Beesteling het in die 18de eeu ‘n aanvang geneem toe ene Robert Bakewell (1725 –1795) van Engeland die eerste persoon geword het om spesifieke diere te selekteer om ‘n gewenste tipe (ras) te teel. Sy studente het in die laat 1700’s die grondslag gevestig van die Shorthorn, die eerste erkende beesras.
Volgens Lush (1949) is rasse gevestig deur die identifikasie van ‘n tipe wat beskou was as meer bruikbaar as die gewone. Dit is gevolg deur seleksie van enkele meerderwaardige diere vir ‘n beperkte getal kuddes wat inteling toegepas het om ‘n uniforme tipe, wat as ‘n ras beskou kon word, daar te stel. Was dit geslaagd, is meer kuddes toegevoeg en ‘n telersgenootskap gestig om ‘n kuddeboek te hou en die suiwerheid van die ras te verseker. Dit is van belang om daarop te let dat rasse geweldig baie deur enkele vaars beïnvloed is. So is bykans ‘n kwart van die Angusras verwant aan ‘n enkele bul, nl. “Prince of Tillyfour” (Nichols 1949). Die hoofvaar van die grys Brahmanras is “Manso”. In die middel-sewentigerjare was 60% van geregistreerde grys Brahmane afstammelinge van “Manso” (Perkins,1987). Die bul, “Monkey”, gebore in 1920, ‘n 3/8 Brahman x 5/8 Shorthorn, is die stamvaar van die hele Santa Gertrudisras (Seyfferdt, 1999).
Verskil die huidige rasontwikkelingsprogram van die Simbra van dié van rasontwikkeling uit die verlede? Ja, beslis - ons glo nie aan die konsep van ‘n geslote kuddeboek, oorheersing deur enkele vaars, òf inteling, òf seleksie wat slegs op visuele beoordeling gebaseer is nie.
Geslote kuddeboeke beperk die migrasie van gewenste gene. As gevolg van die groot omgewingsverskille waaronder Simbra telers boer, sowel as die verskille in voorkeure van bulkopers, glo ons in die behoud van variasie binne die ras wat telers in staat stel om ‘n tipe te ontwikkel wat goed in hul betrokke omgewing sal presteer. Enige vorm van inteling lei tot ‘n afname in tussen-ras heterose en moet vermy word.
Die evolusionêre ontwikkeling van die Simbra se ouerrasse verskil aansienlik. Simmentaler van Sentraal-Europa is aangepas by die lang en koue winters en word vir beide melk en vleis benut. Zebu-beeste, die genetiese poel waaruit die Brahmanras ontwikkel is, kom uit Indië - ‘n gebied gekenmerk deur hitte, humiditeit, siektes en parasiete.
Nadat Simmentaler semen vir die eerste keer in die sestigerjare na die VSA ingevoer is, het telers in Texas dit op Brahmane gebruik. Die prestasie van die halfbloedkruisings was sonder gelyke (Groomes 1998). Dit was die geboorte van die Simbrah (met ‘n “h”) en die eerste dier is in 1977 by die Amerikaanse Simmentalervereniging geregistreer.
Die uitstaande prestasie van Simmentaler/Brahman-kruisings was ook die rede waarom die Simmentaler Genootskap van Suidelike Afrika in die tagtigerjare besluit het om hul grondwet te wysig om vir die Simbra voorsiening te maak. Die eerste F1’s is in 1986 geregistreer (bul Nestau 851 en vers Lichtenstein L135 - albei ¾ x ¼ ).
Die Simbra, wat as ‘n sintetiese ras geklassifiseer word, het reeds vir etlike jare die hoogste persentasietoename in getal vroulike diere van alle rasse getoon en vir die afgelope vyf jaar was die jaarlikse groei 15%. Sy aandeel in die groep van nege sintetiese rasse (Beefmaster, Bonsmara, Brangus, Braford, Charbray, Huguenot, Sanganer en Santa Gertrudis) het vanaf 5% vyf jaar gelede tot die 15% van vandag toegeneem.
Registrasie, prestasietoetsing en die administrasie van Simbra in Suid-Afrika, Namibië en Botswana word bestuur deur die Simmentaler/Simbra Beestelersgenootskap van Suidelike Afrika wat deur die Wêreldfederasie as die alleenregistrasie-owerheid vir Simbra in Suidelike Afrika erken word. Simbra het nie die tandekry probleme van ‘n nuwe organisasie ondervind nie, aangesien die ouer-organisasie die nodige ondervinding, finansiële vermoëns sowel as ‘n gevestigde infrastruktuur verskaf het.
Die Genootskap se hoofdoel is om sy telers met omvattende dienste, vergelykbaar met die beste in die wêreld, teen mededingende lokale pryse te voorsien. Benewens konsultasiedienste en jaarlikse plaasbesoeke behartig die Genootskap sy eie moderne registrasie- en wêreldberoemde Breedplan prestasie-aantekeningstelsel en dienste.
Die telersgenootskap glo dat sy direkte betrokkenheid by skoue (formulering van klasse, opleiding van beoordelaars, verskaffing van produksiedata) vir hom ‘n uitstekende geleentheid bied om sy nasionale teeldoelwit te implementeer. ‘n Kwarteeu gelede was die Genootskap die eerste om weg te beweeg van die subjektiewe metode van beoordeling deur reproduksie en voorkoms in die skouring te verbind. Dit is die enigste telersgenootskap in Suidelike Afrika waar beoordelaars ingevolge die grondwet verplig word om reproduksiedata in ag te neem wanneer hulle koeie plaas. Die wêreldbekende Simbradeks-stelsel (SIMBRA reproduksie inDEKS) wat ‘n kombinasie is van tussenkalfperiode (TKP), ouderdom met eerste kalwing, kere gekalf en selfs embrio-spoelings, is met die totstandkoming van die ras gevestig. Dit was ook die eerste ras om in 1999 BLUP-teelwaarde-skouklasse daar te stel.
Hoe presteer hulle?
Gebaseer op prestasiegetoetste rasgemiddeldes: (Beef Breeding in South Africa 1993 –1998) vergelyk die Simbra gunstig met die ander belangrike (jaarliks meer as 2 500 vroulike diere getoets) sintetiese Sanga- en Zeburasse. Gemiddeldes vir Simbra, en in hakies, Afrikaner, Bonsmara, Beefmaster, Brahman, Drakensberger, Nguni en Santa Gertrudis:
■ reproduksie-indeks (TKP en OEK): 91 (88);
■ speengewig: 232 kg (206);
■ jaaroudgewig van verse op plaas: 275 kg (244);
■ groei in voerkraal (intensiewe bulgroeitoetse) : 1594 g (1458 g).
Buigsaamheid word toegelaat in die teling van Simbras en ‘n wye reeks Simmentaler x Brahman-kruisings word in die eerste of F1-register toegelaat. ‘n Teler kan die optimumkombinasie dikteer wat die geskikste is vir sy omgewing, bestuur en kopers. Diere wat kwalifiseer vir aantekening as F1 is:
■ die nageslag van geregistreerde Simmentaler-, Brahman of Simbra bulle en geregistreerde of aanhegsel- Simmentaler, Brahman of “Simbra-tipe” - koeie;
■ direkte F1-toegang, die sogenaamde “cum”-stelsel, van Simmentaler x Brahmankruistipe vroulike diere goedgekeur deur die rasverbeteringsbeampte.
Stabilisasie vind plaas vanaf die F1- tot F4-teelprogram waar die dier se F-gradering altyd een hoër as die laagste gradering van sy ouers is (bv. F3-bul x F1-koei = F2-kalf).
Groepparings word toegelaat vir die teling van F1- en F2-kalwers, maar daarna moet enkelparings toegepas word. Visuele beoordeling vir funksionele doeltreffendheid deur rasverbeteringsbeamptes is ‘n voorvereiste vir registrasie as F1 tot F4. Diere wat nie aan die vereistes voldoen nie, kwalifiseer nie vir registrasie nie, ongeag wie hul voorouers is of wat hul prestasietoetsresultate is. Die beleid wat deur sommige ander sintetiese rasse aanvaar is, nl. om enige koei as aanvangsbasis te gebruik, geld nie vir Simbra nie. Stamvee moet òf Simmentaler, òf Brahman òf ‘n kombinasie van die twee rasse wees.
Bloedsamestelling en kleur
Die omgewing bepaal die geskikste bloedsamestelling. In gematigde streke waar speenkalfproduksie belangrik is, sal ons ‘n hoër persentasie Simmentaler sien, maar hoe hoër die omgewingsstres, “hoe meer oor” of Brahman. Met die vasstelling van die optimumproporsie Brahman moet ons in ag neem dat ‘n te hoë persentasie geneig is om ‘n vertraagde ouderdom met puberteit (Plasse, 1968; Cartwright, 1980) verlaagde groeiprestasie (Holroyd, 1990) en verlaagde vleiskwaliteit (Marschall, 1994) te toon.
Wat betref die kleur van die ras, glo ons dat die winsgewendste koei op die plaas die gewenste kleur het. In ‘n ontwikkelende ras het ons so baie produksieverwante eienskappe om ons oor te bekommer, dat ons nie nog tyd op kleur kan mors nie. Ooglidpigmentasie is ‘n voorvereiste vir F3 en F4 vroulike diere, sowel as vir alle bulle. Onthoringing van Simbra is verpligtend en sommige telers is reeds besig om natuurlike poenskoplyne te ontwikkel.
‘n Telersgenootskap sonder ‘n omskrewe teelbeleid is sonder doel. ‘n Doelwit op papier is egter van geen betekenis indien dit nie toegepas word deur ‘n verpligte keuring vir registrasiesisteem nie. Die algehele doelwit waarna ons streef is om ‘n dier te teel wat winsgewend produseer en waarvoor daar ‘n aanvraag in die bedryf is. Die Simbra-teelbeleid bestaan uit (i) ‘n Standaard van Voortreflikheid en (ii) ‘n gebalanseerde stel BLUP teelwaardes vir die ideale Simbra.
Reproduksie (vrugbaarheid) geniet die hoogste prioriteit op alle vlakke en is ook by die Simbra die beste barometer van die korrekte konstitusie (voorkoms van die dier), gehardheid (reaksie op omgewingsspannings) en aanpasbaarheid (vermoë om te gedy en te produseer in ‘n sekere omgewing). Wat koei-grootte betref het die koei wat jaarliks kalf in haar natuurlike omgewing en ‘n swaar kalf relatief tot haar eie gewig speen (>50%), die korrekte grootte.
Aangesien daar goeie presteerders met ‘n swak voorkoms is en kampioene wat swak presteer selekteer Simbra telers volgens die oog en die skaal. Keuring op grond van strukturele korrektheid (voorkoms) is verpligtend vir registrasie en tans is ongeveer ¾ van die Simbra populasie onder BLUP prestasietoetsing.
Die Simbra se meetbare teeldoelwitte word gedefinieer in ‘n stel ideale TWs.
Objektiewe prestasie-inligting van duisende diere, tesame met uitgebreide stamboomskakels, gekoppel aan moderne rekenaar-tegnologie, stel die Genootskap in staat om prestasie in ‘n waardevolle syfer, genoem BLUP-teelwaarde (TW), uit te druk. Die voorkoms van ‘n dier word bepaal deur omgewing (kos) en gene. BLUP skei omgewing van genetika en beraam slegs die geneties-oordraagbare gedeelte. Verwantskappe tussen diere speel ‘n sleutelrol in die beraming van TWs en stamboomrekordhouding is noodsaaklik vir die bepaling van BLUP-TWs.
Die Genootskap maak van die wêreld se mees gevorderde vleisbees- genetiese evaluasiestelsel, nl. Breedplan, gebruik om teelwaardes (TWs) vir ‘n reeks belangrike eienskappe te prosesseer. Hierdie eienskappe dek gebiede van kardinale belang vir bulkopers nl. gewig, melk, reproduksie en karkas. TWs is 5 tot 9 keer meer akkuraat as prestasie-indekse. Seleksie volgens gewigte en/of indekse is geskiedenis en word nie meer aanbeveel nie.
Die oog en die skaal
Versuim om die toekoms reg te voorspel wat prestasietoetsing betref, is die rede waarom Brittanje sy status as vernaamste stoetplaas van die wêreld verloor het. BLUP teelwaardes word op alle vyfgenerasie-stambome, veilingskatalogusse en www.simbra.org gepubliseer.
Sedert die vestiging van die ras is visuele beoordeling of keuring deur hoogs gekwalifiseerde rasdeskundiges ‘n voorvereiste vir registrasie. In hierdie stelsel word klem gelê op eienskappe met funksionele meriete. Navorsing het getoon dat beeste met sekere visueel waarneembare kenmerke nie in ekstensiewe streke waar hitte en parasiete problematies is, presteer nie. Kom ons beskou enkeles: Loopvermoë is baie belangrik in ons lae drakrag weigebiede. Ons kyk na die kloue (groot, geslote, diep en uniform), kote (elasties), hakke (breed, droog met korrekte hoek), beenstruktuur (nie grof nie) en gang (gemaklik). Ons elimineer beeste met wollerige of kroes haarbedekking omdat navorsing aangetoon het dat hulle swak presteer in warm, droë, of nat, tropiese omgewings en meer vatbaar is vir bosluise en daarmee gepaardgaande bosluisoordraagbare siektes.
Ons diskrimineer teen plat kruise en verkies ‘n kruis wat effens skuins vanaf heup na sitbeen afloop. Aangesien skrotumomvang verband hou met semenproduksie en geslagsrypheidsouderdom van dogters bepaal ons ‘n minimummeting vir skrotumomvang vir registrasie. Ons gaan ook die voorhuid en skede na voor registrasie. Die skede behoort nie onder ‘n denkbeeldige lyn van knie tot hakke uit te steek nie, en ons wil nie ‘n prolaps of sogenaamde lui voorhuid hê nie.
Die bulkoper se beste vriend
Om voortdurende genetiese vordering in enige koeikudde te bewerkstellig, moet die nuwe bul beter as die vorige een wees. Die enigste manier om dit te bewerkstellig is om na teelwaardes (TWs) te kyk, omdat hulle vergelykbaar oor jare en kuddes is. TWs word aangedui op die Genootskap se moderne vyfgenerasie-prestasiesertifikaat, amptelike veilingskatalogusse en webbladsy, aangesien dit die beste beraming is van die genetiese meriete wat die dier na sy nageslag sal oordra.
Keuring deur onafhanklike rasdeskundiges is ‘n voorvereiste vir registrasie en diere wat nie aan die vereistes voldoen nie, word nie van ‘n sertifikaat voorsien nie. Die sertifikaat van ‘n Simbra is dus bewys dat die dier, sowel as voorsate, gekeur is volgens streng standaarde.
Die bul is die belangrikste belegging wat ‘n boer in sy kudde kan maak. ‘n Bul sonder TWs en wat nie goedgekeur is nie kan hom duur te staan kom. Benutting van Simbra-teelwaardes en stamboomsertifikate verminder sy beleggingsrisiko. Dring ALTYD aan op die sertifikaat.
(CP Massman, Rasdirekteur, Simmentaler/Simbra Beestelersvereniging van Suidelike Afrika - Julie 2003; e-pos: info@simbra.org)
“Die Simbra is ‘n geharde, gladbedekte, goed-aangepaste ras, met viriele hard-gespierde groeikragtige bulle en vroulike, hoogs funksionele koeie. ‘n Ras wat die beste eienskappe van die Simmentaler en die Brahman besit, ‘n ras wat al die potensiaal besit om beesvleis doeltreffend te produseer, veral in ekstensiewe areas.” ( Dave Morley, Senior beoordelaar, Brahman, Simbra en Simmentaler)