Skool ? van Meester Louis se koetshuis tot Churchill-tronk
Tuesday, 11 November 2008 07:07
Die materiaal wat deur die boere 'Everlasting' genoem is, is 'n materiaal van Angorabokwol. "In sy klaskamer tooi hy hom verder met 'n randlose swartfluweel mussie. Sy yl grysbaardjie en sy lang hare het nogal 'n opmerklike kontras met sy mussie gevorm. 'n Ronde grynsende figuur met 'n lang stok in die hand . . . het onuitwisbare indrukke nagelaat."
?n Ander aansig op die Staatsmodelskool. Die huis regs van die skool het behoort aan RD Collins en was ook die koshuis.
Wessel Louis is in 1845 in Raalte, Nederland gebore. Hy het in 1875 na Suid-Afrika gekom en was eers vir 'n ruk skoolhoof in Potchefstroom. Hy het in 1883 skoolhoof geword van die Opleidingskool in Pretoria,'n instansie vir hoër onderwys met leerlinge ouer as St. VI. Om 'n voldoende toevoer van leerlinge te verseker, is 'n Voorbereidingskool, wat onderwys tot St. VI gegee het, 'n jaar later aan hierdie inrigting verbind.
In 1887 het die twee afdelings saamgesmelt en kort daarna het dit as die Gymnasium, onder leiding van Meester Wessel Louis, een van die belangrikste skole in Pretoria geword. In haar Pretoria Geselsbrief, noem Rosa Swanepoel dat die Louisgesin in ds SJ du Toit, Superintendent van Onderwys in die ZAR, se huis op die noord-westelike hoek van Kerk- en Kochstraat, wat nou bekend staan as Bosmanstraat, gewoon het met hul aankoms in Pretoria.
Reeds hier het 'n aantal seuns as 'kosgangers' by die gesin ingewoon. Die skool was op daardie stadium in die ou skoolgebou op Kerkplein.
Later het Meester Louis, met geld wat hy van sy skoonvader in Nederland ontvang het, 'n huis wat eers aan President Burgers behoort het gekoop. Die huis was op die hoek van Kerk- en Prinsloostraat. Van die stoep aan Prinsloostraat se kant het 'n mens 'n uitsig op Markplein gehad. Die huis het 'n pragtige tuin met baie vrugtebome, 'n granaat- en vyelaning en 'n druiweprieel, gehad.
?n Skets deur Van Blokland van die agterkant van Meester Louis se woonhuis.
Rosa se navorsing wys dat die stal as slaapvertrek gebruik is. Een van Meester Louis se dogters het geskryf dat haar pa in die begin reeds aan 'n paar leerlinge, Nicolaas Smit, Koos Schoeman en die tweeling Johannes en Antonie Kock, losies verskaf het. Leerling Fanie Bezuidenhout het vertel van sy ontnugtering toe hy die eerste keer as 'kosganger' by dié skool aangekom het en uitgevind het dat hy in 'n perdestal met krip en al moes bly.
"In Bethlehem . . . in 'n stal Meester."
Op 'n dag in November 1885 toe almal buite onder die wilgeboom les gehad het, het die studeerkamer,'n hoekkamer van die woonhuis, sonder waarskuwing ineengestort. Elkeen het sy boeke en ander besittings versigtig onder die puin uitgegrawe. Veral gehawend was 'n "mooi planetarium en een groote aardglobe van die heer Louis". Meester Louis het egter gespaar om 'n behoorlike skoolgebou op te rig. Dié bouproses het telkens stilgestaan wanneer daar nie geld was nie. Twee Nederlanders, Van Smalen en Pierneef, het die timmerwerk aan die skoolgebou gedoen.
Die inwonende beurshouers het £4 per maand vir voeding en onderrig ontvang. Hoe die ander leerlinge skoolgeld betaal het kon Meester Louis se dogter later jare nie meer onthou nie. "Wel weet ik dat er pampoen, gedroogde perziken en botter en een mud aardappels of zoete aardappels gegeven werd."
Op 1 Augustus 1893 is die "Staatsmodelschool" en 'Staatsgymnasium' deur die Superintendent van Onderwys, dr N Mansvelt, in 'n verskeidenheid geboue rondom Kerkplein, geopen. Meester Louis het dosent in Wiskunde aan die Staatsgimnasium geword, 'n pos wat hy tot 1900 beklee het. Sy ou skoolgebou is as 'n kerkgebou gebruik deur die Nederduitse Hervormde Gemeente. Die nuwe staatsmodelskool in Van der Waltstraat, tussen Schoeman- en Skinnerstraat, is in 1896 voltooi en op 19 Januarie 1897 geopen.
Dié skool is egter kort daarna gesluit toe die Anglo-Boere-oorlog uitgebreek het. Dit is as tydelike verblyfplek vir 'n aantal Britse krygsgevangenes, soos Sir Winston Churchill, ingerig. Dit is uit dié skool waar Churchill sy beroemde ontsnapping gemaak het.
Lord Milner, Britse koloniale sekretaris, het die skool in 1901 heropen as die Pretoria Boys High School. So het dié skool die heel eerste van die sogenaamde 'Lord Milner skole' geword. Meester Louis is ná 1900 terug Nederland toe en is in 1917 in Nijmegen oorlede.