Mar 2019 – NG Gemeente Pinelands
Posted on 31 Mar, 2019 3 Apr, 2019
Lukas 15:1-3; 11b-32
Vierde Sondag van Lydenstyd
[Weens 'n tegniese fout is daar ongelukkig nie hierdie week 'n opname van die preek beskikbaar nie.]
(Hierdie preek is grootliks gebasseer op 'n hoofstuk uit Robert Vosloo se pragtige boek oor gasvryheid in die Christelike tradisie, Engele as Gaste)
Ons vind hierdie gelykenis in 'n langer gedeelte van die Lukas-evangelie wat veral oor gasvryheid gaan – oor die vreemde welkom van God.
In Lukas 14 merk Jesus eers op hoe genooides die ereplekke aan die tafel uitsoek, en vertel dan die gelykenis van die persoon wat eerder die vêrste plek by 'n bruilof ingeneem het. Daarop antwoord iemand: "Geseënd is die een wat aan die maaltyd in die koninkryk van God sal deelneem!" En Jesus vertel die verhaal van die groot feesmaal waarvoor al die genooides nie opgedaag het nie, maar die kreupeles en blindes en verlamdes, uiteindelik wel.
Nou, in Lukas 15, is dit weer die Fariseërs en die skrifkenners wat onder mekaar mor, omdat Jesus sondaars en tollenaars ontvang en saam met hulle eet. Daarop vertel Jesus drie gelykenisse, en een van hulle is hierdie gelykenis wat gewoonlik bekendstaan as die 'gelykenis van die verlore seun.'
In die lig van hierdie oploop tot die gelykenis, sou dit ook kon bekendstaan as 'die gelykenis van die ongasvrye en vreugdelose broer' …
of 'die gelykenis van die verlangende of verwelkomende vader'
Dit is die krag van hierdie verhaal – eintlik die krag van alle verhale – dat ons die storielyn van meerdere perspektiewe kan volg, deur eenvoudig op elkeen van die karakters te fokus. Meer nog, ons kan onsself, en ons eie verhale ook in die storie inlees, en so iets oor onsself leer.
Kom ons fokus eers op die jongste seun:
Hoewel ons met 'n moderne perspektief dalk die jongste broer as 'n held of rolmodel sou beskou, deurdat hy opsoek gaan na sy ware self, is dit belangrik dat ons raaksien hoe die seun, deur sy erfporsie te vra, en weg te breuk uit sy vaderhuis, in werklikheid, homself afsny van die verhoudings wat sy identiteit aandui.
Die karakters word regdeur die verhaal, in verhoudings terme soos 'vader', 'seun' en 'broer' genoem. Dit suggereer dat die identiteit van die karakters is ondenkbaar is sonder die verhouding met die ander persone in die gelykenis.
Die jongste seun se breuk met die familie is daarom radikaal. Hy het "al sy goed in geld omgesit en na 'n vêr land gereis," sê die teks. Iemand skryf hieroor en sê: "His project was toe 'un-son'; there was no place in him for the place called home."
Dit is dan tussen die varke, so lees ons, dat die seun besef dat hy in die proses van sy eie identiteit vervreem geraak het. Daar in die vêr land, waar hy slegter behandel word as sy vader se dagloners, onthou hy sy vaderhuis en daardeur ook sy eie mislukking. Nou beskou hy homself as "'n-seun-wat-nie-waardig-is-om-'n-seun-genoem-te-word-nie.
En dit is met hierdie siening van homself as 'n sie-seun, dat hy die besluit neem om terug te heer na die vaderhuis.
Dit is wanneer ons op die vader in die verhaal fokus, dat ons die meeste verras word:
Die eerste ding wat ons opval is dat die vader, toe die seun vir sy erfporsie vra, geen weerstand bied teen sy seun se besluit om die huis te verlaat nie. Die vader laat die seun gaan. Die verwagting is dat die vader, volgens gesonder verstand en tradisie, ten sterkste daarteen gekant sal wees.
Die belangrike punt van die verhaal is egter dat dat die vader, hoewel hy die jongste seun laat gaan, nie die verhouding met hom laat vaar nie. Deurdat sy soekende oë reeds die seun op die horison gewaar, word ons daaraan herinner dat sy hart heeltyd by die seun in die vêr land was. Die seun is dus weg uit die huis, maar nie weg uit die vader se hart nie.
Soos alle ouers wie se kind die huis verlaat, moes die vader dus ook opnuut oor sy eie identiteit nadink. So veel te meer as ons in gedagte hou dat die seun se breuk met die familie doelbewus en radikaal was.
Hoewel die seun probeer om homself te ont-seun, word die vader nooit 'n nie-vader nie. Daarom, toe die seun uiteindelik sy weg terugvind na sy vaderhuis toe, word hy onmiddellik omhels. Geen belydenis is nodig nie, want die vader dink aan verhoudings en nie aan morele prestasie nie.
Wanneer die belydenis wel volg – 'Pa, ek het gesondig teen die hemel en in u oë. Ek is nie meer werd om u seun genoem te word nie.' – onderbreek die vader dit. In die seun se selfbeskouing is hy 'nie-waardig-om-'n-seun-genoem-te-word-nie'. In die oë van sy vader is hy eenvoudig 'my seun'.
Identiteit sou ons kon sê, word deur 'n omhelsing gerekonstrueer. Daarop volg dan die klere, die ring, en die opdrag vir 'n feesmaal.
Maar die oudste broer vind nie dieselfde vreugde as die vader in die terugkeer van sy broer nie. Hy hou nie van die feestelikheid nie. Mens moet fyn oplet op die taal: Die jongste broer is nie meer 'sy broer' nie, maar hy noem hom: "hierdie seun van pa." Anders as die pa, het die oudste broer nie die jongste broer in sy hart bly dra nie. Hy kon nie sy identiteit aanpas om plek te maak vir die jongste seun se terugkeer nie.
Dit is interessant dat die, wanneer hy die vader nou aanspreek, dit vir die eerste keer in die verhaal nie as 'vader' is nie. Dus, soos sy broer vir hom 'n 'nie-broer' geword het, het die vader vir hom 'n 'nie-vader' geword. Die vader tree volgens hom immoreel op.
En die oudste broer is in 'n sekere sin reg. In Deuteronomium 21:18-21 lees ons immers die volgende woorde:
"Wanneer 'n man 'n opstandige en ongehoorsame seun het wat nie na sy pa en ma wil luister nie, selfs al straf hulle hom, moet hulle hom na die leiers van die stad toe vat by die stadspoort. Hulle moet die vir die leiers van die stad sê: "Hierdie sen van ons is opstandig en ongehoorsaam. Hy luister nie na ons nie. Hy is 'n vraat en 'n suiplap." Dan moet al die mans van die stad hom met klippe doodgooi."
Met die wet skynbaar aan sy kant voel die oudste broer dat die vader immoreel optree. Hierdie optrede kan mos nie geduld word nie; dit is nie regverdig nie, en die huishouding sal weens hierdie benadering ineenstort. Die logika is tog onweerlegbaar. Die jongste broer kan dalk terugkeer as huurling, maar beslis nie as seun nie.
Ironies genoeg is die logika van die twee broers, ten midde van al hulle skynbare verskille, dieselfde: terugkeer is wel moontlik, maar nie as seun nie.
As ons ons fokus egter weer rig op die vader, sien ons dat hy nie sy seuns se logika deel nie, en veral nie die ouer seun se obsessie oor reëls nie. Soos hy sy seun wat weg was van vêr af ingewag het, gaan hy uit na die ouer broer wat nou nie die huis wil inkom nie. Hy praat mooi met hom:
"My kind," sê hy, "jy is altyd by my, en alles wat myne is, is joune. Ons moet feesvier en bly wees, want jou broer was dood en hy het lewendig geword. Hy was verlore en is weer gevind."
Ons sien hier dat die Vader nie die orde van die huishouding wegneem nie. Die oudste seun het nou die volle erfporsie en die jonger seun gaan skynbaar nie 'n tweede keer erf nie.
Maar hoewel die Vader nie die orde van die huishouding wegneem nie, her-orden hy die orde – maar volgens 'n ander logika. Die logika is dat daar iets is wat wette en streng identiteite voorafgaan. Hierin lê die verskil tussen die vader en die oudste broer. Die oudste broer gebruik morele kategorieë (hierdie seun van pa het sy geld op prostitute uitgemors!), terwyl die vader verhoudingkategorieë gebruik (die seun was verlore is, is weer tuis; was dood en lewe weer).
Die vader se verbintenis is nie primêr aan reëls nie, maar aan mense, aan sy kinders, wie se lewe te kompleks is om volledig deur vaste reëls en berekende identiteite bepaal te kan word.
Dit beteken nie dat reëls en identiteite opgehef word nie. Dit beteken wel dat ons identiteit getransformeer word, opnuut beskou word, in die lig van die liefde. Soos iemand skryf: "the Father keeps re-configuring the order without destroying it so as to maintain it as an order of embrace rather than exclusion."
Die vader hervorm die orde van die huis sonder om dit te verwoes, sodat dit 'n orde van omhelsing kan wees, eerder as 'n orde wat uitsluit.
Die God wat ons dus in hierdie verhaal ontmoet is 'n God wat omhels, eerder as uitsluit; wat in verhouding-terme dink eerder as in streng wetsterme; wat altyd aan die werk is om ons identiteit te hervorm, sodat daar plek is vir die ander.
Min uitbeeldings van hierdie gelykenis is so treffend soos Rembrandt se skildery van die verlore seun. Henri Nouwen het aan die hand van hierdie skildery 'n pragtige boek geskryf: The Return of the Prodigal Son.
In die skildery beeld Rembrandt die vader as byna blind uit. Tydens die omhelsing druk die vader die seun teen sy bors, teen sy hart. Die lig, wat so belangrik is in Rembrandt se skilderye, val op die hande van die vader.
Sommige ontleders meen selfs dat een van die hande 'n vroulike hand is. So word iets uitgebeeld van die omvattende liefde van die vaderlike moeder of die moederlike vader. [Dink ook aan ons teks twee weke gelede waarin Jesus homself beskryf as 'n moeder hen] Die aantrekkingskrag van die skildery is onder meer geleë in die suggestie dat die vader nie oë nodig het om te sien nie. Die vader kyk met sy hart… en in die vader se hart, was die seun nooit weg nie.
Posted on 17 Mar, 2019 3 Apr, 2019
Tweede Sondag van Lydenstyd
Iemand in die gemeente bring af en toe vir my uitknipsels uit die Saterdag-koerant, omdat ek te suinig is om die R99 per maand te betaal vir Netwerk 24 se intekenaarskap.
Hierdie week bring sy vir my 'n uitknipsel van Dana Snyman se Saterdag-rubriek wat in verlede week se Burger verskyn het. Die titel van sy stuk was: Om te probeer maak asof daar niks fout is nie.
Die rubriek begin met die volgende woorde:
"Op 'n plaas naby Pretoria het aanvallers 'n jong man se hond voor sy oë aan 'n tou voor 'n venster opgehang en toe die hond doodgeskiet. Die hond, 'n Bostonterriër se naam was Jimmy."
Na hierdie skokkende vertelling volg 'n lang litanie van gruwelike stories, stories van geweld en ellende en hartseer en korrupsie. Een na die ander… droog weergegee. Ná die lang litanie, skryf Dana uiteindelik:
"Dit alles het ek vanoggend in die koerant gelees. Geweld op soveel maniere. Dag ná dag ná dag. Die hele tyd kom dit na jou toe. By die storie van die jong man wat naby Pretoria aangeval is, is 'n foto van Jimmy die Bostonterriër wat deur die aanvallers doodgeskiet is. Ek het lank na die foto gekyk. Iets in my wou huil, wou tjank, wou skreeu. Maar ek kon nie. Ek is besig om afgestomp en emosioneel verward te raak oor al die geweld rondom my. Ek het ontbyt geëet, gestort, aangetrek en probeer maak asof niks in die land en die wêreld fout is nie. Soos byna elke ander dag."
"Ek is besig om afgestomp en emosioneel verward te raak oor al die geweld rondom my," sê Dana. 'n Mens kan verstaan hoekom. 'n Mens kan ook verstaan hoekom 'om te maak asof niks in die wêreld verkeerd is nie' mag lyk na die enigste moontlike strategie teen die versoeking om maar eerder net in die bed te bly, lamgelê deur die apatie en moedeloosheid.
Dikwels is dit die strategie wat ek gebruik om aan die gang te bly: "maak asof niks in die wêreld verkeerd is nie."
Die gevaar is egter dat 'n mens se hopeloosheid so groot raak dat dit uiteindelik verhoed dat 'n mens doen wat nog gedoen kan word.
Hoe hou ek aan om – al die geweld ten spyte – steeds die slegte met die goeie te bestry, en getrou te bly aan my roeping as vredemaker? Hoe volhard ek daarin om
die sout van die aarde te wees wa vir die lewe sy smaak gee?
Ek hoop om vanoggend iets te sê oor Christelike hoop; die vreemde karakter daarvan; die onverwagse plekke waar ons hoop kan vind; en die onwaarskynlike bronne waaruit ons ons hoop kan voed.
In vanoggend se skrifgedeelte kom Jesus voor 'n soortgelyke situasie te staan; een waarin die versoeking groot moes gewees het om vanweë sinnelose geweld, vrees en teenstand, afgestomp en emosioneel verward te raak.
Jesus is onderweg na Jerusalem, maar soos hy reis is hy hard besig om, in elke dorpie wat hy kom, demone uit te dryf en mense te genees.
In een so 'n dorpie, genees Jesus 'n vrou op die Sabbatdag – en dit veroorsaak hewige ontsteltenis onder die Fariseërs in daardie streek.
[Interessant genoeg, vat hulle nie dadelik vir Jesus aan nie – hulle vermaan eerder die vrou omdat sy op die Sabbat sinagoge toe gekom het om genees te raak! Dit het my nogal laat dink aan maniere hoe gelowiges vandag nog hulle toorn rig op ellendige mense, wanneer die Here kies om aan hulle genade te betoon. Hoekom?]
'n Reeks debatte ontstaan tussen Jesus en die Fariseërs en dit is te midde van hierdie konflik, wat die Fariseërs vir Jesus 'n berig bring dat Herodes vir hom wil doodmaak.
Dit is natuurlik nie die eerste berig wat Jesus oor Herodes ontvang het nie. Dit was Herodes wat Jesus se familielid en geestelike mentor, Johannes die Doper, op 'n gruwelike manier vermoor het deur hom te onthoof.
So was dit waarskynlik 'n taktiek om vir Jesus stil te maak. Dit is immers wat terroriste doen: hulle gebruik vrees as 'n wapen om jou stil te maak; om jou te laat dink dat daar niks is wat jy kan doen nie; om jou te laat hoop verloor.
Rebecca Solnit, geskiedkundige en aktivis, het 'n pragtige boek geskryf oor hoop, Hope in the Dark, wat ek rêrig kan aanbeveel. Sy begin die boek so:
"Your opponents would love you to believe that it's hopeless, that you have no power, that there's no reason to act, that you can't win.
Die Fariseërs se aanval was op die hoop wat in Jesus geleef het. Hulle wou dat Jesus vanweë vrees sou terug deins van sy roeping. Maar Jesus weier om sy hoop op te gee. Soos Solnit verder skryf:
Jesus is vasbeslote op pad Jerusalem toe, na waar Herodes en sy mag gesetel is. Hy is nie naïef nie – Hy weet Jerusalem is die stad wat profete doodmaak. Hy weet wat daar op hom wag, maar vanweë sy hoop, weier hy om van koers te verander.
Hy sê prontuit vir die Fariseërs: Ek gaan nie, op grond van julle berigte, of die speletjies van daai bully Herodes hiervandaan weggaan nie. Ek het werk om te doen en ek sal aanhou om dit te doen, al lei dit my tot in daai Jakkals se den. Vandag dryf ek nog demone uit, môre het ek 'n paar genesings op my skedule, op die derde dag behoort ek hier klaar te wees… sê hy. Maar ek moet aanhou beweeg, ek is op pad Jerusalem toe.
Hoop in die aangesig van geweld, intimidasie en vrees.
Die vraag is egter:
Waarin is hierdie hoop gesetel?
En wat sou dit van ons vra om ook uit hierdie bron van hoop te put?
Met hierdie vrae in gedagte, rig ons ons aandag nou op die klaaglied wat Jesus teen Jerusalem bring:
"Jerusalem, Jerusalem, jy wat die profete doodmaak en dié stenig wat na jou gestuur is! Hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak soos 'n hen haar kuikens onder haar vlerke, maar julle wou nie!
"Kyk, julle huis word vir julle verwoes agtergelaat. Ek sê vir julle, julle sal My beslis nie weer sien nie, totdat die tyd aanbreek dat julle sal sê, "Geseënd is Hy wat kom in die Naam van die Here.'"
Is dit nie 'n merkwaardige beeld wat Jesus hier kies om homself mee te beskryf nie?
Jesus as 'n moeder hen wie se kuikens haar nie wil hê nie. Daar staan sy met haar vlerke wyd oopgestrek, om te verwelkom en te omarm, om skuiling en versorging te bied; maar haar kuikens wil nie by haar tuiskom nie.
Die prentjie wat ons van Jesus kry is van 'n moeder wat wat rou; 'n moeder wat treur.
Ons sien 'n God wat treur oor haar verlore en dwalende kinders…
vir die kleintjies wat nie wil huis toe kom nie;
vir 'n stad wat nie God se redding wil aanvaar nie.
Dit is 'n klaaglied oor alles wat kon gewees het in 'n gebroke en opstandige wêreld; dis 'n roulied oor die gebrokenheid en verwondheid van mense –
oor hoe hulle mekaar bly verwond.
Daar is iets baie pynlik en tragies daaraan om te sien hoe iemand vir wie mens baie lief is, stadig voor jou oë deur hulle eie toedoen vergaan. Iets van daai magteloosheid merk ek in Jesus se klag:
"Hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak soos 'n hen haar kuikens onder haar vlerke, maar julle wou nie!"
… Hoe dikwels… maar julle wou nie!
Dít is die God waarin Christelike hoop gesetel is. Nie kryg-vegter God wat sy vyande oorrompel nie, maar 'n moeder hen wat treur oor die kuikens wat nie huis toe kom nie.
Dit is 'n God wat sy koninkryk laat kom, nie deur mag en geweld en intimidasie nie – nie deur vrees nie – maar deur die aanbod van 'n oop hart wat nooit ophou om welkom te heet nie.
So 'n welkom, laat die gewer daarvan weerloos, maar dit oorkom die vrees. Ons glo in 'n vreemde God wie se krag in sy weerloosheid en kwesbaarheid gesetel is.
Dit is 'n God wat homself gee… vir al sy kinders, selfs vir Jerusalem, vir hulle wat hom wil stenig.
Ek wonder, het Jesus, in sy roulied vir Jerusalem, ook vir Herodes gehuil?
Die prentjie wat ons kry is immers van 'n God wie se trane nooit opdroog nie, 'n God wat in die aangesig van die gruwelikste tragedies en teleurstellings nooit afgestomp raak nie, nooit ophou om te treur nie, nooit ophou om trane te stort nie.
Dalk is dit God se almag: dat God altyd trane het om te stort – selfs al raak ons afgestomp, selfs al kan ons nie meer huil nie; dat God altyd 'n welkom het om aan te bied – selfs vir diegene wie ons nooit sal kan verwelkom nie, selfs vir ons wat nie by God wil tuiskom nie. Dalk is dit die evangelie: dat God almagtig is, nie omdat God 'n towerstaffie het wat alles in 'n oogwink kan regstel nie, maar omdat selfs die dood nie perke kan stel aan God se liefde en deernis nie.
In verlede Saterdag se Burger, op dieselfde bladsy as Dana Snyman se rubriek (die twee rubrieke word geskei deur 'n berig met die titel Gróót skroewe los by WP-rugby!) vind mens ook die weeklikse Geestelike waardes-rubriek van Prof. Robert Vosloo.
Die titel van sy stuk is: 'n Herinnering dat lewe en liefde sterker is as dood.
Dit gaan oor die betekenis van Aswoensdag en van die Lydenstyd.
In hierdie tyd word ons gekonfronteer met ons sterflikheid en sondigheid, sê Hy. Hy skryf verder:
"Dit klink, sou sommige protesteer, baie makaber en morbied. Maar dalk lê die krag van die fokus daarin dat dit ons bevry van die illusie dat ons onaangeraak deur tyd en tragedie deur die lewe kan gaan.
En dalk help dit ons om ons eie gebrokenheid en kwesbaarheid in 'n groter verhaal te kan plaas, een waarin vergifnis en vryspraak sterker is as sonde, waarin lewe en liefde sterker is as dood."
Is ons skrifgedeelte vanoggend, waarin ons vir God in die onwaarskynlike beeld van 'n moeder hen ontmoet, nie dalk so 'n groter verhaal waarin ons ons eie gebrokenheid en kwesbaarheid kan plaas nie?
Dalk is dit die uitnodiging wat in hierdie lydenstyd aan ons gerig word: om Dana en Robert se rubrieke saam te lees; of anders gestel: om die gruwelike stories wat Dana die oggend in die koerant gelees het, in die groter verhaal van Jesus die moeder hen te plaas.
Wie weet, dalk, as ons dan weer na die foto van Jimmy die Boston-terrier kyk, sal ons die trane kan stort wat dit verdien. En daarna ontbyt eet, stort, aantrek – ons kruis optel – en agter die moeder hen aanloop Jerusalem toe.
Posted on 10 Mar, 2019 12 Mar, 2019
Verlede week, op die Sondag van die Verheerliking, is ons daaraan herinner dat daar 'n intieme verbintenis is tussen ons geestelike belewenisse op die bergpiek en die plekke waarheen ons, daagliks, tussen Sondae, in die vlaktes, geroep word om Jesus se volgelinge te wees.
Afgelope Woensdagaand was ons weer hier, op Aswoensdag. Soos ons mekaar se voorkoppe met die teken van as en olyfolie gemerk het, het ons mekaar op die naam genoem en mekaar herinner:
"As is jy en tot as sal jy terugkeer, maar in Christus behoort jy vir ewig en altyd aan God."
Ek is 'n geliefde kind van God én ek sterf. Dat ek geliefd is verhoed nie dat ek verganklik is nie; dat ek sterflik is ontken nie dat ek geliefd is nie.
Aan die hart van die twee geleenthede – verlede Sondag en afgelope Woensdag – vind ons 'n geheimenis, 'n paradoks:
Dat soos ons ons eie kwesbaarheid, gebrokenheid en sterflikheid omhels, ons die ervaring het dat ons in God se oorvloedige liefde en genade omhels word; soos ons die ellende van ons wêreld onder in die vlaktes raaksien en daarop reageer, word ons deur 'n barmhartigheid en deernisvolle God gesien en gehoor en omhels.
Die bergpiek en vlakte is aan mekaar verbind – dit is deel van dieselfde storie, dit is deel van dieselfde landskap.
Ons vind 'n soortgelyke beweging in vanoggend se teksgedeelte, op hierdie eerste Sondag van lydenstyd.
By sy doop in die Jordaanrivier ontdek Jesus wie hy ten diepste is: die Gees daal op hom neer en hy hoor die stem van God: "Jy is my geliefde Seun. Oor jou verheug Ek my."
Nou is hy in die woestyn in gelei; om daar met sy identiteit te worstel, om daar getoets en versoek te word.
Die beweging van die doopwaters na die woestyn toe is 'n beweging van die plek waar ons weet wie ons is na die plek waar ons met ons identiteit worstel; van die plek van bevestiging na die plek van versoeking, van die plek van vertroue na die plek van twyfel.
Twyfel is dus nie die teenoorgestelde van geloof nie; dit is 'n deel van die geloofslewe, dit is wat ons geloof suiwer; wat dat aan die beweeg hou; wat dit laat groei – twyfel is wat verhoed dat ons ware vertroue in God inruil vir ons eie skynbare sekerhede wat ons dan met alle mag en mening wil verdedig.
Veertig dae het Jesus in die woestyn deurgebring. Dit herinner ons natuurlik aan die Israeliete wat, na hulle bevryding deur die Rooisee veertig jaar in die woestyn moes deurbring onderweg na die beloofde land.
Veertig jaar om die betekenis van hulle Rooisee ervaring te ontdek; veertig jaar om hierdie nuwe identiteit as vrymense wat aan God behoort vir hulleself toe te eien en hulle vorige lewe as slawe wat aan Farao behoort af te leer.
So het Jesus se veertig dae in die woestyn ook als te make met sy ervaring in die Jordaan rivier. Hy het die woestyn nodig gehad om die betekenis van sy doop, as geliefde kind van God, te ontdek.
Let op dat dit nie die duiwel was wat hom woestyn neem nie, maar dieselfde Gees waardeur hy so pas in liefde en vreugde gedoop is.
Wat beteken dit dat dit die Gees was wat vir Jesus die woestyn ingelei het?
Aan die een hand, bevestig dit dat die woestyn nie 'n plek is wat iemand sommer vir hulleself kies nie. Die woestyn is 'n harde plek. Daar is 'n kans dit jy dit nie aan die ander kant sal uitmaak nie.
Die woestyn is eerder iets wat met 'n mens gebeur. Meesal beval dit ons eenvoudig; en dit kan verskillende vorme aanneem, soos 'n hospitaal se wagkamer, 'n moeilike of gebroke verhouding, 'n kind wat sukkel, 'n teleurstelling by die werk, 'n skielike dood, 'n verlammende 'n paniek-aanval…
Vir watter rede ook al word alles wat jy gedink het belangrik is gestroop. Die woestyn is 'n gestroopte landskap, waarin die gewone afleidings van my lewe verdwyn en ek skielik met myself en met die naakte waarheid gekonfronteer word.
Wanneer dit gebeur het ons niks minder as die krag van die Gees nodig om ons te neem na waar ons reeds is, maar dalk nog nie gereed is om te aanvaar nie.
Dan is die Gees daai krag wat vir my sê, "hoewel dit nie is wat jy vir jouself gekies het nie, al sou jy dit eerder vermy, jy is nou hier, kies om te bly vir die veertig dae, skenk aandag, wees waaksaam, bid."
Dalk is dit die betekenis van die 40 jaar wat die Israeliete in die woestyn moes deurbring en die 40 dae wat Jesus daar moes spandeer.
In die Joodse tradisie is die getal 40 'n baie belangrike simbool. Sommige mense glo dat die simbool sy oorsprong gevind het in die feit dat 'n swangerskap tipies 40 weke duur.
Soos ek verstaan (en ek praat nie uit ervaring nie) kan swangerskap 'n ongemaklike, pynvolle, nare proses wees. En tog is daar niks wat meer vernuwend, meer skeppend, meer lewe-gewend is as die geboorte van 'n kindjie nie.
Die woestyn hoef nie 'n verwoestende belewenis te wees nie; dit kan ook lewegewend en skeppend en helend wees.
So is die Israeliete uitgenooi om hulle 40 jaar in die woestyn, nie as 'n vloek nie, maar as 'n gawe te sien; as tyd wat hulle in God se baarmoeder moes spandeer om as 'n volk nuut gebore te word.
Ons word ons ook uitgenooi om met 'n ander ingesteldheid te kyk na ons woestyn-ervarings. Dit mag dalk nie so lyk nie, maar die woestyn is deurdrenk van God se teenwoordigheid.
Daarom is dit soms – soos in Jesus se geval – juis die Gees wat ons die woestyn inlei, nie omdat God ons daar wil laat val nie, of omdat God vir ons lyding toewens nie, maar juis omdat ons die woestyn nodig het om tot nuwe lewe gebore te word. In die krag van die Gees kan selfs die woestyn-gebiede van ons lewens ruimtes van verlossing en nuwe lewe word.
Om te verstaan hoe dit die geval kan wees, kan ons kortliks nadink oor die versoekings wat Jesus in die woestyn beleef het.
Eers, kortliks iets oor die een wat die versoekings aan Jesus rig: 'die duiwel'. Dit is duidelik dat Lukas op 'n meesterlike wyse hier gebruik gemaak het van personifikasie as 'n literêre tegniek – en dit is baie effektief!
Want is dit baie naby aan my en jou belewenis, dat ons – veral in die gestroopte plekke van ons lewens – soms die ervaring het van 'n tweegesprek wat in jou gedagtes en in jou hart afspeel nie; amper asof daar twee of meer stemme is wat kompeteer vir jou aandag, vir jou lojaliteit, vir jou gehoorsaamheid.
Ons hoef dus nie die bestaan van die duiwel te verdedig voordat ons van hierdie gedeelte kan sin maak nie. Dit sal wees om helemaal die punt te mis.
Terug na die versoekings self:
Ons sou kon sê dat die eerste versoeking (kan jy hierdie klippe in brood verander) te make het met Jesus se honger; die tweede (aanbid my en al hierdie mag en majesteit kan joune wees) sou ons kon sê het te make met Jesus se ego; die derde (spring van hierdie hoe plek af; God sal jou sekerlik beskerm…) het te make met Jesus se kwesbaarheid.
Maar wat is die versoeking agter hierdie versoekings?
Dit is interessant dat twee van die versoekings (die eerste en die laaste) begin deur die duiwel wat vir Jesus sê: "As jy die seun van God is…"
Dit gaan dus oor sy identiteit. Jesus is hier besig om te worstel met die betekenis van sy doop, met wat dit beteken om 'n mens te wees wat deur God geliefd is en in wie God groot vreugde vind.
Gaan hy getrou bly aan sy identiteit in God, of gaan hy toelaat dat sy identiteit deur iets of iemand anders bepaal word? Gaan hy getrou bly aan sy ware self, of gaan hy homself verloën ter wille van versadiging, ter wille van mag en aansien, ter wille van sekuriteit? Gaan hy getrou bly aan die volheid van sy menslikheid, met beperkinge en die kwesbaarheid wat 'n menslike lewe behels, of gaan Goddelike krag gebruik om sy menslikheid te ontsnap.
Is dit nie 'n baie akkurate weergawe van hoe ons, deur die loop van ons lewens, versoek word om uiteindelik ons ware self en ons menslikheid te verloën nie?
Ons word honger… ons begeer… ons verlang…
Ons smag na aanvaarding… ons wil graag gesien en erken word… ons wil graag aansien geniet… invloed hê… die wêreld verander…
Ons voel kwesbaar… uitgelewer… verganklik… ons het 'n begeerte aan sekuriteit en beskerming… ons wil van die risiko's van die lewe gespaar word…
Dit is eg-menslike ervarings waaraan ons daagliks blootgestel word. Die versoeking agter die versoekings is dat ons God se liefde begin beskou as 'n manier om hierdie menslikheid te ontsnap, eerder as die krag waarmee ons ons menslikheid kan omhels.
Soos ons Woensdagaand terselfdertyd ons identiteit as geliefdes van God én ons verganklike en kwesbare menslikheid moes aanvaar, moes Jesus ook leer wat dit beteken om kosbaar én kwesbaar te wees; om geliefd én honger te wees; dat God se liefde en sorg binne-in menslikheid kan tuiskom.
"If those forty days in the wilderness was a time of self-creation, a time for Jesus to decide who he was and how he would live out his calling, then here is what he chose: emptiness over fullness. Obscurity over honor. Vulnerability over rescue. At every instance when Jesus could have reached for the magical, the glorious, and the safe, he reached instead for the mundane, the invisible, and the risky."
Dalk is dit die uitnodiging wat God in hierdie lydenstyd aan ons rig:
om gevul met die Heilige Gees,
wat sonder ophou in ons oor fluister,
"Ek het jou lief; Ek vind groot vreugde in jou,"
toe te laat dat Jesus ons in die woestyn inlei,
waar ons nakend,
gestroop van afleidings
en die rolle wat ons verwag word om te speel,
bestekopname kan doen van hoe getrou ons aan ons ware self
en aan ons menslikheid
voor God is.
En hoewel dit 'n uitnodiging is wat gevul is met risiko en worsteling en onsekerheid, is God se belofte dat dit juis die broei-plek is van nuwe lewe en heling.
Die versoeking is altyd daar om uit te verkoop vir versadiging,
vir aanvaarding en aansien en invloed,
vir sekuriteit en beskerming,
maar wat help dit jy wen die wêreld en jy verloor jouself?
Posted on 3 Mar, 2019 12 Mar, 2019
Op hierdie Sondag vier ons wat bekend staan as die Sondag van die verheerliking. In Engels, the feast of transfiguration.
Desmond Tutu vertel graag die verhaal van 'n lewensveranderende belewenis wat hy eenmaal gehad het gedurende hierdie einste fees.
Dit was in die vroeë 1970's – amper 50 jaar gelede. Dit was donker tye in ons land, sê Tutu. Hy sê dit was tye waarin jy in God sê oor wou fluister: "God, we know You are in charge, but can't You make it a little more obvious?"
Op dié dag, so veel jare gelede, was hy en ander kerkleiers besig om voor te berei vir 'n moeilike gesprek met die eerste minister. Hulle het ontmoet by 'n teologiese skool wat weens apartheids beleide moes toemaak. Gedurende een van die besprekings het Tutu weggeglip na die tuintjie om daar vir 'n rukkie stil te raak.
Daar, in die tuin, het hy 'n massiewe hout kruis gesien met spykers wat daaruit uitsteek; bo-op was 'n doringkroon.
Hy beskryf die toneel soos volg: "Dit was die einde van 'n lang, droë somer. Die gras was vaal en droog en niemand sou geglo het dat dieselfde tuintjie binne 'n paar weke welig en groen en mooi sou wees nie. It would be transfigured. Dit sou verheerlik word."
Hy gaan vêrder:
"As I sat quietly in the garden I realized the power of transfiguration, of God's transformation in our world. The principle of transfiguration is at work when something so unlikely as the brown grass that covers our veld in winter becomes bright green again. Or when the tree with gnarled leafless branches bursts forth with the sap flowing so that the birds sit chirping in the leafy branches. When winter gives way to spring and nature seems to experience its own resurrection. The whole of creation, nature, waits expectantly for its transfiguration, when it will not be just dry inert matter but will be translucent with divine glory."
Volgens Tutu, was daardie epifanie in die tuintjie 'n tiepe ommekeer in sy lewe – 'n bekeringsoomblik. Dit was 'n bekering wat dit vir hom moontlik gemaak het om die gruwels van die politieke situasie waarin hy homself keer na keer bevind het met nuwe oë te aanskou.
"Since then," sê hy, "I have witnessed time an again the improbable redemptions that are possible in our world."
Die epifanie, die visioen was maar vir 'n oomblik; maar sy visie dra nou nog vrug. Daardie oomblik was iets waarheen hy deur al die jare se diens en protes en baklei keer op keer na toe kon terugkeer as 'n bron van krag en bemoediging.
Hoe nodig het ons nie ook vandag so 'n visie, so 'n epifanie, so 'n ommekeer nodig nie?
Want – sonder om onsself uit te sonder, of om dramaties te wees: ons lewe ook in donker tye – tye waarin dit nie aldag duidelik of vanselfsprekend is dat God in beheer is nie.
Ek gaan oor die lang klaaglied wat ek nou kon voordra skip. Julle ken elkeen die laste wat julle dra. Wat julle naastes dra. Wat die armes die swaarste dra. Julle lees almal die koerante.
Die vraag is: waar bevind ons onsself in verhouding tot die skadu's van die wêreld waarin ons leef?
Wat doen ek met die angs en die vrees? Hoeveel ruimte gee ek vir my frustrasie en woede om te bepaal hoe ek op persoonlike en politiese teleurstellings reageer? Wat doen ek as moedeloosheid begin om 'n lewenshouding of ingesteldheid te word? Wat maak ek met die versoeking om sinies te word?
Ons het ook daardie profetiese oë van Tutu nodig – oë wat die gruwels en die doodloopstrate van ons wêreld reguit in die oë kan kyk, sonder om dit te versag of verdoesel – en terselfdertyd, oë wat sien wat kan wees, wat behoort te wees, wat eendag in God se toekoms sal wees.
Ons het ook die visie nodig wat die "improbable redemptions" – die onwaarskynlike verheerliking van God se nuwe skepping in die dooie gras en die gruwelike kruis kan sien. Hoe bekom ons hierdie visie?
Kom ons keer met hierdie vraag in gedagte na vanoggend se teks toe oor Jesus se verheerliking.
Een manier om hierdie gedeelte te lees, is as riglyne vir die vroeë Christene – vir wie Lukas die evangelie om en by 70 jaar na Christus geskryf het – oor die rol wat hulle aanbidding en gebedslewe in hulle publieke lewens behoort te speel.
Onder andere gaan hierdie gedeelte oor die verhouding tussen ons oomblikke van afsondering op die berg, en ons daaglikse, publieke lewens onder in die vallei.
Ons sou kon sê dit gaan oor die verhouding tussen kontemplasie en aksie, tussen afsondering en solidariteit, gebed en diensbaarheid.
Dit is 'n verhouding waaraan iemand soos Tutu baie aandag geskenk het. Hy het nooit opgehou om mense daaraan te herinner dat 'n mens se geestelike lewe en 'n mens se publieke lewe nie teenstrydig hoef te wees nie, maar dat hulle mekaar moontlik maak; amper soos wat 'n mens nie kan asemhaal sonder om in én uit te asem nie.
Iets hiervan sien ons ook in hierdie teksgedeelte.
Ek is seker dit sou jou opgeval het, dat ons twee keer in hierdie gedeelte die stem van 'n vader hoor. Eenkeer bo-op die berg; die ander keer onder in die vallei. In albei gevalle is dit die stem van 'n vader wat ons aandag wil rig op sy seun.
Die eerste, bo-op die berg, kom uit 'n donker wolk. Dit is die stem van God; vir wie Jesus die vrymoedigheid gehad het om Abba of pappa te noem: "Dit is my Seun, die Uitverkorene. Luister na Hom."
Die tweede stem, onder in die vallei, kom uit 'n groot skare mense wat om Jesus en sy dissipels saamgedrom het. Dit is die desperate stem van 'n vader, gevul met angs en frustrasie, wat skreeu, wat smeek: "Kyk asseblief na my seun, want hy is my enigste kind."
"Kyk na hom! Sien hom raak!" smeek hy.
Daar is dus twee geliefde seuns in hierdie verhaal; en ek dink Lukas wil ons hier uitnooi om die verband tussen hierdie twee seuns en die twee vaders raak te sien.
Wat as, om na Jesus, God se uitverkorene, te luister beteken dat 'n mens ook die vernielde seun onder in die vallei raaksien?
Wat as ons net die stem van die Hemelse Vader kan gehoorsaam, as ons ook in die desperate ouer se noodkreet, iets van God se besorgdheid en medelye en teenwoordigheid in sy angs, kan hoor.
Nogtans, bly dit nie maklik om die twee dele van die verhaal – die heerlike glans op die bergpiek en die desperate noodkrete onder in die vallei – met mekaar te versoen nie.
Wat maak 'n mens byvoorbeeld met die skynbare afwesigheid van God onder in die vallei – waar die nege dissipels wat agtergebly het sonder sukses probeer om die kind te genees – terwyl die drie ander dissipels bo-op die berg 'n ontmoeting met die lewende God het?
Oor hierdie teenstrydighede het ek ook meer vrae as antwoorde; en die versoeking is groot om 'n teologiese verklaring daarvoor uit te dink.
Maar dan besef 'n mens: dit is die wêreld waarin ons elke dag leef; dit is die spannings waarbinne ons geroep word om na Jesus te luister en om hom te volg.
Ware godsdiens probeer om altyd binne hierdie ongemaklike spanning te leef. Dit weier om die vallei in te ruil vir die bergpiek, of die bergpiek vir die vallei.
Aan die een hand, is die versoeking altyd daar om, soos Petrus te sê: "maar dit is goed vir ons om hier te wees," en dan tente te wil oprig sodat 'n mens jou positiewe geestelike ervarings kan uitrek of versamel.
Maar die teenoorgestelde gevaar is ook daar: dat ons onder in die vallei spartel om oplossings te bied vir al die wêreld se probleme, maar dan, sonder Jesus, sonder om uit die bron van God se oorvloedige liefde gevoed te word nie.
Sonder 'n spiritualiteit waarin ons die glans van God se liefdevolle blik op ons gesigte kan beleef nie, waarin ons gereeld na Jesus kan luister nie, waarin ons in gesprek kan gaan met die Wet en die Profete nie, waarin ons die heerlikheid van Jesus kan besing en vier nie, sal ons publieke lewens uitgedun raak en sal dit nie vir ons moontlik wees om in die vallei te volhard nie.
Terselfdertyd, sonder 'n aktiewe publieke lewe, waarin ons onsself blootstel aan die belange van ander, waarin ons onsself inlig en toerus oor praktiese wee wat God se heerlikheid 'n bietjie meer sigbaar maak, word ons godsdiens sentimenteel en selfs afgodsdiens.
Ons word vanoggend herinner dat geestelike ervarings en gewaarwordings nie 'n doel in sigself is nie, maar gawes waardeur God vir ons die hoop en die moed gee om in die goeie werk waarmee ons daagliks besig is te volhard, ook al lyk dit asof dit maar 'n druppel in die emmer is, of al lyk dit onwaarskynlik dat God se heerlikheid ooit alles en almal sal vul.
Soos Jesus se verheerliking op die berg, is sulke belewenisse gewoonlik beperk tot oomblikke. Tog is dit kosbare oomblikke wat nie geringgeskat moet word nie. Want dis in sulke oomblikke waarop God in ons oor terug fluister, soos wat jy in die 70's in Tutu sê oor gefluister het: "Ek is nog in beheer, ek is by jou, kyk ek maak alles nuut, ek wil alles met my liefde en genade verheerlik, en ek wil jou gebruik om aan daardie verheerliking deel te neem."
Hoewel ons baie meer van ons tyd onder in die vallei spandeer, is sulke oomblikke van onskatbare waarde. Dit kan die wêreld verander.
Ek sluit af met nog 'n moderne voorbeeld van hoe so 'n epifanie dit moontlik gemaak het vir iemand om in skynbare doodloopstrate, iets van God se verheerlikende glas raak te sien en met groot volharding daaraan getrou te bly.
In November 1962 ontvang Mandela 'n vyf-jaar tronk vonnis. 12 Julie 1964 word dit 'n lewenslange tronkstraf op Robben Eiland.
Op die nag van 8 Februarie 1965, toe hy maar 240 dae van se lewenslange tronkstraf uitgedien het, verskyn 'n engel aan hom. Die engel sê vir hom: vra vir my enige vraag wat jy wil." Mandela vra toe vir hom: "wat het Jesus bedoel met die woorde: om die beker te drink wat ek moet drink?"
Die engel antwoord: "Dit is die beker van eensaamheid, van dors, van moedeloosheid, van walging, van nie meer verstaan nie – dis 'n beker so vol soos die oseaan."
"En," vra Mandela verder, "nou dat jy aan my verskyn het, sê vir my, sal ek hierdie beker kan drink?"
Toe lig die engel sy hande op in gebed en Mandela sie, vir tien sekondes lank, 'n stormagtige see, en agter die see 'n berg wat tot in die hemel toe opreik. En hy het geweet, soos hy na hierdie beeld kyk, dat dit sy lewe is wat hy sien.
"Dankie," sê Mandela toe vir die engel, "ek verstaan nie, maar nou weet ek; dankie dat jy gekom het."
10 sekondes se mistieke belewenis, gevolg deur 25 jaar van nie-weet nie – tien sekondes op die bergpiek, gevolg deur 25 jaar in die diepste vallei. 25 maal 365 dae later, op 8 Februarie 1990, het hy die oseaan tot op die bodem leeggedrink en kon hy sy voet neerlê op die vasteland van Afrika. Toe begin hy die berg uitklim.
As Christene, maar ook as burgers in hierdie demokratiese land, is ons elkeen geroep, om op ons eie manier deel te neem aan God se verheerliking van die wêreld.
Mag ons elkeen, iewers in die lydenstyd wat ons hierdie week ingaan, al is dit net vir tien sekondes, aangegryp word deur 'n visie van God se genesende passie vir die wêreld.
Mag ons iewers 10 sekondes se versekering ontvang dat God inderdaad in beheer is – hoe onwaarskynlik dit ook mag lyk – en dat dinge daarom anders kan wees en sal wees. En mag ons dan die geloof en die hoop en die moed hê om van die bergpiek af te gaan, ons kruis op te tel en die lam van God te volg.