Tema: Soos 'n herder versorg God sy kudde
Op die tweede Sondag in Advent word die tweede Adventskers, wat vrede simboliseer, aangesteek. Hiermee bely ons dat Christus se koms vrede bewerkstellig – tussen mense hier op aarde, maar ook tussen ons en God. Hierdie week se voorgeskrewe tekste weerspieël weereens iets hiervan. Die sleutelteks, Jesaja 40:1-11, spreek van God wat as herder sy kudde sal red, hulle sal versorg en vir hulle vrede sal bring, terwyl Psalm 85 vertel van die uitkoms wat naby is vir dié wat die Here dien. Die gedeelte uit Markus 1 vertel van Johannes die Doper wat Christus se eerste koms as Vredevors aankondig (met die dieselfde woorde wat in Jesaja 40 gebruik word), en die gedeelte uit 2 Petrus gaan oor die tweede koms van Christus, wanneer God se vrederyk finaal sal aanbreek.
Hy sal die pad vir jou regmaak. a
maak die paaie vir Hom reguit." b
Soos 'n herder versorg Hy sy kudde
"Maak vir die Here 'n pad
'n grootpad vir ons God!
Elke bult moet 'n gelykte word
en elke koppie 'n vlakte.
is soos 'n veldblom:
9Klim op 'n hoë berg en roep hard, Sion,
11Soos 'n herder versorg Hy sy kudde:
Daar is twee vorige preekriglyne:
Jesaja 40_1-11.doc (1999)
Jesaja 40_1-11a.doc (2011)
Aanvangswoord: (Jes 40)
Lied 358 "Welkom o stille nag van vrede vs 1,2,3"
Riglyn om te leef in verwagting: (Uit 2 Petrus 3)
Lied 327 "Dag van verlossing! Kyk, Hy kom vs 1,2,3,4,5,6"
Geloofsbelydenis: (AHV Efes 2:13vv (verander om in 1e persoon te lees))
Epiklese: (Ahv Psalm 85)
Skriflesing: Jesaja 40:1-11
1. Here, ons God, as ons nou huis toe gaan
In liefde, een met die Vader
voor die wêreld se ontstaan.
Hy is die Alfa en die Omega,
die Bron en Voleinding,
van alles wat is, en wat was, en wat sal wees.
Vir ewig en ewig!
– Vertaling van 'n gedig van die vroeë Christelike digter Aurelius Prudentius, 348-415 nC
Lied Lied 358 "Welkom o stille nag van vrede vs 1,2,3"
F181. "U Ken My Vredevors (My Fontein)"
Spreek Here- U dienskneg luister!
Skriflesing Jesaja 40:1-11
Sien die aanvang van die diens met die aansteek van die adventskerse
Troos, troos my volk! Hier is jou God!
Dit is die tweede Sondag van Advent, die Sondag van vrede, 'n tyd van verwagting en hoop en 'n verlange na herstel. Vandag se teks het deur die eeue heen vir gelowiges bekend geklink omdat ons die evangelieverhaal van Johannes die Doper ken – Johannes wat die pad vir Jesus gelykgemaak het.
In vers 1 kom God met 'n opdrag dat sy volk wat in ballingskap is, getroos word (Engelse vertalings: "Comfort, comfort my people"). Die woorde kom na die volk toe wat getwyfel het of God hulle wil en kan red. God kom met die goeie nuus dat daar sagkens met sy volk gepraat word en dat die pad reguit gemaak word, nie bloot vir die ballinge om by die huis te kom nie, maar ook vir God om terug te keer Jerusalem toe. Hulle hoor dat God kan en wil red – van al twee was hulle nie meer seker nie.
Hierdie woord "troos" het egter nie bloot die betekenis van iemand wat jou optel en jou trane afvee nie. Dit beteken eerder om te bemoedig en te versterk. Ons kan dit aflei van die lettergreep "fort" in die Engelse "comfort" (Latyn: comfortare). In Psalm 23 lees ons tog dat God se stok en staf my "vertroos", dus vir my krag gee in moeilike tye.
Kom ons delf dieper in ons teks in voordat ons die boodskap vir vandag toepas.
Waar speel die toneel af waarin God troos aankondig vir die volk? Sommige geleerdes plaas dit binne God se goddelike raad vanwaar die goddelike bevele kom. Dit word verbind met die troonsaal waar Jesaja in hoofstuk as profeet geroep word. Die volk se troos word nie maar bloot op die aarde geskep nie, dit vloei uit God se teenwoordigheid in die hemel voort.
Vanuit die troonsaal klink God se bedoeling met sy volk.
Wie is waarlik God?
Die Ou Testamentiese wêreld het geglo die volk wat die oorwinning in 'n oorlog behaal, se god is sterker as die god van hulle teenstanders. Die logiese afleiding was dus dat Marduk (Babilonië) sterker as die Here God (Israel) is.
Die verwysing na die goddelike raadsaal dui nou daarop dat daar nie ander magte is wat soewerein is nie, daar is slegs een God wat die hele wêreld in sy hande hou, die God van die Bybel. Hierdie mag is genadig en regverdig en word in dade van vergiffenis en verlossing sigbaar.
Hierdie is nie 'n onvoorspelbare God wat lukrake besluite neem nie. Iemand skryf:
The sovereign of the world draws the sublime beings of heaven into the mission of comforting, pardoning and redeeming the broken nation.
Die God wat hier beveel, is 'n God wat omgee.
Troos is 'n belangrike tema in die teks. Dié troos moet binne die komplekse interpretasie van die profeet van die ballingskap en God se straf verstaan word. Die profete het probeer om vanuit 'n verhoudingsperspektief, vanuit die verhouding tussen God en sy volk, sin te maak van situasies.
Die boodskapper moet nou aan die volk in hulle vertwyfeling verkondig dat vrede tussen hulle en God herstel is en dat 'n nuwe toekoms wag. Hierdie troos is vir mense wat alles wat aan hulle identiteit gegee het, verloor het. Die troos moet dus in die lig van die getroue verbondsliefde van God en hulle roeping as God se volk verstaan word.
Die Engelse woord "comfort" (van die Latynse comfortare) help in hierdie verband die meeste. "Fort" staan uit. Dit dui daarop dat troos ("comfort") nie bloot die afdroog van trane is nie, maar dat dit die krag om 'n situasie te kan hanteer, beskryf. Dit gaan om die bemoediging en sekerheid van God se hulp en krag (sien Ps 23:4).
Die troos neem steeds ons kort en tydelike lewe in ag. Te midde daarvan gee God krag.
Die troos moet ook in die lig van die kragtige woord van Klaagliedere gelees word waar ons die ellende van die vernietiging van Jerusalem beleef en waar geen troos ervaar word nie: "Dit is daarom dat ek so huil, dat die trane uit my oë stroom. Daar is geen trooster naby nie; my kinders is verslaan, die vyand het die oorhand gekry" (Klaagl. 1:16).
Slegs God in beheer
Die volk vind troos deurdat die profeet hulle aan die waarheid oor God herinner. In ons teks is 'n paar waarhede wat die volk moet onthou.
Die eerste is dat daar geen ander God behalwe die Here is nie (twyfel te midde van 'n volk met baie gode). Hulle God is die Skeppergod. Hierdie Skeppergod gaan ook ander nasies gebruik om Israel terug by die huis te kry (dit word verder in Jes. 40–55 rondom Kores se rol uitgespel). Die vraag wat Jesaja 40:1-11 wil beantwoord: Kan God hulle help? Het Hy die mag? As Skeppergod kán Hy.
Die vraag is wat die aard van hierdie mag is. Ons sal later sien dit is 'n mag wat sagkens werk ("die lammerooie sal Hy saggies lei", 1953-vertaling). Veral in Jesaja is daar 'n sterk verband tussen God as Skepper en God as Verlosser. Dié twee uitsprake is intens verweef.
Die tweede belangrike tema waaraan die profeet die volk herinner is die een van goeie nuus.
Die goeie nuus is dat God ingryp. Hierdie goeie nuus word in die Nuwe Testament met Johannes die Doper verbind, wat die weg vir Jesus voorberei. Johannes die Doper is die een wat die pad gereedmaak en die goeie nuus verkondig. Teoloog Christoph Barth skryf dat hierdie hoofstukke uit Jesaja tereg die evangelie volgens die Ou Testament genoem word.
Die werkwoord basar in vers 9 beteken om goeie nuus te bring of aan te kondig. Hierdie goeie nuus in Jesaja 40 spreek tot 'n spesifieke historiese situasie. Die goeie nuus is slegs 'n boodskap en nog nie die werklikheid van terugkeer self nie. Die uitspreek en verkondiging van die goeie nuus lei egter die verlossing in. God spreek … en deur te spreek skep God. Hier spreek God vrede en verlossing, en dit gebeur.
Die vertaling "Behold your God" bring ook so 'n element van verbeelding en kyk na vore, méér so as "Hier is jou God". Dit gaan hier om wat ons geloofsoog sien. Die volk word opgeroep om nou aandag te gee aan dit wat die wêreld nie sien nie en te glo aan 'n wêreld waartoe Babilonië geen toegang het nie. In hulle vryspraak het Juda nou 'n vrye verbeelding. Verbeelding beteken hier om op grond van die beloftes van God jou 'n ander werklikheid in te dink.
Hierdie "behold" van God met ons geloofsoë vind spesifiek in die erediens plaas. In ons aanbidding roep ons 'n wêreld op waar God is en met sy aard ooreenstem. Hierdie poësie van die bekendstelling van 'n nuwe toekoms gee hoop selfs waar alles nog nie gereed is nie, maar waar wat moontlik is en reeds as werklikheid voorgehou word.
Ons aanbidding in die erediens bied aan ons taal om reeds die toekoms te verwoord. Daarom moet ons onsself soos 'n refrein na die opdragte en beloftes van God herinner.
Twee beelde vir God
Wie is hierdie God wat Homself in die opdrag van troos openbaar?
Die manier waarop Jahwe Homself in vers 10-11 openbaar, is die antwoord op dit waarna die volk verlang, naamlik krag en troos. Hier is die tussenspel van twee metafore wat daaraan herinner dat mag nie net in krag lê nie, maar ook in versorging en deernis. Die majesteit en deernis van Jahwe word pragtig bymekaargehou:
God is 'n magtige kryger en 'n versorgende moeder:
The same God comes like a warrior with bared arm and like a nursing mother (Brueggeman).
Dit is juis in die ooglopende paradoks waar die getuienis lê en ons uitnooi om nie een metafoor bó 'n ander te kies nie, maar albei in balans te hou.
God is kryger en herder. Al twee die beelde van kryger en herder het 'n ryk betekenis en voorkoms in die Ou Testament:
As herder word God as versorger (iets soos 'n "nursemaid") met teerheid voorgestel. Hy is 'n herder vir diegene wat in ballingskap verstrooi is en wat Hy gaan vergader.
As kryger word ons daaraan herinner hoe die Skeppergod deur ander nasies werk. In ballingskap het Juda geen weermag of vermoë gehad om terug te keer nie. God maak 'n plan om hulle deur 'n ander politieke mag te laat terugkeer.
Ons het reeds gesê die aankondiging van Jesaja 40 en die rol van Johannes die Doper om die weg vir Jesus gereed te maak, is ten nouste met mekaar verbind.
Dit is goeie nuus vir die Nuwe Testamentiese volk van God. Ons hoor dus die troos van Advent, die tyd van die kerkjaar waarin ons nou is, in hierdie teks.
God kom in Jesus
Advent het te make met God se koms. God is aan't kom. In Jesaja word sy koms vereenselwig met geografiese verskuiwings. Die pad deur die woestyn word reguit gemaak en met die heerlikheid wat "alle vlees" sal sien. Hierdie "sien" het egter ook met verbeelding te doen, want dit het te make daarmee om te kan insien wat God se wil is. Verbeelding is om dit te vier wat nog nie gerealiseer het nie. Hoe kry jy dit reg? Net as jy weet wie die God is wat troos en aan't kom is.
In Johannes word sy koms vereenselwig met geestelike verskuiwings – die skuif van die koninkryk van die duisternis na die koninkryk van die lig.
God is kryger-herder
Wie is hierdie God? Hy is die kryger-herder, die magtig-deernisvolle Koning-Kind.
Jesaja gebruik twee metafore wat amper paradoksaal is. God kom as magtige kryger wie se mag die vertroue en sekerheid inboesem waarna die ballinge verlang het. Maar Hy kom ook as die herder wat in die taal van versorging die een is wat vertroos en beskerm en sagkens werk. God is die een waarna die ballinge gesmag het: Hy gee vir hulle om. Hy is sag en vol deernis met hulle ná hulle traumatiese jare. Hy tel hulle op en dra hulle huis toe. Maar terselfdertyd is Hy ook sterker as die Babiloniese gode.
Koning in die krip
Advent is by uitstek die tyd van koms. Ons verwag God. Ons maak vir Hom gereed.
Die paradoks van God se mag is ook hier teenwoordig. Die Koning is in die krip. Sy mag is 'n mag ter wille van, 'n mag wat ter wille van ander neergelê word. Niks is sterker as dié dienende mag nie.
Ons is ook getraumatiseerde mense wat soms wonder of God nog kán en wíl red, wat soms deur die nood en geweld in die wêreld oorweldig voel. Ook ons het nodig om te hoor: Troos my volk!
Veral in Covid-tyd, 'n tyd waarin ons vasgevang en bedreig voel.
As geloofsgemeenskap is ons ontvangers van die troosopdrag wat ook ander moet troos en versterk. Deur dade van liefde, geregtigheid en sagtheid moet ons ook kan uitroep: Kyk, hier is jou God! Kom, kom ons God!