Nuuskommentaar: Minderheidsregte word aktueel in SAArgieffoto Al bestaan die begrip minderheidsregte weens politieke korrektheid nie juis as welkome faset in die Suid-Afrikaanse politiek nie, is dit nou baie aktief. Nie net oor ’n mediaverklaring daaroor deur die Afrikanerbond die naweek nie, maar in veral een van die groot politieke skuiwe van die afgelope verkiesing, naamlik die verskuiwing van kiesers van die DA na die Vryheidsfront Plus. Dis ’n onderwerp wat, net soos die algemene verkiesing, nie met ’n enkele aandurf van die rekenaartoetse bespreek kan word nie, en word Woensdag verder onder die loep geneem. Of dit die Vryheidsfront Plus se suksesse in die afgelope algemene verkiesing was, of twiets van Helen Zille, dit het skielik minderheidsregte al meer op die voorgrond begin plaas. Dit beteken egter nie dat minderheidsregte in alle kringe in Suid-Afrika die kleed van politieke inkorrektheid afgeskud het nie. Volgens dr. Danny Titus van die SA Menseregtekommissie is daar in die swart pers by lesers en ander wat reageer ’n groot ongelukkigheid oor die verbeterde vertoning van die Vryheidsfront Plus. Dit word as ’n verset van wit mense teen die huidige bedeling beskou – ’n hunkering om aan wit bevoorregting te kan klou. Wie se skuld dit is dat so ’n persepsie bestaan, en nie net onder swart mense nie, is ’n komplekse storie om te ontrafel. Blote ontkenning help nie. Nie hier nie en ook nie in verskeie ander kontekste nie. Neem maar die voortdurende aanvalle op Solidariteit uit ’n klein, maar hegte akademiese kringetjie wat gedurig hul voorbeelde om Solidariteit mee sleg te maak uit die literatuur van die ou Mynwerkersunie gaan opdiep – en dan ook nog lekker met die konteks karring. Die pikantheid skree ten hemele as in gedagte gehou word dat ras met die inhoud van minderheidsregte niks, maar niks, uit te waai het nie. Die internasionale reg en die Grondwet (artikel 235 oor selfbeskikking) erken nie ras as manier om vir (minderheids-) regte te kwalifiseer nie. Ras beskik in die internasionale reg wel oor sogenaamde negatiewe regte, soos ’n verbod om haatspraak teen die ras, volksmoord ensovoorts te pleeg – die ras kry geen spesiale regte soos die reg op selfbeskikking nie. Die ANC is egter totaal rasbenepe en sleep dit deurgaans in die voortspruitende kwessie is. Op die oomblik is dit byvoorbeeld ’n toutrekkery tussen veral Afrikaanssprekende ouers in Gauteng, asook die Grondwet, teen die Gautengse LUR vir onderwys, Panyaza Lesufi, met die reg op moedertaalonderrig. Lesufi probeer nou al ’n ruk lank om ideologie bo grondwetlike bepalings gestel te kry – in dié geval weer minderheidsregte. Maar waar pas minderheidsregte in? Menseregte, soos ook in ons Grondwet vervat, word gereeld gelyk gestel aan individuele regte. In werklikheid bestaan menseregte uit individuele regte en minderheidsregte. Dit word byvoorbeeld deur die VN en die internasionale reg erken, en is onder meer sentraal in die Europese Unie. Individuele regte word dikwels geassosieer met liberalisme, en minderheidsregte met ’n meer konserwatiewe benadering, maar die praktyk is dikwels juis omgekeerd. Voorstanders van individuele regte argumenteer dikwels dat minderheidsregte/groepregte onnodig is, aangesien dit via die individuele regte uitgeleef kan word. Breedweg is dit ook die benadering van die Suid-Afrikaanse Grondwet, wat met enkele los draadjies, net aandag gee aan individuele regte. Die leemte hierin is dat dit juis die minderhede van ’n eie statutêre beheerliggaam ontneem. Waaruit bestaan minderheidsregte? Wat die Suid-Afrikaanse Grondwet betref, weet ons dit moet minstens oor taal-, kultuur- en godsdiensregte beskik. Daar is juis ingevolge die Grondwet ’n hoofstuk 9-liggaam “hiervoor” in die lewe geroep, die Kommissie vir die Bevordering en die Beskerming van die regte van Taal-, Godsdiens- en Kultuurgemeenskappe. Heel dikwels sal veral politici, waaronder twee vorige presidente, verkeerdelik hierna verwys as die Kommissie vir Taal-, Godsdiens- en Kultuurgemeenskappe. Dit beteken hierdie gemeenskappe het ook ander regte as net taal, kultuur en godsdiens. Wat dié kommissie betref, is so ’n debat van min of meer akademiese belang omdat dit Pansat se voorbeeld na vergetelheid volg. Die kantoor van die hoë kommissaris vir menseregte van die VN laat hom soos volg uit oor wie vir minderheidsregte kwalifiseer: “Adopted by consensus in 1992, the United Nations Minorities Declaration in its article 1 refers to minorities as based on national or ethnic, cultural, religious and linguistic identity, and provides that States should protect their existence. There is no internationally agreed definition as to which groups constitute minorities. It is often stressed that the existence of a minority is a question of fact and that any definition must include both objective factors (such as the existence of a shared ethnicity, language or religion) and subjective factors (including that individuals must identify themselves as members of a minority).” Dit sluit naatloos by die bewoording in die Suid-Afrikaanse Grondwet aan. ’n Probleem, wat ook deur die VN erken word, is dat lede van minderhede dikwels ervaar dat daar dubbel teen hulle gediskrimineer word: “While the United Nations Minorities Declaration is devoted to national, ethnic, religious and linguistic minorities, it is also important to combat multiple discrimination and to address situations where a person belonging to a national or ethnic, religious and linguistic minority is also discriminated against on other grounds such as gender, disability or sexual orientation. Similarly, it is important to keep in mind that, in many countries, minorities are often found to be among the most marginalized groups in society and severely affected by, for example, pandemic diseases, such as HIV/AIDS, and in general have limited access to health services.” (Die feit dat die Afrikaner dikwels (nog nie) nie sosio-ekonomies agtergeblewe is nie, word dikwels gebruik as motivering waarom die Afrikaner nié vir minderheidsregte kwalifiseer nie.) Die aanwesigheid of afwesigheid van minderheidsregte en die impak is goed gedemonstreer in gisteraand se Kommentaar op RSG. Dr. Danny Titus het verwys na die breë Suid-Afrikaanse denkraamwerk waarbinne die openbare diskoers plaasvind. Die indruk is gevorm dat dit die fokus op individuele regte plaas, en in wese minderheidsregte buite rekening plaas. Om dit so eenvoudig as moontlik te stel en in die proses wawyd oop te wees vir kritiek, krap die DA kop oor waarom so baie mense die DA “verlaat” het om hul steun aan die Vryheidsfront Plus toe te sê – met die vorige algemene verkiesing het die destydse DA-leier, Zille, ’n oproep op nie-DA-kiesers gedoen om hul stemme vir die DA te leen. Daar was nie ’n voorwaarde aan gekoppel soos dat die leners in die proses ook met die DA se beleid moet of met die DA se ideologiese raamwerk moes identifiseer nie. Noudat baie van hierdie kiesers geoordeel het dat die DA nie genoegsaam na hul minderheidsregte omgesien het nie, en die “stem mors op kleiner partye” grootliks ineengestort het, is geoordeel die VF Plus sal beter na hierdie behoefte kan omsien. Die gerapporteerde reaksie is uiteenlopend. Sommige prominente DA-lede beywer hulle daarvoor dat die kiesers wat hul geleende stemme onttrek het, teruggelok moet word. Versekerings dat die DA dan sy sokkies oor minderheidsregte sal optrek is skraps, en dikwels afwysend. Ander in die DA spreek die gevoel van “good riddence” uit en laat blyk dat dié mense al die tyd ’n blok aan die been was. Die blok aan die been-mense is natuurlik nie almal wat met die stem-lenery met ’n slap riem gevang was nie, maar ook baie oud-Natte wat nie vir die “ons sal jul stem” in die ANC wees, geval het nie, en so in die DA beland het. Dit is natuurlik nie net die VF Plus wat die kwessie van minderheidsregte gedryf het nie. Onder die bruin bevolking het ’n ontploffing van partytjies ontstaan. Een van die groot drywers hiervan, Peter Marais, was selfs die VF Plus se premierskandidaat vir die Wes-Kaap. Nog ’n Zille-twiet rond die kleitrap-vertoning van die DA oor diversiteit af, naamlik haar swaarde kruis met die akteur Hlomla Dandala. Die kwessie van swart teenoor wit bevoorregting is onder die loep geneem. Maar dis nie al nie. Die naweek het die Afrikanerbond ’n mediaverklaring uitgereik waarin ’n oproep op pres. Cyril Ramaphosa gedoen is om ’n spesiale meganisme in te stel waardeur die president met minderhede kan skakel. Die versoek is gebaseer op ’n memorandum wat op 13 Mei vanjaar aan die president oorhandig is. Weens ŉ gebrek aan ruimte word hierdie skrywes van die AB Woensdag in meer besonderhede bespreek. Intussen die volgende aanhaling uit die Mei-dokument ter opheldering: “Om ernstige oorweging te skenk aan die instelling van ’n skakelmeganisme vir minderhede en Suid-Afrikaanse taal-, kultuur- en godsdiensgemeenskappe om die kwellings en spesifieke behoeftes van hierdie groepe in die verskillende staatsdepartemente, provinsies en grondwetlike instellings te bevorder, te evalueer en te monitor. In hierdie verband doen ons graag een of meer van die volgende aan die hand: Daar is talle internasionale voorbeelde van spesiale meganismes, in Europa en ook die ministerie van minderheidsake in Indië, waaruit Suid-Afrika beste praktyke kan oorneem.” Waar lê die probleem dat minderheidsregte in Suid-Afrika so gereeld as ’n vorm van bedreiging of belediging ervaar word? Ja, die herinneringe aan apartheid, soos dit in die praktyk toegepas en dikwels ontrafel het, voed persepsie dat wit mense hunker na statutêre bevoordeling, en dat enige wit-gebaseerde strewe van iets eiesoortig, verdink word van ’n poging om op apartheid op ’n verskuilde metode her in te stel. Daar woed nou juis afgesien van die Zille-Dandala-diskoers ’n openbare diskoers oor wit- en swart bevoorregting. Ace Magashule het juis pas weer sy mond hieroor uitgespoel en is uit wit geledere genadeloos oor sy houding en vertolking gelooi.