HomeGayle Greve Hunt School of NursingFaculty HandbookGWIMSFaculty Handbook
Sireesha Reddy, M.D
Mentoring Committee Chair-Elect Voortrekkerleier, dapper vegter by Bloedrivier
Johannes de Lange, meer bekend as Hans Dons de Lange (1799–1861) was 'n Voortrekkerverkenner wat vir Gerrit Maritz op die Groot Trek vergesel het. Hy het ook as verkenner vir Piet Retief en Andries Pretorius opgetree. Hy was aangestel as die amptelike Resident van die Boere by die Zoeloekoning, Panda, na die oorwinning oor Dingaan. Hy vestig hom later by Ladysmith waar hy groot aansien geniet. In 1860 word hy aangekla van moord op 'n swartman en al het die Kroon se hoofgetuie sy eie weergawe, wat hy tydens die ondersoek voor die verhoor verskaf het ook ontken, word Hans Dons nogtans ter dood veroordeel. Hy word in 1861 in treurige omstandighede gehang.
1 Biografiese inligting
2 Naasbestaandes en bure
3 Jag- en verkenningstogte na die binneland
4 Redes vir de Lange se trek na die binneland
5 De Lange sluit aan by die Voortrekkers
6 Rebellie teen Britse gesag
7 Verhoor, vonnis en teregstelling
8 Hoe Hans Dons onthou word
11 Verdere naleeswerk
De Lange was groot en stewig gebou met 'n rooierige gelaat en 'n woeste, donsagtige baard -- vandaar sy bynaam. Hoewel sy houding in die algemeen respek afgedwing het, is dit ook bekend dat hy in sy latere leeftyd taamlik bars was.
Naasbestaandes en bure[wysig | wysig bron]
Jag- en verkenningstogte na die binneland[wysig | wysig bron]
Redes vir de Lange se trek na die binneland[wysig | wysig bron]
De Lange sluit aan by die Voortrekkers[wysig | wysig bron]
Rebellie teen Britse gesag[wysig | wysig bron]
Verhoor, vonnis en teregstelling[wysig | wysig bron]
Op 1 Desember 1860, nie ver nie van De Lange se plaas Valsfontein (naby die huidige Newcastle), sterf 'n Zoeloe-man weens 'n skietwond. De Lange word aangekla vir moord, hoewel geen motief tydens die verhoor vasgestel kon word nie. Die Kroon se hoofgetuie ontken ook tydens die verhoor sy eie weergawe wat hy tydens die ondersoek voor die verhoor verskaf het. Ten spyte van die swak gehalte van die getuienis teen hom vind die jurie De Lange nogtans skuldig aan moord. Die verdediging voer ter versagting aan dat dit nie moord met voorbedagte rade was nie en dat De Lange dus vrygelaat behoort te word, maar die doodsvonnis word hom nogtans opgelê.
Omdat niemand van die omgewing 'n tou aan die laksman wou verkoop nie, het hy (die laksman) 'n tou laat vleg van gras. Met die eerste ophangslag het die tou gebreek. Die laksman het hom egter nie daaraan gesteur nie en net weer vir Hans Dons gehang.
Daar is vandag nog diegene wat glo dat De Lange óf te swaar gestraf is, óf heeltemal onskuldig was. Daar is ook allerhande apokriewe en totaal onware stories wat vandag nog die rondte doen: Een hiervan is dat die owerhede 'n swart konstabel gestuur het om De Lange in hegtenis te neem en dat De Lange dit as 'n belediging beskou het, waarná hy op die konstabel geskiet en hom dodelik verwond het. Hierdie weergawe is duidelik van alle waarheid ontbloot en is waarskynlik 'n verbeeldingsvlug gebore. Vele ander stertjies waarvoor daar geen historiese gronde bestaan nie word ook dikwels by die weergawes bygelas.
Hoe Hans Dons onthou word[wysig | wysig bron]
De Lange is in lewe en daarná deur sy tydgenote uit die Groot Trek en in Natal beskou as 'n ywerige verkenner, vurige jagter, dapper soldaat, en 'n militêre strateeg van formaat: dit blyk uit hul memoirs asook die wyse waarop hy erkenning van leiers soos Retief en Pretorius ontvang het. Hulle het hom gesien as een van die beste Voortrekkerleiers wat die grootste vertroue kon inboesem in tyd van nood, iemand wat geensins teruggestaan het om self die wapen te gryp ter verdediging van 'n laer nie.
Die Wit Kraai, Anna de Villiers, 1938. (https://www.chapter1.co.za/product/4144036/Die-Wit-Kraai-De-Villiers-Anna)
Die Wit Kraai, Anna de Villiers, 1938, Nasionale Pers Bpk.ISBN HTF9789000058952.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Hans_Dons_de_Lange&oldid=2121255"
Geboortes in 1799
Die bladsy is laas op 7 Februarie 2020 om 07:46 bygewerk.