Xikombiso xa 2: Mbuyelo wo pfumala vutivi, mutirhela mfumo u byela unwana loyi a endlaka xikombelo xa mudende hi ta swilaveko leswi faneleke, ndlela leyi faneleke ku landzeleriwa eku kombeleni ka mudende, kumbe mali leyi a nga ringanela ku kuma yona. Leswi swi na switandzhaku swo tika eka muaka tiko yoloyo? Endhzaku ka Ku luma ka swikwembu na Hosi, vantswa va va hlenegeltiwa leswaku va basisa ntsindza na mapatu ya tiko, leswaku ku sungula nkhuvo wo luma vukanyi.Vavasiti va le ntsindzeni wa tiko vapfuka namixo va ba minkulungungwana (Swibubutana), naswona va ta hlengeleta makanyi etikweni naswona va matisa e rivaleni ra ntsindza watiko. Ntirho woboxa makanyi wa sunguriwa. Makanyi maboxiwa hi rimhandzana rototswa naswona ntsutsu wakona wu hlengeletiwa jomeleni. Byala byaVukanyi byi teka masiku manharhu kuvila. Kwalomu ka khume wa Miphongolo yita hlengeletiwa leswaku yikhoma byala lebyi talaka. Dulu a ku ri muako wuntsongo lowu a wu ri na xihlawulekiso xa wona. Muaki wa dulu u sungula a ya tsema timhandzi to bumbula na to lala, swiphandzi a tsema timbalelo, byewu a kutla na byanyi. Loko switirhisiwa swi kumekile hi kona a ta tsala dulu ra yena. Vatsonga a va ri na ntolovelo wo tsala xirhendzevutana hi nenge ku kombisa laha muako va lavaka leswaku wu ta hi kona, kutani ku ceriwa makhele yo celela timhandzi. Hixitalo aku ceriwa nhungu wa magoji. Loko ti celeriwile timhandzi, ku tlhela ku laviwa timhandzi to bumbula ta swiphandze to koma eka leto leha. Kutani ku tekiwa tin’wana to bumbula, ti hingakanyiwa ehenhla ka swiphandzi. Kutani ku tekiwa timbalelo na byewu ti betsiwa rimbalelo ra le hansi ku ri karhi ku khomiwa timhandzi to yima na swiphandzi ti bohiwa hi byewu leswaku swi tiya. Loko timhandzi ti hlanganisiwile ti xoxelana leto lala exikarhi ka leto bumbula ku tlhela ku bohiwa rimbalelo ra le xikarhi na ro hetelela ra le henhla, ivi tikomiwa le henhla hi byewu leswaku swi ta tiya swinene.