Stem van hoop uit swart geledereMosiuoa Lekota, president van Cope, tydens ŉ mediakonferensie in Pretoria (10 September 2018). Foto: Verskaf Hy is oop vir ‘n koalisie met enige minderheidsparty en hy praat met almal, sê Mosiuoa “Terror” Lekota, leier van Cope. “In die stryd teen euwel kies jy nie vennote op grond van kleur nie; jy kyk wie staan waar ten opsigte van jou saak. Mense wat die Grondwet wil ondermyn, is nie aan ons kant nie,” het hy onlangs in ‘n onderhoud gesê. Hy sien AfriForum – met wie hy ‘n lang ontmoeting gehad het – ook nie as rassisties nie, want hy stem saam dat ons in die eerste plek Suid-Afrikaners en daarná lid van ‘n volksgroep is. Ook oor die beskerming van Afrikaans is Lekota dit eens met AfriForum, dalk deels omdat hy in die Vrystaat as die kind van plaaswerkers grootgeword het en die taal vlot praat. Daarom praat hy met almal: die Afrikanerbond, landbouorganisasies, wit, swart, bruin en Indiër. Lekota is ook ten gunste van die druk wat op buitelandse ambassades geplaas word oor die proses van grondwetverandering. “Hulle het ons gehelp in die stryd teen apartheid en hulle moet ons nou help met hierdie vergrype,” sê die man wat self 13½ jaar op Robbeneiland deurgebring het. Lekota bied hoop vir ‘n sterk koalisie wat die ANC in 2019 se verkiesing kan aanvat. Wen sal so ‘n koalisie nie, maar hy kan straks saam met die DA ‘n sterker opposisie skep as wat die DA en die massa splinterpartytjies – die ACDP, Vryheidsfront Plus, UDM en die ander splintertjies – vorm. “Ons minderheidspartytjies is reeds bewakers van die grondwet.” In die huidige parlement het die ANC 249 lede, die EFF 25 en die DA en sy moontlike koalisievennote slegs 113 (Cope het net drie.) Maar dit lyk of daar ‘n groter nugterheid onder kiesers begin intree, en 2019 is nog ‘n jaar die toekoms in. Koalisieregerings is algemeen in Europa, waar geen party op sy eie regeer nie. Italië hou die wêreldrekord vir ‘n nuwe regering al om die 12 tot 14 maande. Maar anders as in Suid-Afrika het die partye in die res van Europa darem meer gemeen as die DA se mislukte alliansie met die EFF in Port Elizabeth, Pretoria, en talle kleiner munisipaliteite. Johannesburg s’n klou darem nog vas. Hierdie alliansies, vermoed ‘n mens, was baie meer vir eie gewin: poste, salarisse en allerlei byvoordele vir hul lede, eerder as goeie, samewerkende regering. Geriefshuwelike, dus. Daar word gesukkel om begrotings goed te keur en ooreen te stem op ‘n langtermyn- strategiese ontwikkelingsplan vir die stede. In hierdie koalisies kon geen stabiliteit gevind word in sake waar konsensus maklik behoort te wees nie, soos dienslewering, sanitasie, water en krag. Samewerking oor nasionale kwessies soos die ekonomiese stelsel is eenvoudig net ‘n brug te ver. Daar gaan nie meer ‘n dag verby sonder skokkende Suid-Afrikaanse nuus oor korrupsie, wanbestuur en misdaad nie. Verlede week moes ons hoor dat 97 van die land se 277 munisipale bestuurders geen kwalifikasies vir die pos het nie. Nou verstaan ons ook beter hoekom onreëlmatige uitgawes in munisipaliteite van R16 miljard in 2015 tot 2016 amper verdubbel het tot R28 miljard. Die “goeie nuus” is dat Nhlanhla Nene (finansies) wetswysigings sal promulgeer sodat hulle die vereiste vlakke van vaardigheid binne 18 maande ná hul aanstelling sal bekom. Die vraag is hoekom eers nadat hulle aangestel is? Onder die ou NP-regering was kundigheid, kwalifikasies en ervaring voorvereistes vir ‘n staatspos. Maar, soos ‘n ander kommentator sê, dit lyk of dit onder Zuma irrelevant of selfs ‘n diskwalifikasie was! In Frankryk is daar ‘n universiteit wat mense vir staatsadministrasie oplei. In Amerika moet jy eers ‘n kursus slaag voordat jy jou as sheriff verkiesbaar mag stel. Dis huilwekkend as jy dit met Suid-Afrika vergelyk, waar ons ministers van polisie gekry het wat nie eers ‘n konstabel was nie. En mense in hoë poste wat nie eers matriek – gekoop of wettig – gehad het nie.