DIS nou 'n ding: Ladismith weet nie waar die naam vandaan kom van sy grootste eie-goed nie. Dis Makadas, die trein wat vroeër die bietjie meer as honderd kilometer tussen dié dorp en Touwsrivier geloop het. Snaaks hoe dié dinge saamval. Net die ander dag praat 'n klomp van ons oor Makadas. "Tussen Touwsrivier en Ladismith,'' sê een. "Ja, maar daar was ook 'n ander een,'' sê 'n ander. "Hy het tussen Hutchinson en Calvinia geloop.'' En, jou warempel, in gister se plattelandse uitgawe van Die Burger is daar 'n foto van een van die Ladismith-Makadas se waens. Dit word nou op daardie dorp gebruik as kantoor vir die plaaslike reklamevereniging. Dis 'n mooi storie. Daardie Makadas-spoorlyn is in 1925 geopen nadat wit arbeiders dit gebou het. Gereeld het Makadas tussen Ladismith en Touwsrivier gependel. Op Vrydag 23 Januarie 1981 is hy die laaste keer weg uit Ladismith. In die nag van 25 Januarie 1981 het die Laingsburg-vloed die Makadas-spoorlyn weggevee. Dit sou nie lonend gewees het om die spoorlyntjie te herbou nie. Daar is hard geprobeer, maar 'n Makadas sou nooit weer sy stoom op Ladismith afblaas nie. Die laaste Makadas het darem twee van sy goederewaens op Ladismith agtergelaat. Een daarvan word nou deur die reklamevereniging gebruik. Ná die vloed het spoorwegbusse 'n diens na Ladismith onderhou, maar dit was natuurlik nie dieselfde as 'n Makadas-diens nie. Einde November 1990 is Ladismith se stasie gesluit. Die laaste stasiemeester was Mechiel du Toit. Hy het in 1961 met Makadas daar aangekom, en was twintig jaar lank op die permanente aflospersoneel. (Dit klink 'n bietjie na jou eie eerste ampstitel: junior-assistent-subredakteur, tydelik, addisioneel. Hoe tydelik en addisioneel kan jy wees!) Makadas se oorsprong Nou gebruik Ladismith se reklamevereniging een van die agtergeblewe Makadas-waens as 'n kantoor. Maar niemand kon opgespoor word wat kon sê waar die naam Makadas vandaan kom nie. Kan iemand asseblief help? Die toeval ken geen einde nie. Nou net bel vriend Abraham de Vries, 'n mens van daardie wêreld. Die titelverhaal van sy bundel Nag van die Clown speel af in daardie trein, sê hy. En dis ook nie Makadas nie, dis Makkadas. Die naam kom van die Engelse "muck and dust train,'' sê Abraham. Die "muck'' van die kraalmis, en die "dust'' van die lusern wat die trein aangery het. Abraham ken lang stories van Makkadas. Hy sê dit was nie 'n trein nie, dit was 'n persoonlikheid. Nou word daar ywerig gesoek na nog stories oor dié persoonlikheid. Soos die een van Makkadas wat op sy eerste rit na Ladismith van sy spoor afgeval het. En van die sirkus-trokke wat een maal per jaar aan Makkadas gehaak is om Ladismith toe te gaan. Iemand anders sê die naam kom miskien van die Engelse ``make a dash'' om die trein te haal. Maar dit klink 'n bietjie vergesog. Soos Abraham sê, die y-klank van die ``make'' sou klankmatig nooit in 'n "mak'' verander het nie. Dis ook onwaarskynlik as jy luister na die storie van die ander Makkadas. 'n Kollega, wie sê naam liewer nie genoem word nie, sê hy het self met daardie een van Hutchinson na Calvinia gery. Volgens hom was dit die wêreld se stadigste trein. 'n Redelike stapper kon hom glo maklik geklop het Hy was 'n slag op dié trein toe kom 'n bakkie op die pad langsaan verby. Uit die trein gooi hy duim vir die bakkie, en die bakkie stop. Met sy koffertjie klim die kêrel toe van die voortsukkelende trein af en stap na die bakkie. Maar die bakkie gaan nie ver genoeg nie, en hy besluit om maar verder trein te ry. En hy stap terug trein toe om verder te ry. Met sy hand op sy hart sê dié man dis die reine, heilige waarheid. Dis hoe stadig die Makkadas na Calvinia was. Maar is daar regtig ook "muck and dust'' van Calvinia af aangery? Heerengracht 40 Kaapstad 8001 G (021) 406 2209 18 Februarie 1993