BO: ’n Perspektief-foto van die Kaapse Skierleiland soos geneem vanuit die ruimte en gegenereer met behulp van radar. Die agterste rande van die data vorm ’n vals horison en ’n vals lug is bygevoeg. Die Kaap het ’n Mediterreense klimaat en plante wat eie is aan só ’n soort heersende weersgesteldheid, in hierdie geval fynbosstruike. Hier is besonder min natuurlike bome, maar uitheemse bome soos byvoorbeeld denne wat die mens hier geplant het, aard heel goed.
Suid-Afrika het, vanweë verskillende weerpatrone wat in verskillende streke voorkom, ’n breë verskeidenheid van klimate. Hierdie klimaatstreke span en oorvleuel mekaar oor die grense van al die provinsies heen en hou weinig of geen verband met die rigiede grondgebiede van die provinsies as sodanig (REGS) nie.
Omdat die klimaat ten nouste saamhang met ’n gebied se gemiddelde hittegraad en die hoeveelheid reën wat gereeld daar uitsak, spreek dit ook vanself dat ’n mens tot ’n groot hoogte van die plantegroei in ’n streek kan aflei watter soort klimaat dit het.
Bloot deur vinnig na die plantegroeistreke van Suid-Afrika op die kaart HIERONDER te kyk, kan ons al klaar sien dat die westelike dele van die land dor en droog is, terwyl meer reën in die reël in die suide en ooste voorkom. Verder ondertoe in hierdie artikel word die verskillende plantegroeistreke een vir een van naderby bekyk...
En hoewel plante vir hul groei afhanklik is van die sonskyn, die reën, die temperatuur en die wind -- trouens, van al die klimaatselemente -- is dit veral die hoeveelheid vog en hitte wat bepaal watter plante goed in ’n bepaalde omgewing sal aard.
In ons land is slegs ’n smal kusstrokie, ’n aantal beskutte valleie en dele van die oostelike Laeveld volkome rypvry. In die meeste dele van die hoërliggende binneland word in drie tot vyf maande van die jaar strawwe ryp ondervind. Die natuurlike plante in die grootste deel van Suid-Afrika is dus óf bladwisselend óf baie gehard óf hulle ryp in die winter dood, maar spruit weer in die groeiseisoen uit.
Die meeste plante is dan ook spesiaal toegerus om in die winter in ’n toestand van rus te gaan. Daarteenoor is die klein deeltjie van Suid-Afrika wat regdeur die jaar reën kry, in die reël betreklik warm, sodat die plante daar geen rusperiode nodig het nie. Van die weligste natuurlike plantegroei in ons land kom gevolglik langs ’n smal strokie van die suidelike kus en teen die aanliggende berghange voor.
Die suidwestelike deeltjie van die land (in die Wes-Kaap) ontvang hoofsaaklik winterreën, terwyl die gebied se plante in die lang, warm somer met opgegaarde grondvog of ondergrondse water moet klaarkom.
IN ’n smal gordel langs die suidweskus van Afrika, met ’n instulping langs die Benede-Oranjeriviervallei en ’n breër strook langs die kus van Namibië, val daar minder as 100 mm reën per jaar. In hierdie Weskuswoestyn groei verspreide vetplante (sukkulente), soos die bekende halfmens en boesmankers.
IN die winterreënstreek van die Wes-Kaap, asook ooswaarts in die droër streek waar reën die hele jaar kan voorkom, word sogenaamde sklerofiete aangetref. Dit is houterige plante met klein, leeragtige, soms wasbedekte blare wat hul transpirasie juis deur middel van hul spesifieke struktuur beperk.
LINKS: Namakwaland, soos gesien uit die ruimte. Die streek strek van die Oranjerivier af suidwaarts en lê in die sukkulent-woestyn en Karoobossieveld (kyk hieronder), tot waar dit in die suide in die fynbos-struikland versmelt.
YL verspreide, meerjarige karoobossies verleen ’n opvallende peperkorrel-voorkoms aan die droë westelike en sentrale binneland, waar dit in die somer ’n bietjie reën. Die bossies groei bra vlak teen die grond -- die meeste is korter as 50 cm -- en party soos die soetkaroo en kapokbos is boonop gesogte, voedsame skaapkos. Die gevolg is dat hulle baiemaal nog korter gevreet word as wat hulle reeds is. Ongelukkig is daar egter ook baie nuttelose karoobossies, soos die bitterkaroo en kriedoring.
In die noordelike deel van hierdie plantegroeistreek (dus in die suide van Namibiê en in dele van die Kalahari en Boesmanland) groei groter houtagtige struike soos die driedoring. Soutbos en kriedoring groei op die panne en plat kalkvlaktes, terwyl die kokerboom ’n bekende silhoeët op die kliprantjies vorm.
Die mopanieveld van Limpopo en die noorde van Botswana en Namibië word só genoem omdat die mopanie koning kraai op die effens suur grond van die laerliggende, droër en warmer valleie en komme van die binneland. Die mopanie is ’n bladwisselende boom wat gevoelig is vir ryp en in die koeler streke slegs as ’n verdwergde bos groei, maar in warmer gebiede word hy tot 20 m hoog. (Mopanie beteken "skoenlapper" in die swart taal van daardie streek -- omdat die pare blare van dié boom soos ’n skoenlapper lyk!)
Die res van die savanne word doringveld genoem. Hier wissel die reënval van minder as 100 mm per jaar in Namibië tot 500 mm per jaar in die ooste. Die kenmerkende plantegroei is verspreide doringbome, soos die kameeldoring, op ’n tapyt van yl gras. In die Kalahari is die tsamma ’n belangrike bron van water vir dorstige diere.
Beeste en bokke aard goed in die savanne­streek, want die bome bot reeds vóór die reënseisoen. Hul blare is gevolglik ’n belangrike bron van kos wanneer die gras skaars of onsmaaklik is. Groot troppe wildsbokke het in die verlede in hierdie gebied voorgekom.