Damn Daniel, ons word maklik beïnvloed! — alternatief
April 19, 2016 by Nico de Wet in Esté Beerwinkel
Ek is met heimwee oorspoel. Ek dink terug aan die dae wat ek rustig kon browse sonder opduik-advertensies en voorstelle van iets waarvan ek dalk sal hou. Ek mis die dae toe die internet my bondgenoot was en ek naïef en onskuldig deur dié globale dorp kon wandel.
Die afgelope paar jaar het ek soortvan daarmee vrede gemaak dat aanlyn-privaatheid ’n klug is en dat Big Brother altyd kyk. Desnieteenstaande, die internet is nou ons sesde sintuig en ek probeer tog glo dat dié se voordele ver swaarder as die nadele weeg. (Ek hoef nie meer bank toe te gaan nie, ek hoef nie winkels toe te gaan nie, en te danke aan WhatsApp hoef ek ook nie meer oor die telefoon te praat nie.)
Maar soos met elke verhouding is daar die lief en die leed. En hierdie keer het my “bondgenoot” te ver gegaan en daarin geslaag om my onderbewussyn te infiltreer...
Hierdie storie het al in Februarie begin. Soos ek deur my Instagram–voer blaai kom ek Daniel Lara en sy wit Vans tee. Die video is heel onskuldig, Lara se vriend Josh Holz neem hom af terwyl hy stap en roep dan uit: “Damn Daniel! Back at it again with the white Vans!”
Ek is bekoor.
Ek weet nie hoekom dit snaaks is nie, maar ek lag. En ek kan nie ophou nie. Ek kyk dit seker tien keer oor. My volgende instink is YouTube. Jackpot! Damn Daniel-compiliation videos. Daniel stap op en af, en lig af en toe sy broek so effe om sy skoene te wys. Daniel het swart Vans ook. Ek is geboei. Daniel (en al sy variante) het vir die volgende 10 minute van my lewe ’n totale houvas op my. Hierna gaan ek aan met lewe. Sonder Daniel. Of so dink ek.
’n Paar weke later tydens ’n gesprek, is ek so geskok oor iets ek uiter “Damn Daniel!” Almal lag, ons gaan aan met ons lewens. Nog ’n paar dae later stel Facebook se advertensies voor dat ek dalk van ’n paar Vans sal hou. Ek stem saam met Facebook, maar ek wag eers.
Later kom nog ’n Vans-voorstel verby. Ek stel ondersoek in. “Jy gaan dit tog nie regtig koop nie,” sê ek vir myself. ’n Dag later is dit overs ke-dovers. Ek kry die e-pos: “Order confirmed – Preparing delivery.” My Vans is op pad. En net daar dink ek, “Damn Daniel, nou het ek ook Vans?!”
Moet my nie verkeerd verstaan nie, ek het niks teen Vans nie. Dis gemaklike skoene en pas by (amper) alles. Maar wragtig, dat ’n meme so in my kop vassit dit my koopkeuses beïnvloed is net te erg. En net so bevraagteken ek meeste van my besluite. Het die internet my gemaak wie ek nou is? Was enigiets ooit my idee? Is Instagram die kurator of die skepper. Wat gaan aan?!
In sy boek Invisible Monsters skryf Chuck Palahniuk “Nothing of me is original. I am the combined effort of everyone I've ever known.” En as dit beteken dat elke persoon wie ons teekom beheer het oor ons besluite, waarvan ons hou en wie ons is, wat nog te sê van die internet wat 3,2 miljard gebruikers het.
Wie is in beheer? Of is ons almal in beheer van mekaar? Die vrae kwel my.
Ek stel soektog in en ontdek ’n TED Talk deur prof. Dan Ariely, skrywer van Predictably Irrational en sielkundige en gedragsekonoom van die Duke-universiteit in die VSA.
Hierin sê Ariely ons weet nie regtig wat ons wil hê nie. Ons verstaan nie ons kognitiewe uitdagings dieselfde as ons fisiese uitdagings nie, en dus bly ons voorkeure vir ons ’n raaisel. Dit is ook die rede waarom ons so vatbaar is vir al die eksterne invloede. Ek dink aan kognitiewe vooroordeel, en indien video regtig die radio-ster gedood het, dan het kognitiewe vooroordeel tog sekerlik die bloed van rasionele denke op sy hande?
Ariely noem ook in ’n ander artikel dat die omgewing om ons, ons programmeer om kort-termyn besluite te neem en dikwels die maklike uitweg te kies. Byvoorbeeld, al wil jy hoe graag jou spaarbussie vul, knipoog onmiddellike bevrediging (nuwe skoene, klere, kos) vir jou.
Volgens Ariely, jok ons vir onsself om die onvermydelike skuldgevoel te vermy. Hy stel egter voor dat ons beter gewoontes probeer aanleer, en reëls vir onsself in plek stel.
Ek neem Ariely se punte in ag, ek kan nie anders as om dit te doen nie. Veral nie nadat ek die werklikheid wat my aangebied word aanvaar het nie. Die internet is ’n indringer in my lewe, máár dis ’n welkome indringer en ek erken dat ek ’n produk daarvan is. Al is dit hoe angswekkend. Want sien die internet en al sy bedmaats lei ons tot by die water, maar dit hang steeds van ons af of ons net gaan drink, en of ons gaan vra hoekom ons daarheen gebring is.
Die internet is ’n doring. En ons enigste beskerming teen dit is ’n gesonde verstand en omsigtigheid. Maar wie kan nee sê vir iets wat so aanloklik is? Dit is die spreekwoordelike appel, en as Eva nie eens vir 'n happie appel nee dankie kon sê nie, hoe moet ek YouTube en Tumblr prysgee?
April 19, 2016 /Nico de Wet
internet, outonomiteit, identiteit, rasionaliteit, vrye wil, damn daniel