Die hawens van Suid-Afrika
Herberge vir die wêreld se skepe
BO: Die Kaapstadse middestad soos gesien vanuit die Kaapse hawe.
Foto: Walter Knirr © South African Tourism / SA Toerisme
Al om die Suid-Afrikaaanse kus van 2798 km is verskillende plekke waar die wêreld se skepe daagliks kom en gaan. Sonder hul welkome besoeke aan ons land, kon ons net sowel 'n afgesonderde eiland gewees het. Maar as ons nie hawens gehad het om hierdie skepe te ontvang nie, sou hul kuiertjies ook hoegenaamd geen doel gedien het nie!
Y ry 'n motor wat met brandstof werk wat aanvanklik van êrens in die Noordsee gekom het. Die slot wat jy gebruik om jul werf se hek te sluit, is in China gemaak. Die buitenseisoense spanspekkies in jul yskas is iewers in die Midde-Ooste gekweek. En jou netjiese armhorlosie is 'n egte Switserse produk.
Maar hoe het al hierdie dinge vanuit die buitewêreld hier in Suid-Afrika gekom? Die armhorlosie het 'n ryk familielid miskien op 'n besoek aan Switserland vir jou gekoop en dit per vliegtuig die land binnegebring. Maar die ander goedere moes per skip hierheen vervoer word.
Dog as ons nie hawens gehad het waar die skepe kon aandoen nie, sou dit mos bitter moeilik gewees om al hul vragte aan land te kry!
En hoe sou ons andersyds sonder ons hawens ons land se menigte uitvoerprodukte na die buiteland kon verskeep het?
Suid-Afrika se ses belangrikste kommersiële hawens is dié van Durban, Richardsbaai, Kaapstad, Saldanhabaai, Port Elizabeth en Oos-Londen.
Dan is daar ook nog die hawe van Mosselbaai met sy aardgas-bedrywighede en die hawe van die vissersdorp Port Nolloth, wat voorrade vir die diamantdelwerye by Oranjemund hanteer.
Simonstad, suid van Kaapstad, is 'n vlootbasis en -opleidingsentrum wat ook vermeldingswaardige hawegeriewe het.
'n Belangrike nuwe Suid-Afrikaanse diepwater-hawe, Ngqura, word tans 20 kilometer noordoos van die Port Elizabethse hawe aangelê—aan die mond van die Coega-rivier in Algoabaai. In die begin van Oktober 2009 het Ngqura sy eerste kommersiële besoeker verwelkom toe die vragskip MSC Catania daar vasgemeer het. (MSC staan vir die Mediterranean Shipping Company, een van die wêreld se toonaangewende houerskip-rederye, wat aan die Italiaanse sakeman Gianluigi Aponte en sy familie behoort.)
Groot verwagtinge word gekoester oor die uitwerking van dié nuwe hawe op die grootliks arm en onderontwikkelde Oos-Kaap. Watter gevolge dit vir die naby geleë Port Elizabethse hawe sal hê, sal egter nog gesien moet word. Daar word darem gesê dat die twee hawens sal saamwerk om vrag te hanteer.
Wat die bestaande groot hawens aanbetref, is dié van Saldanha, Durban en Richardsbaai beskutte hawens. Die Oos-Londense hawe lê aan die mond van die Buffelsrivier in die Oos-Kaap, terwyl die hawens van Kaapstad en Port Elizabeth in oop baaie gebou is.
Die vaargeule van Suid-Afrika se hawens moet voortdurend of periodiek gebagger word (dit beteken dat modder met 'n baggermasjien onder die water uithaal moet word). Daar is ook seewerings en seebrekers. Die kaaie in die hawens (gemesselde aanlêplekke vir skepe) is altesame sowat 36 kilometers lank en akkomodeer minstens 170 ankerplekke vir skepe van alle groottes.
Elke groot hawe het tradisioneel 'n belangrike gespesialiseerde rol in Suid-Afrikaanse uitvoere gespeel. Durban hanteer byvoorbeeld algemene vrag, veral graanuitvoere. Kaapstad spesialiseer in die uitvoer van sagte vrugte, wyn en groente. En Saldanhabaai is spesifiek gebou vir die uitvoer van mineraalerts wat van die Noord-Kaap kom.
Suid-Afrikaanse hawens het ook 'n belangrike rol in ons geskiedenis gespeel. Die Tweede Wêreldoorlog het nogmaals die belangrikheid van die Kaapse seeroete beklemtoon en die getal skepe wat ons hawens tydens die oorlog besoek het, het dramaties gestyg.
Die Suid-Afrikaanse hawens is nou in 'n oorgangsfase vanweë privatiseringsmaatreëls wat op doeltreffender vraghantering en die skepping van broodnodige infrastruktuur gemik is.
Terselfdertyd bly elke hawe die eiendom van korporasies wat deur die staat besit word. Dit skep op sy beurt 'n sin van stabiliteit en sekerheid.
Die verskillende hawens word hieronder kortliks besoek...
BO: Skepe in die Durbanse hawe.
DIE plan om 'n hawe by Durban aan te lê, het in 1824 ontstaan toe die eerste Europese setlaars hier geland het met die doel om 'n handelspos te vestig. Durban se eerste hawemeester is in 1839 of 1840 aangestel (ons is vandag nie meer seker presies wanneer nie) en dit is waarskynlik korrek om dit as die hawe se geboorte te beskou.
Die Durbanse hawe dra vandag die grootste volume van seeverkeer in Suidelike Afrika. In die boekjaar 2006/07 is altesame 4 545 seeskepe gehanteer—sowat 'n derde van al die skepe wat by Suid-Afrikaanse hawens aangedoen het.
Altesame 73 074 436 ton vrag is in dié tyd gehanteer, waarvan 22.397.568 ton uitvoere was.
Die Durbanse motor-skeepsterminus is die grootste invoer- en uitvoerfasiliteit vir die motorbedryf in die land. In die begrotingsjaar 2005/06 het dit 386 062 motoreenhede gehanteer.
Die hawe is heeldag, heelnag en die hele jaar deur in bedryf.
Die ingangskanaal word tans verdiep en verbreed om dit veiliger te maak en groter skepe toe te laat. Die oorspronklike diepte en breedte—12,7 meter met laagwater en 122 meter—word tot 'n minimum van 16 meter en 220 meter onderskeidelik uitbrei. Die mikpunt vir die voltooing van die werk is die einde van 2009.
Durban het vyf diepsee- en twee kus-houeraanlêplekke en bied 15195 meter kaairuimte vir handelskepe. Hier is ook herstelgeriewe, waaronder 'n drywende droogdok.
BO: Die hawe van Richardsbaai.
Foto: Stephen Pryke © South African Tourism / SA Toerisme
RICHARDSBAAI is Suid-Afrika se voorste hawe vir massavraghantering en is baie modern. Dit is in 1976 vir die uitvoer van steenkool gebou en is sedertdien vir ander massavragte uitgebrei.
In die boekjaar 2005/06 het Richardsbaai 1735 skepe gehanteer. Altesaam 89.256.108 ton vrag is in hierdie tyd verwerk.
Die hawe kan massavragkarweiers van tot 250 000 ton hanteer en het vyf aanlêplekke vir algemene en massavragte, asook 'n aanlêplek vir steenkool. Dié hawe word ook dag en nag bedryf.
KAAPSTAD as nedersetting dateer van 6 April 1652 toe die Nederlander Jan van Riebeeck in Tafelbaai aan wal gestap het om 'n verversingspos vir skepe na en van Nederlands-Oos-Indië te vestig. Die hawe het met die eeue saam voortdurend ontwikkel.
Die Kaapse hawe is die beroemdste hawe in Afrika, en die Kaap is natuurlik een van die mooiste plekke op aarde. Passasiersvaartuie raak dan ook ál belangriker namate al hoe meer toeriste die Skoonste Kaap besoek. Baie van die passasiersvaartuie wat nie te groot is nie, maak van die Waterfront met sy bykomende toeriste-attraksies gebruik.
Die Kaap het een van die grootste droogdokke in die Suidelike Halfrond, met vyf aanlêplekke vir houervaartuie en karweiers van gewone vrag, asook 'n pier vir kusverkeer en uitgebreide skeepsherstelgeriewe. Die hawe in Kaapstad het 'n wateroppervlakte van 112,7 hektaar.
Die hawe is dag en nag oop, maar sterk winde kan die bedrywighede kortwiek. In die boekjaar 2005/06 is 3 400 vaartuie gehanteer. Die gehanteerde vrag (houers inbegrepe) was 'n geraamde 13 666 735 ton.
DAAR was 'n tyd, in 1877, toe Port Elizabeth tot die belangrikste hawe in Suid-Afrika ontwikkel het. Dit was sowat 'n halfeeu nadat dit hawestatus gekry het met die aanstelling van 'n hawemeester in 1825 (ná die aankoms van die Britse setlaars in 1820).
Die landbou het nog altyd 'n belangrike rol in die hawe se bedrywighede gespeel, veral wat die hantering van sagte vrugte en sitrusvrugte en die jaarlikse wolskeersel aanbetref.
Vandag bevat die ingeslote oppervlakte van Port Elizabeth se hawe—sowat 115 hektaar—meer as 3400 meter kaairuimte vir handelsvaartuie en 'n houerterminaal met twee aanlêplekke. Geriewe by die hawe sluit in 'n meganiese ertshanteringsinstallasie wat tot 1500 ton per uur kan hanteer en 'n voorkoelruim van 7500 kubieke meter.
Die hawe het in die boekjaar 2005/06 altesame 1 390 skepe gehanteer. Die vrag wat gehanteer is, het 'n geraamde 8.122.735 ton beloop (houers inbegrepe).
Die hawe se dienste is 24 uur per dag beskikbaar.
SALDANHABAAI, 110 kilometer noordwes van Kaapstad, het die grootste hawe aan die weskus van Afrika en een van die beste natuurlike hawens ter wêreld. Met 'n hawe-oppervlakte van sowat 5000 hektaar is Saldanhabaai se hawe groter as die gesamentlike oppervlaktes van die hawens van Durban, Kaapstad, Port Elizabeth en Oos-Londen.
Saldanabaai is reeds eeue lank bekend as 'n aandoenplek vir skepe, maar die vasmeerplek is sowat 'n kwarteeu gelede eers in 'n moderne hawe omgeskep. Die eerste ystererts is so onlangs as in 1976 uitgevoer, maar sedertdien is 'n paar honderd miljoen ton erts hiervandaan verskeep. Die erts word per spoor van myne naby Sishen in die Noord-Kaap na Saldana gebring. Die hawe kan ertskarweiers van 350 000 ton hanteer.
In die boekjaar 2005/06 was die hawe van Saldanhabaai met altesame 537 skepe gemoeid. Die gehanteerde vrag het altesame 36.664.303 ton beloop, insluitende olie.
Die hawe word 24 uur per dag beheer.
BO: Skepe en bote in die Oos-Londense hawe.
Foto: Hein Von Hörsten © South African Tourism / SA Toerisme
HOEWEL die Oos-Londense hawe die kleinste van die groot hawens is, het dit 'n massiewe graan-hystoestel met 'n kapasiteit van 76 000 ton. Oos-Londen behartig landbou-uitvoere en is die hoofuitvoerder van koper uit ander Afrika-lande soos Zambië en die Demokratiese Republiek van die Kongo (Kinshasa). Oos-Londen se oorspronklike naam was Port Rex.
In die boekjaar 2005/06 is altesame 399 skepe hier gehanteer. Die vrag (raming vir houers ingegrepe) het 2.337.166 ton beloop.
In dieselfde tyd is 55 480 motoreenhede deur die motor-skeepsterminus gehanteer.
Marinedienste is tussen 06h00 en 22h 00 beskikbaar.
DIE Mosselbaaise hawe is meestal vir visvangste en hanteer weinig ander kommersiële vrag, hoewel die visbedryf ekonomies belangrik vir die Suid-Kaap is. Al hoe meer skepe vir die ontluikende Mossgas-oliebedryf doen egter hier aan.
In die boekjaar 2005/06 is 2323 vaartuie, meestal vissersbote, hier gehanteer. Die gehanteerde vrag was altesame 1.483.234 ton.
Mosselbaai se geskiedenis as vasmeerplek het reeds in 1488 begin toe die Portugese ontdekkingsreisiger Bartholomeu Dias hier aan land gekom het.
('n Interessante syspoortjie: Dias, die eerste seevaarder wat die lang gesogte suidpunt van Afrika omseil het, se kennismaking met die Khoi-Khoi het 'n ongelukkige voorval tot gevolg gehad. Omdat die Portugese en inboorlinge nie mekaar se tale kon verstaan nie, was die ontmoeting gewelddadig: die Khoi-Khoi het die Dias-manne wat by 'n stroom kom water skep het, onder die klippe gesteek. Dias het uit selfverdediging een met 'n kruisboog doodgeskiet en die ander het toe gevlug.)
Mossgas het in die laat 1980's in Mosselbaai tot stand gekom ná die ontdekking van ontginbare aardgas-reserwes onder die see.
MET sy smal, vlak ingang—en aanvanklik in die 1850's aangelê vir die uitvoer van koper van die myne naby O'Kiep—hanteer die Port Nollothse hawe vandag net dinge soos visvangste, maar daarbewens ook diamante en die verskaffing van olie vir die diamantdelwerye by Oranjemund. Die hawe het 'n enkele, 67 meter lange kaai.