PressReader - Weg! Platteland: 2015-09-01 - Be­stem­ming
Op pad Ba­vi­aans­kloof toe? Trek af by U­ni­on­da­le, Wil­low­mo­re of S­teyt­ler­vil­le
Weg! Platteland - 2015-09-01 - Inhoud - TEKS EN FO­TO’S PETER VAN NOORD
Op Wil­low­mo­re raak die win­ter­son­ne­tjie yl op die ho­ri­son. Die stra­te het gaan stil­staan, ag­ter gor­dy­ne en op stoe­pe gaan lig­te aan, en bo The Wil­low-gas­te­huis trek ’n flerts kag­gel­rook die lug in waar die ster­re net­nou­maar gaan be­gin skit­ter soos hul­le net hier in die Oos-kaap­se Ka­roo kan uit­haal en wys.
Dan, die ge­dreun van ’n V8. ’n Or­dent­lik be­smeer­de Jeep C­hero­kee-4x4 draai by die gas­te­huis se lap­pie par­keer­grond in. Die blon­de vrou ag­ter die stuur draai haar ruit oop: “En hoe­kom het jul­le kar so min mod­der op?”
Pier Blom­ma­ert, ’n pro­ku­reur van S­tel­len­bosch, glim­lag van oor tot oor. Sy en haar man, Al­lie, ’n ad­vo­kaat, het pas die 203 km van Pa­ten­sie af ge­ry.
Deur die Ba­vi­aans. Die kloof. Na­tuur­won­der­wê­reld. Plek van die bob­be­ja­ne. >
4x4-mek­ka. Een van daar­die ra­re plek­ke op aar­de waar men­se weer klein word.
DIÉ TYD VAN DIE JAAR is die Ba­vi­aanspel­grims dun­ner ge­saai. In die laat­len­te en so­mer, dán is dit ’n an­der sto­rie, sê Pe­pi van der Mer­we, een van die dorp se kleur­ryk­ste ka­rak­ters, die vol­gen­de og­gend by die eet­plek Sophie’s Choi­ce.
“Van ein­de No­vem­ber tot Ja­nu­a­rie is hier­die plek mal, ver­al in De­sem­ber­maan­de. Die kar­re staan bum­per-to­bum­per, man! En dan weer oor Paas­fees en met die Trans-ba­vi­aans- en Ka­roo to Co­ast-berg­fiets­re­sies.” Hy draai na die man wat pas by die ta­fel langs­aan kom sit het, kyk hom stip aan. “Ons moet se­ker fa­mi­lie wees, want jou bek is net so groot soos my­ne!” Hy skud van die lag.
Pe­pi is al am­per veer­tig jaar op die dorp doe­nig.
“In die laat se­wen­tigs was ek ’n me­die­se teg­no­loog in die Kaap, maar die Kaap het am­per te klein ge-word vir my. Ek was ’n hoer, die heel­tyd in nig­ht­clubs – ek het so half ver­moed ek gaan in die tronk ein­dig, of my dood­suip of ie­mand ver­moor. Maar ie­wers moet jou le­we be­gin­ne draai, jy weet...”
Toe gaan hy na Pep se be­stuur­skool toe. “Dis ook waar ek my naam ge­kry het. Pe­pi is my straat­naam, Deon my kan­toor­naam.” Weer ’n lek­ker lag­gie.
“In 1978 kom ek toe hier­na­toe om die Pep reg te ruk. Saans het ek by die bar ge­werk van die Roy­al-ho­tel, en só die men­se van die dorp leer ken. Ek was so 22, 23 jaar oud. En skaars drie maan­de la­ter toe vra die ei­e­naars van die ho­tel of ek nie dalk die plek vir hul­le wil run nie. An­ders as van­dag waar men­se mak­lik van die een job na die vol­gen­de spring, was dit daai tyd nog ’n skan­de om ’n rol­ling s­to­ne te wees. Toe lag ek maar en sê jul­le moet ont­hou, jul­le de­al nou hier met die twee­de­groot­ste poep—l ter wê­reld – die groot­ste een moet nog ge­bo­re word. Maar toe maak hul­le my in elk ge­val die ma­na­ger en ’n aan­deel­hou­er. En dit was nie som­mer ’n hier­jy­ho­tel nie, hoor! Dit was nog die dae van wit hand­skoe­ne en swart baad­jies en se­wegang­maal­tye – uit­ein­de­lik het ek dit tien jaar ge­doen.”
Van­dag be­sit Pe­pi ver­skeie be­sig­he­de op die dorp – die Keurfontein-gas­te­plaas 10 km uit op die U­ni­on­da­le­pad, Sophie’s Choi­ce (sy vrou, Sophia, se plek), Bel­ly De­li, Ka­roo Hou­se Me­at & Wi­ne, The Wil­low (“dis nou my dog­ter se sto­rie daai”), Ba­vi­aans Her­i­ta­ge Tou­rs, Pe­pi’s Ta­ke A­ways…
Soms het dit maar moei­lik ge­gaan. “In die ja­re ne­gen­tig het ons ’n ont­vol­king van die plat­te­land ge­had. Daar was ’n nu­we re­ge­ring en s­ko­le het tot niet ge­gaan om­dat men­se hul­le kin­ders na gro­ter stad­sko­le, landbou­s­ko­le of s­ko­le met be­ter ge­leent­he­de ge­stuur het. Maar dit was al­tyd my droom om die dorp weer op te tel: Ek het vir al­mal ge­sê hier­die dorp sal weer op­staan. Dan het hul­le vir my ge­lag en ge­sê: ‘Jy’s lek­ker mal, man, Pe­pi!’ ” >
‘Van­dag, sê Pe­pi, is Wil­low­mo­re een van die “ni­ce- ste” plat­te­land­se dor­pies in die Ka­roo.’
Van­dag, sê hy, is Wil­low­mo­re een van die “ni­ce-ste” plat­te­land­se dor­pies in die Ka­roo. “Om te oor­leef het ek nog al­tyd ge­glo 1) Jy moet ge­luk­kig wees en 2) Jy moet ’n droom hê.”
Saam met hom droom sy vrou, Sophia, wat van­dag plat in die bed is met griep. Pe­pi kyk om hom. Dis be­dry­wig hier by Sophie’s Choi­ce, al is dit die mid­del van die week in die mid­del van die win­ter. Lo­cals én toe­ris­te kom sit aan vir goeie kof­fie, dalk ’n bur­ger of tra­mez­zi­ni, selfs mid­dag­ete met reg­te Ka­roo­s­kaap. “Hier­die is haar han­de­­werk. Voor­heen was dit so ’n kon­trei­win­kel­tjie waar hul­le vir jou Ri­cof­fy ge­maak het, maar sy het die plek ver­an­der in wat jy hier sien. Ek is maar die ge­bou-ou. Dis lek­ker om ie­mand soos sy te hê wat saam met jou hard­loop.”
BUI­TE IN DIE HOOF­STRAAT staan twee don­kies kop on­der­ste­bo en kou ver­veeld aan ’n ho­pie gras wat voor hul­le op die teer neer­ge­sit is. Jim Mak­we­na is die man wat hul­le be­derf ter­wyl hul­le wag op die vol­gen­de toe­ris­te wat ’n draai deur die dorp wil ry op die don­kie­kar. Van­dag is dit Su­zie en Bes­sie wat met geel plas­tiek­blom­me op­ge­dol­lie is – hul­le sus­ters Pa­trys en S­weet­lin is van diens af.
“Ek hou van Wil­low­mo­re,” sê Jim, wat al so twee jaar die don­kie­kar ry en “so agt trippe” per dag doen. “Hy is nie so woe­lig nie en hier’s nie die ti­pe men­se wat jou sal seer­maak nie.”
Ons be­taal en klim op. “Su­zie, Bes­sie! Hup-hup!” por Jim die twee aan ter­wyl hy met sy tuis­ge­maak­te tou­sweep op die pad slaan. Regs in Kerk­straat, weer regs in Vic­to­ri­a­straat, ver­by prag­ti­ge ou hui­sies waar bou­ers be­sig is met
op­knap­pings­werk. Vir ou­laas dan weer: “Hup-hup. Su­zie, Bes­sie! Hup-hup!” voor­dat ons regs draai in die hoof­straat en Jim sy don­kies la­we .
Die hoof­straat is waar die mees­te din­ge op Wil­low­mo­re maar ge­beur – van die noor­de­kant waar Hay­lin Za­na en Boe­ta Da­vids vroeg­og­gend staan en tol gooi, tot by die sui­de­kant, waar jy die dorp uit U­ni­on­da­le se koers bin­ne­kom, waar die Ka­poet-pad­stal on­langs sy deu­re ge­o­pen het. By dié kof­fie­win­kel kry jy lek­ker eet­goed, in­maak­goed, de­k­or­goed en hand­werk­goed.
Ons het hoe­ka gis­ter­mid­dag van Ka­poet se koe­doe­pas­tei ge­ëet op die plaas S­child­pad­been, waar Ben van Heerden, ’n ou­dad­vo­kaat en -waar­ne­men­de reg­ter, boer en on­der meer ’n ga­we o­lyf­o­lie maak. Sy ven­noot, Kemp J. Kemp, wat nog in Dur­ban as ad­vo­kaat prak­ti­seer, het die pas­teie hier kom koop – dit ver­klaar die pa­pier­tjie wat nou hier by Ka­poet ag­ter die kas­re­gis­ter op­ge­plak is: “S­kil­pad­been se oom het 2 Co­ke’s ver­geet.”
Na­di­ne O­li­vier, ’n ar­beids­te­ra­peut wat in Bloem­fon­tein ge­stu­deer en in P­re­to­ria ge­werk het, werk in die win­kel. Sy trou in Ok­to­ber met Boy Lot­ter, ’n boer en broer van Hen­nie Lot­ter, die ei­e­naar van Ka­poet. Sy en haar aan­staan­de skoon­sus­ters help hier én in die fa­mi­lie se gas­te­huis, La­pi­da­ria.
“Ja, dis fa­mi­lie – ek help maar so o­ral. Hier leef al­mal uit een pot uit,” lag sy. “Men­se vra ge­reeld wat is hier te doen, maar dis nie eint­lik baie nie. Die plek is won­der­lik om­dat hier lek­ker men­se is, en al­mal kui­er maar so rond op die pla­se. Die dorp het ’n lek­ker buzz.”
“Ja, dis lek­ker om te sien din­ge ge­beur op ons ou dor­pie – ek is trots op Wil­low­mo­re,” het Ben gis­ter ge­sê toe die pas­tei­bak leeg was. En, met ’n glim­lag: “Sê tog groe­te vir ou Pe­pi van der Mer­we… jul­le sal die ou wel raak­loop.”
Voor die Roy­al-ho­tel in die net­jie­se hoof­straat van S­teyt­ler­vil­le staan ’n I­su­zu- en Hi­lux-4x4 met on­der­skei­de­lik ’n S­pri­te-woon­wa en ’n bos­wa ge­par­keer. Ba­vi­aans-per­de?
Ver­der is die straat stil. Tog is win­kel­ei­e­naars nog ef­fens ver­bluf oor gis­ter se mo­les­te toe mu­ni­si­pa­le wer­kers vir die eer­ste keer in die dorp se ge­skie­de­nis die stra­te vol vul­lis ge­gooi het – boon­op skaars ’n week na­dat die von­ke ge­spat het oor die Af­ba­ke­nings­raad se plan >
om S­teyt­ler­vil­le en Wil­low­mo­re deel te maak van die I­kwe­zi-mu­ni­si­pa­li­teit en die gro­ter Kam­de­boo-mu­ni­si­pa­li­teit. Ja, die ge­mors is al op­ge­ruim, maar so iets ken hul­le nie.
“Van­dag is my hart seer, want ons dor­pie is se­ker een van die net­jies­stes wat jy kry,” sê E­li­ze Jou­bert, ei­e­naar van Die Rooi Mal­va-pad­stal-en-kof­fie­win­kel waar die geur van vars vet­koek in die lug hang. “Dan kom maak hul­le so...”
E­li­ze is hier ge­bo­re, en sy hou juis van die stil­te, die rus en vre­de op die dorp. Hoe­wel sy weet daar­die stil­te wyk in die va­kan­sie­tye, wan­neer die Ba­vi­aans­voe­te deur die dorp kom. Dan vlieg haar ou­ma Lie­sie se “vel­le­tjies­vet­koek”, ’n spe­si­a­le hol vet­koek wat jy pa­pier­dun druk voor jy hom in die o­lie bak, en haar ou­ma An­na se koe­kies. “Dis baie lek­ker as hier ’n vreem­de ge­sig in­kom en spe­si­fiek vra vir Ou­ma An­na se koe­kies.”
Son­dae in die kerk word E­li­ze her­in­ner hoe klein die dorp eint­lik is, want dan kry ’n ska­me­le 180 lid­ma­te hul­le sit in die lief­li­ke ou E­du­ar­di­aan­se kerk wat ont­werp is vir 1 200 men­se – ’n kerk wat op sy dag el­ke Son­dag stamp­vol was.
“Dis maar oor baie van die klei­ner boe­re uit­ver­koop het aan die gro­ter ou­ens – meest­al sy­bok­haar- of skaap­boe­re. Vroe­ër ja­re het die dorp ook wa­ter ge­had – ons het uit die ri­vier uit nat­ge­maak, maar daai dae is ver­by...”
Oor­kant die straat be­dryf E­li­ze se sus­ter, Le­o­ne Maas­dorp, ’n tuis­ny­wer­heid. En nee, sy’s nie kom­pe­ti­sie vir E­li­ze nie. “Ek mo­ti­veer vrou­tjies om vir my te bak en skep ruim­te vir an­der om ’n geld­jie te ver­dien – tans het ek 18 ak­tie­we bak­kers.”
Tog, sê sy, kom jy nie S­teyt­ler­vil­le toe om ryk te word nie. “Hier is rus en vre­de, en dis mos ook ryk­dom!”
S­TEYT­LER­VIL­LE HET AL be­ken­de in­wo­ners ge­had: Die dig­ter A.G. Vis­ser was se­we jaar die dok­ter en kerk­koor­af­rig­ter op die dorp. En dan is die rug­by­le­gen­de dr. Da­nie Cra­ven in 1938 hier ge­troud met ’n plaas­li­ke boor­ling, Bey­e­ra Ha­y­ward. Die eg­paar se seun dr. Ge­or­ge Cra­ven woon van­dag nog op die fa­mi­lie­plaas, Noor­s­poort, en dis hy en sy kin­ders wat die rits vlae langs die R329 bui­te die dorp teen die krans­wan­de ge­verf het – al­mal was in ’n s­ta­di­um die amp­te­li­ke lands­vlag. (Dis ook Ge­or­ge wat in 1981 die or­ga­ni­sa­sie ROEP – Red Ons Eie Plat­te­land – ge­stig het.) >
U­ni­on­da­le is ’n dorp waar jy nog stof­stra­te en wei­dings­kam­pe tus­sen die hui­se sien. Al vorm dit nie amp­te­lik saam met Wil­low­mo­re en S­teyt­ler­vil­le deel van die Ba­vi­aans­kloof-ge­bied nie, kom baie kloof­be­soe­kers hier ver­by. Ook berg­fiets­ry­ers is vol­op hier – die Ka­roo to Co­ast-ren spring jaar­liks hier weg.
PE­PI IS DIE MAN Pe­pi van der Mer­we voor Pe­pi’s Ta­ke A­ways, een van sy tal­le be­sig­he­de op Wil­low­mo­re. “Dié plek sorg vir cash flow, hoor – jy sal nie glo hoe baie hoen­der- en-tjips en spa­re­ribs by hier­die plek ver­koop word nie,” sê hy. Regs is Sophie’s Choi­ce, sy vrou, Sophia, se eet­plek- en-an­tiek­win­kel reg­oor die weg­neem­eet­plek.
On­der aan­voe­ring van Jim Mak­we­na draf Su­zie en Bes­sie so agt keer per dag deur Wil­low­mo­re se stra­te.
1 Ka­poet het in De­sem­ber laas­jaar sy deu­re ge­o­pen – dit was maar ’n erg ver­val­le ge­bou toe Hen­nie Lot­ter, die ei­e­naar, in­ge­spring het. 2 Na­di­ne O­li­vier trou eers­daags met Hen­nie se broer en werk in die win­kel, maar ook by die fa­mi­lie se gas­te­huis.
3 Benson, die boer­boel, sit vroeg­og­gend op die stoep by S­child­pad­been en uit­kyk oor die o­lyf­boor­de.
Só lyk S­teyt­ler­vil­le van die Kar­roo The­a­tri­cal-ho­tel af. Die NG kerk is die groot­ste E­du­ar­di­aan­se kerk in Sui­der-a­fri­ka, met sit­plek vir 1 200 men­se.
1 Laat­mid­dag, as die ska­du­wees be­gin lank word, word ’n trop­pie bok­ke deur die stof­stra­te van S­teyt­ler­vil­le aan­ge­ja. 2 Liz­zy Snoek bring eers die tee en koek­sis­ters wat sy self ge­maak het, en dan is dit tyd vir ge­sels. Ge­sels en lag, hier in haar vro­lik ge­verf­de eet­plek in S­teyt­ler­vil­le se towns­hip. 3 Ge­or­ge Cra­ven ver­tel hy en sy kin­ders het aan toue teen die kran­se ge­hang om die vlae in Noor­s­poort te verf. Al­le vlae wat in die een of an­der s­ta­di­um die amp­te­li­ke lands­vlag was, is hier te sien.