Suid-Afrikaanse skole: hoe kan dit beter werk? | LitNet
Die Suid-Afrikaanse samelewing is een van die mees ongelykes op aarde en dit sluit skole in. Naomi Meyer praat met Michael le Cordeur – mede-professor en die hoof van die Departement Kurrikulumstudie aan die Fakulteit Opvoedkunde van die Universiteit Stellenbosch – oor ’n artikel rondom die situasie in skole wat hy onlangs vir Netwerk24 geskryf het.
Michael, ek lees onlangs jou artikel op Netwerk24 waarin jy skryf oor moedertaalonderrig wat nie alles is nie. Jy verwys veral na sosiale omstandighede wat ook 'n groot rol speel as dit kom by kinders se prestasies. Wil jy dalk hierop uitbrei?
Verskeie navorsers het al aangetoon dat onderprestasie in die meeste gevalle niks te make het met die leerder se intelligensie nie. Omgewingsfaktore – dinge wat byna vanselfsprekend is in die Westerse denkwêreld en in welgestelde skole – speel ’n belangrike rol om jou intellektuele vermoë te verwesenlik. Dit sluit in armoede, beskikbare hulpbronne, leierskap, onderwysers se werksetiek, asook leerders se leesvermoë en akademiese vaardigheid in die taal van onderrig. Taal is ook een van die omgewingsfaktore. Met gunstige omgewingsfaktore neem mense se leervermoë toe, en algaande is hulle al beter in staat om hul ware potensiaal te bereik.
Ons leef in een van die mees ongelyke land ter wêreld: die meeste mense in die land leef in armoede, soos in ’n onlangse Oxfam-studie bevind is. Sou dit waar wees dat die meeste skole dus in arm gebiede geleë is?
Dis reg. Daar is baie, baie meer arm skole as welgestelde skole. By die meeste skole kan ouers beswaarlik skoolfondse bekostig, laat staan nog bydraes tot ’n basaar, sportwedstryde of uitstappies. Vir hierdie skole gaan dit in die eerste plek om oorlewing: om die basiese onderwys aan hul leerders te verskaf. Die tragedie van Suid-Afrika is dat almal nog in hul silo’s leef. By welgestelde skole val die ouers oor mekaar om by die snoepie betrokke te wees. Sommige skole beskik oor verskeie ouers wat kundiges is op finansiële gebied en fondswerwing. Waarom nie betrokke raak by die armer buurskool waar jou dienste waardeer sal word nie? Armer skole wat suksesvol is, is dié wat in vennootskap met die breër gemeenskap werk. Ek weet, want ek was self die skoolhoof van ’n landelike skool, maar danksy die hulp van die plaasboere, plaaslike dokters en besigheidsmense kon ons die skool na ’n ander vlak neem. ’n Voorbeeld hiervan is Hexvallei Sekondêr.
Hoe belangrik is ouerbetrokkenheid? En wat van ouers wat lang ure moet werk om genoeg geld te verdien – of nie eens genoeg geld kan verdien nie, al werk hulle lang ure! – en nie smiddae saam met hul kinders kan huiswerk doen of saans 'n storie kan lees nie. Wat is praktiese gedagtes rondom kinders se prestasies en ouers se deel wees van hul kinders se akademiese groei?
Anders gestel: Hoe gemaak in 'n klas waar kinders op verskillende maniere Afrikaans praat, maar in een soort Afrikaans skoolgaan? Hoe sou mens dit kon aanspreek?
Daarvoor is daar nog nie klinkklare antwoorde nie. Die gebruik om letterkundewerke van skrywers wat in Kaaps en ander variëteite geskryf is, in die klas te lees, is ’n stap in die regte rigting. Maar die Taalkommissie van die Akademie sal ook moet begin om woorde uit Kaaps as sinonieme te erken. In Kaaps praat mense byvoorbeeld van “visolie” en in die standaardvariant van “kookolie”. Daar is ook talle idiomatiese uitdrukkinge in Kaaps wat gerus in die standaardvorm opgeneem kan word. Ek het tans ’n doktorale student wat hieroor werk. En die WAT het reeds meer as 80 Kaapse woorde/uitdrukkings in die woordeboek opgeneem. Dis ’n goeie begin. Maar dit kan nog meer uitbrei.
As moedertaalonderrig dus nie die enigste faktor is wat deurslaggewend is vir 'n kind se prestasie nie, is dit dus ook nie 'n oplossing om alles Engels te maak nie, is dit? Wat is jou gevoel hieroor?
Taal, toegang, verstaanbaarheid in 'n heterogene klas met kinders selfs uit ander lande (ek dink aan 'n omgewing soos Kayamandi, waar baie kinders nie Xhosa praat nie, maar, weet ek, dalk ook Sotho en Somalies). Hoe gemaak met die meertaligheidsituasie hier?
In jou ideale Suid-Afrika: Wat gaan 'n skool laat werk?
As daar nie geld in 'n skool is nie, en die regering kan nie veel meer gee nie, hoe gemaak?
Ek wil nog byvoeg dat elke kind sal grootword in ‘n liefdevolle huis met ouers wat omgee. Daar nie soveel ongewenste swangerskappe is nie waar kinders in die wêreld gebring word in armoede en ellende en hul kanse op sukses in die lewe minimaal is.
Ek kan nog nie die kloutjie by die oor kry nie. Daar sal diegene wees wat nou gaan skree rassis. Ons in die land sal/kan in dag des lewens nooit integreer nie. Ek verstaan die konsep van integrasie in die SA konteks ook glad nie. Wie moet wat doen? Ons is 'n land met "haves and have nots". Eerstens moet die probleem aangespreek word. Jy kan nie die "have nots" skielik "haves" maak deur van die "haves" te vat nie. Dit is 'n proses wat deur geslagte miskien aangespreek kan word. Ek praat nie hier van finansiële welvaart alleen nie. Ons in die land leef in twee wêrelde. Die ou rassekaart van apartheid sal gerieflikheidshalwe weer uitgeruk word. Wat se "vordering" is daar die afgelope 25 jaar in die nuwe bedeling gemaak tov integrasie? Eerstens wat is integrasie? Wie moet sy identiteit opgee en ten koste van wat? Wat moet in elk geval prysgegee word, om wat te bereik? Iemand verduidelik dit vir my asseblief?