Luister in 3 minute: ANC span pandemie vir transformasie inANC se logo op ‘n muur in Soweto, Johannesburg. Foto: Ben Sutherland/Flickr.com Gerhard van Onselen, ŉ ontleder van Sakeliga, kyk in vandeesweek se 3 Minute, 3 Sake hoe die ANC die Covid-19-pandemie gebruik om transformasie te bevorder. Hy gee ook die jongste nuus oor die Suid-Afrikaanse Lugredery (SAL) en Standard Bank se waarskuwing oor slegte skuld. Die Buro vir Ekonomiese Ondersoek het vandeesweek insae in die ANC se denke oor Covid-19 gegee. Die buro verduidelik dat die ANC klaarblyklik nou poog om die regering se infrastruktuurbesteding te versnel. Groter staatsbesteding was nog altyd die ANC se plan, maar Covid-19 word nou as ŉ verdere regverdiging daarvoor aangevoer. “Die probleem is uiteraard dat die geld op is. Waar meen die ANC sal geld vir sodanige projekte dan vandaan kom? Pensioene en die sentrale bank, natuurlik, as Enoch Godongwana, die ANC se hoof van transformasie, geglo moet word. Voorts reken pres. Cyril Ramaphosa ook dat die ekonomie nou herverstel moet word,” sê Van Onselen. Sakeliga meen dit lyk of die ANC se plan uiteindelik is om soveel hulpbronne moontlik uit die hande van private eienaarskap en markte te haal. Dit beteken groter politieke bestuur van hulpbronne. “So iets kan nie anders nie as om die ekonomie op selfs ŉ groter skaal te belemmer en minder doelmatig te maak. Dit belemmer op sy beurt dan juis die kanse op ekonomiese herstel,” sê hy. Tweedens kyk Van Onselen na die SAL. “Die lugdiens is weer in die nuus. Hierdie keer oor, jy het reg geraai, reddingsboeie.” Luidens ŉ konsepdokument word ŉ sogenaamde “nuwe lugdiens” voorsien. Dit volg nadat die sakereddingspraktisyns wat die SAL aanvanklik wou likwideer onder reusagtige druk van die regering geswig het en met ŉ nuwe voorstel vorendag gekom het. “Die lugdiens se ou skuld sal opgerol en uiteindelik op die belastingbetaler se rug gelaai word. Dit is sowat R17 miljard. ŉ Bykomende R2 miljard is nodig vir ŉ skikking met die werknemers. “Volgens die plan sal die bates van die SAL in ŉ nuwe houermaatskappy geplaas word. Daarna sal die spektakel waarskynlik voortgaan,” reken Van Onselen. Alf Lees van die DA beskou hierdie voorstel steeds as ŉ fiskale swartgat. “Met ander woorde, iets wat op ŉ groot skaal belastinggeld sal bly opslurp. Ek kan dit net beaam.” Laastens gesels Van Onselen oor Standard Bank wat waarsku dat afskrywings weens slegte skuld in 2020 erger kan wees as tydens die groot finansiële krisis van die laat 2000’s. Die bank verwag verder dat sy winste in die eerste helfte van die jaar met tot 20% kan tuimel. Die afsonderingsmaatreëls se sluiting van die aktekantore en voertuighandelaars in April het meegebring dat die nuwe lenings in April met ŉ reusagtige 70% teenoor Maart 2020 gedaal het. “Standard Bank se aankondiging is natuurlik kommerwekkend, want sistemiese risiko in die finansiële sektor is ter sprake. “Herstel in die algemeen gaan nie eenvoudig wees nie. Heelwat bedrywighede gaan onder druk bly weens vrese dat regerings weer inperkingsmaatreëls kan afdwing,” sê Van Onselen.