Hi nkarhi wa ti 1990s, ku tluleriwa hi HIV swi engetelekile hi xihatla kambe sweswi swa hunguteka. Eka vavasati va le hansi ka 20 wa malembe hi vukhale lava fambelaka tikliniki ta lava nga veleka, HIV yi hunguteke ku suka eka 16% hi 2004 ku fika eka 13,5% hi 2006. Exikarhi ka 2008, ehenhla ka 480 000 wa vanhu va sungule ku tirhisa xihuhwati xa xitsongwatsongwana. Vana va mufi hinkwavo va na mfanelo yo kuma ndzhaka ya mutswari wa vona. A swi tisi ku hambana hambi va velekiwe eka vukati bya xintu, bya xilungu, ku wundliwa, kumbe ehandle ka le vukatini. Tirhisa swihikahato (xik. maletere lamakulu, hiko, hefemulo, xivutiso na rihlamari, xirhatana xo kombisa vun'winyi). Sungula ku tsala xivulwa lexi landzelaka hi rito leri "loko". U nga engeteli marito ya wena eka xivulwa lexi."U ta famba na vona loko va fika mundzuku." Eka Mbulavulo wa Presidente na Rixaka, Presidente u kambisisa mavonelo ya rixaka no andlala swikongomelo swa tipholisi na swiphakeriwa swa lembe leri landzelaka. Leswi swi fambelanisiwa ni swikongomelo leswi na swiphakeriwa leswi kunguhatiweke leswaku Holobye wa Timali a andlala Mpimanyeto wa lembe leri landzelaka, hi ntolovelo ku ya emahelweni ya Nyenyenyani. Swikongomelo swa tipholisi na swiphakeriwankulu swi vumba masungulo ya leswi mfumo wu nga ta swi endla eka lembe leri landzelaka. Lowu i mpimo lowu hawona Palamende yi endlaka mfumo wu tihlamulela eka vanhu, eka leswi wu swi phakelaka, na hilaha mali leyi nyikiweke yi tirhisiwaka hakona.