Die verhouding tussen LITERATUUR en werklikheid is 'n belangrike topos in die LITERATUURWETENSKAP. Dit staan nie alleen sentraal in die diskussie rondom die ontologiese status van die literêre werk nie, maar speel ook 'n belangrike rol in die markering van (opponerende) literêre SISTEME soos bv. die ROMANTIEK en die REALISME.
Terwyl die creatio-idee met sy klem op nuutskepping sentraal staan in strominge/sisteme/periodes soos bv. die Romantiek, vorm MIMESIS met die klem op nabootsing en dokumentering die kernbestanddeel van bv. die KLASSISISME, Realisme en NATURALISME. 'n Radikale polarisering van hierdie begrippe berus eintlik op 'n foutiewe siening van die literêre skeppingsproses: daar is geen herskepping moontlik sonder 'n (implisiete) verwysing na die empiriese werklikheid en sy samehange en hiërargieë nie. Net so min kan nabootsing geskied sonder 'n mate van kreatiewe herskepping (seleksie en kombinasie).
So 'n werk se betekenis is nie beslote in die teks self nie, maar die betekenis word as 't ware geskep deur die interaksie van die teks en sy lesers. Die epiteton "dit het gebeur" word derhalwe feitlik latent gehou.
Ander wat daarvan oortuig is dat geskiedenis die werklike wêreld naboots of kopieer, sal die teks van 'n historiese roman gelykstel met wat hulle beskou as "werklike geskiedenis".
1965 word allerweë aanvaar as die beginjaar van New Journalism — die jaar waarin Wolfe debuteer met sy Kandy-kolored tangerine-flake streamline baby en Truman Capote se In cold blood gepubliseer word. Hoewel hulle albei op onafhanklike wyse ontwikkel het — soos ook verskeie ander joernaliste wat tot hierdie groepering behoort — is daar sekere gemeenskaplike elemente: hulle kom in opstand teen die keurslyf van tradisionele joernalistiek met sy voorgestelde struktuur, sy sg. "objektiwiteit" en die sterk aanleuning by amptelike bronne. Daar word nou sterk gesoek na 'n eie persoonlike perspektief. Wat belangrik is, is dat dit nie bloot vermenging van feit en fiksie is nie: dit is 'n poging om die sofistikasie en vryheid van fiksie te versoen met die feite van joernalistiek. Daarom word daar dikwels gepraat van die sg. "groter waarheid" waarna hulle soek. Daar word altyd gestreef na betroubaarheid. Een van die kenmerke is die beweging van onskuld na ervaring: die skrywer speur na die misterie wat agter die oppervlak skuil. Dit is derhalwe ook 'n poging om 'n uiters persoonlike perspektief te kry op gebeure wat haas reeds geïnterpreteer is deur bv. die televisie (Hellman, 1981: 3).
Wolfe oordryf, volgens Hellman (1981: 108) in sy eie weergawe van hul werk, die invloed van die Realisme op New Journalism. In werklikheid was hulle veel meer vernuwend. Realisme is volgens hom te tipies — die weergawe van 'n sg. objektiewe realiteit. Die opvatting (ook van Wolfe) dat 'n fragmentariese samelewing slegs weerspieël kan word in 'n gefragmenteerde struktuur is 'n handboekvoorbeeld van die sg. "fallacy of imitative form". Tog was dit bykans 'n obsessie by hulle om iets van 'n 'tydsgees' vas te pen want in die jare Sestig was dit haas onmoontlik om nog 'n groot greep te kon kry op die snel veranderende werklikheid.
Wat ten slotte belangrik is in New Journalism, is die sterk metafiksionele aspek daarvan. In die Afrikaanse faksie kom dit veral voor in die werk van Koos Prinsloo ("Die jonkmanskas") en André le Roux (o.a. in "Mupeki pis mos deesdae soos 'n gieter"). Ten spyte van die uiteenlopende stelle gespreksvoorwaardes van moderne skrywers van fiksie en faksie, is die perlokusie wat hulle voor oë het, dieselfde: die strewe na 'n basis vir hulle hoogs oorspronklike benadering tot die problematiese aard van die kontemporêre werklikheid. Die New Journalist sê eintlik: ek hou my verbonde aan die werklike, maar ek kan dit slegs op my persoonlike manier gee, soos ek dit as mens ervaar het en onthou. Robert Scholes het reeds daarop gewys dat feit en fiksie etimologies verwant is: feit (fact) kom van facere — om te maak of te doen; fiksie kom van fingere - om te maak of te skep (Hellman, 1981: 17). Die skrywer van fiksie bewandel 'n gevaarlike weg: hy mag waarheid inboet vir effek wat hom dan eintlik niks anders maak as 'n skrywer vir die geel pers nie; hy kan egter ook die fiksionele oorbeklemtoon wat terselfdertyd die joernalistieke kontrak vernietig — André le Roux ontkom nie altyd aan lg. gevaar nie. Wanneer fiksie en feite egter in 'n dialektiese spanningsverhouding geplaas word, soos in die beste werk van die New Journalists, tref 'n mens werke aan wat die literatuur van die 20e eeu op 'n besonderse wyse verruim het.