Ekonome: SA in groot moeilikheidDawie Roodt. (Argieffoto: Reint Dykema/AfriSake) Hoewel Tito Mboweni se mediumtermynbegrotingsrede “brutaal eerlik” en “uitstekend” was, is die veranderinge wat hy daarin voorgestel het sowat vyf jaar te laat, sê Dawie Roodt, hoofekonoom by die Efficient Group. Hy vertel aan Maroela Media dat die voorstelle wat die finansiesminister gemaak het goed was, maar die kanse dat dit geïmplementeer gaan word, skraal is. “Die voorstel rondom regeringsamptenare se salarisse wat gesny gaan word, is goed, maar onhaalbaar. Dit is juis hoekom die mense daar is, vir die groot salarisse en byvoordele. “As ek ŉ voorspelling kan waag, dink ek Tito gaan nie meer lank daar wees nie. Niemand gaan doen wat hy sê hul moet nie. Hoe gaan hulle mense kry om die tolpaaie te betaal? In beginsel is dit ŉ goeie idee, maar as die regering nie sy huis in orde kry nie, gaan niemand daartoe instem nie.” Maroela Media het vroeër berig dat die regering nie sy e-tol-projek gaan skrap nie en dat dit meer regulasies gaan instel om betaling af te dwing. Roodt waarsku dat verbruikers hulself moet regmaak vir verdere belastingverhogings wanneer die fiskale begroting in Februarie ter tafel gelê word. “Ons kan verwag dat alle vorme van belasting sonder twyfel verhoog sal word, behalwe maatskappybelasting. Die regering sal net dwaas wees om dit hoër te stoot. Inkomstebelasting sal opgaan, en nie net vir die rykes nie, maar vir almal.” Mike Schüssler. (Foto: Esté Meyer Jansen/Maroela Media.) Mike Schüssler, die hoofekonoom by Economists.co.za, stem saam oor die belastingverhogings en sê die prentjie wat tydens die begrotingsrede geskets is, is kommerwekkend. Die land se bruto skuld-tot-BBP (bruto binnelandse produk)-ratio bly styg en soos wat dit nou staan, sal dit teen 2022-’23 71,3% beslaan, die hoogste nóg. “Die skuldvlakke is reeds die hoogste wat Suid-Afrika in die geskiedenis van ons BBP aangeteken het. Ons is in groot moeilikheid, die markte sê dit vir ons, die effektebeurs sê dit vir ons, die rand sê dit vir ons.” Die rand het reeds vroeg in die toespraak begin tuimel. Toe Mboweni die land met ŉ winterseisoen vergelyk, het dit met 1,5% teenoor die dollar gedaal. Teen die einde van die toespraak was die rand al 1,93% swakker, en het dit teen R14,90 teenoor die dollar verhandel. ŉ Paar uur later, teen die einde van die sakedag, het die rand na R15,05 teen die dollar geval. Bianca Botes, tesourievennoot by Peregrine Treasury Solutions, het verder gesê dat die lande se fiskale posisie aansienlik versleg het sedert Februarie, wat nie die graderingsagentskap Moody’s gaan paai nie. “Maar die feit dat reddingsboeie nou in die vorm van ekwiteite eerder as lenings toegestaan gaan word, moet tog in die land se guns tel. Dit beteken dat die staatsinstansies gaan moet leer om vir hulself te baklei.” Wat wou die ekonome hoor? Roodt eggo Schüssler se sentimente. “Ons is in baie diep moeilikheid en daar is ernstige aanpassings wat gedoen moet word. Mboweni moes gesê dat hulle 20 000 mense by die staat gaan afdank, dat hulle 100 000 mense by Eskom gaan afdank en dat daar nog tien ministers uit die kabinet gesny gaan word. Hierdie stappe sou ŉ resessie tot gevolg hê, maar dit is absoluut noodsaaklik vir ekonomiese groei. “Noodmaatreëls moes aangekondig geword het, maar geen noodmaatreëls is ingestel nie.” Die Nasionale Tesourie het in sy mediumtermynbegroting twee scenario’s geskets oor waar Suid-Afrika homself in die volgende drie jaar kan bevind. Volgens Scenario A sal die regering nie volhoubare hervormings in plek kan sit om die staatsbeheerde maatskappye reg te ruk nie, sal die leningskoste wat die regering moet aangaan net verder beleggings afskrik, vertroue laat daal, indiensneming laat daal en lei tot huishoudings wat minder kan bestee. Dit sal om die beurt tot gevolg hê dat die begrotingstekorte net verder vergroot en skuld verder groei. Teen 2020 sal die land se groei dalk beredder word, en tot 1,4% per jaar styg, maar hierdie groei sal net aan hoër lewenskoste te danke wees. BBP per kapita-inkomste sal ook daal. Soos dinge nou staan, sê ekonome, is dié scenario hoogs waarskynlik.