Na Beibele e fetotšwe?
Bamasorete ba ile ba ngwalolla Mangwalo ka šedi
DITŠHOŠETŠO: Ditšhošetšo tše bjalo ka go bola le kganetšo ga se tša fediša Beibele. Lega go le bjalo, bangwalolodi ba bangwe le bafetoledi ba lekile go fetoša molaetša wa Beibele. Mabakeng a mangwe, ba lekile go dira gore Beibele e dumelelane le dithuto tša bona go e na le go dira gore dithuto tša bona di dumelelane le Beibele. Ela hloko mehlala e latelago:
Lefelo la borapedi: Magareng ga lekgolo la bone le la bobedi la mengwaga B.C.E., bangwadi ba Pentateuch ya Basamaria, goba dipuku tše hlano tša mathomo tša Beibele, ba ile ba itsenyetša mantšu a rego “O tla ikagela aletare Aargaareezem” lengwalong la Ekisodo 20:17. Ka go re’alo Basamaria ba be ba holofetše gore ba tla dira gore Mangwalo a thekge go aga ga bona tempele “Aargaareezem,” goba Thabeng ya Geritsima.
Thuto ya Borarobotee: Mengwageng ya ka tlase ga e 300 ka morago ga gore Beibele e fetšwe go ngwalwa, mongwadi wa ditaba tša Borarobotee o ile a itsenyetša mantšu a rego: “kwa maxodimong . . . Ké Tata wešo, le Yêna Lentšu, le Môya o mokxêthwa. Xomme ba bararo bá ké batee” go 1 Johane 5:7. Mantšu ao ga a tšwelele dingwalweng tša mathomong. Bruce Metzger yo e lego seithuti sa Beibele o hlalosa gore “go tloga lekgolong la botshelela la mengwaga go ya pele,” mantšu ao a ile a “hwetšagala gantši dingwalweng tša Selatine sa Kgale le tša Vulgate [ya Selatine].”
Leina la Modimo: Bafetoledi ba bantši ba Beibele ba ile ba kgetha go tloša leina la Modimo ka Mangwalong e le ge ba tsopola tumelakhwele ya Bajuda. Ba tlošitše leina leo gomme sebakeng sa lona ba ngwala direto tše bjalo ka “Modimo” goba “Morena,” e lego mantšu ao ka Beibeleng a sa šupego go Mmopi feela eupša gape a šupa go batho, dilo tšeo di rapelwago bodumeding bja maaka le go Diabolo.—Johane 10:34, 35; 1 Bakorinthe 8:5, 6; 2 Bakorinthe 4:4. *
KAMOO BEIBELE E PHOLOGILEGO KA GONA: Sa pele, le ge bangwalolodi ba bangwe ba Beibele ba be ba se šedi e bile ba sa botege, go be go na le ba bantši bao ba bego ba na le bokgoni e bile ba le šedi kudu. Magareng ga lekgolo la botshelela le la lesome la mengwaga C.E., Bamasorete ba ile ba ngwalolla Mangwalo a Seheberu ke moka ba tšweletša seo se tsebjago e le dingwalwa tša Bamasorete. Go begwa gore ba be ba bala mantšu le ditlhaka go bona ge e ba go se na phošo yeo e ka bago e dirilwe. Ge ba be ba bona eka go na le phošo sengwalweng seo ba bego ba ngwalolla go sona, ba be ba swaya seo ka thoko. Bamasorete ba ganne go fetoša mantšu a Beibele. Moprofesara Moshe Goshen-Gottstein o ngwadile gore: “E be e tla ba molato o mogolo go Bamasorete gore ba fetoše [molaetša wa Beibele] ka bobona.”
Sa bobedi, go hwetšagala ga dingwalwa tše dintši kudu tša bogologolo lehono ge e le gabotse go thuša diithuti tša Beibele go bona ge e ba go bile le diphošo. Ka mohlala, mengwageng e makgolo e fetilego, baetapele ba bodumedi ba be ba ruta gore diphetolelo tša bona tša Selatine di sa dutše di swere mongwalo o nepagetšego wa Beibele. Ka gona, ba ile ba itsenyetša mantšu a bofora go 1 Johane 5:7 yeo go boletšwego ka yona pejana sehlogong se. Phošo yeo e ile ya fetela gape le phetolelong yeo e dirišwago kudu ya Seisemane ya King James Version! Eupša dingwalwa tša kgale tšeo di ilego tša hwetšwa di ile tša utolla eng? Bruce Metzger o ngwadile gore: “Karolo yeo [e lego go 1 Johane 5:7] ga e gona dingwalweng ka moka tša bogologolo (tša Sesiria, se-Copt, Searmenia, Seethiopia, Searabia, Seslavonia), ge e se feela go tša Selatine.” Ka baka leo, diphetolelo tšeo di kaonefaditšwego tša Beibele ya King James Version le tša Dibeibele tše dingwe di tlošitše karolo yeo e fošagetšego.
Chester Beatty P46, sengwalwa sa bogologolo sa Beibele sa phaphirase sa mo e ka bago ka 200 C.E.
Na dingwalwa tša bogologolo di bontšha gore molaetša wa Beibele o ile wa šireletšwa? Ge Mangwalo a go Phuthwa a Lewatleng le le Hwilego a be a hwetšwa ka 1947, diithuti di ile tša bapiša Mangwalo a Seheberu a Bamasorete le seo se hwetšwago mangwalong a go phuthwa a Beibele ao a bego a ngwadilwe pejana mengwageng e fetago e sekete. Yo mongwe sehlopheng sa barulaganyi ba Mangwalo a go Phuthwa a Lewatleng le le Hwilego o phethile ka gore lengwalo letee la go phuthwa “le nea bohlatse bjo bo sa belaetšego bja gore go ngwalollwa ga dingwalwa tša Beibele ke bangwalolodi ba Bajuda mengwageng e fetago e sekete e fetilego go dirilwe ka go botega kudu le ka šedi.”
Bokgobapukung bja Chester Beatty kua Dublin, Ireland, go na le dingwalwa tša phaphirase tšeo di kgobokeditšwego tše di emelago mo e ka bago puku e nngwe le e nngwe ya Mangwalo a Makgethwa a Segerika, go akaretša dingwalwa tša kgale tša mo e ka bago lekgolong la bobedi la mengwaga C.E.—mengwageng e ka bago e 100 feela ka morago ga gore Beibele fetšwe go ngwalwa. The Anchor Bible Dictionary e re: “Le ge Dingwalwa tša Phaphirase di nea tsebišo e ntši e mpsha ya mongwalelo, di bontšha gape le ka go swana mo go makatšago ga histori ya go ngwalollwa ga dingwalwa tša Beibele.”
“Go ka bolelwa ka kgodišego gore ga go na puku ya bogologolo yeo e ilego ya ngwalollwa ka tsela e nepagetšego gakaakaa”
MAFELELO: Dingwalwa tše dintši tša bogologolo tša Beibele di thušitše go kaonefatša molaetša wa yona go e na le gore di o senye. Mohlomphegi Frederic Kenyon o ngwadile ka Mangwalo a Makgethwa a Segerika gore: “Ga go na puku ya bogologolo yeo molaetša wa yona o nago le bohlatse bjo bontši gakaakaa. Gape ga go na morutwana yo a nago le pono e botse yo a ka ganago gore molaetša wa yona o fetišeditšwe go rena ka tsela e botegago.” Ge e le mabapi le Mangwalo a Seheberu, morutwana William Henry Green o itše: “Go ka bolelwa ka kgodišego gore ga go na puku ya bogologolo yeo e ilego ya ngwalollwa ka tsela e nepagetšego gakaakaa.”
^ par. 6 Bakeng sa tsebišo e oketšegilego, bona matlakala 1-13 ka pukwaneng ya Tlhahlo ya go Ithuta Lentšu la Modimo, yeo e hwetšagalago go www.jw.org/nso.
mailto:?body=Beibele e Phologile Maiteko a go Fetošwa ga Molaetša wa Yona%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D2016247%26wtlocale%3DSE%26srcid=share⊂ject=Beibele e Phologile Maiteko a go Fetošwa ga Molaetša wa Yona