Vandag is D-dag vir watergebruiksregteFoto ter illustrasie. (Foto: Maroela Media) Die saak rakende die oordrag van watergebruiksregte word vandag in die Hoogste Hof van Appèl in Bloemfontein aangehoor. Die registrateur van dié hof het die appèlverhoor vir die volgende drie sake geskeduleer: Die appèlsake volg ná ŉ uitspraak deur die hooggeregshof in Pretoria op 19 Junie verlede jaar, naamlik dat die oordrag van watergebruiksregte nie toelaatbaar is nie, aangesien dit neerkom op die privatisering van water. Die vyf regters wat vandag in ŉ volbank sit, is regters Maya, Makgoka, Kgoele Hughes en Plasket. Die hofsaak word via ŉ webinaar gehou en die uitspraak sal voorbehou word. Janse Rabie, hoof van Agri SA se sentrum van uitnemendheid: natuurlike hulpbronne, het aan Maroela Media gesê hy is maar altyd opgewonde en vol verwagtinge in so ŉ hofsaak. “Ons gaan vandag daarop fokus om die dringendheid van hierdie uitspraak te beklemtoon, want die saak sloer al baie lank. Daar is tans geweldig baie regsonsekerheid vanweë die vreemdheid van die vorige uitspraak.” Hy sê die hooggeregshof het inderwaarheid beslis ten gunste van onteiening sonder vergoeding, “want dit beteken dat jy jou watergebruiksregte slegs aan die staat mag oordra, anders as enige gewone verkoopstransaksie. “Wanneer ŉ boer nie sy watergebruiksregte aan sy buurman mag oordra in byvoorbeeld ŉ ekstreme geval waar hy alles verloor het en nie meer water kan gebruik nie, kan dit hom ernstig benadeel. Dit sal ŉ radikale invloed op die volhoubaarheid en doeltreffendheid van boerderye hê. “Dít is inderwaarheid ŉ ingryping op almal se watergebruiksregte.” Volgens Agri SA verklaar die Nasionale Waterwet dat Suid-Afrika se waterhulpbronne aan al die mense behoort, met die minister van waterwese as openbare trustee. Artikel 25(1) van die wet maak voorsiening vir die oordrag van regte vir die gebruik van besproeiingswater vanaf een persoon na ŉ ander, en vanaf een eiendom na ŉ ander, onderhewig aan streng voorwaardes, deur waterbestuursinstellings. Artikel 25(2) van die wet maak voorsiening vir die prysgewing van ŉ spesifieke watergebruiksreg vir dieselfde hulpbron ten gunste van ander grond/eiendom ten einde ŉ watergebruikslisensie-aansoek te fasiliteer. Agri SA, wat die Lotter- en Wiid-sake met geld uit die Vrywillige Waterfonds finansier, asook die Suid-Afrikaanse vereniging van watergebruikersverenigings (SAAFWUA) meen dat die bepalings in artikel 25 van die Nasionale Waterwet uiters noodsaaklik is vir doeltreffende watergebruik. “Agri SA meen dat ŉ beslissing in hierdie saak, wat reeds sedert 2018 sloer en ontwrigting in die landbousektor veroorsaak, lank uitstaande is. Ons sien uit daarna dat die saak weer aangehoor word,” sê Rabie.