Die skool wat vandag bekend staan as die Hoërskool Vryheid het in 1886 tot stand gekom as die Nuwe Republiekskool, met Daniël de Villiers as eerste "meester" en wel in 'n tydelike hoedanigheid, omdat hy nie gekwalifiseerd was nie.
Die Nuwe Republiekskool het stilweg gegroei, maar is in 1900 gesluit toe Vryheid deur die Engelse ingeneem is tydens die Tweede Vryheidsoorlog. Na die vrede is daar in Vryheid 'n CNO-skool gestig.
Op 2 Februarie 1903 het die Natalse Onderwysdepartement 'n regeringskool in Vryheid geopen. Hierdie skool was geleë op erf 40 in Hoogstraat, en aangesien daar geen geboue was nie, is gebruik gemaak van 'n tent. Hierdie skool groei hierna redelik vinnig.
Vanaf 1908 word daar 'n begin gemaak met middelbare onderwys, en in April 1908 sluit die CNO-skool en gaan al die leerlinge na die regeringskool. Die geboue wat intussen tot stand gekom het, was as gevolg hiervan weer te klein.