Afdeling A Vraag 1: Pas Kolom A by Kolom B en skryf slegs die korrekte letter neer. - PDF
Download "Afdeling A Vraag 1: Pas Kolom A by Kolom B en skryf slegs die korrekte letter neer."
1 Ekonomiese en Bestuurswetenskappe Graad 9 Tyd: 45 minute Totaal: 70 Afdeling A Vraag 1: Pas Kolom A by Kolom B en skryf slegs die korrekte letter neer. Kolom A Kolom B 1. Skaarsheid A Produkte soos tennisrakette en tennisballe 2. COSATU B Die owerheid wat die in- en uitvloei van goedere en dienste van en na 'n land monitor. 3. Wisselkoers C Belasting wat gehef word op luukshede wat sleg is vir jou gesondheid. 4. SAID D Suid-Afrika koop materiaal by China 5. Begroting E Die verhandeling van geld, goedere, idees en vaardighede oor landsgrense heen. 6. Komplementêre produkte F Engeland se geldeenheid 7. Doeane G Ekonomiese probleem 8. Sondebelasting H Suid-Afrikaanse Inkomste dienste 9. Invoere I Die prys wat ons betaal vir buitelandse geldeenhede 10. Pond J 'n Lys van toekomstige inkomste en uitgawes. 11. Huishoudings K Grootste vakbond in Suid-Afrika 12. Belasting op toegevoegde waarde L Mense wat saambly, 'n gemeenskaplike inkomste het en saam ekonomiese besluite neem 13. Persoonlike belasting M Belasting wat deur individue betaal word op geld wat hulle verdien het vir werk. 14. Tekort N Beplande inkomste is meer as die beplande uitgawes 15. Globalisering O Belasting wat gehef word op goedere en dienste P Reklame verhoog verkope Q Beplande uitgawes is meer as die beplande inkomste (15) 1
2 Vraag 2: Die volgende diagram staan bekend as die ekonomiese kringloop. Identifiseer (a), (b), (c), (d), (e), (f). (f) (b) (e) (a) (c) (d) (f) (6) Vraag 3: Hier is die vraag en aanbodtabelle vir son sambrele op die eiland Maldives. Prys (R) Hoeveelheid aangevra (sambrele) Hoeveelheid aangebied (sambrele)
3 3.1. Gebruik die vraag en aanbodtabelle om 'n grafiek te teken. (4) 3.2. Dui die ewewigspunt op die grafiek aan. (1) 3.3. Wat is die ewewigshoeveelheid? (1) 3.4. Wat is die ewewigsprys? (1) 3.5. Veronderstel dat die regering op die eiland belasting op die sambrele hef wat die prys met R20 per sambreel laat styg. Wat sal die nuwe prys van die sambrele wees? (2) 3.6. Watter uitwerking sal hierdie belasting op die hoeveelheid sambrele hê wat aangevra en die hoeveelheid wat aangebied word? (2) 3.7. Sal hierdie belasting tot 'n surplus van, of 'n tekort aan, sambrele hê? (1) 3.8. Dui die surplus of die tekort van die sambrele op die grafiek aan. (1) 3.9. Die wet van vraag is 'n toename in die pryse van goedere, wat sal lei tot 'n in die vraag na daardie goedere. (1) Die wet van aanbod is 'n afname in die prys van goedere wat sal lei tot 'n in die aanbod na daardie goedere. (1) (15) Vraag 4: Sê of die volgende stellings WAAR of ONWAAR is. As die stelling onwaar is, maak dit reg deur slegs die donker vetgedrukte woorde te verander Ondernemings staan ook bekend as die openbare sektor Die vergoeding vir kapitaal is huur Die geldeenheid wat Botswana gebruik is die pula. (4) 3
4 Afdeling B Vraag 1: Lees die volgende onderstaande berig deur en beantwoord die onderstaande vrae. Prasa, vakbonde praat Mei Johannesburg Sowat 2 miljoen pendelaars was Maandag sonder vervoer terwyl 'n nuwe ronde samesprekinge tussen die Passasierspooragentskap (Prasa) en vakbonde begin het om 'n staking op te los. Mnr. Tumisang Kgaboesele, Prasa se uitvoerende hoof, het Maandag gesê die samesprekinge was geskeduleer om 14:00 te begin. Die vakbonde Utatu en Satawu staak nadat Prasa verhogings van 8% aangebied het, maar die vakbonde gesê het dit is eerder 'n aanbod van 5% en self 16% geëis het. Die twee vakbonde verteenwoordig lede. Die staking het veroorsaak dat Metrorail en Shosholoza Meyl tot stilstand gekom het. SAPA 1.1. Wat beteken die volgende begrippe volgens die berig: a) Vakbond b) Stakings (2) 1.2. Watter twee vakbonde word in die artikel genoem? (2) 1.3. Noem drie redes waarom werkers by vakbonde aansluit? (3) 1.4. Wat is die ekonomiese impak van 'n staking op die ekonomie? Noem twee redes. (2) 1.5. Wat beteken kollektiewe bedinging? (1) (10) 4
5 Vraag 2: 2.1. Verduidelik die begrip nasionale begroting. (2) 2.2. Suid-Afrika gebruik die progressiewe belasting stelsel. Wat beteken dit? (2) 2.3. Wat is op die oomblik die BTW koers in Suid-Afrika? (1) 2.4. Indien die regering sy ekonomiese doelwitte bereik met die nasionale begroting, moet die geld op sekere items (uitgawes) spandeer word. Noem drie items (uitgawes) waarop die regering belasting geld spandeer. (3) 2.5. Verduidelik die begrip kapitaalwinsbelasting. (1) 2.6. Wie is die minister van Finansies? (1) (10) Vraag 3: 3.1. Verduidelik die begrip storting. (1) 3.2. Wat is die ekonomiese effek van storting op die plaaslike ekonomie? (3) 3.3. Gebruik die onderstaande inligting: Geldeenheid $1 R8,50 1 R12,00 1 R14,00 Randwaarde Bereken die volgende kostes in randwaarde: a) Koop 'n PlayStation in New York vir $200 wat is die randwaarde? (2) b) Koop 'n McDonald s hamburger in Frankryk vir 15 wat is die randwaarde? (2) c) Koop DKNY parfuum in Londen vir 25 wat is die randwaarde? (2) (10) Totaal: 70 5
6 Memorandum Afdeling A Vraag 1: 1. G 2. K 3. I 4. H 5. J 6. P 7. B 8. C 9. D 10. F 11. L 12. O 13. M 14. Q 15. E Vraag 2: a) Regering b) Huishoudings c) Produksiefaktore d) Sakeondernemings e) Produkte en Dienste f) Buitelandse Sektor Vraag 3: Hoeveelheid Aangevra Hoeveelheid Aangebied R 20 R 40 R 60 R 80 R 100 6
7 3.2. Aangedui op die grafiek 3.3. Ewewigshoeveelheid: Ewewigsprys: R R 20 + R 20 = R 40 R 40 + R 20 = R 60 R 60 + R 20 = R 80 R 80 + R 20 = R 100 R R 20 = R Die hoeveelheid sambrele wat aangevra word daal, want die kliënte is nie bereid om dit te betaal nie. Die hoeveelheid sambrele wat aangebied word sal dus verhoog Surplus 3.8. Aangedui op die grafiek 3.9. afname toename Vraag 4: 4.1. Waar 4.2. Onwaar, rente 4.3. Waar Afdeling B Vraag 1: 1.1. a) 'n Vakbond is 'n georganiseerde vereniging van werkers uit 'n spesifieke ambag of professie. b) Stopsetting van werk deur al die werknemers in 'n bedryf, nywerheid of 'n fabrieke, sloerstaking of weiering om oortyd te werk met die doel om eise af te dwing by groepsonderhandeling in die vakbondwese * Utatu * Satawu 1.3. * Vakbonde vestig aandag op sosio-ekonomiese kwessies soos armoede en werkloosheid. * Vakbonde staan die regering by wanneer nuwe beleid geformuleer word. * Vakbonde onderhandel namens die werkers met die regering * Geen goedere word vervaardig of dienste gelewer nie. * Ondernemings moet soms toemaak tydens stakings. * Produktiwiteit neem af Kollektiewe bedinging is die onderhandelinge tussen werkgewers en vakbonde. 7
8 Vraag 2: 2.1. Die nasionale begroting is 'n staat van die regering se beplande uitgawes en verwagte inkomste vir die tydperk van een jaar. Die nasionale begroting word deur die staat gebruik om ekonomiese en politieke doelwitte, soos 'n vermindering van armoede en 'n daling in werkloosheidsvlakke, te bereik 'n Progressiewe belastingstelsel is wanneer mense wat meer verdien, 'n groter persentasie van hul inkomste aan inkomstebelasting betaal % 2.4. * Die inwoners van die land teen aanvalle van buite te beskerm. * Wet en orde in die land te handhaaf. * Die welsyn van die samelewing as 'n geheel te bevorder Kapitaalwinsbelasting is 'n vorm van inkomstebelasting wat individue betaal wanneer hulle wins maak uit die verkoop van bates soos aandele of huise Pravin Gordhan Vraag 3: 3.1. Oortollige goedere word verkoop op plaaslike markte teen goedkoop Plaaslike ondernemings is nie in staat om goedere teen dieselfde prys te verkoop nie, dus lei dit dikwels tot bankrotskap a) $200 x R8,50 = R1 700 b) 15 x R12,00 = R180 c) 25 x R14,00 = R350 8
Afdeling A Vraag 1: Die volgende stellings word gemaak, kies die korrekte antwoord.
Ekonomiese en Bestuurswetenskappe Graad 9 Tyd: 2 ure Totaal: 140 Afdeling A Vraag 1: Die volgende stellings word gemaak, kies die korrekte antwoord. 1. Skaarsheid verwys na... a) die ekonomiese kringloop