Home | Editorials | Dringende verwydering van okkupeerders
Dringende verwydering van okkupeerders
Deur HJ Moolman
Wat staan ’n eienaar of persoon in beheer te doen indien ’n werklike en dreigende gevaar van besering of skade aan enige persoon of eiendom bestaan?
Artikel 15 van die Wet op die Uitbreiding van Sekerheid van Verblyfreg, 1997 (Wet 62 van 1997, oftewel die Esta-wet) bied tussentydse beskerming aan ’n eienaar of persoon in beheer van grond indien ’n okkupeerder hom- of haarself skuldig maak aan optrede wat ’n werklike en/of dreigende gevaar van wesenlike skade aan enige persoon of eiendom inhou. Die verwysing in Artikel 15 na “enige persoon” sluit ook die persoon in beheer, sy/of haar familie en mede-werknemers van die okkupeerder in.
Ingevolge Artikel 15 van die Esta-wet kan ’n eienaar of persoon in beheer ’n dringende aansoek om die verwydering van ’n okkupeerder van die betrokke grond bring. Let wel, die bevel wat kragtens Artikel 15 verleen kan word, is ’n dringende verwyderingsbevel hangende die uitslag van ’n geding om ’n finale bevel en is nié ’n finale uitsettingsbevel nie. Hierdie verwyderingsbevel is ’n voorlopige bevel wat geld tot ’n finale bevel kragtens die Esta-wet verleen of geweier word.
Geldige redes vir verwydering
Die hof kan ’n bevel vir die verwydering van ’n persoon verleen indien die hof oortuig is dat:
’n Werklike en dreigende gevaar van wesenlike besering of skade aan enige persoon of eiendom bestaan indien die okkupeerder nie onmiddellik van die grond af verwyder word nie.
Geen ander oplossing tot die eienaar of persoon se beskikking is nie.
Die waarskynlike ontbering vir die eienaar of enige ander persoon indien ’n bevel vir verwydering nie verleen word nie, groter is as die waarskynlike ontbering vir die okkupeerder teen wie die bevel aangevra word, indien ’n bevel vir verwydering verleen word.
Die okkupeerder wat intussen van die grond verwyder is, weer kan terugkeer na sy woning indien ’n finale bevel nie verleen word nie.
’n Onlangse saak
Die werking en toepassing van Artikel 15 van die Esta-wet kan aan die hand van ’n onlangse saak wat voor die Grondeisehof gedien het, verduidelik word. Die feite van die saak was soos volg:
Die persoon in beheer het weens verskeie redes die okkupeerder se verblyfreg ingevolge Artikel 8 van die Esta-wet beëindig en die okkupeerder is gevolglik versoek om die plaas binne 30 dae te ontruim. Aangesien die okkupeerder versuim het om die plaas binne 30 dae te ontruim, het die persoon in beheer die voorgeskrewe kennisgewings ingevolge Artikel 9(2)(d)(i), (ii) en (iii) op die okkupeerder en die plaaslike munisipaliteit laat beteken waarmee kennis gegee is dat ’n aansoek om uitsetting van die okkupeerder gedoen gaan word.
Die balju was verantwoordelik vir die betekening van die kennisgewing op die okkupeerder ingevolge Artikel 9(2)(d)(i). Die balju, as amptenaar van die hof, het ’n vyandige okkupeerder getrotseer en kon gelukkig daarin slaag om die kennisgewing te beteken.
Gedurende die betekeningsproses het die okkupeerder verskeie doodsdreigemente teenoor die persoon in beheer, sy familie en die balju geuiter. Hy het gedreig om sy panga te gebruik om die dreigemente uit te voer. Die okkupeerder het ook gedreig om die plaas waarop hy woon af te brand en om vee te steel. Die balju het hierdie inligting aan die persoon in beheer gekommunikeer.
Op grond van die dreigende gevaar van wesenlike besering of skade aan die persoon in beheer en sy familie en eiendom, is ’n aansoek om verwydering van die okkupeerder ingevolge Artikel 15 gedoen. Die tussentydse aansoek is toegestaan en die okkupeerder is gelas om die plaas onmiddellik te verlaat, hangende die finale beregting van ’n aansoek om uitsetting ingevolge Artikel 9(2) van die Esta-wet, wat in dié geval reeds van stapel gestuur is.
Die posisie sal dieselfde wees indien dreigemente van (of daadwerklike) gewelddadige optrede en/of aanranding deur ’n okkupeerder teenoor mede-werknemers en hul familie gemaak word. Dit is dus belangrik om werknemers dienooreenkomstig in te lig en om hulle aan te moedig om sodanige gevalle aan te meld.
VP0717 Verwydering van okkupeerders