I ku tsemelana ka ndzhawu laha ku humelelaka eka matiko mambirhi hi ku tirhisa mfungho wo karhi.
I munhu loyi a nga na ntwela vusiwana.
Eka ntila wa 6 ni wa 7 mutsari u vula leswaku vanhu lava va tirha ntirho wo fana.
Mutsari u vula leswaku va siveriwa ku tirhisana.
Nawu lowu wu hi kongomile hinkwerhu.
Mutsari u vula leswaku valungu va ta nghenelela eka timhaka ta Vantima.
Ndzelekano eka xitlhokovetselo lexi ri yimela nawu.
Mutsari u vula leswaku vanhu va kume ndlela yo burisana hambiloko va siveriwa.
Mutsari u vula leswaku laha matiko ya tsemelanaka kona ku tele masocha lawa ya nga rindza kumbe ku sivela vanhu lava taka va huma eka matiko man'wana handle ka mpfumelelo.
Swilumi leswi vulaka hi mutsari i masocha.
U hlamusela leswaku vanhu lava a va wu lavi nawu lowu.
Se i ndzelekano wa yini?
Hikuva vanhu lava hi vona va nga tisa ku hundzuka etikweni.
b Miyela / Hlevetela.
Ntshumbu lowu a va vulavula hi wona a wu ri wa Xixurhana.
U dlayiwile hi Gemba.
b Emutini wa yena ekamareni ro etlela.
Hikuva u arile ku avela nsati wa yena Matixisa mabindzu.
A a va tshembisile ku va xavela swikanyakanya.
Swi vula ku va ni nkateko.
b Ku lulamisa swilo swa ha olova.
Ku lulamisa / lunghisa swilo swi nga si onhaka ngopfu.
c Ku ka munhu a karhata ngopfu.
Hi lero munhu a sungula hi ku etlela esangwini a vabya nkarhinyana.
Xihlovo xa vutomi.
A ri ri na swivoni lomu matlhelo ri tlhela ri n'wetsima.
Swi vula ku tixisa hi swilo swo karhi leswi u kalaka u nga ri na ntiyiso wa leswaku u ta swi kuma.
A a ambarile kokwa wa majasi, enhlokweni a ambarile xihuku lexi a xi lo siya mahlo na tinhompfu ntsena.
A endla xikhongelo xo koma.
A ta titshamela a nga ha tirhi nchumu a dya leswi a nga swi tirhela.
Xikhutu lexi xi nga na Matisixa embilwini i xa leswaku wa vilela kumbe u ni xivilelo xo lava vhengele leri vitanaka hi yena.
Eka Makokisi a va ri na khefi yin'we na vhengele rin'we leswi vulaka leswaku a va ri na mabindzu mambirhi ntsena.
Langutelo ra yena a ri nga ri langutelo ro komba ku tsaka kambe a n'wi languta hi ndlela yo ka yi nga ri kahle yo biha.
b U vula leswaku namuntlha vo dya swakudya swo nyawula leswi va nga swi tirhela hi mandla ya vona a nga kona loyi a va lwisaka loko va dya hikuva va lo tirha.
c Swi vula leswaku munhu a nga kolwi hi leswi a nga na swona.
Hi swona a ta pfumela ku rhandzana na Xixurhana hikuva loko hi hlaya hi n'wi twa a ku wanuna wa xitsutsu xo fana na Xixurhana loko o n'wi gangisa u ta pfumela leswaku a ta dya mali leyo tala va nga na yona.
Hi leswaku rifumo ra vona ku ta dya makoti ya Mananga.
Mihloti a ri na vana va mune.
Ra ku kombela vito ra n'wana.
Hi swona u kumile nhlamulo leyi eka yona a ku ri na mapapila yo hambana.
A ya hlamusela xihundla xa ku yena a nga nchumu.
Va ta boha hi n'wana.
A famba a tlhelela eka vona na n'wana.
Wena Beauty ndzi tihlawulerile wena khale.
A ri mudyondzisi.
A wu fanele ku teka nsati wo dyondzeka mi ta fanelana.
"Timhaka leti hinkwato ti ndzi kombile xikan'we leswaku mina ndzi wa matshopetani."
Matshopetana, ri yimela swilo swo ka swi nga ri swa nkoka, swo huha kumbe swo hungasa hi swona.
Tingana ri yimela vito ra Ntsendzeleki, leswaku ku xaniseka ka yena eka Baloyi u ta kala a khoma hi tingana a famba.
Ku njhani Ntiyiso.
I ndlela yo tiyisisa leswaku n'wana i wa yena a swi kanakanisi na katsongo.
Hikokwalaho ka ku va Fumani a tihlawulerile khale loyi a lavaka ku n'wi teka.
U sungurile ku tibyela leswaku ku hava xa vukati bya laha.
U ri yena na xigangu xa yena a vo va swihlangi swimbirhi.
Ya yimele ku kombisa leswaku a hi muti lowu a ta tshama eka wona, naswona a ha ri munhu loyi a nga ndleleni.
Wu yimela ku va a tipaluxa hi yexe xihundla xa yena erivaleni, a nga titwi, handle ko va a byerile Ntsendzeleki timhaka ta yena ta manyala ya papila leri a nga ri tsala.
Ntsendzeleki hi moya wa yena hinkwawo na loko a etlela a lorha yena ntsena.
A ya olova.
A swi endliwa hiloko munhu a ya khoma.
Hikuva a swi okelana ndzilo. / Tihuku a ti lava ku swi tirhisa.
Tihuku ti lahlile swigerho, kutani ti sungula ku handza etaleni, ninhlekanhi.
Swikhwezana swi bohe makungu yo dlayetela swiciwana swa tihuku, loko swi vona swi famba ni mbhaha.
A swi fanele swi fika swi juma swi pambula xiciwana.
Tinsimba i vanghana va swikhwezana lava va nga rhambiwa ku ta pfuneta ku dlaya vana va tihuku nivusiku.
Hikuva ta ha lava swigerho swa swikhwezana leswi ti nga swi lahla.
U vula leswaku khale ka khaleni.
A ku ri hlengeletano wa swiharhi leswaku swi ta thyiwa mavito.
v Nguluve ya nhova.
U endlile leswaku xin'wana na xin'wana a xi nyika vito ra xona hi ku xi lerisa, xik.
wena u mhisi.
A fanele hi siku leri landzelaka a swi vutisa hi xin'we - xin'we, ku endla ku kuma loyi a ha tsundzukaka vito ra yena.
"Loyi a nga ta rivala hi! U ta xi kuma xa ncila wa bulubulu!"
N'wanghala a hlundzukile swinene, u sungurile ku koka-koka mbhongolo hi tindleve.
N'wanghala u koka-kokile tindleve ta mbhongolo ku kala ti kula ku fikela leswi ti nga xiswona ni namuntlha.
A ri nhloko ya xikolo etikweni ra ka Manghovo.
U kombele leswaku va n'wi amukela leswaku a ta sungula vutshunguri bya yena exikarhi ka tiko leri.
U dlayiwile hi nyimpi leyi nga va kona hi 1974.
Dlamini u tile na mana wa kwe, va fika va tshamanyana eMessina va nga si hundzela ePitori.
U va hlamusele leswaku mapapila ya yena ya tshwile na movha wa yena lowu wu nga hisiwa hi tinsula voya.
U tivisile vanhu va muti leswaku tihakelo a ti ta tlakusiwa.
Ku durha ka mirhi.
Ku tlakuka ka muthelo wa swixaviwa.
U vule leswaku a nga ha ta kota ku tshungula vanhu hi xikweleti hikuva a swi n'wi durhela.
Maveriveri ya leswaku dokodela a ri na xigangu kwala tikweni.
U vule leswaku yena a nga lavi ku thyakisa byongo byakwe hi miehleketo leyi a yi ri yimbisa ya vanhu va le ka Manghovo.
Vavabyi va lerisiwile ku ta va hlambile swinene eka dokodela hikuva a karhele ku nuhetiwa hi minyuku. Vana vona a nga ha lavi no va vona.
A va n'wi nyangatsa hi marhimila na rihlakahla.
Hikuva Dlamini a nghenile etikweni ra Manghovo hi vumbhoni byo hemba, naswona a nga ri dokodela leyi a yi ri ya ntiyiso, tlhelo u boxile na leswaku yena u dyondzile vudukodela bya yena eYunivhesiti ya Uganda laha a vulavula mavunwa eka vaaka-tiko.