Savanne-olifant - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Loxodonta africana)
'n Savanne-olifant naby die grens van die Serengeti- en Ngorongoro-bewaringsgebied in Tanzanië
Verspreiding van die Savanne-olifant (2007)
Die savanne-olifant (Loxodonta africana) is die swaarste en die tweede hoogste landdier ter wêreld. Dit is die bekendste van die twee Afrika-olifante. Die ander is die Afrika-woudolifant (Loxodonta cyclotis), wat oorspronklik as 'n subspesie van dié olifant beskou is, maar tans oorwegend as 'n aparte spesie erken word.
4 Voortplanting en lewensduur
5 Wetenskaplike klassifisering
Savanne-olifante oorkruis die Luangwa-rivier in die Suid-Luangwa Nasionale Park, Zambië
'n Volwasse olifant het 'n gemiddelde hoogte van 300 tot 340 cm en 'n massa van tussen 6000 en 7000 kg. Die omtrek van die voorpoot kan verdubbel word om 'n benaderde aanduiding van die dier se hoogte te gee. Olifante hou egter nooit op groei nie en 'n manlike dier kan tot 450 cm hoog word. Die vroulike diere (koeie) is kleiner as die bulle en kan 'n maksimum van 300 cm bereik. Die savanne-olifant het 'n grys vel wat met swarte hare bedek is, maar verdwyn soos die olifant ouer word en volwassenes is meestal haarloos. Die vel is tussen 2 en 4 cm dik, maar vlieë, muskiete en ander parasiete kan steeds daardeur deurdring.
Hulle enorme ore is ongeveer 120 tot 125 cm in deursnee. Behalwe vir sy grootte, is die olifant ook bekend vir sy ongewone neus: 'n lang, beenlose slurp van ongeveer 150 cm. Die slurp weeg omtrent 135 kg en het twee vingeragtige punte aan die einde wat só behendig is dat dit 'n grashalm kan optel. 'n Olifant se slurp is ook baie sterk: dit kan ongeveer 250 tot 275 kg optel. Savanne-olifante het ses tande: vier kiestande en twee snytande. Tydens die olifant se leeftyd word sy kiestande drie keer vervang, namate die ouer stel deurgeslyt word. Die twee snytande ontwikkel tot die twee kenmerkende "olifanttande", wat ongeveer 245 tot 250 cm lank is en ongeveer 60 kg elk weeg.
Die savanne-olifant het 'n loopspoed van 10 km/h, maar wanneer hy begin storm kan hy 'n spoed van 40 km/h bereik.
Vroeër was savanne-olifante deur die hele Afrika versprei, behalwe vir die droogste dele van die Sahara en die reënwoudgordel van Wes- en Sentraal-Afrika. Teenswoordig is hulle in Noord-Afrika uitgestorwe en word hulle slegs in 'n handjievol plekke in Suid- en Wes-Afrika aangetref. Stropers en die vernietiging van hul habitat het 'n aansienlike daling in die bevolkingsgetalle beteken en die diere is nou beperk tot nasionale parke en wildreservate. Die olifant word meestal in grasvlaktes en savannes aangetref.
Olifante is herbivore en verkry die nodige voedingstowwe van blare, wortels, bas, grasse en vrugte. Hulle verorber elke dag tussen 100 en 300 kg voedsel en drink tot 190 l water. Hulle sal slegs moerasplante eet wanneer daar geen ander uitweg is nie, siende dat hierdie soort plante die minimum voedingstowwe bevat. Dié plante is wel sagter as die ander soorte en ou, sterwende olifante word dikwels in moerasgebiede gevind aangesien hulle minder tande het en dié plante dus makliker kan kou.
Voortplanting en lewensduur[wysig | wysig bron]
'n Savanne-olifant oorkuis die Zambezirivier in die Mosi-oa-Tunya Nasionale Park, Zambië. Die slurp word soos 'n periskoop bokant die water uitgesteek om mee asem te haal.
Paring kan enige tyd van die jaar plaasvind, wanneer die koei op hitte is. Sy is telkens 22 maande dragtig waarna een kalfie gebore word (tweelinge kom seldsaam voor). Die kalfie weeg tussen 120 en 130 kg met geboorte. Kalfies is in staat om 'n kort tydjie na geboorte reeds te sien, ruik en loop. Die koei se spene is tussen haar voorbene geleë en die kalfie soog aan haar met sy bek, maar gebruik sy slurp om water te suip. Die kalfies soog soms ook aan wyfies wat aan hul moeder verwant is. Die koeie gee elke vier tot nege jaar geboorte. Die bulle is konstant op soek na nuwe maats en bly slegs 'n paar weke by die koei en haar trop. Die trop bestaan uit verwante koeie en jong bulletjies wat almal help om na die kalfies om te sien. Puberteit begin tussen 10 en 13 jaar; op hierdie ouderdom verlaat die jong bulle die trop op soek na paringsmaats, maar 'n olifant se dogters sal hul hele lewe in die trop van hul moeder deurbring.
'n Savanne-olifant het 'n moontlike lewensduur van tussen 65 en 70 jaar: dit is een van die langste lewensdure van al die soogdiere. 'n Benaderde ouderdom kan geskat word deur 'n olifant se hoogte met dié van die stammoeder te vergelyk of die snytande te meet. Ander, meer ingewikkelde metodes, sluit die weeg van die dier se ooglens in, maar dit kan slegs uitgevoer word kort na 'n olifant se dood. Ouer olifante het hol wange en oë en hulle ore is meer na die kop toe gevou.
Die oorgrote meerderheid olifante sterf as gevolg van stroping, maar 'n olifant kan ook vrek wanneer dit van 'n hoogte val of 'n geveg met 'n ander olifant verloor. Hulle is ook vatbaar vir 'n aantal siektes, soos artritis (gewrigsontsteking), tering of bloedsiektes soos septisemie (bloedvergiftiging).
Wetenskaplike klassifisering[wysig | wysig bron]
Vroeër was die bos- of woudolifant (Loxodonta cyclotis) saam met die savanne-olifant as subspesies van Loxodonta africana beskou (as Loxodonta africana cyclotis en Loxodonta africana africana, respektiewelik). Onlangse genetiese ondersoek het egter bewyse gelewer wat daarop dui dat dié twee olifante verskillende spesies is wat reeds die afgelope 2,5 miljoen jaar onafhanklik ontwikkel. Die genetiese ondersoek ondersteun die bestaande redes vir die skeiding van dié twee spesies, naamlik die aansienlike morfologiese en gedragsverskille.
Olifantbul in die Nasionale Etoshawildtuin, Namibië
Twee savanne-olifante haas na water in Okaukuejo, Nasionale Etoshawildtuin, Namibië
'n Savanne-olifant by die watergat in Okaukuejo, Nasionale Etoshawildtuin, Namibië
'n Savanne-olifant drink by die watergat in Okaukuejo
'n Savanne-olifant kruis die pad naby die Goas-watergat, Nasionale Etoshawildtuin
'n Savanne-olifant se ontlasting naby Namutoni, Namibië
'n Koei en haar kalf in die Addo-olifant Nasionale Park, Suid-Afrika
Hofmakery van Savanne-olifante in die Addo-olifant Nasionale Park
Portret van 'n savanne-olifant in die Krugerwildtuin, Suid-Afrika
'n Savanne-olifant drink water in die Krugerwildtuin, Suid-Afrika
'n Savanne-olifant in die Krugerwildtuin
Manjifieke Sewe Olifante
↑ (en) Blanc, J. (2008). Loxodonta africana. 2008 IUBN Rooi Lys van bedreigde spesies. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur 2008. Verkry op 28 Oktober 2008.