As deel van 'n groter ondersoek na die gebruik van onderskikkers in hedendaagse Afrikaans, word konstruksies waarin indien voorkom as linguistiese objekte met inherente semantiese en sintaktiese eienskappe beskou, wat geïdentifiseer en beskryf kan word (vgl. Xrakovskij 2005:4). In hierdie artikel en 'n opvolgartikel word die gebruik van indien-konstruksies beskryf soos dit in geakkrediteerde tydskrifte aangetref word. Afrikaans word daar in 'n hoër funksie gebruik.
In ooreenstemming met kognitiewe en funksionalistiese sieninge van taal (Givón 1995; Nuyts 2007:554; Tomasello 2003:5) word 'n gebruiksgebaseerde benadering tot die grammatika aanvaar. Werklike taaldata wat uit 'n korpus Afrikaanse dokumente verkry is, is die sentrale objek van beskrywing. Werklike taaldata is noodsaaklik om te verseker dat ons konstruksies beskryf soos wat hulle gebruik word en nie soos ons dink hulle gebruik word nie (Ford & Thompson 1986:354). Verwantskappe tussen die vorm en betekenis van konstruksies word ondersoek met die aanname dat sintaktiese en semantiese kategorieë nie duidelike grense het nie (Lakoff 1987:12-26; Messerschmidt 1997; Taylor 2003:xiv).
As databron is die artikels wat in tien geakkrediteerde tydskrifte sedert 2001 in Afrikaans verskyn het, gebruik. In hierdie korpus is altesaam 1159 artikels, waarvan 350 in die Tydskrif vir Geesteswetenskappe gepubliseer is, ingesluit. Die artikels dek 'n verskeidenheid onderwerpe uit 'n verskeidenheid vakgebiede. Afrikaans word hier as wetenskapstaal gebruik. Daar word aanvaar dat taalversorging en keuring van die artikels voor publikasie geskied het, wat bydra tot die "suiwerheid" van taalgebruik.
In die artikels is 'n totaal van 2009 indien-konstruksies aangetref, wat die data vir hierdie ondersoek vorm. Die navorsers het 'n selfontwerpte rekenaarprogram gebruik om die indienkonstruksies in die elektroniese weergawe van die artikels soos beskikbaar gestel op die internet, te identifiseer en per tydskrif in lêers te plaas. Die indien-konstruksies is daarna sonder rekenaarsteun ontleed en geklassifiseer ten einde die gebruike te beskryf. Alhoewel 'n groot aantal indien-konstruksies in die korpus voorkom, is die hoofdoel nie om statistiese frekwensies van konstruksies te bereken nie (vgl. Dancygier & Sweetser 2006:23). Die beskrywing is eerder kwalitatief. Dit gaan meer om die aard van 'n konstruksie as oor die frekwensie daarvan in hierdie spesifieke korpus. Alhoewel die wetenskaplike skryfwerk wat in die korpus verteenwoordig word as behorende tot 'n bepaalde genre beskou kan word, wissel die taalgebruik tog met individuele skryfstyl en onderwerp onder bespreking. 'n Voordeel van die korpus is dat algemene gebruike sowel as seldsame gevalle wat nog nie gedokumenteer is nie of waarvan die navorser as taalgebruiker nie bewus was nie, aan die lig kom. Omdat die navorsing op outentieke taalgebruik gegrond is, word voorbeelde verbatim aangehaal. Die oorspronklike spelling en punktuasie word behou.
Die saamgestelde sin in hierdie konstruksies bestaan uit 'n bysin, wat deur die voegwoord indien ingelei word, en 'n hoofsin. Sintakties beskou is die indien-sin 'n adjunk in die hoofsin (Huddleston & Pullum 2002:738). Dit is 'n bywoordelike bepaling by die hoofwerkwoord. Die verbinding is hipotakties van aard (vgl. Lehmann 1988:181-225; Matthiessen & Thompson 1988:311-312 vir die onderskeid tussen hipotaksis en inlywing).
Binne die raamwerk van die Teorie van Denkruimtes (Dancygier & Sweetser 2006:11), is die funksie van 'n indien-sin die bou van 'n mentale agtergrondruimte waarbinne die hoofsin geld of verstaan kan word.
Gemerkte konstruksies kom in deel 2 aan bod. 'n Belangrike praktiese oorweging vir die splitsing is die omvang van die beskrywing.
In aansluiting by tipologiese studies word in die konteks van hierdie navorsing 'n indienkonstruksie as basies gereken wanneer (1) die bysin sowel as die hoofsin volledige sinne is; (2) die voegwoord indien eksplisiet uitgedruk word en (3) die bysin voor die hoofsin geplaas is. 'n Kenmerk van 'n basiese konstruksie, wat ons nie in die literatuur teëgekom het nie, maar hierby wil voeg, is (4) dat die sinne hipotakties bind. Die anaforiese bywoord dan kan as korrelaat van indien in die hoofsin voorkom. Op grond van die genoemde kenmerke kan 1105 uit die 2009 indien-konstruksies as basiese konstruksies beskou word.
'n Basiese indien-konstruksie kan as 'n samegestelde sin selfstandig voorkom, soos in (1) en (2), of dit kan by 'n hoër sin ingelyf wees. Soms kom dit na 'n neweskikker (en, of, want of maar) voor, byvoorbeeld:
(8) Ton Vosloo, die uitvoerende voorsitter van Naspers, beweer dat indien Afrikaans 'n ekonomiese hulpbron moet wees, dit noodsaaklik is dat die ekonomiese belange wat deur die jare opgebou is, in stand gehou word en uitgebou word (Truter & Lubbe 2002).
Vir die doel van die ondersoek na die gebruik van indien-konstruksies is daar 'n indeling volgens die volgorde van protasis teenoor apodosis gemaak. Soos reeds genoem, val die hooffokus op basiese kontruksies, waarin die protasis die apodosis voorafgaan. Die verdere klassifi kasie sal volgens gebiede op 'n waarskynlikheidskontinuum geskied, wat strek van feitelikheid aan die een pool tot teenfeitelikheid aan die ander pool, met moontlikheid tussenin. 'n Verskeidenheid betekenisnuanses kom veral ten opsigte van moontlikheid voor, waar bepaalde werkwoordvorme met bepaalde betekenisse geassosieer word. Die parameter wat hier as riglyn vir die klassifikasie gebruik word, is die mate van waarskynlikheid dat die tipes stand van sake waarna in die protasis en apodosis verwys word, gerealiseer sal word. Daar sal ook na ander parameters verwys word.
Aan die feitelike kant van die kontinuum kom konstruksies voor wat ooreenkomste met die verhalende gebruik van wanneer toon, soos in 'n internetkorpus waargeneem (Messerschmidt 2009). In die onderhawige indien-korpus word aspekte van 'n navorsingsproses wat reeds plaasgevind het, beskryf om die bevindinge oor te dra.
Die werkwoorde van bysin en hoofsin is in die verlede tyd. Die interpretasie is iteratief en spesifiek van toepassing op die afgehandelde eksperiment onder bespreking. Die plasing van die ekstrak sowel as die blom van die plante het in die verlede plaasgevind. Dit is moontlik om 'n negatiewe denkruimte te skep waarin die ekstrak nie geplaas is nie en die plante dus nie geblom het nie.