Last update: April 11, 2012 08:34:13 AM
'n Praktiese Kunsmoederhuis
C. R. Liebenberg en J. de Szabo
IN ons land word kuikens op baie maniere grootgemaak. Die besondere stelsel wat toegepas word, word hoofsaaklik deur die grootte van die trop bepaal. Die ou gewoonte om die henne die kuikens te laat grootmaak het al byna heeltemal verdwyn, en na mate pluimveetroppe groter geword het; het die goedkoper en doeltreffender metode van kuikens kunsmatig grootmaak meer gewild geword. Dit word algemeen besef dat dit winsgewender is om henne vir eierproduksie liewer as vir die uitbroei van kuikens aan te hou.
Aanvanklik vereis kunsmoederkuikens 'n bietjie meer sorg as die wat by henne loop, maar nadat hulle geleer het om vir hulself te sorg, gedy hulle net so goed of beter as natuurlike broeisels. Hulle is gou onafhanklik en verskaf dan maar min moeite.
Een van die belangrikste funksies van 'n kunsmoederhuis is die verskaffing van hitte. Tensy 'n gelykmatige en konstante voorraad hitte - by die regte warmtegraad verskaf kan word, sal daar ongetwyfeld moeilikheid ontstaan, waaraan dan ook geen end weer skyn te kom nie. 'n Wisselende hittetoevoer in die kunsmoederhuis is noodlottig.
Die kunsmoederhuis wat in figuur 1 geïllustreer word, sal van 700 tot 800 kuikens huisves. Die hitte word van 'n stoof verkry. Aan die noordekant is die gebou met glas toegemaak sodat soveel sonlig as moontlik in die huis kom. Die huis word deur ogiesdraad in twee afdelings, elk van 24 vierkante jaarts, verdeel, en 'n gang van 4 voet word langs die agterste muur gebou. Kap-kunsmoeders van die paraffienstoof- (blue-flame) of lanterntipe (figuur 2) kan in plaas van 'n stool vir verwarmingsdoeleindes gebruik word. Lanternkunsmoeders word volledig beskryf in Pamflet No. 115, Pluimveeboerdery in Suid-Afrika, wat verkrygbaar is by die Publikasie-seksie, Departement van Landbou en Bosbou, Pretoria (Prys 6d., vooruitbetaalbaar).
Die kapbene word in die middel omtrent 4 voet 6 duim vanmekaar geplaas. Die kapbalke en -bene het dieselfde grootte, nl. 6 duim by 1, duim. Vir die dak word gegolfde sink gebruik, terwyl die plafon uit teerpapier, asbesplate of rakplanke kan bestaan. Dit is raadsaam om in die ruimte tussen die dak en plafon een of ander isolasiemateriaal soos strooi of seewier te pak, sodat daar gedurende koue weer 'n egalige temperatuur in die huis gehandhaaf kan word. Naby die skoorsteen moet die isolasiemateriaal natuurlik goed beskerm word deur middel van ysterplaatkrae.
Soos aangetoon in figuur 1 (vooraansig van die kunsmoederhuis) word die seksies van die boonste venters om die beurt aan die buitekant met neteldoek toegemaak. Dit verseker toereikende ventilasie wat baie noodsaaklik is, en laat die lug vry sirkuleer sonder dat daar trekke ontstaan.
Die vloer van die kunsmoederhuis moet van koolslakkebeton gemaak word. So 'n vloer word maklik skoongemaak, bly droog en is warmer as 'n gewone betonvloer. Die koolslakkebeton word in die volgende verhouding gemeng: 1 deel sement, 3 dele sand en 5 dele koolslakke (inhoudsmaat). Slegs goed verbrande koolslakke moet gebruik word, terwyl dit taamlik oud, gewas en deeglik uitgeloog moet wees. As die koolslakke nie goed uitgebrand is nie, sal die chemiese veranderings wat later sal plaasvind, verhoed dat die vloer behoorlik bind. Die onderskeidende kenmerk van behoorlik verbrande koolslakke is die rooierig-violet kleur daarvan. Die slakke moet goed gesif word voordat dit gebruik word.
Die kuikens se kos en water moet binne in die huis aan hulle gegee word. Na verloop van 'n week moet hulle toegelaat word om in die buitekampe te loop wanneer die weer daarvoor gunstig is.