Nasie in Gesprek plaas die kollig om Landelike Grond in Landbou-ontwikkeling
Woensdag 16 Mei, 2019, Sessie 3: Tydens die derde sessie van Nasie in Gesprek op die tweede dag van NAMPO Oesdag buite Bothaville in die Vrystaat, was Agri SA se Christo van der Rheede die anker tydens 'n gesprek wat gepoog het om die kwessie van grondeienaarskap deur tradisionele leiers en dié in kommunale gebiede te ontsluit.
Die paneel het bestaan uit Nkosi Minenkulu Joyi, tradisionele leier van Baziya asook van die koningshuis van Joyi; Gloria Serobe, uitvoerende direkteur van Whiphold en uitvoerende hoof van Wipcapital; John Webber, direkteur en nasionale hoof van Cliffe Dekker Hofmeyer's Real Estate; Sinelizwi Fakade, Produsent-Ontwikkelingsprogram van Graan SA; en Dan Kriek, president van Agri SA.
Nkosi Minenkulu het die bal aan die rol gesit deur te sê dat gemeenskappe in landelike gebiede in die Oos-Kaap 'n seer oog is, weens die nalatenskap van die verlede wat veroorsaak het dat hier bykans geen infrastruktuur is soos goeie paaie en brûe, asook sanitasie en vele meer. "Daarmee saam moet ons ook die maatskaplike-ekonomiese nalatenskap van die verlede trotseer, maar ek doen 'n beroep op die sakesektor om in die Oos-Kaap te belê."
Sinelizwi het Nkosi Minenkulu se sentiment gedeel deur te sê dat Graan SA se projekte in die Oos-Kaap toon dat die area "die volgende 'groot ding' in landbouproduksie is." Hy het ook besighede uitgenooi "om na die gebied te kom om self te sien hoe dit lyk."
Gloria het die suksesverhaal van haar organisasie gedeel waar 'n vroue-geleide maatskappy 'n sukses gemaak het met mielie- en sojaboonboerderye, ondanks die feit dat hulle nie die grond besit waarop hulle boer nie. Sy het ook 'n direkte pleidooi aan Nkosi Minenkulu gerig en gesê: "Jy en die regering moet die kwessie van tradisionele grondeienaarskap uitklaar."
Na aanleiding van die paneelbespreking wil dit voorkom of daar baie verwarring bestaan oor wat die magte en funksies van tradisionele leiers is, in terme van die Grondwet, asook in terme van die Regering se eienaarskap van dieselfde grond.
Nkosi Minenkulu het gesê dat politieke partye tydens verkiesingstyd allerhande dinge oor grondeienaarskap kwytraak net om hulle eie doelwitte te bereik. Die paneel het wel saamgestem dat die regering se eienaarskap van grond dié van tradisionele leiers oortref.
Hoewel John die punt gemaak het dat hulle 'n model daargestel het waarvolgens grondsekerheid deur 'n langtermyn-huurkontrak vasgestel word, dit baie moeilik is om tradisie en gemeenskapwaardes te oorkom.
Dan het erken dat daar in die verlede nie 'n groot dryf van Agri SA se kant af was om by tradisionele grondsake betrokke te raak nie. "Ons het altyd 'n beleid gehad, maar was nie aktief betrokke nie. Oor die afgelope jaar het ons met gemeenskappe en tradisionele leiers gesels in 'n poging om hulle behoeftes te verstaan en dit was beslis 'n ervaring gewees."
Vir meer insigte rakende die kwessies wat gemeenskappe en tradisionele grondeienaars in die gesig staar, gaan na www.nasieingesprek.co.za om na die volledige program te kyk.