Covid-19: Twee derdes van staat se besteding dalk korrup(Argieffoto: Steve Buissinne/pixabay) Selfs meer inhegtenisnemings vir die wydverspreide korrupsie met Covid-19-kontrakte volg Donderdag, het die hoof van die Valke, lt.genl. Godfrey Lebeya, Dinsdag gesê. “Die volgende inhegtenisnemings word Donderdag gedoen,” het Lebeya aan die parlement se staande komitee oor openbare rekeninge (Skoor), gesê. Lebeya het LP’s op hoogte gebring van vordering in die ondersoeke na diegene wat die staat se noodverkrygingsaankope tydens die Covid-19-pandemie uitgebuit het. Lebeya het egter nie verdere besonderhede gegee oor die spesifieke saak waarna hy verwys het nie. Hy het aan Skoor gesê die Fusion-sentrum, wat ŉ paar maande gelede op die been gebring is om samewerking tussen die land se voorste wetstoepassingsagentskappe te verbeter, ondersoek reeds 174 sake van beweerde korrupsie – die meeste daarvan in Gauteng. Die ondersoek het tot dusver gelei tot die bevriesing van 64 bankrekeninge. Altesaam 40 saakdossiere is geopen en ses is reeds op die hofrol geplaas. Adv. Rodney de Kock van die Nasionale Vervolgingseenheid (NVG) het gesê nog 12 sake sal na verwagting binne die volgende drie maande op die rol geplaas word. Die enorme omvang van moontlike wangedrag is benadruk deur die spesiale ondersoekeenheid (SOE) wat sê hy ondersoek bewerings oor nagenoeg R10,5 miljard rand – oftewel 67% – van die algehele R15,6 miljard wat die regering op noodaankope vir persoonlike beskermingstoerusting (PPE) en ander materiaal vir die gesondheidskrisis bestee het. Die geld is tussen April en Augustus uitgegee. Gauteng is die ander provinsies ver vooruit en nagenoeg R4,399 miljard se kontrakte word ondersoek, gevolg deur die Oos-Kaap waar R1,862 miljard se kontrakte ondersoek word. Die SOE se hoofadvokaat, Andy Mothibi, sê die syfers wissel egter deurlopend omdat fluitjieblasers al hoe meer bewerings onder die aandag van die SOE bring. Die eenheid gaan ook nie ŉ afsnydatum vir wenke instel nie. Mothibi sê tot dusver is kontrakte met ŉ geldelike waarde van R233 miljoen voor die spesiale tribunaal gebring in ŉ poging om die ooreenkomste te laat opskort en die geld te probeer terugkry. Dit sluit in die SOE se poging om R38 miljoen in 40 gevriesde bankrekeninge te bekom. Dié ondersoek hou verband met beweerde ongerymdhede in PPE-aankope deur die Gautengse departement van gesondheid. Die geld sluit in dié uit rekeninge van Royal Bhaca, die maatskappy wat behoort aan die eggenoot van die voormalige presidensiële woordvoerder, Khusela Diko. Hierdie saak word weer op 20 November hervat. Mothibi het gesê die SOE het reeds suksesvol geld verhaal van kontrakteurs wat voor die spesiale tribunaal gesleep is. Dit sluit in twee kontrakteurs wat die verhoogde tender gekry het om die Beitbrug-grensdraad met Zimbabwe in die vroeë dae van die pandemie te versterk. Hy het ook gepleit vir wetgewende veranderinge in die nadraai van die skandaal om diegene met politieke bande te verhoed om sake met die staat te doen – veral gegewe die omvang van hoeveel sommiges by twyfelagtige Covid-19-ooreenkomste gebaat het. Mothibi het ook gewaarsku indien dié wetgewing nié ingestel word nie, die huidige neiging net gaan voortduur. Dit is ŉ tameletjie vir die ANC wat tot dusver eintlik maar net onderneem het om verdere ondersoek na die kwessie in te stel. Dinsdag se inligtingsessie het ook ŉ aanduiding gegee dat van die geld in die verskillende PPE-skandale dalk reeds landuit is. “Ons wil die miljarde wat Suid-Afrika verlaat het, terugkry. Ons lei ŉ projek om die bates wat reeds landuit is, te herwin,” het Mike Masiapato, hoof van ontleding by die Finansiële Intelligensiesentrum, gesê. Hy het benadruk dat ŉ ooreenkoms met banke – wat die sentrum toelaat om rekeninge 10 dae lank te bevries – deurslaggewend is. Dit gee aan die SOE, die Valke en die batebeslagleggingseenheid tyd om hofdokumente voor te berei en verdagtes te keer om die geld elders heen te verskuif. Mkhuleko Hlengwa, voorsitter van Skoor, sê die vlak van korrupsie wat deur die wetstoepassingsowerhede beskryf word, lyk vir hom na ŉ misdaad teen die mensdom omdat dit armoede en ongelykheid tydens ŉ gesondheidskrisis vererger. “Wat ons ongelukkig vandag gehoor het, is duidelik groot plundery van die hoogste gesag in ŉ krisistyd.” Mothibi, Lebeya en die nasionale direkteur van openbare vervolging, Shamila Batohi, het die sessie gebruik om weereens te pleit vir meer geld – en hulle waarsku ondersoeke gaan daaronder ly as hul begrotings besnoei word. “Ek kan nie sterker beklemtoon hoe belangrik dit is om die begroting te hê wat ons benodig nie,” het Batohi gesê van die NVG se pogings om hom ná jare van krisisse, weer op te bou. Sy het gewaarsku indien daar enige besnoeiings aan die NVG se huidige begroting van R4,5 miljard is, gaan die instelling nie die werkers wat hy die afgelope paar jaar teruggelok het, in die toekoms kan behou nie. Die waarskuwing kom naastenby ŉ week voor die land se mediumtermynbegrotingsraamwerk bekend gemaak word.