In 2019 het AfriForum ’n peiling onderneem om te probeer bepaal hoe sterk mense oor die taal voel waarin hulle gesondheidsorg kry. AfriForum wou weet of ’n dokter of tandarts se taal byvoorbeeld sou bepaal of mense hom of haar gaan kies wanneer hulle hulp nodig het, asook wat sou gebeur wanneer iemand nie ’n keuse het nie en die gesondheidspraktisyn ’n ander taal as die pasiënt praat.
Hoewel hierdie bevindings met moderne peilingsmetodes gemaak is, is die boodskap oor behoefte aan mediese sorg in eie taal alles behalwe nuut. Daarvan is die Zuid-Afrikaans Hospitaal (ZAH), in Muckleneuk, Pretoria, ’n pragtige voorbeeld.
In 1904 het generaal Beyers sy huis in Sunnyside vir die doel geskenk en ’n sesbed-verpleeginrigting is daar gevestig. Dit is aanvanklik “Het Hollands Hospetaaltje” genoem.
Die behoefte aan sorg het saam met Pretoria se inwonertal gegroei. In 1936 het die destydse burgemeester van die stad, EF Bourke, 34 erwe in Muckleneuk aan die hospitaalbestuur verkoop. Om dit te kan bekostig, het hulle ’n lening van £3 400 aangaan. Die koste van die gebou wat daar opgerig is, het £20 000 bedra. Steeds is van donasies gebruik gemaak om die ontwikkeling te befonds – dit was werklik ’n volksprojek. Een van die donateurs was byvoorbeeld die digter, JFE Celliers, wat £1 000 bygedra het – ’n reusebedrag in daardie jare. Die nuwe gebou het reeds dieselfde jaar geopen en vandag nog is die hospitaal daar geleë, hoewel dit al dikwels gemoderniseer is. Teenoor die 139 beddens van vandag, het dit in 1936 plek vir 32 pasiënte gehad. Daar was ook ’n operasieteater en X-straalfasiliteit, wat besonder modern vir dié tyd was.
Deesdae vind Engels ’n groter vastrapplek by ZAH. In 2014 het ek ook daaroor geskryf en was die webwerf nog in Afrikaans én Engels beskikbaar. Nou is dit skynbaar net Engels en word die interessante oorsprong van die hospitaal in slegs een sin opgesom, wat jammer is. Dit is ook die geval by vele ander hospitale wat ’n ewe ryk geskiedenis het.
Ewe belangrik is die taal in die hospitaal ‒ ’n mens kan net hoop dat meer gesondheidsorgfasiliteite kennis sal neem van die voordele daarvan om pasiënte sover moontlik in hulle eie taal te versorg.