Resensie: The Tao of Pooh
Een van die insiggewendste boeke wat ek al gelees het, in verband met oosterse denke vir westerse mense, is die boek van Benjamin Hoff, The Tao of Pooh.
Wat die skrywer Hoff regkry is om op 'n slim manier die fiktiewe en geliefde karakters van A. A. Milne se 'Winnie-the-Pooh' te gebruik, om die basiese filosofie van Taoïsme (en daarmee saam Zen) te verduidelik.
Net kortliks, Taoïsme is volgens Lao Tzu (die vader van Taoïsme) 'n filosofie van, 'Die weg (Tao) van minste weerstand.'
Lao Tzu het volgens oorlewing in die sesde eeu v.C. geleef. 'n Mistieke leermeester wat baie tyd in meditasie en lering deurgebring het. En net soos Boeddha en Jesus na hom, was hy 'n besonderse leermeester en rolmodel van liefde, deernis en lewenswysheid.
Nou vir Lao Tzu was die enigste realiteit, 'dit wat is' en daarom was volgens hom die sinvolste wyse van lewe, om in harmonie met 'dit wat is' te leef.
Miskien sê Stephen Mitchell dit duideliker: "Tao is reality. Reality is simple. There's nothing behind it or above it, and it holds no secrets. It's whatever is in front of you, whatever is happening."
En daarom verkondig Lao Tzu dat ons minder dinge moet forseer en meer vloeibaar en buigsaam moet leef. Waarby Byron Katie aansluit met: "Stop forcing life to be the way you want it to be, rather accept and let it be the way it is."
Meeste van Lao Tzu se wysheid is saamgevat in die Tao Te Ching, 'n geskrif wat bestaan uit een-en-tagtig verse. En vanuit hierdie verse is Taoïsme gebore, en daaruit later het ook Boeddhisme, spesifiek Zen Boeddhisme, gegroei.
In Hoff se boek gebruik hy o.a. Winnie the Pooh om bogenoemde beginsels vir ons westerse koppe verstaanbaar te maak. Hier's 'n voorsmakie van wat hy gedoen het. Op 'n stadium sê Pooh in Hoff se boek die volgende:
Lees gerus weer stadig deur die bogenoemde woorde en jy sal die wysheid daarin hoor. En wat ons hier vind is tipies Pooh se Zen fokus op "...all the things in front of you."
Ek dink dit is die geheim van 'n gelukkige lewe; om heeltemal opgeneem te wees in dit waarmee jy in die hier en nou besig is. En te besef dis speel eerder as werk.
Presies wat Pooh en Piglet se gesprek op wys:
Wat ons hier vind is dat die lewe as 'n spel binne die ewige nou gesien word. En dat deur te fokus op dit wat voor jou is, of dit nou ontbyt is of net koffie, jy bewustelik jouself daarop fokus. Sonder om jouself in jou kop te verloor deur te ver vooruit te dink.
Wakker vir nou, soos Pooh. Soos 'n kind wat met verwondering en ontdekkend alles as 'n avontuur sien, en speels en lig daarmee omgaan.
In Alan Watts se The Way of Zen omskrywe hy hierdie ingesteldheid as: "Life is like music for its own sake. We are living in an eternal now, and when we listen to music we are not listening to the past, we are not listening to the future, we are listening to an expanded present."
Hierdie ligte, spontane en speelse benadering tot die lewe word in Taoïsme gesien as 'Wu Wei' (dis 'n Chinese uitdrukking en kan direk vertaal word as "inspanninglose aksie" of "om te doen sonder om te doen.")
Dalk is die Engelse vertaling van Wu Wei meer verduidelikend, "effortless action." Iets wat 'n kind maklik doen, maar volwassenes met ons uitkyk van produktiwiteit en prestasie nie so maklik regkry nie.
Want ons sg. 'grootmense' het verleer om spontaan onsself te wees. Ons oor-analiseer, bedink, kritiseer en klassifiseer alles. En in die proses verleer ons om lig en vry te leef.
Hoff verwoord dit as: "The surest way to become Tense, Awkward, and Confused is to develop a mind that tries too hard – one that thinks too much."
Presies dit wat Wu Wei nie is nie.
Wu Wei word baie vergelyk met water en dat slegs as mense soos water kan word, die werklike toestand van Wu Wei beleef kan word.
En wat dit beteken is, dat net soos water altyd sag, deursigtig en vloeibaar is, 'n mens ook sag, akkommoderend, nederig en deernisvol moet lewe.
Hoff verduidelik die water vergelyking soos volg: "The mind of Wu Wei is to flow like water, reflect like a mirror and respond like an echo."
En die teenoorgestelde van soos water wees, is wanneer iemand rigied, onbuigbaar, hard, manipulerend en aggressief lewe.
In Stephen Mitchell se vertaling van die Tao Te Ching skryf hy juis oor hierdie teenoorgesteldes: "Men are born soft and supple; dead, they are stiff and hard. Thus whoever is stiff and inflexible is a disciple of death. Whoever is soft and yielding is a disciple of life. The hard and stiff will be broken. The soft and supple will prevail."
Die les hieruit is dus om sag en buigsaam te leef, nie net fisies nie maar ook psigies – in woord en daad, Wu Wei.
Wu Wei is natuurlik ons oorspronklike toestand van wees. Ons ware identiteit sonder die ego se beklemmende houvas op ons psige.
'n Toestand waarin ons nie deur vrees, skaamte of minderwaardigheid gedryf word nie, maar vanuit ons kern van liefde, vrede en vreesloosheid.
Om so direk en in kontak met dit 'wat is' te lewe, is tog die enigste ware manier van lewe. Die res is 'n valse, kunsmatige en tweedehandse manier van leef. Nie waar nie?
As jy ooit die voorreg het om 'n Tai Chi meester in aksie te sien, sou jy dalk beter verstaan wat ek probeer sê met Wu Wei. Want met grasie en sonder enige inspanning, vloei elke beweging harmonies en vry in die volgende in.
En so word ook dit 'n metafoor vir hoe elke mens die potensiaal het, om met skoonheid, grasie en kalmte elke dag te leef en te wees. Ten spyte van die omstandighede.
Om so met fokus in die ewige nou te wees, is om op 'n manier tuis te kom binne jou eie lewe. Om saam met die realiteit van dit 'wat is' te vloei.
Dieselfde kan waargeneem word by 'n sportman of -vrou wat in die oomblik is (of ook genoem "in flow") 'n ballerina wat oor die verhoog dans of 'n kunstenaar opgeneem in die skeppingsproses.
In die sielkundige Prof. Christopher Csíkszentmihályi se boek, Flow: The Psychology of Optimal Experience, skrywe hy in aansluiting hiermee die volgende: "People are happiest when they are in a state of flow – a state of concentration or complete absorption with the activity at hand and the situation."
Wat Csíkszentmihályi bedoel met 'Flow' is 'n spesifieke staat waarin mense so gefokus is dat niks anders meer belangrik is nie. Dit kan omskryf word as wat sportmense na verwys as om 'in the zone' in te gaan.
"The flow state is an optimal state of intrinsic motivation, where the person is fully immersed in what he is doing. Being completely involved in an activity for its own sake. The ego falls away. Time flies. Every action, movement, and thought follows inevitably from the previous one, like playing jazz. Your whole being is involved, and you're using your skills to the utmost."
Interessant genoeg, is 'n mens in hierdie toestand direk en eerstehands betrokke by dit waarmee jy besig is en is daar geen analitiese denke betrokke nie. Presies dit wat Wu Wei is.
'n Toestand van "no-mind" (Wu-Hsin) – en in hierdie toestand is 'n mens ironies genoeg op sy vaardigste, helderste en ja, gelukkigste.
Natuurlik beteken dit nie, dat daar nie wel plek en tyd is vir analitiese en beredenerende denke nie. Nee, kritiese en selfdenke is verseker belangrik en nodig. Maar dit is 'n tweedehandse lewe as jy nie 'n bewustelike en Wu Wei lewe kan lewe nie.
Presies wat die Zen leermeester D.T. Suzuki verwoord met: "Let the intellect alone, it has its usefulness in its proper sphere, but let it not interfere with the flowing of the life-stream."
En is dit nie dan ook wat Hoff probeer sê nie, veral as hy sê Pooh is "...the most effortless Bear we've ever see." Hier's 'n wonderlike stukkie teks om dit te illustreer:
Juis in hierdie toestand van Wu Wei word jy meer jy. Want jy vergelyk jouself nie meer met ander nie en hoef ook niemand te beïndruk nie. Jy is net jy, en dit is genoeg. En dan begin jou 'doen' voortvloei uit jou 'wees.'
Pooh of Lao Tzu, die boodskap bly dieselfde; vind die lewe hier en nou. Daar is geen ander plek en geen ander tyd nie.
Hou op oor analiseer en tweedehands lewe. Spring in die rivier van die lewe en vloei saam; doen dit deur te aanvaar wat is en deur meer en meer jouself te word, nie minder nie.
Ek wil afsluit met die woorde van Bodhidharma. Hy is die Boeddhistiese monnik wat iewers tussen die 5de of 6de eeu geleef het, en wie beskou word as die een wat Zen van Indië na China gebring het.
Hy beskrywe hoe 'n mens uiteindelik eerliker en vryer begin word as jy bereid is om bewustelik in die ewige nou te leef. Hoe alles een word, geen meer afstand tussen die waarnemer en die waargeneemde nie. "Not thinking about anything is Zen. Once you know this, walking, sitting, or lying down, everything you do is Zen."
Die selfde idee kom by die mistikus Smile Warrior voor: "Flow with whatever may happen and let your mind be free. Stay centred by accepting whatever you are doing." En dan word die Nou heilig, ongeag wat jy daar vind. Goed of sleg. Vreugde of hartseer, dag of nag, mooi of lelik.
Wat ook al dit is, essensieel is dit al wat is. En wanneer jy aanvaar wat is, vloei Wu Wei natuurlik voort vanuit jou wees. Soos Byron Katie dit stel: "When we stop opposing reality, action becomes simple, fluid, kind, and fearless."
Of soos Winnie the Pooh dit stel, (of eerder sing):
You'll only become Confused."
Smile Warrior: "Direct experience will come when you are completely one with your activity; when you have no idea of self."
Dr. Abel Pienaar is die direkteur van SES en 'n spirituele leier van Renaissance Gemeente.