Solidariteit en AfriForum beskerm grondwetlike ruimtesFlip Buys is die voorsitter van die Solidariteit Beweging. Foto: René Roux. Die groeiende krisis in die land het opnuut vrae laat ontstaan oor die Solidariteit Beweging se strategie en beleid oor sake soos selfbeskikking. Flip Buys, die voorsitter van die beweging, gee meer helderheid hieroor. Solidariteit en AfriForum se drieledige strategie is die beskerming van grondwetlike regte, die benutting van grondwetlike ruimtes vir taal- en kultuurgemeenskappe en die bevordering van die belange van die Suid-Afrikaanse publiek in die geheel. Ons hunker nie terug na die apartheidsverlede of onhaalbare volkstaatidees nie. Ons sien ook nie uit na ŉ toekoms van ewige onderdanigheid in ŉ onveilige, verswakkende staat nie. In plaas van pogings om onsself af te sonder, is dit reeds ons beweging se doel om die ruimtes te skep wat dit vir Afrikaners moontlik sal maak om volhoubaar saam in Suider-Afrika te bly. Dít is die enigste manier waarop ons ŉ blywende bydrae tot die welstand van die land en al sy mense sal kan maak. Die opwelling van die volkstaatidee onder baie Afrikaners voor 1994 het destyds uit ŉ drieledige kommer gespruit. Die eerste was dat die ANC nie in staat sou wees om ŉ moderne land suksesvol te regeer nie. Die tweede was dat ons fundamentele belange, soos Afrikaanse skole en universiteite, grondig benadeel sou word. Ten derde het talle geglo dat dit moontlik was om ŉ federale of selfs onafhanklike “volkstaat” as deel van die skikkingsproses in te sluit. Dit het nie gebeur nie omdat die grondwetlike skikking eerstens deur die meeste Afrikaners gesien is as die billike verruiling van meerderheidsregering vir minderheidsbeskerming. Die swart meerderheid sou hul regmatige regte kry sonder dat die Afrikanerminderheid syne sou verloor. Die grootste rede hoekom daar nie ŉ Afrikaner-volkstaat tot stand gekom het nie, was egter eenvoudig dat daar nie ŉ natuurlike gebied was wat oorwegend deur Afrikaners bewoon, bewerk en besit was, en wat deur ŉ skikking as ŉ pasklaar-volkstaat of provinsie ingestel kon word nie. Die meeste Afrikaners se verwelkoming van die nuwe bedeling het nie beteken dat afstand gedoen is van ons historiese strewe na kulturele vryheid nie. Die nuwe bedeling is bloot as die beste manier gesien om dit te verwesenlik, en in die proses ook die uiteenlopende historiese vryheidstrewes van swart en wit te versoen. Maar die euforie van ŉ nuwe demokratiese begin waarin daar plek vir almal sou wees, het binne twee dekades in groot ontnugtering verander. Afrikaners het vir ŉ demokratiese omwenteling gestem, maar baie meen dat hulle net ŉ uitgestelde rewolusie gekry het. Hierdie vervreemding is ŉ reaksie op die ANC se verbreking van fundamentele dele van die konstitusionele ooreenkoms van 1994. Dit behels die verval van groot dele van die staat deur swak regering, tesame met die politieke verstopping van grondwetlike openbare kulturele ruimtes. Dié twee faktore het die kommer wat voor 1994 bestaan het dat die ANC nie die land suksesvol kan regeer nie en dat Afrikaners se regmatige kulturele belange onherstelbaar skade sou ly, laat herleef. Hierdie slotsom waartoe baie Afrikaners deesdae kom, het egter nie tot die herlewing van die volkstaatidee gelei nie omdat die werklikheid gewys het dat dit nie ŉ haalbare kitsantwoord is nie. Die Plan A wat gevolg is, was om oplossings deur gesprekvoering met die regering te vind en om grondwetlike instellings soos Pansat, die Menseregtekommissie en ander te nader. Daar is ook in goeie trou deelgeneem aan verkiesings vir universiteitsrade, voorleggings is gemaak aan parlementêre portefeuljekomitees en daar is aan ander demokratiese prosesse deelgeneem. Nadat al hierdie kanale uitgeput was wat ná meer as ŉ dekade op niks uitgeloop het nie, is die howe as ŉ laaste uitweg genader. Hoewel geregtigheid in talle individuele gevalle verkry is, het dit nie die groter radikale politieke tsoenami gekeer wat oor Afrikaners en ander Afrikaanssprekendes se kulturele regte en ruimtes gespoel het nie. Die versnellende agteruitgang van ons fundamentele belange in die Zuma-jare het daartoe aanleiding gegee dat Afrikaners hulself in sterk burgerlike organisasies hergroepeer het om ŉ Plan B aan te pak. Die sterkste van dié organisasies is die Solidariteit Beweging met sy 500 000 lede, 18 organisasies – waarvan Solidariteit en AfriForum die bekendste is – en sy sowat 2 miljoen ondersteuners. Dit maak ons naas die ANC en Cosatu die grootste ledeorganisasie in die land. Omdat die einde van die staatsregtelike opsies voorsien is, is Plan B veral ŉ projek om die grondwetlike ruimtes vir kulturele vryheid deur middel van selfdoen-gemeenskapsorganisasies te verwesenlik. Plan B behels nie net ŉ saamtrek van Afrikaners nie, maar ook ŉ saamwerk met ander Afrikaanssprekendes en alle ander gemeenskappe. Daarom word daar nie net projekte aangepak met ŉ fokus op Afrikaans – soos die oprigting van Afrikaanse tegniese kolleges – nie, maar word projekte ook onderneem wat fokus op die breër gemeenskap soos die verbetering van munisipale dienste in meer as 100 dorpe in die belang van al die inwoners van daardie dorpe. AfriForum se spanne wat besig is om paaie landwyd te reg te maak en te beveilig deur onder meer duisende slaggate te herstel, is sekerlik die bekendste gesig van dié fokus. Plan B skep die noodsaaklike infrastruktuur wat nodig is om volhoubaar as ŉ kultuurgemeenskap voort te bestaan. Dit behels, onder meer, die daarstelling van Afrikaanse skole, kolleges en privaat universiteite wat oop is vir almal wat deur medium van Afrikaans wil studeer. As Suid-Afrikaanse patriotte wil ons help om Suid-Afrika se probleme soos armoede, werkloosheid, ongelykheid en swak regering aan te pak. Maar as kultuurburgers wil ons ook die omstandighede skep om ons mense as opgeleide minderhede in die land te hou. In die proses is dit ons demokratiese reg om alle grondwetlike ruimtes vir kultuurgemeenskappe daarvoor te gebruik. Die grondwetlike voorsiening vir selfbeskikking word op ŉ kulturele eerder as ŉ geografiese grondslag benut omdat Afrikaners landwyd verspreid is. Die neiging na groter Afrikanerkonsentrasie maak dit tog moontlik om groeiende praktiese selfbestuur na te streef in woongebiede waar Afrikaners die meerderheid is. Minderhede het tog ruimtes nodig waar hulle ŉ meerderheid kan wees, anders word alle aspekte van hul lewens deur demografiese meerderhede oorheers. Tweedens word die dorp-tot-stad-projek van Orania, waar Afrikaners ŉ blywende meerderheid kan raak, gesteun omdat dit ŉ regmatige projek is om na groeiende plaaslike selfregering te streef. Die tyd sal leer of Afrikaners bereid sal wees om daar te konsentreer ter wille van hoër vlakke van selfstandigheid. Indien wel, kan dit minstens deels ŉ oplossing bied vir emigrasie, konfrontasie en assimilasie. Die vlak van geografiese vryheid waaroor Afrikaners gaan beskik, hang dus van hulself af. Suid-Afrika is ŉ demografiese demokrasie waar mense eerder op grond van identiteit as beleid stem. Dieselfde party wat die land bykans in die grond in regeer het, gaan weer ŉ gerieflike meerderheid by die stembus behaal. Daarom moet demografiese minderhede ander planne maak. Plan B is ŉ praktiese uitweg wat in Afrikaner- én Suid-Afrikaanse belang is. Daarom sal ons beweging voortgaan om eerstens te veg teen onregte, en sal ons tweedens aanhou bou aan ruimtes waar ons ook vry, veilig en voorspoedig kan voortbestaan.