Paula (1907–1996) | LitNet
Sêgoed van Paula
"Ek is nie verbaas oor die volgehoue belangstelling in my liefdesverhale nie. ’n Mooi liefdesverhaal verouder nie." (Rapport, 23 November 1980)
Paula het vroeër ook verhale in Engels geskryf. Hieroor vertel sy: "Ek het Engels as skryftaal laat vaar, omdat my styl daardeur afgestomp is. Om in Afrikaans te dink en jou gedagtes dan in Engels te formuleer, doen geeneen se styl goed nie. Wanneer ek in Afrikaans skrywe, vloei my gedagtes makliker." (Bron onbekend, 1954)
"Ek ondervind geen probleme oor waar ek my stof vandaan moet kry nie. Maar dit is gewoonlik moeilik om te besluit oor watter van die veelvuldige onderwerpe ek moet skrywe. Wanneer ek my onderwerp gekies het, voltooi ek die verhaal eers op foliopapier en laat dit daarna deur my tikster persklaar maak. Om my verhaal onmiddellik op ’n tikmasjien te begin, is onmoontlik. Die gerattel van die tikmasjien steur my gedagtegang. Dit is asof ek dan meganies dink." (Bron onbekend, 1954)
"Die verskyning van ’n nuwe boek prikkel my nog steeds. Eerstens betrag ek die omslag, dan blaai ek na die eerste hoofstuk en lees die eerste paragraaf terwyl ek wonder of dié spesifieke paragraaf my lesers so sal boei dat hulle ’n begeerte sal hê om verder te lees en of hulle nie maar dalk môre die boek ongelees sal terugneem biblioteek toe nie." (Volksblad, 12 Januarie 1980)
"In my oë is my boeke maar eenvoudig. Al rede wat ek vir my gewildheid oor vyf dekades kan bedink, is dat ek soos Paulus glo: Die grootste hiervan bly die liefde." (Beeld, 17 November 1982)
"My karakters kom uit die werklike lewe en baie van hulle het al hulself in my boeke herken. Ek borduur darem altyd so bietjie by." (Beeld, 17 November 1982)
"Die groot lekkerte van skryf was vir my om al die dinge binne-in my in ’n kanaal te gooi en vir ander weer te gee." (Beeld, 17 November 1982)
Johanna Margaretha Sauerman (later die bekende skrywer Paula) is op 6 November 1907 in die distrik Albertinia in die Suidwes-Kaap gebore. Hannah, soos Paula bekendgestaan het, het die grootste gedeelte van haar kinderjare op Albertinia deurgebring, en sy was ’n leerling aan die Hoërskool Albertinia. In 1922 het die gesin Albertinia verlaat.
Die natuurskoon van die Suid-Kaapse omgewing het ’n baie groot indruk op die jong Paula gemaak: "Dit was die mooi bakpypies, die kalkoentjies wat in rooi plate gestaan het, asook die vlamrooi aalwyntrosse wat my kindersiel só ontroer het dat ek soms met betraande oë dit alles aanskou het en ’n woordelose gebed opgestuur het dat ek iets van hierdie dinge mag weergee. Selfs as plaaskind was my grootste ideaal om ook eendag boeke te skryf!" (Die Huisvrou, 11 September 1945.)
As gevolg van swak gesondheid kon Hannah nie na skool universiteit toe te gaan nie, maar sy het nie toegelaat dat hierdie teleurstelling haar onderkry nie en sy het na matriek ’n korrespondensiekursus in joernalistiek gevolg.
In 1928 het sy haar vir ’n operasie in ’n hospitaal op Worcester bevind. Die pragtige natuurskoon van die berge van die Boland het aanleiding gegee tot die skryf van haar eerste gediggies, wat ’n jaar later in die tydskrifte Die Boervrou en Die Goeie Hoop verskyn het.
Sy het verder aan Die Huisvrou vertel: "Baie gediggies, artikels en kortverhale het gevolg ... soos ’n koors-epidemie het dit my beetgepak, die drang na selfuiting."
Aan die begin van 1929 was sy vir ’n kwartaal een van die personeellede van die Ark-huishoudskool op Riebeek-Wes. Weer was haar inspirasie die Bolandse berge en een van die kortverhale wat sy daar geskryf het, "Op die ou balkon", was haar eerste kortverhaal wat in Maart 1929 in Die Huisvrou gepubliseer is.
Paula se naelbyt-afwagting op die reaksie van die redakteur van die tydskrif op hierdie poging van haar is gevolg deur een van groot vreugde en trots toe dit nie net aanvaar is nie, maar die redakteur ook gevra het dat sy nog van daardie tipe verhale aan hulle moet voorlê.
Dit was ook op Riebeek-Wes dat Paula ’n liefdesteleurstelling gehad het – iets waaroor sy nie eintlik gepraat het nie: sy het ’n baie kortstondige verhouding gehad met ’n jong Afrikaanse ingenieur wat in Amerika gestudeer het. En al wat Paula na afloop van die verhouding wou sê, is dat dit as gevolg van ’n geloofsprobleem skipbreuk gely het. Haar skrywersnaam, wat sy afgelei het van die jong man se naam, is al wat van die verhouding oorgebly het.
In 1931 is Paula met Johannes Theron van Graaff-Reinet getroud en die egpaar het hulle op die Karoodorpie Loxton gaan vestig, waarvandaan die liefdesverhale in ’n konstante stroom uit haar pen verskyn het. Drie kinders is uit die huwelik gebore. In 1969 is Johannes oorlede en in 1970 is sy met PA Cloete getroud. Hy was ’n afgetrede boer van die plaas Rietfontein in Loxton se distrik. Sy was net drie en ’n half jaar met hom getroud toe hy ook oorlede is. Hierna het sy haar gaan vestig in ’n aftree-oord, Groene Weide, op Darling aan die Weskus, na ’n halfeeu van ononderbroke skryf.
Paula se eerste vervolgverhaal, “Skakels”, het kort na die bogenoemde kortverhaal, “Op die ou balkon”, ook in Die Huisvrou verskyn. Die lesers van hierdie vrouetydskrif was gaande oor die verhaal. “Skakels” is opgevolg deur “Na-oes”, “Louter goud”, “Haar geboortereg”, “Rooidag en aandgloor” en “Gedempte lig”.
“Skakels”, “Na-oes” en “Haar geboortereg” is as ’n trilogie in boekvorm gepubliseer en dit was só gewild dat al drie as verhoogaanbiedings verwerk is en met groot sukses deur Johan Fourie se destydse verhooggeselskap op die planke gebring is.
Sarel Marais, die destydse bestuurder van Afrikaanse Persboekhandel (APB), wat baie van Paula se boeke uitgegee het, het in Junie 1951 besluit dat hy 6 000 eksemplare van Paula se boek Heldersig op die mark wil bring met haar handtekening voorin.
Paula was heeltemal te vinde vir die voorstel, maar sy het sekerlik nie besef dat sy vir ongeveer 14 dae net hope en hope van haar boeke sou moes teken en dat sy saans met ’n lam hand die uitgewerskantore sou verlaat nie. Hierdie idee het ’n baie goeie afloop vir die uitgewers gehad deurdat duisende van haar lesers op die APB-boekwinkel in Joubertstraat in Johannesburg toegesak het. Binne ’n ommesientjie was al 6 000 eksemplare verkoop.
Van haar lesers was egter nie bewus van die feit dat Paula eintlik JM Theron is nie en wou die boeke teruggee omdat daar reeds JM Theron voor in die boek staan! (Die Vaderland, 30 Junie 1951.)
In 1963 het Paula Goud op die kruine onder die skuilnaam Lorraine de Jongh geskryf en is dit deur JP van der Walt Uitgewers uitgegee. Volgens haar kleindogter, Johrensa Theron, wou haar uitgewers vasstel of haar boeke ook so gewild sou wees as dit onder ’n ander naam verskyn.
Op 16 Maart 1954 het sy haar 25ste jaar as een van die gewildste skrywers van Afrikaanse liefdesverhale gevier. Sy het die geleentheid herdenk met die publikasie van Donker verskansing, haar 22ste werk in 25 jaar.
Een van die persone wat haar altyd aangespoor het om te bly skryf, was CM van den Heever, wie se aanmoediging en opheffende kritiek haar gehelp het om so lank aan te hou skryf, vertel sy aan Rooi Rose (12 September 1979).
"Wanneer ek miskien by tye aan my besondere styl getwyfel het, was sy wyse vermaning om nooit te begeer om na iemand anderse se patroon geknip te word nie."
Die sukses wat Paula as skrywer behaal het, kan nie aan een enkele en spesifieke bron toegeskryf word nie, maar die Engelse sêding “Around every corner there is a short story if only you can find it” was dalk vir haar geskryf. Dit was juis dit wat haar leuse in haar skrywersloopbaan geword het. Dan is daar natuurlik ook haar ondersoekende en diepe belangstelling in mense self. Uit die verskillende fasette van mense se lewens het sy altyd haar inspirasie gevind.
Baie van haar werke is op feite gegrond en daarvoor het sy baie na spesifieke plekke gereis, ’n sketsplan vir die verhaal opgestel en met verskeie mense op ’n spesifieke dorp gesels. Op hierdie manier kon sy dus haar karakters en hulle persoonlikhede vorm gee.
Só het sy ’n hele tydjie op Knysna gekuier om navorsing te doen vir die skryf van Die lang ompad; haar tyd verwyl langs die Weskus vir Witbaai se mense en besoek gaan aflê aan Stellenbosch by ’n kwekery daar naby vir die skryf van haar trilogie Heldersig, Die Rheeders van Heldersig en In die somerjare.
Paula het aan Lane Flint (Volksblad, 12 Januarie 1980) vertel dat sy verkies om boeke te skryf in plaas van om bydraes aan tydskrifte te lewer: "Vir my het dit destyds voorgekom as tydverspilling, want van daardie werk sien ek gewoonlik net die tjek aan die einde van die maand waarin dit verskyn het. Die geld word spandeer op nodige en soms onnodige dinge terwyl die werk aan die boek agterweë bly.
"Dis hoekom ek verkies om boeke te skryf. Al verg dit in mý geval maande se arbeid om ’n roman te voltooi, het ek aan die einde darem iets tasbaars om te toon. Dis iets wat ek in my hand kan vashou, iets wat ek kan byvoeg by die twee rye op die boekrakke."
In 1982 het JP van der Walt Uitgewers ’n prys vir die bydrae wat Paula 53 jaar lank aan die Afrikaanse romankuns gelewer het, aan haar oorhandig. Sy het ’n beeldhouwerk en ’n sertifikaat ontvang.
Sy het aan Elretha Moolman (Beeld, 17 November 1982) vertel dat as sy ’n resep het hoe om lesers 53 jaar lank met roman na roman te boei, sy dit nie met voorbedagte rade opgestel het nie. "Dit is ’n ding wat self aan my torring: wat kan die rede wees dat my boeke na al die jare nog in sulke aanvraag is?"
Paula het in haar leeftyd altyd ’n aktiewe rol gespeel in die plaaslike gemeenskap waar sy haar bevind het. Sy het in die bestuur van die ACVV en die VSB op Loxton gedien en was vroeër voorsitter van die Vroue-Landbouvereniging. Sy het ook in die bestuur gedien van die plaaslike biblioteekkomitee en die Rooikruisvereniging en was vir ’n klompie jare lid van die skoolraad.
Lane Flint het in Volksblad (12 Januarie 1980) as volg oor Paula se skryfwerk geskryf: "Elke roman is geskep met ’n ryke verbeelding, intrige, vindingryke woordkuns, romantiek en eg menslike karakterbeelding om die leser mee te voer. Paula het met haar besondere talent volgehou oor ’n tydperk van vyftig jaar en dit vasgevang in ’n totaal van sestig boeke, om nie te praat van haar kortverhale, rubrieke en ander skryfwerk nie."
Paula is op 23 Februarie 1996 oorlede.
Kaapstad: Samuel Griffiths
Rooidag en aandgloor
Grille van die noodlot
As U oordeel en ander verhale
Die gewaagde spel
Skaduwees oor Uitsig
Waterstraat se mense
1996 (grootdruk; in twee dele)
0868128481 (sb) (deel 1)
0868128635 (sb) (deel 2)
Die Rheeders van Heldersig
Van skrywers gepraat ...
Om hulle ontwil
Vir ’n handvol silwer
Die lang ompad
Die stiller stroom
Pretoria: JP van der Walt Uitgewers
Dis nimmer of nou
Meer as ’n erfenis
Die paasklokke van Wienersdal
Tessa van Somerson
Al die fasette
Die wit dood
Kaapstad: Johan Malherbe
Stryd om Grazia
Die pad lê terug
Liefde in die weegskaal
In die somerjare
Die behoue droom
Witbaai se mense
Môre bring die antwoord
Terug uit die skaduwees
Lied van die Laeveld
Louter goud; Haar geboortereg; Rooidag en aandgloor
Melodie van verlange
’n Erfgenaam vir Skietkuil
My mooiste melodie
Kosbaar soos korale
Verre vlugte na geluk
Die jare swyg oor gister
Krugersdorp: President Uitgewers
Die hoekerf; Die hoogste kruin
As Lorraine de Jongh
Goud op die kruine