Senekal-oproer: ‘Daar moet gevolge wees’Die ondersoek na wie die polisievoertuig omgestoot en hoe dit aan die brand geraak het, is nog aan die gang. (Foto: Twitter) Dr. Johan Burger, ŉ polisiekenner en self ŉ oudpolisieman, sê die polisie sal volgende week, wanneer die jong Brendin Horner se vermeende moordenaars weer in die hof op Senekal verskyn, goed voorbereid moet wees. Die EFF het reeds aangedui dat hy sy sogenaamde grondmagte by die hof wil ontplooi waar Sekwetje Mahlamba en Sekola Matlaletsa na verwagting Vrydag weer verskyn. Skade is Dinsdag by die hof aangerig toe enkele oproeriges wat na die hof opgeruk het, na bewering ŉ polisievoertuig omgegooi het. Die voertuig het aan die brand geraak, hoewel dit in hierdie stadium nie duidelik is wie vir die optrede verantwoordelik was nie. Burger sê sommige van die betogende boere se eise dat die verdagtes aan hulle gewys en selfs oorgelewer moet word, was onredelik. Dit sou boonop onwettig van die polisie wees om gehoor te gee aan só ŉ eis. “Mense was opgesweep en sommige van hulle was taamlik aggressief. As jy selfs net die verdagtes aan hulle gewys het, was die kans goed dat hulle stormgeloop en taamlike leed aangedoen sou word. “Daar moet in gedagte gehou word dat die polisie die verdagtes gearresteer het kort na die moord op die jong man. Hulle het daarna ook ŉ verantwoordelikheid om daardie mense nie net aan te hou nie, maar ook om hulle te beskerm terwyl hulle in aanhouding is,” het Burger, ŉ konsultant verbonde aan die Instituut vir Sekerheidstudies se program vir justisie en geweldvoorkoming, gesê. “In daardie opsig was die polisie se optrede reg – hulle kan nie die verdagtes vertoon of oorhandig nie. Ek dink dit was uiters onverantwoordelik en onredelik om dit van die polisie te vra.” Burger sê dit lyk of die situasie na dié onsuksesvolle eis begin handuit ruk het. “Daar was sommige mense wat dalk bietjie te oorywerig was om hul frustrasie te toon en in die proses kan jy nie die polisie kwalik neem dat hulle dalk bedreig gevoel het nie. Skote is afgevuur, maar klaarblyklik nie op die boere nie.” Hy sê daar was boonop net ŉ handjievol polisielede by die hof. “Jy sou hulle dalk kon kritiseer dat hulle die situasie anders kon hanteer, maar dit was ŉ klein getal polisielede en jy kan hulle nie kwalik neem dat hulle bedreig gevoel het deur ŉ redelik oproerige groep mense nie.” Rede tot frustrasie (Foto: Reint Dykema) Burger sê boere het in die verlede al talle kere opgeruk om te betoog, maar dat dié byeenkomste gewoonlik glad nie deur enige geweld of oproer gekenmerk word nie. “Die boere het die reg om te protesteer. Hulle is gefrustreerd en het rede om ongelukkig te wees. Die moord op daardie jong man was buitengewoon brutaal en wreedaardig. ŉ Mens kan die emosie en ongelukkigheid verstaan. Ek deel hulle gevoel en ek was net so ontsteld daaroor. ŉ Mens mag jou uitdruk, maar daar is grense. “As jy simpatie vir jou saak wil behou, moet jy dit doen op ŉ manier wat nie die saak skade berokken nie. Sommige heethoofde het die kwessie te ver gevoer en dit het hulle saak ongelooflike skade aangedoen. Ek dink dit is jammer dat dit so gebeur het,” het hy gesê. “Ons moenie dit wat ander mense verkeerd doen, aangryp as iets wat aanvaarbaar is nie.” Burger sê daar was boonop net die dag tevore ŉ hoëvlakvergadering tussen polisiehoof John Khehla Sitole, verskeie van sy senior offisiere en die landbouorganisasies TLU SA en AgriSA, asook die burgerregtegroep AfriForum, oor planne om landelike veiligheid te verbeter. By hierdie vergadering is onder meer ooreengekom dat meer hulpbronne beskikbaar gestel gaan word en die reservistestelsel uitgebou sal word. Daar gaan ook kwartaalliks vergader word om bestekopname te doen van planne wat in werking gestel word en om die sukses daarvan te bepaal. Die vergadering is as groot vordering in die stryd teen misdaad bestempel. “En ŉ dag ná ŉ baie konstruktiewe ooreenkoms, vind die situasie op Senekal plaas.” Moenie geweld ‘regverdig’ (Foto: Twitter) “Ek wil dit beklemtoon: Ek verstaan en ondersteun die reg van die boere om as ŉ kollektief te protesteer en hul misnoeë te kenne te gee oor die feit dat hierdie aanvalle en moorde voortduur. Die boere moet egter nie toelaat dat hulle meegesleur word om te doen wat ander groepe doen en wie se optrede ons nog altyd veroordeel het nie. “Die boere moet doen wat hulle nog altyd doen: verantwoordelik en kollektief optree. Die oomblik wat hulle ook wetteloos optree, bevind hulle hul in dieselfde kraal as radikale groepe. “ŉ Boer is nou in hegtenis geneem en baie mense is ongelukkig, maar wat verwag jy van die polisie? Daar moet gevolge wees vir ŉ polisievoertuig wat omgekeer is en aan die brand geraak het. Ongelukkig, wanneer jy meegesleur word tot op ŉ punt waar jy self by onwettige optrede betrokke raak, gaan daar gevolge wees.” Hy sê ook dat verwysings na die EFF se betogings vroeër by Clicks – teen ŉ rassistiese advertensie vir haarprodukte – nie as regverdiging vir ander misdadige optrede gebruik moet word nie. (Foto: Reint Dykema) Burger sê hy het egter self bitter min ooglopende wapens op foto’s en video’s van die gebeure gesien. “Die meeste van die mense was rustig. Daar was swart en wit mense en selfs kinders teenwoordig. Ek het geen wrywing tussen hulle bespeur nie. “Ek het ŉ paar heethoofde, voorbokke, opgemerk wat op die polisie geskreeu en eise gestel het, maar dit was nie die groter groep se houding nie. Ek het niemand van diegene wat daar was ŉ wapen gesien rondswaai of skote sien afvuur nie. Daar was beslis ook geen sogenaamde swaar gewapende boere nie. Sommige mense het dalk lyfwapens gedra, maar dit is hulle reg en hulle moet weer terugkeer na hulle plase toe. “Ek dink dit is van alle waarheid ontbloot dat swaar gewapende boere opgeruk en met wapens gedreig het.” Voorbereiding, beheer nodig (Foto: Reint Dykema) Burger sê Dinsdag se situasie kon wel veel erger gewees het. Hy meen die polisie kan en moet volgende week, wanneer die verdagtes na verwagting weer in die hof verskyn, geen kanse waag nie – veral nie omdat meer groepe na die dorp wil opruk nie. “Die polisie sal moet sekermaak dat hulle in groot getalle daar is sodat hulle die situasie kan beheer. Daar kan moontlike konflik wees en die polisie kan in die onbenydenswaardige posisie beland waar hulle hul in die middel van betogende partye bevind. “Daar sal ervare bevelvoerders moet wees en genoegsame getalle om mense uitmekaar te hou.” Hy sê as daar ŉ situasie ontstaan waar groepe mense wat reeds emosioneel opgesweep is met mekaar slaags raak, ŉ nuwe “Marikana” hom kan afspeel. Burger sê na sy mening moet die polisie en ander leiers mense vooraf reeds tot kalmte maan en selfs versoek om nie hof toe te gaan nie. “Terselfdertyd moet mense ingelig word dat die polisie in groot getalle ontplooi gaan word en indien enige voorvalle van geweld uitbreek, gaan daar inhegtenisnemings wees. Ongeag wie jy is of verteenwoordig: As jy oortree, gaan jy die gevolge dra. Dít is die boodskap wat oorgedra moet word.” Burger sê sommige mense wil nou eenmaal nie na rede luister of ŉ saak op ŉ verantwoordelike manier uitpraat nie. “Hulle wil hê jy moet sonder meer inval by watter radikale goed hulle ook al beplan en as jy dit nie doen nie, word jy as verraaier bestempel. “Ek het begrip, ek het simpatie … maar ek kan nie toekyk en ŉ situasie goedkeur waar ons mense tot so ŉ mate meegesleur word dat hulle dieselfde dinge as ander radikale groepe doen en hul optrede aan die hand daarvan regverdig nie.”