PressReader - Beeld: 2016-05-24 - Job Ma­se­ko se ver­haal
Job Ma­se­ko se ver­haal
Oom se fo­to is in­spi­ra­sie
Beeld - 2016-05-24 - Nuus - La­e­ti­tia Pop­le Ta­fel­berg is die uit­ge­wer van
’n Jeug­ro­man wat fo­kus op die Suid-A­fri­kaan­se oor­log­held Job Ma­se­ko, wat byna ’n half­eeu ver­ge­te was, het pas ver­skyn.
T­he­re S­hould Ha­ve Been Fi­ve is die Kaap­se skry­wer MJ Ho­nik­man se t­wee­de ge­skied­kun­di­ge jeug­ro­man en is pas in Ex­clu­si­ve Books se Ho­me­bru-lys op­ge­neem.
Ho­nik­man het dit op­ge­dra aan die 354 000 Suid-A­fri­ka­ners van al­le ras­se wat in die T­wee­de Wê­reld­oor­log vry­wil­lig in die Suid-A­fri­kaan­se weer­mag en ver­pleeg­diens ge­dien het.
Die ro­man volg twee tie­ners, John en Za­ne­le, wat die oor­logs- mu­seum in Jo­han­nes­burg be­soek en op die sto­rie van Ma­se­ko af­kom en ook ken­nis maak met die oor­logs­ve­te­raan Sip­ho N­de­be­le, die buur­man van hul ou­ma in So­we­to.
Ho­nik­man, wat on­langs be­gin skryf het, was die be­mar­ker van skry­wers soos J.M. Coet­zee, Es’kia Mp­hahle­le, Na­di­ne Gor­di­mer en Mar­gue­ri­te Po­land se werk by die uit­ge­wers Ra­van P­ress en Da­vid P­hi­lip en het ook in die be­mar­kings­af­de­ling van die eer­tyd­se Week­ly Mail (tans Mail & Gu­ar­di­an) ge­werk.
Haar be­lang­stel­ling in SuidA­fri­kaan­se oor­log­ge­skie­de­nis is ge­prik­kel deur ’n fo­to van ’n oom wat sy nooit ge­ken het nie. “Die fo­to het langs my ma se bed ge­staan. Hy was ’n SuidA­fri­kaan­se veg­vlie­ë­nier. Sy vlieg­tuig het ver­mis ge­raak. Hy is nooit ge­vind nie en is as ver­mis, ver­moe­de­lik dood, aan­ge­gee.” Haar ou­ma het 30 jaar lank ’n kers langs haar voor­deur vir haar ver­lo­re seun aan­ge­steek. Hul­le het dus al­tyd be­spie­gel. Toe sien sy so­wat tien jaar ge­le­de die skil­de­ry van Job Ma­se­ko in die Ditsong- na­si­o­na­le mu­seum vir mi­li­tê­re ge­skie­de­nis in Saxon­wold, Jo­han­nes­burg. “Dit het my op die spoor van ’n be­son­der­se ver­haal ge­sit.”
Hoe­wel Suid-A­fri­ka in boek­sta­wing van Ma­se­ko blyk te ver­geet het, word hy deu­ren­tyd deur die oor­logs­ve­te­ra­ne ge­hul­dig. Hy is in S­prings be­gra­we.
Die tie­ners in die ro­man voer aan dat Ma­se­ko een van die vyf sol­da­te moes ge­wees het wat die Vic­to­ria Cross, die hoog­ste mi­li­tê­re eer vir le­de van die ge­wa­pen­de mag­te in die B­rit­se Ryk, des­tyds moes ont­vang het vir sy dap­per­heid. Hy het ’n Duit­se boot met ’n tuis­ge­maak­te bom ge­kel­der ter­wyl hy ’n krygs­ge­van­ge­ne was.
Ma­se­ko se ver­haal was voor­heen die fo­kus van die rol­prent­ma­ker Vin­cent Mo­loi se aan­gry­pen­de do­ku­men­têr A Pair of Boots and a Bi­cy­cle.
Ho­nik­man sê sy het baie baat ge­vind by Mo­loi se on­der­hou­de met die oor­le­wen­de swart oor­logs­ve­te­ra­ne. Só kon sy woor­de in haar ka­rak­ters se mon­de plaas, ver­al by die bom­bar­de­ring van To­bruk. Dié sol­da­te het son­der wa­pens ge­veg en as be­lo- ning het hul­le te­rug in SuidA­fri­ka ’n paar ste­wels en ’n fiets ge­kry.
Ho­nik­man, wat ook al ’n on­der­wy­ser in En­gels en ge­skie­de­nis was, sê haar skry­we­ry was eint­lik ’n op­drag. “My skoon­dog­ter het ge­hoor hoe ek sto­ries ver­tel wat my ou­ma ons as kin­ders ver­tel het. Toe dring sy daar­op aan dat ek dit neer­skryf.”
So het haar eer­ste jeug­ver­haal die band tus­sen ’n a­vo­ka­do­boom en die oor­log­skip SS Wa­ra­tah die lig ge­sien as The Mys­te­ry of the SS Wa­ra­tah. Soos T­he­re S­hould Ha­ve Been Fi­ve is dit ’n a­von­tuur­ver­haal vir kin­ders ver­wik­kel met die Suid-A­fri­kaan­se ge­skie­de­nis.
Sy het groot­ge­word in ’n huis van sto­rie­ver­tel­lers, die klas­sie­ke a­von­tuur­ver­ha­le – T­re­a­su­re Is­land, The Wa­ter Ba­bies en Rik­ki Ta­vi is oor en oor ge­lees. “Baie van my pa se ver­ha­le was van die swart sol­daat wat sy le­we in A­bes­si­nië (1940 – 1941) ge­red het. Ná die oor­log het my pa die man pro­beer op­spoor. Sy brie­we aan die myn waar hy ge­werk het, het te­rug­ge­kom.” Die ka­rak­ter Sip­ho N­de­be­le is op dié man ge­grond.”
In haar na­vor­sing vir die jeug­ro­man het sy die “swaar po­li­tiek” uit­ge­laat.
Die ANC-pre­si­dent AB Xu­ma het des­tyds by­voor­beeld ge­sê die swart vry­wil­li­gers se on­der­steu­ning van die Ge­al­li­eer­de mag­te moe­nie as on­der­steu­ning van die (a­part­heids)toe­stand tuis be­skou word nie. “Ek het die aan­slag lig pro­beer hou.” )
Fo­to: JO­SIE BORAIN
Die skry­wer MJ Ho­nik­man