Dec 2016 – NG Gemeente Pinelands
NG Gemeente Pinelands
'n Tuiste vir elkeen
Oor die gemeente
In Gesprek voor God
Month: Dec 2016
Posted on 25 Dec, 2016 30 Jan, 2017
Jesaja 7:10-17 – 2017
25 December 2017 Pinelands Kersdiens
Prediker: Dr Tiana Bosman
Die Christelike geloof was nog nooit gebaseer op die wondergeboorte van Jesus Christus wat ons tydens Kersfees vier nie. Tewens, vir die eerste eeue van die geloof was daar nie eens so 'n fees nie. Ek lees gister weer oor die geskiedenis van 25 Des as Jesus se geboortedatum, 'n artikel deur Piet Muller: Die eerste verwysing na Jesus se geboortedag en kerke wat dit vier, vind ons eers in die jaar 200 by Origenes. Volgens hom gedenk sekere gemeentes wel Jesus se geboortedag, maar doen hulle dit op heeltemal verskillende tye. Hy noem nie eens 25 Desember nie.
Die heel eerste verwysing na 25 Desember kom van die kerkvader Augustinus van Noord-Afrika (laat vierde eeu).
Uit die vierde eeu kom ook 'n Romeinse kalender waarop 25 Desember gemerk is as natus Christus in Betleem (die geboorte van Christus in Betlehem).
Keiser Augustus het later ook 25 Desember verklaar tot die dag van Sol invictus, oftewel die "onoorwinlik son", omdat dit die terugkeer van die son ná die wintermaande inlei.
Keiser Konstantyn, wat hom tot die Christendom bekeer het, wat besef het die Christendom en die songodsdiens het verskeie raakpunte, en daarom het ook hy 25 Desember as die geboortedatum van Jesus aanvaar.
In teenstelling hiermee is Paasfees wel al vroeg in diegeskiedenis van die Xtendom gevier, omdat Jesus se dood en sy opstanding (nie sy geboorte en die gebeure daarrondom nie) die kern van hierdie nuwe godsdiens waarvan ons ook deel is, is.
Dit is belangrik dat ons hierdie perspektief voor oë hou – dat ons geloof nie staan of val by die verhaal, waarvan baie van die elemente 'n anderwêreldse atmosfeer het, rondom Jesus se geboorte nie. Ons het laasweek al gepraat daaroor dat die geboorte narratief slegs in Matteus en Lukas voorkom (nêrens anders in die ganse NT nie) en dat daar tussen die twee diskrepansies is. In ons teks van verlede week, Matt 1:18-25, praat die engel van die Here met Josef en daarna verklaar Matteus die engel se geboorte aankondiging deur Jesaja 7:14 aan te haal, sekerlik een van die mees bekende dele in die OT: "Dit alles het gebeur sodat die woord wat die Here deur sy profeet gesê het, vervul sou word: 'Die maagd sal swanger word en 'n seun in die wêreld bring, en hulle sal hom Immanuel noem'". [In die BH bronteks staan daar egter eerder: "Kyk, die jongvrou is swanger en gaan binnekort aan 'n seun geboorte gee, en sy sal hom Immanuel noem."
Vandag gaan ons kyk na wat die omstandighede van Jes 7 was…
Jes 7: 1-16 vry en vereenvoudigde vertaling:
In die tyd toe Agas koning van Juda was, het die Aramese koning Resin en die Israelitiese koning Peka 'n veldtog teen Jerusalem (hoofstad van Juda) onderneem. Die veldtog het egter op niks uitgeloop nie.
Die konteks is die Siro-Efraimitiese oorlog (Sirië = destydse Aram, Efraim = Israel) in die 8e eeu v.C. Die rede waarom Aram en Israel teen Juda optrek is omdat Juda nie saam met hulle teen die groot mag van Assirië (koning Tiglath Pelser) wil veg nie.
Die berig dat die Arameërs reeds in die Israelitiese gebied in Efraim kamp opgeslaan het, het vir Agas, die koning uit die geslag van Dawid, in Jerusalem bereik, en hy en sy volk het baie bang geword. Hulle het gebewe soos die bome in die bos bewe in die wind.
Die Here het toe vir Jesaja gesê: "Vat jou seun Sear-Jasub ("'n oorskot sal terugkeer") saam en gaan ontmoet vir Agas by die punt van die kanaal uit die boonste dam, daar waar die vrouens klere was.
Die rede waarom die Here aan Jesaja die opdrag gee om sy seun saam te vat, is waarskynlik omdat daar hoop in die kind se naam opgesluit lê. Dit moet reeds 'n teken wees vir Agas dat die Here hom sal help.
Sê vir hom: 'Kry beheer oor jouself en word rustig! Moenie bang wees nie! Jou hart moenie swak wees oor die woede van koning Resin (Aram) en koning Peka (Israel) nie. Hulle is twee stukke brandhout wat net rook maak. Ja, die Arameërs en die Israeliete beplan jou ondergang. Hulle het vir mekaar gesê: 'Kom ons val Juda aan en oorrompel hom. Dan verdeel ons die land onder ons en ons maak die seun van Tabeal koning van Juda.'
Maar so Ek, die Here jou God: Dit sal nie plaasvind nie, dit sal nie gebeur nie, want dit is maar net Aram met Damaskus as hoofstad, en sy koning Resin. En wat Israel betref, hy sal binne 65 jaar so verwoes word dat hy geen volk meer is nie, want dit is maar net Israel met Samaria as hoofstad, en sy koning Peka.
Maar luister mooi Agas, ook júlle sal nie standhou as julle nie in die geloof standhou nie.
Verder het die Here vir Jesaja gesê: 'Jy moet ook nog vir Agas sê: Vra vir die Here jou God 'n teken, enigiets, diep uit die doderyk of uit die hoogtes daarbo.'
Maar Agas het gesê: 'Ek sal nie vra nie, ek sal die Here nie tart nie.'
Hier gaan dit nie oor godsdienstige vroomheid en gehoorsaamheid aan die wet in Deut nie (Jy mag die Here jou God nie toets nie). Die koning se weiering om God se belofte vir homself toe te eien deur die teken te vra, plaas die vergrootglas op sy ongeloof en sy kastige vroomheid is slegs maar 'n rookskerm waaragter hy skuil. Hy glo nie dat God hom uit hierdie polities-benarde kan help nie. Aan die een kant is daar Aram en Israel wat 'n koalisie vorm en aan die ander kant is daar die groot mag van Assirië. Hy is between a rock and a hard place en hy wil nie God se belofte as derde moontlikheid vir uitkoms oorweeg nie. Dan gooi hy eerder die handdoek in na Assirië se kant toe.
Dis natuurlik presies wat Agas gedoen het. Ons lees daarvan in 2 Kon 16: Agas word onderdanig aan Assirië in ruil daarvoor dat Assirië vir Juda sal beskerm teen die Aramese en die Israeliete. Hy neem selfs goud en silwer uit die huis van Here en stuur dit as geskenk aan Assirië (2 Kon 16: 7-8)! Dit is nou uit die huis van die Here wat belowe het dat hy vir Agas en die land Juda sal beskerm! Agas is dus banger vir en het meer vertroue in die magtige Assirië as wat hy in die Here het. As hy voor 'n keuse te staan kom, dan kies hy Assirië.
Ons was nog laas by Agas wat nie 'n teken van die Here wil vra nie onder die voorwendsel dat hy te vroom is om dit te doen…
Toe sê Jesaja: 'Luister, geslag van Dawid (Agas)! Is dit vir julle nie genoeg om mense te vermoei nie (die geduld van mense te toets), dat julle nou ook my God moet vermoei? Die Here sal daarom self vir julle 'n teken gee: Kyk, die jongvrou is swanger en gaan binnekort aan 'n seun geboorte gee, en sy sal hom Immanuel noem. Hy sal net dikmelk en heuning hê om te eet totdat hy weet om te verwerp wat verkeerd is en te kies wat goed is (totdat hy selfstandig kan dink). Maar nog voordat daardie tyd aangebreek het, sal die lande van die twee konings vir wie jy bang is, verwoes lê."
Soos julle seker kan dink het Aram en Israel alles verloor soos wat die Here deur die profeet Jesaja voorspel het. En dit kom waarskynlik nie as 'n verrassing nie dat Assirië kort nadat Agas met hom 'n ooreenkoms aangegaan het om 'n vasaalstaat te wees in ruil vir Assirië se beskerming, hierdie einste beskermheer teen Juda gedraai het en Agas se omkoopgeskenke uit die huis van die Here alles verniet was.
Tot hiertoe die agtergrond van die Immanuel-teken in die bekende Jesaja 7. Nou iets meer oor die teken self. Wanneer ons die konteks in ag neem en die oorspronklike OT teks lees (nie die interpretasie van 'n latere vertaling (LXX) soos ons dit vind in Matteus nie, dan is dit duidelik dat die jongvrou van wie Jesaja praat, reeds swanger is met kind. Hierdie kind is wat Jesaja betref nie 'n voorspelling wat eers in die verre toekoms waar sal word nie. Dis in die teks so werklik dat mens die idee kry dat Jesaja, terwyl hy met Agas praat, met sy vinger wys na die vrou: Kyk, daar is sy! Sien jy sy is swanger? Nou luister mooi, sy gaan daardie seuntjie Immanuel noem, en voordat hy groot is, gaan Israel en Aram tot niet gaan…
Oor die identiteit van die vrou en die kind weet ons niks verseker nie. Daar is raaiskote dat dit dalk 'n vrou van Agas was, maar hierdie inligting maak nie saak nie. Die punt wat God wil maak is nie in die OT gekoppel aan die identiteit van die vrou of die kind nie, maar eerder dat die naam wat die vrou vir haar seuntjie gaan gee, 'n teken daarvan is dat God met die volk van Juda is, of hulle of hul koning dit nou wil glo of nie. Immanuel: God met ons.
Wanneer Matteus eeue later hierdie teken in herinnering roep, probeer hy dus nie daarmee sê dat Jesaja doeriejare al die tyd vir Jesus van Nasaret in die oog gehad het nie. Hy wys egter vir die mense van sy tyd en ook vir latere gelowiges dat die profesie wat reeds in die OT in vervulling gegaan het, nou weereens in vervulling sal gaan, maar hierdie keer heelwat anders, aangepas – want Matteus praat nie van 'n jongmeisie nie, maar van 'n maagd. En wanneer hy die profesie onthou, onthou hy dit as 'n swangerskap wat nog moet kom, terwyl Jesaja wys na 'n meisie wat reeds swanger is. En die tweede keer maak die werklike identiteit van die kind baie meer saak as die eerste keer – dis 'n saak om lewe en dood vir die ganse mensdom! Hierdie kind wat binne die profesie die naam kry van Immanuel, moet genoem word Jesus, want dit is Hy wat sy volk van hulle sonde sal verlos (Matt 1:21).
In 'n artikel wat Hermie van Zyl hierdie week (20 Des 2016) geskryf het, verduidelik hy dit baie mooi: Kersfees en God se reddingsdaad. Ek lees dele daaruit voor:
"[Kersfees] gaan daaroor dat ons God se groot reddingsdaad in die geskiedenis herdenk.
Om te red is wat God die graagste doen. Trouens, dit is waaroor die Bybel eintlik handel. Dit is die verhaal van God se magtige reddingsdade, waarvan die geboorte van Jesus die kulminasie is. Jesus se geboorte lê ingebed in wat God vooraf, in die geskiedenis van Israel, gedoen het. Ons kan sê God se reddingsdade kring soos golwe uit totdat dit in die geboorte van Jesus uitmond. Die Skrif is eintlik net 'n refleksie op die gebeure. Wanneer dit lyk asof Israel hom in sy geskiedenis vasloop, kom God met 'n nuwe reddingsdaad en dan interpreteer die Bybelskrywers dit met die vorige reddingsdade in ag genome…
Een van die merkwaardigste profesieë kry ons in Jes. 7:14. Dit het in 'n benouende tyd gebeur toe Sirië en Israel met oorlog teen Juda gedreig het. In die tyd stuur God die profeet Jesaja na Agas, koning van Juda, met die boodskap: 'n Jong vrou in die koninklike hof sal swanger word, 'n seun in die wêreld bring en hom Immanuel noem wat beteken: God by ons. Te midde van die dreigende nood moes Agas weet God het nie sy beloftes aan die Dawidshuis vergeet nie: Ek is by julle; Ek is jul Redder.
En dit is by die reddingsdaad dat Matt. 1:23 aansluit wanneer hy Jesus se geboorte teen die agtergrond van die lig van Jes. 7:14 vertolk. Nie net is Jesus uit die koningshuis van Dawid nie, maar die profesie van Jesaja gaan opnuut in vervulling: God is by ons.
Die soveelste keer is God die Redder; die keer nie net van Israel nie, maar die ganse mensdom; nie net van oorlog nie, maar van die mens se diepste nood: sonde, vervreemding van God.
En so kring die redding uit na die hele wêreld, in afwagting op die nuwe hemel en aarde wanneer God volmaak by ons sal wees.
Dít is wat ons met Kersfees vier."
Kopiereg: Hierdie werk deur Dr Tiana Bosman word gelisensieer onder 'n "Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License".
Posted on 18 Dec, 2016 30 Jan, 2017
Matteus 1:1,16,18-25 – 2017
18 Desember 2016 (Advent 4: Kers van liefde)
18: Maar die geboorte van JX het soos volg verloop… – hier is iets anders as aan die vorige geboortes binne die geslagsregister.
Dit word reeds duidelik uit die manier waarop vs 16 geskryf is. Net 'n man kon 'n kind verwek. Die vrou was bloot die "grond" waarbinne die man se saad groei – dus, alhoewel Maria aan Jesus kon geboorte skenk, kon sy hom nie verwek nie. Hiervoor is daar 'n meer breedvoerig verduideliking nodig: Vandaar vs 18 ev.
Hierdie geboorte verhaal van Jesus is uniek aan Matteus. Ja, Lukas vertel ook van sy geboorte, maar daar is groot verskille tussen die twee. Maar naas Matteus en Lukas lees ons nêrens elders in die Bybel van die maagdelike geboorte nie. Markus (die oudste evangelie) en Johannes rep nie 'n woord daaroor nie. Ook die apostel Paulus skryf nêrens daarvan nie. Dit vorm geensins deel van Paulus se belydenis aangaande Jesus Christus nie. Hy fokus alleen maar op die manier waarop Jesus mens was (die gestalte van 'n slaaf), en op sy sterwe en opstanding/opwekking en verheerliking.
Twee jaar terug het ek gepreek oor die geboorte verhaal soos aangeteken deur Lukas. As ek kortliks net die grootste verskille tussen Matteus en Lukas kan uitlig:
Ons Adventsangdiens is altyd rondom die verhaal in Lukas gebou. Dit is omdat dit so hartroerend mooi is. Lukas is soos 'n musiekblyspel met die engel Gabriël wat vir Maria groet as die vrou wat deur die Here begenadig is omdat sy swanger sal word en aan 'n seun geboorte sal skenk en sy moet hom Jesus noem; hy sal magtig wees en die Seun van die Allerhoogste genoem word; die lofliedere van Maria en Sagaria; 'n engel en later 'n hele menigte van hulle wat aan skaapwagters in die verlate veld verskyn en die geboorte van die Verlosser aankondig en God loof, en hierdie skaapwagters wat vir Jesus in die krip gaan opsoek en God verheerlik en prys oor alles wat hulle gehoor en gesien het.
Hierteenoor is Matteus se weergawe veel eerder 'n sosiale en politieke riller. Josef, die man aan wie Maria verloof was, bevind hom binne die nagmerrie realiteit waarin dit aan die lig kom dat Maria swanger is nog voordat hulle behoorlik getroud is. Die skande is groot en die gevolge daarvan nog groter. Regverdige man wat hy is, wil hy die verlowing verbreek, maar 'n engel van die Here keer hom in 'n droom (of was dit ook eerder 'n nagmerrie?) In die droom gee die engel dan aan Josef (nie aan Maria nie) die opdrag om vir die kindjie sy naam te gee. Sterrekykers uit die Ooste kom soek die kind op en Herodes wil hom dood hê. Die gesin word vlugtelinge in Egipte en ontsnap aan die massamoord op alle seuntjies onder die ouderdom van 2. Radikaal anders as die verhaal in Lukas…
Stelselmatig deur die teks:
Maria was reeds aan Josef verloof, maar hulle het nog nie gemeenskap gehad nie, toe dit blyk dat sy swanger geraak het (uit die Heilige Gees – ons as lesers hoor dit, maar die mense daar weet nie dis die rede nie). As regverdige, wetsgetroue Jood is daar vir Josef net een uitweg – hy moet van Maria skei. Waarom skei as hulle dan nog nie eens getroud was nie? Omdat verlowings en huwelike anders gewerk het as vandag. Daar was 2 fases van verbintenis gewees. In die destydse samelewing was huwelike gereël, dws die ouers (hoofsaaklik die vaders) van die jongmense het hul kinders se huweliksmaats gekies. Wanneer die meisie dan rondom puberteit kom, vind die verlowing plaas. Dit was reeds 'n wetlike kontrak gewees wat nie sommer net verbreek kon word nie. Na die verlowing, alhoewel sy reeds so goed soos getroud was en klaar bekend gestaan het as die vrou van…, het die meisie nog vir ongeveer 'n jaar by haar ouers gewoon. Eers dan het die huwelikseremonie plaasgevind en het die man sy vrou na sy huis toe geneem vir 'n lewe saam. (Interessant – indien die man sou sterf tydens die verlowingsfase van die verhouding, het die meisie dan die status gehad van 'n maagdelike weduwee. Want sy was reeds die vrou van haar verloofde man, maar hulle het nog nie seks gehad nie.)
Omdat Josef regverdig was, het hy besluit om van Maria te skei. Binne die kultuur van die dag het hy eintlik geen ander opsie gehad nie. Maar omdat Josef nie vir Maria in die openbaar wou verneder nie, wou hy in die geheim van haar skei. Dit is egter moeiliker gesê as gedaan en die risiko's was groot. Want indien dit aan die lig sou kom dat Maria ontrou was aan Josef, het die wet bepaal dat sy gestenig moes word (Deut 22: 20-21; onthou ook die onlangse preek uit Johannes 8). Mans wat steeds met hul verloofdes getrou het nadat dit geblyk het dat sy ontrou was, is as swakkelinge beskou. Deur in 'n kultuur van eer en skande sy eie eer te red, het Maria dus die kans gestaan om gestenig te word (en daarmee saam natuurlik die kindjie in haar baarmoeder…). Dit wou Josef nie hê nie, en daarom wil hy stilletjies van haar skei. Wie weet, dalk was sy nie ontrou nie, maar is sy verkrag, maar dit is blote bepiegeling. In die patriargale kultuur van die dag was dit elk geval onmoontlik vir 'n vrou om haarself op die man af te forseer: so sy is of verkrag, of sy het toegegee/ingewillig tot die man se toenaderinge. Maar sy kon beslis nie alleen vir die swangerskap verantwoordelik gehou word nie.
Dit was egter nie moontlik om 'n verlowing heeltemal in die geheim te verbreek nie. Die ouers van die verloofde paartjie het immers geweet van die verlowing. Die breër familie en vriendekringe sou ook weet, hoe dan nou anders? As iemand se oog en dwaal en op Maria val, dan is die persoon tog gewaarsku: "Onthou, sy is aan Josef, seun van Jakob, belowe, sy behoort aan hom." En verder: 'n verlowing was 'n wetlike kontrak. Die enigste manier waarop dit verbreek kon word, was in die teenwoordigheid van 2 of meer getuies. En hoe keer mens dat hierdie nuus nie iewers begin uitlek en die rondtes doen nie? Maar in sy penarie het Josef tog 'n plan probeer beraam om die verlowing so stil as moontlik te verbreek. Dit was sy voorneme.
Terwyl hy nog daaroor nadink, het daar skielik 'n engel van die Here in 'n droom aan hom verskyn… Lees vss 20-21.
"Josef, seun van Dawid" en "verwek is uit die HG"
Lg eerste: Verwek uit die HG. Twee jaar terug baie aandag hieraan gegee. In kort nou net die volgende – Hierdie inligting sou nie heeltemal vreemd op Josef se ore geval het nie. Hy sou vertroud wees met Gen 6: 1-4 waar daar vertel word van die gode wat by die dogters van mense kinders verwek het. Hy het dit dalk nie verstaan nie maar tog al daarvan gehoor. En verder is daar van die faraos gesê dat hulle uit maagde gebore is. So ook later: van Alexander die Grote, keiser Nero, Konstantyn, Sokrates, Plato, Aristoteles en Pythagoras is almal gesê dat hulle uit maagde gebore is, nie om 'n biologiese feit aangaande hul geboorte mee te deel nie, maar eerder om aan te dui dat hulle iemand groots, invloedryks in die geskiedenis sou wees. In hierdie lyn dan: Om te sê dat die kind deur die Heilige Gees verwek is, is om te sê dat God in die geboorte ingryp, dat Hy daarby betrokke is, dat Hy dié kind gaan gebruik om die wêreld te verander.
Steeds: vir Josef om met hierdie inligting voor die mense te gaan staan, sou gekheid wees. Want wie sal hom nou glo – waarom nou juis so 'n kind vir hom en sy vrou?? Wie dink hulle is hulle? – So raai ek maar oor moontlike reaksies. Net omdat so iets nie ongehoord van was nie, beteken nie dit sou as waar aanvaar word nie.
Nou terug by die engel se aanspreekvorm van Josef: "Josef, seun van Dawid… sy sal geboorte gee aan 'n seun en jy moet hom Jesus noem…" Wat die engel hier aan Josef meedeel is ingrypend! Dis die fokus van vandag se boodskap. In die eerste plek bevestig die engel Josef se identiteit – hy is binne sy geslagsregister 'n seun van Dawid. Hoor julle dit? Dit was nie Maria wat in die lyn van Dawid gestaan het nie, maar Josef! Josef is nie in die geslagregister van Maria en Jesus opgeneem nie; Maria is bloot in die geslagsregister omdat Josef bereid was om met haar te trou! En Jesus is in die geslagregister agv Josef en nie anders om nie!
Ons hanteer so dikwels vir Josef as 'n tipe after-thought in die geboorteverhaal. Eintlik gaan dit oor Maria en oor Jesus. Josef was maar bloot die add-on wat vir Maria en Jesus gehelp het om te vlug en vir Jesus geleer het om te timmer.
Nee! As dit nie vir Josef se gehoorsaamheid aan die engel was nie, was Maria op haar beste 'n verstote vrou met 'n buite-egtelike kind en niemand wat na dese met haar sou trou en haar sou versorg nie. En op haar slegste was sy en die kindjie in haar baarmoeder gestenig. Na beide kante toe sou sy Niemand gewees het was dit nie vir Josef nie.
Maar Josef steek sy eie eer in sy sak en is gehoorsaam aan die opdrag van die Here. Hy gee vir die kind 'n naam, en deur dit te doen neem hy hom wetlik aan as sy eie kind. Al is Jesus nie die biologiese kind van Josef nie, word hy sy wetlike kind en op hierdie manier word Jesus opgeneem in die geslagsregister van Dawid, op hierdie manier kry die OT profesieë hul uiteindelike vervulling in die buite-egtelike kind van Maria, langs hierdie weg word Jesus die nuwe hoop vir die volk. Maar hoor nou, hy word veel meer as wat hulle verwag: "Jy moet Hom Jesus noem, want Hy sal sy volk nie net van onderdrukking en slawerny en ballingskap verlos nie, Hy sal hulle van hulle sonde verlos! En sy ander naam sal Immanuel wees, wat beteken 'God is met ons'.
Ons moet versigtig wees om nie mense te laag aan te slaan nie. Van Josef hoor ons bykans nooit in die Bybel nie. Maar die heilsgeskiedenis van God word op koers gehou deur sy gehoorsaamheid. Gehoorsaamheid wat vir hom (in elk geval aanvanklik) net skande in die sak sou bring. Deur Josef se gehoorsaamheid word Maria van die Joodse wet gered. En daardeur kry Jesus 'n kans op lewe… Omdat Josef besluit het om teen sy kultuur en teen sy geloofsgemeenskap in, nie volgens die wet van Levitikus en Deuteronomium en die skrifgeleerdes se interpretasies daarvan te handel nie, maar eerder volgens die evangelie boodskap van genade. As Josef nie aan die wet ongehoorsaam was nie, sou daar steeds komende Sondag (Kersdag) vir ons iets wees om te vier?
Was dit nie vir Josef nie, was dit dalk ook nie vir ons nie. Mag ook ons fyn luister na die stem van God sodat ons gedryf kan word deur sy boodskap van bevryding vir mense wat vasgeloop is.