JY LEES NOU Gavin Hood: Van Hillbrow tot Hollywood
Hy't klein begin. Nou maak Gavin Hood flieks wat die wêreld laat regop sit en die pryse inryg – en sy oog is op 'n Oscar vir SA.
Hy het ruite gewas in Los Angeles, was 'n lorriebestuurder vir 'n blomwinkel in Engeland en ook 'n rukkie prokureur in Johannesburg. Dis waar Gavin Hood se pad 40 jaar gelede begin het - in Hillbrow, toe deur die noordelike voorstede van die stad en verder, met 'n gewroeg deur die woeste tye van die tagtigerjare. Tot waar hy nou is. Binne-in Hollywood en die res van die filmbedryf.
Gavin is in Los Angeles. Dis die dag van die Golden Globe-toekennings en ek bombardeer hom uit Suid-Afrika met klein vragies soos "Vertel my van jou kleintyd" en "Hoe voel dit?". Ten spyte daarvan dat een van sy grootste aande voor hom lê - sy fliek Tsotsi is benoem vir twee Golden Globes - verloor hy nie sy cool nie. Antwoord beleef en deeglik. (Hy't toe nie gewen nie, maar Tsotsi is ook benoem vir 'n Oscar as Beste buitelandse rolprent.)
'n Klein vraag het soms 'n groot antwoord. Dis dalk dié eienskap wat hom bo die res plaas. Van ego is daar nie sprake nie. Hy is 'n man van erns, een met 'n boodskap. En dit wys. Tsotsi is maar sy derde vollengte fliek, maar dit het die wêreld op hol. Kritici besing dit as "roerend", "eerlik", "'n kragtoer van ware, menslike drama ... 'n verhaal wat jou lewe kan verander".
*Baftas (Britse Akademie se filmtoekennings) - benoem as Beste film en Beste vervaardiger
*Golden Globes (filmkritici se toekennings) - benoem as Beste film, Beste regisseur
*Edinburg Internasionale Filmfees 2005 - wenner van Beste nuwe Britse film (die vervaardiger is Brits) en People's choice-toekenning
*Toronto Internasionale Filmfees 2005 - People's choice-toekenning
*Los Angeles AFI Filmfees 2005 - People's choice-toekenning
*St. Louis Internasionale Filmfees 2005 - People's choice-toekenning
*Kaapstadse Wêreld-kinefees 2005 - Beoordelaarstoekenning
*Denver Internasionale Filmfees 2005 - People's choice-toekenning
*Thessaloniki-filmfees 2005 - Griekse Parlement se Human Values-toekenning
Ek is in Hillbrow gebore. Albei my ouers was akteurs. Teen my vyfde verjaardag het hulle besluit hulle het albei 'n "behoorlike" werk nodig en dis hoe ons in die noordelike voorstede beland het. Daardie tyd kon ons nog kaalvoet in die veld rondhardloop en in riviere speel - laasgenoemde was glo vol bilharzia. En, ja, daar kry ek dit toe! My ma het gaan onderwys gee en my pa, met 'n graad in argitektuur, het vir Southern Sun hotelle gaan bou. Praat van 'n verandering. Hy het so goed begin doen dat hulle my na 'n private skool kon stuur. Ek is later Wits toe om in die regte te gaan studeer. Dit was in die tagtigerjare . . .
Ja, dit was 'n baie, baie intense tyd. Dit was toe die regering al hoe meer onderdrukkende wetgewing begin instel het. Ons het betoog. Ons is met traangas gegooi. 'n Skoolvriend van my is in Angola op die grens doodgeskiet. Ek was baie kwaad en baie deurmekaar. Een naweek - nadat ek en 127 ander studente kortstondig in die tronk gegooi is ná 'n "onwettige byeenkoms" - het ek gaan sit en 'n passievolle artikel geskryf wat die onpartydigheid van die reg bevraagteken het en 'n beroep doen op ons regters om in die openbaar teen apartheid te praat.
Die artikel is ten volle gepubliseer as 'n dubbelblad - in die Saturday Star, as ek reg onthou. My professors het daarvan gehou, maar ek het ook dreigoproepe en -briewe gekry. Twee van ons klasmaats het "permanent" tronk toe gegaan. Ek is nie trots om dit te sê nie, maar ek was bang. Die malheid van daardie tyd . . . Ek het die regte geniet, maar besef ek is heeltemal te emosioneel vir die regswêreld. Die filosofie daaragter fassineer my steeds: Die morele en etiese dilemmas van moeilike sake. As 'n skrywer en rolprentmaker kan ek dit egter kombineer: Ek kan die grys gebiede ondersoek.
Fotografie was 'n stokperdjie op universiteit. Ek het ook bietjie in verhoogstukke gespeel. Ek wou baie graag draaiboeke skryf en self flieks maak, maar my idee destyds was dat dit "oorsese" mense is wat dit doen . . . Onthou, ons het eers in 1976 televisie gekry. En toe was dit Dallas en The Brady Bunch, so dit het nie soos 'n moontlikheid gelyk nie! In 1989, toe maak ek die sprong. Om eerlik te wees, ek het jare lank soos 'n lafaard gevoel dat ek nie vroeër my hart gevolg het nie.
Ja. My eerste werk was vir 'n advertensiemaatskappy - ek moes locations afneem. Toe kry ek 'n rol as akteur in 'n klein verhoogdrama. Met min geld. Maar die resensies was positief en so beland ek toe in The Game. (As jy nie kan onthou nie - The Game was destyds 'n sepie oor rugbyspelers, en baie gewild.) My medespeler was Zane Meas, hy was die "bruin" ou in die wit spel van rugby. Ons het groot vriende geword, in die verhaal, maar ook in die werklike lewe. Ek dink tot vandag toe The Game het 'n groot boodskap in 'n belangrike tyd uitgestuur. (Onthou, dit was 1989!) Johann Potgieter, die skrywer en vervaardiger, het goeie werk gedoen.
Regdeur die verfilming van The Game het ek nagelees oor draaiboekskryf en regie. Daarna het ek letterlik alles wat ek het, verkoop en aan die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles (UCLA) ingeskryf, waar ek 'n aandkursus in regie, skryf en kinematografie gedoen het. In die dag het ek (onwettig!) gewerk om myself aan die gang te hou. Ek was onder meer 'n vensterwasser, 'n riviergids, 'n troufotograaf ...
DRANKIE Bergwater - nie uit 'n bottel nie!
REUK Lemoenbloeisels in 'n volle boord
GESEGDE Izandla ziyagezana - dis Zoeloe vir: Die een hand was die ander, ons kry niks op ons eie reg nie.
Ek dink ons is - veral gedurende apartheid - nooit aangemoedig om onsself openlik en eerlik uit te druk nie. Natuurlik is ons ook eers in die laat-70's aan TV bekend gestel. Daar was sensuur. 'n Legio redes. Ek dink wel die afgelope twintig jaar het ons - veral op advertensievlak - geweldig gegroei. Ons soek egter nog die storievertellers. Vertellers met die nodige begrip van tema, kinematiese pas, ritme, karakterontwikkeling . . .