Kwelpunte in die Suid-Afrikaanse ekonomie: Deel llDeur prof. Jannie Rossouw Die gevaar van inflasie Prof. Jannie Rossouw. Brose state word dikwels gekenmerk deur hoë inflasie. ŉ Aantal lande het hiperinflasie ervaar na politieke, ekonomiese en fiskale krisisse, terwyl brose state dikwels ook deur hiperinflasie gekenmerk word. ŉ Bekende voorbeeld is die Republiek van Zimbabwe, met die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) wat raam dat die jaarlikse inflasiekoers ŉ vlak van 489 miljard persent in September 2008 bereik het, nadat die Zimbabwiese regering die publikasie van amptelike inflasiedata afgeskaf het. Sommige navorsers het hoër inflasieskattings vir Zimbabwe gepubliseer, byvoorbeeld ŉ inflasiekoers van 889 miljard persent teen Julie 2008. Die bekamping van inflasie is een sukses waarop Suid-Afrika trots kan wees. Die Reserwebank se beleidsoogmerk is om inflasie in ŉ teikenband van 3% tot 6% per jaar te hou, met ŉ spesifieke fokus op die middelpunt van 4,5% per jaar. Hierdie beleid is in 2000 aangekondig. Die Suid-Afrikaanse regering het verskeie nasionale ekonomiese beleidsrigtings en -raamwerke, maar min van daarvan is so duidelik verwoord en word so noukeurig gevolg as die beleid van inflasieteikens. Inflasie bring groot koste en onsekerheid in ŉ ekonomie en ontmoedig beleggings oor die langer termyn. Voorts lei inflasie tot ŉ herverdeling van inkomste en welvaart in die ekonomie. Diegene met skuld word onder hoë inflasie bevoordeel. Diegene met vaste inkomstes (byvoorbeeld pensioenarisse) word benadeel. Inflasie is nie ŉ beleidsinstrument nie, maar die gevolg van ontoepaslike ekonomiese beleid (spesifiek monetêre beleid). Sommige kommentators bepleit egter wel die “gebruik van inflasie as ŉ beleidsinstrument”. Een so ŉ voorbeeld is ŉ artikel wat onlangs in die Mail and Guardian gepubliseer is. In hierdie artikel word tereg aangevoer dat die leningskuld van die sentrale regering onder toestande van inflasie kleiner word in verhouding tot die BBP, terwyl die inkomste van die regering weens inflasie toeneem. Dit is inderdaad die geval, maar dit kom teen ŉ hoë koste vir die ekonomie en vir individue in die ekonomie, soos hierbo verduidelik is. Dit is dus nodig om waaksaam te wees, want daar is pogings om die Reserwebank se outonomie en onafhanklikheid te ondermyn. Die onafhanklikheid en outonomie van die Reserwebank in die bekamping van inflasie is ŉ nasionale bate wat beskerm moet word. Suksesse om op trots te wees Afgesien van die suksesvolle bekamping van inflasie deur die Suid-Afrikaanse Reserwebank, is daar ook ander instellings in Suid-Afrika wat suksesvol funksioneer. Uiteraard is verskeie instellings deur staatskaping en korrupsie vernietig, maar die uitdaging is om die oorblywende instellings te beskerm. Voorbeelde van suksesvolle instellings, ten spyte van staatskaping en korrupsie, sluit in die regbank, die Nasionale Tesourie, die SA Inkomstediens (SAID), wat onder leiding van Edward Kieswetter herstel word, die ouditeur-generaal, universiteite, die finansiëledienstebedryf en verskeie groot en klein ondernemings. Mediavryheid (elektroniese en gedrukte media) en vryheid van spraak wat deur die Suid­-Afrikaanse Grondwet gewaarborg word, is ook van groot belang in Suid-Afrika se oorlewing ten spyte van ŉ rowerbende wat onder die vaandel van die ANC aan bewind is en die land regeer. Trouens, die media het verskeie voorbeelde van korrupsie en staatskaping uitgewys, lank voordat dit deur die Zondo-kommissie ondersoek is. Op dieselfde wyse as waarop gewaak moet word oor die outonomie en onafhanklikheid van die Reserwebank, moet instellings wat steeds funksioneer, ondersteun word. Mediavryheid en die vryheid van spraak is ook basiese beginsels van die demokrasie wat in Suid-Afrika beskerm moet word. Suid-Afrika se huidige politieke omstandighede Ekonomiese herstelplanne is nie wat Suid-Afrika nodig het nie. Verskeie planne is ontwikkel en gepubliseer, maar nie deur die regering geïmplementeer nie. Die regering gaan mank aan ŉ kombinasie van onvermoë en onwilligheid om te implementeer. Suid-­Afrika het ŉ private sektor nodig wat investeer, werk skep en die ekonomie laat groei. Ongelukkig gaan die regering se vermoë nie voor 2024 verander of verbeter nie. Tot Desember 2022 gaan alle politieke aandag in die regering op die leierskapverkiesing van die ANC toegespits wees. Alle regeringsbesluite deur politici gaan aan slegs een kriteria getoets word: Wat gaan die impak op die leierskapverkiesing wees? Ná Desember 2022 gaan die komende algemene verskiesing in 2024 die enigste fokuspunt wees. Dieselfde beginsel gaan vir besluite binne die regering geld, naamlik wat gaan die impak op die algemene verkiesing wees? Die Suid-Afrikaanse samelewing moet dus lae verwagtings van die regering koester ten einde teleurstelling te voorkom. Dienslewering aan die algemene publiek is tans baie laag op die regering se prioriteitslys. Die regering het geen samehangende beleidsrigtings nie, met beleidsbesluite wat op die oog af geneem word op grond van (i) geleenthede vir korrupsie; of (ii) persoonlike ideologiese of ander voorkeure van individuele kabinetsministers. Albei hierdie aspekte was duidelik tydens die regering se hantering van die Covid-19 pandemie. Verskeie ondersoeke word tans ingestel na korrupsie met aankope en verspreiding van mediese en ander voorraad tydens die Covid-19-pandemie. Die algemene verwagting is egter laag dat enige van die ondersoeke na korrupsie tydens die Covid-19-pandemie enige tasbare sukses sal lewer. Ongelukkig het die Covid-19-pandemie ook die deur geopen vir mikrobestuur en besluite wat die ideologiese voorkeure van kabinetsministers weerspieël. Onder die dekmantel van noodregulasies het kabinetslede hul voorkeur vir mikrobeheer en -bestuur getoon. Voorbeelde hiervan is: Die verbod op die verkoop van tabakprodukte, wat tot sluikhandel in hierdie produkte gelei het, met ŉ groot geleentheidskoste by wyse van verlore aksynsbelasting op tabakprodukte. Die minister van samewerkende regering, dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, het die geleentheid benut om haar afkeur aan die rookgewoonte duidelik te maak. Meer ontsteltend is die feit dat sy by geleenheid nie die verbod opgehef het nie, ten spyte van ŉ aanduiding deur president Cyril Ramaphosa dat dit wel sal gebeur. Dlamini-Zuma het inderdaad die geleentheid benut om te toon dat Ramaphosa bitter min gesag in die kabinet het. Tydens en ná die Covid-19-pandemie was een van Ramaphosa se temas radikale ekonomiese transformasie. Dit is egter nie duidelik wat hierdie tema beteken nie. Dit is ook onduidelik watter stappe (indien enige) beoog word om enige vorm van uitvoering aan radikale ekonomiese transformasie te gee. Moontlik is dit ŉ verdere voorbeeld van ŉ niksseggende uitspraak wat vir spesifieke gehore aangebied word, gegewe die feit dat die radikale ekonomiese transformasie­groepering (RET-groepering) binne die ANC, maar buite die Ramaphosa-kamp, inderwaarheid die amptelike opposisie in Suid-Afrika is, eerder as die Demokratiese Alliansie (DA). Ramaphosa en sy meelopers gee immers baie meer aandag aan die RET-­groepering as aan die DA. Enige sprake van radikale ekonomiese transformasie, veral in die lig van die RET-­groepering binne die ANC se standpunte, gee die indruk van groter sosialisme en voortdurende mikrobestuur by wyse van regulering sonder parlementêre oorsig. Die gebrek aan parlementêre oorsig ten tye van die Zuma-administrasie het tot staatskaping en korrupsie bygedra. Trouens, as die parlement sy grondwetlike plig nagekom het, eerder as om Zuma te beskerm, sou staatskaping en grootskaalse korrupsie nie moontlik gewees het nie. Die vraag is gevolglik of die parlement intussen voldoende op hierdie belanglike rol fokus, hoewel korrupsie met Covid-19-aankope die indruk gee dat die parlement steeds faal. Voorts probeer die regering steeds om by wyse van regulasie, eerder as wetgewing, parlementêre oorsig te ontduik. Afgesien van hierdie probleme, het baie munisipaliteite vir alle praktiese doeleindes ophou funksioneer. Dienslewering vind nie plaas nie. Die vraag is dus of die ANC-regering se model van mega-munisipaliteite volhoubaar is. Die alternatief is om munisipaliteite in kleiner eenhede op te breek, soos voorheen die geval was. Die nasionale en provinsiale verkiesing van 2024 is van groot belang vir Suid-Afrika. Dit is die geleentheid waar kiesers hul ontevredenheid met die ANC-regering kan wys. Vir die ANC is die party se voortbestaan op die spel, want sonder die patronaatskap wat uit die beheer van die regeringshulpbronne voortspruit, sal die party disintegreer. Die belangrikste aspekte van die 2024-verkiesing is: Die laaste aspek is van groot belang. ŉ Party wat op korrupsie floreer, sal geen etiese of morele dilemma sien in pogings om die uitslag van die verkiesing in 2024 te manipuleer nie. Dit is dus nou reeds nodig om optrede te beplan om inderdaad ŉ vrye en regverdige verkiesing in 2024 te verseker. Een so ŉ stap is om te agiteer vir deursigtige (perspeks) stembusse, eerder as die gebruik van ondeursigtige kartonstembusse, soos tans die praktyk is. Voorts is daar die waarskynlikheid van koalisieregerings, soos tans die geval in verskeie munisipaliteite die geval is, op die groter politieke toneel. Gevolgtrekking Daar is sekere aspekte van die Suid-Afrikaanse politieke en ekonomiese bestel wat uitstekend funksioneer, maar in baie aspekte is dringende ingryping nodig. Die uitdaging voor die deur is die beskerming van instansies wat steeds na wense funksioneer, en die aksie wat nodig is in areas waar die regering misluk het. Die uitdaging is om te onthou dat Suid-Afrika voorheen funksionerende ekonomiese en politieke stelsels gehad het. Dit is binne die land se vermoë om weer hierdie posisie te bereik. Die gemeenskap en die regering sal moet saamwerk om hierdie doel te bereik, maar die gemeenskap sal groter leiding moet neem weens ŉ wanfunksionerende regering.