Dié verwikkelinge het die vraagstuk van 'n federasie met Noord-Rhodesië en Njassaland, waaroor lank reeds debat gevoer is, opgelos. Suid-Rhodesië was eintlik ten gunste van samesmelting van die drie gebiede om sodoende Britse beheer uit te skakel, maar Groot-Brittanje het so 'n eenheid verwerp. Tydens 'n referendum in April 1953 in Suid-Rhodesië het 25 570 van die kiesers ten gunste van 'n federasie gestem en 14 729 daar teen. Dit het gevolg op 'n veldtog waartydens veral die ekonomiese voordele van 'n federasie beklemtoon is: die opbrengs uit Noord-Rhodesië se koperbronne, Njassaland se groot arbeidsmag en albei as afsetgebied vir Suid-Rhodesië se vervaardigingsektor.
Die swartes se vrese vir federasie het hulle in die jare veertig en vyftig 'n gemeenskaplike doelwit gebied. In 1948 is die Federation of Welfare Societies in 'n onbeskaamde politieke liggaam omskep toe die Northern Rhodesia Congress ontstaan het. Van 1951 tot 1953 het die Congress, onder leiding van Harry Nkumbula, geesdriftig steun gewerf teen die voorgestelde federasie. Die gety het agter teen hulle gedraai toe die Konserwatiewe Party in 1951 die Britse regering oorneem. Om verskeie redes was dié party meer geneig om meer mag aan blanke nedersetters in Midde-Afrika toe te staan.
Swart en verligte, blanke bewoners van die destydse Njassaland het sedert die jare negentig van die 19de eeu keer op keer planne vir nouer samewerking met die gebied se suidelike bure teengestaan. Hulle het in die tussen omstreeks 1920 en 1940 hewig te velde getrek teen voorstelle van samesmelting en toe die nedersetters in 1949 hulle doelwit van samesmelting na federasie verander, was die weerstand daarteen ewe heftig. Dit het in 1951 verder toegeneem toe die Britse regering tot 'n federasie toegestem en 'n hoogtepunt bereik toe die federasie in Oktober 1953 amptelik van stapel laat loop is. Hulle teenstand was hoofsaaklik gegrond op hoofmanne se vrese dat 'n federasie eie magsbasis sou ondermyn.