PressReader - Kuier: 2015-01-28 - Plat­sak & spyt
Plat­sak & spyt
Die koop­lus het al­mal beet oor die fees­sei­soen en dan kom spyt ag­ter­na. Hier is wen­ke om dit te ver­hoed.
Kuier - 2015-01-28 - GELDSAKE - Deur An­ge­lo Ju­lies
Van­dees­maand is nie ver­niet Ja­nu­wor­ry nie! Die beur­sies is leeg en die uit­ga­wes vol­op. Vra maar die men­se om jou, al­mal trek swaar. As dit nie ou skuld is wat men­se op­keil nie, is dit nu­we skuld wat ge­maak moet word. Dis De­sem­ber se vleis- en pre­sen­te­skuld wat nog be­taal moet word en nou moet die kin­ders se skool­goed al­weer ge­koop word.
Vir San­dra Beu­kes* van B­re­das­dorp is die eer­ste maand van 2015 ’n nag­mer­rie! Sy het so te ke­re ge­gaan oor die fees­tyd dat sy nou niks meer geld oor­het nie.“Ek het nie track ge­hou met hoe­veel ek spend nie, nou sit ek met niks geld nie en die kin­ders moet skool­goed kry. Ek het my­self ge­sê ek gaan nooit weer so baie geld span­deer op goed wat ek nie no­dig het nie. Net om­dat ek dit wil hê, be­te­ken nie ek moet dit koop nie, al het ek ook bo­nus ge­kry,”sê San­dra.
Sy moes nou ’n le­ning gaan maak, maar won­der al klaar hoe sy al­les gaan te­rug­be­taal, want vol­gens haar ver­dien sy pe­a­nuts.
Vol­gens Ro­wen Bur­ger, ’n fi­nan­si­ë­le ad­vi­seur by Mo­men­tum, be­land men­se in die skuld om­dat hul­le kort ter­myn dink en nie lang ter­myn nie.“Men­se le­we in die‘he­re
Ek het nie track ge­hou met hoe­veel ek spend nie, nou sit ek met niks geld nie en die kin­ders moet skool­goed kry. Ek het my­self ge­sê ek gaan nooit weer so baie geld span­deer nie.
and now’en dink nie aan die toe­koms nie, daar­om span­deer hul­le so baie geld oor die fees­tyd,”sê Ro­wan.
Chris­to van der R­hee­de, uit­voe­ren­de hoof van die A­fri­kaan­se Han­del­s­in­sti­tuut (AHI), meen een van die re­des hoe­kom die Suid-A­fri­kaan­se e­ko­no­mie so swak doen, is weens hoë huis­hou­de­li­ke skuld. Vol­gens hom leef te veel men­se bo hul in­kom­ste.
“Suid-A­fri­kaan­se ver­brui­kers gaan ge­buk on­der skuld en tot 76% van men­se se in­kom­ste word ge­bruik om le­nings of goe­de­re wat op kre­diet ge­koop is, te­rug te be­taal,” sê Chris­to.
“Die mees­te men­se ver­staan nie die fi­nan­si­ë­le im­pak van die kos­te van kre­diet nie en dat hul­le eint­lik op die ou end meer vir goed be­taal as wat dit oor­spronk­lik ge­kos het,”sê Jen­ni­fer King­will, die re­ke­nin­ge­di­rek­teur van At­mos­p­he­re Com­mu­ni­ca­ti­ons.
Jy moet be­sef jy is op die rand­jie van die af­grond as jou uit­ga­wes meer is as jou in­kom­ste en jy suk­kel om jou skuld te­rug te be­taal. Die mees­te men­se be­sef on­ge­luk­kig eers hul­le het ’n pro­bleem wan­neer hul­le reeds te diep in die skuld ver­val het.
Die Ha­ne­kom*-ge­sin van Kraai­fon­tein bui­te Kaapstad het hier­die les op die har­de ma­nier ge­leer. Vol­gens Do­nald Ha­ne­kom* het al­mal ge­dink hul­le is skat­ryk, maar eint­lik het hul­le niks ge­had nie, want al­les was op skuld ge­koop.
“Ons is so diep in die skuld dat ek na­we­ke as ’n fo­to­graaf moet werk om ons daag­lik­se be­no­dig­he­de aan te koop, want my he­le pay gaan net so vir skuld”.
Do­nald meen din­ge is al so erg dat hul­le nou na ’n klei­ner huis moet trek en hul kin­ders in ’n goed­ko­per skool moet sit.
“Ons moet nou af­skaal en die goed­ko­per way gaan, want ons kan dit net nie meer be­kos­tig nie, an­ders gaan ons al­les ver­loor. Ge­luk­kig het ek met die bank en kre­di­teu­re ’n oor­een­koms aan­ge­gaan om die skuld in klei­ner paai­e­men­te af te be­taal. Dit gaan lan­ger vat, maar ten min­ste gaan dit be­taal word,”voeg hy by.
Ja­mes Wit­booi* van Bell­vil­le bui­te Kaapstad sê hy het in skuld ver­val om­dat hy nie ge­weet het hoe om met geld te werk nie.
“Ek werk nou maar vier maan­de en het klaar baie skuld. Toe ek die eer­ste keer pay, het ek net span­deer en nie ge­wor­ry nie. Ek het toe net uit col­le­ge ge­kom en as stu­dent spaar jy mos nie, so ek het nie ge­weet van mooi werk met my geld nie,”sê Ja­mes.
Dan is daar ook nog die le­ning vir sy s­tu­dies wat hy moet af­be­taal.“Ek gaan nou el­ke sent moet om­draai,”sê hy.
S­kuld­be­ra­ders help men­se wat suk­kel om hul skuld te be­taal. Hul­le help jou om ’n skuld­ver­ef­fe­nings­plan saam te stel en ska­kel met kre­di­teu­re om die skuld­ver­ef­fe­nings­plan goed te keur. S­kuld­be­ra­ders is by die Na­si­o­na­le K­re­die­tre­gu­leer­der (NKR) ge­re­gis­treer en mag nie deel wees van skuld­in­vor­de­rings­a­gent­skap­pe, kre­diet­bu­ro’s of or­ga­ni­sa­sies wat kre­diet verskaf nie.
Ont­hou net s­kuld­be­ra­ders kan jou help om uit die skuld te kom, maar hul­le kan jou nie self­dis­si­pli­ne leer nie.
Vol­gens Ba­ba­zi­le M­bet­se van Li­ber­ty Re­tail SA, kan men­se ge­re­gis­treer­de s­kuld­be­ra­ders ver­trou, want hul­le het al baie men­se ge­help.“Dit is ’n stel­sel wat werk. Ver­brui­kers word ge­help om hul skuld te delg en be­skerm hul­le teen die maak van ver­de­re skuld.”
Ba­ba­zi­le raai men­se aan om na hul fi­nan­si­ë­le wel­stand om te sien deur net soos met jou me­die­se on­der­soek, ’n jaar­lik­se af­spraak met ’n ge­ak­kre­di­teer­de fi­nan­si­ë­le ad­vi­seur te ske­du­leer.
“Op dié ma­nier het jy ’n fi­nan­si­ë­le plan wat jou kan help om uit die skuld te bly. Ont­hou ook daar is goeie en sleg­te skuld. By­voor­beeld, ’n ver­band kan as goeie skuld dien. Sleg­te skuld is wat ver­brui­kers moet ver­my, soos mi­kro­le­nings en win- kel­skuld,” sê Ba­ba­zi­le.
“Maar as jy nie jou maan­de­lik­se te­rug­be­ta­ling op ’n re­ke­ning kan maak nie, moe­nie wag vir ’n brief nie, praat da­de­lik met die skuld­ei­ser om iets uit te werk voor din­ge bui­te be­heer raak.”
Op sy beurt sê Chris­to spaar moet ’n lang­ter­myn­doel­wit wees, maar dit verg baie op­of­fe­ring en dis­si­pli­ne. “Dink aan spaar as ’n stok­perd­jie (iets wat jy ge­niet en nie ’n straf nie) en lees op oor goed soos saam­ge­stel­de ren­te. Spaar­geld is nie ’n uit­ga­we nie, maar ’n ma­nier om jou wel­vaart te ver­be­ter. In­dien jy po­si­tief voel oor die geld wat in jou spaar­pro­duk in­gaan, gaan jy met meer toe­wy­ding spaar. So be­gin van­dag spaar,”sê Chris­to.
En oor dié goue re­ël is al die ken­ners al­mal eens: Koop net wan­neer jy werk­lik iets no­dig het (en nie net om­dat jy dit be­geer of wil hê nie) en hou streng by ’n be­gro­ting.