en o'se afrikaans? — alternatief
Foto via ATKV.
In die gees van die moedertaalonderrig-vuishoue oor Afrikaans by universiteite wat rondgegooi word, wil ek graag my two cents in die bordjie gooi. Maar ek wil dit afbring skool toe, waar dit eintlik meer saak maak.
Dit is ongetwyfeld so dat moedertaalonderrig sentraal staan tot die leersukses van enige leerder. Dit gun leerders die geleentheid om holisties te ontwikkel. Hierdie ontwikkeling wissel vanaf kognitiewe, affektiewe, psigomotoriese en sosiale groei. Moedertaalonderrig speel ook ŉ belangrike rol om die identiteit van die leerder te vorm. Om dié redes word die moedertaal van die leerder as die gunstigste medium van onderrig beskou.
Die Suid-Afrikaanse Kurrikulum- en assesseringsbeleidverklaring (KABV) se beginsels lyk bewus van die effektiwiteit van moedertaalonderrig. Die waardes en beginsels van die KABV neem die uiteenlopenheid van die Suid-Afrikaanse skoolkonteks in ag en is daarop gerig om ŉ inklusiewe skoolkurrikulum en -konteks te skep. Sien onder die beginsels wat veral gefokus is op inklusiwiteit:
Menseregte, inklusiwiteit, sosiale- en omgewingsgeregtigheid: Die infasering van die beginsels en praktyke van sosiale- en omgewingsgeregtigheid en menseregte soos dit in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika omskryf word. Die National Curriculum Statement Grades R-12 is veral sensitief vir kwessies wat diversiteit weerspieël, soos armoede, ongelykheid, ras, geslag, taal, ouderdom, gestremdhede en ander faktore.
Waardering vir inheemse kennissisteme: Om erkenning te gee aan die ryke geskiedenis en erfenisse van hierdie land as bydraende faktore om die waardes in die Grondwet te laat gedy.
Verder, onder doelwitte-opskrif 1.3(e), neem die kurrikulum ŉ sterk stand met die fokus op inklusiwiteit. Alhoewel die KABV inklusiwiteit en pedagogiese geregtigheid voorhou, spreek die ervaringe van veral Kaapse Afrikaanse leerders die teenoorgestelde.
Kaapse Afrikaans, kulturele kapitaal en identiteit
Na my mening voltooi baie kallit Afrikaanse leerders hul skoolloopbaan in ŉ taal wat nie noodwendig hul moedertaal is nie, omdat hierdie leerders se moedertaal eintlik Kaapse Afrikaans is. Dié kwessie raak reeds aan die feit dat hierdie leerders se moedertaal hulle met ŉ kulturele kapitaal belas, wat nie in lyn is met dié van die KABV nie. Kulturele kapitaal manifesteer veral in die vorm van taal en aksent. Kallit-leerders wat hul eerste roggel en skree in Kaapse Afrikaans gegee het, word reeds hier uitgesluit. Om in ŉ sogenaamde huistaalklas te sit waar jy die helfte van die tyd nie verstaan wat jou juffrou sê of lees nie, ontmoedig die leerder om deel te vorm van die klasdinamika. Hierdie nuwe "huistaal" maak nie ruimte vir ŉ kallit-identiteit nie, want hulle praat en skryf nie "reg" nie en hul wêreldkennis is nie in lyn met die nuwe "huistaal" nie. Hiermee word die identiteit van die kallit-leerder ook eenkant geskuif, want alhoewel jy Afrikaans kan praat, is dit nie die gewenste Afrikaans wat die skoolsisteem wil hê nie. Dit herinner my aan ŉ gedig deur Peter Snyders:
Kind, as djy wil regte Afrikaans praat,
Dis waam mamma jou lat opleerit;
kritisaais skrywers wat skryf
soes mamma praat,
Kaapse Afrikaans tydens die onderrigproses
Kaapse Afrikaanse leerders sit in ŉ klaskamer waar hulle spreekwoordelike gaste by hul eie taal is; die Afrikaans wat onderrig word, is nie ŉ Afrikaans waarmee hulle kan resoneer nie. Hulle word by implikasie vervreem van die leerproses. Hierdie vervreemding maak dit moeilik vir die leerders om deel te neem tydens die onderrigproses. Tydens die intrap by die klaskamer het die leerders alreeds ŉ agterstand, want nou word daar van hulle verwag om hul akademiese vaardighede te bewys in ŉ taal wat hulle maksimum 40 minute per dag hoor en nie eens volkome magtig is nie. Verder vereis die kommunikatiewe benadering van die taalkunde-kurrikulum dat hierdie leerders taal op ŉ kommunikatiewe wyse kan gebruik. Soos gesien met onvoorbereide mondelinge is dit aansienlik moeiliker vir Kaapse Afrikaanse leerders om hierdie nuwe huistaal op ŉ kommunikatiewe manier te gebruik. Hulle sukkel om idees te herkonseptualiseer, want hulle moet hul eie siening in hierdie nuwe "huistaal" uitdruk.
Praktiserende onderwysers en taalpuriste (durf ek dit sê) sal my aanvat en sê dat daar meer as genoeg Kaapse Afrikaans in die KABV ingesluit word op die gebied van letterkunde. Steeds word daar van die kallit-leerders verwag om hul idees en sieninge van die letterkunde tekste in die standaardvariant te verwoord. Om idees uit te druk of te herkonseptualiseer vereis dat leerders hulself met gemak taalkundig moet uitdruk. Dit is egter ietwat moeilik as die leerders reeds op ŉ fonetiese vlak ŉ agterstand in die Afrikaanse klaskamer het. Hierdie fonetiese agterstand word dan aangevul met ŉ leksikale "tekort". Hierdie agterstande lei daartoe dat dié leerders kognitief gevangene gehou word deur ŉ onvermoë om hulself uit te druk. Dít affekteer leerders se sosiale en affektiewe vaardighede.
Inklusiwiteit, die skim
Die KABV is duidelik die kind van ŉ gladdebekpolitikus, want dit sê al die regte dinge, maar op die implementeringsvlak word daar nie regtig iets gedoen nie.
Inklusiwiteit is klaarblyklik ŉ baie belangrike tema in die KABV; dit fokus sterk op sosiale geregtigheid, ŉ sensitiewe benadering tot diversiteit en ŉ waardering vir inheemse kennis. Dit wil voorkom asof die inklusiwiteit en die waardering vir inheemse kennis nog nie oorgespoel het tot die taalkunde-inhoud van die Afrikaanse kurrikulum nie.
Afrikaanse woordeboeke en die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) beweeg nou in die rigting waar Kaapse Afrikaans regmatige erkenning begin kry. Alhoewel hierdie taalbybels van Afrikaans nog ŉ lang pad het om te stap ten einde ŉ sinvolle weërspeling van die Afrikaanse taalgemeenskap te gee, het dit reeds die grondwerk vir die KABV gedoen.
Ekke dink dis lankal tyd vir a change. Soe, antie Angie, wat van o'se afrikaans?