Geplaas deur	Sophia Kapp Donderdag 21 Junie 2018
Die WAT definieer sinoniem so: " Enigeen van twee of meer leksikale items, soos 'n morfeem, woord of frase, waarvan die betekenisse in 'n hoë mate ooreenstem en wat mekaar dikwels in sommige kontekste kan vervang."
Dis allernoodsaaklik om te besef dat sinonimie nie iets is wat los van konteks bespreek kan word nie. Die WAT-definisie wat pertinent "sommige kontekste" noem, gee iets hiervan weer. Selfs woorde wat in sommige kontekste uitruilbaar voorkom, is in ander nie sinonieme nie. Of woorde wat oënskynlik dieselfde betekenis het, het nie dieselfde emosionele gewig nie.
Dink maar aan ŉ woord soos "mooi". Wie gaan stry dat "pragtig" ŉ sinoniem is vir "mooi"? Dis so ŉ standaardvraag en -antwoord in ŉ skoolhandboek dat ŉ mens nie eers meer daaraan dink dat dit dalk nie die volle waarheid is nie. ŉ Mooi blom of meisie of motor of rapport kan beslis ook pragtig wees. Selfs die dag of die weer kan netsowel "pragtig" as "mooi" wees as ŉ mens nou regtig die saak wil uitrek. Maar jy kan nie eintlik vir ŉ kind sê om pragtig te eet of te praat of te sit nie. Die bevel gaan altyd wees: "Eet mooi!" Daarna kan jy prys en sê: "Jy het pragtig geëet!", maar dis nie die muntkant van "eet mooi" nie. "Eet mooi" beteken "eet gemanierd". "Jy het pragtig geëet" beteken "jy het al jou kos mooi gehoorsaam opgeëet". Nie sinonieme nie.
Emosionele gewig speel ŉ rol by woorde soos "gesig", "gelaat", "gevreet" en "bakkies". Die woorde beteken presies dieselfde ding en is dus volgens die eenvoudige definisie sinonieme. Maar taalgebruikers weet baie goed dat hierdie terme nie in alle kontekste ewe gepas is nie. In ŉ koerantberig oor iemand se dood kan ŉ joernalis byvoorbeeld verwys na ŉ begrafnisganger se "stroewe gelaat", maar nie na sy "stroewe bakkies" nie. ŉ Oulike kleuter kan ŉ "fraai gevreetjie" hê, maar nie ŉ "fraai gelaat" nie. ŉ Hond wat die skaapboud van die tafel af gesteel het, kan sy "skuldige bakkies" wegsteek, maar nie sy "skuldige gelaat" nie. En as jy sonder enige konteks vir ŉ leerder vra om vir jou ŉ sinoniem vir "gesig" te gee, kan hy of sy ook skryf "visioen" en korrek wees. Konteks is die sleutel.
Die bittereinders gaan redeneer dat woorde soos "chirurg" x "snydokter" of "bloulelie" x "agapant" uitruilbaar is, maar selfs hier is daar subtiele verskille. ŉ Ma wat met haar slim bloedjie wil spog, gaan sê sy is ŉ "chirurg", sy gaan nie sê haar meisiekind is ŉ "snydokter" nie. Die een klink belangriker as die ander. En ŉ skrywer wat ŉ kontreistorie vertel waarin ŉ veldkind loop en blomme soek om op haar oorlede pa se graf te sit, gaan skryf van die bloulelies wat blom, nie van die agapante wat die kind aangedra het nie. Die betekenis is dieselfde, maar die gevoel is nie.
Lees 3911 tye	Laaste modifikasie op Donderdag 21 Junie 2018 11:27
Meer in hierdie kategorie: « Meerder, beterder en mees beste – trappe van vergelyking in Afrikaans	Daardie verpestelike Australianers »