Ly jy aan sekondêre stres?Te veel gesien en gehoor. Ander mense se traumas het jou siekte geword. Foto: Unsplash/Pixabay.com Deur Juliana Coetzer In ŉ artikel wat ek onlangs oor byeboerdery gelees het sê die skrywer: “Al is jy hoe versigtig, is die kans goed dat jy gereeld ŉ bysteek sal opdoen.” Dit geld seker vir alle beroepe. ŉ Mediese dokter kan hoeveel keer sy hande was en voorsorg tref, maar griep sal hy nie vryspring nie. Die motorwerktuigkundige weet sy motor se enjin kan ook breek, al word hy hóé goed in stand gehou. Al is ons versigtig, al kyk ons besorg uit vir die tekens, beteken dit nie ons word gevrywaar teen die werklikheid nie. Gepantser, gefokus, geleerd, gekondisioneer, en veral gehard en steeds steek die bye. Ons lees: As jy in een van die beroepe is wat met ander mense se intriges te doen het, soos joernaliste, sielkundiges, maatskaplike werkers, onderwysers, predikante, polisie, nooddienste, regsmense en medici, is dit belangrik om gereeld te ontgif van die beelde en emosies waarmee jy daagliks in aanraking kom. Neem ŉ langnaweek, ry in die veld, bly in die bed vir ŉ dag, mediteer en kuier met vriende. Maar ten spyte van alle voorsorg, is jy steeds nie gevrywaar teen die bysteke nie. Dit is eers die laaste paar jaar dat die besef begin deurdring dat sekere professies en hulpwerkers in die spervuur staan van die werk wat hulle doen en persoonlik geaffekteer word. Soos nooddienspersoneel en medici wat deur direkte blootstelling by ŉ traumatiese insident betrokke is en veg om die dood af te weer. Of sekondêre blootstelling wanneer joernaliste na slagoffers se stories luister om oor misdadige en traumatiese insidente verslag te doen. Prokureurs en advokate wat by die detail van mense se lewens betrokke raak. Sielkundiges. Jan Publiek wat hulp aan slagoffers bied. Insidente waarby kinders betrokke is wat geharde polisielede jare daarna nog in sweet laat uitslaan. Maatskaplike werkers wat dikwels hulpeloos staan en toekyk na mense wat in armoede en emosionele lyding probeer oorleef, chronies in wanhoop is en ŉ onvermoë het om hulle omstandighede te verbeter. Ook diegene wat in talle beroepe veg vir ŉ saak, vir voortbestaan, téén onreg. Nie vir hulself nie, maar ter wille van diegene wat onder vreemde wette en die siekte van ons tyd, ŉ gebrek aan omgee, ly. Om mense te help, vra ŉ oop hart. Om in te zoem op die detail van iemand se storie, versoek ŉ oop gemoed. Om empaties te luister, vra dat jy jou eie idees en waardes opsysit en jou in iemand anders se situasie indink. Jy moet kan saam voel. Kortom, jy moet omgee. Ironies genoeg is dit juis omgee en die betoning van empatie wat op die langduur ŉ probleem vir die helper veroorsaak. “There is a cost to caring,” sê Charles Figley. Dit gebeur ongesiens: Op ŉ dag kan jy nie na een woord meer luister nie en die vermoë om in te zoem op iemand se vertelling, verdwyn. Die woorde vlieg oor jou kop. Snags droom jy van mense wat mekaar aanval en iemand wat met ŉ byl op jou afstorm. Jou brein protesteer teen harde geluide en jy is ŉ gevaar op die pad. Jou dokter sê nee, jou hart is nie die probleem nie, eerder ŉ angsaanval wanneer dit voel of iemand op jou bors sit. Die konstante moegheid is uitmergelend. Die geringste voorval laat jou in trane uitbars en alles irriteer jou. Mense wil jy nie sien nie en van kuiers is daar nie sprake nie. Eintlik wil jy net in ŉ hoek sit en vergaan. Die simptome kry ŉ naam: Sekondêre stres-sindroom. Te veel gesien en gehoor. Ander mense se traumas het jou siekte geword. Jy wat as getuie voor ander se lewens staan, ly saam. Indirek, maar nogtans. Die gevolg van betrokke wees. Van omgee. Om betrokke te wees in iemand se lewe is om op sy episodiese geheue te fokus. Vir daardie oomblik, diep hy die groot ervarings in sy lewe op; hartseer tye, gelukkige dae, traumatiese oomblikke. Ons leer iemand ken. Nee, kén. Ons laat hom toe om homself emosioneel te ontbloot en stel die ruimte tot sy beskikking. Ter wille van sy verligting en op ŉ dag, ten koste van jouself. ŉ Verandering in lewensbeskouing van helpers en mense wat voortdurend aan trauma en intriges blootgestel word, is nie vreemd nie. Hulle siening van die lewe verander, ŉ sinisme tree in en ŉ agterdog kom na vore. Die vertroue in die lewe en sy inwoners, het ŉ knou gekry. Dié tendens word ook tweedehandse trauma genoem. Empatie-uitbranding kom al hoe meer voor, nie net onder helpers nie, maar ook die publiek wat onder ŉ oormaat slegte nuus toegegooi word. Dit raak al hoe moeiliker om empaties te reageer en nie as gevolg van ŉ onvermoë nie. Deesdae is dit net ŉ erge krisis of ŉ buitengewone situasie wat emosies wakkermaak. Die mens het aan trauma en slegte nuus gewoond geraak. Dit raak ŉ al hoe groter verantwoordelik dat die werker, aanhoorder, getuie en toeskouer, dieselfde aandag aan homself verleen waarmee hy die persoon oorkant hom benader. Met dieselfde bewustheid luister en die tekens en simptome raaksien van ŉ moeë liggaam en ŉ uitgeputte gees. Homself leer kén en nie met ŉ ongeërgdheid en apatie oor sy eie menswees omgaan nie. Om te vra vir hulp en met mense wat verstaan gesels. Om gereeld te gaan vir ontlonting van beelde en ervarings wat in sy brein ingegraveer is en later soos sy eie voel. Miskien moet ons aandag daaraan gee om ook die genot van die lewe te ervaar, die oorvloed raak te sien en op ons knieë staan om die klein insekte en vetplante van nader te bekyk. Om ons fokus gebalanseerd te hou tussen die nyd van die lewe en die skoonheid daarvan. En om na die woud te gaan om bewustelik te leef, soos Henry David Thoreau gesê het.