Afrika gaan reageer op die VSA se swart swaan. Ek twyfel baie sterk of dit positief gaan wees.