PressReader - Kuier: 2017-04-19 - Her­ken te­kens van kin­der-de­pres­sie
Her­ken te­kens van kin­der-de­pres­sie
Dis van­dag ’n al­ge­me­ne ver­skyn­sel dat kin­ders ook de­pres­sief raak. Maar hoe her­ken jy as ou­er die ge­vaar­te­kens?
’nMens ver­wag nie van kin­ders om met diep, don­ker ge­dag­tes te sit nie. Jou kin­der­ja­re is mos ver­on­der­stel om kom­mer­vry te wees.
Maar dees­dae is dit meer al­ge­meen vir kin­ders om de­pres­sief te word en dit kom ook meer al­ge­meen voor as wat ’n mens sou dink. Daar is van­dag baie meer stres­sors wat de­pres­sie kan ver­oor­saak, wat dik­wels ver­er­ger word deur so­si­a­le me­dia. Dit is be­lang­rik om die te­kens te ken en in­ge­lig te bly.
Lin­da Wil­li­ams* van Good­wood in die noor­de­li­ke voor­ste­de van Kaap­stad, se 14-ja­ri­ge dog­ter, Mi­ché*, het son­der haar we­te pro­beer self­moord pleeg. Lin­da sê sy was te be­sig om die ge­vaar­te­kens in Mi­ché te sien en het nooit ge­hoor van kin­ders wat aan de­pres­sie ly nie.
Ho­ër­skool het nie op ’n goeie noot vir Mi­ché be­gin nie. Sy het pro­ble­me met haar vrien­de ge­had en ’n voor­val waar­ty­dens ’n on­der­wy­ser haar nie wou toe­laat om toi­let toe te gaan nie. Sy het toe in die klas haar broek nat ge­pee. Sy het la­ter ge­drags­ver­an­de­rin­ge ge­toon, pro­ble­me met vrien­de en me­mo­ry lap­ses (kon se­ke­re din­ge nie ont­hou nie) ge­had. Haar skool­werk het ver­swak en sy het ook min­der ge­ëet.
Haar ou­er broer wat 18 is, het op­ge­merk iets is nie lek­ker met Mi­ché nie. Hy het een aand om die ta­fel aan hul ma ge­sê om haar dok­ter toe te neem.“Hy het ge­sê‘mis­kien het sy ADHD. Daar is iets fout met haar,’”sê Lin­da. Ná die De­sem­ber-va­kan­sie ver­le­de jaar het sy ’n brie­fie aan haar pa ge­skryf:“Ek voel nie lek­ker nie, maak ’n af­spraak by die dok­ter. Ek is hart­seer. Ek weet nie hoe­kom nie, maar ek wil nie so voel nie.”
Vol­gens Lin­da was dít die eer­ste keer dat sy ge­sê het sy is hart­seer. ’n Al­ge­me­ne prak­ti­syn het be­ves­tig dat sy aan de­pres­sie ly. So­wat ’n week la­ter het Mi­ché ’n psi­gi­a­ter ge­sien wat aan­be­veel het dat sy
in ’n in­rig­ting op­ge­neem word – iets wat Lin­da nie wou doen nie.“Ek het dan nou die dag uit­ge­vind sy is de­pres­sief. Ek het ge­dink dis ’n mal i­dee.”
Dis ook by die psi­gi­a­ter wat Lin­da uit­ge­vind het haar dog­ter het oor die De­sem­ber­va­kan­sie pro­beer self­moord pleeg. Sy het pil­le ge­drink, maar nie ge­noeg nie.“Ek was in skok. Wat sê jy as ie­mand uit die bloute vir jou sê jou kind het pro­beer self­moord pleeg?”Die psi­gi­a­ter het ook ge­sê haar kind sny haar­self en dat sy ADHD en pro­ble­me met woe­de het. Lin­da het be­gin skul­dig voel.“Sy het ons hulp ge­vra, maar ons het dit as niks af­ge­maak. Ek het ge­dink sy het stres,”ver­tel Lin­da hart­seer.
Mi­ché is op me­di­ka­sie ge­sit, maar dit het ’n tyd­jie ge­neem vir die me­di­ka­sie om te werk.“Sy wou nie skool toe gaan nie. Ek was bang om haar al­leen by die huis te los. Ek was bang sy maak haar­self seer.”Met Mi­ché se der­de be­soek aan die psi­gi­a­ter, is daar weer aan­be­veel dat sy op­ge­neem word. Sy is hier­na vir drie we­ke op­ge­neem.
Mi­ché is nou or­raait, vol­gens Lin­da, en het vir net meer as ’n week by die huis her­stel na­dat sy op­ge­neem is. Lin­da is aan­be­veel om haar weg te hou van so­si­a­le me­dia en sy het ook op­ge­lees en vi­deo’s ge­kyk oor kin­ders wat de­pres­sie het.
Kom­mu­ni­ka­sie tus­sen ma en dog­ter het ver­be­ter. Lin­da ge­sels ge­reeld met haar en gee haar druk­kies. Mi­ché is nou ook meer be­reid om te sê hoe sy voel. Lin­da is ook nie meer bang om haar al­leen by die huis te los nie.“Ek het haar weer be­gin ver­trou en haar ’n bie­tjie meer vry­heid ge­gee.”
Dr. He­len Clar­ke, hoof van die de­par­te­ment van kin­der- en a­do­les­sent-psi­gi­a­trie van Chris Ha­ni Bara­gwa­nath A­ka­de­mie­se Hos­pi­taal in So­we­to, sê som­mi­ge kin­ders is meer vat­baar vir de­pres­sie as an­der. Dit kan ge­ne­ties oor­ge­dra word, soos in ’n fa­mi­lie met ’n ge­skie­de­nis van de­pres­sie, bi­po­lê­re ge­moedsteu­ring as­ook self­moord.
De­pres­sie is ook meer al­ge­meen in die kon­teks van fa­mi­lie-stres­sors soos huis­hou­de­li­ke kon­flik, dwelm- en al­ko­hol­mis­bruik, kin­der­mis­han­de­ling, lae so­sio-e­ko­no­mie­se sta­tus en skool­pro­ble­me soos swak a­ka­de­mie­se funk­si­o­ne­ring, af­knou­e­ry en trau­ma soos by­voor­beeld ’n ka­ping.“Ons kin­ders word dik­wels op ’n daag­lik­se ba­sis aan baie ku­mu­la­tie­we stres­sors bloot­ge­stel en ons dink dik­wels dat hul­le te jonk is om daar­deur ge­raak te word,”ver­dui­de­lik Clar­ke. Dit is baie al­ge­meen in kin­ders om aan meer as een toe­stand op ’n slag te ly, by­voor­beeld de­pres­sie en ADHD of de­pres­sie en angs. Wan­neer dit ge­beur, het die kind simp­to­me van bei­de ver­steu­rings en al­bei ver­eis kli­nie­se aan­dag.
“In ons baie be­si­ge en ge­span­ne le­wens suk­kel baie ou­ers om geld te ver­dien om in hul kin­ders se ba­sie­se be­hoef­tes te voor­sien. Om die fa­mi­lie aan die gang te hou, saam met an­der stres­sors, be­te­ken hul­le is nie in staat om na hul kin­ders se be­hoef­tes aan kwa­li­teit­tyd – soos om te praat, ge­hoor te word en hul ge­voe­lens om ver­staan te word – om te sien nie. Baie keer mis ou­ers de­pres­sie in hul kin­ders om­dat hul­le nie weet hoe hul kin­ders voel nie.”
ge­dag­tes wat dwaal
Kin­ders is baie be­kend met die kon­sep van die dood, sê Clar­ke. Hul­le word va­n­af ’n jong ou­der­dom daar­aan bloot­ge­stel. Hul­le sien dooie lig­ga­me by be­graf­nis­se en er­vaar die dood van fa­mi­lie­le­de.
“Dood word ook be­skou as die ui­ter­ste ont­snap­ping in tye van droef­heid. Kin­ders dink dit sal be­ter wees om dood te wees of dat dit be­ter sal wees so­dat hul­le min­der van ’n las vir hul ou­ers sal wees, sou hul­le dood­gaan.”Dít is ge­woon­lik ’n aan­dui­ding van die erns van die de­pres­sie. Dié ge­dag­tes vor­der sel­de na werk­li­ke ge­dag­tes van self­moord, maar dit is al­tyd be­lang­rik om te vra, meen Clar­ke. Kin­ders sê dik­wels nie vir hul ou­ers van die ge­dag­tes nie om­dat hul­le skul­dig voel hier­oor en dit is slegs in siel­kun­di­ges se on­der­hou­de met die kin­ders (en son­der die ou­ers) wan­neer hul­le di­rek hier­oor ge­vra word, dat hul­le sal praat. Dit is dik­wels ’n groot ver­lig­ting vir die kind om daar­oor te praat.
Kyk vir te­kens
De­pres­sie­we kin­ders kan hart­seer, on­rus­tig en ge­ïr­ri­teerd wees. Laas­ge­noem­de mag daar­toe lei dat die kind met ge­drags­pro­ble­me ge­di­ag­no­seer word, ter­wyl die eint­li­ke de­pres­sie nie ge­di­ag­no­seer word nie. Hier is die te­kens van de­pres­sie: •
Kind is dalk hart­seer, ge­ïr­ri­teerd, huil baie of gooi tem­per tan­trums; • Sta­dig, te­rug­ge­trok­ke of ge­ï­so­leerd; • On­rus­tig, soek moei­lik­heid, ag­gres­sief; • Kind toon geen be­lang­stel­ling in toe­koms­ti­ge ak­ti­wi­tei­te, soos by­voor­beeld om na ver­jaar­dag­par­ty­tjies toe te gaan; • Ne­ga­tie­we denk­pa­tro­ne; • Sleg­te sin van ei­e­waar­de en self­ver­troue; • Ver­min­der­de kon­sen­tra­sie, en daar­mee saam da­len­de skool­pres­ta­sie; • Wei­er om skool toe te gaan; • Baie de­pres­sie­we kin­ders toon ook lig­gaam­li­ke simp­to­me met geen dui­de­li­ke fi­sie­ke oor­saak nie – hoof­pyn, maag­pyn, naar­heid, spier­span­ning, bors­pyn en dui­se­lig­heid, wat al­les kan lei tot ge­reel­de be­soe­ke aan die dok­ter; • Ver­an­de­ring in slaap- en eet­pa­tro­ne; • Ver­min­der­de e­ner­gie; • Ge­dag­tes oor dood en self­moord; • Re­gres­sie in voor­heen ge­leer­de vaar­dig­he­de, bv. wil nie in eie bed slaap nie; en •
Baie be­lang­rik, som­mi­ge kin­ders toon geen ui­ter­li­ke te­kens nie en in­ter­na­li­seer al­le de­pres­sie­we ge­voe­lens wat daar­toe lei dat die di­ag­no­se ge­mis kan word.
Ou­ers moet ook be­ra­ding ont­vang om hul­le te help om vir hul kind te sorg en ty­dens die moei­li­ke tyd te be­skerm.
S­peel­te­ra­pie stel die kind in staat om oor hul be­kom­mer­nis­se te enga­ge. Psi­go­te­ra­pie vir ou­er en meer ver­ba­le kin­ders stel die te­ra­peut in staat om on­der­steu­ning te bied, om deur die ge­voe­lens en er­va­rin­ge te werk en gee die kind co­ping skills.
As die bo­ge­noem­de al­leen nie ef­fek­tief ge­noeg is nie of die de­pres­sie is baie erns­tig of soos wat dik­wels die ge­val is, dan kan me­di­ka­sie oor­weeg word, vol­gens Clar­ke.“Ons het be­wy­se wat toon dat se­ke­re me­di­ka­sie ef­fek­tief is in kin­ders en goed ver­dra word. Ou­ers moet ge­waar­sku word dat me­di­ka­sie ge­woon­lik 2 tot 3 we­ke neem om te be­gin werk.”
Soms word an­der me­di­ka­sie be­no­dig om a­ku­te kom­mer in die tus­sen­tyd te ver­lig. In die ge­val van erns­ti­ge de­pres­sie kan op­ne­ming ook oor­weeg word. Be­lang­ri­ke nom­mers: • P­har­ma­dy­n­a­mi­cs Po­li­ce & Trau­ma Li­ne 0800 20 50 26 • De­s­tiny Hel­pli­ne for Youth & S­tu­dents 0800 41 42 43 • ADHD Hel­pli­ne 0800 55 44 33 • Dept. maat­skap­li­ke ont­wik­ke­ling se 24 uur-hulp­lyn 0800 12 13 14; SMS 32312 • Sui­ci­de C­ri­sis Li­ne 0800 56 75 67 • SADAG Men­tal He­alth Li­ne 011 234 4837. *S­kuil­naam