Let wel: Die artikel hieronder is reeds in Oktober 2005 saamgestel. Dit weerspieël nie die huidige, veel hagliker toestand in ons buur­land, waar die ekonomie totaal ineengestort en die politieke on­sekerheid die hele wêreld in beroering het nie. Maar die artikel bly steeds ’n belangrike inligtingsbron vir die leerder wat die aanloop tot die geweldige teenswoordige krisis wil bestudeer. (Januarie 2009)
Die ware Zimbabwe-ruïnes is ’n kompleks van imposante murasies, wat in die suid-sentrale deel van die land geleë is en kennelik van ’n lank vergange bloeityd in hierdie wêrelddeel getuig. Maar soos die koninkryk van die ou ruïnes is die republiek van Zimbabwe se gloriedae ook nou tragies verby. Wat meer sê, daar word met groot besorgdheid in Suid-Afrika na ons buurstaat se dreigende ineenstorting gekyk, want ons gaan sekerlik self nie ongeskonde daarvan afkom indien dit sou gebeur nie.
Volgens talle kenners is dit alles grootliks te wyte aan ’n magsbeluste president wat hom as een van die mees stiksiende kontemporêre leiers op ons planeet bewys het. ’n Groot deel van die wêreldgemeenskap sal inderdaad ’n sug van verligting slaak as die meer as tagtig jaar oue pres. Robert Mugabe en sy trawante uit die kussings gelig kan word.
Waar het alles dan eintlik vir Zimbabwe begin? Die jongste hoofstuk in die veelbewoë geskiedenis van die land is deur verskeie onstuimige episodes voorafgegaan. Hieronder volg ’n vlugtige opsomming van die land se verlede en die aanloop tot die huidige rampspoedige situasie. Verder ondertoe is ook enkele statieke oor die geografie, mense, regering en ekonomie van die land.
DIT moet die hoofstad gewees het van die koningin van Skeba, van wie in 1 Konings 10:1-13 in die Bybel vertel word. Só het die vroeë Portugese handelaars van ’n aantal eeue gelede gedink toe hulle die eerste keer op die uitgestrekte klipbouvalle van die sogenaamde Groot Zimbabwe afgekom het.
Toe ander Europeërs in die negentiende eeu goud en ander artefakte by Groot Zimbabwe gevind het, het baie weer tot die gevolgtrekking gekom dat dit die goudland Ofir moet wees, waarvan ook in die Bybel vertel word. Nog ander het gereken die plek se indrukwekkende klipstrukture was die werk van die ou Egiptenare, die Fenisiërs of selfs Priester Johannes, 'n legendariese Christelike heerser wat buite die Islamitiese sfeer in Afrika sou regeer het.
As die grootste antieke klipkonstruksie suid van die Sahara, is Groot Zimbabwe tussen die twaalfde en die vyftiende eeu nC gebou deur voorouers van die Shona, een van die baie Bantu-sprekende stamme wat vandag in die land Zimbabwe woon. (Let wel: Bantu is ’n taalkundige term wat ’n groot groep verwante Afrika-tale aandui. Dit moet nie verwar word met die gewraakte woord Bantoe, wat vandag deur die swartmense van Afrika as neerhalend aangevoel word nie.)
HOEWEL min omtrent die gebied se vroeë geskiedenis bekend is, reken argeoloë dat ’n goed ontwikkelde inheemse staatkundige bestel reeds so vroeg as die elfde eeu nC in dié wêrelddeel bestaan het. Die eerste Europeërs wat die streek verken het, was die Portugese in die sestiende eeu. Die Europese belangstelling in die gebied het egter eers wesenlik opgevlam met die ontdekkingsreise van die Skotse sendeling David Livingstone in die middel van die 1800’s.
In die vroeë 1890’s het die British South Africa Company van die Britse imperialis Cecil John Rhodes mineraalregte van die streek se bewoners verkry in ruil vir Britse beskerming. Hierdie maatskappy het Suid-Rhodesië (soos die gebied destyds genoem is) gekoloniseer, ontwikkel en tot 1923 geadministreer. Suid-Rhodesië het in daardie jaar ’n selfregerende Britse kolonie geword.
In 1953 is Suid-Rhodesië in ’n federasie met Noord-Rhodesië (die huidige Zambië) en Njassaland (tans Malawi) verenig, maar die federasie is ná ’n dekade in 1963 ontbind.
ROBERT MUGABE, die onafhanklike Zimbabwe se eerste premier, was sedertdien die enigste heerser van Zimbabwe (as president sedert 1987) en hy oorheers steeds die land se politieke bestel. Aanvanklik het hy hom so goed van sy taak gekwyt dat selfs van sy vorige aartsvyande lof daarvoor gehad het. Maar rondom die afgelope eeuwisseling het betrekkinge tussen Mugabe en Brittanje tot ’n noodwendige breekpunt verswak omdat hy in die eiendomsbesit van Zimbabwe se blanke minderheidsgroep ’n sondebok vir sy land se probleme gesoek het.
Sy uiters drastiese optrede teen die land se blanke boere het ’n geleidelike aanloop gehad. Zimbabwe is so erg deur ’n verwoestende droogte gekniehalter dat ’n nasionale noodtoestand in 1992 afgekondig is. Nog iets wat die land se geldkoffers help dreineer het, was sy betrokkenheid in 1998-2002 by die oorlog in die Demokratiese Republiek van die Kongo. Toe die ekonomiese skoen erg begin druk, moes die lydende swart massas op die een of ander manier gepaai word. En die wit elite moes dit ontgeld.
Hoogs nodige steun van die Internasionale Monetêre Fonds bly in die weegskaal omdat die land nie sy geldelike verpligtinge kan nakom nie. Die inflasiekoers is aan die weghol en die wisselkoers het van 24 Zimbabwiese dollar per Amerikaanse dollar in 1998 gestyg tot ’n ongehoorde 26.156 Zimbabwiese dollars per Amerikaanse dollar in Oktober 2005 toe hierdie artikel geskryf is.