‘Groot fout’ met matrieks se geografiepunteArgieffoto bloot ter illustrasie. (Foto: Maroela Media) ŉ Beduidende daling in die punte wat matrikulante in verlede jaar se eindeksamen vir geografie behaal het, het leerders én onderwysers van toonaangewende Afrikaanse skole onkant betrap. Leerders se punte het in sommige gevalle met tot 30 persentasiepunte gedaal en selfs toppresteerders sit nou met power eindeksamenuitslae in dié vak, wat skynbaar nie hul vermoëns en prestasie akkuraat weerspieël nie. In sommige gevalle het leerders wat gewoonlik onderskeidings behaal het, selfs hul beurse of universiteitskeuring weens hul swak geografie-uitslae verbeur. Dít nadat opdragte, vraestelle, punte en nasienwerk regdeur die jaar deur die onderwysdepartement gemodereer is en onderwysers en leerders op dreef was met hul voorbereiding vir die eindeksamen. Klagtes oor die geografie-uitslae het by die Solidariteit Skoleondersteuningsentrum (SOS) ingestroom, kort ná die uitslae bekendgemaak is. Die SOS het reeds verskeie navrae aan die departement in dié verband gerig, maar nog geen terugvoer ontvang nie. Die sondaar is vermoedelik die departement se rigiede memorandum wat leerders glo benadeel indien hul antwoorde nie woord vir woord met dié memorandum strook nie, meen Hugo Vermeulen, hoof van opleiding aan die SOS. ŉ Rekordgetal leerders het boonop verlede jaar geografie as vak geneem en nasionaal met 24% vermeerder van 287 629 leerders in 2020 tot 358 655 in 2021. Slegs 0,5% het egter ŉ onderskeiding in die vak behaal. Die uitslae herinner aan dié van Besigheidstudies in 2019, toe die getal druipelinge binne ŉ kwessie van twee maande drasties toegeneem en leerders se gemiddeld vir die vak in sommige gevalle met 20 persentasiepunte gedaal het. In dié geval het die SOS se eie ondersoek bevind dat sowat 80% van die vraestel woord vir woord met die departementele hulpgids Mind The Gap ooreenstem. Hierdie hulpgids was aanvanklik slegs in Engels en aan gr. 12-leerders in onderpresterende skole beskikbaar gestel. Die SOS het egter ’n onderwyser van Noordwes ingespan om Mind The Gap vir besigheidstudies in Afrikaans te vertaal. Daar word vermoed dat dieselfde probleem by die opstel en gebruik van die geografie-memorandum ingesluip het. Vermeulen sê die wanverhouding met die punte het soos ŉ seer oog uitgestaan toe die sentrum vanjaar die uitslae van die top-20 Afrikaanse skole (kwintiel-5) met die top-20 Engelse skole vergelyk. “Met al die groot vakke was die punte en prestasie konstant en gebalanseerd. Toe ons egter na die geografie-uitslae kyk, lyk dit asof Afrikaanse skole heeltemal uit die bus geval het. Ons het dadelik besef hier is groot fout. Die punte was boonop erg teenstrydig met die gemodereerde jaarpunte wat leerders in dié vak behaal het.” Punteskok Onderwysers en departementshoofde van verskeie skole het op voorwaarde van anonimiteit met Maroela Media gepraat en gesê hulle was uiters geskok oor die finale uitslae. Dié onderwysers is ook van mening dat die memorandum leerders gepootjie het. Een onderwyser sê dat sommige leerders bykans ŉ 30%-verskil in hul jaarpunt teenoor dié op hul finale rapporte getoon het. “Ons sit met ŉ top- akademiese leerder wat 93% as skoolgebaseerde assesseringsjaarpunt (SBA) behaal het, 83% vir die rekordeksamen en ŉ finale rapportpunt van 77% gehad het. “Nog ŉ leerder wat onder die skool se top-15 was, het ŉ SBA-jaarpunt van 90% in geografie behaal, 70% in die rekordeksamen en ŉ rapportpunt van 50% gehad.” Volgens die onderwyser word kinders onregverdig behandel en benadeel. “Alle geografietoetse en -take was deur die jaar op standaard en deur die departement gemodereer. “Die kinders het bitter hard gewerk om goeie punte in geografie te behaal en die eindeksamenuitslae was ŉ enorme skok vir ons almal. Ek dink die probleem lê beslis by die memorandum. Hulle merk hopeloos te rigied.” Die eindeksamen tel boonop 75% van leerders se finale punte, terwyl jaarpunte net ŉ gewig van 25% dra. Nog ŉ onderwyser by ŉ Gautengse skool vrees dat die vak sal uitsterf indien daar op dié manier te werk gegaan word. “Wat my ernstig opgeval het, is die aantal onderskeidingsopstuurpunte wat ons gehad het, met slegs twee leerders wat op die ou einde toe wel onderskeidings behaal het. Daar is bykans ŉ 10%-verskil in die gemiddeld van die opstuurpunt teenoor die finale gemiddeld.” Sy sê dit was verder opvallend dat toppresteerders tussen vyf en sewe onderskeidings vir hul ander vakke behaal het, maar nie vir geografie nie. Die onderwyser sê haar skool het ernstige gesprekke in dié verband met hul departementele fasiliteerder gehad. “Meer as dit kan ons tog nie doen nie. Dit maak my woedend as ek weet dat leerders wat hard werk weens ŉ fout in die stelsel benadeel word.” ŉ Onderwyser by ŉ tweetalige, multikulturele skool sê dat sy skoon siek gevoel het toe sy die uitslae sien. “Ek kon my oë nie glo nie. Ek het gevoel ek is die swakste onderwyser op aarde.” Sy sê daar is al by vergaderings met die departement gesê dat leerders die vrae verkeerd interpreteer en dat hulle nie antwoorde en definisies presies verskaf soos dit in die handboek staan nie. “Hulle verwag met ander woorde dat leerders ‘afgerig’ moet word.” Sy meen daar moet ŉ intensiewe en onpartydige ondersoek wees na hoe die vraestel geïnterpreteer is en dat gesoute geografie-onderwysers van verskillende skole die geleentheid moet hê om self die vraestel te modereer. “Papegaaionderrig” benadeel leerders Vermeulen sê hy raai skole en onderwysers aan om intussen kennis te neem van die departement se Mind The Gap-dokument en hulself daarvan te vergewis. Hy glo egter nie dat dit ŉ werkbare oplossing vir die probleem is nie. “Ons is ten gunste van gehalte-onderrig, eerder as afrigting. Deur kinders af te rig, verswak jy hul intellektuele vermoëns. Dit benadeel ook hul voorbereiding vir tersiêre onderrig.” Vermeulen sê die enigste oplossing is dat die merkproses gestandaardiseerd en billik moet wees. “As ŉ vraestel op standaard is, moet kinders die punte verdien vir die werk wat hulle ingesit het. Dan sal jy ŉ natuurlike kurwe sien wat uitslae betref. “Ons moet hoër denke bevorder met ons onderrig en assessering.” Skole en onderwysers wat meer inligting oor Mind The Gap wil hê of met SOS in verbinding wil tree, kan ŉ e-pos na [email protected] stuur of die terugvoervorm oor die geografie-uitslae aanlyn voltooi. Die Mind The Gap vir geografie is in Afrikaans beskikbaar. Maroela Media het ŉ navraag aan die departement gestuur, maar geen terugvoer ontvang nie.