DIE plase in die meeste distrikte van ons land is oor die algemeen heelwat kleiner as wat hulle 'n aantal jare gelede was, en die prys van grond het ook mettertyd baie gestyg. Gevolglik is die weiding vir vee nie alleen taamlik beperk in baie gevalle nie maar oor die algemeen ook duur. Waar boere ook nog voorsiening moet maak vir winterweiding deur die aanplant van gesaaides, of vir droogtes deur die aankoop van voer, is. die koste van weiding nog hoër.
Elke kudde word egter op sy eie meriete behandel en die getalle en die gehalte van die verskillende groepe sal afhang van die gemiddelde standaard van die kudde.
Om die klassering van skape met 'n redelike mate van sukses deur te voer, is dit nodig dat die klasseerder iemand moet wees wat redelik goed op hoogte van sake is betreffende die goeie en die slegte eienskappe van die bouvorm en die wol van die skaapras. Daarby moot hy ook 'n goeie praktiese kennis van die beoordeling van die verskillende samevattings van al die eienskappe besit:
(a) Gerieflike en skoon krale.- Die krale benodig is 'n groot kraal waarin die ongeklasseerde trop skape kom, 'n klein vangkraal met 'n. hek na die groot kraal, en twee of drie krale gerieflik geleë aan die vangkraal om die verskillende groepe geklasseerde skape in te sit. 'n Moderne stel uitkeerkrale voorsien gewoonlik in al hierdie behoeftes.
Die klein vangkraal is nodig. om te voorkom dat die skape met die vangery onnodig bale rondgeja of te ver aangebring moet word na die klasseerplek toe, soos wat gebeur in die geval van 'n vangkraal wat te groot is.
Deur die verskillende groepe elk apart in 'n kraal te klasseer, het die klasseerder die geleentheid om gedurende en na die klassering elke groep afsonderlik deur te kyk, sonder dat groepe eers weer uitgevang moet word. Deur die groepe gedurende die werk apart te hou, kan die verskille tussen hulle ook beter waargeneem word.
Dis baie noodsaaklik dat krale skoon moet wees, want vuil stowwerige krale besoedel nie alleen die wol van die skape nie, maar maak ook die werk vir al die betrokke persone bale onaangenaam.
(b) Arbeid.-Die spoed waarmee gewerk word, hang af van die klasseerder self, die tyd en fasiliteite tot sy beskikking en van die, aantal vangers wat beskikbaar is. Gewoonlik word van drie tot vyf vangers vir hierdie werk gebruik. Behalwe die vangers is 'n persoon wat die skape kan vashou noodsaaklik. As die skape terselfdertyd ook gemerk moet word, sal 'n persoon ook daarvoor nodig wees. 'n Tekort aan arbeid sal die werk vertraag. Alhoewel oorhaastige werk af te keur is, kan die klassering van die skape tog teen 'n redelike spoed doeltreffend uitgevoer word.
(c) Sitplekke.- Die klasseerder en die vashouer sit op kassies of stoele - teenoor mekaar en ver genoeg om 'n skaap gemaklik tussen hulle te laat staan by die hek van die vangkraal waar ook die hekke van die krale vir die geklasseerde groepe gerieflik naby behoort te wees. Die vashouer hou die kop van die skaap terwyl die agterlyf tussen die bene van die klasseerder kom. Hierdie manier van vashou verseker dat die skaap taamlik natuurlik en stil sal staan en dus maklik beoordeel kan word. Dit word verkies bo die manier waar die vangers die skape vashou en die klasseerder die werk staande doen. In laasgenoemde geval het die skape te veel kans om rond te spring en selfs op die grond neer te val.
(d) Merkstof.-Aangesien skape gewoonlik met taamlike lang wol geklasseer word, is dit nie wenslik om verf of merkolie op die wol van die verskillende groepe aan te bring nie, maar die skape se ore kan daarmee gemerk word. Gewoonlik kry die prulle, dit wil sê skape wat vir teeltdoeleindes afgekeur word, 'n knipmerk of 'n merk met 'n lies aan die oor, sodat sodanige merk blywend kan wees. Soms verdwyn die merkstofmerke, en prulskape kan weer deurmekaar raak met die beste ooie wat in die reël ongemerk bly. Krytmerke kan ook aangebring word indien die klassering kort voor skeertyd plaasvind. As merkolie- of verfmerke op die wol gemaak word, moet dit met skeertyd weer afgeskeer word.
Alhoewel die ouderdom van die wol nie 'n belangrike rol speel by die beoordeling van die bouvorm nie, is daar egter sekere punte, soos hare en veral plooie, wat makliker op 'n kortwol- as op langwolskaap gesien kan word. '
Dis wenslik dat die skape in 'n redelik goeie kondisie moet wees wanneer hulle geklasseer word, aangesien kondisie die wolproduksie, die bouvorm en die woleienskappe beïnvloed. Hoe swakker die kondisie, hoe nadeliger is die uitwerking op die skaap. Om hierdie rede is dit baie onwenslik om tydens klassering droë of gusooie, wat gewoonlik in besonder goeie kondisie is, in dieselfde trop te hê met ooie wat lammers groot gemaak het en in swakker kondisie is. In sulke gevalle gebeur dit dikwels dat die goeie en afgesuipte lammerooi, wat reeds haar plig gedoen het om inkomste vir die eienaar te lewer, afgekeur word weens haar swakker kondisie, terwyl 'n werklik minderwaardige droë ooi, as gevolg van haar goeie kondisie, soms in die beste klas geklasseer word.
By klassering is dit die allerbeste plan om droë ooie, of die wat in goeie kondisie is apart te hou van die lammerooie of die wat in swak kondisie is. Elke soort kan dan volgens eie standaard beoordeel word. Daar behoort dan ook 'n heelwat strenger maatstaf vir die droë ooie as vir die lammerooie gestel te word.
Die maatstaf vir die klassering van die jong droë ooie sal oor die algemeen ietwat, hoër gestel kan word as vir ouer ooie, daar 'n verbetering in die gehalte van die jong skape bewerkstellig kan word. Dis in elk geval nie wenslik om te veel op digtheid van wol by jong skape te let nie, aangesien jong skape met digte wol gewoonlik geneig is om te dig en te kort van wol te word as hulle volgroeid is.
(c) Skape wat van die tipe afwyk.-Die oorgrote meerderheid van die skape in meeste kuddes bestaan uit diere wat gelykvormig is. Hierdie gelykvormigheid word "tipe" genoem. 'n Kudde kan derhalwe redelik egalig wees ten opsigte van 'n sekere tipe van bouvorm, soos bv. gladdelyf, grootte, ens., en ook ten opsigte van sekere woleienskappe soos fynheid, lengte, hoeveelheid, ens.
(e) Die betalendes.-Hierdie laaste maar nogtans belangrikste groep is die wat dit die moeite werd is om aan te hou. Hulle is die ooie wat die minste foute ten opsigte van bouvorm en wol besit, en enige tekortkomings slegs in 'n geringe mate vertoon. Hierdie ooie voldoen aan die vereistes van die regte tipe, naamlik, groot gladdelyf-, sterkgeboude skape het 'n redelike hoeveelheid wol van goeie lengte, d.w.s. 3 duim en oor, en van goeie kwaliteit en lywigheid. Dis die ooie wat die toekomstige ooie sal teël vir die kudde, en die hamels wat geskik is vir skeer en die vleismark. Dis die ooie wat gereeld lam, hul lammers speen en genoeg melk het om hulle onder gewone toestande grootte maak en daarby nog betalende vagte vir die skeersel sal lewer.
Hierna kan die getalle van die verskillende groepe nagegaan word. Blyk dit dat die getal van die eerste kudde voldoende is vir die eienaar, dan is die werk daarmee afgehandel.
Die peil van betalendheid word verder verhoog deur die verwydering van die swak produseerders, en van skape wat klein van lyf is of wat te min wol gee in vergelyking met die gemiddelde standaard van die kudde, veral as hulle 'n klein deel van die kudde uitmaak. Daar is egter kuddes waar die standaard so laag is dat hierdie klas van skape, wat nie juis prulskape is nie, 'n groot deel van die kudde uitmaak. In sulke gevalle sal dit miskien beter wees om hulle aan te hou en te verbeter, instede van hulle weg te maak en ander boere se prulskape in hul plek aan te koop. As dit bekostig kan word om hulle met beter ooie te vervang, is dit 'n ander saak en kan so 'n stap geregverdig word.
Egaligheid van tipe moet die strewe wees van elke boer. Dus behoort die skape uitgeskakel te word wat nie by die kudde pas nie. Elke boer moet hom toelê op die tipe wat die beste sal aard onder sy besondere omstandighede en wat so na as moontlik aan sy ideaal kom. In hierdie opsig behoort sy ideaal te wees: - 'n goed geboude, groot gladdelyfskaap met lang wol van goeie kwaliteit, wat in verhouding is tot die weidingspeil van die betrokke streek.
Aangesien merinoskape maar 'n swak melkras is, moet melkproduksie by hulle noukeurig dopgehou word en dus sal seleksie in hierdie rigting 'n belangrike faktor in ons kuddes van die toekoms moet wees.
Op slot van sake is die hoofoogmerk en die vernaamste voordeel van klassering die uitskakeling van aIle ongewenste en minderwaardige ooie om eenvormigheid te verkry en die standaard en betalendheid van die kudde te verhoog, sodat elke skaap 'n goeie inkomste sal lewer, selfs wanneer pryse vir vleis en vir wol op 'n betreklik lae peil is.
Dit sal seker vir elkeen duidelik wees dat 'n kudde met 'n hoë persentasie onbetalende skape ‘n finansiële bedreiging vir die eienaar beteken en ongesond is vir die nywerheid as geheel.
Terselfdertyd kry hy ook 'n geleentheid om die standaard van die goedgekeurde ooie te ontleed en vas te stel watter eienskappe verbetering vereis en watter reeds al genoegsaam opgebou is.
Hierdie studie of waarneming verskaf dan 'n nuttige leidraad met die uitsoek of seleksie van die ramme wat vir die kudde nodig sal wees.
Terwyl die klassering van die ooie 'n belangrike rol speel by die verbetering van 'n kudde, sal hierdie werk grotendeels verydel wees indien daar nie met nougesetheid aandag gegee word nie aan die ramme wat by die ooie gebruik word.
Al is die ooie in dieselfde kudde nie almal van dieselfde standaard nie, word nogtans 'n stel ramme van dieselfde gehalte vir die hele kudde aanbeveel. Egaligheid van tipe en sover moontlik ook van bouvorm en woleienskappe, moet die groot oogmerk wees met die uitsoek van 'n stel ramme. Hierdie verbeteringswerk vereis dus heelwat noukeurigheid te meer nog as die boer in gedagte hou dat 'n aansienlike som geld in die onderneming belê word.
Die prys van sulke kudderamme moet in verhouding staan tot die prys van kuddeskape en tot die gemiddelde inkomste wat 'n kuddeskaap kan lewer. Onekonomies hoë pryse vir kudderamme is ongesond en boere behoort vir die beste kudderamme hoogstens £15 te betaal. 'n Stel ramme van verskillende tipes of met opvallende foute in die bouvorm en/of die wol, kan nooit die gewenste verbetering van die kudde bewerkstellig nie.
Die gebruik van 'n goeie stel egalige ramme by ongeklasseerde ooie sal bepaald voordeliger wees as 'n onegalige stel minderwaardige en foutiewe ramme by goed geklasseerde ooie.Terwyl die ooi haar tekortkomings op een lam per jaar en gemiddeld miskien nie meer as op vyf lammers in haar leeftyd oordra nie, laat die ram sy invloed geld op gemiddeld 50 lammers per jaar en op 'n hele paar honderd gedurende die tydperk wat hy gebruik word. Onthou dat dit baie makliker is om foute in 'n kudde te teel as wat dit is om dit weer daaruit te kry. Vermy dus die gebruik van 'n slegte ram sover moontlik.
Verhongerde, maer diere, vat moedeloos oor die veld aansukkel om 'n bek vol kos te kry, kan nie goeie vleis en wol produseer nie en nog minder 'n lam in die wêreld bring en dit ook grootmaak. Maer skape se vagte is gewoonlik tenger, kort, fyn en sonder lywigheid.