bitterbossie | Die groenspreeu is 'n kunstenaar …
Die tyd van die vroue.
Desember 20, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Ek lees vroeër die week ’n gediggie deur iemand wat vertel hoe haar huishulp met verlof gaan en sy die huishouding nou self moet waarneem. Dis nie vir haar lekker nie, want sy is “nie ’n huisvrou nie”.
Interessant, dink ek, want ek het baie keer gewonder as die getroue Selina wegstap met haar laaste pay van die jaar en haar bonus in haar handsak, wat dink jy Mevrou Montwedi?
Miskien is sy bly sy is van my perfeksionistiese streke ontslae vir twee weke. Dalk is sy bly oor die heel varkkop in die checkka wat sy saamdra. Ek eet nie varkkop nie, maar sy het my verseker vir haar is dit baie lekker. Sy het verduidelik hoe sy dit gaarmaak tot dit sag en romerig uitmekaarval.
“En ai, die ou kinnerkies, hulle eet hom dat die blink so omie lip sit,” vertel sy en lag lekker by die vooruitsig dat die kleingoed in haar sorg gaan lekker eet.
Ek sit by: Geld vir lekkergoed vir die kleinspan en koeldrankies, sit my kopergeldblik van die jaar in haar hand om vir die kleintjies uit te deel en sorg vir groente en aartappels om die varkkop te rek tot dit die hele familietjie kan laat eet.
Of dink sy dalk: “Jou suinige biets. Jy kon my maar ’n paar skaaptjoppe gegee het. Ek weet hoe lykkit in jou vrieskas.”
Miskien dink sy niks. Loop sy net vir oulaas die jaar die halwe blok tot by die taxi-rank, haastig want die wasgoed is nog vuil by die huis. Sy moet die kleintjies gaan bymekaarmaak, want as die skool gesluit het, is daar nie meer oppas virrie kinders nie. Dan issit elke man vir homself. En die grotes kykie, hulle speel net met hullese foune en hullese vrinne.
Miskien huil haar hart omdat alles wat ek gee en dit wat sy het en haar dogters wat al werk, inbring te min bly. Haar man het haar iewers die jaar gelos want “hy lus agter ou jong meisietjies aan”. Vandag toe ek vra of sy nie ’n stukkie van haar bonus wil bere vir January se kaalgat-tyd nie, sê sy:
“Ek dink ek moet maar alles vat.”
“Jissie Selina, dit gaan so taai in Januarie, dan eet jy jou hele maand se pay op voor die einde van die maand.”
Sy lag verleë. “Nee, maar daar is nog geld wat moet inkom Januarie.”
Child pay, dink ek en knik. “Dis dan reg so.” Ek wil nie te veel uitvra nie. Ek sou dit haat as my werkgewer sy neus in my sake steek. Laat dit gaan. Laat sy maar bietjie van haar trots behou.
Sy stap weg. Sy gaan nou verf koop om die huis oor te verf. Alles binnekant is al skoon.
My huis is ook skoon. Maar ek is nou verantwoordelik vir die tuin, die wasgoed, die strykwerk, die vuil kombuisvloer aan die einde van elke dag en die stapel skottelgoed. Dit is ook goed. Dit hou mens nederig. Pa het my geleer dat jy nie van iemand kan verwag om jou vuilwerk te doen as jy dit nie al self gedoen het nie.
En so dink ek altyd aan hierdie tyd van die jaar as die “tyd van die vroue”. Dis die tyd waarin Maria haar laaste stil gedagtes gekoester het en seker reeds begin het met die voorbereidings vir die tog na Bethlehem. Of reeds op pad was daarheen. Eensaam in haar verwagting en al die vooraf gebeure. Bewus van die dieper dinge wat vroue oraloor in stilte en eensame gedagtes in hulle harte ronddra.
My gebede gaan aan al die wonderlike vroue wat in hierdie tyd die laaste voorbereidings vir hulle gesinne en geliefdes se Kersfees maak. Ek, wat ook ’n Ma en Vrou is, deel in julle opofferings en julle gebede vir vrede en liefde om die Kerstafel. Ek weet julle streef na die volmaakte Kersfees, hoe eenvoudig of oordadig ook al.
Maar die een ding wat baie vroue in hierdie tyd gemeen het, is sorg en voorbereiding en selfopoffering. Dis alles mooi en goed.
Onthou julle geliefdes en julself is net mense.
Die wonderwerk is dat almal rondom jou is. Die vrede is nie gewaarborg nie. Die ding wat saak maak is dat jy almal van hulle lief het, al waardeer hulle skynbaar nie jou pogings nie, al baklei hulle oor nietighede en al bederf hulle jou hele Kersprogram.
Jou liefde vir hulle is ononderhandelbaar.
Wees goed vir jouself in hierdie tyd en geniet die soet en die suur van familie-wees.
Die mirtebos blom
November 22, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Spierwit blomme met ’n naeltjie-geur
is genade wat teen droogtewind beur.
Die droogtewind waai al dae aaneen –
water is min en die reën bly ver.
Maar mirtebos blom op droogte se werf.
Bye dans om en om
oor die reinwit blomme in die son.
Suikerbekkies, skoenlappers en goue vink
kom haal die stroop wat die lewe skink.
’n Stuitige spreeu sit,
sat gevreet aan vye,
en skree beledigings in die wind.
(Gomtorre kan jy oral vind).
November 1, 2018 Artikel,Ongeklassifiseerdgebak,Kersfeesbitterbossie
Dis warm, soos dit net Desember in die Suide kan word. Droog. Windstil. Ma stook die stoof sewe maal warmer as gewoonlik en ons bak. Kleinkoekies: gemmerkoekies so geil van botter en stoop dat hull kan dubbelvou as die reën kom en hulle klam trek. Soetkoekies met rooi bolus waarvoor Ma baie suinig is, want sy bestel die rooi bolus van Joering se Apteek, Dorpstraat, Stellenbosch. Daar is ook krakerige hawermoutkoekies, kondensmelk-en-klapper bolletjies en koffiekoekies wat met die vleismeul deur vormpies gepers word en met versiersuiker op mekaar geplak word.
En dis warm.
Warm of te not, ons drink kanne koffie uit want die hitte, die uitrol van die deeg en die staan voor die stoof tap mens se krag. Teen sononder is ons lywe tam en ons is bewerig van te veel kafeïen. Klaar is ons nog lank nie. Ons plak koffiekoekies op mekaar tot kort voor nege-uur. Toe is Pa se geduld met die vroumensbesigheid op en hy roep ons vir huisgodsdiens.
Die volgende oggend is ons vroeg weer aan die gang. Pa gaan haal nog kameelhout vir die stoof uit die veld en vandag bak ons klomp vroumense die sponskoeke vir die Ovambo werkers. Vier van hulle, vier sonskynkoeke. Daardie sonskynkoeke was vir jou anderste koeke. Hulle kom nie uit Ma se handgeskrewe resepteboek nie, nee, hulle resep is in die Uitgesoekte Resepte SAVF-tak, Potgietersrus, se lelike blou boek.
Sonskynkoek is geel. Eiergeel, want in elke koek is daar drie eiergele. Maal dit met vier en op die ou end sit jy met twaalf ongebruikte eierwitte. Hulle moet verwerk word tot skuimpies. En om skuimpies te maak moet jy daardie eierwitte klits tot hul stywe punte vorm. In my dae was daar nie elektriese eierklitsers nie. Jy klits met ’n kontrepsie wat byna soos ’n windpomp lyk. Behalwe dat jy ’n slingertjie draai wat die klitser laat klits. Jy draai hom teen ’n geweldige tempo. Ma kry die eerste beurt en dan ons drie oudstes op die ry af, wanneer die een voor jou se arms te moeg word om aan te gaan.
In Ma se kombuis word koeke nie met baldadige kleure versier nie. Alles word in sagte pastelle gekleur, die skuimpies ook: madeliefiegeel, wit, roospienk, babablou en mentgroen. Elke kleur het sy eie geur: wit vir vanielje, suurlemoen vir geel, aarbei vir pienk, blou is bessiegeur en mentgroen is natuurlik peperment. Ma vorm elke skuimpie self op bruinpapier en droog hulle in die louoond uit. Hulle smelt in jou mond. Oom Willie sê hulle is ‘pure bedrog’, maar vir my proe hulle na die verganklike lekkerte van feesvier en jonk wees.
Die sonskynkoeke staan op ’n ry op die spensrak en dan kom die heerlikheid. Ons kinders kry elkeen ’n koek om te versier. Ons baklei oor wie Simon se koek moet versier. Hy is die werfhulp en ons kinders groot held. Hy is die een wat vir ons diertjies uit kameelboomwortels kerf en vir ons babahasies of -dassies bring en help grootmaak tot ons hulle onder baie trane, weer in die veld kan los. By hom kry ons elke somer elkeen ’n nuwe kettie en as ons in die veld seerkry, abba hy ons weer tot by die huis dat Ma pleisters kan plak. Sonskynkoeke kan ons versier soos ons wil. Ons maak hulle rooi soos granate, pers soos ’n koningsmantel, so geel dat die son skaam word en so groen dat dit giftig lyk. Simon se koek word ekstra dik geplak met versiersuiker. Ons bestrooi die koeke met blinkers en duisendtjies tot hulle soos ’n Namakwalandse lente lyk en ons eet versiersuiker tot ons soet en taai is.
Die lekkerste is as ons Ou-kersaand vir die skaapwagters hulle koeke gee saam met hulle krimishemde en hulle kanne gemmerbier. Want hulle is blydskap is deel van ons kersvreugde en ons leer klein-klein iets van die ware gees van Kersfees.
Ou-kersaand sluit ons af met ’n snytjie van Ma se Kerskoek. En jy proe genade, hoop en liefde in die vrugte, die geur, die tekstuur. Maar veral liefde.
Wie bly in hamerkop se nes?
April 13, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Die kolgans hou die vrou agterdogtig dop.
Die kolgans hou die vrou agterdogtig dop toe sy haar klere afstroop. Die vrou stap die troebel water in. Die kolgans skel hard.
Die grond raak onder die vrou se voete weg en sy draai op haar rug en dryf saam met die trae stroom. “Skel maar,” sê sy vir die voël en roer haar bene in die water. “Ek ken jou soort. Kastig onseker, weerloos en dan slaan julle toe. Staan net en kyk hoe ons ander verdrink.”
“Ghauk!” sê die kolgans. Sy het immers niks met die vrou se ellende te doen nie. Mense kan so vreeslik wroeg. Daar sit die vrou se nes op die wal van die rivier. Warm, droog en hopelik skoon. Te oordeel na haar kurwes, het sy heeltemal genoeg te ete.
“Hou jou simpatie vir jouself, dis nie jou man wat jou vir die kerk se orreliste gelos het nie. Julle paar lewenslank. Bou ’n nes. Of vat een, nes julle wil. Ha! Al daaraan gedink? Dat die hamerkop dalk weer sy nes wou gebruik? Toe lê jy jou eiers daar. En jy en manlief skel en raas tot die hamerkop die aftog blaas. Ek het julle dopgehou.” Die vrou hou op met water trap en sak stadig weg. Die water sluit byna geluidloos oor haar en stoot rimpel op rimpel na die oewer.
Die kolgans swem in wye sirkels om die plek waar die vrou verdwyn het. Sou die simpel ding haar wou vang? Dalk is die vrou ’n otter. Die kolgans sien dikwels hoe die vrou in die vroeë oggend of na sononder in die rivier swem en duik. Soos ’n bleekwit otter rol sy glad en skoon om in die water en dryf vir lang tye rond.
Die vrou breek die wateroppervlak digby die kolgans. Sy skiet halflyf uit die water wat klotsend terugval van haar lyf. Die vrou hyg na haar asem.
Die kolgans swets luidkeels en styg skellend op uit die water. Toe sy terugkyk, sien sy die vrou se gesig vertrek. Die kolgans ken pyn. Die soort wat seermaak as die windbukskoeëltjie deur jou sagte vere dring. En die soort wanneer ’n otter jou kuiken uit die nes kom haal. Dis hierdie laaste soort pyn wat die vrou pla. Die kolgans draai terug, land naby die vrou en swem in klein sirkels om en om op dieselfde plek.
Die vrou glimlag. “Jy laat my baie aan haar dink. So, in die stemmige grys-bruin sondagrok met die maagdelike wit hier en daar. Net die rooi bek en beentjies om julle jagsheid te wys. Stil en rustig tot paartyd. Maar in die liefdespel! Toe hy een nag nie huis toe kom nie, gaan ek hom soek. Ek kry hulle by haar huis. Dis toe wat ek hulle hoor. In die slaapkamer. Hulle was mooi, so bymekaar. En luidrugtig. Toe weet ek, my beste jare is verby. Ek het ’n stalker geword. ’n Afloerder van ander se lewens.” Die vrou raak weer weg onder die water.
Die kolgans wieg in die rimpels wat die vrou veroorsaak. Haar maat roep en sy vlieg op en gaan saam met hom wei in die groen landerye teen die rivier.
Drie dae later, toe die polisieduikers die vrou se opgeblase lyk tussen die riete stroom af van die boshut waar sy vertoef het, kry, lê die kolgans die laaste van haar twaalf eiers in die hamerkop se ou nes. Die broeityd het begin.
Die agste Maart: Internasionale Sprokiesdag
Maart 8, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Regtig? Van alle moontlike dae – ’n Internasionale dag vir sprokies. En tog, waarom nie. Sprokies beteken dat mens vir ’n oomblik kan wegglip uit die harde werklikheid en jou in ’n fantasiewêreld verloor waar daar nog sekere beginsels geld en dit ten alle koste verdedig word. Sprokies vertel van groei, van die aflê van kindwees en onskuld sodat jy wysheid kan bekom en drake op jou pad kan verslaan. Sprokies is die ondergrond van ons daaglikse bestaan. Sprokies verdedig die goeie, oorwin die kwaad en wys die nadeel van jaloesie, bitterheid en wraak uit.
As jy jou eie sprokie moes skryf, hoe sou dit lyk en klink en in watter kleure sou jy dit verf?
Die sprokie wat ek wil vertel kom uit die vorige eeu. Dus begin dit, soos alle goeie sprokies met: “Lank, lank gelede was daar ‘n prinses.
“Sy was nie die mooiste prinses nie en sy was klein en kort. Tingerig, het die oumense gesê. Sy was vrolik en nuuskierig, behulpsaam en haar hart was sag en oop vir die ellende van ander mense. Sy het oumense verpleeg en versorg, ’n moederlose dogtertjie grootgemaak en opgevoed en toe sy dertig was, daag haar ridder op.
“Hy kom nie op ’n wit perd nie, hy kom met die trein in die vorm van ’n een bladsy brief op blou papier in blou ink geskryf met ’n nib-pen (die soort wat nog in die inkpot gedoop moet word). Sy handskrif is sterk, maar ongevorm, soos die van iemand wat nie gewoond is aan skryf nie. Sy woorde is eenvoudig:
“Ek het by my ma, Anna Smit van jou gehoor. Ek weet jy ken haar familie en die van my pa ook. Jy weet dat hulle goeie mense is en dat hulle harde werkers is.
Ek bly alleen op ’n plaas en is soms eensaam Ek is dertig jaar oud en ek wil graag met jou korrespondeer met die oog op ’n moontlike huwelik tussen ons.
Indien dit jou en jou ouers se goedkeuring wegdra, sal ek graag van jou per kerende pos hoor.
“Prinses Christina lees die brief. Sy weet sy sal in haar eie land, nooit regtig deel hê aan ’n koninkryk nie. Toe bespreek sy die brief met haar ouers en met hulle goedkeuring korrespondeer sy met Koning Frans Venter, van die koninkryk op die rand van die Namibwoestyn.
“’n Brief neem ’n maand van die dorp in die mooi Boland tot by die eensame plaas waar die koning bou aan die welvaart van sy ryk. Drie maande na die eerste brief, vra hy die prinses om te trou. Sy stem in.
“Hy reis per trein om sy bruid vir die eerste keer in lewende lywe te sien, maar sy hart bly agter by die diere op sy grond, by die kampdrade wat blink in die sonlig en by die windpomp wat water diep onder die grond gaan haal en in die splinternuwe sinkdam gooi. Maar toe hy van die trein afklim, het hy sy flenniebroek en wit hemp aan en hy is so aantreklik soos enige koning kan wens om te wees.
“’n Seun van die mense by wie die prinses die dogter versorg, kom hom op die stasie haal. Volgens die gebruik van daardie tyd, mag die voornemende huweliksmaats nie alleen in mekaar se geselskap wees nie.
“By die huis van haar ouers, wag sy op die prins. Christina het haar hare in ’n kroontjie op haar kop gevleg en sy dra ’n groen wolrok wat haar oë beklemtoon. Daar is ’n blom in haar hand. As sy van die prins hou wanneer sy hom sien, sal sy die blom vir hom aansteek. Indien nie, sal sy die blom aan haar pa gee om vir haar aan te steek en haar pa sal die koning inlig dat sy hom nie wil hê nie.
“Toe hulle mekaar sien, weet hulle dat hulle pad moet saamloop. Lank voor die tyd van blomme of goeie maniere en etiket en reëls, is daar al bestem dat hulle een sal word.
“Hulle trou in die herfs van daardie jaar, na die milde reën Frans se plaas in ’n paradys omskep het. Die seremonie is eenvoudig en hulle reis per trein, terug na die plaas, drie dae en drie nagte. As huweliksgeskenk verander die koning sy plaas se naam na Regina (Koningin), ter ere van sy vrou.
“Die koningin leer ’n nuwe wêreld ken. Sy leer sy familie ken. Sy ma en susters is sterk vroue en sy voel haar tuis onder hulle sorg en aanvaarding. Sy broers behandel haar soos hulle hul eie vroue behandel – met respek, waardering en liefde.
“Ja, die draak is daar – droogtes, siektes, armoede en die grenslose verlange na haar eie mense en die eensaamheid. Daar is ook die tallose vreugdes: Frans dra vir haar veldblomme aan in die reënmaande. Soms skiet hy vir haar ’n paar vlakpatryse of bring veldheuning in ’n emalje skottel huis toe.
“Hulle kinders word gebore en Koningin Christina se lewe is vol en ryk. Sy leer alles wat sy kan. Leer haar kinders onafhanklikheid en selfstandigheid. Met die jare verlang sy al minder na die koel dorp in die Boland en groei sy vas aan die kameelbome, die sandduine, die klipkoppe en die kringe rante om haar wit kalkwerf.
“Sy plant vyebome en granate; leer om turksvye te skil en biltong te maak. Sy kook seep en sy vertel die oustories van haar nuwe land vir haar kinders voordat sy die komberse teen die aand se koue om hulle vasdruk.
“Sy en haar prins word oud, tevrede met hul lewe sterf hulle, diep in die tagtig, twee jaar uitmekaar.
“Nou waai die woestynwind oor hulle eensame grafte en die son kom op en gaan onder.
“En as ek die sprokie moes inkleur, sal dit in die kleure van die Namibduine wees wat altyd verander en die kleur van die somergras, vol in die saad. Bo-oor alles sal die blou lug buig en op die agtergrond sal daar iets silwer wees vir die magiese nagte in die veld.”