Nuuskommentaar: Tegnologie vervang dikwels feite met fopnuus FW de Klerk. Foto: FW de Klerk-stigting/Facebook Dit kom nie daarop aan of oudpres. FW de Klerk die werklikheidsweergawe van bronne oor apartheid gebruik het nie, die feit is dat die wêreldwye persepsie so gevestig is dat apartheid niks anders as boos was nie, dat geen ander feite dié persepsie sal verander nie. Maar hoekom vind baie mense dit onmoontlik om die waarheid te glo, en eerder fopnuus te aanvaar al is dit so opsigtelik as moontlik? Een van die wêreld se bekendste twieters, Helen Zille, federale voorsitter van die DA, het pas as Twitter-gebruiker afgetree. Daar was ook gerugte ná pres. Donald Trump se verhoor dat hy, stellig die wêreld se bekenste Twitter-gebruiker, sou “aftree”. Die wêreld het die afgelope veertig jaar aansienlik verander wat tegnologie betref. Indien iemand aan die begin van die tagtigerjare ’n tuisrekenaar sou aanskaf, was hy sy tydgenote dikwels ’n entjie voor. Donald Trump (Foto: Withuis/Twitter) Nou skype selfs bejaardes gereeld met hul kinders en kleinkinders wat oorsee woon, of net ver elders in Suid-Afrika. Amper elke mens het ’n e-pos‑adres, en min studente loop nog en soek na tiksters om hul take te tik. Selfone, en eintlik slimfone, het so algemeen geword dat daar nou meer as een per persoon in Suid-Afrika in omloop is. Trump en Zille is maar twee politici wat Twitter inspan, of ingespan het, om met kiesers te kommunikeer. Ongelukkig het Twitter en soortgelyke dienste ook die speelplek van fopnuus-uitdinkers geword. Ongelukkig is baie mense ook vatbaar vir fopnuus en sal dikwels eerder die allerverskriklike twak glo as die feite wat deur harde werk in die openbare domein beland het. Zille se reaksie hierop is: “Pleks daarvan dat dit die debat gedemokratiseer het, het dit die vryheid van spraak en besprekings ingeperk. Dit maak jou vyande dapper en jou vriende stil.” Verhandelings is al geskryf oor hoekom soveel mense juis nou, met soveel feitelik-korrekte bronne tot hul beskikking, eerder die fopnuus wat ook in oorvoed in omloop is, glo as die werklike feite. Dit kom daarop neer dat die fopnuus so aangebied word dat die brein jou flous om fopnuus te glo. Hoekom die brein bereid of selfs begerig is om jou te flous, is egter ’n komplekser saak, asook hoekom jy daarvoor vatbaar is. Iemand moet ’n wil hê om omtrent alles behalwe die werklikheid te glo. So het ’n publikasie wat in fopnuus spesialiseer jare gelede ’n artikel gepubliseer oor die oorblyfsels van strydwaens, gevegstoerusting en skedels wat onder die Rooi See gevind sou wees. ’n Ruk later herpubliseer ’n normaalweg geloofwaardige publikasie dieselfde artikel, maar verswyg die herkoms daarvan. Die gevolg is dat publikasies tot onlangs die artikel as werklike nuus herpubliseer het, en dit sal stellig in die toekoms weer gebeur. Die huidige storm rondom oudpresident FW de Klerk is ’n goeie voorbeeld van waar De Klerk sy feite suiwer genoeg uit onbetwisbare bronne staaf. Die algemene narratief is egter dat apartheid boos was, en dat geen alternatiewe weergawe, op feite gebaseer of nie, geduld sal word nie. ’n Wanvoorstelling wat eers nesgeskop het, word moeilik reggestel. So het minstens vier geslagte Suid-Afrikaanse skoolkinders geleer dat die Indiane in wigwams bly. Dan word daar nog verkeerdelik ’n foto van ’n tipi daarby geplaas. Die harde werklikheid is dat slegs ’n baie klein persentasie van die VSA se Indiane ooit in wigwams en ook tipi’s gewoon het. In die Asteke se hoofstad Tenochtitlán alleen het meer mense in huise gewoon as wat daar Indiane in wigwams gewoon het. Dié vals “feit” sal egter waarskynlik nog verskeie geslagte in leerplanne en handboeke oorleef.