Phala Phala: Té veel vrae nog onbeantwoordDie paneel het bevind daar is prima facie-bewyse dat pres. Cyril Ramaphosa hom dalk wel aan oortredings skuldig gemaak het. (Foto: Siyabulela Duda) Die slagorde is opgestel en pres. Cyril Ramaphosa veg met sy rug teen die muur. ŉ Verbete politieke stryd lê voor vir Ramaphosa nadat die artikel 89-paneel – wat die diefstal en daaropvolgende gebeure by Phala Phala ondersoek het – bevind het daar is ŉ prima facie-saak teen die president om hom in ŉ staat van beskuldiging te plaas. Die bewyse teen Ramaphosa, wat president van die ANC én die land geword het danksy beloftes om van korrupsie ontslae te raak, word al hoe meer en die ANC se nasionale leiers hou Donderdag ŉ noodvergadering om Ramaphosa se toekoms te bespreek. Wat bevind die paneel? Die paneel se verslag, wat Dinsdagaand aan die speaker oorhandig is, lui: Daar was ŉ doelbewuste bedoeling om nie die misdade wat by Phala Phala gepleeg is, openlik te ondersoek nie. Die paneel, gelei deur oudregter Sandile Ngcobo, met regter Thokozile Masipa en adv. Mahlape Sello as die ander twee lede, het bevind in die lig van al die inligting wat hy ontvang het, word tot die slotsom gekom dat die president moontlik ŉ ernstige skending van artikel 96(2)a begaan het. Dié artikel verbied kabinetslede en adjunkministers onder meer om enige ander werk teen betaling te doen. Die paneel het ook bevind Ramaphosa het moontlik ŉ ernstige skending van artikel 34(1) van die Wet op die Voorkoming en Bekamping van Korrupte Bedrywighede (Precca) begaan. Die artikel plaas ŉ verpligting op enigiemand om korrupte bedrywighede by die polisie aan te meld. Die verslag lui dat die “president versuim het om die diefstal op sy plaas by enige polisiebeampte, soos vereis deur die wet, aan te meld”. Ramaphosa het in sy verklaring gesê hy het die voorval by genl.maj. Wally Rhoode, hoof van die presidensiële beskermingseenheid aangemeld, maar die paneel het bevind dit was nie in ooreenstemming met wetlike vereistes wat bepaal dit moes by die Valke aangemeld word nie. Die feit dat daar tot dusver geen saaknommer is nie, is bewys dat die manier waarop die sogenaamde aanmelding gedoen is, onreëlmatig en onregmatig was. Voorts bevind die paneel die president het hom moontlik aan ernstige wangedrag skuldig gemaak (ingevolge artikel 96(2)(b)) deur op te tree op ŉ manier wat nie strook met sy amp nie. Die paneel bevind ook dat Ramaphosa hom moontlik aan ernstige wangedrag skuldig gemaak het (ingevolge ŉ skending van artikel 96(2)(b) van die Grondwet) deur hom aan ŉ situasie bloot te stel wat ŉ botsing van belange tussen sy amptelike verantwoordelikhede en sy private sake veroorsaak het. Boonop, bevind die paneel, het al die gebeure plaasgevind te midde van beskuldigings van marteling en omkopery van die verdagtes om te swyg. “En indien hierdie beskuldigings bevestig word, maak dit die skendings en die wangedrag wat met die aanklagte verband hou, inderdaad baie ernstig.” Baie vrae, te min antwoorde Die verslag lui dat die klagte teen Ramaphosa spruit uit dieselfde voorval, naamlik die huisbraak en diefstal van buitelandse valuta uit die private woning van die president. Van die vrae wat steeds onbeantwoord is, sluit in die oorsprong van die geld wat gesteel is. Die president sê in sy verklaring dit was vir die verkoop van buffels. Dié buffels loop twee jaar later steeds op die plaas. Boonop is daar prima facie-aanduidings dat die gesteelde geld waarskynlik veel meer was as die $580 000 wat vir die buffels betaal is. Een van die verdagtes het beweer $800 000 is gesteel. Nog ŉ vraag is hoekom die huisbraak en diefstal nie ingevolge Precca of by enige ander polisiebeampte vir ondersoek aangemeld is nie, lui die verslag. Die paneel vra ook waarom die Suid-Afrikaanse polisie hul Namibiese eweknie gevra het om die kwessie “met diskresie” te hanteer. Niks per toeval Pres. Cyril Ramaphosa (Foto: Stefan Heunis/AFP) Prof. André Duvenhage, ŉ dosent en politieke ontleder aan die Noordwes-Universiteit, sê die kwessie van Phala Phala was ŉ fyn beplande strategie teen Ramaphosa – maar die paneel se bevindings dui nou op veel meer konkrete bevindings teen Ramaphosa. “Dit is nie vae, mafia-agtige bewerings nie. Hierdie goed is konkreet. Valutabeheerprobleme. Prosedures by die polisie wat nie gevolg is nie. Wally Rhoode wat inmeng tot so ver as Namibië. “Dit laat ŉ klomp vraagtekens oor die president. Ek dink nie hy kan hierdie proses oorleef nie.” Duvenhage sê die president kan steeds vra dat die verslag in die hof hersien word. “Dan word dit ŉ regsproses en koop hy tyd. Dit beteken die bespreking van die verslag op 6 Desember in die parlement kan ook nie meer voortgaan nie.” Die bekendstelling van die verslag, kort voor die ANC se nasionale konferensie later hierdie maand, kan ook beteken dat hoewel Ramaphosa nog nie aangekla is nie, daar genoeg druk – weens die aanbevelings in die verslag – op hom geplaas kan word om hom te dwing om opsy te staan.