Daniel Hugo (1955–) | LitNet
Daniel Hugo (1955–)
Erika Terblanche ATKV|LitNet-Skrywersalbum 2020-01-08
Foto: Marlene Malan
Sêgoed van Daniel Hugo
Wat laat hom dig? “Ervarings en gevoelens, maar veral die intellektuele moontlikhede om met die taal te speel. Sonder taal is daar nie ondervindings, emosies of denke nie. En sonder spel is daar nie poësie nie.” (Sarie, 9 Januarie 2002)
Hoe begin hy ’n gedig skryf? “’n Gedig word meestal vir my ingegee deur woordspel, ’n metafoor of interessante rymwoorde. Dié tegniese middels gaan dan soos magnete soek na gepaste materiaal in die gemoed van die digter. Taalbewustheid kom in die digkuns voor lewenservaring.” (Sarie, 9 Januarie 2002)
“Liefdesgedigte is afhanklik van die liefde. Die liefde kom soms maklik, soms nie. Maar die poësie is altyd moeilik.” (Sarie, 9 Januarie 2002)
“Ek het met boeke grootgeword. My pa het gereeld AG Visser opgesê en vir ons Langenhoven voorgelees, en my ma het net so wyd gelees.” (Sarie, 15 Mei 1994)
’n Inspuiting teen griep? “Ek het my nog nooit laat inspuit nie. Ek kry in elk geval nie juis griep nie, het al baie winters daarsonder deurgegaan. Dalk is dit oor die baie wit wyn wat ek drink. Al wat my help om gesond te bly, is baie slaap en stap langs die see. As ek olik voel, drink ek steeds my wit wyn, maar met ’n Disprin by, net om seker te maak ek smoor die virus in die kiem.” (Sarie, 19 Julie 1995)
“Ek is nie ’n agnostikus nie, ek is ’n ongelowige Christen. Ek is opgevoed as Christen, my hele verwysingsraamwerk is Christelik-Westers; ek kan nie daarby verby nie. Maar tot die dag van my dood bly ek ’n ongelowige Christen.” (Sarie, 23 September 1998)
Oor die toekoms van Afrikaans in 1994: “Wat vir my altyd so verbasend is, is dat mense wat van beter behoort te weet, een eenvoudige onderskeid nie kan maak nie – dié tussen gesproke Afrikaans en kultuurtaal. Natuurlik is mense reg as hulle sê Afrikaans as spreektaal sal nie verdwyn nie – nie in 100 jaar nie, want dit is die taal wat die meeste mense in die land verstaan. Die gevaar lê by die hoër kultuurfunksies van die taal, en daarvoor het ’n mens inderdaad beskerming nodig. In Namibië het hulle dit nie besef nie. Hulle het gemeen die kultuurfunksies sit outomaties aan ’n taal.” (Beeld, 25 Februarie 1994)
“As mense vir my moet vra wat is my godsdiens, sal ek sê dis die poësie. ’n Mens moet die lewe op een of ander manier draaglik maak, en as daar volmaaktheid in die wêreld te vinde is, is dit in ’n gedig.” (Beeld, 3 Junie 1998)
Om te dig “is veel meer as terapie. Dis intellektueel bevredigend. Dis dikwels ’n spel met jouself, jou eie vermoëns, jou taal. Jy toets die taal, jy kyk hoe ver jy kan gaan daarmee.” (Sarie, 23 September 1998)
Of hy ooit ’n roman sal skryf? “Ek het bewondering vir die mense wat dit kan doen. Maar dis moeilik genoeg om ’n goeie gedig te skryf. Dis moeilik, al is dit lekker. Ek hou my maar daarby.” (Sarie, 23 September 1998)
“En is daar ’n kragtiger argument vir die voortbestaan van ’n taal as die onvervangbaarheid van sy poësie?” (Versindaba)
Joan Hambidge wou weet wie sy gunsteling-digters in Afrikaans is? “My leermeester: D.J. Opperman; My oermoeder: Elisabeth Eybers; My bloemlesingdames: Olga Kirsch en Ina Rousseau; My Moses: Breyten Breytenbach; My Nemesis: Charl-Pierre Naudé.” (Op LitNet)
Sy skeppingsproses verduidelik hy só aan Riette Rust (Rapport, 2 September 2012): “Ek kom op interessante rymwoorde af of op idiome wat ek letterlik kan toepas en ek speel graag met woord­assosiasies.”
“die digter sal onvolmaak bly skryf
tot daardie dag van die leeu en die lam
die kat en die duif” (Uit: “vir die kritici”, Korte mette, 1982)
“Die digkuns gee sin aan my lewe. Dit help om emosies en ervarings vorm te gee en sodoende teverwerk. Maar dit bewaar my ook van verveling, want verse maak is in die eerste plek ’n intellektuele spel – ’n spel met woord, klank, ­betekenis en versvorm. Anders ­gestel: Die skryf van ’n gedig is ’n vernufsoefening. Dit is soos om ’n blokkiesraaisel op te stel. Die leser doen dan die invulwerk. Op 60 het dit nou seker vir my ook tyd geword om blokkies­raaisels in te vul. Dit is glo ’n ­effektiewe middel teen brein­aftakeling.” (Die Burger, 23 Februarie 2015)
“Deesdae voel ek my as Afrikaner en blanke middelklasman minder verantwoordelik vir wat in die land gebeur. (En dit lyk of ons weer op pad is na ’n polisiestaat.) Ek kan die politieke karpatse van die ANC-regering met meer afstand, ironie en selfs sinisme aanskou. Dit is natuurlik ook makliker hier op die afgeleë Prins Albert waar ek nou woon. En dit is hier waar ek beleef dat baie mense nie koerant lees nie, maar wel die papier gebruik om sigarette te rol.” (Op Versindaba)
Oor die toekoms van Afrikaans: “Ek is bekommerd oor Afrikaans, ja. ’n Taal sonder politieke en ekonomiese mag is gedoem as kultuurtaal. As spreek- en singtaal is Afrikaans lewenskragtiger as ooit, maar dit is nie die punt nie. Die status van ’n taal word bepaal deur die hoeveelheid ‘hoër funksies’ wat dit vervul. Afrikaans is vinnig besig om terrein te verloor in die onderwys (veral by tersiêre instellings), handelswêreld, regswese, die gedrukte en elektroniese media. En die gedrukte boek verteenwoordig vir my nog steeds die fondament én toppunt van enige kultuurtaal.” (Op Versindaba)
Oor humor in die digkuns: “Daar is digters wat totaal onpersoonlike gedigte skryf, soos Wilma Stockenström, maar die meeste digters is wesenlik selfgesentreer. Om te keer dat dit hinderlik selfingenome en selfbehep raak, is ironisering noodsaaklik. ’n Bietjie selfspot kan ook nie kwaaddoen nie. Ek weet dat humor in die digkuns deur sommige akademici met agterdog bejeën word, maar dit is hulle verlies as hulle die poësie so wil verskraal.” (Op Versindaba)
“Dis onnodig om letterkundige teorieë te ken om ’n gedig te verstaan. Al wat jy nodig het om die poësie met insig te lees, is gesonde verstand, belesenheid en die vermoë om kernagtig te formuleer.” (Die Hoorn, 21 Junie 2018)
Daniel Johannes Hugo is op 26 Februarie 1955 op Stellenbosch gebore. Daniel is een van sewe kinders van sy pa, George, ’n sendingpredikant, en sy ma, Margaretha. Gedurende sy grootwordjare is sy pa beroep na Warmbad in die suide van Namibië (destyds nog Suidwes-Afrika), Greyton in die Wes-Kaap en toe Daniel sewe is, trek die gesin terug na Namibië, waar sy pa predikant word by die Khomasdal NG Kerk in Windhoek. Sy pa, wat onder meer lid was van die komitee wat die nuwe gesangeboek vir die Verenigende Gereformeerde Kerk saamgestel het, is in Desember 1996 oorlede.
Daniel gaan skool in Windhoek en behaal in 1972 sy matriek aan die Hoërskool Jan Möhr. Hy begin ’n belangstelling in die skryf van gedigte ontwikkel toe hy in standerd agt oor die “ongerepte natuur van Namibië begin dig het. In standerd nege was die hooftema die liefde.” Opstelskryf was nie Daniel se sterk punt op skool nie, maar met die belangstelling en leiding van onderwysers soos mnre Kirsten en Schoeman wat ’n aanvoeling vir die letterkunde gehad het, het Daniel op ’n jong ouderdom in die skryfkuns begin belangstel.
Daniel se ma was bibliotekaresse, vertel hy aan Jacques Liebenberg in Beeld (25 Maart 2008). “Ek het met respek vir die woord en die Woord grootgeword. Ek het op skool al gediggies geskrywe. Een van die eerstes was oor die reën. As dit in Windhoek reën, is dit ’n groot storie!”
Na matriek vertrek Daniel na die Universiteit van Stellenbosch, waar hy aanvanklik vir predikant studeer. Vanaf 1973 tot 1975 volg hy die BA Admissie-graad met Grieks, Hebreeus en Afrikaans-Nederlands as hoofvakke. Na die verkryging van sy graad besluit hy om op die letterkunde te konsentreer en in 1976 verwerf hy sy BA Honneursgraad in Afrikaans-Nederlands, ook op Stellenbosch.
In 1977 en 1978 doen hy sy militêre diensplig in Pretoria en terwyl hy daar is, doen hy sy meestersgraad aan die Universiteit van Pretoria onder die promotorskap van AP Grové met ’n verhandeling oor die “Brandaan”-siklus van DJ Opperman. Tydens sy studentejare is hy ’n deelnemer aan DJ Opperman se Letterkundige Laboratorium.
Na hierdie studies hou Daniel vir ’n jaar skool in Windhoek aan die Ella du Plessis Sekondêre Skool in Khomasdal (1979). Hy besef egter gou dat hy nie in die wieg gelê is vir die onderwys nie en in 1980 word hy aangestel as dosent aan die Universiteit van die Vrystaat se Departement Afrikaans en Nederlands. Vanaf 2004-2016 is hy navorsingsgenoot aan dieselfde universiteit.
Daniel trou in 1978 met Christelle Pretorius en hulle het een seun, George. Die huwelik is later ontbind.
In 1983 studeer hy vir ’n jaar aan die Katholieke Universiteit van Leuven in België en ontwikkel hy ’n band met en ’n liefde vir die Lae Lande.
In 1986 keer hy vir ses maande terug na Windhoek, waar hy Afrikaans doseer aan die Akademie vir Tersiêre Onderwys. Hy word deur die Universiteit van die Vrystaat soontoe gesekondeer in die plek van George Weideman wat met verlof was.
In 1989 behaal Daniel sy doktorsgraad met JC Kannemeyer as sy promotor. Sy verhandeling is getitel Die digter en sy middele: ’n ondersoek na die vernufpoësie in Afrikaans.
In 1989, na nege jaar as dosent by Kovsies, en tydens die groot vloed in die Vrystaat en die Noord-Kaap, luister Daniel radio en hoor toevallig dat ’n pos geadverteer word by Radio Suid-Afrika. Hy het gevoel dat hy op daardie stadium nie vorder in sy loopbaan nie en hy het, sonder dat hy enige ondervinding gehad het, aansoek gedoen vir die pos en is aangestel. Hy gaan vir twee maande na Johannesburg vir opleiding en vertrek daarna na Kaapstad. Hy is ’n stadsmens wat hou van die Kaapse Afrikaners omdat hulle ontspanne is “sonder die tradisionele Afrikaner-obsessies, die groot kommer oor identiteit”. Dit is aan sy grootouers te danke dat Daniel ’n liefde vir die radio ontwikkel het, want hulle was sulke aktiewe en amper fanatiese radioluisteraars.
In 2001 trou Daniel met die jeugboekskrywer Carina Diedericks en die egpaar woon op Stellenbosch. Hy en Carina is intussen geskei.
As digter debuteer Daniel in 1981 saam met André le Roux du Toit (Koos Kombuis), Peter Snyders en Etienne van Heerden met die bundel Brekfis met vier, wat in 2005 heruitgegee word deur Human & Rousseau.
In 1981 verskyn ook Saad uit die septer: synde die apokriewe liefdeskroniek van ene Daan van der Merwe, ’n storieboek met ’n les vir die volk onder die skuilnaam Daan van der Merwe by PJ de Villiers Uitgewery. Ter viering van Daniel se vyftigste verjaardag in 2005 word die boek deur Protea Boekhuis in ’n beperkte oplaag heruitgegee.
Volgens Cecile Cilliers in Die Burger van 5 November 2005 het Daniel ’n swakte én ’n gawe vir speelse verse; die verse is tegelyk sjarmant en stuitig en guitig en speels. Vir Cilliers was dit ook lekker om die stemme van mededigters te herken tydens die lees van die bundel. Sy eindig haar resensie met: “Ons neem ons poësie alte ernstig op in Afrikaans. In Saad uit die septer wys Hugo ons op ander, speelser moontlikhede.”
In 1982 verskyn Daniel se eerste solobundel, Korte mette. Daniel is die eerste Afrikaanse digter wat (in 2002) al sy werke op CD-ROM beskikbaar gestel het. Versalbum bevat, naas biografiese inligting, ook lesings wat hy deur die jare gelewer het en al sy gedigte, waarvan hy heelwat self voorlees.
Ná Korte mette verskyn nog sewe digbundels uit Daniel se pen voor die draai van die eeu. Aanvanklik verskyn hulle met tussenposes van ’n jaar en na Dooiemansdeur (1991) so elke drie of vier jaar.
In sy resensie van Die boek Daniel (1986) skryf André le Roux (Die Burger, 7 Augustus 1986) as volg: “Nou’s Hugo terug by die klein aambeeld – en dit klink nie so waffers nie. Dáár, in hierdie gevestigde digter se bundel Die Klein Aambeeld, drie jaar gelede, het die tekens van gematigdheid reeds begin wys, om nie te praat van die skraalheid van Buitekamerklanke wat in dieselfde jaar verskyn het nie. Gelukkig had Hugo sy poëtiese woord toe reeds bestendig, maar dit was geen verskoning vir die terugval op ’n plato van futloosheid, die kunsteoretiese en eie verlekkering nie. Dit was net so jammer – idem nou. Dis steeds die dooies, die kritici, stoutigheid en die Oppermaanse. Hoekom kry 'n mens die indruk jy lees uitskotgedigte? (...) Maar dit bly persoonlik en maklik; die woordspeling net té speels om nog ruimte te laat vir daardie trefkrag waarvan Hugo al behoorlik blyke gegee het. (Dis sy sesde bundel dié.) En weet: as ’n digter soos hy hom beroep op clichés, is dinge nie lekker nie – ‘waar twee groot riviere deur die eeue druis’. Daar is oplewings (pp 50, 52, byvoorbeeld), maar dan raak dit selfs ligsinnig met ’n traak-my-nie-agtigheid wat nie vertroud klink met die vorm waarin Hugo sy gedigte laat val nie. Die vraag ontstaan of dit nie tyd geword het dat hy ophou worstel met die skryf oor die skryf van ’n gedig nie – sodat hy ’n slag weer gedigte kan skryf ... Maar terselfdertyd ontstaan die vraag: Nou hoekom is dit dan nog steeds so aangenaam om sy gedigte te lees?”
In 1987 verskyn Vuurdoring en hieroor het Pieter van der Lugt in Die Burger van 25 Februarie 1988 geskryf: “Die temas (in Daniel se voorafgaande bundesl) het min of meer dieselfde gebly: skryf, liefde en eie sake soos ouerskap. Maar die gedigte word suutjies al netjieser. Hugo het geen hoë ideale met inhoud en vorm nie. Hy hou by sy beproefde resep van simmetriese strofes en ’n rym af en toe. (...) Moses se brandende bos het aanleiding gegee tot die titel. Dit is simbool van alles wat onbegryplik is omtrent bestaan, dit wat gereël word deur iets wat uitstyg bo verganklikheid. Die dood word nie die stryd aangesê nie, hoewel Hugo plek-plek daaroor dink. Miskien sou ’n vlagie opstandigheid hier vanpas gewees het. ’n Man moet darem nie só gelate gaan nie! Vuurdoring is vol mooi gedigte. Dit lees lekker en sal niemand hoofbrekens besorg nie. Hier werk ’n vakman met deeglikheid - sonder pretensie, nooit esoteries nie.”
Met die verskyning van Verse van die ongeloof in 1989 het Wium van Zyl in Die Burger (28 September 1989) gemeen dat Daniel weer bewys het dat hy “op sy beste ’n meester is met die flousbewegings van die ironie. Ondanks ’n volgehoue speelse aanslag bevat hierdie verse dikwels ondertone en selfs bowetone van pyn en bitterheid. ’n Belangrike deel van die bundel het te make met ’n ‘verbode liefde’ waarin die ‘blonde engel met die nom de plume’ van die opdraggedig gereeld figureer.”
Van Zyl sluit se bespreking af: “Verse van die ongeloof behoort nogtans aan poësieliefhebbers baie plesier te verskaf. Dit is toeganklik sonder om eenvoudig te wees. In ons Ernstige Tydsgewrig is Hugo inderdaad ‘nog uitgespaar deur die Virus’.”
In sy digbundel Skeurkalender is die antigodsdiens weer ’n prominente tema. Dit bly vir Daniel ’n belangrike tema, “veral omdat ons in ’n samelewing bly waar ’n mens nog nie jou ongeloof kan bely nie. Ek dink die voorval met Madeleine (van Biljon in 1998 en die ATKV) kan ’n waterskeiding wees. Ek was in soveel gesprekke betrokke daaroor en dis asof mense nie kan glo dat jy die godsdiens rasioneel kan beskou of krities kan wees nie,” sê hy aan Herman Wasserman (Die Burger, 27 Mei 1998).
In 2002 word Die twaalfde letter by Protea Boekhuis gepubliseer. Ampie Coetzee (Die Burger, 2 Desember 2002) skryf dat sedert Daniel se eerste bundel “hy nog altyd vormvaste, goed gestruktureerde verse skryf, met ’n voorkeur vir rymende reëls. Hy skryf ook oor die ambag van digterwees en natuurlik oor die liefde. Die twaalfde letter is opgedra aan Carina ‘wat begryp én troos met ’n sagte hand’ . Die twaalfde letter van die alfabet is ‘l’, wat ook staan vir liefde en begryplikerwys is meer as die helfte van die gedigte in Die twaalfde letter liefdesgedigte. Die ander gedigte handel grootliks oor die kuns van die poësie en die moontlikhede en die beperkings daarvan, maar dan dikwels binne die konteks van die liefde. Dit gaan ook oor die digter wat transformasies in woorde bring. Dan is daar ook nog die stuitige, dubbelsinnige, metafore – nog ’n voorliefde van die digter sedert sy eerste verse.”
Coetzee gaan voort: “Wanneer ’n mens te doen het met die intimiteit van ’n liefdesbundel, kan jy nie die mens agter die boek ignoreer nie. Poësie word dan outobiografies (life writing). ’n Mens sou dan hier kon lees dat Daniel in 1966, toe hy elf jaar oud was, ’n onaangename ervaring gehad het en so bewus geraak het van die ‘stink bestel’ wat die skrywer moet uitdaag (‘Wintervakansie, 1966’); dat hy op dertien besef het dat hy ’n digter kan word, dat sy pa ’n predikant was, dat hy in ’n stadium in Leiden was, lief is vir ou boeke, daarvan bewus is dat die uitverkore digter ’n ‘rymtepionier’ kan wees wat ‘met ’n ligjaar’ ons lot kan verruim, teenoor dié wat net binne die grense van hulself kan bly. Laasgenoemde is Hugo beslis nie.
“Hierdie boek van Hugo is oor hom en sy geliefde, oor hul liefde, en selfs oor hul struwelinge. Die geliefde kan soms onbereikbaar wees, ‘soms onbegryplik ingewikkeld’. Maar dit is veral getransformeer tot poësie waar die digter die poëtiese tegniek laat sinchroniseer met die betekenis, soos die erkenning van die belangrikheid van die rymwoord in die volgende helder kwatryn, ‘Aandete’: ‘as dit tussen twee mense skryn / hoor hoe skraap staal op porselein – / die kersvlam flikker, die stilte sidder-wag, / wag, wag vir die rymwoord pyn.’”
Bykans sewe jaar verloop voordat Daniel se volgende digbundel getiteld Die panorama in my truspieël in 2009 by Protea Boekhuis verskyn.
Hieroor skryf Marius Crous (Beeld, 27 Julie 2009): “Reeds met die lees van die inhoudsopgawe van Daniel Hugo se jongste digbundel kan die leser aflei dat hy hier te doen gaan kry met verse oor die liefde, oor plekke, oor die skryf van gedigte en oor diere – almal temas bekend uit Hugo se oeuvre sedert hy in 1981 in Brekfis met vier gedebuteer het. Hugo publiseer ook al om die ander jaar ’n digbundel en wat ek nog altyd van sy digkuns bewonder, is sy vermoë om te rym; om die juiste rymwoord te vind sonder dat daar sprake is van ’n gedwing.
Foto: Willem S van der Merwe
“Die titel van die bundel kom veral in die slotgedig, ‘Die lang pad’ (p 64), ter sprake, waar die pad vorentoe en die onbekende ‘groot miskien’ wat op jou wag, ondersoek word. Wanneer die spreker in die gedig in sy truspieël kyk, besef hy dat die gesig agter hom altyd deel sal wees van sy ervaring “en dat die bestaan soos ’n palindroom is’ – ‘begin is bestemming en bestemming is begin’.”
In Die panorama kan die leser sien hoe ’n “digter met die woord en wederwoord” kan omgaan en dat dit nie nodig is om van oordaad gebruik te maak nie, “aangesien daar op klein skaal behendig met die woord omgegaan kan word.”
In 2012 verskyn Daniel se 14de digbundel Hanekraai. “Die motief van die bundel word reeds weerspieël in die weerhaan op die voorblad en in die titel: Hanekraai verwys nie net na een van die oudste beskawingsgeluide wat, soos die aarde, aan die uitsterf is nie, maar ook na verraad en ontwaking – verraad van die aarde en van die mens se eie aard. Ons vernietig nie net die natuur nie, ons leef al meer kunsmatig,” sê Daniel aan Riette Rust in Rapport van 2 September 2012.
“Ontwaking sinspeel nie slegs op ’n letterlike wakkerword nie, maar ook op bewuswording, seksuele ontwaking en ’n ander manier van kyk soos deur die oë van ’n nuwe geliefde.”
’n Ander titel vir die bundel kon ook Gesprekke vir die binne-oor wees. “Want gedigskryf is vir my in die eerste plek selfgesprek,” sê hy. “Veertien reëls vir ’n wettelose land” sou die aanleiding vir dié titel kon wees waar Hugo in dié gedig se slotreëls sê:
Ek lawe my verslae ego
met dáárdie klanke van Afrikaans
wat nog net in die binne-oor bly eggo.
Daar is 72 gedigte in Hanekraai waarin evolusie, die mens se verhouding met sy omgewing en sy belewing van die natuur, dood, digterskap, religie en die erotiek ondersoek word en van al die motiewe (soos voëls, katte, water en musiek), figureer die spieëlbeeld die sterkste.
As samesteller en redakteur maak Daniel ook sy merk in die Afrikaanse letterkunde en een van sy gunstelingprojekte is die samestelling van die kortverhaalbundels Tydskrif 1 en Tydskrif 2. Hiervoor moes daar in ou tydskrifte van toeka se tyd gedelf word op soek na geskikte verhale. Hy vertel in ’n onderhoud in Rooi Rose dat hy “klein skatjies gekry het wat verby drie jaar se droogte, drie jaar se sprinkane en drie jaar se misoeste” gekyk het en van vermaaklike poetsbakkery, liefdesgeluk, vriendelike spoke, vroulike vernuf in oorlogstyd, delwersvreugde en begrip tussen mens en dier vertel.”
Daniel sien ’n bloemleser as iemand wat bekendstel en bewaar. “Die letterkunde is soos ’n gruishoop wat ’n mens oor en oor moet sif om die misgekykte diamante te vind. Die patroon waarin dié vondste dan in ’n tematiese bloemlesing gerangskik word, gee daaraan ’n uitsonderlike flonkering,” verduidelik hy aan Joan Hambidge op LitNet (“Die gruishoop vol misgekykte diamante”).
“Die samesteller moet verseker ’n inleiding skryf, want daarin kan hy nie net sy keuse motiveer nie, maar ook die lesers inlig, inspireer en opvoed.” Hy verduidelik verder aan Hambidge: “Buiten akademiese tydskrifte is die publikasiemoontlikhede vir literêre kritici deesdae besonder beperk. Elke bloemlesing sonder ’n inleiding is ’n gemiste kans om ’n groter publiek te bereik. So ’n inleiding bied ’n gulde geleentheid om onderhoudend en toeganklik oor gedigte, liedtekste en kortverhale te skryf.”
Hy was in 2011 een van die medewerkers van Groot woordeboek: Afrikaans en Nederlands wat deur Pharos gepubliseer is, nadat hy reeds vanaf 2000 tot 2002 deeltydse woordeboekredakteur was.
Hy onderskei hom ook op die gebied van letterkundige vertaling en is die vertaler van etlike werke uit Nederlands in Afrikaans. Hy word drie keer genomineer vir die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut se vertaalpryse vir die vertalings van Die elektries gelaaide hand van Gerrit Komrij en Harry Mulisch se Die aanslag, asook vir Adriaan van Dis se Tikkop. Daniel is ook verantwoordelik daarvoor dat skrywers soos Tom Lanoye en Herman de Coninck in Afrikaans gelees kan word.
Een van die moeiliker boeke wat Daniel vertaal het, is die Vlaming David van Reybrouck se boek De plaag. Die Afrikaanse titel is Die plaag – die stil geknaag van skrywers, termiete en Suid-Afrika, wat nie net ’n terugloop is op die spore van Eugène Marais en Maurice Maeterlinck nie, maar ook ’n reisverhaal oor Suid-Afrika. Volgens Daniel span die Vlaminge ’n groter woordeskat in as die Nederlanders en het hulle heelwat idiome en ’n wyer registerwisseling. “Dit is moeilik om in Afrikaans ekwivalente daarvoor te kry,” sê hy aan Francois Smith (Die Burger, 30 Desember 2003).
Sy vertalings kan as baanbrekerswerk beskou word. In 2004 vertaal hy twee kinderboeke, Griekse gode en godinne uit die mitologie en Fantastiese verhale uit die Griekse mitologie, uit Engels en word dit deur Human & Rousseau gepubliseer.
Daniel vertaal ook Adam Small se The Orange Earth, en met die sewentigste herdenking van Small se verjaardag voer die KreaKon-toneelgeselskap onder leiding van Willem Fransman jr die stuk in 2006 op.
In 2000 verskyn by Uitgeverij P in Nederland die bundel Planetarium, ’n keur van Daniel se verse van 1982 tot 1998. Die gedigte is vertaal deur Jacqueline Caenberghs en is in Afrikaans en Nederlands afgedruk. Caenberghs skryf ook die voorwoord tot die bundel getitel De lichtvoetige echo van een schreeuw: Over de poëzie van Daniel Hugo.
In die sewe jaar wat verloop het tussen die publikasie van Die twaalfde letter en Die panorama in my truspieël het Daniel nie gesit en niks doen nie. Daar het 21 vertalings uit sy pen verskyn, waaronder ook vertalings van kinderboeke soos Die Loergaatjie-reeks, My blommefeetjies-bababoek van Cicely Mary Barker, asook twee boeke deur Pat Posner oor die Griekse mitologie, getiteld Fantastiese verhale uit die Griekse mitologie en Griekse gode en godinne uit die mitologie.
Op LitNet (“Die gruishoop vol misgekykte diamante”) meen Joan Hambidge dat Daniel die Afrikaanse digkuns verruim het met sy uitstekende vertalings van Vlaamse en Nederlandse skrywers en digters. Sy wou by hom weet of sy skryfwerk deur die vertalings beïnvloed is en indien wel, in watter mate.
Daniel se antwoord: “Vertaling van poësie is vir my in die eerste instansie ’n tegniese uitdaging. Ek twyfel of enige van die digters wat ek vertaal het – Herman de Coninck, Jean-Pierre Rawie, Gerrit Komrij, Tom Lanoye, Rutger Kopland – enige regstreekse invloed op my gehad het. Ek vertaal wel wat tot my spreek. Ongelukkig is nie alles wat tot my spreek, vertaalbaar nie. (Ek dink byvoorbeeld aan die gedigte van Paul van Ostaijen.) Daar is beslis iets soos ’n onvertaalbare gedig – veral waar die kern van ’n vers geleë is in ’n woordspel of ’n dubbelsinnige idiomatiese uitdrukking. Dit is meestal ook onmoontlik om die klank van die vers van een taal na ’n ander oor te dra. As jy ’n halfrym op een plek verloor, probeer jy met ’n assonansie of ’n alliterasie op ’n ander plek daarvoor vergoed. Vertaling is ’n proses van keuses maak en kompenseer. En soms, net soms, klink die vertaling beter as die oorspronklike.”
Daniel was vanaf 1981 lid van die Afrikaanse Skrywersgilde, maar in November 1989 bedank hy omdat hy hom nie langer kan vereenselwig “met die blatante politieke rigting wat die Gilde die [voorafgaande] jaar ingeslaan het nie”. Hy dien vanaf 1989 tot 1996 in die redaksie van die letterkundige tydskrif Contrast as Afrikaanse redakteur en word gereeld gevra om as beoordelaar vir die toekenning van literêre pryse op te tree. In September 2001 was hy ook gasredakteur van die literêr-wetenskaplike tydskrif Stilet. Vanaf 1995-2006 was hy die sameroeper van die Ingrid Jonkerprys-fonds.
Tydens die Nasionale Leeskringseminaar in Welkom in die Vrystaat in 1992 lewer Daniel ’n lesing “Kan die Afrikaanse poësie lag?” In hierdie lesing verkwalik hy die skoolleerplanne van daardie tyd wat die indruk skep dat Afrikaanse poësie net oor dood, droogte en verdriet handel. Hy bepleit beter kennis van die limeriek en die Afrikaanse volkskwatryn wat deur digters soos Ronnie Belcher en Boerneef beoefen is en waarsonder die Afrikaanse poësieskat veel armer sou gewees het.
In 1997 was Suid-Afrika die hooftema van die Boekenbeurs voor Vlaandere wat in November in Antwerpen plaasgevind het. Tydens die Beurs verskyn Daniel en Jean Pierre Rawie, ’n Nederlandse digter, saam op die verhoog. Daniel het van Rawie se gedigte in Afrikaans vertaal en hulle “steel die show” met hulle voordrag. Gawie Keyser berig dat hulle “samespraak ’n briljante, stil viering [was] van die krag van literatuur, en veral ook van die konneksie wat tussen die twee taalgemeenskappe bestaan”.
In 1998 was Daniel die sameroeper van die woordkunskomitee vir die KKNK en vanaf 1999 tot 2001 lid van die kunstekabinet van die KKNK. In 2016 word hy aangestel as samesteller en aanbieder van die skrywersprogram van die KKNK wat hy gedoen het tot 2018.
In 2007 lewer Daniel ’n lesing oor die Afrikaanse taal getitel “Ek is ’n arme boerenôi” by die Oliewenhuis Kunsmuseum in Bloemfontein en in 2008 word hy genooi om die jaarlikse DF Malherbe-gedenklesing by die Universiteit van die Vrystaat te lewer. Sy lesing is getitel “Die geheime werking van literêre invloed: DJ Opperman en DF Malherbe”.
As omroeper was Daniel ’n huishoudelike naam oor die Afrikaanse diens van die SAUK. Hy was verantwoordelik vir die programme Skrywers en Boeke en Leeskring – twee programme wat die taal en letterkunde landwyd bevorder het. Daniel staan bekend as ’n onderhoudvoerder wat moeiteloos daarin slaag om skrywers bedrewe aan die praat te kry. Sarel Myburgh, destydse hoof van Radiosondergrense, se raad aan Daniel was dat die beste omroeper die een is wat die minste sê.
Na ’n onderhoud wat Daniel in 2005 met André P Brink gevoer het, skryf Margot Luyt dat Daniel een van die beste onderhoudvoerders bly: “Hy prikkel sy gas of kenner en sit dan terug sodat dié kan praat. Hugo het geen behoefte om die aandag op homself te vestig nie en stel die meeste van die tyd intens belang in wat die ander persoon sê.”
Hy was ook die aanbieder van die taalnavrae-rubriek Die tale wat ons praat en die samesteller van die Perspektief-program Afrikaans en Nederlands na aanleiding van ’n besoek aan Nederland in 1992.
Hy wen tien keer die ATKV-radioprys en twee keer die Radio Artes vir hoorbeelde oor die Afrikaanse letterkunde. In 1998 word hy bekroon met ’n erepenning van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir sy hoorbeeld oor Uys Krige, Troebadoer van die woord. In 2015 vereer die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir Daniel deur die SA Akademie-prys vir vertaalde werk aan hom toe te ken vir die vertaling van Tom Lanoye se Sprakeloos wat in 2011 by Protea Boekhuis verskyn het. Hierdie eer val hom weer te beurt toe die Akademie hom in 2017 bekroon vir die vertaling van Stefan Hertmans se roman Oorlog en terpentyn.
Daniel is vanaf 2002 lid van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en het tot 2009 in die letterkundige komitee van die Akademie gedien. Hy is ook lid van die Nederlandse Maatschappij der Letteren vanaf 2000.
Daniel ontvang in 2004 die toekenning as Boekjoernalis van die Jaar. Die beoordelaars beskou hom as ’n “gesaghebbende, vermaaklike, welbelese en invloedryke stem in die boekjoernalistiek” en prys hom vir sy bereidwilligheid om blootstelling te gee aan onbekende skrywers en polities omstrede werk. Hulle maak ook gewag van sy “goeie oordeel en oorspronklike insigte”. Vir hom lê die grootste genot van sy werk as omroeper in die saamstel van die program.
Daniel voel hartstogtelik oor die Afrikaanse taal – “dit is my troetelkind waardeur ek al my ander liefdes besing: die see, die Kaap, die landskap van sy jeug. Daarmee lig ek onsekerheid uit, bevraagteken onreg en speel geloof en ongeloof teenoor mekaar af.”
In Maart 2008 bedank Daniel as omroeper by die SAUK na ongeveer 20 jaar. Hy het gesê dat sy stap niks te make gehad met ontevredenheid of moeilike werksomstandighede by die openbare uitsaaier nie. “Daar was net nie eintlik verdere ontwikkelingsmoontlikhede vir my nie. Dit is ’n gulde geleentheid om iets nuuts en uitdagends te doen,” het hy in Die Burger van 3 Maart 2008 aan Sanri van Wyk gesê.
Sy kundigheid was nie vir die SAUK verlore nie aangesien hy nog steeds by programme oor boeke en skrywers betrokke sou wees.
Daniel is in 2003 aangestel as lid van die Adviesraad van die Huis der Nederlanden, die inligting- en kultuursentrum van die Lae Lande, in Pinelands naby Kaapstad en nadat hy in 2008 by die SAUK bedank het in Maart 2008, is hy aangestel as uitvoerende direkteur van die instansie.
Oor hierdie werk vertel Daniel aan Jacques Liebenberg in Beeld (28 Maart 2008): “Die bedoeling is om sekere projekte aan te voor om die Nederlandse en Vlaamse kulture aan Afrikaanssprekendes bekend te stel. Die huis, wat al tien jaar bestaan, is ’n informasiesentrum vir die Nederlandse kultuur. Hy’t ’n baie goeie biblioteek, maar daar is nie projekte om Afrikaanssprekendes te betrek nie. Dit het maar ontaard in ’n bymekaarkomplek vir Nederlanders en Vlaminge en het nog nie naastenby sy volle potensiaal bereik nie.
“Die kontak tussen Nederlands en Afrikaans is bietjie skraal. Mense in Suid-Afrika lees nie meer Nederlands nie. Ek het op skool nog Nederlandse boeke lees. Dit het eintlik ’n vreemde taal hier geword. Maar Afrikaans- en Nederlandsprekendes het méér as net die taal. Ons verstaan mekaar goed, al lees ons mekaar nie. En daar’s die kunswêreld en argitektuur.”
In 2016 word die Van Ewijck-stigting se prestasiebeurs aan Daniel toegeken vir die bevordering van kulturele betrekkinge tussen Nederland en Suid-Afrika.
Met die begin van die Avbob-poësieprojek in 2017 is Daniel aangestel as die Afrikaanse redakteur.
Tans is Daniel werksaam as vryskutredakteur, vertaler, keurder en proefleser, asook ’n literêre resensent. Hy is getroud met Marlene en hulle woon op Prins Albert in die Karoo.
’n Boek wat ’n onuitwisbare indruk op Daniel gemaak het, is Breyten Breytenbach se digbundel Voetskrif van 1976. Hy was toe ’n vierdejaarstudent in die letterkunde.
Hy vertel aan Beeld van 15 Augustus 2011: “In daardie jare van baksteenrooi bundels met slegs letterwerk op die omslag is hierdie laaste boek van Breyten, voordat hy sewe jaar lank in die gevangenis verdwyn het, pragtig deur Perskor uitgegee. Op die oorheersende swart agtergrond is ’n klein vierkantige selfportretjie van ’n geblinddoekte Breyten in die onderste linkerhoek geplaas. Hy is met ’n soort leisel verbind aan ’n bulhond wat baie soos die destydse eerste minister John Vorster lyk. Die skilderytjie lyk nie verniet soos ’n selvenster nie, want die gedigte in Voetskrif is geskryf terwyl die digter in voorarres was op ’n aanklag van terroristiese bedrywighede …
“Ek onthou hoe die besonder toeganklike gedigte in die bundel my meegevoer en ontroer het. Van Breyten se mooiste liefdesverse vir sy vrou staan daar. Die volgende reëls is van die vernuftigste en sjarmantste in Afrikaans: ‘… jy is die hitte van my palms / jy is die pitte van my dadels die hittete van my daad / jy is die asem van my lippe’. Daar staan ook van sy mees onthutsende verse, soos die een oor die terdoodveroordeeldes ‘wat sing asof julle lewens daarvan afhang / en julle weet dat julle lewens gaan hang.”
“In my vertroetelde eksemplaar van Voetskrif is daar ’n hele klomp vergeelde koerantknipsels uit daardie tyd. Benewens die resensies vol lof van André P Brink, Abraham de Vries en FIJ van Rensburg is daar ook ’n knipsel uit Rapport waarin berig word dat Koot Vorster (die eerste minister se bulhondbroer) die bundel as ‘snert’ afgemaak het, sonder dat hy dit gelees het. Hy het gesê dis ’n tragedie dat, terwyl Suid-Afrika se seuns aan die grens sterf, Breyten Breytenbach in die gevangenis sit en skryf.
“Koot het nogal ’n gawe gehad vir dramatiese retoriek, soos blyk uit die volgende aanhaling: ‘Die ink is skaars droog, dan word dit deur die pers gejaag en terwyl die drukkersink nog nat is, word hierdie onsin deur groot letterkundiges as kuns uit die boonste rakke opgehemel.’ En dan volg ’n uitspraak waaroor ek persoonlik te na gekom gevoel het: ‘Die naarste van alles is dat ons seuns en meisies aan ons universiteite dié snert vir soetkoek opeet.”
“Die tirade van hierdie godsman het my finaal teen die kerk laat draai. Van daardie dag af luister ek veel liewer na die intieme woorde van digters as na die gedeklameer van predikante.”
Op Books Live is daar as volg geskryf oor Daniel se bundel Takelwerk wat in 2015 by Human & Rousseau verskyn het: “Met die titel, Takelwerk, beweeg Daniel Hugo nie net terug na die bekende beeldveld van die see en skeepvaart nie, maar verwys ook na DJ Opperman se vers ‘Digter’ waar die digter se arbeid uiteindelik lei na ‘klein stellasies vers // wat groei tot boeg en mas / en takelwerk’.
“Die bundel sluit verse in oor die digkuns en digterlike aktiwiteite. Die leser ervaar die wêreld van die digter deur sy oë en ore, sy sintuie, maar ook deur sy taal. Die spel-element is ook opvallend in baie verse, iets wat Hugo virtuoos met humor saamdig. Hiermee saam is ook die vernufsverse wat al sinoniem met Hugo se digterskap geword het. Talle verse staan uit vanweë die fyn ontginning van klank, woordspel & die ontplooiing van metafoor. Die verse spreek van ’n belewenis van die wêreld vasgevang tussen carpe diem & memento mori, verse oor landskappe en die heimwee van landskappe, oor natuurdinge en die mens (én die digter) se plek in die groter bestel. Dikwels word die landskappe ook bínneskappe, word hulle ingeskape.”
In By van 14 Maart 2015 is Louise Viljoen van mening dat daar baie in Takelwerk is waaroor resensente bly kan word en ook baie om te ondersoek. “Soos gebruiklik in Hugo se bundels kom hier ’n wye spektrum van temas aan bod: digterskap, taal, die Afrikaanse literatuur, die liefde, siekte en dood, godsdiens (veral in die gedaante van die Calvinisme), die oerknal en verskillende landskappe. Die bundel begin redelik wydlopig, maar namate groepe gedigte begin praat met mekaar, raak die fokus skerper en die indelf in ’n onderwerp meer deurtastend. (...)
“Hugo is lank reeds bekend as ’n meester van die vernufsvers: Gedig ná gedig toon sy fyn aanvoeling vir klank en rym, die hantering van vaste vorme, die veelduidigheid van woorde, vindingryke woordspelings en goed deurdagte metafore. Met dié bundel voer hy die speelse vernufsvers tot nuwe hoogtepunte deurdat hy dit gebruik om ook die donker dele van mens- en digterwees te verken.”
In Rapport van 2 Maart 2015 skryf Joan Hambidge dat Daniel se digkuns saamgevat kan word as ’n “bemoeienis met die woord. Elke woord is goed gekies wat rym en klank betref en in die gedig word elke woord afgeweeg. Die invloed van die ­digter DJ Opperman is opmerklik, maar nie steurend nie. (...)
“Hugo is ’n vakman. Hiervan getuig die behendige hantering van rym- en klankpatrone. Daar is ook genoeglike woordspel aanwesig en dit doen nooit geforseerd aan nie; die teken van ’n suksesvolle digter. (...) Daar is verder verse oor die grammatika van liefhê en die netjies afgewerkte gedigte is vir die poësieliefhebber ’n plesier om te lees. (...)
“In hierdie bundel is daar nie alleen ’n gesprek met Opperman aanwesig nie, maar waarskynlik ook een met Ina Rousseau en haar Eden-gedig. Hugo het haar gebloemlees en die verskillende boom­gedigte soos ‘Die eik en die plataan’, ‘Plataan’ en die reeks ‘Stellenberg se eik’ kan as die sterkste in die bundel beskou word. Dit praat saam met die voorblad, geskoei op ’n foto, wat die takelwerk van ’n liefdesverbintenis voorstel: hoe mense in mekaar íngroei. Daar is inderdaad versreëls wat kweel en kwetter in hierdie bundel.”
Die titel van Takelwerk kom uit DJ Opperman se gedig ‘Digter’. Oor die invloed wat DJ Opperman op Daniel gehad het, het hy aan Willem de Vries in Die Burger (23 Februarie 2015) vertel: “Ek het meer van die digkuns uit Opperman se gedigte en AP Grové se opstelle daaroor geleer as by homself in die letterkundelaboratorium op Stellenbosch. Ek was in 1975 in sy klas – die jaar voordat hy weens lewerversaking in ’n koma gegaan het. Hy was toe reeds in ’n treurige toestand en het bitter min in die klas ­gepraat. Ná sy herstel het hy sy siektegeskiedenis triomfantelik in die bundel Komas uit ’n Bamboesstok verwerk.
“Sy poësie het vir my ’n nuwe wêreld geopen waarin intellek, sintuiglikheid en verstegniek ewe belangrik is. Ek het ook by hom geleer dat die digkuns nooit sentimenteel mag wees nie, dat emosie altyd ­beheersd en beeldend ­verwoord moet word. Verder het AP Grové se ontledings van sy ­gedigte al wat duister was, op­geklaar. Toe ek in 1980 begin klas gee aan die Universiteit van die Vrystaat, was Grové se ­blokboek oor ­Opperman se Komas uit ’n ­Bamboesstok vir my van ­onskat­bare waarde.
“Opperman was ook die keurder by Human & Rousseau wat my eerste digpogings – met reg! – af­gekeur het. Die titel van my ­tweede bundel, Die Klein Aambeeld (1983), is deur hom beklink. Dit verwys natuurlik na my voorliefde vir kort gedigte en in besonder vir die kwatryn, waarvan ­Opperman self ’n meester was. My MA-verhandeling het ­gegaan oor Opperman se sonnette­siklus ‘Brandaan’ wat die ­ver­werking is van ’n fantasieryke Middelnederlandse teks.
“Sy ­ver­moë om verlede en hede, vreemd en bekend, daar en hier, die ­mistieke en die aardse te laat rym, bly ongeëwenaar. Kortom, die grondslag van wat ek vandag van die poësie af weet, is deur Opperman gelê.”
Oor sy “muse” verduidelik Daniel op Versindaba aan Bernard Odendaal: “My Muse is besonder ongedissiplineerd; ek skryf wanneer iets my inval. (‘Begeestering’ is heeltemal ’n te groot woord vir my kreatiewe oomblikke.) En daardie iets wat my aanspoor is meestal die taal self – met ’n woordspel, ongewone rymwoord, prikkelende idioom, aforistiese frase, ensovoorts. Dan word dié inval uitgewerk en ’n konteks gegee deur dit te verbind met iets wat ek gehoor, gesien, gelees of selfs gevoel het. Emosie is die laaste ding wat my inspireer om ’n gedig te skryf. (Soms tog wel.) Die digkuns is vir my verstandswerk, ’n vernufspel met die taal en poëtiese vorm. In sekere gedigte veroorsaak dié spel wel ’n emosionele reaksie by die leser – en selfs ook by die digter! Maar die gevoelseffek van ’n gedig op die leser is nie ’n finale maatstaf vir die geslaagdheid daarvan nie. Vir my is poësie ’n produk van die brein, nie van die hart nie. En die brein beheer nie net emosie nie, maar begryp dit ook. Dit is die rede vir die poëtiese paradoks: hoe intelligenter die digter en die leser, hoe diepgaander is die emosionele werking van die vers. Maar ’n gedig kan ook geniet en waardeer word as suiwer vakmanskap. En – weer ’n paradoks – estetiese bewondering vir vakwerk kan ook ’n emosionele belewenis wees.”
In 2018 verskyn Vers & kapittel met die subtitel artikels, rubrieke en naskrifte oor die digkuns by Kraal Uitgewers. Die boek van Daniel is tydens ’n ATKV-poësieaand op Prins Albert bekendgestel. Dit bevat van sy gepubliseerde meningstukke, ontledings, resensies en toesprake wat hy oor 40 jaar geskryf het.
Daniel het aan die gehoor verduidelik (De Hoorn, 21 Junie 2018) waarom “kapittel” by die titel ingesluit is. “Terwyl ‘vers en kapittel’ die be­tekenis van ‘deeglik’ en ‘volledig’ het, is ’n ‘kapittel’ ook ’n sino­niem vir ‘hoofstuk’ – maar ek ‘kapittel’ ook akade­mi­ci en letterkundige teoretici in my boek ‘oor die soms verbeelding­lose toepassing van teo­rieë wat literêre tekste kan doodmartel. Dis boonop dikwels onleesbaar, onverstaanbaar’,” het hy gesê. “Daar sal waarskynlik ge­leer­des wees wat hul wenkbroue vir dié stelling sal lig.”
Op LitNet gee Francois Bekker sy indrukke as leser en ook as ’n leek op die gebied van die poësie weer: “Die einste Cecile Cilliers wat onlangs oorlede is, het iewers geskryf dat ons ’n volk van poësieskrywers is. Maar, het sy gevra, is ons ’n volk van poësielesers? ’n Vraag wat my dikwels treiter omdat ek so skugter vir die poësie is. My kennis oor dié genre skiet eenvoudig tekort.
“Met ’n skeut waagmoed dus het ek Daniel Hugo se Vers & kapittel aangeskaf. Dié bundel is ’n versameling van Hugo se artikels, rubrieke en naskrifte oor die poësie wat meesal in dagblaaie verskyn het. Gerusstellend het ek geweet dat Hugo met wyd erkende gesag oor die onderwerp skryf. Vers & kapittel bevestig hom as ’n kenner van dié genre.
“Veral drie indrukke staan vir my uit na die lees van die boek: hoe die poësie funksioneer, allerlei interessante wetenswaardighede en Hugo se persoonlike bemoeienis met poësie.
“’n Goeie voorbeeld van hoe poësie funksioneer, en daarmee saam die vertaling van klassieke werke in Afrikaans, is die behandeling van Omar Khajjam se Die Roebaijat. Die kwatryn as versvorm word wydlopig behandel. Hiermee saam word die uitdagings rondom die vertaling van gedigte uiters onderhoudend onder die loep geneem. In hierdie verband stel Hugo dit so: ‘Die graad van kulturele sofistikasie wat ’n taal bereik het, word dikwels gemeet aan die vertalings van klassieke tekste uit die wêreldletterkunde’ (95). Die stuk oor Goethe in Afrikaans onder die opskrif ‘Die Vermetelde Vertaler’ is aangrypend mooi. Wat ’n mens bybly met die vele invalshoeke van die digkuns is die wonder van die woord.
“Wat wetenswaardighede betref, is daar net te veel om in ’n enkele resensie te noem en ek volstaan met een voorbeeld. Dit is insiggewend om te dink dat die Afrikaanse digkuns, teoreties gesproke, alreeds 900 jaar oud is! Dit het inderdaad alles by ’n monnik in ’n klooster begin (96).
“Daniel Hugo koester die digkuns van kindsbeen af en leef dit elke dag uit. Dít lei ’n mens deeglik af met vele outobiografiese mededelinge. So kan die verbintenis tussen hom, sy pa en Elisabeth Eybers as astraal aandoenlik beskryf word. Wat ’n diep indruk op my gemaak het, is die respek waarmee Hugo as ongelowige die werk van gelowige digters behandel.
“Vers & kapittel is ’n besondere stuk werk wat ’n poësie-groentjie soos ek daartoe kan beweeg om met toenemende waagmoed na digterlike tekste te kyk.”
Op Woorde wat weeg eindig Joan Hambidge haar resensie as volg: “Dit is ’n moderne Rondom eie werk en Kaneel. Liefhebbers van die digkuns sal dit geniet vir die skryfplesier wat blyk uit elke bydrae en dosente sal dit eweneens handig vind om jong lesers die waarde van stiplees te leer. ’n Tersaaklike boek uit die hand van 'n bekroonde vertaler.”
openbare domein is Daniel se vyftiende digbundel – sestiende as Saad uit die septer wat onder ’n skuilnaam geskryf is, bygetel word. Dit word in 2018 by Naledi Uitgewers gepubliseer.
Die buiteblad van openbare domein is ’n foto van Daniel en Marlene se huis se voordeur op Prins Albert; die bodeur staan oop en laat die vroegoggendson inskyn. Daniel verduidelik aan Gisela Ullyatt op Versindaba hoekom hy juis hierdie foto van Marlene as buiteblad gekies het: “’n Gedeelte van ons vetplanttuin en die Karoo-rante in die verte is sigbaar. Die deur simboliseer die skeiding tussen binne en buite, tussen die private en openbare. Die halfoop deur nooi die leser die bundel binne, en gee hom beperkte toegang tot wat in die studeerkamer en slaapkamer gebeur, maar omgekeerd ook tot wat buite in die tuin afspeel.
“Ek het, nadat die grafiese uitleg van die manuskrip voltooi was, spesiaal ’n gedig vir die agterblad oor daardie voorbladfoto geskryf. Die titel is ‘Voordeur’, en staan dus eintlik op die plek waar die bundel se agterdeur moes wees:
die dag dring die kamer binne
met klank en kleur, met geur en lig
die woordventer kom tot sinne
begin stamel aan ’n gedig.
die teks het sy eie drumpel
waaroor woorde versigtig tree:
wat binnerym sag laat rimpel
word in die buitelug geskree.
Daniel vertel aan Ulyatt ’n bietjie meer oor hierdie gedig: “Die eerste strofe bevat ’n bedekte verwysing na Eben Venter, skrywer van onder meer die roman Ek stamel ek sterwe: ‘die woordventer kom tot sinne / begin stamel aan ’n gedig’. Die ‘woordventer’ dui natuurlik in die eerste plek op myself, maar ek het die vrymoedigheid geneem om Eben se naam hier te laat eggo, aangesien die huis op Prins Albert voorheen aan hom behoort het. Verder het ek die gedig ‘Die skrywer se kat’ (72) aan hom opgedra. En in ‘Selfportret’ (58) verwys ek na sy roman Foxtrot van die vleiseters. Ek bedoel dit alles as ’n huldeblyk aan hom, en uit dankbaarheid dat ons elke dag plesier het aan die huis en tuin wat hy en sy lewensmaat Gerard Dunlop met soveel sorg tot stand gebring het. Die bundel as geheel is egter aan Marlene, die geliefde fotograaf, opgedra.”
Ullyatt wou weet of Daniel dit nog geniet om te dig en hy het dit onomwonde gestel dat om gedigte te skryf, vir hom nog altyd ’n vreugde was. “Daar is min mense wat in die posisie is om voltyds gedigte te kan skryf, soos Emily Dickinson of Gerrit Achterberg. Gelukkig verdien ek deesdae my brood uitsluitlik met literêre dinge: vertaling, keuring, redigering, resensering, werkswinkelaanbiedings en voorlesings. Ek het intussen ook my beperkings as digter leer ken – ‘groot odes’ soos wat Van Wyk Louw en ander kon fabriseer, is buite my bereik. Terloops, die ode-skrywende Louw maak sy verskyning in ‘Tantalus’ (51), waarin ek ook wys op die negatiewe effek wat so ’n allesoorheersende obsessie met die digkuns op persoonlike verhoudings kan hê. Realistiese ambisie voorkom frustrasie, het ek geleer.”
Oor openbare domein skryf Joan Hambidge (Woorde wat weeg) dat Daniel Hugo in hierdie bundel hom bemoei met “kaart en transport”.
“Dit is ’n bestekopname van die ouer digter wat terugkyk na sy jeug, sy sieninge oor geloof soos in ‘Stoepsermoen’ (12), die natuur, die mens se bestaan op aarde (en hierby inbegrepe die misterie van lewe en dood). Ontslape digters word aangespreek soos Lorca, Opperman, Uys Krige, Hennie Aucamp, Barend J Toerien, Phil du Plessis, Gerrit Komrij en Ina Rousseau. Daar is gesprekke met Van Wyk Louw, Breytenbach en Johann de Lange, ’n kopknik na MM Walters en Pieter Fourie. Op ’n keer land Totius, Marais en Trantraal in een gedig (‘Winternag’). (...)
“Daar is kritiek op die selfie-generasie en huldeblyke oor gestorwenes. Aangrypende gedigte oor huisdiere en selfspottende verse oor katers. Die digter is telkens besig met ’n siening van die digkuns en watter belangrike plek dit in sy lewe neem ... (...)
“Daar is vernuftige, speelse verse soos:
Here, vergeef my al my flaters
my wilde kapaters
saam met gewillige maters
en meisies – snoer tog die snaters
van jaloerse haters
daardie gefrustreerde ou saters
met verkrimpte knaters
Here, bewaar my van die paters
met hulle wywaters
en ná diep nagte met konfraters
Here, lawe my oggendkaters
“Vir my is Hugo ’n onbetwiste vakman. Hy is op sy beste wanneer hy speels dig en sy portretgedigte oor ander digters is onthoubaar. Die liefdesgedigte in hierdie bundel vind ek minder. (...) Die digter ondersoek dieselfde bekende temas in sy digkuns en die meeste digters keer telkens terug na dieselfde ‘scene of the crime’. Dit sou ’n interessante studie wees vir die speurende leser om te sien hoe Hugo temas hérbesoek en ontwikkel. Prins Albert word in mooi gedigte herken as ’n ruimte van inspirasie.
“Daar is wel in hierdie bundel ’n groter bewustheid van die natuur en die mens se geringheid binne die groter opset van die kosmos.”
Op Versindaba laat Bernard Odendaal hom as volg uit oor openbare domein:
“In sy vroeë bundels, soos in Breekware vir die revolusie van 1984, was Hugo se maatskaplik-politieke betrokkenheid opvallend. Algaande het dit meer op die agtergrond begin staan in sy verskuns, eerder uiting gevind in ’n blywende besorgheid oor die lot van Afrikaans of oor die impak van die mens se doen en late op die natuur.
“Hy skryf ’n soort digkuns wat meteen as ‘digterlik’ herkenbaar is, maar toeganklik bly. Hy is ’n klankgedrewe en -gerigte digter; die gedig is vir hom in hoofsaak ’n klankkonstruksie, vertel hy in die onderhoud oor openbare domein elders op hierdie selfde webblad. Ten spyte daarvan dat hy meer as een maal in die bundel met homself as ‘rymer’ die spot dryf, kan hy ook ietwat gunstiger oor die aangevoelde resultate daarvan in ’n gedig soos die volgende getuig:
vir altyd sal ek jou vurig liefhê
dit bly makliker gedoen as gesê
want woorde het net soos metaal gewig
en moet prut in die kroes van ’n gedig
’n fyn ketting kan ek dan vir ons twee
met klingelende skakels silwersmee
hulle kunstigheid sal ons broos omsluit
en die barbaarse tyd kortstondig stuit[.]
“Die taal- en interteksspel en die dikwels spitsvondige beeldingsvernuf vonkel egter ewe helder as die klankkomposisie in Hugo se digwerk. Raaksê is die strewe – om die wat en hoe van die sê as ’t ware te laat voeg soos in uitnemende skrynwerk. Dáárop eers is iets van die dinge en die menslike belewenisse en aanvoelings stewig staan te maak, is die private met groter geldigheid in die openbare domein te plaas. Nie om dowe neute nie is die taal, die poësie self en digterskap durende motiewe in sy oeuvre. (...)
“Met onblusbare humorsin en sanerende selfspot en ironisering pak Hugo sy digterstaak aan, al steek daar erns in die sake ter sprake. Hy dwing hom as ’t ware om realisties (beskeie) in sy selfinskatting te bly. (...)
“Naas geboeidheid met die taal- en verskunsvernuf, put die leser dus veel wat innemend onderhoudend is in Hugo se verse. [O]penbare domein bevestig en versterk wat ’n mens van Hugo se oeuvre leer verwag het. Temas kenmerkend geword van sy digkuns, staan weer in die kalklig. Hiervan getuig al die groepering van die gedigte in vier afdelings wat, breedweg gesien (en telkens aangedui in kort mottogedigte), handel oor I) ’n (nuwe) tydelik-aardse verblyfplek (Prins Albert in die Groot Karoo), II) die (nooit volprese) liefde, III) digterskap en digterlike kreatiwiteit (wat digterhuldigings en –satirserings insluit) en IV) ’n (meermaals religieus getinte) nietigheidsbesef. Die genoemde temas word uiteraard nie geskeie van mekaar gehanteer nie; iets van die vervlegtheid in die aanbod daarvan blyk al uit die titelloosheid van die bundelafdelings.
“Temas wat openbare domein wel betreklik onderskei van Hugo se vorige bundels, is die prominensie daarin van die Karoolandskap (waar hy en sy vrou hul meer blywend bevind sedert die verskyning van sy vorige bundel, Takelwerk); die swartgalligheid oor Afrikaans en sy hoër funksies in die toekoms, meer uitgesproke as ooit; laastens, in veral die slotafdeling, ’n ietwat opvallender verwoording van spirituele gewaarwordings (naas grinterig uitgesproke twyfel oor godsdienstigheid). (...)
“By die geboeide, genoeglike lees van openbare domein het ’n vraagstuk my bly kwel. Dit betref die klaarblyklike voorrangplekke wat nuutmaking/vernuwing en (hermetiese) digtheid in literêr-estetiese en -kritiese oorwegings geniet, sy dit op tematiese, stilistiese of vormlike vlak (of kombinasies daarvan) – soos dit byvoorbeeld in prystoekennings binne die Afrikaanse literêre wêreld uiting vind. Steek die inkrementele bekragtiging van ’n skrywerskapbeeld, in bundel op bundel, noodwendig af by publikasies waardeur ander digterskappe op kennelik (en doelbewus) vernuwende koerse geplaas word? Is verfyning en nuansering van ’n vertroude blik en aanpak wesenlik minderwaardig aan ’n heruitvinding of -ontwerp van mededingers s’n? (...)
“Met openbare domein kom staan Daniel Hugo poësieliefhebbers opnuut, met onmiskenbare sprankel, as ’n toonaangewende Afrikaanse digter voor die oog.”
Sy kom met die sekelmaan [deur] Hettie Smit (Blokboek)
Na die geliefde land [deur] Karel Schoeman (Blokboek)
Brekfis met vier; saam met Peter Snyders, Etienne van Heerden en André le Roux du Toit
Saad uit die septer: ’n storieboek met ’n les vir die volk synde die apokriewe liefdeskroniek van ene Daan van der Merwe
Bloemfontein: PJ de Villiers
Die klein aambeeld
Breekware vir die revolusie
Verse van die ongeloof
Die twaalfde letter
Die geheime werking van literêre invloed: DJ Opperman en DF Malherbe
Bloemfontein: Universiteit van die Vrystaat
DF Malherbe-gedenklesing 27
Die panorama in my truspieël
Aucamp, Hennie: Waaiers van vuur en sy http://versindaba.co.za/2009/04/28/die-panorama-in-my-truspieel/
Hambidge, Joan: Die panorama in my truspieël voorspel tot sterk bundel http://www.litnet.co.za/Article/die-panorama-in-my-truspie-l-voorspel-tot-sterk-bundel
Maankind: Die panorama in my truspieël http://leeskring.lefora.com/topic/2976414#.Uz-26KiSzId
Die panorama in my truspieël http://www.roekeloos.co.za/gedigte/die-panorama-in-my-truspieel/
NP van Wyk Louw en die geestige vers in “Tristia”
Johannesburg: Universiteit van Johannesburg
NP van Wyk Louw-gedenklesing
Odendaal, Bernard: Daniel Hugo gesels met Bernard Odendaal oor sy nuutste digbundel http://versindaba.co.za/tag/takelwerk/
Vers & kapittel: artikels, rubrieke en naskrifte oor die digkuns
Centurion: Kraal Uitgewers
Bekker, Francois: Vers & kapittel deur Daniel Hugo: ’n lesersindruk https://www.litnet.co.za/vers-kapittel-deur-daniel-hugo-n-lesersindruk/
Hambidge, Joan: Resensie / Daniel Hugo – Vers & kapittel (2018) http://joanhambidge.blogspot.com/2018/06/resensie-daniel-hugo-vers-kapittel-2018.html
Hugo gesels oor jongste boek https://diehoorn.com/boeke/hugo-gesels-oor-jongste-boek/
Nieuwoudt, Ilze: Daniel Hugo bewys die wonder van digkuns met Vers & kapittel https://www.kraaluitgewers.co.za/daniel-hugo-bewys-die-wonder-van-digkuns-met-vers-en-kapittel/
Vers & kapittel is ’n aangrypende stuk werk https://www.afriforum.co.za/vers-en-kapittel-n-aangrypende-stuk-werk/
Finalis ATKV-Woordveertjie vir poësie 2019
Hambidge, Joan: Resensie: Daniel Hugo – Openbare domein (2018) http://joanhambidge.blogspot.com/2018/04/resensie-daniel-hugo-openbare-domein.html
Hambidge, Joan: Digterlike “bestekopname” deur ’n onbetwiste vakman https://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/digterlike-bestekopname-deur-n-onbetwiste-vakman-20180406
Odendaal, Bernard: Resensie: “openbare domein” (Daniel Hugo) http://versindaba.co.za/2018/04/11/resensie-openbare-domein-daniel-hugo/
Pakendorf, Gunther: openbare domein deur Daniel Hugo: ’n resensie https://www.litnet.co.za/openbare-domein-deur-daniel-hugo-n-resensie/
Ullyatt, Gisela: Onderhoud met Daniel Hugo http://versindaba.co.za/tag/openbare-domein-daniel-hugo/
Daniel Hugo as samesteller en redakteur
Speelse verse: ’n keur. Kaapstad: Tafelberg, 1988 [ISBN 0624026116 (hb)]
Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank/ saam met Etienne van Heerden. Kaapstad: Tafelberg, 1989 [ISBN 0624028429 (hb)]
Van Niekerk, AAJ: Storie-konsertina: humoristiese verhale: ’n keur. Durbanville: Klipbok, 1993 [ISBN 0907993338 (hb)]
Kirsch, Olga: Nou spreek ek weer bekendes aan: ’n keur 1944–1983. Kaapstad: Human & Rousseau, 1994 [ISBN 0798132965 (hb)]
Philander, PJ: PJ Philander: ’n keur uit sy gedigte. Kaapstad: Tafelberg, 1996 [ISBN 0624034984 (sb)]
Aucamp, Hennie: Lyflied: ’n keur uit sy liedtekste. Kaapstad: Tafelberg, 1999 [ISBN 0624037568 (sb)]
Nuwe verset / saam met Leon Rousseau en Phil du Plessis. Pretoria: Protea Boekhuis, 2000 [ISBN 1919825282 (sb)]
Tydskrif: ’n herontmoeting met vroeë Afrikaanse kortverhaalskrywers. Pretoria: LAPA, 2001 [ISBN 0799329215 (sb)]
Tydskrif 2: ’n herontmoeting met vroeë Afrikaanse kortverhaalskrywers. Pretoria: LAPA, 2001 [ISBN 0799330558 (sb)]
Rousseau, Ina: Die stil middelpunt: ’n keur, met nuwe gedigte. Kaapstad: Human & Rousseau, 2003 [ISBN 0798143614 (sb)]
Liefde, natuurlik: ’n bundel liefdesverhale / saam met Carina Diedericks-Hugo. Pretoria: LAPA, 2004 [ISBN 0799332739 (sb)]
Land van sonlig en sterre: ’n bundel gedigte oor Namibië. Pretoria: Protea Boekhuis, 2004 [ISBN 1869190661 (sb)]
Halala Afrikaans. Pretoria: Protea Boekhuis, 2009
Daniel Hugo as vertaler uit Nederlands
De Coninck, Herman: Liefde, miskien. Kaapstad: Queillerie, 1996 [ISBN 1874901058 (sb)]
Lanoye, Tom: Kartondose. Kaapstad: Queillerie, 1996 [ISBN 1874901609 (sb)]
Van Veen, Herman: Op pad huis toe­. Holland: Harlekijn. 1996 [ISBN 906386120 6]
Vandeputte, O: Nederlands: die taal van twintig miljoen Nederlanders en Vlaminge. Amsterdam: Stichting Ons Erfdeel, 1997
Mulisch, Harry: Die aanslag. Kaapstad: Queillerie, 1999 [ISBN 1874901872 (sb)]
Van Veen, Herman: Verhale. Kaapstad: Queillerie, 2000 [ISBN 0795800118 (sb)] http://www.veenpers.nl/260601.htm
Glastra van Loon, Karel: Passievrug. Kaapstad: Queillerie, 2002 [ISBN 0795800134 (sb)]
Van Reybrouck, David: Die plaag: die stil geknaag van skrywers, termiete en Suid-Afrika. Pretoria: Protea Boekhuis, 2003 [ISBN 1869190580 (sb)]
Komrij, Gerrit: Die elektries gelaaide hand: gedigte. Pretoria: Protea Boekhuis, 2005 [ISBN 1869191013 (sb)]
Lanoye, Tom: ’n Slagterseun met ’n brilletjie. Pretoria: Protea Boekhuis, 2008
Schlichting, Liesbeth, Sluyzer, Betty en Verburg, Marja: My eerste HAT – die eerste ware woordeboek vir kinders. Kaapstad: Pearson Education South Africa, 2009
De Coninck, Herman: Die lenige liefde. Pretoria: Protea Boekhuis, 2009
Aspe, Pieter: Die Midasmoorde. Pretoria: LAPA, 2010
Aspe, Pieter: Die vierkant van die wraak. Pretoria: LAPA, 2010
Terlouw, Jan: Die koning van Katoren. Pretoria: Protea Boekhuis, 2010
Vanden Heede, Sylvia: Vos en Haas. Pretoria: Protea Boekhuis, 2010
Kopland, Rutger: Onder die appelboom. Pretoria: Protea Boekhuis, 2010
Van Rijckeghem, Jean-Claude & Van Beirs, Pat: Jonkvrou. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Lanoye, Tom: Sprakeloos. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Vanden Heede, Sylvia: Totsiens, Vos en Haas. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Vanden Heede, Sylvia: Wolf en Hond. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Moeyaert, Bart: Broers. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Van Dis, Adriaan: Tikkop. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Van Hee, Miriam: In plaas van stilte. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011 [ISBN 9781869195434 (sb)]
Provoost, Anne: Die arkvaarders. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Schmidt, Annie M.G.: Minoes. Pretoria: Protea Boekhuis,2011
Vanden Heede, Sylvia: Wolf, Hond en Kat. Pretoria: Protea Boekhuis, 2012
Vanden Heede, Sylvia: Vos en Haas. Pretoria: Protea Boekhuis, 2012
Vanden Heede, Sylvia: Hallo, Vos! Hallo, Haas! Pretoria: Protea Boekhuis, 2012
Van Rijckeghem, Jean-Claude & Van Beirs, Pat: Galgmeisie. Pretoria: Protea Boekhuis, 2012
Terlouw, Jan: Soektog in Katoren. Pretoria: Protea Boekhuis, 2012
Schaffer, Alfred: Kom in, dit vries daar buite. Pretoria: Protea Boekhuis, 2013
Bakker, Gerbrand: Bo is dit stil. Pretoria: Protea Boekhuis, 2013
Koch, Herman: Die aandete. Pretoria: Protea Boekhuis, 2013
Lindelauf, Benny: Nege oop arms. Pretoria: Protea Boekhuis, 2013
Robben, Jaap: Die suurtjies. Pretoria: Protea Boekhuis, 2013
Lindelauf, Bennie: Die hemel van Heivisj. Pretoria: Protea Boekhuis, 2013
Goldschmidt, Saskia: Die hormoonfabriek. Pretoria: Protea Boekhuis, 2014
Swaab, Dick: Ek is my brein – van baarmoeder tot Alzheimer. Pretoria: Protea Boekhuis, 2014
Van Genechten, Guido: Die groot poefwedstryd. Pretoria: Protea Boekhuis, 2014
Van Daele, Henri: Reinaard die vos: Die wrede een met die rooi baard. Pretoria: Protea Boekhuis, 2014
Van Zyl, Wium: Reinaard die vos, die wrede een met die rooi baard (Daniel Hugo) https://sajs.co.za/index.php/tvl/article/view/1823
Van de Heg, Lisette: Mara. Kaapstad: Lux Verbi, 2014
Nolens, Leonard Nolens: ’n Digter in Antwerpen. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Terlouw, Jan: Oorlogswinter. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Lanoye, Tom: Gelukkige slawe. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Koch, Herman: Vakansiehuis met swembad. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Biegel, Paul: Die rooi prinses. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Van de Vendel, Edward: En toe kom Tom. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Hertmans, Stefan: Oorlog en terpentyn. Pretoria: Protea Boekhuis, 2016
Biegel, Paul: Die klein kaptein. Pretoria: Protea Boekhuis, 2016
De Graaff, Bart: Ware mense. Pretoria: Protea Boekhuis, 2017
Westerman, Frank: El Negro en ek. Pretoria: Protea Boekhuis, 2017
Verhulst, Dimitri: Die helaasheid van die dinge. Pretoria: Protea Boekhuis, 2018
Van Dis, Adriaan: Ek kom terug. Pretoria: Protea Boekhuis, 2018
Barnard, Benno: Die trouservies. Kaapstad: Naledi, 2019
Tritsmans, Marc: Die singende wêreld. Kaapstad: Naledi, 2019
De Graaff, Bart: Barend Barends: die vergete kapteon van Danielskuil. Paternoster Books, 2019
Claus, Hugo: Die verdriet van België. Pretoria: Protea Boekhuis, 2020
Daniel Hugo as vertaler uit Engels
Stevenson, Robert Louis: My skaduwee. Kaapstad: Anansi, 1991 [ISBN 0947454640 (sb)]
Posner, Pat: Fantastiese verhale uit die Griekse mitologie. Kaapstad: Human & Rousseau, 2003 [ISBN 0798143886 (hb)]
Posner, Pat: Griekse gode en godinne uit die mitologie. Kaapstad: Human & Rousseau, 2003 [ISBN 0798143894 (hb)]
Barker, Cicely Mary: My blommefeetjies-bababoek. Kaapstad: Human & Rousseau, 2006 [ISBN 0798146265 (sb)]
Arlon, Penelope: Loergaatjie-reeks: Voëls, Bome, Plante, Water. Kaapstad: Human & Rousseau, 2007
Scarry, Richard: Die beste rympies ooit. Pretoria: Protea Boekhuis, 2009
Slingsby, Peter: Die skakel (The joining). Baardskeerder, 2009
Tutu, Desmond: God se kinders: verhale uit die Bybel (Die Desmond Tutu-Kinderbybelprojek). Kaapstad: Lux Verbi, 2010
Nordqvist, Sven: Die verjaardagkoek. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Nordqvist, Sven: Die jakkalsjag. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Nordqvist, Sven: Pettson gaan kampeer. Pretoria: Protea Boekhuis, 2012
Nordqvist, Sven: Klein Fielies raak weg. Pretoria: Protea Boekhuis, 2012
Small, Adam: Goree. Kaapstad: Tafelberg, 2013
Omar: Die Roebaijat van Omar Khajjam. Pretoria: Protea Boekhuis, 2014
Poland, Marguerite: Die bewaker. Johannesburg: Penguin SA, 2014
Nordqvist, Sven: Fielies se nuwe huisie. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Nordqvist, Sven: Een minuut vir die haan. Pretoria: Protea Boekhuis, 2015
Kotzé, Joyce: Wintersrust. Kaapstad: Jonathan Ball, 2017 [ISBN 9781868427338 (sb)]
Roth, Egonne: Olga Kirsch - ’n lewe in gedigte. Kaapstad: Naledi, 2018
Daniel Hugo as vertaler uit Duits
Baltscheit, Martin: Hond sal dit beslis nie wees nie. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
Damm, Antje: Karnallies. Pretoria: Protea Boekhuis, 2011
’n Keur uit artikels oor Daniel Hugo beskikbaar op die internet
Akademia ontvang Daniel Hugo-literêre versameling https://akademia.ac.za/index.php/2016/06/02/akademia-ontvang-daniel-hugo-literere-versameling/
Daniel Hugo https://af.wikipedia.org/wiki/Daniel_Hugo
De Vries, Willem: Uitnodiging na Gent lei tot wedersyds verrykende program vir vertaler en digter, Daniel Hugo https://voertaal.nu/uitnodiging-na-gent-lei-tot-wedersyds-verrykende-program-vir-vertaler-en-digter-daniel-hugo/
Hambidge, Joan: ABSA-Ketting: Joan Hambidge in gesprek met Daniel Hugo http://www.litnet.co.za/Article/absa-ketting-joan-hambidge-in-gesprek-met-daniel-hugo
Schalkwyk, Luan: In gesprek met Daniel Hugo, gerespekteerde en bekroonde digter/skrywer/vertaler https://www.kraaluitgewers.co.za/in-gesprek-met-daniel-hugo-gerespekteerde-en-bekroonde-digterskrywervertaler/
T’Sjoen, Yves: Vertaler op campus in Gent en Amsterdam https://voertaal.nu/daniel-hugo-vertaler-op-campus-in-gent-en-amsterdam/
Walters, Coenraad: Ars Poetica-projek: onderhoud met Daniel Hugo http://versindaba.co.za/2011/10/07/ars-poetica-projek-daniel-hugo/
Artikels deur Daniel Hugo beskikbaar op die internet
’n Bitter aalwyn wat ’n soet heimwee wek https://www.pressreader.com/south-africa/die-burger/20190311/281904479491999
NP van Wyk Louw en die geestige vers in Tristia http://versindaba.co.za/2011/12/01/daniel-hugo-np-van-wyk-louw-en-die-gestige-vers-in-tristia/
Valse vriende - die gevaarlike avontuur van vertaal uit Nederlands http://www.litnet.co.za/Article/valse-vriende-die-gevaar-van-vertaal-uit-nederlands
Verhaal van ’n padda en ’n akkedis https://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/daniel-hugo-verhaal-van-n-padda-en-n-akkedis-20180826
Digterstuin: Die digter se tuin
Haikoe-kompetisie: Haikoe 4
Haikoe-kompetisie: Haikoe 3
Haikoe-kompetisie: Haikoe 2
Haikoe-kompetisie: Haikoe 1
Kersfees in die Karoo
Mont du Toit Wynkwatryn
Omar die tentmaker
Ou man langs die see
Paradyskloof (vir Carina)
Sinne en sin
Telkom en kliënt
Vir Hennie Aucamp
(Daar mag dalk leemtes wees in die publikasielys – die opsteller vra om verskoning, maar is afhanklik van berigte in die pers, NALN se knipselversameling en die internet vir die inligting.)
Bygewerk op 8 Januarie 2020
2020-01-08 at 13:33
'n Vaandeldraer vir Afrikaans en iemand na wie mens kan en wil luister.
Dalk selfs meer oor 'n bord kos of om 'n vuur in die Karoo, waar die atmosfeer die agenda van die gesprek dikteer. Oor die menige bydraes tot nou, baie dankie.
2020-01-10 at 07:17
Saluut, 'n waardige digter en bewaarder van die taal. 'n Digter wie se ouvre respek afdwing.
2020-01-10 at 19:23
Geplak vanaf facebook:
Een aand, jare gelede, het ek deurnagdiens op RSG geluister en die omroeper aaan diens - ek's seker dit was Daniel Hugo - sê ". . . en hier's 'n Engelse boodskappie en hy gaan sommer dadelik snippermandjie toe." Ek vermoed die anglofiliese bestuur het hulself bevuil. As meer omroepers Daniel se gesindheid gehad het was Afrikaans nie so ondermyn soos deesdae op RSG nie.