Sentiment draai teen onteiening op openbare verhore | Landbou
Sentiment draai teen onteiening op openbare verhore
Openbare verhore oor die voorgenome wetgewing oor onteiening is onlangs in die Vrystaat gehou.
Gemoedelikheid en openbare verhore oor die voorgenome wetgewing oor onteiening word gewoonlik nie in dieselfde asem genoem nie. Tog was die kalmte en goeie gesindheid waarmee hulle begroet is opvallend vir Vrystaat Landbou (VL) se verteenwoordigers toe hulle van 26-29 Augustus die verhore oor die Vrystaat heen bygewoon het waartydens gemeenskappe hul insette kon lewer.
Anders as in vorige openbare verhore oor die onteieningswetsontwerp toe sprekers wat teen die wetsontwerp gekant was, uitgejou en doodgeskree is, was die atmosfeer gemoedelik, sê mnr. Tommie Esterhuyse, vise-president van VL. "Op die vergadering wat ek die Sondag op Frankfort bygewoon het, is ons hartlik deur die voorsitter verwelkom en dit was opvallend dat daar met aandag geluister is na elkeen se voorlegging."
Hy sê die verteenwoordigers van VL het die verhore in Botshabelo, Welkom, Bethlehem en Frankfort bygewoon en die terugvoer was dat dit goed georganiseer was en ordelik verloop het. "Uit die Vrystaatse voorleggings het dit vir ons gelyk asof steun vir die onteieningswetsontwerp aansienlik verminder het. Op al hierdie verhore het die meerderheid, insluitend tradisionele leiers, die wetsontwerp verwerp omdat daar teenkanting was teen onteiening sonder vergoeding."
In sy voorlegging het Esterhuyse aangevoer dat die wetsontwerp ekonomies rampspoedig sal wees omdat dit huidige en toekomstige grondeienaars van hul eiendomsreg sal ontneem. Verdere punte is na vore gebring wat die wye definisies van "openbare belang" en "onteiening" insluit.
VL-verteenwoordigers het beklemtoon dat die onteieningswetsontwerp voorsiening maak daarvoor dat alle eiendom (nie net grond nie) sonder vergoeding geneem kan word. Toegang tot howe is ook beklemtoon as 'n ononderhandelbare saak.
Volgens mnr. Francois Wilken, president van VL, wil dit voorkom asof die publiek toenemend bewus is van die gevaar daarin om die staat 'n blanko tjek vir onteiening te gee. "Hierdie wetsontwerp sal die regering en sy burokrate toelaat om te boelie, intimideer en bates van wetsgehoorsame burgers te steel."
Die huidige ronde verhore, wat juis met die laaste sitting op 29 Augustus in Frankfort afgehandel is, vorm deel van een van die twee afsonderlike prosesse wat aan die gang is oor onteiening. Die een proses behels die skryf van 'n nuwe onteieningswetsontwerp om die bestaande Onteieningswet van 1975 te vervang. Dié proses word deur die department van openbare werke aangedryf. Dié wetgewing plaas die regering reeds in die posisie om private eiendom te onteien. Wanneer hy 'n nuwe pad of dam op private grond wil oprig, kan hy ingevolge hierdie wet die grond onteien of koop.
Die ander proses is die een wat die wetsontwerp vir die wysiging van die Grondwet se eiendomsklousule (artikel 25) moet formuleer om nulvergoeding by onteiening van grond vir grondhervormingsdoeleindes moontlik te maak. Die ANC het 37 stemme van die opposisie nodig om hierdie klousule van die Grondwet te wysig. Die EFF se LP's het egter nie opgedaag vir die vergadering wat belê is om te stem oor 'n voorstel dat die afsnypunt vir grondeise tot sover terug as 1 Januarie 1800 verander word nie. Die wysiging was juis 'n poging om die EFF se steun vir die wysiging van die Grondwet te kry.