Tannie Evita? Tannie weet mos alles. Wat is vrees? En hoe kan dit ons so verlam?
My skat, nou vra jy vir my iets waarvan ek min weet. Ek het lank laas gevrees. Liewe aarde, ek het nie tyd nie. My dag is so vol inspirasies en aanmoedigings, avonture en uniekhede, dat ek nie kans kry vir die vrese van die lewe nie. En onthou, ek is nie meer 'n kind nie. My ondervindings as Evita Bezuidenhout het my 'n paar dinge geleer. Die belangrikste is: maak jou verwagtings Plan A. En maak jou teleurstellings Plan B. Want die grootste vrese van die lewe is daardie oomblikke van huiwering: sal my droom waar word? Kan ek dit doen? Moet ek die kans vat? En wat lê om die draai? Nee, ek is te bang om uit te vind.
Bang Jan, dooie Jan. Ons was mos altyd bang vir alles toe ek klein was. Reken, Tannie Evita Bezuidenhout was in 'n vorige leeftyd geken as Evangelie Poggenpoel van Mirreweg 6, Bethlehem, Oranje Vrystaat. Gebore in 1935 in 'n mooi netjiese huisie (en nie in 'n stal nie – destyds was die stalle in Bethlehem alleenlik vir nie-blankes!). Van vroegtyd het die gesis, geflap, gebrom en gegrom van bye, vliee, motte en goggas teen die venster ruit, of die gloeilampies in 'n kamer my in 'n stilte van histerie gedwing. Die idee van slange en skerpioene, spinnekoppe en kokkerotte was soos 'n lokval in die voorportaal van die hel: 'n plek waar ek my nooit wou bevind nie. Elke Sondag het ek gebid vir leiding, wetend die Dominee sou weer met 'n ander soort gil en grom, stip na my kyk terwyl hy die lang lys van sondes uitspoeg: alles my skuld. In die Sondagskool het ek gesit en trane weggesluk, wetend ek was op pad na die vure van Duiwelsvallei, want ek het gelieg oor die rede dat ek laat was.
'Nee Oom,'n groot hond wou my byt! Ek moes in die boom skuil.' Eintlik het ek met die hondjie so lekker gespeel, ek het vergeet die liewe Jesus het ook 'n tydtafel. Klein leuen, groot vrees.
Bang vir vet bly, bang vir maer word. Bang vir die puisie op my neus wat net ek kon sien. Die muskietbyt op my arm wat natuurlik sou lei tot 'n dodelike siekte. Bang vir die hoes, wat lei tot 'n nies, wat oorgaan in griep, wat deur kinkhoes verlam word tot die dood aan polio. Of om my te red moet hulle my been afsit weens inflammasie nadat ek van die riverwalletjie afgegly het.
Nee, stop! Dis die verkeerde been!
Of miskien verloor ek albei, want ek het gelieg oor die feit dat ek Saterdag se fliek gaan kyk het, al het ek belowe ek doen huiswerk in die skool-biblioteek.
Die gemiaau van 'n swart kat, die gekerm uit die bek van 'n groot hond. 'n Uil? Nee, twee uile in die donker nag! Een wat hoe en die ander wat hoe-hoe in die gehuil van die winterwind! Wie se dood word so verkondig? Seker myne. Bang vir die begrafnis van 'n Mama, want dit moet mos eendag kom. Hoe moes ek weet daardie einste Mama sou 109 jaar oud word? Ja, sy sit vandag daar in die ouetehuis in Darling, moeilik en vies vir die feit dat sy nogsteeds alles kan onthou. Ons bid maar vir 'n vinnige einde.
Bang op skool vir die seuns wat agter my stap en lag vir my wippende agterent. Ja, ek was 'n vetterige meisie met tande wat uitgesteek het as ek glimlag, en nare hare wat uitgestaan het soos staal wol! Bang ek sou nooit 'n man kon vind nie. Bang vir 'n lewe sonder kindertjies, en nog erger, bang vir die lewe met aaklige stoute donners. Al het Mama gese: "As daardie oomblik aanbreek en jy is 'n getroude vrou, lê stil my kind, en hou jou oë styf toe. En bid bid bid. Na nege maande sal die engele 'n lieflike presentjie vir jou bring." (Ai Mama, as ek nou vir jou 'n lekker taai klap kon gee vir daardie nonsens!)
Bang vir die lewe. Bang vir die dood. En dis voordat ek die wêreld van politiek as Mevrou Bezuidenhout betree het! Ek was bang om ja te sê toe Hasie my vra: "Sal jy met my trou?". Bang hy sou nie vra nie; bang om te belowe: "Ek sal hom lief h^e tot die dood ons skei." Bang vir daardie skrikwekkende Bezuidenhout-familie wat so op my afgekyk het. Bang ek doen iets verkeerd as die vrou van 'n magtige NP lid van die Volksraad. Bang ek kon nie 'n gesprek voer met die Eerste Minister nie, toe Dr Verwoerd my uitvra oor die geboorte van skoenlappers uit die kokon van wurms. Daardie grillerige feit het my nog banger gemaak! Dat 'n lelike papie iets so pragtig kon voortbring?
Bang vir daardie ses maandelikse trek van Pretoria na Kaapstad vir die opening van die Parlement. Bang my rok was te kort en my hare te lank. Bang die Suidooste wind sou my hoed afruk en in die straat afjaag. Bang vir verkiesings en die vrees dat Hasie sy setel sou verloor, en dat ons albei deeglike werk sou moes vind om ons drie kinders te onderhou. Bang apartheid gaan weg en my bediendes eindig in die Parlement en dan? Wat doen ek in daardie vertrek wat hulle 'Die Kombuis' noem? Bang die geskiedenis sou uitvind dat Dimitri Tsafendas Dr Verwoerd doodgesteek het in die Parlement met my geliefkoosde vrugtemes! (Maar dit is 'n ander storie.)
Die bangmaaklys uit my verlede is so lank, dit maak my glad bang.
Waar het die Damaskusweg oomblik in my lewe gekom? Daardie skokkende dag toe ek weet my lewe as huisvrou en moeder is vir ewig verby. Daardie dag toe belangrike en ryk mans na my gekom het en die landkaart oopgerol het en vir my versigtig gewys het waar my toekoms binne die perke van grense en rivierbeddens, koppies en vlaktes lê. Bapetikosweti. Ek was bang ek kon dit nie behoorlik uitspreek nie, maar toe Minister Piet Koornhof dit uitspoeg as Baberskertwoti, het ek besef iemand moet hier die leiding neem.
Hoe? Daar was net een antwoord: hou op bang te wees vir jou eie skaduwee! Moenie gedurig wegkyk nie. My hele lewe lank het ek liewers my oë toegemaak vir die realiteite van die lewe. Liewers in die donker gesit en gewag vir 'n uitkoms van êrens. Nie meer nie. As daar 'n korrupte slang deur die gras van ons politiek seil, hou ek nou my oog op die donner. As my adrenalien 'n nuwe vrees aankondig, maak ek seker ek weet presies wat dit is, hoekom dit my bang maak en wat ek kan doen om dit onder beheer te kry. Wegkyk maak daardie nagmerrie net sterker, en jy word te bang vir wat bang maak, om te besef dat as jy in beheer is, daardie bang net 'n problem word wat opgelos kan word!
Verwag die ergste van die lewe (want dit kan die ergste oplewer), maar hoop dat die realiteit nooit erger sal wees as wat jy verwag nie. Hoe kan jy dan bang wees vir iets wat jy verwag? As jy daardie vrees in die oë kyk, sal jy maar altyd daarop akfkyk, want jy is bobaas. Dit kan nog doodsgevaarlik wees, maar jy is in beheer want jy ken jou vyand. Gee hom 'n naam. Noem die kanker Faan. 'n Faan is makliker om te hanteer as 'n naamlose, vormlose ding in die donker van vrees. Omhels die vyand met 'n glimlag. Dit sal sy reputasie vernietig want sy magtiste wapen is om jou bang te maak. Bang Jan, dooie Jan? Ja Jan, maar my skat, dis jou keuse, nie myne nie.