Staatsrede: Ramaphosa praat oor ekonomie, Eskom, die Reserwebank en grondPres. Cyril Ramaphosa tydens die staatsrede (20 Junie 2019) (Foto: Parliament of RSA/Twitter) Pres. Cyril Ramaphosa het Donderdag die eerste staatsrede van die sesde parlement gelewer en verskeie kwessies, waaronder die ekonomie, Eskom, die Reserwebank en grondhervorming, aangeraak. “Ons ekonomie groei nie. Daar word nie genoeg werk geskep nie,” het hy gesê. “Dit is die grootste kwessie wat groter is as enigiets anders.” Volgens hom het die land nog nie naastenby genoeg vordering gemaak wat betref die Nasionale Ontwikkelingsplan wat in 2012 geskep is om armoede, werkloosheid en ongelykheid te takel nie. “Tensy ons buitengewone stappe doen, sal ons nie Visie 2030 behaal nie.” Hy het gesê die regering onderneem om op sewe prioriteite te fokus, naamlik: – Ekonomiese transformasie en werkskepping – Opleiding, vaardigheidsontwikkeling en gesondheid – Betroubare en goeie basiese dienste – Ruimtelike integrasie, menslike nedersettings en plaaslike regering – ŉ Bekwame, etiese en ontwikkelingstaat – ŉ Beter Afrika en wêreld “As ŉ land moet ons oor die volgende 10 jaar vordering maak om armoede, ongelykheid en werkloosheid te takel, sodat niemand in Suid-Afrika honger sal wees nie; sodat ons ekonomie baie vinniger sal groei as ons bevolking; sodat 2 miljoen meer jongmense in diens geneem sal word; dat ons skole ŉ beter opleidingsuitslag sal hê en elke 10-jarige kind in staat sal wees om te kan lees; en dat gewelddadige misdaad gehalveer is.” Ramaphosa het gesê een van die redes waarom die ekonomie teen ŉ slakkepas beweeg het, is beurtkrag wat vroeër vanjaar toegepas is, met ŉ voortgesette onsekerheid oor kragtoevoer en die stand van Eskom. “Die les is duidelik: as ons wil groei, het ons ŉ betroubare en volhoubare kragtoevoer nodig.” Hy het gesê die kragvoorsiener se finansiële stand is uiters kommerwekkend. “Met die huidige finansiering van die regering, kragtens die 2019-begroting, het Eskom voldoende kontant om tot aan die einde van Oktober 2019 sy verpligtinge na te kom. Ons sal dringend ŉ wetsontwerp saamstel om ŉ beduidende deel van die R230 miljard- finansiële ondersteuning, wat Eskom oor die volgende 10 jaar gaan benodig, vroeër beskikbaar te maak. Ons moet dit doen, want Eskom is noodsaaklik vir ons ekonomie.” Ramaphosa het gesê verdere besonderhede sal deur die minister van finansies bekend gemaak word. “Ons sal ook die aanstelling van ŉ nuwe uitvoerende hoof vir Eskom aankondig, ná Phakamani Hadebe uitgetree het.” Die president het bygevoeg Eskom werk met die regering en ander belanghebbendes om sy algehele skuldlas te bespreek, asook die geld wat munisipaliteite en individuele gebruikers aan die kragvoorsiener skuld. “As ŉ land moet ons voldoen aan die beginsel dat diegene wat elektrisiteit gebruik, daarvoor moet betaal.” Ramaphosa het gesê die regering wil die getal internasionale toeriste teen 2030 meer as verdubbel tot 21 miljoen. “Ons sal dit behaal deur die land se handelsmerk te hernu, ŉ wêreldklas visum-regime in te stel met ŉ beduidende fokus op die Chinese en Indiese markte.” Hy het gesê die regering is vasberade om seker te maak dat toeriste, wat die land besoek, veilig sal wees. “Ons verskerp ons beleggingsveldtog. Van die R300 miljard van beleggings wat verlede jaar tydens ons eerste beleggingskonferensie aangekondig is, het meer as R250 miljard se projekte reeds ŉ aanvang geneem.” Die tweede Suid-Afrikaanse Beleggingskonferensie sal op 5 – 7 November aangebied word. “Goeie vordering is ook gemaak deur die Public-Private Growth Initiative, onder leiding van minister Nkosazana Dlamini-Zuma, mnr. Roelf Meyer en dr. Johan van Zyl. Die privaat sektor het onderneem om R840 miljard in 43 projekte oor 19 bedrywe heen te belê. Dit sal 155 000 poste oor die volgende vyf jaar skep.” Ramaphosa het gesê die Reserwebank is ŉ noodsaaklike instansie van ons demokrasie en staan plaaslik en internasionaal bekend as ŉ geloofwaardige instelling. “Die Reserwebank se mandaat is in die Grondwet vervat om die waarde van ons geldeenheid te beskerm in die belang van gebalanseerde en volhoubare groei. “Ons bevestig vandag opnuut hierdie grondwetlike mandaat, wat die Reserwebank onafhanklik moet najaag, sonder vrees of vooroordeel.” Volgens hom vereis die Grondwet ook dat daar gereelde gesprekke moet wees tussen die Reserwebank en die minister van finansies om makro-ekonomiese samewerking te bevorder, in die belang van werkskepping en ekonomiese groei. Ramaphosa het gesê versnelde ekonomiese groei vereis ook versnelde grondhervorming in landelike en stedelike gebiede met ŉ duidelike riglyn oor eiendomsreg. “Ons het die verslag van die presidensiële raadgewende raad oor grondhervorming en landbou ontvang, en dit sal nou aan die kabinet voorgelê word vir oorweging. Die paneel se aanbevelings sal die basis vorm van ŉ omvattende, verreikende en transformatiewe grondhervormingsprogram.” Hy het gesê die regering sal intussen sy pogings verskerp om staatsgrond te identifiseer en beskikbaar te stel vir stedelike nedersettings en landbou. “Ons het verlede jaar onderneem om finansiering vir opkomende boere te prioritiseer. Oor die mediumtermynbegrotingsperiode is R3,9 miljard geoormerk vir die Landbank om swart handelsboere te ondersteun.” “Die groei van ons ekonomie sal nie enige waarde hê tensy dit tot werkskepping lei nie. Die feit dat die werkloosheidskoers onder jong Suid-Afrikaners meer as 50% is, is ŉ nasionale krisis en dit vereis ŉ dringende oplossing.” Ramaphosa het onderneem om binne die volgende 10 jaar minstens twee miljoen poste te skep vir jongmense. Ramaphosa wil oor die volgende dekade ook seker maak dat elke 10-jarige in staat is om te lees en het ŉ grootskaalse geletterdheidsveldtog aangekondig. “Ons moet ons kinders ook vir die werk van die toekoms voorberei, en ons sal dus ook vakke soos kodering en data-analise op ŉ laerskoolvlak instel.” “Die Suid-Afrika wat ons wil hê, is ŉ land waar alle mense veilig is en veilig voel. Kom ons werk saam om seker te maak dat gewelddadige misdaad oor die volgende 10 jaar minstens gehalveer word.” Ramaphosa het gesê die eerste stap is om polisiesigbaarheid te verhoog en meer polisiebeamptes aan te stel met ŉ groter aktiewe rol vir burgers deur doeltreffende gemeenskapspolisiëringsforums. “Daar is tans meer as 5 000 studente wat vir basiese opleiding geregistreer is in ons polisie-opleidingskolleges. Ons voorsien dat dié getal tot 7 000 per siklus sal verhoog met die volgende twee innames.” Die president het gesê die regering het reeds begin om die probleme van swak regering, ondoeltreffendheid en finansiële volhoubaarheid te takel. “Ons is verbind daartoe om ŉ etiese staat te bou waar daar geen plek is vir korrupsie, begunstiging of die plunder van staatsgeld is nie. Ons soek ŉ groep vaardige en professionele staatsdiensamptenare met ŉ hoë morele standaard wat verbind is tot goeie diens.” Hy het gesê die nasionale direkteur van openbare vervolging is versoek om ŉ plan te ontwikkel wat die kapasiteit en bekwaamheid van die nasionale vervolgingsgesag beduidend sal verhoog. “Ons moet seker maak dat staatsgeld, wat gesteel is, teruggegee word en aangewend word vir dienslewering en basiese infrastruktuur.” Hy het gesê die nuwe spesiale ondersoekeenheid (SOE) se spesiale tribunaal sal binne die volgende paar maande siviele eise versnel, wat uit SOE-ondersoeke gelei het. Dit beloop tans na raming R14,7 miljard. Ramaphosa het gesê hy droom van ŉ Suid-Afrika waar die eerste nuwe stad, wat in sy geheel in die demokratiese era gebou is, verrys met wolkekrabbers, skole, universiteite, hospitale en fabrieke. “Hierdie droom is aangevuur deur my gesprekke met vier mense: dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, dr. Naledi Pandor, me. Jessie Duarte en pres. Xi Jinping van China, wat verduidelik het hoe China besig is om ŉ nuwe Beijing te bou. “Hierdie is ŉ droom wat ons almal kan deel en waaraan ons almal kan bou. Ons het die afgelope 25 jaar van demokrasie nog nie ŉ nuwe stad gebou nie. Ongeveer 70% van Suid-Afrikaners gaan teen 2030 in stedelike gebiede woon. Johannesburg, Tshwane, Kaapstad en Ethekwini het nie meer plek om almal te huisves wat na die stede toe stroom nie. “Het die tyd nie aangebreek vir ons om vrymoedig te wees en te doen wat onmoontlik lyk nie? Het die tyd nie aangebreek om ŉ nuwe slim stad te bou wat gebaseer is op die tegnologieë van die vierde nywerheidsrevolusie nie? “Ek wil Suid-Afrikaners nooi om saam met my te droom. “Ons is die Suid-Afrikaanse land met ŉ Grondwet wat hoop geen aan die hopelose, regte aan die onteiendes en troos en veiligheid aan sy mans, vroue en kinders. Alhoewel ons gewankel het, het ons nie vergeet wie ons is en waarvoor ons staan nie. Ons is steeds daardie land.”