Ons is meestal so besig om te lewe dat ons nie besef dat ons asemhaal nie! Dit klink nogal lagwekkend, maar elke bedrywige moderne mens sal moet beaam dat dit so is. Dit is ook ironies dat soveel mense so goed as niks van die werking van hul longe weet nie. Hieronder is die basiese feite rondom hierdie lewensbelangrike twee organe in die borskas. MIskien is dit tyd dat ons 'n slag asem skep en meer omtrent hulle te wete kom...
Illustrasie links: US Food And Drug Administration
LINKS: Die longe is op 'n unieke manier ontwerp, enersyds om 'n ononderbroke stroom suurstof aan die bloed te voorsien wanneer 'n mens inasem, en andersyds om koolstofdioksied (koolsuurgas) uit te werp in die proses van uitaseming—vinnig, doeltreffend, in die korrekte hoeveelhede en alles sonder dat ons daarvan bewus is. Die vermoë van die longe om te rek en dan ná uitaseming na hul oorspronklike vorm terug te keer, is van wesentlike belang in die asemhalingsproses, want daarsonder sou daar geen lugbeweging kon wees nie.
Wanneer die longe nie genoeg koolstofdioksied kan uitasem nie, is daar 'n opbouing van toksisiteit, wat al die selle in die liggaam vergiftig. Enige faktor wat die lugweë laat saamtrek of vernou, of wat die die longe minder elasties laat word, sal 'n mens swaarder laat asemhaal.
Asemhaling wat te vlak, stadig of die gevolg van verminderde longfunksie is, word hipoventilasie genoem. Hipoventilasie lei tot onvoldoende oksigenerering (suurstofvoorsiening) in die bloed. Respiratoriese obstruksie, longsiekte of blootstelling aan gifstowwe kan ook hierdie toestand veroorsaak.
Teenoor hipoventilasie is daar die toestand wat hiperventilasie genoem word, waar vinniger of dieper asemhaling as gewoonlik die konsentrasie van koolstofdioksied in die bloed tot onder die normale verlaag. Dit kan die gevolg wees van stres. Die persoon voel asof hy nie genoeg lug kan kry nie, terwyl die teendeel eintlik waar is: hy het te veel suurstof en te min koolstofdioksied in sy bloed.
BO: Die wisseling van suurstof (rooi) en koolsuurgas (blou) in die bloed vind hier plaas—in die alveoli in die longe. Elke alviolus word deur 'n uitbreide haarvat-netwerk omring. Lees ondertoe meer oor die alveoli.
Beeld met vergunning van 3DScience.com
Die lugweë in jou binneste...
IE menslike liggaam het suurstof nodig om te groei en te funksioneer. Die lugweë of asemhalingstelsel bestaan uit ruimtes en deurgange wat lug na die longe bring. Dit sluit in:
• die neusholtes;
• die farinks of keelholte, wat deur die spysverteringstelsel sowel as die asemhalingstelsel benut word;
• die stemkas of larinks;
• die tragea of lugpyp;
• en die longpype met die longe, wat die alveoli (of lugsakkies) bevat.
Dit is beter om deur die neus asem te haal as deur die mond, omdat:
(a) vreemde voorwerpies soos stofdeeltjies deur die hare van die neusgate uitgefiltreer of in die oppervlakslym vasgevang word,
(b) lug verwarm word deur die bloed in die vaskulêre membraan en
(c) lug bevogtig word deur die slym in die neuskanaal.
Die kragtige farinks of keelholte voer lug na die asemhalingskanaal, maar dit voer ook kos na die spysverteringskanaal.
Die stemkas of larinks lê tussen die keelholte en die lugpyp. Die larinks is uitgevoer met klein haartjies wat aan die slymvliese vas is. Die haartjies (cilia, enkelvoud cilium) vang stof- en ander deeltjies op en voer hulle opwaarts na die keelholte waarvandaan hulle deur 'n gehoes, genies of neusblasery na buite uitgewerp kan word. Die cilia is die hoofverdediger van die immuunstelsel in die asemhalingskanaal.
Die lugpyp of tragea is 'n buis wat strek van die onderkant van die larinks tot die bodeel van die bors bokant die hart. Die lugpyp het 'n raamwerk van kraakbeen om dit oop te hou. Die lugpyp vervoer lug tussen die larinks en die longe.
Longpype en brongiole:
Die lugpyp vertak in twee en die twee vertakkings word die longpype genoem. Hierdie longpype lei na die longe en gaan dan ook die longe binne. Die regterlongpyp is aansien groter as die linkerpyp en loop meer loodreg ondertoe. Sodra elke longpyp in sy long inloop, verdeel dit weer en weer en word kleiner onderafdelings gevorm. Die kleinste van die verdelings word die brongiole genoem.
Aan die einde van die kleinste onderverdelings van die brongiole is versamelings lugsakkies of blasies wat soos piepklein druiwetrossies lyk. Hierdie sakkies word die alveoli genoem (enkelvoud alveolus). Die long van die gemiddelde volwassene bevat sowat 600 miljoen alveoli. Die wisseling van suurstof en koolstofdioksied in die bloed vind in die alveoli plaas.
Illustrasie: U.S. Centers for Disease Control and Prevention
Suurstof word ingeasem en suurstofryke bloed word na die hart gestuur, wat dit deur die liggaam pomp. Die bloed beweeg in 'n syfer agt deur drie hoofsoorte vate: slagare, are en haarvate. Die suurstof verbrand en koolstofdioksied word gevorm. Die rooi bloedliggaampies vervoer die koolstofdioksied na die alveoli, en dan verlaat die koolstofdioksied die liggaam wanneer die persoon sy asem uitblaas.
BO: Rooi bloedliggaampies.
Verstommende feite oor die longe
Die regterlong is effens groter as die linkerlong.
Hare in die neus help om die lug wat ons inasem skoon te maak en te verwarm.
Die gesamentlike oppervlakte van die bokante van die longdele is nagenoeg dieselfde as dié van 'n tennisbaan.
Die haarvate in die longe sal verder strek as die afstand tussen Pretoria en Kaapstad as hulle teen mekaar in een aaneenlopende ry geplaas kon word.
Die hoogste snelheid van 'n nies wat nog aangeteken is, is 165 kilometer per uur.
BO: Chroniese obstruktiewe longkwaal is die sambreelnaam van siektes soos chroniese brongitis, emfiseem en 'n reeks ander longsiektes. Dit is meestal die gevolg van tabakrook. Daar is 'n obstruksie in die lugweë, met die gevolg dat lug in die longe vasgevang word. Mense wat al iemand aan byvoorbeeld emfiseem sien sterf het, vertel dat dit oorgenoeg is om jou vir altyd af te skrik van sigarette.
Hoes, spoeg en nies in jou sakdoek
LINKS: Hoes, spoeg en nies in jou sakdoek—'n ou plakkaat van 1925 wat vandag net net so relevant sal wees. Die asemhalingstelsel kan verskillende kieme huisves, wat kan versprei as dit traak-my-nie-agtig na buite uitgewerp word.
Hoe verskillende diere asemhaal
INSEKTE haal deur middel van luggaatjies en lugpypies in die liggaam asem.
Voëls, visse, reptiele, amfibieë en alle soogdiere asook die mens is almal gewerwelde diere. Hulle haal asem met longe of kieue.
Die kieue van byvoorbeeld visse stel hulle in staat om die suurstof wat in die water opgelos is, uit die water te haal. Water gaan die mond binne, vloei deur die kieuholte oor die kieue en verlaat die vis se liggaam deur die opening van die kieudeksel. Kieue is rye benerige stafies, waaraan vlesige filamente geheg is, ryk aan bloedhaarvatte om suurstof te absorbeer. Elke filament het fyn sekondêre flappe, ten einde die oppervlak te vergroot waaroor die wisseling van gasse kan plaasvind.
Water vloei oor die kieue teen die kapillêre bloedvloeiing in. Hierdie "teenstroom" verseker dat water altyd oor gedeoksigeneerde bloed beweeg, wat die absorpsie van suurstof vergroot. Bloedvate sirkuleer die bloed.