Nederlanders verkies ook om eerder self te doenArgieffoto. Solidariteit se “Plan B”, ŉ private inisiatief om ŉ lewensvatbare kulturele en sosiaal-ekonomiese ruimte vir Afrikaners en ander Afrikaanssprekendes te skep, het nogal ŉ klomp stof opgeskop. Allerlei polities korrekte bleeksiele het ag en wee geroep. Tog, teen die sentrale element van die plan, dat die samelewing self die inisiatief moet neem om na sy eie belange te kyk, pleks van om passief en bakhand te staan en wag dat ŉ onbekwame en korrupte staat vir mense sorg, kan daar geen beswaar wees nie. Teen dié agtergrond is dit buitengewoon interessant dat ŉ inisiatief wat nogal aan dié van Solidariteit herinner, pas in Nederland bekend gemaak is. Dit kan die moeite loon om kortliks kennis daarvan te neem, met inagneming van sowel die ooreenkomste as die verskille. Die inisiatief heet NL2025 en is die breinkind van ŉ groep van 80 sakelui, akademici, sportmense, kunstenaars en oud-politici. Tans aktiewe politici se name verskyn nie op die lys nie. Hulle word waarskynlik met opset buite die saak gehou, anders sou dit geen inisiatief van die burgerlike samelewing wees nie. Die inisiatief het vroeër vanjaar spontaan ontstaan tydens die jaarlikse ekonomiese spitsberaad in Davos, Switserland, toe ŉ aantal Nederlandse top-sakelui informeel aan die gesels geraak het. Soos een van hulle, Jacques van den Broek, dit aan die oggendkoerant De Volkskrant gestel het: “Jy sit bymekaar en gesels oor hoe jy van die toekoms iets mooier en beter kan maak. Nie as bestuurders van groot maatskappye nie, maar as vader en moeder en inwoner van Nederland. Dan kan jy wel sê die regering moet dít of dát doen, maar jy kan ook self iets begin.” En Frans van Houten, wat ook by die oorspronklike gesprek was, het aan die Financieel Dagblad gesê: “As jy saam iets wil bereik, is dit goed om jou kragte saam te snoer.” Die groep het daarop die konsultasiefirma McKinsey opdrag gegee om ŉ omvattende meningspeiling onder 100 000 Nederlanders te doen oor wat hulle as belangrik vir die toekoms beskou. Op grond van die uitslae is besluit dat NL2025 hom op drie oorkoepelende gebiede gaan toespits, naamlik uitstaande onderwys, duursame ekonomiese groei en ŉ lewenskragtige, gesonde samelewing. NL2025 is van buite onmiddellik beskryf as ŉ “denktenk” (wat ons op Afrikaanse eerder ŉ dinkskrum noem), maar verkies om na homself te verwys as ŉ “dóéntenk”. Mariëtte Hamer, ŉ oud-politikus, sê juis die doel is om “aan die onderkant saam te werk om goeie inisiatiewe aan die gang te kry”. Op sy webwerf (www.nl2025.nl) brei die groep uit oor wat hy op elkeen van die geïdentifiseerde terreine wil doen. Op 7 November is ŉ spitsberaad byvoorbeeld vir “skoolleiers” gehou – die eerste keer dat mense binne en buite die onderwys skouers op dié manier geskuur het. Op grond van die insigte wat daar na vore getree het, sal konkrete projekte geïdentifiseer en verder gevoer word. Terselfdertyd sal hulp verleen word aan organisasies wat kinders tussen 8 en 16 oplei om beter in die arbeidsmark in te pas. NL2025 gaan ook stukrag verleen aan die Oranje-Handelsmissiefonds wat kleiner ondernemings wil help om internasionale handelsbande aan te knoop, asook aan die opleiding van klein sakelui wat hul eie ondernemings – van loodgieter tot advertensieburo – wil begin of uitbou. Noudat die staat weens finansiële probleme minder geld het om armes en haweloses aan die gang te hou, sal die organisasie voorts hulp verleen aan groepe wat maatskaplike bystand aan die hulpbehoewendes in die samelewing gee. Dis dikwels bestaande inisiatiewe, wat egter tot dusver op hul eie aangesukkel het. NL2025 wil hulle saambind en koördineer, blyk uit die webwerf. Die sentrale idee is om weg te bly van staatshulp en -bemoeienis en om die krag en vindingrykheid in die burgerlike samelewing in te span. Die een groot ooreenkoms tussen NL2025 en Solidariteit se Plan B is dat die staat omseil en ŉ beroep op die krag van die burgerlike samelewing gedoen word. Maar daar is natuurlik ook belangrike verskille. In Nederland is die staat besig om sy voetspoor – as ŉ mens dié begrip kan gebruik – in die burgerlike samelewing te verklein. Die staat bestee steeds minder aan allerlei uitkerings vir armes of werkloses, ouetehuise, ensovoorts. Die kerke is heel bewus hiervan en berei hulself tans aktief voor om van die take, wat voorheen deur die staat behartig is, deels of heeltemal oor te neem. In Suid-Afrika is iets anders aan die gang. Die regerende ANC is besig met ŉ interessante teenstrydigheid. Aan die een kant is hy steeds daarop uit om meer mag na sy kant toe te hark. Pres. Jacob Zuma se nuutste omstrede uitlating, dat die belange van die ANC bo dié van die land gestel moet word, is maar één voorbeeld. Terselfdertyd vloei daardie groter mag soos water in woestynsand weg. Dit gebeur weens pure onbekwaamheid, korrupsie en in die geval van armblankes – kom ons noem die kind by sy naam – swart rassisme. In die geval van NL2025 het die inisiatiefnemers geredeneer jy kan ag en wee roep omdat die staat homself terugtrek, maar dit gaan niks verander nie. Dóén liewer self iets. In Suid-Afrika se geval geld iets soortgelyks. Ook hier kan ŉ mens skree en skel, maar ons weet almal die ANC gaan nie verander nie – hy wíl nie en hy kán nie. En dus sal die redding ook in ons geval uit onsself moet kom. Solank ons besef dat dié soort inisiatief nie op ŉ etniese eiland kan floreer nie, dat ons dalk die voortou kan neem, maar dat die voordele vir almal beskikbaar moet wees. Dis gewoon ŉ kwessie van gesonde verstand. Nederland, soos die res van die Europese vasteland, het ŉ lang geskiedenis van steeds groter staatsbemoeienis met mense se welsyn. Dis in teenstelling tot die Angel-Saksiese liberale tradisie, waar mense meer aan hul eie verantwoordelikheid oorgelaat word. Dat die staat hom hier nou sodanig terugtrek dat ŉ aantal gemeenskapsleiers meen hulle moet iets doen om die vakuum te vul, is ŉ historiese omwenteling van groot omvang. Dit wys in elk geval dat, al sou ŉ mens dalk opmerkings oor detailpunte in Solidariteit se plan kon maak, die breë rigting in ooreenstemming is met wat internasionaal gebeur.