ŉ Kern-gewapende Iran: oordrewe gevaar of eksistensiële krisis?Satellietbeelde van Iran se kernfasiliteit in Isfahan. Foto: Maxar Technologies/Reuters Vrese oor die moontlikheid van ŉ kern-gewapende (nuclear armed) Iran kring uit. Kernwaarnemers, die media en wêreldleiers is dit eens dat ŉ kern-gewapende Iran ongekende en onoorkomelike uitdagings bied. Hoewel Iran tans nie deel van die kernwapenklub uitmaak nie, blyk dit dat dié staat sterk op pad is om ŉ kernwapen te ontwikkel. Luidens ŉ September 2020-verslag van die Internasionale Atoomenergieagentskap (IAEA), beskik Iran oor ŉ kernvoorraadstapel (nuclear stockpile) van ongeveer 3 114,5 kg (in heksafluoriedmassa) van lae-verrykte uraan, oftewel 2 105,4 kg (in uraanmassa). Kernwaarnemers wys daarop dat Iran binne net meer as drie maande oor genoegsaam hoë-verrykte uraan sal beskik om ŉ kernwapen te kan ontwikkel; in minder as ses maande, kan twee ontwikkel word. Benewens die toenemende kernvoorraadstapel van lae-verrykte uraan, het Iran onlangs (gedurende Junie 2020) sy eerste militêre satelliet – die Noor-1 – afgevuur. Die militêre nut van dié satelliet is egter niksbeduidend. Soos genl. Jay Raymond, die bevelvoerder van die VSA se Ruimtebevel (Spacecom), tereg uitwys, is die satelliet niks meer as ŉ laegehalte-webkamera wat in die ruimte dobber nie. Wat wél tersaaklik is, is dat die missiel van ŉ nuwe satelliet-afvuurvoertuig (satellite launch vehicle) – die Qased (of Ghased) – gebruik gemaak het. Die satelliet-afvuurvoertuig het op sy beurt van ’n nuwe vastedryfmiddelmotor (solid-propellant motor) gebruik gemaak, wat gebruik word met die oog op die ontwikkeling van interkontinentale ballistiese missiele (IKBM). Hoewel Iran aanvoer dat sy kernprogram uitsluitlik op die vreedsame gebruik van kernenergie gemik is (kragtens die bepalings van Artikel IV van die Kernsperverdrag, waarvan Iran ŉ lidland is), dui bogenoemde moontlik op die ontwikkeling van kernwapens. Hoe dit ook al sy, die belangrike vraag wat ek vandag wil aanroer, is: Kan ons – dit is, die internasionale gemeenskap van state – met ŉ kern-gewapende Iran saamleef? Vrese oor ŉ kern-gewapende Iran is gewoonlik drieledig: Eerstens, Iran sal waarskynlik sy kernwapenskild (nuclear shield) gebruik om handlangeroorloë (proxy wars) en terreur te steun; tweedens, Iran sal kernwapens aan terreurgroepe oordra en, bykomend, moontlik nie in staat wees om beheer oor sy kernarsenaal uit te oefen nie; en derdens, die moontlikheid bestaan dat ŉ kernaanval op Israel uitgevoer sal word. Hoeveel waarheid steek in dié vrese? Die vrese is óf uiters oordrewe óf geheel en al ongegrond. Dat Iran sy kernwapenskild sal gebruik om skanddade uit te voer, strook geensins met die geskiedenis van kernwapenstate nie. State se toetrede tot die kernwapenklub gaan gewoonlik met ŉ diepe besef gepaard dat hulle nou met ŉ valkoog deur grootmoondhede dopgehou word, soveel so dat hulle ŉ teiken in die oë van laasgenoemde word. Kernwapens bevorder matige eerder as dapper en aggressiewe gedrag, soos die geskiedenis van Indië en Pakistan, Maoïs-China en, meer onlangs, Noord-Korea duidelik wys. Terloops, enige aggressiewe optrede van Iran sal dít wat die Irannese die meeste op die prys stel, naamlik veiligheid en oorlewing, teenwerk. Maar wat van die tweede vrees, te wete, die oordag van kernwapens aan terreurgroepe of die gebrek aan beheer oor Iran se kernarsenaal? Die feit dat Iran as die wêreld se voorste staatsondersteuner van terreur gebrandmerk word, boesem ongetwyfeld vrees in. Die skrikbeeld van kernterreur, en die moontlikheid van staatsoordrag van kernwapens, is egter uiters oordrewe. State wat kernwapens aan terreurgroepe oordra, sal maklik uitgewys word, ŉ werklikheid wat kernwapenoordrag in die eerste plek sal ontmoedig. Dít is veral tersaaklik in die geval van Iran, waar die bande tussen Iran en verskeie terreurgroepe geen groot geheim is nie. Voorts dui navorsing daarop dat ná afloop van terreuraanvalle waartydens meer as 100 sterfgevalle aangemeld word, die skuldiges byna moeiteloos uitgewys kan word. Hoe groter die verwoesting en lewensverlies, hoe groter die waarskynlikheid dat die skuldiges uitgewys sal word. Ek kan ook noem dat kernstate uiters versigtig sal wees om hul uiters duur belegging in kernwapens aan terreurgroepe oor te dra, groepe wie nóg vertrou nóg beheer kan word. Die forensiese ondersoek na die gebruik van kernwapens – ŉ wetenskap en kuns wat behoorlik stoom optel – bied bykomende afskrikkingswaarborge teen die gebruik van kernwapens deur terreurgroepe. Dit is vandag moontlik om die oorsprong van kernmateriaal byna moeiteloos met die bron daarvan te verbind, selfs nadat ŉ kernbom ontplof het. Ondanks die feit dat Iran verskeie leiers het (naamlik, die president, die ajatolla, en verskeie militêre faksies), is daar ook genoegsaam rede tot optimisme dat daar doeltreffende beheer oor dié land se kernarsenaal uitgeoefen sal word. Daar word dikwels gevrees dat die Irannese Rewolusionêre Korps (Iranian Revolutionary Guard Corps of IRK), wat op sigself as ŉ terreurgroep gebrandmerk word, die “bewaarders” van enige Irannese kernwapens sal wees. Is dit nie miskien moontlik dat die IRK kernwapens aan terreurgroepe sal oordra nie? Hoegenaamd nie. ‘n Missiel word tydens ‘n militêre oefening gelanseer. Foto: WANA (West Asia News Agency) via REUTERS Kernstate het elke moontlike aansporing om hul kernarsenaal met omsigtigheid te bestuur. Terloops, soos Kenneth Waltz tereg uitwys, ŉ enkele militêre faksie wat beheer oor kernwapens uitoefen, is in ŉ soortgelyke posisie as ŉ eenheidstaatrolspeler (unitary state actor): wat kan sodanige faksie met kernwapens doen en wat kan dit nie doen nie? Dit is tersaaklik om te noem dat selfs niestaatlike rolspelers dit haas onmoontlik vind om aan enige ander rede vir die gebruik van kernwapens te dink buiten kernafskrikking. Dat militêre faksies binne Iran aan gebruike vir kernwapens anders as kernafskrikking kan dink, is uiters moeilik om te glo. Kernstate het tot op hede hulle daarvan weerhou om kernwapens aan ander partye oor te dra. Indien die IRK ŉ premie op sy posisie in die Irannese regime plaas en wil toesien dat Iran oorleef, sal dit elke moontlike aansporing hê om nie kernwapens aan ander partye oor te dra nie. Die derde vrees – ŉ Irannese kernaanval op Israel – is van alle moontlike scenario’s die mees onwaarskynlikste. Hoewel die Irannese leierskap dikwels as irrasioneel (of as “waansinnige ajatollas”) uitgekryt word, plaas hulle – soortgelyk aan ander kernstate – ŉ premie op oorlewing. ŉ Irannese kernaanval op Israel sal waansinnig wees. Die pessimis sal hiér aarsel en vra: Hoe kan ons wéét of glo dat Iran ŉ Westerse rasionaliteit en wêreldbeskouing sal volg? Wel, gelukkig is kernafskrikking nie geskoei op rasionaliteit nie, maar op vrees. Voorts wys kernwaarnemers ook dikwels dat die kernafskrikkingsverhouding (deterrent relationship) tussen Israel en Iran aanmerklik anders as dié van, byvoorbeeld, die VSA en die eertydse Sowjetunie sal wees. Laasgenoemde verhouding was gekenmerk deur die veiligheid wat die skeiding van kontinente en oseane tussen die twee partye gebring het. Die kernafskrikkingsverhouding tussen Israel en Iran, hierteenoor, sal deur nabyheid gekenmerk word, wat twee gevaarlike gevolge teweegbring: Een, dit kweek kwesbaarheid; en twee, dit verhoog die waarskynlikheid van misrekening dramaties. Daar bestaan egter géén rede om te glo dat kernafskrikking tussen die twee state nie kan werk nie. Beide state sal terdeë bewus dat die gebruik van slegs ŉ paar kernwapens tot wedersydse verwoesting kan lei. Kwesbaarheid en die moontlikheid van misrekening lei tot matige – en nie dapper en aggressiewe – optrede in ŉ kernwêreld nie; in ŉ wêreld sonder kernwapens, lei dít tot oorlog. Hierdie analise wys daarop dat daar wél, ondanks wydverspreide vrees oor ŉ kern-gewapende Iran, redes tot optimisme bestaan. Derhalwe, op die vraag: “Kan ons – dit is, die internasionale gemeenskap van state – met ŉ kern-gewapende Iran saamleef?”, kan ons bevestigend antwoord. Nie net sal kernafskrikking uiters doeltreffend in die betrekkinge tussen Israel en Iran wees nie, maar vrese oor handlangeroorlog en terreur, die oordrag van kernwapens aan terreurgroepe, en gebrek aan doeltreffende beheer oor Iran se kernarsenaal, is uiters oordrewe. ŉ Kern-gewapende Iran maak beswaarlik ŉ eksistensiële krisis in die internasionale politiek uit.