Gebruik gerus jou onsinverklikkerFoto: Obamaconspiracy.org Politici lieg. Nie almal nie en nie almal ewe veel nie. Net soos die mensdom in die breë. Maar daar is tye dat ŉ mens byna wanhopig wil word oor al die leuens wat in die wêreld rondgestrooi word. Barack Obama is homoseksueel en Michelle Obama is eintlik ŉ transvestiet met die naam Michael. Die wrak van MH 17 in die Oos-Oekraïne (wat volgens ŉ internasionale ondersoek per ongeluk deur pro-Russiese rebelle neergeskiet is) is eintlik MH 314 – daardie vliegtuig wat so geheimsinnig oor die Indiese Oseaan verdwyn het – en die lyke is sorgvuldig daar neergesit om die Russe die skuld te kan gee. Hillary Clinton is eintlik dood. Of kranksinnig en opgesluit. Die vrou wat jy op televisie sien, is ŉ dubbelganger. Obama gaan krygswet afkondig, die verkiesing kanselleer en self aan bewind bly. Robert Mugabe is ŉ dapper demokraat. Jacob Zuma het ŉ vuurbestrydingspoel by Nkandla laat bou. Die ANC veg ŉ titaniese stryd teen korrupsie. En die Illuminati manipuleer alles in die geheim op die agtergrond. Dink die verspreiders van sulke gerugte nou regtig ons is almal mal en dom? Dat niemand in staat is om hul onsinverklikkers te gebruik nie? Die probleem is dat die tsunami leuens wat oor die wêreld spoel, aangehelp deur daardie onberispelike bron wat ons natuurlik oombliklik moet glo, Facebook, ŉ klimaat skep wat gevaarlik is. Ek lees tans ŉ interessante boek, geskryf deur die Amerikaans-Duitse historikus, Fritz Stern, The Politics of Cultural Despair. Die boek, wat in 1961 vir die eerste keer verskyn het, probeer die intellektuele bedding ontleed waarin Adolf Hitler se leuenagtige sade kon ontkiem en bloei. Hy behandel drie Duitse denkers uit die laat 19de eeu, Paul de Lagarde, Julius Langbehn en Moeller van den Bruck, wat ŉ beduidende rol gespeel het in die bedding van die 1920s. Dit was die bedding waarin Hitler (aangehelp deur die vernedering van Versailles en die ekonomiese krisis) soos ŉ kurkprop boontoe geskiet het. Dit het hom in staat gestel om sy program téén die Jode en vír ŉ veroweringsoorlog sonder veel teenstand deur te voer. Daar is uiteraard verskille tussen die drie se denke, maar Stern identifiseer bepaalde gemeenskaplike kenmerke. Hulle het die destydse tyd in pikswart terme afgeskilder, as ŉ krisis wat teen elke prys en met alle moontlike middele opgelos moet word, anders sou sake op ŉ totale ramp uitloop. Hul oplossing was anti-modernisties, vir emosie en gevoel en teen die rasionele denke van die Verligting. Die sondebok was vir hulle die liberalisme (wat op die Europese vasteland nie dieselfde is as in die Angel-Saksiese wêreld nie) en die Jode. Alles is gesien as een groot sameswering. Hulle het minagtend neergesien op die nuanses van intellektuele analise en verkies om wat hulle gesien het as Die Volle Waarheid meedoënloos te volg. Terloops, in die 1974-uitgawe wys Stern op die groot ooreenkomste tussen dié drie en die opstandige studentegeslag van 1968. Die inhoud van die denke het weliswaar verskil, maar nie die denkwýse nie (en dit laat ŉ mens natuurlik dink aan sommige lede van die huidige geslag studente in óns land). Daardie geslag het – soos baie mense deesdae – ook nie geglo in beskaafdheid en maniere nie. Terwyl ek nog besig was met die boek, kom die nuutste uitgawe van die Britse nuustydskrif The Economist by my aan. Onder die skuilnaam Charlemagne wys ŉ rubriekskrywer op ŉ lesing wat die Duitse sosioloog Max Weber in Januarie 1919 gelewer het. Daarin maak Weber ŉ onderskeid tussen wat hy noem Gesinnungsethik en Verantwortungsethik. Eersgenoemde is ŉ moreel gedrewe etiek, een wat geen kompromis met die gebroke werklikheid duld nie, een wat rigied rég wil wees. Laasgenoemde is meer prakties en pragmaties en bereid om kwaad te duld of selfs te doen as erger kwaad daardeur voorkom kan word. Weber het laasgenoemde benadering verkies. Aanhangers van Gesinnungsethik, het hy te kenne gegee, is in nege uit elke tien gevalle nikswerd grootbekke. Hy het iets beet, maar net tot op ŉ punt. Want as jy nét op praktiese oorwegings en pragmatisme wil staatmaak, kom jy by die punt waar die doel die middele heilig, waar alle middele geoorloof is. Êrens is ŉ middeweg nodig. Wat het Weber met Lagarde, Langbehn en Van den Bruck te make? En wat is die verband met die moderne politiek? Wel, in die huidige wêreld word daar byna op jou neergesien as jy nie ŉ mening oor alles onder die son luidkeels verkondig nie. Feite en logika is nie baie relevant nie; op deskundigheid en ŉ intellektuele benadering word inderdaad neergekyk. Gaan lees maar wat alles op Facebook kwytgeraak word. Of onderaan artikels in publikasies. Elke, of byna elke, leser is ŉ absolute deskundige oor elke onderwerp en die skrywer word soms in die mees beledigende woorde uitgetrap. Dit gaan oor gevoel. Mense vóél iets. En dus is dit ook waar. Nou moet jy mense se gevoelens nie geringskat of negeer nie. As genoeg mense ŉ gevoel deel, word dit ŉ politieke feit waarmee rekening gehou moet word. En jy moet jou gespreksgenote altyd met respek benader. Maar te veel gespreksgenote, darem ŉ minderheid, herinner aan die anti-intellektuele tirades van Lagarde, Langbehn en Van den Bruck. Aan die aanhangers van Weber se Gesinnungsethik. Feite is nie onbelangrik nie. Maar in die moderne wêreld, waar die elektroniese media jou met “feite” en menings oorstroom, hoe vind jy die bos deur die bome? Ons sal seker nooit volkome sekerheid aan hierdie kant van die graf vind nie. Is Poetin ŉ held of ŉ skurk? Is Trump of Hillary die antwoord op Amerika se probleme? My eie beskeie ervaring is om bronne uit soveel moontlik rigtings te lees. Sowel dié wat Donald Trump ophemel as dié wat aan Hillary Clinton se kant staan. Sowel dié wat Poetin as ŉ slim, kragtige leier beskou as dié wat hom as ŉ gevaarlike aggressor beskou. (Ek wou nou hier byvoeg, sowel dié wat vír of teen Zuma is, maar ek weet nie meer van iemand wat Zuma nog verdedig nie.) Die denkers wat Stern bespreek, het gehelp om ŉ donker tyd in die wêreldgeskiedenis voor te berei. Dus: Lees beskouings uit verskeie rigtings. Bly liefs weg van die soort anti-intellektuele denke en leuens waarmee die kuberruimte oorspoel word. Gebruik jou onsinverklikker en gesonde verstand.