Ntlha ye bohlokwahlokwa tšweletšong ya mabele mašemong ao a sa nošetšwego ke khwetšagalo ya monola wo o lekanego lebakeng la go mela ga dibjalo tše di itšego.
Tsebišo ka ga bokaakang bja pula ye e nago gammogo le nako yeo e ka letelwago ka yona e hwetšagala malebana le lefelo le lengwe le le lengwe mono Afrika-Borwa (botšiša Kgoro ya Temo ya gae). Tsebišo ye e ka dirišwa fela bjalo ka mošupatsela peakanyong ya tšweletšo ya dibjalo.
Re swanetše go babalela monola mmung ka lebaka lang?
Tšweletšo ya dibjalo e nyaka monola - dibjalo tša go fapafapana di hloka monola ka go fapana mme se se swanetše go elwa hloko pele ga ge sebjalo seo se tlogo bjalwa se kgethwa.
Ka tlhago pula ga e ne ka nako yeo e nyakegago ka tshwanelo mabapi le sebjalo se sengwe le se sengwe se se itšego.
Ka kakaretšo tikologo yeo dibjalo di tšweletšwago go yona mono Afrika-Borwa e na le klimate ye e omilego.
Go bohlokwa go kgonthiša gore go be le monola wo o lekanego ka nako ya maleba ya go bjala go kgontšha momelo le tlhabologo ya ka pela ya medu. Nako ya maleba ya pšalo e akaretša dinyakwa tša sebjalo mabapi le monola dikgatong tše bohlokwa go goleng ga sona, go sepelelana le dipula tša ngwaga tše di nago sehleng seo (mohlala: go ipeakanyetša lebaka la pula ka nako ya go enya peu ga lehea, goba go khukhuša ga sonoplomo).
Go hlohleletša tlhahlamollo ya mašaledi a dibjalo tša sehla sa go feta le go okeletša podišwa mmung ka nepo ya go hlagišetša dibjalo phepo.
Na meetse a ka bolokwa mehuteng yohle ya mmu?
Ee, le ge mabu ao a akaretšago sehlaba se sentši godimo ga llaga ye e tsenelelwago a dumelela meetse a a fetišago go gamolwa.
Mabu ao a akaretšago dillaga tše di sa tsenelelwego (go swana le letsopa) botebong bjo bo sego ka fase ga 600 mm go ya go metara e tee, ke ona a swanetšego pabalelo ya monola le tšweletšo ya dibjalo ngwaga le ngwaga gabotse.
Na monego ya pula mmung re ka e nolofatša bokaone bjang?
Khupetšo (mulch) godimo ga mmu.
Na monola o bolokwa bjang mmung?
Meetse a bolokwa dikgobeng tša gare ga dikarolwanammu (soil particles).
Mabu a fapana ka mehuta, e lego sehlaba, seloko le letsopa.
Bokaakang bja meetse ao a bolokwago bo fapana go ya ka mohuta wa mmu.
Palogare ya meetse ao a ka bolokwago ke sehlaba, letsopa le seloko ke monola wa 25 mm mmung wa 150 mm. (Mmu wa botebo bjo bo kgontšhago medu go tsenela metara e tee o kgona go boloka pula ya 180 mm).
Monola mmung o lahlega ka lebaka lang?
Kedišo (radiation) ya letšatši. Bokagodimo bja mmu bo a ruthufala mme se se oketša moyafalo.
Tiro ya kapilari mmung. Se ke tshepelo ya monola gare ga dikarolwanammu go ya bokagodimong bja mmu fao o moyafalago wa rotogela lefaufaung.
Phufulelo ya mengwang goba dimela dife le dife tšeo di ka tšewago go ba mengwang mašemong. (Le ke le lengwe la mabaka a magolo ao a hlolago tahlego ya monola mmung).
Mokgwa wo mokaone wa go babalela monola ke ofe?
Kgonthiša gore pula ye e nago e kgona go tsenelela mmung ka go kgonthiša gore bokagodimo bja mmu bo dula bo le maemong a a nyakegago. Legogo bokagodimong bja mmu le bopa lepheko le lethata mme meetse a pula a a tšhaba bakeng sa go tsenelela mmung.
Tlogela mašaledi a dibjalo tša sehla sa go feta ka bontši ka moo go kgonegago mašemong go fokotša khuetšothwii ya marotholodi a pula bokagodimong bja mmu, mme ka tsela yeo o kgona go šitiša popego ya legogo. Gopola gore go ya ka tlhahlamollo ya mašaledi (stubble) dibjalo di ka nyaka menontšha ye mengwe gape ya naetrotšene ka baka la tokologo ya go nanya ya phepo yeo e sa lego gona mašaleding.
Morago ga dipula tše maatla pšhatla legogo leo le ka bego le bopegile bokagodimong bja mmu. Legogo ga le šitiše fela tsenelelo ya pula ye e sa tlogo na, eupša go feta fao le thuša tiro ya kapilari, seo se omišago mmu.
Mašemo a swanetše go dula a hloka mengwang lebaka lohle la gare ga puno ya sehla se se fetilego le pšalo ya dibjalo tša sehla se se tlago.
"Khupetšo ya lerole" (dust mulch) bokagodimong bja mmu e bopa lepheko leo le šitišago tiro ya kapilari, e lego tshepelo ya monola go tšwa mmung go ya lefaufaung ka mokgwa wa moyafalo. Le ge khupetšo ye e hupa (mona) phišo ya kedišo ya letšatši, moyafalo e sa ba gona, eupša e diragala gannyane fela karolong ya 5 cm ya ka godimo ya khupetšo ye e omilego ("khupetšo ya lerole").
Khupetšo e ka ba mašaledi a dibjalo (ka kakaretšo) goba "khupetšo ya lerole" yeo e swanetšego go tiišwa ka go lema mmu semotšhene lebakeng lohle la go latša tšhemo.
Go bohlokwa go diriša "khupetšo ya lerole" mabakeng a gare ga dipula go babalela meetse a mantši ka moo go kgonegago mmung.