Is ŉ ‘poep’ abstrak? – Abstrakte selfstandige naamwoordeArgieffoto Kry nou anderdag ŉ navraag van ŉ leerder – hulle moes die verskillende soorte selfstandige naamwoorde in die klas identifiseer, en hulle het geleer ŉ abstrakte selfstandige naamwoord is ŉ ding wat jy nie kan sien nie. Nou wil hulle weet: Is ŉ “poep” ŉ abstrakte selfstandige naamwoord? Die gender en die ouderdom van die navraer in ag genome, vermoed ek die vraag was meer ŉ poging om my te verbouereer as om inligting oor selfstandige naamwoorde te bekom. Dit verg ongelukkig (vir die navraer) meer as ŉ “poep” om my te verbouereer, maar daar is tog ŉ element van geldigheid in die navraag: Daar is, selfs by ervare praktisyns, verwarring oor watter woorde abstrakte selfstandige naamwoorde is en ŉ onkunde oor hoe om dit te identifiseer. Die skoolvoorbeelde van abstrakte selfstandige naamwoorde wat ons almal geleer het, is natuurlik “liefde” en “haat”. Dis akkuraat, want dis goed wat net in jou kop sit en wat jy net kan beleef, maar vir die meeste tieners is nie een van die twee ŉ abstraksie nie. (As jy met ŉ tiener in jou huis sit wat vir die eerste keer verlief is, of vir die hoeveelste keer moet detensie sit oor hy/sy in die klas gepraat het, sal jy ook nie dink liefde en haat is abstraksies nie.) Dit is dus nodig om met ŉ behoorlike beskrywing en toets vir abstrakte selfstandige naamwoorde vorendag te kom waarmee leerders hierdie woordsoort behoorlik kan identifiseer. ŉ Abstrakte selfstandige naamwoord het twee onderskeidende eienskappe: Dit kan nie getel word nie, en dit kan nie sintuiglik waargeneem word nie. Albei moet geld. Kom ons begin by die telbaarheid. Die implikasie van ontelbaarheid is dat so ŉ woord nie ŉ meervoud kan kry nie, want daar kan nie meer as een daarvan wees nie, en dat dit ook nie ná ŉ onbepaalde lidwoord (ŉ) kan staan nie, want daar kan nie net een daarvan wees nie. ŉ Soortnaamwoord soos “kat” is iets wat jy kan tel. Daar kan een kat of twee katte of honderde katte in ŉ huis wees, wat beteken dat ŉ mens ŉ sin kan maak soos “Daar sit ŉ kat op die vensterbank.” Lesers weet almal dit beteken “een kat”. Jy kan nie ŉ sin maak soos “Ek het vir die eerste keer ŉ liefde in my hart gevoel” nie. Jy kan wel skryf “Ek het vir die eerste keer die liefde in my hart gevoel”. Liefde is nie telbaar nie, en jy kan nie een of twee of honderde liefdes voel nie. Moet nou nie deurmekaar raak nie. As jy ŉ sin maak soos “Hy het deesdae ŉ liefde in sy lewe”, beteken dit eintlik “Hy het deesdae ŉ geliefde in sy lewe”. In hierdie sin verwys “liefde” nie na ŉ gevoel nie, maar na ŉ persoon. Persone kan ŉ mens tel – “liefde” in hierdie voorbeeldsin is dus nie ŉ abstrakte selfstandige naamwoord nie, maar ŉ soortnaamwoord. Moet ook nie dwaal as daar ŉ maatnaamwoord voor jou abstrakte selfstandige naamwoord is nie. Dit is moontlik om maatnaamwoorde in te span en dit dan te laat lyk en klink asof die ding telbaar is, soos “ŉ sweempie jaloesie”, “nie ŉ druppel liefde nie” of “ŉ tikkie hartseer”. Hou mooi kop: In al hierdie gevalle slaan die onbepaalde lidwoord (en die telbaarheid) net op die maatnaamwoord (“sweempie”, “druppel” en “tikkie”), nie op die abstrakte selfstandige naamwoord nie. Die jaloesie, liefde en hartseer is steeds nie telbaar nie. Die tweede onderskeidende eienskap van ŉ abstrakte selfstandige naamwoord is dat dit nie sintuiglik waarneembaar is nie. Dit beteken ŉ mens kan dit nie sien, hoor, proe, voel of ruik nie. En net daar dop “poep” die toets. Al is jy hoe skelm met die loslaatslag, jou bure in die klas gaan “poep” een of ander tyd sintuiglik waarneem. Selfs jou temperamentele tiener se waarneembare reaksie op liefde of haat maak dit nie sintuiglik waarneembaar nie. Dis die simptome wat sintuiglik waarneembaar is, nie die kwaal self nie. Hierdie onderskeidende eienskap is die manier waarop ŉ mens tussen abstrakte selfstandige naamwoorde en massanaamwoorde onderskei. ŉ Massanaamwoord benoem ook ŉ ding wat nie telbaar is nie (soos “sand”, “suiker” en “vleis”), maar ŉ massanaamwoord is sintuiglik waarneembaar. Probeer maar jou volgende beker koffie sonder suiker inwurg, dan sal jy vinnig besef hóé waarneembaar dit is. Met hierdie twee toetse tot ons beskikking, kan ons vinnig en akkuraat bepaal watter woorde abstrakte selfstandige naamwoorde is. Die vetgedrukte woorde in die volgende sinne is almal abstrakte selfstandige naamwoorde: Mag die abstraksie vir jou hierna helder wees. VivA-groete Sophia