Die Nasionale Minimumloonwet:  Wat nou?Plaaswerkers laai ’n hoop gras af . Foto: Verskaf Die nuwe minimum loon hou baie ernstige implikasies in vir werkgewers gegewe dat die wetgewing geskryf is met die klem op afdwinging en kan tot kwaai boetes en vervolging lei. Daarby saam hou die skielike kostestyging van 17% die gevaar van werksverliese vir die landbousektor in. Die Nasionale Vergadering het op 29 Mei 2018 ’n geskiedkundige stuk wetgewing aanvaar. Die Nasionale Minimumloonwet gee uitvoering aan ’n universele minimum loon, geskoei op die beginsel wat deur die Internasionale Arbeidsorganisasie voorgehou word om onbehoorlike lae salarisse te elimineer en om behoorlike werk na te streef. Die nuwe minimum loon sal R20 per uur wees. Uitsondering is gemaak vir drie kwesbare sektore, wat ’n persentasie van die nasionale minimum loon sal betaal. Hierdie sektore is landbou (90% of R18) huiswerkers (75% of R15) en werkers in die regering se uitgebreide openbarewerkeprogram (R11 per uur). Die datum waarop die wetgewing in werking gaan tree, is nog nie aangekondig nie. Die wetgewing moet nou na die Nasionale Raad van Provinsies vir goedkeuring, waarna die president dit moet onderteken en die datum van inwerkingtreding aankondig. Die motivering agter minimum lone is suiwer: Die daarstelling van ’n minimumloon is veronderstel om die kwesbaarste werkers, normaalweg mense met min opleiding en vaardighede, teen uitbuiting te beskerm. In die landbousektor is daar alreeds sedert 2006 ’n sektorale vasstelling wat, onder meer, ’n minimum loon vir plaaswerkers bevestig. Die bedrag van die minimum loon word per regulasie deur die minister van arbeid aangepas, gewoonlik op 1 Maart elke jaar. Teen hierdie agtergrond is minimum lone wêreldwyd dus nie ’n vreemde verskynsel nie en beslis nie binne Suid-Afrika nie. Die nuwe wetgewing probeer egter om alle sektore oor een kam te skeer, wat nie noodwendig moontlik is binne die Suid-Afrikaanse konteks nie. Juis hieroor is daar besluit dat al die verskillende sektorale vasstellings wel sal aanhou voortbestaan – wat ’n positiewe verwikkeling is. ’n Ander positiewe verwikkeling is dat die wetgewing ’n nasionale kommissie op die been gebring het, wat oor die verhogings in minimum loon sal besluit. Die kommissie sal beslissings maak op grond van navorsing en ’n verskeidenheid insette – insette van al die partye wat normaalweg by Nedlac teenwoordig is, sal in ag geneem word voordat ’n besluit geneem word. Dit beteken ’n inklusiewe proses op nasionale vlak. Die vlak waarop ’n minimum loon bepaal word, kan baie ernstige implikasies hê, gegewe dat die wetgewing geskryf is met die klem op afdwinging. Daar kan baie ernstige gevolge vir werkgewers wees wat nie daaraan voldoen nie. Dit behoort in elk geval onder geen omstandighede ’n opsie te wees nie. Die wetgewing verhoed ook dat werkgewers eensydig werknemers se ure of enige ander diensvoorwaardes verander en dan daardie artikel van die wet teruggedateer na 1 Februarie 2017. Dus bly daar die opsie oor om aansoek te doen vir kwytskelding – wat ’n elektroniese proses gaan wees – en slegs vir een jaar geldig sal wees. Werkverliese kan moontlik gebeur as gevolg van die skerp kostestyging (dis ’n 17%-verhoging in die landbousektor sedert 1 Januarie 2018 tot die inwerkingtreding van die Nasionale Minimumloonwet), in gevalle waar ’n besigheid reeds op die rand van finansiële ineenstorting was. Dit is belangrik om te onthou dat die meerderheid boerderye in Suid-Afrika eintlik klein- en mediumgrootte-ondernemings (sogenaamde SME’s) is en dat boere prysnemers, nie prysvasstellers nie. Dit baie moeilik om minimum lone as heeltemal positief of negatief te bestempel en dis waarskynlik nie ’n goeie manier om daarna te kyk nie. Suid-Afrikaanse arbeidswetgewing is veronderstel om beide die werkgewer en die werknemer te beskerm, maar dit is uiters gekompliseerd, gereguleerd en dikwels vol grys areas en interpretasie-ruimte. ’n Argument dat ’n potensiële werknemer self behoort te kan besluit wat hy of sy vir hul arbeid wil vra, is verkeerd. Die magswanbalans in ’n omgewing waar daar ’n ooraanbod van arbeid is weens ’n werkloosheidskoers van 27% is so erg dat dit nie ’n onderhandeling sou wees nie. Aan die ander kant is dit ook hartverskeurend dat ’n minimum loon moontlik iemand kon verhoed om ’n werksgeleentheid te kry, omdat ’n potensiële werkgewer nie kan bekostig om die persoon in diens te neem nie. Die volle effek van ’n landwye minimum loon sal hom in die komende maande en jare afspeel. Die praktiese manier om ’n impak te maak, is deelname aan die prosesse binne die Nasionale Minimumloon-kommissie en om seker te maak dat die proses deursigtig en ewewigtig bestuur word. Intussen word dit al hoe belangriker vir werkgewers om seker te maak dat hulle die inhoud van al ons arbeidswetgewing, waarvan die nuwe Nasionale Minimumloonwet maar een is, verstaan en korrek implementeer.