Na aanleiding van die onlangse besluit van die Algemene Sinode van die NG kerk oor selfdegeslagverhoudings, die reaksies van gemeentes, en die appèlle wat gevolg het, het ek gedink om ’n paar opmerkings oor die onderwerp te maak. Hoewel ek self al vir jare nie meer ’n lidmaat van die NG Kerk is nie, het ek in hierdie kerkverband grootgeword en gestudeer. Ek het tans steeds ’n verbintenis met die Kweekskool in Stellenbosch as post-doktorale navorsingsgenoot in Nuwe Testament. Maar hierbenewens lê die NG Kerk my steeds na aan die hart, en het ek baie familie en vriende in die NG Kerk. Miskien is dit ook gepas dat ek iets skryf nadat my destydse Kweekskool-klasmaat, Peet Botha, ook onlangs oor dieselfde onderwerp gereageer het (http://www.glodiebybel.co.za/index.php/geloofskwessies-m/55-ng-kerk-kat/1102-ope-brief-aan-die-ng-kerk-peet-botha.html).
Ek maak slegs ’n paar opmerkings oor die volgende sake: (1) die sinode-besluit self en die verstaan van die huwelik, (2) die tipe Skrifgebruik wat tot hierdie besluit gelei het, (3) die begrippe “seksuele orïentasie” en “homoseksualiteit”, en (4) die verstaan van Rom 1:25-27. Hierdie opmerkings is nie bedoel om finale antwoorde vir al hierdie kwessies aan te bied nie, maar bloot om deel te neem aan die gesprek vanuit my eie verstaan.
Wat hier belangrik is, is dat selfdegeslagverhoudings nie as ’n huwelik beskou word nie. Dít wat deur die kerk bevestig word is dus nie ’n huweliksverbintenis nie, maar ’n verbintenis buite die huwelik. Die implikasie hiervan is dat die huwelik nie meer die enigste norm is vir seksuele verhoudings nie. Dit maak die deur oop dat ander buite-huwelikse seksuele verhoudings ook deur kerk bevestig kan word, of selfs dat ’n voor- of buite-huwelikse seksuele verhouding nie as iets onbehoorlik beskou hoef te word nie.
Die ander implikasie is dat die huwelik tussen ’n man en ’n vrou nie meer as uniek en spesiaal beskou word nie, maar nou vervang kan word deur ’n ander vorm van “gesin” wat nie meer ’n huwelik genoem kan word nie. Vrae wat hieruit voortspruit is of die NG Kerk gaan toelaat dat ’n homoseksuele paartjie kinders mag aanneem en/of dat hulle as volwaardige gesin voor God en sy gemeente beskou kan word, en/of sulke verbintenisse ’n Bybels gefundeerde ruimte bied waarbinne kinders in die weë van die Here opgevoed kan word. Ek is nie seker of die algemene sinode al hierdie (onbedoelde?) implikasies goed deurdink het nie.
Deel hiervan is ’n dokument oor Gereformeerde Skrifgebruik en Skrifbeskouing (http://atlas.bybelmedia.org.za/wp-content/uploads/sites/73/2015/10/Skrifgesag-2b.pdf).
In hierdie dokument se uiteensetting van die aard van Skrifgebruik val die klem op die erkenning van die kulturele afstand tussen die wêreld van die Bybel en die wêreld van vandag, en die invloed wat dít het op ons interpretasie van die Skrif. Dít word by implikasie as die rede aangevoer waarom ons onder andere nie meer mense doodmaak wat hulle ouers vloek (Eks 21:15), wat ’n homoseksuele verhouding het (Lev 20:13), wat die naam van die Here oneerbiedig gebruik (Lev 24:15), of wat egbreuk pleeg (Lev 20:10) nie (p. 6). Want op dieselfde bladsy staan:
Maar die probleem met hierdie soort Skrifgebruik lê veel dieper. Waarom gee ons nie meer die doodstraf (veral in ’n Christelike konteks) vir die sondes wat hierbo genoem word nie? In die Ou Testament was die doodstraf die manier hoe mense hulle eie sonde of ongeregtigheid gedra het (bv. Lev 7:18-20; 19:8; 20:17, Num 9:13). Nou maak ons nie meer mense dood wat sonde doen nie, omdat Christus die skuld, sonde en smart van alle mense gedra het (Jes 53:4, 6, 11-12) en omdat God se straf op Hom was (Jes 53:5). In 1 Pet 2:24 word na Jes 53:5 verwys en op Christus se kruisdood van toepassing gemaak: deur sy wonde is ons genees. Luk 24:20 verwys pertinent na Jesus se oorlewering en kruisiging “tot die doodstraf” (vgl. Deut 21:22). Paulus gebruik dikwels die dood en die sonde in die konteks van die ou era vóór Christus se koms. In Rom 6:23 kontrasteer hy die dood as loon van die sonde met die genadegawe van God in Christus (in die nuwe era). In Rom 8:2 skryf hy dat die wet van die Gees van die lewe in Christus ons vrygemaak het van die wet van die sonde en die dood. Soos die dood geheers het deur die sonde van Adam, só word ons regverdig gemaak deur die dood en opstanding van Christus (Rom 5:12-19). Almal sterf saam met Christus in sy dood (2 Kor 5:15). Volgens die Hebreër-skrywer was Christus die Een finale offer vir die sonde (Heb 10:14, 18). Die rede waarom ons nie die doodstraf gee vir mense wat vandag sondig nie, is dus nie dat ons ’n ander kultuur het nie, maar omdat Christus die straf vir die sonde gedra het, en omdat Hy deur sý dood die dood oorwin het: Hy is die “laaste Adam” wat die “laaste vyand”, die dood, en die sonde oorwin het (1 Kor 15:26, 45, 54-56). Ons lees daarom nie meer die Ou Testament met ’n bedekking oor nie, maar lees dit deur Christus (2 Kor 3:14).
Om dus saam te vat, ons maak nie die strawwe oor sonde van toepassing op ons as Nuwe Testamentiese gelowiges nie, omdat ons die Bybel heilshistories lees, en nie omdat ons dit “kultuur sensitief” lees nie. Om die Bybel heilshistories te lees, beteken dat ons die Bybel lees in terme van die geskiedenis van die heil wat uitgeloop het op Christus as klimaks van die heilsgeskiedenis. In Christus het hy die Wet(boeke) en die Profete vervul (Mat 5:17; vgl. Luk 16:16-17; Ef 1:23). Luk 18:31 sê: “alles wat deur die profete geskrywe is, sal aan die Seun van die mens vervul word”. Dit beteken dat ons die Wet(boeke) lees vanuit die vervulling in Christus en vanuit die evangelie. Die Ou Testament bly staan dus as ’n geldige getuie van die geskiedenis van die heil en die basis waarop die evangelie rus (vgl. Mat 5:17; Luk 16:17; Rom 3:31), maar ons lees nie die Ou Testament los van die evangelie of los van die vervulling daarvan in Christus nie.
Ek sien dikwels dat die argument aangevoer word dat die Bybel nie die begrippe “homoseksualiteit” of “seksuele oriëntasie” ken in die sin wat ons dit vandag gebruik nie, en dat die Bybel daarom niks oor selfdegeslagverhoudings tussen gelykes sê nie, maar slegs tussen ongelykes (dit wil sê by diegene wat seksueel verkeer met ’n mindere [bv. slaaf], adolessent of soos by prostitusie of pederastie). Maar is dit ’n geldige argument om aan te voer dat die Bybel niks oor homoseksualiteit of oor gelyke selfdegeslagverhoudings te sê het nie? Die feit van die saak is dat homoseksualiteit tussen gelykes reeds teenwoordig was in die antieke tyd. Dat daar iets was soos seksuele voorkeur vir dieselfde geslag of homoseksualiteit in die antieke tyd, is onbetwisbaar. Natuurlik is dit nie in hedendaagse taal geskryf wat konsepte of begrippe soos “homoseksualiteit” of “selfdegeslag seksuele oriëntasie” gebruik nie, maar dit beteken nie dat die verskynsel nie bestaan het nie.
Robert Gagnon (“Sexuality” in The Oxford Handbook of Evangelical Theology, 2010, pp. 449-464) wys daarop dat daar heelwat getuienis is in die antieke tyd van selfdegeslagverhoudings tussen gelykes. Ter voorbeeld vir hierdie verskynsel lys hy die volgende in nota 12 op p. 463: “Plato, Symposium 181D, 183E, 192E; Martial 1:14; 12:42; Juvenal, Satire 2; Plutarch, Dialogue on Love 750D, 752C; Xenophon of Ephesus, An Ephesian Tale 3.2; Achilles Tatius, Leucippe and Clitophon 1.7-8, 12-14, 33-34; Lucian of Samosata, Dialogues of the Courtesans 5; Ptolemy of Alexandria, Tetrabiblos 3.14; Pseudo-Lucian, Affairs of the Heart 46, 48”.
Josefus het in Teen Apion 2.199 geskryf: “Wat is ons huwelikswette? Die wet erken geen seksuele verbintenisse behalwe die natuurlike verbintenis tussen man en vrou nie, en dít slegs vir die prokreasie van kinders. Dit verafsku sodomie [tēn de pros arrenas arrenōn] en straf enige oortreder van sodanige aanranding met die dood” (vgl. ook Teen Apion 2.273-275). Hierbenewens wys Gagnon ook daarop dat die Grieks-Romeinse moraliste die bestaan van liefdevolle homoseksuele verhoudings erken het maar dit as onnatuurlik verwerp het (bv. Plutarg se Dialoog oor Liefde 751C-E ; vgl. Plato se Wette 636B-D en 836B-842A). Ook die kerkvaders het na sulke verhoudings verwys, bv. Klemens van Alexandrië (laat 2’e eeu) verwys na vroue wat “teen die natuur” trou met ander vroue (Paidagogos 3.3.21.3). Dit is dus gewoon naïef om te dink dat antieke mense nie liefdevolle selfdegeslagverhoudings of homoseksuele aangetrokkenheid tussen gelykes geken het nie. En dit is nog meer naïef om te dink dat Paulus nie sodanige verhoudings sou ken nie, of nie in gedagte sou gehad het in Rom 1:24-27 nie. Vervolgens meer hieroor.
Daar word dikwels aangevoer dat “teen die natuur” in Rom 1:26-27 dui op dit wat teen die sosio-kulturele waardes van die tyd was, of selfs dit wat teen jou “seksuele oriëntasie” sou wees (bv. ’n homoseksuele persoon wat seksuele gemeenskap met iemand van die teenoorgestelde geslag sou hê). Maar nie een van hierdie interpretasies kan stand hou in die lig van die konteks nie. In verse 23-27 is daar verskeie verwysings na Gen 1:26-27 (mens, beeld, gelykenis, voëls, vee, kruipende diere, manlik, vroulik, geskape/skepping/skepsel/Skepper). Gen 1:27 verwys daarna dat God die mens as “man en vrou” geskape het. Wat is dus “teen die natuur”? Dit is dit wat teen God se skeppingsorde is. Met die sinspeling op Gen 1:26-27 impliseer Paulus dus dat dit wat teen die natuur is, teen die natuurlike verhouding van “man en vrou” is. Vers 20 verwys immers na dit wat “van die skepping” in God se werke verstaan word en vers 25 na die “skepsel” wat vereer is in plaas van die “Skepper”: dít is die “waarheid van God” wat verruil is vir die leuen (v. 25). Die skeppingsorde met betrekking tot seksualiteit is omgekeer. Maar die skeppingsorde waar God die Skepper erken word, en die mens as skepsel God se hoofskap en gesag erken, en die mens dus ondergeskik en onderdanig aan God behoort te wees, is ook omgekeer (vgl. die implisiete verwysing na afgodsdiens in v. 22). Volgens Romeine 1 ontken diegene wat toegee aan homoseksuele begeertes by implikasie God se gesag en hoofskap.
Die taal van vers 27, “manne het met manne skandelikheid bedrywe”, weerspieël die taal van Lev 18:22 en 20:13 waarin selfdegeslagverhoudings tussen mans van alle ouderdomme verbied word, en nie bloot pederastie nie (sien Robert Gagnon 2001 in sy boek: The Bible and Homosexual Practice, pp. 111-116; so selfs Robert Jewett 2007 se kommentaar op Romeine in die kritiese Hermeneia reeks, p. 179, asook verskeie ander kommentare).
Feitlik alle nuwer kommentare op Romeine meen dat Paulus homoseksualiteit tussen gelykes of in alle vorms (insluitend tussen gelykes) afkeur (van nuwer na ouer): Colin Kruse (2012) in die PNTC reeks; Frank Matera (2010) in die Paideia reeks; Robert Jewett (2007) in die kritiese Hermeneia reeks; Grant Osborne (2004) in die IVPNT reeks; N.T. (Tom) Wright (2002) in die NIB reeks; Thomas Schreiner (1998) in die BECNT reeks; Jack Cottrell (1998) in die College Press NIV reeks; Douglas Moo (1996) in die NICNT reeks; Robert Mounce (1995) in die NAC reeks; John Stott (1994) in die TBST reeks; Joseph Fitzmyer (1993) in die AB reeks; James Dunn (1988) in die Word Reeks; Leon Morris (1988) in die PNTC reeks.
Behalwe dié wat reeds genoem is in my kommentaar hierbo, is ander noemenswaardige akademiese werke wat Rom 1:26-27 op hierdie manier verstaan (en alle vorms van homoseksualiteit afkeur), die werk van ons eie Peet Botha (2014), The Bible and Homosex (gratis aflaaibaar by http://www.learntolove.co.za/index.php/the-bible-and-same-sex-attraction/the-bible-and-homosex); Richard Hays (1996) se hoofstuk oor homoseksualiteit (pp. 379-406) in sy werk The Moral Vision of the New Testament (1996), asook sy artikel (1986) “Relations Natural and Unnatural: A Response to John Boswell’s Exegesis of Romans 1” in The Journal of Religious Ethics 14, n. 1, pp. 184-215; David Melick (1993) se artikel “The Condemnation of Homosexuality in Romans 1:26-27” in Bibliotheca Sacra 150, pp. 327-340. Selfs William Loader (2012) wat selfdegelsagverhoudings voorstaan, erken in sy boek The New Testament on Sexuality dat Paulus skryf teen gelyke selfdegeslagverhoudings in Rom 1:26-27, en dat “teen die natuur” beteken vir Paulus dat slegs die seksuele verhouding tussen ’n man en ’n vrou vir God aanvaarbaar is. Loader stem gewoon net nie met Paulus saam nie.
4 thoughts on “Nuwe Testamentikus, Dr Philip du Toit se evaluasie van die AS 2015 se dwaalteologie”
26/11/2015 at 9:15 pm
Dankie Phillip vir jou waardevolle artikel. Die” onbedoelde” implikasies van die Sinode se besluit is vir my veral interessant. Ek sou ook graag ‘n bydrae wil maak tot die gesprek:
30/11/2015 at 1:31 am
Die Bybel self gee ons die antwoord Pred 1:9Wat gewees het, dit sal daar weer wees; en wat gebeur het, dit sal weer gebeur, en daar is glad niks nuuts onder die son nie. Dit is selfs ‘n afrikaanse spreukwoord.
Marthie Cilliers said:
01/12/2015 at 8:14 am
Dankie, Philip! Ek glo dat hierdie debat vir almal tot heil is, omdat ons weer ‘n slag MOOI moet besin oor wat ons glo en waarom!
18/01/2016 at 9:02 am
Dis soos helder skoon water teenoor die modderwater van pro_gay teologie.