Dit is nie duidelik of prof. Van der Merwe verwys na die hofsaak van die jare 1956-61, wat as “die hoogverraadsaak” bekend staan, en of hy ver­wys na die 1964-hofsaak wat uit die Rivonia-sameswering spruit nie. Blykbaar is dit laasgenoemde, maar dan is prof. Van der Merwe swak op die hoogte van die verskil tussen die twee, en nog meer, dan is dit verregaande linkse bevooroordeeldheid om daarna te verwys as “die berugte hoogverraadsaak”.
Mandela was klaarblyklik as die hooffiguur betrokke by die Rivonia-sameswering om die Suid-Afrikaanse orde met geweld omver te werp en die Republiek van Suid-Afrika te vernietig. Hy is op al vier aanklagte van die staat skuldig bevind en tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Die uitspraak kom daarop neer dat Man­dela en sewe ander daaraan skuldig is dat hulle deur gemeenskaplike optrede en deur hulle volgelinge, persone gewerf het vir binne- en buitelandse opleiding in sabotasie en guerilla-oorlog met die doel om ’n gewelddadige revolusie in Suid-Afrika te veroorsaak en dat hulle ook sabotasiedade gepleeg het. In sy boek Rivonia skryf oud-regter HW de Villiers op bladsy 100/101:
“Van die agt beskuldigdes wat tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis is, was twee, naamlik Mandela en Sisulu, gevonnisde (of oortuigde) Kom­muniste (‘convicted Communist’), en vier nl Mbeki, Kathrada, Mhlaba en Motsoaledi was gelyste Kommuniste. Van die ander twee was Goldberg ’n baie aktiewe lid van die Congress of Democrats en Mlangeni was ’n baie aktiewe lid van die verbode ANC. Goldberg het erken dat sy ouers Kom­muniste was. Bernstein, wat vrygespreek is, was ’n gelyste Kommunis (Hy het daarna die land uit gevlug). Onder die mede-samesweerdes was Harold Wolpe, Michael Harmel en Percy John Hodgson — almal gelyste Kommu­niste. Bob Hepple was ’n lid van die Kommunistiese Party”.
Dit is die bende wat die leiding van die ANC se militêre vleuel, Umkhonto We Sizwe, uitgemaak het in wat genoem is Operation Majibuye, dit wil sê ’n deurtrapte Kommunistiese versameling, met Mandela aan die spits van sowel die ANC as die Umkhonto We Sizwe.
Die Regter-president se bevinding was: “Baie, indien nie die meerderheid van die ANC en Umkhonto We Sizwe se lede, het ook aan die Kommunistiese Party behoort”.
Op bladsy 100 skryf regter De Villiers: Dit lyk daarom vir my duidelik dat die Regter-president se bevindings dat die African National Congress, wat die hooforganisasie in die revolusionêre beweging is, Kommunisties oorheersd is en ten volle ondersteun word deur die getuienis. Eweneens, lyk dit vir my, is daar voile ondersteuning vir die Eerste Minister se verklaring in die Parlement dat die mense agter die voorgenome revolusie en verkragting van die land Kommunistiese misdadigers is”.
Daar moet beklemtoon word dat die gedeelte geskryf is deur ’n regter van die Hooggeregshof. Hy skryf op bladsy 99: “Daar is ’n massa ander getuienis, sowel dokumentêr as mondelings, om te toon dat die Kommuniste die ware beplanners en aanstigters agter die voorgenome revolusie en die omverwerping van die Regering en gryping van die land was”.
In ’n boekie, The road to South African Freedom, wat aan die hof voorgelê is en blykbaar die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party se program is, word op bladsy 55 verklaar: Die Kommunistiese Party steun en neem sonder voorbehoud deel aan die stryd om die nasionale bevryding, met aan die spits die African National Congress in bondgenootskap met die South African Indian Congress, die Congress of Trade Unions, the Coloured Peoples Congress and other patriotic groups of democrats”.
Dit is die wesenlike trekke van die hofsaak wat die prof. Van der Merwe bestempel as “die berugte hoogverraadsaak”!
The Rand Daily Mail het na die hofuitspraak in ’n hoofartikel op 17 Junie 1964 geskryf: “Die vonnisse wat deur regter De Wet uitgespreek is by die afsluiting van die Rivonia-verhoor is beide wys en regverdig. Die wet word ten beste gedien wanneer daar fermte is, getint met genade, en dit was gister die geval. Die vonnisse kon nie minder erg gewees het as wat opgelê is nie. Die mans wat skuldig bevind is, het sabotasie op’n wye skaal beplan en het saamgesweer tot gewapende revolusie. Soos die regter getoon het, was die misdaad waaraan hulle skuldig bevind is, eintlik hoogverraad. Die doodstraf sou geregverdig gewees het”. Soveel vir prof. Van der Merwe se oordeel oor berugtheid.
Wat Mandela self betref, was daar sy handgeskrewe stuk, How to be a good Communist, waarin daar onder andere staan: “In ons land word die stryd van die verdrukte volk gelei deur die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party en word begeester deur sy beleid. Ons lede van die Kommunistiese Party is die ver gevorderdste revolusionêre in die moderne geskiedenis ... In Suid-Afrika moet ’n lid van die Kommunistiese Party deelneem aan die stryd van die massa wat geloods word deur die Suid-Afrikaanse Kommu­nistiese Party, die Congress-beweging en ander politieke liggame binne die bevrydingsbeweging. Die mense van Suid-Afrika, gelei deur die Suid-Afrikaanse Kommumistiese Party, sal die kapitalistiese gemeenskap vernietig en sosialisme in die plek daarvan bou”.
In Mandela se dagboek tussen 14 en 21 Maart 1962 teken hy aan: Vir die mense en die wêreld moet die opstand voorkom as ’n populêre revolusionêre beweging. Vir die vyand moet dit voorkom as ’n opstand deur slegs enkelinge”.
Enige redelike waarnemer moet uit hierdie feit tot die slotsom kom dat Mandela hom volkome vereenselwig het met die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party en na alle waarskynlikheid deurentyd ’n lid was.
As daar egter nog twyfel kon bestaan het oor die prof. Van der Merwe se getuienis oor Mandela, word dit verwyder deur ’n berig in The Sunday Times van 25 Augustus 1985. Dit gaan oor wat Mandela aan die Amerikaanse joemalis, Cal Thomas, gesê het toe hy hom in Pollsmoor-gevangenis gespreek het in die geselskap van ’n ander Amerikaanse joernalis, John Lafton. “Mandela het feitlik erken dat hy ’n Kommunis is, hoewel hy ontken het dat hy ’n Marxis is, ” het Thomas geskryf.
Daardeur het Mandela getuig dat hy nie ’n teoretiese Kommunis is nie, wat die betekenis van “Marxis” is, maar ’n volbloed-Kommunis.
Die Sunday Times het verder berig: “Mnr. Thomas het gesê dat hy in sy gemoed geen twyfel daaraan het nie dat Mandela verbind is tot ’n weg van geweld. Hy is eenvoudig toegewy aan geweld sonder enige voorbehoud of verduideliking”.
Plaas hierdie feite teen prof. Van der Merwe se getuienis dat “Mande­la in die hof getuig het dat hy ’n Christen is” en dit onlangs persoonlik aan hom (prof. Van der Merwe) bevestig het. ’n Christen wat feitlik erken dat hy ’n Kommunis is en onvoorwaardelik verbind is tot geweld!
Mandela se betuigde Christenskap kan in dié verband weinig of niks beteken. In die VSA was Harry Ward jarelank hoof van die Theological Seminary terwyl hy ook ’n Kommunis was. Was daar dan nie ook in Brittanje die “Red Dean” van die Anglikaanse Kerk nie? En is daar twyfel dat ook in Suid-Afrika daar onder kerklike gewade Kommuniste paradeer? Oor Kommuniste wat as Christene deurgegaan het, is daar uitgebreide literatuur wat prof. Van der Merwe of nie van gehoor het nie of verkies om nie van kennis te neem nie.
Die naaste wat prof. Van der Merwe kom aan die werklikheid, is waar hy skryf: “Daar bestaan geen twyfel nie dat die Kommuniste ’n sterk houvas op die ANC en op sekere leiers het”.
Opmerklik word hierdie stellings in die vaagste terme gemaak om dit so irrelevant as moontlik te maak. Wat onmiddellik daarop volg, is dan bedoel om die feit te vergoeilik, indien nie te neutraliseer nie.
Dit lui: “Dit is die onvermydelike gevolg van die verbanning van die ANC uit Suid-Afrika”.
Om die bog te weerspreek, moet maar net teruggekyk word na die 1956-61-hofsaak. In sy uitspraak het regter Rumpff bevind: Die redenasie van die verdediging dat die staat wat deur die Transvaalse bestuur van die African National Congress bepleit is, nie ’n diktatuur van die proletariaat is nie, word verwerp en ons is van mening dat die tipe staat soos deur die Transvaalse bestuur van die African National Congress gesien, ’n dikta­tuur van die proletariaat is en derhalwe ’n Kommunistiese staat, bekend in Marxisme-Leninisme as ’n volksdemokrasie”.
Hierdie bevinding is gemaak op grond van feite wat aan die hof voorgelê is voor die verbanning van die ANC in 1960. Die feit is baie betekenisvol, omdat soos in die Rivonia-saak geblyk het, die Transvaalse deel van die ANC die sterkste was en ongetwyfeld die toonaangewende. By hierdie verhoor van die vyftigerjare was onder andere Mandela, Kathrada, Mbeki, Bernstein en Hodgson ook aangekla, wat later almal geïdentifiseer is as Kommuniste.
So, dit is nie waar, soos prof. Van der Merwe beweer, dat die Kom­munistiese houvas op die ANC eers gevolg het ná die verbanning van die ANC uit Suid-Afrika nie. Dit is maar net nog ’n bewys van hoe skraps prof. Van der Merwe met feite omgaan om die ANC se Kommunistiese verbintennise goed te praat en weg te praat. Dit is seker van betekenis dat dié soort betoog gelewer word op ’n tydstip dat die Kommunistiese aard van die huidige onluste en geweldpleging so herkenbaar is en daar pleidooie is dat Mandela vrygelaat moet word, met sy betuigde Kommunistiese politiek van gewelddadigheid en al.