Martin Bustamante druk sy notaboek teen sy bors. In sy gedagtes oefen hy die laaste reëls van sy gedig; binnekort gaan hy dit voor ’n gehoor van tienduisend mense lees. Hoeveel ure het hy en sy poësiementor, Cristina Domenech, nie voorberei vir dié belangrike geleentheid nie?
Hy kyk na die gehawende gesigte van die ander gevangenes om hom. Sy notaboek – sy kosbaarste besitting – het ’n spiraalrugband. Sou iemand hom probeer aanrand, kan hy die boek se rugkant afskeur en die draad reguit trek en as faca, ’n gemodifiseerde tronkwapen, gebruik. Bustamante bevind hom immers in een van die gevaarlikste plekke op aarde: ’n gevangenis in Buenos Aires. Die skryf van poësie het sy emosionele behoud geword.
In Argentinië word van die gewelddadigste gevangenisse aangetref, korrektiewe eenhede wat sinoniem is met die dood, die marteling van die gevangenes deur bewaarders en onmenslike lewensomstandighede wat selfs ’n lewe in Pollsmoor Maksimum Sekuriteit na ’n ironiese uitweg sou laat lyk. Swak ventilasie, min of geen mediese sorg of lopende water, besmette kos en oorbevolking is die daaglikse lot van die meeste korrektiewe eenhede. Tussen 2000 en 2005 het die tronkpopulasie met 45% toegeneem. Hier sterf ’n persoon elke tweede dag; van die bewaarders vergoed die gevangenes om hulle medegevangenes te vermoor, en minder as 1% van hierdie brutaliteit haal ooit die hofrol. Dit is in dié verontmenslikende omgewing waarin sommige poësieterapeute, soos die digter en filosoof, Cristina Domenech die waarde van poësie as werktuig in die rehabilitasie van gevangenes aanwend. In hierdie blog word daar nie gefokus op gevierde of gevestigde digters wat hulle in gevangesetting bevind nie, maar op veroordeeldes wat vir die eerste maal met poësie kennis maak.
Twee digters van Oxford, Alan Buckley en Steve Larkin, bedryf die afgelope twee jaar die Grendon Live Literature Programme. Die gevangenes ontvang ’n leeslys met voorgeskrewe werk, asook modules, wat hulle skool in die skeppende skryf van poësie. Die rehabiliterende waarde van dié program is veelduidig: die gevangene skryf (oorwegend) in vaste versvorme: naas selfekspressie, leer dit die individu ook dissipline in die verwoording van sy pyn, vrees, verlange, ensomeer. Die gevangene skep met ander woorde ’n deursigtige, afgeronde artefak, een wat uit bloedsweet en vakmanskap gebore is; ’n vers waarop hy trots kan wees, en wat deur ’n praktiese, maar intellektuele benadering sy persoonlike wroeging konstrueer. Daarna word van die gevangene verwag om sy verse tydens werkswinkelsessies in die biblioteek voor te lees en oop te stel vir kritiek, analise, en die ander gevangenes se insette. Tydens ’n spesiale, maar informele vieringsgeleentheid word die verse eindelik ‘formeel’ voorgedra: dit is belangrik dat die gevangene voor ’n gehoor moet kan optree, ongeag sy persoonlikheidstipe. Hierdeur word ’n verdere herstel in menswaardigheid bewerk, en die digters word luid toegejuig. Van die gevangenes het erken dat dit die enigste applous was wat hulle ooit ontvang het.
Die jong veroordeelde Amerikaanse moordenaar, Johnny E. Mahaffey dien ’n lewenslange vonnis uit vir moord. Dié voormalige eienaar van ’n Pizza-eetplek en vader van vier het ondertussen sy graad in Besigheidstudies in die gevangenis verwerf. Hy skryf ook daagliks, en hierdie gedig het op 18 September 2017 op die Prison Poetry Workshop se webwerf verskyn. Ondertussen het Mahaffey begin skryf aan ’n roman oor die lewe in die gevangenis, en sy weldoeners blog die verhaalopvolg getrou en op ‘n gereelde basis vir die lesers wat hom volg. Maar vir hoe lank Mahaffey nog sal skryf binne ’n gewelddadige tronkomgewing – of hoeveel boeke daar uiteindelik uit sy pen sal voortvloei – sal net die tyd kan leer.