Neem deel, dit is hoe ’n mens ’n verskil maakDeelnemers aan die openbare voorleggings oor grondonteiening sonder vergoeding by die Heartfelt Arena in Pretoria. Foto: Reint Dykema Deelname aan die tipe openbare raadplegingsprosesse wat Suid-Afrika se grondwetlike demokrasie ondervang, kan soms baie moeilik en frustrerend wees. Die huidige verloop en die jongste verwikkelings in die openbare deelnameproses oor onteiening sonder vergoeding wys egter ook dat dit die moeite werd kan wees. Baie mense wat die openbare voorleggings oor onteiening sonder vergoeding bygewoon het, was ’n bietjie geskok oor wat hulle gehoor en ervaar het. Op party plekke is daar selfs gepraat van haat, en is mense uitgejou. Maar die wiel draai. Die aktivistiese voorstaanders van onteiening sonder vergoeding wat aan die begin van die proses gelyk het of hulle die oorhand het, moes opnuut die waarheid leer van die Kaap-Verdiese rewolusionêr Amilcar Cabral se stelling: “Vertel geen leuens nie en maak nie aanspraak op maklike oorwinnings nie.” Hoewel dit inderdaad te vroeg is vir enigeen om aanspraak te maak op oorwinnings in hierdie taai, ingewikkelde en belangrike debat, is dit duidelik dat die gety tans inloop ten gunste van ’n meer gematigde oplossing. Die ANC-regering, wat ’n volstrekte meerderheid het in die parlementêre ruimte waar hierdie kwessie besleg sal word, is al minder lus om substantief of omvattend aan die Grondwet se eiendomsklousule (artikel 25) te torring, en die EFF is duidelik besig om hul verwagtings af te skaal. ’n Tipies Suid-Afrikaanse kompromis blyk in aantog te wees. Hiertoe het baie mense bygedra. Elke gewone Suid-Afrikaner wat die moed geopenbaar het om ’n openbare voorleggingsessie by te woon (sowat 32 000 Suid-Afrikaners het dit gedoen) en elke Suid-Afrikaner wat ’n skriftelike voorlegging aan die parlement gestuur het (daar was sowat 489 000 van hulle, wat ’n rekord is), het sy of haar bydrae ter verbetering van die land gelewer. Dit was vir baie van hulle nie maklik nie. Sommiges moes vir die eerste keer hoor hoe sterk landgenote voel oor grond wat van familie of voorgeslagte afgeneem is. Ander moes leer verstaan dat ekonomiese werklikhede nie toelaat dat grond net huitjie en muitjie oorgedra word aan onopgeleide begunstigdes nie. Organisasies en kundiges het hul insette gelewer. Binnelandse en buitelandse druk is besig om hul bydraes te lewer. ’n Gematigde kompromis neem vorm aan, wat dalk ook vir die mees vertrapte mense van ons land – landelike inwoners van gebiede onder die heerskappy van tradisionele leiers – ’n beter lewe kan beteken. Wat is die les hieruit te leer en wat staan ons dus te doen? Die les en die waarheid is dat die grondwetlike weg tans die enigste manier is om doelwitte te bereik, en dat daardie weg vereis dat mens nie te gou moed opgee wanneer dit lyk asof die gety teen jou is nie. Voorts, dat die meerderheid van die mense van ons land daardie grondwetlike weg vertrou en bereid is om hulle by die afloop van daardie proses neer te lê – al is dit dalk nie presies wat hulle wou gehad het nie. En laastens, dat dit beter is om betrokke te bly as om jou te onttrek en soos ’n uil op ’n kluit te bly sit. Betrokkenheid is die beste manier om verandering te beïnvloed, ook in ons land.