Tuis	Jy blaai in die argief vir 2014 April.
Hermann Giliomee skryf oor Maties en Afrikaans, 1911-2011, deur Pieter Kapp. (Rapport Boeke)
Die taalstryd by die Universiteit van Stellenbosch is ’n baie ernstige onderwerp in sekere kringe. Ek woon op hierdie dorp, en weet dat dit net so dikwels tot bitter meningsverskille lei as die agteruitgang van Maties as rugby-bakermat. Om ’n resensie oor ’n boek soos Maties en Afrikaans te skryf, is ’n taaier opdrag as wat mens sou dink. Hoe hou jy die aandag van ’n koerant se lesers as jy weet meeste van hulle het weinig belang by Stellenbosch se smarte? Hermann Giliomee se resensie gee tegelyk vir die oningeligte ’n inleiding in die konteks, en deur sy bespreking van Pieter Kapp se boek ’n uiteensetting van die beginsels wat op die spel is, asook die praktiese gevolge daarvan. Giliomee verklaar sy belange, maar dit is dwarsdeur die resensie baie duidelik dat hy en Kapp dit eens is. In só ’n mate dat dit uiteindelik, wanneer Giliomee die US-raad uitwys as die sondaar, nie vir my duidelik is of dit Kapp is wat daardie gevolgtrekking gemaak het, en of dit Gioliomee is wat die boek as vertrekpunt gebruik vir iets wat hy in elk geval ingesien het nie. Ek glo Maties en Afrikaans gaan Stellenbosch aan die praat sit, maar vir diegene wat hul elders en sonder die Maties-naelstring bevind, bevat Giliomee se resensie alles wat mens oor die onderwerp sou wou weet.
Maggie Marx skryf oor Veelvuldige gebruik vir huishoudelike toestelle, deur Andries Bezuidenhout. (Rapport Boeke)
Maggie Marx laat my kopkrap. Ek het haar resensie nou veskeie male deurgelees, en ek weet nie wat om daarvan te maak nie. Sy begin met twee opmerkings wat as positief beskou kan word: daar is baie treffende beelde, en iemand sal ’n groot tesis oor die inteteks in hierdie bundel kan skryf. Daarna beskryf sy watse soorte gedigte, temas en intertekste mens in die bundel aantref. Naby die einde maak sy ’n opmerking wat, glo ek, baie mense na die bundel sal lei (“Bezuidenhout se verse tree nie net in gesprek met ander digters, musikante, romanskrywers, filosowe, populêre kultuur en die moderne samelewing nie, maar ook met mekaar.“) ofskoon dit nie ’n baie dapper formulering is nie, Haar finale oordeel is een wat op geen manier verwar kan word met vergoeliking, geesdrif of afkeer nie; “Veelvuldige gebruike vir huishoudelike toestelle is ’n goed versorgde bundel wat ’n leser met die massa interteks en verskeidenheid temas lank besig sal kan hou.” ook Marx se slotwoorde is ontdaan van alle emosie: “Sy vorige bundel, Retoer, het in 2007 verskyn”. Wat my nou kwel, nadat ek tot die slotsom gekom het dat Maggie Marx op geen manier ’n evaluering wou gee van die bundel nie, of haar emosionele reaksie daarop wou bekend maak nie, is hoe dit moontlik is dat iemand alles in ’n bundel raaksien wat Marx in Veelvuldige gebruike vir huishoudelike toestelle opgemerk het, maar steeds só verwyderd van bundel en resensie kan bly staan dat mens begin wonder of dit maar haar manier is van sê dat sy verveeld was met die bundel.
Johannes de Villers skryf oor Verdeelde land, deur Sampie Terre’Blanche. (Boeke24)
As die hemel val, dan dra ons almal blou mussies. Prof Sampie Terre’Blanche het dit nou al op baie maniere gesê. Johannes de Villiers se resensie van Verdeelde land is ’n baie goeie inleiding tot die hoogleraar se huidige denke, asook ’n knap uiteensetting, aan die hand van die boek, van hoekom 2034 die jaar sal wees waarin Suid-Afrikaners se turf gaan begin sit. In ’n stertjie tot die resensie vertel De Villiers van die hoogleraar se opmerking by die boek se bekendstelling dat die Amerikaanse ekonomiese hegemonie binne die volgende paar jaar in duie gaan stort. Dit is sulke opmerkings wat baie mense laat voel dat Terre’Blanche nie reg is nie, al het hy dit hoe reg. Dis die sekerheid waarmee Terre’Blanche sulke uitsprake maak wat sorg dat sy boeke en uitsprake interessant en boeiend dog amusant bly. Johannes de Villiers se resensie bevat net genoeg respek vir die outeur om mens se aandag te hou, tot by die die sardoniese slotopmerking. En soos dit met sulke meerduidige opsommings gaan, dwing dit jou om die resensie te herlees, op soek na nog aanduidings van goedige humor en agterdog.
Jacomien van Niekerk skryf oor Die afwesigheid van berge, deur Louis Esterhuizen. (Boeke24)
Ek hou van die manier waarop Jacomien van Niekerk ’n digbundel soos hierdie benader. Sy analiseer dit, worstel daarmee, pak dit in onderdele uit en wys op die manier waarop alles saamhang. Vir die liefhebber van digkuns, en spesifiek Esterhuizen se digkuns, is dit genoegsaam; ’n verkenning wat jou belewing van die bundel makliker sal maak. Dit is ook duidelik dat sy besware het teen elemente van die bundel, en dit aandui. Ongelukkig staan sy nie lank genoeg daarby stil nie. Wanneer sy dan uiteindelik beweer dat “Die afwesigheid van berge is nie ’n bundel wat primêr daar is om te geniet nie”, dan voel jy dat sy nie genoeg in die resensie gedoen het om só ’n opmerking te kan maak nie, al kwalifiseer sy dit met “maar dit opper vrae wat verdien om gehoor te word”.
Jeanne Els skryf oor James Bond ontbloot, deur Heinz Mödler (Rapport Boeke).
Kerneels Breytenbach skryf oor James Bond ontbloot, deur Heinz Mödler (Boeke24).
Saam gelees, sê hierdie twee resensies een ding: Die skrywer het dit sleg getref. Albei resensente waarsku mens nie teen die boek nie. Implisiet sê albei egter heelwat oor uitgewers en uitgewersprosesse.
Jo Prins, redakteur van Boeke24, laat weet dat die resensies van Spring en Baasspeurder Blomkvist in die knyp nie in Boeke24 was nie, maar in Jip.
Ek is tans op reis, en het toegang tot Boeke24 via ’n reisgenoot se tablet, waarop sy ’n app van Die Burger het. Die app (ek weier om die woord toep te gebruik, dit klink agterlik) maak dit nie maklik om te besluit waar wat verskyn het nie.
Ek vra om verskoning vir dié vergissing, maar dit gee my ook rede om te vra hoekom die redakteurs van ander bylaes nie boeke met dieselfde respek benader as Jo Prins nie. Astrid Lindgren sal nooit weet hoe slordig Leon van der Vyver haar boek geresenseer het nie – sy is al in 2002 oorlede.
Maar Fanie Viljoen leef baie beslis nog, en vir hom en Lapa, sy uitgewer, moes dit ’n ontsaglike irritasie gewees het om te sien hoe hul harde werk om die boek te skryf en te publiseer, teen aansienlike onkoste, deur Peter Pentz geminag is. Sy resensie is vrot, en verdien nêrens publikasieruimte nie. Ongelukkig is dit nou gepubliseer met die gesag van Media24 daaragter, en sal baie mense Spring vermy weens Pentz se resensie.
Is dít regverdig?
Steve Hofmeyr, boekresensent
Steve Hofmeyr bespreek DF Malan en die opkoms van Afrikaner-nasionalisme, deur Lindie Koorts. (Boeke24)
Is daar geen einde aan Steve Hofmeyr se talente nie? Hy doen Neil Diamond net so goed soos tee-gooi, hy dig, sing en skryf net so knap soos hy min. Op Radio Kansel was hy al gewikkeld in intellektuele kragtoere – en hier skryf hy ’n resensie wat enige boekeredakteur sal laat voel dat hy nog nooit ’n beter keuse vir resensent gemaak het nie. Hofmeyr raak heelwat dinge kwyt oor geskiedskrywing en in die proses toon hy dat hy nie alleen aanvoeling vir en kennis van die konteks het nie, maar spreek hy ook menings uit wat polemies en uitdagend is. Dít is die Hoogste Goed van resensies: ’n resensent wat iets unieks te sê het, en dan nog heelwat meer ook aanbied. Lindie Koorts sal die ontvangs van haar boek meet aan hierdie resensie.
Peter Pentz bespreek Spring, deur Fanie Viljoen. (Boeke24)
Dié resensie sal nie veel lesers prikkel nie. Peter Pentz kan Afrikaans amper goed benut, maar ek sou nie sê dat sy resensie eintlik sal spreek tot lesers wat hou van resensies met substansie en blyke gee van genuanseerde denke aan die kant van die resensent nie. Ek sou wel sê dat hierdie resensie onder die vyf swakstes tel wat nog ooit deur Boeke24 gepubliseer is.
Leon van der Vyver bespreek Baasspeurder Blomkvist in die knyp, deur Astrid Lindgren. (Boeke24)
Ek het Baasspeurder Blomkwist in die knyp op my boekrak. Gepubliseer in 1979. Leon van der Vyver verswyg die feit dat hierdie ‘n heruitgawe is. Dalk het dit net nie onder sy andag gekom nie. Maar om ’n hele resensie te skryf en nie te snap dat die boek in gans ’n ander tydsgewrig geplaas is nie, en dan nog uitsprake te maak oor die ouderdomsgroep op wie die boek kwansuis die beste ingang sal vind, dít is doodgewoon slordige werk. Vir al wat ek (as ou leser) weet, het die uitgewer die boek in n nuwe tydsgewrig laat oorskryf. Dán was dit steeds die resensent se plig om die transponering te noem.
Erika de Beer bespreek Raaiselspieël, deur Chanette Paul. (Boeke24)
Lekker storie, hierdie een van Chanette Paul wat Erika de Beer netjies in vyftien paragrawe opsom en kritiseer. Sal my ’n paar maande neem om die resensie te vergeet, en dan sal ek die boek probeer lees.
Andries Visagie skryf oor Karnaval en Lent, deur T.T. Cloete. (Boeke24)
Dit is gepas dat ’n resensent van die statuur van Andries Visagie gevra word om ’n nuwe bundel deur T.T. Cloete te bespreek. Dit is ook goed dat Boeke24 besluit het om behoorlik ruimte aan dié bundel af te staan. Visagie se resensie sou ’n dekade of wat gelede aangebied gewees het as ’n voorlopige verkenning – ’n eerste kenismaking, ’n oopvou van die tematiek vir die liefhebber van die digkuns, ’n aanduiding van die digterlike vernuf, en ’n blik op Cloete se hoogvlug. Dít doen Visagie én lewer meer as ’n eerste verkenning. Die resensie sou vir my in sy totaal bevredig het as Visagie ruimte gehad het om die twee negatiewe opmerkings wat hy maak, behoorlik uit te brei. Dalk kleiner foto-illustrasies gebruik – ons weet mos hoe lyk T.T. Cloete. In die geheel stem die verskyning van n resensie soos hierdie ’n mens baie dankbaar.
Riette Rust skryf oor Die sideboard, deur Simon Bruinders. (Boeke24)
Nie naastenby bevredigend nie. Rust gee ’n idee van die tematiek en lig haar lesers in oor haar persoonlike reaksie op die boek. Kritiekloos. Haar relaas is verwarrend. Die roman handel oor Suid-Kaapse bruin mense wat in die Tweede Wêreldoorlog vir Suid-Afrika gaan veg het, sê sy in die begin. Maar ’n ent later word daar in Sharpeville gemarsjeer, en is daar protes teen die Nasionale Party se bewind en die paswette. Moet mens dus aanneem dat Die sideboard handel oor bruin mense se wedervaringe tussen 1939 en die jare sestig? ’n Resensie soos hierdie behoort kritiese aandag te gee aan sowel die tematiek as die skryfkuns, en Rust steek by eersgenoemde vas. Gelukkig verklap haar hantering van die tematiek tog iets van die skryfkuns. Ek het ’n vermoede hierdie roman werk met duidelike kontraste tussen die wit en bruin karakters; dít wat Rust beskryf, klink egter vir my baie ongenuanseerd. Die een keer wat sy dit waag om illustratief aan te haal (om Bruinders se vernuf as liefdesverhaalskrywer te toon), is die paragraaf deurspek met clichés.
Heinz Modler skryf oor Kwakke, kwinte & kwale, deur George Claassen. (Boeke24)
Ek geniet dit werklik baie om resensies soos hierdie te lees. Heinz Modler is kundig genoeg om met ewe veel gesag as George Claassen te skryf oor die mens se nuk om teen beskikbare wetenskaplike getuienis in hul hoop te vestig op vertrouenswendelaars. Sy resensie is dan ook ’n reaksie op Claassen se boek wat tegelyk die inhoud omskryf en beoordeel, maar ook argumenterend die boek se strekking bevestig en, glo ek, op bondige manier verstaanbaar maak vir die leek. Puik!
Johan Smith skryf oor Die derde graf, deur Calvyn van Niekerk. (Rapport Boeke)
Die patroon: vertel die storie, swenk weg na ’n paar kritiese waarnemings, en keer ten slotte terug na ’n paar baie vriendelike opmerkings wat op ’n manier die leser sal laat vermoed dat die boek tog die moeite werd sou wees om te lees. Nou, die kritiese waarnemings is net dit: waarnemings. Geen krag in sulke blertse nie, meneer die resensent. Hulle kry jy eers krag wanneer jy verduidelik hoekom daardie dinge die roman skaad. Hier was nou ’n ideale geleentheid om te skryf oor die manier waarop ’n tema soos onwettige handel in diamante beter of slegter tereg kom in ’n roman, met Kyk-Net se onlangse TV-reeks oor dieselfde onderwerp as verwysingspunt. ’n Verspeelde geleentheid.
JB Roux skryf oor Bloujaar, deur Keina Swart (Boeke24)
As mens die lang opsoming van die verhaal ignoreer, sê JB Roux in vier paragrawe alles wat hy moet sê oor hierdie boek. In die laaste paragraaf merk hy op: “’n Mens is nooit te jonk om ’n boek te lees wat regtig saak maak nie.” Sou dit nie interessant gewees het as hy al die ruimte wat hy gebruik het om die verhaal op te som, benut het om te verduidelik hoekom die boek saak maak nie? Die vierde laaste paragraaf wys hy kan.
Charles Smith skryf oor Krokodil aan my skouer: Stoffel toe en nou, deur Christiaan Bakes. (Boeke24)
Die probleem met opsommings van boeke is dat hulle ’n kortsluiting by die leser van die resensie veroorsaak. Maar dit kan uiteindelik ook ’n aanvaarbare prosure wees, as die resensent weet hoe om sy kritiek en lof met ’n omweg in te bou in die resensie. Dit is presies wat Charles Smith hier gedoen het. Ingebed in sy bespreking is opmerkings wat dui op huidige en vorige kritiek op die skryfwerk van Christiaan Bakkes. Hy is bewus van die een vraag wat alle potensiële kopers en lesers sal vra: Het ons nie reeds hierdie storie gelees nie? Smith se werkswyse is daarop ingestel om te toon wat nuut is in hierdie boek, en net genoeg te gee om nuuskierigheid by mens te bou. Nie alle resensente het Smith se vaardigheid nie.