Toekoms lê nie in eenheid, maar in uitmuntende kleingroepeWat sou Afrikaners vir hulself sê as hulle môre die kans sou kry om hul eie sake te reël? Nou is ons éérs in die moeilikheid? Want hulle is as groep redelik onvoorbereid vir die ANC se afgunspolitiek en afdreigpolitiek. Afrikaners is ŉ groot groep met eie belange, maar dit op sigself lei nie na kollektiewe aksie deur meeste Afrikaners om hulle toekoms te help skep nie. Trouens, die meeste Afrikaners is in die groeppolitiek eintlik rugryers. Maar dalk is alle groepe as rolspelers rugryers? Mancur Olsen (1932-1998) Reeds vyftig jaar gelede skryf Mancur Olson in sy kort trefferboek The Logic of Collective Action dat daar ook sterk individuele of sosiale dwang of aansporing moet wees vir kollektiewe aksie. Anders hoef mense net terug te sit en die voordele wat verkry is te geniet sonder die koste en risiko van eie inspanning, toewyding en opoffering. Waar val die klem in die Afrikanerpolitiek om dit te oorkom? Op ŉ slingerpatroon om Afrikaners of Afrikaanssprekendes nog meer te probeer mobiliseer op een of ander wedywerende identiteitsbasis: dán hierdie een, dán daardie een. Die simbolepolitiek kry wel reg om oor dekades dan weer een deeltjie van die Afrikaners te oortuig en dan weer ŉ ander deeltjie se renons te verseker. Maar wat doen die selfs oortuigde deel van die Afrikaners dan? Soos Olson se model reeds voorspel, min tot bitter min. As mens ŉ groter uitvoeringskrag wil skep, moet die klem veel meer val op twee aspekte: kleingroepontwikkeling en voortreflike aksie. “Slegs as groepe klein is, of gelukkig genoeg is om ’n onafhanklike bron van aansporings te hê, sal hulle organiseer of optree om hulle doelwitte te bereik”, skryf Olson. Hoe groot is die groepe waarin kollektiewe deelname maklik plaasvind? Daardie groepe waarin die lede ŉ goedomlynde persoonlike aanspreeklikheid en verantwoordelikheid aanvaar? Die sosiale sielkundige Robin Dunbar skryf dat weens die ontwikkeling van die individuele breinkorteks mensegroepe ’n optimum grootte van ongeveer 148-150 het. In sulke groepe, ken die lede mekaar en kan hulle redelik in voeling met mekaar bly sonder veel burokrasie. Sosiale en individuele dwang en aansporings tussen mense wat jou ken speel nog ’n sterk rol. 'n Romeinse centuria - let op die 80 manskappe. Bedrywe soos die vervaardiger Gore Associates en godsdiensgroepe soos die Hutteriete kies uit ervaring selfs om nuwe eenhede te stig as die grootte van 150 oorskry word. In die vroeë Romeinse leër was die centuria met sy 80 man – eerder as 100 soos mens mag raai – as die kleinste operasionele eenheid in ’n legioen beskou. As ondernemings van tot 150 mense sterk persoonlike bande deel, het mense ŉ sterk transaksiegeheue. Hulle weet wat die voorkeure, swakhede, talente en vaardighede van ander in die groep is. Daardie transaksiegeheue, sê Daniel Wegner, laat mens doeltreffender werkverhoudings bou wat individue se kragpunte laat ontplooi. Beter samewerking, ŉ groter vermoë om as ŉ span struikelblokke te oorkom, en ŉ groter innoveringsvermoë is die gevolg. As die groep groter as 150 is, raak dit meteens veel ingewikkelder. Binne daardie kleingroep, is dit belangrik om te fokus op hoë standaarde en samehorigheid, maar ook op ruimtes vir individuele skeppingskrag en uitblinkerspanne. Die beklemtoning van die waarde van kleingroepontwikkeling en uitblinkerspanne is reeds ingebed in vele klein en groot tradisies: In die leuse van Paul Roos-Gimnasium op Stellenbosch, waar J.B.M. Hertzog en Jan Smuts sou skoolgaan: Semper Splendidor, oftewel altyd beter. In die klem op standaarde by die jongste militêre akademie wat Westerlinge opgerig het. Dit vind ook weerklank in die uitvindingsdrif by sommige Afrikaners in die landbou en sakelewe en wetenskap van Afrika. Ook in N.P. Van Wyk Louw se opstelle rondom Afrikaanse skeppingskrag en die aristokratiese kultuurideaal. Danie Goosen skryf dan ook in een van sy opstelle hier oor ŉ spanning tussen die gemeenskap en aristokratiese voortreflikheid. Dit is waar. Maar as jou omgewing so transformeer soos in Suid-Afrika, dan is die strewe na voortreflikheid nie net iets vir ŉ paar mense nie. Dit behoort deel te wees van ŉ groep se dominante strewes. Ook in hierdie geval sal dit net gebeur as mens op kleiner skaal werk. Maar die uitwerking op ŉ groter groep is nie te onderskat nie. Uitblinkerspanne en doelgerigte kleingroepe bring nuwe lewe in ŉ groep en gemeenskappe wat op die agtervoet is. ŉ Nuwe aantrekkingskrag en groter kohesie ontstaan rondom die kleingroepe heen, veral vir jongmense. Want die meeste jongmense wil nie berus in die verskraalde, onveilige, plastiek- en riool-oortrekte toekoms wat die ANC vir hulle gaan bied nie. Die strewe na uitmuntendheid dien as ŉ onderskeidingsmodus wat gemeenskappe se eiesoortigheid help handhaaf in ŉ omgewing wat volgens ander waardes transformeer. Maar ook in die wyer wêreld skep so ŉ strewe nuwe bestaanskanse. Rolspelers wil met uitblinkerspanne kan saamwerk, en baie Westerse magte is afhanklik van goeie vennote. Met die afwaartse aanpassing van standaarde en minder skool- en universiteitsbywoning: hoeveel van die Afrikaners gaan vorentoe gerat wees om met die beste in die Weste te kan meeding of binne en buite Suid-Afrika alliansies op goeie voorwaardes te kan sluit? Uitblinkerspanne binne ontwikkelde kleingroepe is daarom ŉ realistieser fokuspunt vir diegene wat krag wil opbou, eerder as die poging om die uiteenlopende Afrikaners weer rondom een identiteitstroom te probeer mobiliseer. Dit is ŉ benadering wat ook in wisselwerking sou kon tree met Danie Goosen se beroep op mikro-republikeinse instellings en ŉ klassiek-deugdelike gemeenskapslewe. Identiteitspolitiek is belangrik vir meeste volke en gemeenskappe wat onder druk voel. Maar dit op sigself lei nie tot kollektiewe aksie nie. Soms wel tot ŉ grootbek lui Afrikanerskap wat niks meer verg nie as ŉ bier se oopklap by die vleisbraaivuur. Vir werklike uitvoeringskrag is gerigte kleingroepe egter nodig. En hulle gaan goed moet wees om hulle doelwitte te bereik. Dit is tyd om meer aandag hieraan te gee. Die baniere van die toekoms gaan nie eerstens gedra word deur ŉ hele volk of gemeenskap nie, maar dalk wel deur kleingroepe en uitblinkerspanne.