WOORDE WAT WEEG: Ingrid Jonker - Versamelde gedigte (2016)
Ingrid Jonker - Versamelde gedigte. Human & Rousseau, 2016. ISBN 978 0 7981 7467 1
Ingrid Jonker is 'n ikoniese digter. Soos Sylvia Plath en Anne Sexton. Nes die Russiese digter, Marina Tsjetajeva. Hulle lewens is verbind aan hul bloedige digterskappe wat in selfdood geëindig het. Lees jy die lewens raak in die gedigte, sien jy die lewe as 'n litteken. Jy kan nie die verse los van die tragiese eindes lees nie.
Trouens, die teks is die grafskrif met sy geboorte- en sterftedatum soos die digter Johan van Wyk in sy studie aangetoon het. Al vier hierdie digters bly muses veral vir vrouedigters. Hulle bekoor jong lesers. Hulle is soos 'n Lorelei. Hulle word mites. Oor die impak van Jonker op Johann de Lange se digkuns het ek al uitgebreid geskryf op my blog. (Woorde wat weeg. Studie/ Die digter as Lorelei: Die fenomeen Ingrid Jonker en haar tweede lewe in enkele verse van Johann de Lange)
Jare terug het hierdie leser 'n kursus aangebied ("Die gedig as wond") waarin Jonker, Sexton en Plath psigoanalities beskou is.
Die Versamelde gedigte is sopas her-uitgegee deur Human & Rousseau met 'n leesverslag van Danie Marais wat argumenteer dat haar gedigte as selfstandige gedigte gelees kan word. Sy het dus beduidende gedigte geskep ten spyte van haar verliese; nie as gevolg daarvan nie. Hy sluit af met die oordeel dat haar gedigte as gedigte bly staan:"anders sou goeie poësie so volop soos trane gewees het". Op die agterblad staan "Ramkietjieliedjie" (89):
is 'n pad voor my oop
soos 'n litteken loop
Hoe dag ook verblou
Die Amerikaanse digter James Dickey het jare gelede hom sterk uitgespreek teen die ophemeling van Sylvia Plath se verse en dit as "pateties" beskryf. Destyds het ek dit skokkend en gemeen gevind. Lees 'n mens Jonker net as poësie is daar uiteraard 'n handvol sterk, liriese, aangrypende, meesleurende verse. En vele lesers ken van haar gedigte uit hul kop uit. Daar is ook lesers in Afrikaans wat soos Dickey krities staan oor die aanprysings.
Sy is gebloemlees, vertaal deur Antjie Krog en haar voormalige minnaar, André P. Brink (Black butterflies) en vele palinodes, pastiches en teensange is oor haar gedigte geskryf. Sy is eweneens deur dramaturge (o.a. Saartjie Botha en Deborah Steinmair) ontleed en biografiese studies het verskyn deur Louise Viljoen en Petrovna Metelerkamp. Gerrit Komrij het die dokumente gekoop en Portugal toe daarmee gegaan en daar is songs oor Ingrid Jonker o.a. deur Laurika Rauch en Chris Chameleon. 'n Brieweboek, Vlam in die sneeu, het eweneens die komplekse verhouding tussen haar en Brink ontsluit. Daar is films oor haar lewe. "Die kind" is in die parlement voorgelees.
Daar is waarskynlik meer gedigte oor haar lewe en tragiese selfdood geskryf as oor enige ánder figuur in Afrikaans.
Gestel hierdie bloemlesing sou ek kon optel sonder om iets te weet van haar konflik met haar geliefdes en haar vader, en haar selfdood, watter gedigte sou uitstaan?
"Bitterbessie dagbreek", "Korreltjie sand", "Toemaar die donker man" , "Die kind wat doodgeskiet is deur soldate by Nyanga", "Moenie slaap nie", "Ek herhaal jou", "Windliedjie", "By die Goodwood-tentoonstelling", "Ontvlugting", "gistraand", "mamma" en "Waterval van mos en son", sou ek as uitsonderlik aanteken.
En hierdie verse is dan ook deur die tyd bewese, klassieke, gekanoniseerde verse. Op haar beste kan sy verdriet en ontgogeling raakvat met min woorde:
die liefde is niks anders
Hierdie bloemlesing is gebaseer op die derde en hersiene weergawe van die Versamelde werke. Daar is 'n handtekening voor in die bundel en 'n pragtige omslagfoto waar sy gelukkig lyk en in die veld lê. Dit praat weer met 'n voorblad waar Krog ook op 'n voorblad in die veld staan.
Danie Marais se flapteks stip vele aspekte van die kompleksiteite aan van hierdie b(r)oeiende digterskap.