Hoe Robertson begin het … – SA-Geskiedenis Gilde
Op 8 Augustus 1710 is op die gesag van die goewerneur van die Kaapkolonie, ’n weilisensie toegestaan vir ses maande aan Pieter Joubert in die gebied waar Robertson vandag geleë is. Die lisensie is gereeld hernu en die laaste aantekening in hierdie verband was op 15 Februarie 1716. Na hierdie datum kan nie verdere verwysing gevind word nie en niemand weet wat uiteindelik met Pieter Joubert verder gebeur het nie. Dit word algemeen aanvaar dat Joubert die eerste blanke veeboer was wat hom in die gebied, wat as die “Rooye Sant aan de breede Rivier” bekend gestaan het, gevestig het.
Op kerklike gebied was “Over het Roode Zand” teen die middel van die neëntiende eeu deel van die uitgestrekte gemeente van Swellendam. Die predikant van die gemeente was sedert 1833 Dr. William Robertson. Hy was ’n Skot wat in 1822 op sewentienjarige leeftyd as onderwyser na Suid-Afrika gekom het. Hy het hom later as bediener van die evangelie bekwaam. Hy was tot Maart 1872 die leraar van Swellendam. Hy kon slegs elke drie maande op “Over het Roode Zand” aan huis van Johannes W van Zijl dienste hou en die sakramente bedien.
Die gebied “Over het Roode Zand” het digter bevolk geraak en die begeerte het ontstaan om ’n nuwe gemeente te stig en ’n dorp aan te lê. Van Zijl en Maurits Bernard Polack, ’n onderwyser, het ’n brief op 22 September 1852 gerig aan Dr. Robertson en gevra dat ’n nuwe gemeente opgerig moet word.
Op Woensdag, 19 Januarie 1853, besoek die Ringskommissie en afgevaardigdes van die gemeentes Swellendam en Worcester, die plaas van JW van Zijl. Hulle stig dan voorlopig die nuwe gemeente met Dr. Robertson as konsulent. Die Ring van Tulbagh gee goedkeuring in Oktober 1853 en die regering gee goedkeuring in Desember.
’n Deel van Van Zijl se plaas word aangekoop wat 1525 morg groot is teen die prys van £4,200. Die transportakte was gedateer 28 Julie 1853. ’n Versoek word aan Dr. Robertson gerig om die dorp na hom te vernoem. Hy willig in en die Luitenant-Goewerneur aan die Kaap het dit ook goedgekeur. Op Woensdag 4 Mei 1853 word die eerste erwe verkoop en op 13 Junie 1853 word besluit om ’n kerk te bou. Die hoeksteenlegging vind plaas op 16 September 1853 en die inwyding op 29 Oktober 1856. Die oorspronklike gebou is egter gesloop en vervang met die huidige gebou in 1905.
Uit: ROBERTSON, 1853 – 1953. Gedenkboek by geleentheid van die honderjarige bestaan van die dorp en die NG Gemeente Robertson. Deur: AH Tromp
Die Transvaalse goudvelde word deur Brittanje geannekseer.
— 25 Okt 1900