Laat jou geld vir jou werk – met die regte adviseur(Foto: Maroela Media) Die lewe is vol keuses. Jy kan kies om nie jou gemorskos-ete te super size nie en kalorieë te spaar, of “alles in matigheid, ook matigheid” (en sommer ’n melkskommel ook by jou supergrootte ete te bestel). Jou besluite het gevolge. As jy daagliks só gaan eet, gaan jy dit aan jou pens begin sien. Ons kan nie van keuses wegkom nie. Sommige keuses is belangriker as ander. Wie jou dokter is, byvoorbeeld, is waarskynlik ’n groter besluit as waar jy jou melk gaan koop. Nader aan die doktersbesluit, en verder van die melk-ene, is wie jou finansiële adviseur is. Hier praat ek nou van die ouens wat mense in die ou dae ’n polissmous genoem het. Jou makelaar; die (vr)ou wat jou help met jou lewensdekking en/of beleggings, so aan. Hoe kies jy die een met wie jy ’n lang pad gaan loop, wat jou belange op die hart dra, beerder as iemand wat jou gaan ompraat om in ‘n slenter of Ponzi-skema te belê. Uiteraard: neem my mening met die nodige sout, want dis my werk. En onthou: dis nie koeëlvaste raad hierdie nie – jou situasie is nog steeds jou verantwoordelikheid, en jy moet jou gesonde oordeel gebruik. Maar hier is ’n paar brokkies oorsigtelike raad wat jy in jou gatsak kan hou as Pieter Pompus van die Blou/Groen/Rooi-versekeraar jou bel omdat hy jou “wil sien oor (jou) situasie”. (Foto: Crosswalk.com) Met genoeg kennis en selfdissipline, kan jyself jou sake behartig. Middelmanne vat fooie. Die vraag is dan nie of jou makelaar geld vra nie, maar of hy of sy hulle koste regverdig. Ons almal weet Cheslin Kolbe en ons kabinetsministers maak beide heelwat randelas. Maar wie van hulle dink jy verdien daai tipe salaris? Met genoeg oefening sal ek seker ook kan leer hoe om meubels te maak of my ligte te herbedraad. (Ek mag dalk vingers in die proses verloor, of my só skok dat ek nie my linkervoet ooit weer kan gebruik nie.) Ek sal dit seker nie so goed kan doen soos iemand wat wérklik kan nie. Dis hoe die samelewing werk – jy bied jou dienste of vaardighede te koop aan iemand wat dit benodig; ons almal vul ons nis. Boonop kos dit my tyd om alles self te doen. Ek kan weer geld maak, maar ek kan nie weer tyd maak nie. Jou finansiële adviseur gaan jou hopelik oor die termyn tyd spaar, en jou geld vir jou laat werk. As hy sy sout werd is, is hy ingelig oor die wêreld waaroor hy advies gee. Dit is alles van polisse na beleggings. Hoewel meeste makelaars nie belastingpraktisyns is nie, behoort hulle darem die belastingimplikasies op hulle veld te ken. Maar van waar ek staan is die enkel belangrikste rede dit: sien jou adviseur, minstens gedeeltelik, as ’n finansiële afrigter. Hulle help jou om jou doelwitte te stel, en om daarop gefokus te bly. Sien dit so: as jy meer geld maak, maak jou makelaar waarskynlik ook meer geld. Julle belange is belyn. Ek is natuurlik self in die veld, so ek is subjektief. Daar is egter al empiriese navorsing* hieroor gedoen (let wel, die fokus is hier op beleggings). Ek skram maar weg van te diepe tegniese konsepte in hierdie spasie, maar ’n goeie adviseur kan tot 3% per jaar se netto groei byvoeg (nie noodwendig elke jaar nie). En die grootste deel hiervan word deur behavioural coaching, of dan optrede-afrigting, gedoen. Oorvereenvoudig gestel: deur jou gefokus te hou op jou doelwitte, voeg jou adviseur reeds waarde by. (Argieffoto) Dit is so dat almal moet leer, maar kennis en ervaring tel nogal baie in hierdie bedryf. Die Dunning-Kruger-effek, ook bekend as die kennis-ervaring-effek, het hier neerslag. In kort: mense met min kennis en ervaring oorskat hulle vermoëns. Charles Darwin het hieroor opgemerk: “Ignorance more frequently begets confidence than does knowledge.” Eintlik maar baie soos ons politici, nè? Maar met tyd (en die wil) begin jy leer hoe baie jy nog moet leer. Naderhand is jy inderdaad so bekwaam soos jy aan die begin gedink het. Jong en onervare adviseurs het vir seker hulle plek. Hulle het hopelik ou hande op wie se advies hulle kan steun, en bring dryf, die honger na kennis, die voortvarendheid van die jeug. Dit is ook so dat dit nie nodig is dat jou makelaar ’n B.Com en ’n nagraadse kwalifikasie in finansiële beplanning moet hê nie, maar dit sal beslis help. Daar is ook verskillende tipes adviseurs: die wat bietjie van alles doen, of spesialiste op die veld van beleggings of risiko, of hoe ook al. Wat jy nodig het, bepaal wie jy nader. Dink so daaraan: as ek skaapribbetjie-resepte soek vir Braaidag, gaan klop ek eerder by Jan Braai as sê nou maar my plaaslike veganistiese ondersteunerstak aan. Of as ek klere soek vir ’n begrafnis, gaan ek nie sommer regkom by die kwekery nie (maar ek sal dalk die blomme vir die kis kry). Soek iemand wat doeltreffend kommunikeer. As hulle nie in eenvoudige taal kan verduidelik hoe die polis of belegging werk nie, is die kanse goed dat hulle dit self nie verstaan nie. Jy soek ook (gewoonlik) iemand met wie jy ’n pad kan stap. M.a.w. iemand wat nie net ’n polis aan jou gaan afsmeer en dan verdwyn nie, maar wat nie skroom om jaarliks met jou te sit nie – selfs al is die gesprekke moeilik. As jou adviseur elke twee jaar jou polisse wil vervang “met iets beter”, moet jy begin wonder. Vervanging van polisse het sy plek, net nie noodwendig as besigheidsmodel nie. So ook as hy jou belowe jou opbrengs sal 20% bo inflasie wees. As dit te goed klink om waar te wees, is dit waarskynlik. Vra jou makelaar om jou sy permit en kwalifikasies te wys, vra hom of hy nog onder toesig werk, vra hom of hy vir kommissie of fooie werk, en hoe die struktuur werk. Nie een is per se reg of verkeerd nie, maar dit help om belange en verwagtinge te bestuur. Vra hom wat sy adviesfooie op jou beleggings is, en waarop dit neerkom per jaar in rande. ‘n Goeie duimreël sou wees 0,5% (voor BTW) per jaar, wat min of meer die industrie-standaard is. My enkel beste stukkie raad is dit: kry iemand op verwysing – dan weet jy ’n persoon wat jy vertrou is al deur die proses, en voel gemaklik genoeg om die makelar na jou kant te stuur. En: Vertrou jou voorgevoel. As jy die idee kry iets is nie reg nie, of ongemaklik voel, stap weg. (Foto: Stevepb/pixabay) As kliënt het jy altyd die reg om by 10 verskillende makelaars of maatskappye sake te doen, of te enige tyd iemand se mandaat op te roep. Jou regte word ook deur verskeie stukke wetgewing beskerm, en met goeie rede. Van hierdie goed raak bitter tegnies en ingewikkeld. Die anderkant van jou regte is dit: verantwoordelikheid. Dit bly per slot van rekening jou sake – maak dus seker jy verstaan wat jy uitneem en waarvoor. Jy teken daarvoor. Moenie bang wees vir vrae vra nie. Dit gaan nie altyd jou behoefte wees nie – soms soek jy bloot ’n lewenspolis om as verbandsdekking te dien – maar die beste tipe finansiële beplanning is die holistiese soort. Dit sal jou adviseur help om doeltreffend te beplan, of voorstelle te maak, as hy weet wat jou al behoeftes is en al die nodige inligting het. Dis makliker om ’n Proteaboulaanval te kies as jy weet hoe die kolfblad lyk. As kliënt help dit dus as jy oop kaarte speel – watter skuld het jy, wat het jy deur die werk, so aan. Jy kan met al die mayonnaise in die wêreld nie van hondekuttels ’n KFC Rounder maak nie. Jou adviseur het ook nodig om te weet waarvoor sy moet beplan. * Putting a value on your value: Quantifying Vanguard Advisor’s Alpha; Kinniry Jr, Jaconetti et al; 2022; vanguard.com