Die Geloftemonument op Kroonstad – Afrikanergeskiedenis
Soos verskyn in Historia Junior.
Die man op die kanonwa langs die lang skoon straat van Kroonstad trek dadelik die aandag van verbygaande motoriste en toeriste en selfs vreemde voetgangers stap daar stadiger verby.
Soos hy daar stewig staan met die oë na die wolke gerig en die arm omhoog gelig waar die vingers by die hoë spits kerktoring stil aansluit, so het Sarel Cilliers in Desember 1838 tussen sy 400 en meer manne by Danskraal op Natalse grond gestaan, met die groot breë rug van die Drakensberge ver op die agtergrond.
Hy het die naam van sy Hemelse Vader aangeroep waarvandaan hulp en redding in hulle uur van beproewing sou kom. Die sterk manne was bewoë en diep ontroerd want die gevaar van die duisende swart soldate van Dingaan het soos 'n woedende golf oor die vlaktes en rante vinnig nader gerol. Die wreedheid van skildvel en assegaai het hulle onrustig laat voel want die afgryslike marteldood van Piet Retief en sy manne en die gruwelike dood van oor die driehonderd niksvermoedende vaders, moeders en kinders in die stilte van die nag, was nog vars in hulle geheue.
So het Sarel Cilliers met daardie Vryheidstrekkers begin praat: "Miine broeders en landgenoten, hier staan wij tans op een ogenblik voor een heilige God van hemel en aarde om een gelofte aan Hem te beloven, als Hij met Zijn bescherming met ons zal wezen en onze vijand in onze handen zal geven dat wij hem overwinnen, dat wii die dag en datum elk jaar als een verjaardag en een dankdag zoals een Sabbat in Zijn eer zal doorbrengen." Verder belowe hulle om 'n kerk tot Sy eer op te rig en dat hulle van die oorwinning en reddingsdaad aan hulle kinders en kindskinders tot in die verste nageslagte sal vertel.
Hierdie gelofte is daarna elke aand by die godsdiensbyeenkomste en die volgende Sondag herhaal. Die kommando het 'n bedevaart geword.
Die 11de Desember het genl. Andries Pretorius se verkenners onheilspellende rookseine op die berge en rante gesien. Die 15de Desember het die kommando 'n laer by die Buffelsrivier getrek en dit versterk. 'n Sytak het in die rivier gevloei.
Die Zoeloes het die laer nie daardie Sondagnag aangeval nie, maar toe dit lig word, het duisende op die walaer afgestorm. Elke stormloop is met groot verlies van die impi's afgeslaan.
Die geveg het nie lank geduur nie. Die aanvallers het gevlug.
Vanaf 16 Desember 1838 is daardie rivier en plek bekend as Bloedrivier en word Geloftedag tot vandag nog op baie plekke in Suid-Afrika as 'n Sabbatdag herdenk.
Die tyding van die neerlaag van sy impi's was vir Dingaan 'n skok en 'n uitklophou. Hy het sy stat aan die brand laat steek en almal het daarvandaan weggevlug. Nie lank daarna nie is die Zoeloekoning deur sy eie mense vermoor.
Die Wenkommando het die beendere van Piet Retief en sy manne op die koppie buite Umgungundlovu gevind en daar begrawe.
Soos so baie ander blankes het Sarel Cilliers 'n plaas in die Tuinkolonie begin bewerk en in vrede met alle mense gelewe.
In Julie 1842 het die Voortrekkerrepubliek in Natal tot niet gegaan. Die Vryheidstrekkers het weer oor die Drakensberge na die Vrystaat en Transvaal begin trek. Sarel Cilliers het Natal in 1847 verlaat en in Winburg se wêreld op 'n plaas Doornkloof gaan woon. Hy was 'n ware Skrifgelowige en was byna sy hele lewe lank 'n ouderling in die kerk.
Op 70-jarige ouderdom is hy op 4 Oktober 1871 op sy plaas oorlede. 'n Gedenkteken dui daar sy rusplek aan.
Kroonstad is in 1854 aangelê en daar staan geskrywe dat die naam van Sarel Cilliers se perd "Ou Kroon" afkomstig is.