Koppelteken - Afrikaanse Spelre�ls en Opmerkings
KOPPELTEKEN - OPSOMMENDE AFRIKAANSE SPELRE�LS EN OPMERKINGS
'n Mens gebruik 'n koppelteken om woorde makliker te laat lees, om klinkers wat andersins saam (verkeerd) uitgespreek sou word, te skei, en die Taalkommissie glo verkeerdelik dat 'n mens ook 'n koppelteken gebruik om woorde af te breek (daarvoor gebruik 'n mens immers 'n afbreekteken, wat soms l�k soos 'n koppelteken, maar nie ene is nie).
(12.1) Koppeltekens skei naasliggende klinkers wat andersins op 'n verkeerde manier uitgespreek sou word, hetsy eenderse klinkers of verskillende klinkers. Koppeltekens is egter nie die enigste manier om di� truuk uit te voer nie, en die AWS vergeet om dit te vermeld. Gelukkig is ons daar, ne? Let op dat dit nie alle opeenhopings van klinkers is wat koppeltekens kry nie... slegs as daar 'n moontlikheid van verkeerde uitspraak is.
(12.2) As die woord 'n samestelling is tussen 'n stam en 'n voorvoegsel waarvan die voegsel van klassieke afkoms is, en daar 'n klinkeropeenhoping is, kan jy 'n koppelteken �f 'n deelteken gebruik. In die 1991-AWS het dit saak gemaak of dit 'n enkel-lettergrepige of meer-lettergrepige voegsel is, maar daardie re�l het nou genadiglik verval en die ou re�l van negentien-toet is byna in ere herstel. Jy kan enige gebruik (koppelteken of deelteken), maar die Taalkommissie meen dat (a) voegsels met meer as een lettergreep neig om met 'n koppelteken gespel te word, en (b) voegsels in die vorm =[a]+[a]= en =[o]+[o]= neig om 'n koppelteken te gebruik.
(12.3) As 'n leenwoord in sy oorspronklike taal 'n koppelteken het, behou hy sy koppelteken in Afrikaans. As (12.4) jy 'n vaste uitdrukking in 'n vreemde taal met 'n Afrikaanse woord koppel, gebruik jy 'n koppelteken tussen die laaste woord van die uitdrukking en die Afrikaanse woord, byvoorbeeld "en suite-badkamer" of "ex parte-aansoek", en nie "en-suite-badkamer" of "ex-parte-aansoek" nie.
(12.5) Jy mag maar 'n koppelteken (of meer as een) gebruik by ellelange samestellings om dit beter te laat lees, maar dan moet jy dit verkieslik opbreek volgens betekenisvolle dele. Jy mag nie 'n koppelteken insit waar daar 'n voegsel-s is nie, en jy mag ook nie die voegsel-s weglaat ten einde 'n koppelteken daar in te sit nie. (12.6) By samestellings in die vorm ([b.nw.]+[s.nw.])+([s.nw.]) mag jy 'n koppelteken tussen die twee s.nw.'s insit, maar nie tussen die b.nw en die s.nw. nie. [x] Dus "menslikehulpbron-bestuurder" maar nie "menslike-hulpbronbestuurder" nie (obviously tensy daar 'n ander rede vir die koppelteken is).
(12.7) Jy kan mos 'n koppelteken gebruik in die betekenis van "en" en "of", byvoorbeeld "aan-af-skakelaar" (die eerste koppelteken beteken eintlik "en", soos in "aan-en-af-skakelaar"). Nouja, as daar so'n betekenisverhouding tussen woorde is, byvoorbeeld manies-depressief (wat eintlik beteken "manies en depressies", nie "manies depressief" nie), moet jy 'n koppelteken gebruik om die samestelling te skei. Ander voorbeelde is "soet-suur" (en "soet-suur-sous"), "Johannesburg-Kaapstad-pad", en "sit-eet-kamer".
(12.8) Samestellings tussen simbole of syfers, en nog 'n woord, word met 'n koppelteken gedoen. Dieselfde (12.9) (12.10) (12.12) geld vir samestellings met afkortings, tensy die afkorting 'n akroniem is wat as 'n woord (dus nie alles hoofletters nie) geskryf word. Jy hoef egter nie (12.11) 'n koppelteken te gebruik as die hele samestelling 'n eienaam is nie.
(12.13) In 'n samestelling waar die tweede woorddeel met 'n hoofletter begin, en waar 'n koppelteken gebruik word, behou daardie woorddeel sy hoofletter. Dus "half-Brits" en nie "half-brits" nie.
(12.14) Reduplikasies (woorde wat herhaal word in 'n woord) kry 'n koppelteken, en dit geld vir afleidings ook. Dus word "tok-tokkie" nou met 'n koppelteken geskryf, anders as vroe�r (maar let op dat die 200