Daardie nag ... Ek was opeens wakker en het orent in my bed gesit. Met die onverklaarbare wete dat sy naam Sergei was. Sergei, die man wat ek in 'n droom vir 'n vlugtige oomblik lank langs my gespeur het. Hy't sy hand op my skouer gehad, maar was terselfdertyd so naby aan my dat ek sy asem op my gesig kon voel.
Dit kon nie wees nie. Nie in Siberië nie, en ek het my vererg, opgestaan en in die kombuis 'n glas water gaan drink. Die vermetelheid daarvan! het ek aan die kombuistafel sit en dink. Om my gedurende die nag skrik op die lyf te kom jaag!
Maar die dae daarná was onverwags moeilik. Keer op keer het ek in my geestesoog gevoel hoe iemand my van die toiletbak af help orent kom het en hoe ons twee, steeds gehurk, mekaar reg in die oë gekyk het. Maar dan het ek die kilheid van sy blik onthou en my vertel dat hy nieteenstaande die vodka terughoudend was, selfs 'n greintjie agterdogtig.
Nogtans het ek begin oplet of ek hóm nie dalk tussen die daaglikse gesigte sou kon eien het nie. Vir Sergei; soggens op pad werk toe, maar op die bus weef almal hul altyd in 'n kokon van stilte en introspeksie toe. Ek moes net ná die derde Leninstandbeeld in die lang hoofstraat afklim - en by die werk, die raffinadery se hoofkantoor, het ek hom in die gesig wat my oor my lessenaar aangekyk het, aanhou soek. Maar onder die aanslae van die seisoene verouder die mans in Siberië vinnig en is hulle gesigte moeilik om te lees. Of ná werk saam met 'n paar kollegas by 'n straatkroeg, maar ook dit kon nie wees nie. Soos ek, was my voorganger by die werk ook 'n geskeide man en het eendag in 'n hospitaal met 'n gebreekte neus en ribbes wakker geword.
"Ons was eens 'n groot volk," het 'n kollega gesê toe hy my van hom vertel het. "En 'n internasionale beweging. 'n Mens sou dink omdat hy 'n Oos-Duitser was ..."
Ek het niks gesê nie, maar my bly vra of dit die gewone aanval op 'n buitelander was - en of hy, 'n geskeide man, roekeloos opgetree het.
Vyf van ons. Anya, haar seun, die niggie Elena en die nuwe man aan haar sy, Joritz, 'n militz, of polisieman. In sy oorvol Toyota, 'n gesogte motor. En daar was 'n tweede motor, 'n Lada, ewe oorvol met vyf ander wat ook saamgegaan het.
Dit was by 'n halfpadstop, 'n garage met 'n koffiekroeg, waar ek besef het wat aan die gebeur was. Daar was koffie en 'n klein glasie vodka, en Anya se aandrang daarop dat ek langs haar moes sit, asook die oordrewe aandag wat sy aan my geskenk het, het boekdele gespreek.
Ons het in 'n houthuis gebly, langs 'n diep en vinnig-vloeiende bergrivier. Laatmiddag het ek uitgegaan en op die rivier se wal gaan staan. Ysige water wat vanaf die berge na die onderliggende valleie toe stroom, die lug deels bewolk en 'n bitsige wind wat net sowel dié van die winter kon wees. En ek het 'n arend gewaar, 'n rare bergarend, en toe ek opgewonde omgedraai het, asof daar iemand sou wees vir wie ek dit kon vertel het, het ek Anya se seun, Anton, gesien. Hy en een van die meisies wat saam met die ander motor gekom het, het hande gehou en in die teenoorgestelde rigting geloop.
Ek het vermoed dat sy haar beloning vir die aandag wat sy deur die dag aan my geskenk het, kom haal het. Maar ek het van haar af weggedraai; voor ons die rivier met sy vinnige vloei na waarheen ons vandaan gekom het.
Dit was 'n sinnelose ding om te sê, maar 'n paar woorde, saamgeryg tot 'n sin, bied net soveel afleiding soos 'n glasie vodka en dis seker hoekom ek weer na haar toe gedraai en haar uit die bloute gevra het of sy ooit 'n man met die naam van Sergei geken het.
Sy moes 'n hele paar Sergeis geken het. Sy kon gesê het dat sy al so baie van hulle raakgeloop het. 'n Ou kameraad, een van Anton se skoolmaats, 'n man iewers in die woonstelblok, iemand vir wie sy om 'n paspoort moes aansoek doen; maar haar gesig het meteens verstrak en haar oë het van my af weggedraai en stroomaf gestaar. Daar dien die berge as oorsprong, die plek van heenkome, en dit het op daardie oomblik gevoel asof ons oor geslagte van voormoeders staan en terugkyk het.
Sergei weet hoekom. Pederast! Moffie! 'n Enkele woord en jy verloor alles. Ek was kamma 'n geskeide hetero omdat sy my op straat sou sit, omdat ek onmiddellik my werk sou verloor, omdat ek op die volgende trein sou moes klim. Dis wat ons doen; in 'n oogwink gee jy alles op, gee pad, vlug. Miskien voel jy ná so 'n oogwink so vry soos 'n bergarend, maar daar langs die rivier was die wind ysig, 'n tyding van die komende winter, en ek het haar van my lewe tot tóé vertel, van 'n lewe wat ek nooit gelei het nie. Van my gewese vrou, 'n joernalis, 'n vrou met 'n loopbaan en ambisie, 'n vrou wat altyd daarop uit wou wees om gesien te word.
Ek was bewus daarvan dat die beeld wat ek geskep het, na Anya se wense was. Sy het gefrons wanneer vrouens ambisieus was en opspraakwekkende loopbane gehad het. En dit was regtig koud daardie aand, 'n lang winter het voorgelê en die seisoene laat jou geen keuse nie.
Sy't haar kop ontkennend geskud. Om so 'n ruim woonstel op die boonste verdieping van 'n gebou te kon bekom, moes haar gewese man hoog geplaas gewees het. En ek huiwer om dit te sê, maar daardie ontkennende kopskud het my na haar toe laat uitreik. Ek het my arm om haar skouers gesit.
Dit was die wêreld wat sy geken het, het ek geraai. 'n Tafel vol kos, met die een ná die ander kameraad wat kom inloer het om 'n ooreenkoms te kom bekragtig. Of vriendinne met hulle honger kroos, soms om 'n gunsie te kom vra en só 'n familielid uit die moeilikheid te probeer kry. Aan tafel het dit vir 'n rukkie lank nie saak gemaak dat haar man van haar geskei en na die Siberiese hoofstad Novosibirsk toe getrek het nie, dat haar dogter in verafgeleë Moskou gaan werk het nie, dat haar seun op 'n meisie vanuit 'n ander stad verlief geraak het en skaars tuis was nie. Aan tafel kon sy haar vir 'n rukkie verlustig aan 'n bekende.
Maar selfs ontbyt het die illusie help behou - en wanneer ek nie saam met kollegas iewers was nie, was my naweke meteens gereël. Met die bus saam met Anya winkels toe, sy met een hand voortdurend by my elmboog ingehaak. Ek was 'n chaperone, maar skielik het dit my gevoel dat Sergei orals teenwoordig was. In die manier waarop Anja aangedring het dat ek eerste by die bus moes uitklim, voordat ek moes omdraai om my hand vir haar as stut aan te bied. In die manier waarop ek 'n deur vir haar moes oopmaak, haar eerste by 'n ingang moes laat ingaan. In die koffiekroeë; in die manier waarop die mans daar 'n stoel vir die vrou uittrek en wag dat sy eers gaan sit, in die wyse waarop hulle die spyskaart neem en vír haar bestel. In die spel wat hulle aan die speel was, met hulle aandag op so 'n oomblik net by haar.
'n Gevoel van paniek het my soms soggens werk toe begelei, of skielik deur die loop van die dag opgeduik. Al het ek begin om werk huis toe te neem sodat ek saans 'n verskoning sou kon hê om my na my kamer toe te kon onttrek, het ek die paniek verklaar as 'n gevoel wat deur die komende winter teweeggebring is. Ons was immers vir die winter aan die voorberei. Ons het pelssole vir die binnekant van ons stewels gaan koop, met Anya se hand by my ingehaak. Baadjies met dik voerings is uitgehaal en afgestof en sy het 'n hele paar sakke aartappels by 'n kleinboer bestel. Toe ek een Vrydagaand tuis kom, was die voorportaal vol aartappelsakke. Anton was tuis en ons moes dit die volgende oggend na die kelder toe dra. Juis daardie oggend het die hysbak besluit om mee te gee en ons moes die een sak na die ander trap af dra. Tien verdiepings - en 'n verdere stel trappe af na die kelder toe. 'n Lang gang met afskortings, een vir elke woonstel, elk vol ingelegde kos en aartappelsakke.
Ek het spanning tussen Anya en Anton gespeur. Maar wat ook al die oorsaak van hulle geskil, hulle het dit van my weerhou.
"As die winter eers hier is," het die opsigter gesê, "sal ons nie meer ons melk en goed hier kan los nie."
Die geboue se verwarming is onmiddellik by die een of die ander kragstasie aangeskakel en die verskil in temperatuur vanaf die bushalte reg voor ons gebou tot by die woonstel op die tiende vloer was meteens 'n goeie veertig grade.
Tuis het jy eers kamer toe gegaan, jou klere uitgetrek en weer in 'n onderhemp en kortbroek verskyn. Anton het in net sy onderbroek rondgeloop; soggens het Anya in 'n half deurskynende japon in die kombuis verskyn. Buite het die temperatuur na die minus dertigs toe gemik, die sypaadjies was glad geys, ys het onder geute en balkonne begin vorm, maar vir die hitte tuis was ek nie voorbereid nie.
Ek het steeds van Sergei bly droom, nag ná nag. Ek het my nie eers probeer teësit nie, want dit het gevoel asof sy verskyning onwillekeurig geskied het, ongeag my samewerking al dan nie. Soos baie Siberiërs van gemengde afkoms, het die man wat snags verskyn het, ook donker hare gehad. Dik wenkbroue, 'n breë gesig met prominente en stoppelrige ken en wangbene, en een keer het ek my in die middel van 'n nag op die trapportaal onder die dak bevind. Buite het 'n ligte wind sneeuvlokke soos motte om 'n kers rondgewaai en ek het my hand keer op keer teen die venster en dan teen my nek gedruk. Oor my gesig, op my skouers ook; kon die hitte net sy lê kry!
Bedags het die koue my wel beetgekry. Vanaf die bushalte na die derde standbeeld werk toe, as jy vir werk moes rondhardloop, vanaf 'n winkel terug bushalte toe - oomblikke wanneer jy gevoel het dat die koue jou energie met elke tree opgevreet het, Anya se maaltye nieteenstaande. En wanneer die wind gewaai het, het dit by elke moontlike opening ingesny en ys- en sneeuvlokke soos growwe sand oor jou gesig bly vee. Maar toe die temperatuur die eerste keer tot onder die minus veertigs gedaal het, het ook die wind sy lê gekry en 'n digte mis sy intrek oor alles geneem. 'n Verdowende stilte ook, asof koue klank nie kan dra nie, met die sypaadjies goed genoeg vir ysskaats, lang ysstange wat van bome, dakke en balkonne af gehang het, en dit het gewoonte geraak om af en toe voor die venster op die trapportaal te gaan staan en oor 'n yslandskap uit te kyk.
En dit het gevoel asof ek Sergei orals begin sien het. Op straat; twee mans het elk met 'n arm om die ander se skouer verby my geloop, hardop gelag, en vir 'n oomblik lank het ek my verbeel dat dit hy was. Sy donker hare en swaar wenkbroue. Ek het in my spore gestol en teruggekyk, maar dit was nie hy gewees nie. Die Sergei wat snags verskyn het, was effens ouer as hulle. En toe ek een Saterdag saam met kollegas in die banya, die munisipale sauna, was, was daar 'n groep soldate wat ook kom sweet, was en skeer het. Hulle het in die eerste vertrek met handdoeke om die heupe om gedroogde vis en vodka sit en skerts en ek het hom tussen hulle gewaar. Dit wás hy, dit móés hy gewees het; sy donker hare, sy van nature gespierde arms, sy harige bors. Ek wou uitroep, maar ek moes my dit verbeel het, want opeens was daar niemand waar hy gestaan het nie. Sergei; in 'n koffiekroeg het ek dikwels 'n stem gehoor en was oortuig daarvan dat dit syne moes wees, maar wanneer ek omgedraai het, was dit 'n blonde Rus of iemand wat glad nie soos hy gelyk het nie.
Sergei; hoe meer ek van hom probeer vergeet het, hoe minder was ek daartoe in staat. Wanneer ek in 'n supermark tougestaan het om te betaal, het ek onwillekeurig omgedraai om na die mansgesigte agter my te kyk; of in die bus opgestaan en na vore beweeg om 'n man van voor te kon sien. Teen my beterwete kon ek die idee van sy bestaan nie afskud nie.
Alhoewel sy daardie aand ná die vodka begin praat het, was dit oor niksseggende goed. Sy't my vertel hoe hulle as kinders huise uit sneeu gebou het ("met 'n kombuis en kamers," het sy gesê), en hoe so 'n pophuis 'n hele winter lank sou staan. En hoe hulle as 'n groep jong pioniere tydens die lente eenkeer op 'n weke lange staptog gegaan het. "Ons het gesing," het sy gesê. "Patriotiese liedere, so ver as wat ons geloop het, maar nou?"
Ek het daardie nag onrustig geslaap. In 'n droom het ek Anton deur die woonstel sien loop, met net sy onderbroek aan, ten spyte van 'n massiewe ereksie. En Sergei was skielik langs my; ek het hom teen my nek gespeur, hygend hoor asemhaal en 'n beer op die bergrivier se wal gesien. Hy't op sy maag gelê, sy heupe teen die wal se harde klip aan die skuur, en ek het hom by my kamerdeur sien inkom. Maar toe ek die volgende oggend wakker word, was ek nie seker of dit die beer was, of Anya nie.
En buite het opnuut 'n storm gewoed. Die ysige wind, ys en sneeu, en voordat jy soggens die pad aangedurf het bushalte toe, het jy eers diep en moedig asemgeskep.
Daar was niks wat ek omtrent Anton se trouplanne kon doen nie en moes dinge doodeenvoudig hulle gang laat gaan. Hulle hét ook, want toe ek daardie aand tuiskom, was haar niggie daar. Hierdie keer gelukkig nie vir 'n kersligete nie, want sy het Joritz, haar militz-vriend, saamgebring. Hy't Anya die Manifes oor Seuns en Trouplanne voorgelees, maar ek kon sien dat sy nie werklik notisie geneem het van wat aan haar gesê is nie. Vodka het ook daardie aand die gemoedere gelig, veels te hoog, want ek het Sergei skielik en onverwags teëgekom. Waar ons twee tydens die naweek berge toe skaars van mekaar notisie geneem het, het ek en Joritz laat daardie aand ons elmboë om mekaar s'n gehaak om elk só 'n glasie weg te slaan. Bloedbroers, dis wat ons ná so 'n ritueel sou wees, 'n broederskap wat met 'n kus geseël moes word. Sy asem was so verrot soos myne, maar op daardie oomblik het dit meteens gevoel asof Sergei reg voor my was.
Ek het die brood geëet, verlig omdat hulle my gedrag aan vodka toegeskryf het. Maar daardie nag het ek gedroom hoe Joritz my by 'n goederetrein se leë wa ingelok het. Sergei was daarbinne, daarvan was ek oortuig, maar dit was te donker om hom te kon sien. Iemand het wel 'n hand op my nek gelê, 'n harige bors het teen myne gedruk, ek het 'n warmte teen my voel pols, maar dit het gevoel asof ek in twee geskeur gaan word, en meteens was ek wakker en het orent in my bed gesit.
Ek het iets probeer eet en ná 'n rukkie besef dat sy nie terugkom tafel toe nie. Ek het dit daar gelaat. Dit was 'n kans om die kos te ontduik en 'n paar oomblikke later het ek gang af geskree dat ek op pad is.
Tog het 'n ongekende gevoel my deur die dag begelei. Ek het daaraan bly dink dat sy van haar kos af weggedraai het. Teen middagete was ek oortuig daarvan dat dit iets moes beteken. En toe ek daardie aand met die bus op pad terug huis toe was, het ek besef dat iets verkeerd moes geloop het. Hoekom sou sy haar rug op 'n maaltyd draai, sy van alle mense?
'n Tirade het gevolg; oor hoe ek my nie by my omgewing wil aanpas nie en voortdurend my neus op sy ma se kos bly draai. Ek het nie teëgepraat nie. Dit sou sinneloos gewees het. Agter Anton het 'n menigte gestaan: die bure, 'n niggie, 'n militz, vriende, en ek het stil na sy teregwysings sit en luister - en daarna het ek my weer voor die venster by die trapportaal bevind.
Ten minste het dit verligting gebring, want die storm het in 'n handomkeer sy lê begin kry. Kol-kol was die lug reeds oop - en ver weg het die berge se swart horisonlyn my lê en terg. Ek wou daar wees; nie in 'n woonstel waar ek opeens paniekbevange gevoel het nie. Het Anton vir Joritz vertel? Wag 'n tweede teregwysing op my? Met 'n vuis, in stede van die outydse swaard? Ek wou afsydig wees, dáár wees om terug te kon kyk. Miskien was ek, want meteens het nóg Sergei, nóg trots saak gemaak.
Anya was in die sitkamer. Vir haar was dit 'n spel wat sy reeds gewen het, want sy't op die sofa gesit-lê, geklee in 'n effens deurskynende huisrok en haar gesig het gegloei.
Ek het aan Sergei gedink toe ek na die sofa toe getree het. Hy sou meer moed as ek gehad het, terwyl ek op die rand van die sofa gaan sit het.
"Regtig?" het sy verras gevra en orent gekom. Die opgewondenheid in haar gesig het egter oombliklik verander. Sy't weer agteroor geleun en my met 'n speelse agterdog bejeën. "Maar jy is vol verrassings vanaand?"
Ek onthou min van daardie aand. Miskien het ek daardie aand - en die dae daarop - so goed onderdruk dat net oomblikke daarvan vaagweg in die geheue agtergebly het. Ek onthou wel hoe sy my in die vroeë oggendure gevra het of ek ná die voleinding van my kontrak weer teruggaan Afrika toe.