PressReader - Weg! Platteland: 2017-06-01 - Ver­tel ons Die dae toe Rie­beek nog in Fon­tein­straat wa­ter ge­skep het
Ver­tel ons Die dae toe Rie­beek nog in Fon­tein­straat wa­ter ge­skep het
Die ar­ti­kel “Val­lei van die druif en o­lyf” in jul­le Herfs­uit­ga­we het my ver laat dink. Ek is in 1927 op Rie­beek ge­bo­re. Ons het in Fon­tein­straat ge­woon voor daar nog straat­nom­mers was. Die straat is só ge­noem om­dat daar vroe­ër fon­tei­ne was waar die wa­ter som­mer bo die grond uit­ge­kom het en waar in­wo­ners dit met em­mers vir daag­lik­se ge­bruik kon skep om­dat daar geen mu­ni­si­pa­le wa­ter­ver­sprei­ding­stel­sel was nie.
Toe ek my ver­stand kry, was daar eg­ter reeds wa­ter aan­ge­lê van­af ’n berg­fon­tein wat la­ter met wa­ter uit boor­ga­te aan­ge­vul is. In­wo­ners kon wa­ter koop in veel­vou­de van 100 gel­ling per dag – dié wa­ter is kon­stant ge­le­wer, of dit nou no­dig was of nie, en daar was ook geen wa­ter­me­ters nie.
Oom Wil­lie Kir­sten was die wa­ter­fis­kaal wat by el­ke huis die be­heer­kraan ge­stel het om die ge­kon­trak­teer­de vo­lu­me wa­ter per dag teen ’n kon­stan­te vloei te le­wer. Baie hui­se was só pri­mi­tief dat hul­le nie lo­pen­de wa­ter ge­had het nie en em­mers wa­ter is van die stoor­drom of dam­me­tjie af in­ge­dra. In die wa­ter wat soms oor­ge­loop het, het wa­ter­gras op­ge­slaan wat ma­koue of een­de van wei­ding voor­sien het. Die oor­loop­wa­ter was dus nie heel­te­mal ver­mors nie.
In die oor­logs­ja­re was daar nie vol­doen­de me­taal be­skik­baar om die ys­ter­py­pe te ver­ vang nie, en toe is hout­py­pe ge­bruik. Die hout­py­pe is ge­maak deur lang hout­py­pe skuins aan die kan­te te sny, soos die sye van ’n vat. Wan­neer wa­ter by die py­pe in­ge­laat is, het dit die sye laat druk teen ’n ste­wi­ge draad wat dit by­me­kaar ge­hou het, en dit het die py­pe dig ge­maak.
• Na aan­lei­ding van een van die brie­we in die­self­de uit­ga­we wil ek sê ek het ook met ’n long­drop groot­ge­word wat 30 m van die huis af ge­staan het. Nou ver­tel hul­le die sto­rie van Koos van der Mer­we (nie van Swart­dam nie, maar van die Ka­roo) wat hul­le long­drop ná lang ge­bruik moes ver­skuif. Daar was ’n paar droë o­lie­boor­ga­te van meer as ’n dui­send voet diep op die plaas, en om die moei­te te spaar om ’n long­drop­gat te gra­we skuif hy toe die long­drop tot bo­op so ’n droë gat.
Kort daar­na kom sy neef van die dorp by hom kui­er en hy moet die toi­let ge­bruik. Hy het in­ge­gaan, die deur toe­ge­maak en nie weer te voor­skyn ge­kom nie. Toe hul­le hom la­ter soek en die toi­let­deur oop­maak, sit hy daar op die troon – mors­dood. Daar was al­ler­lei be­spie­ge­lin­ge oor wat sy dood kon ver­oor­saak het, tot­dat Koos sê: “Nee man, dis mak­lik. Ons Van der Mer­wes hou al­tyd ons a­sem op tot ons hom hoor val!” H.C. Pauw, STELLENBOSCH