Waar kon SA al sónder die ANC wees?Argieffoto. Aan die einde van die jaar is dit gebruiklik vir meningsvormers en ontleders om terug te kyk en ŉ oordeel te vel voordat daar na ŉ vooruitskouing aanbeweeg word. Terwyl jy hierdie artikel lees is die ANC se nasionale leierskonferensie waarskynlik aan die gang of amper aan die gang en is die regerende party besig om ŉ nuwe leier aan te wys. Die vraag op almal se lippe is wie die wenner gaan wees. Is dit pres. Jacob Zuma se eksvrou, dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, of adj.pres. Cyril Ramaphosa? Indien die beskikbare syfers oor takbenoemings betrag word, gaan dit Ramaphosa wees. Maar dan weer is daar altyd die Zuma-faktor om in gedagte te hou en om eerlik te wees, niemand weet vooraf wie gaan wen nie. ŉ Mens werk ten beste met waarskynlikhede en ons word weer aan nabetragting en nóg bespiegeling oor wat voorlê, uitgelewer sodra die konferensie verby is. Maar watter soort jaar was 2017 regtig? Ek sal dit só opsom: Dit moes baie beter gegaan het en al was dit ŉ uiters uitdagende jaar, was dit nie ŉ ramp nie. Dit was beslis ŉ jaar van verspeelde kanse. Die ekonomie moes veel meer gegroei het as wat uiteindelik die geval was en Suid-Afrika kon baie meer skep uit die herstel van die wêreldekonomie en die aanvraag na ons kommoditeite, maar helaas het dit nie gebeur nie. Die jongste nuus oor 78% van gr. 4-leerlinge in die land wat nie met begrip kan lees nie en in wese nie in staat is om effektief te kan leer nie, trek die reikwydte van hierdie rubriek vir my veel wyer. Angie Motshekga, minister van basiese onderwys, het nie verwag dat dit só swak sou wees nie. Sy verkwalik die feit dat party skole oor biblioteke beskik en ander nie asook die gepaardgaande groot kloof tussen plattelandse en stedelike skole. Dit is nie ongeldige feite en besware nie. Maar die gevolgtrekking kom in die vorm van ŉ vraag: Wat het die regering al hieraan gedoen oor die laaste 23 jaar? Hierdie probleme het nie in 2017 uit die lug geval nie. Hulle kom al lank. Sowat 80% van alle openbare skole in Suid-Afrika is wanfunksioneel en lewer skoolverlaters op wat nie eens die mees basiese vaardighede onder die knie het nie. Dit is al vir ŉ lang tyd so . Toegegee, die ANC het groot agterstande in 1994 geërf, maar ook die sterkste staat en modernste ekonomie in Afrika. Suid-Afrika was ligjare voor ander Afrikastate wat toe al vir dekades onafhanklik en deur swart mense geregeer is. Dit het weliswaar aanvanklik goed gegaan onder die ANC-bewind: Die ekonomie het van negatiewe groei in die vroeë 90’s herstel om teen ŉ gemiddeld van 4% tussen 2000 en 2008 te groei. Inflasie het binne perke gebly vir baie jare in die post-2000 periode. Baie meer mense het elektrisiteit en kraanwater as 30 jaar gelede. Dit is net sommige van die prestasies waarop die ANC kan roem en waarvoor hulle gereeld deur selfs sommige van hul kritici geprys word. Die eintlike vraag is egter hoe ver ons al sonder die ANC kon gewees het. Die laaste paar jaar het feitlik al die relatiewe vordering wat in die vroeë jare van hul bewind uitgerig is, ongedaan gemaak. Pres. Jacob Zuma gee gereeld hoog op oor hoe die ANC mense se lewens verbeter en veral oor hoeveel huise vir arm mense gebou is. In 1996 het sowat 64% van alle huishoudings in ŉ formele huis gewoon en 20 jaar later was hierdie syfer sowat 70%. Swart huishoudings se jaarlikse gemiddelde huishoudelike inkomste het van R30 216 in 1994 tot sowat R102 000 in 2014 – ŉ styging van 240%. Dit is beslis nie onindrukwekkend nie, maar die feit is dit waarskynlik baie beter kon gewees het met ŉ ander regering wat beter beleid aanhang en implementeer en wat minder geld verkwis het. Dit kon baie beter gewees het met ŉ minder inmengerige, korrupte, rasbehepte en boonop kleiner staat wat nie bang is dat die private sektor kon help om die harde werk te doen nie. Die ANC sou dan boonop vandag baie meer gewild gewees het as wat onlangse stempatrone aandui. Baie van die ANC-in-regering se vordering is in relatiewe en absolute terme uiters beskeie en het boonop ander enorme koste en verspeelde kanse meegebring wat die goeie aspekte ongedaan maak. Die ANC se prestasies is myns insiens die minimum wat van die party verwag is en is eintlik bra teleurstellend as die geleenthede om te presteer, in ag geneem word. Hulle het die beste staat en ekonomie in Afrika geërf en die wêreld se welwillendheid gehad en dit toe verkwis deur ideologiese dwarskoppigheid en benepenheid, onbevoegdheid, eiebelang, kortsigtigheid, grootskaalse korrupsie en sentralisering. Die eindresultaat is afgraderings, sosio-maatskaplike spanning, swak sake- en verbruikersvertroue, swak onderwys (ondanks hoë proporsionele besteding), trae ekonomiese groei, hoë en groeiende staatskuld en werkloosheid, vervalle munisipaliteite, groot verkwisting, en uiteindelik verydelde drome en verwagtinge. Baie van die geërfde agterstande is intussen vererger of het verbete onveranderd gebly. Moet ook nie verwag dat daar ŉ langtermyn-ommekeer sal kom sodra Ramaphosa straks die nuwe partyleier word nie. Die markte is tans opgewonde oor sy voorloper-status, maar niks suggereer dat hy sal doen wat nodig is om sake reg te ruk nie. Sy vae belofte om “beleggersvertroue te herstel” is presies dit: ŉ Vae belofte. Voorts is hy liries oor die soort beleid en sjibbolette wat ons in hierdie gemors laat beland het, soos die Nasionale Demokratiese Rewolusie (NDR) en radikale ekonomiese transformasie (RET). Nes dit net ŉ kwessie van tyd was voordat die ANC sy ware kleure sou wys nadat die wêreldgemeenskap Suid-Afrika weer as ŉ lid aanvaar het, sal Ramaphosa se hardnekkige ANC-DNS ook weer oorneem. Trouens, hy sê en doen min om dit selfs te verbloem. Sy oorname van die leierskap van die party sal dalk goed wees vir die ANC en nog tyd vir die party koop, maar dit sal verdere pyn, teleurstelling en verspeelde kanse vir die land in die toekoms beteken. Net soos in 2017 en oor die afgelope 23 jaar.