Nuuskommentaar: Geen onafhanklikheid vir Nieu-Caledoniëŉ Vrou berei haar stembrief voor by ŉ kiesstasie in Noumea, Nieu-Caledonië as deel van ŉ onafhanklikheidsreferendum (4 November 2018). Foto: AP Photo/Mathurin Derel Die inwoners van Nieu-Caledonië het pas teen onafhanklikheid van Frankryk gestem. Dis egter kwalik so eenvoudig met die oorspronklike inwoners, die Kanake wat meestal onafhanklikheid voorstaan, maar nou ’n minderheid in hul eie land uitmaak. Die feit dat byna 57% van die stemgeregtigdes van hierdie Franse gebied in die Stille Oseaan teen onafhanklikheid gestem het, kan nie sonder meer as ’n klap vir die opkomende nasionalisme wêreldwyd beskou word nie. Kolonialisme het ongetwyfeld ’n stewige klap weg. Maar is dit nie ’n weersprekende stelling nie? Die feit is dat die meerderheid Kanake, die oorspronklike bewoners van dié eilandgroep, onafhanklikheid voorstaan, vertel die ander verhaal. Hulle maak egter net 39% van die bevolking uit. Nieu-Caledonië het in 1853 ’n Franse besitting (kollektiwiteit) geword toe Keiser Napoleon opdrag daartoe gegee het. Dit het formeel as Nouvelle-Calédonie bekend gestaan. Verskeie lande het egter al ’n geruime tyd voor 1853 belange in die eilande gehad, waaronder die VSA en Brittanje, wat onder meer by walvisjag betrokke was. By geleentheid is die bemanning van die Amerikaanse skip, die Cutter, deur die inboorlinge doodgemaak en opgeëet. Kannibalisme was algemeen op die eilande. Heelwat mense het in die sogenaamde Blackbirding betrokke geraak, ’n skuilnaam vir die wegvoer van Kanake om onder meer op suikerplantasies in Fidji en Queensland te gaan werk. Roch Wamytan, voormalige leier van die onafhanklikheidsparty, Union Caledonienne, maak gereed om sy stem uit te bring by ŉ kiesstasie in Le Mont-Dore, Nieu-Caledonië tydens die onafhanklikheidsreferendum (4 November 2018). Foto: AP Photo/Mathurin Derel Intussen het heelwat mense van Europese herkoms hulle op die eilande kom vestig, en ook mense van die Polinisiese Eilande, mense van Suidoos Asië en selfs mense uit Noord-Afrika. Die Kanake het ’n minderheid in hul eie land geword. Dit word dikwels gesê dat Frankryk mettertyd beter verhoudinge met sy oorsese besittings onderhou het as byvoorbeeld Brittanje. Belowende mense van die kolonies het byvoorbeeld in Frankryk universiteitsopleiding gekry asof hulle Franse was, en van hulle het na hul lande van herkoms teruggekeer om leidende rolle op te neem. Die stelling van beter verhoudinge word egter onder ander skynbaar weerspreek deur die Algerynse oorlog, wat minstens een massaslagting van wit koloniste opgelewer het. Aan die ander kant verkies verskeie oorsese gebiede om nie onafhanklik te word nie, onder andere Reunion, Mayotte en Frans Guyana. Frans Guyana maak staatkundig ’n direktoraat (provinsie) van Frankryk uit en word in die Franse parlement verteenwoordig asof dit deel van Frankryk self is. Die lanseergeriewe van die Europese Ruimteagentskap is ook hier gesetel. Mayotte het oorspronklik as deel van die Maldives onafhanklik geword, maar kort voor lank weggebreek en weer deel van Frankryk geword. Nieu-Caledonië verkeer staatkundig in ’n soortgelyke posisie, en die plaaslike administrasie ontvang jaarliks ’n aansienlike finansiële bydrae van Frankryk en verskeie hulpprogramme word aangepak. ŉ Man maak gereed om te stem by die kiesstasie in Noumea, Nieu-Caledonië (4 November 2018). Foto: AP Photo/Mathurin Derel Die ander kant van die munt is deel van ’n wêreldwye werklikheid, waar die oorspronklike inwoners ’n minderheid in hul eie land uitmaak. Een eiesoortige voorbeeld is die Afrikaner, wat sekere staatkundige uitdagings bied. Onder die bekende voorbeelde is die Rooihuide in die VSA, die Aborigines in Australië en die Maori’s in Nieu-Seeland. Minder bekend is dalk dat die pre-Indiese bevolking in Indië ’n klein minderheid in die land uitmaak. Ook die Anoe, Japan se oorspronklike inwoners van Kaukasiese herkoms, is nou ’n klein minderheid en hoofsaaklik tot die noordelike eiland beperk. Die betrokke lande tref gewoonlik staatkundige maatreëls, soos gereserveerde setels in die Indiese en Nieu-Seelandse parlemente, en ’n Maori-kongres (parlement) in Nieu-Seeland. ’n Interessante variasie is die Joodse staat in Siberië, Joodse Outonome Oblast (Евре́йская автоно́мная о́бласть,) maar waar die Jode ’n minderheid uitmaak. Volgens die jongste sensussyfers is slegs 1% van die bevolking deesdae Joods, en 93% etniese Russe. Tog staan dit as een van twee Joodse state bekend, die ander een Israel. Dié nie-onafhanklike staat leen hom egter tot ’n bespreking op sy eie. Vroue staan agter gordyne in die kieshokkies van ‘n kiesstasie in Noumea, Nieu-Caledonië (4 November 2018). Foto: AP Photo/Mathurin Derel In Suid-Afrika kan by terugskoue na onder meer die aanslag teen Afrikaans, min twyfel bestaan dat die meerderheid onderhandelaars by Kodesa staatkundig skeefgetrap het. ’n Grondwetlike aanpassing deur die destydse Vryheidsfront geïnisieer maak nou in beginsel vir korporatiewe en geografiese selfbeskikking as deel van Suid-Afrika voorsiening. Hoewel die stempersentasie in Nieu-Caledonië hoog was, 80%, het verskeie insidente tog op ’n mate van ongelukkigheid gedui. Sewe motors is beskadig, en twee voorvalle van klipgooiery het voorgekom. Frankryk wil harmonie op dié eiland handhaaf op ’n soortgelyke wyse as wat die Kodesa-onderhandelaars op die proef gestel het. Pres. Emmanuel Macron het dit soos volg uitgedruk: “Die Nieu-Caledoniërs het gestem om Frans te bly. Dit is ’n blyk van vertroue in die Franse Republiek, sy toekoms en waardes.” Macron het voorts gesê hy het begrip vir die teleurstelling van die Kanake, maar daarop gewys dat Frankryk die vryheid, gelykheid en broederskap van elkeen waarborg. Dit klink baie soos die Suid-Afrikaanse grondwet en veral die Handves van Menseregte. Met ’n aantal hofsake in die Konstitusionele Hof is boonop agteruit geboer wat internasionaal-erkende minderheidsregte betref. Die laaste stem oor die Nieu-Caledoniese kwessie is nog nie uitgebring nie. Volgens ooreenkoms kan die inwoners tot 2024 nog twee keer die stemburo’s oor moontlike onafhanklikheid nader. Sal die Afrikaner en ander minderhede ooit die geleentheid kry om te stem oor ’n vorm van selfbeskikking? Of moet ander modifikasies gesoek word?