Versindaba » Daniel Hugo onderhoud
Posts Tagged ‘Daniel Hugo onderhoud’
Daniel Hugo gesels met Bernard Odendaal oor sy nuutste digbundel
Daniel, Takelwerk is jou vyftiende bundel eie gedigte as ’n mens jou debuut saam met drie ander digters in Brekfis met vier 34 jaar gelede in ag neem. Dit beteken ’n gemiddelde van amper een digbundel elke tweede jaar. Dit getuig van kreatiewe arbeidsaamheid, veral as ’n mens in ag neem dat jy deur die jare ook heelwat vertaalde werk, bloemlesingwerk, resensies en dergelike die lig laat sien het. Hou jy by ’n roetine wat jou kreatiewe skryfwerk betref? Of werk jy wanneer die begeestering daar is?
My Muse is besonder ongedissiplineerd; ek skryf wanneer iets my inval. (“Begeestering” is heeltemal ’n te groot woord vir my kreatiewe oomblikke.) En daardie iets wat my aanspoor is meestal die taal self – met ’n woordspel, ongewone rymwoord, prikkelende idioom, aforistiese frase, ensovoorts. Dan word dié inval uitgewerk en ’n konteks gegee deur dit te verbind met iets wat ek gehoor, gesien, gelees of selfs gevoel het. Emosie is die laaste ding wat my inspireer om ’n gedig te skryf. (Soms tog wel.) Die digkuns is vir my verstandswerk, ’n vernufspel met die taal en poëtiese vorm. In sekere gedigte veroorsaak dié spel wel ’n emosionele reaksie by die leser – en selfs ook by die digter! Maar die gevoelseffek van ’n gedig op die leser is nie ’n finale maatstaf vir die geslaagdheid daarvan nie. Vir my is poësie ’n produk van die brein, nie van die hart nie. En die brein beheer nie net emosie nie, maar begryp dit ook. Dit is die rede vir die poëtiese paradoks: hoe intelligenter die digter en die leser, hoe diepgaander is die emosionele werking van die vers. Maar ’n gedig kan ook geniet en waardeer word as suiwer vakmanskap. En – weer ’n paradoks – estetiese bewondering vir vakwerk kan ook ’n emosionele belewenis wees.
Onderwerpe wat dikwels in jou werk opduik, is weer in Takelwerk terug te vind: kennelik outobiografiese dinge, die (erotiese) liefde, religieuse vraagstukke, besinnings oor kunstenaarskap (en satiriserings van verskynsels en persoonlikhede in veral die Afrikaanse digkuns – meermale ook van jou eie werk en jouself!), die verganklikheidsbesef, bekommernisse oor die stand en toekoms van Afrikaans en ’n steeds sterker natuurwaardering en gepaardgaande ekologiese bewussyn. Die sosipolitieke betrokkenheid wat in jou vroeë bundels ook taamlik op die voorgrond was, daarvan sien ’n mens egter al hoe minder. In “Volkstem” uit hierdie nuutste bundel van jou word die koerant (met sy daaglikse nuus) selfs as iets vervloeks voorgestel, iets wat lesers se lewens verwoes. Het Daniel Hugo a-polities geword?
Dit is waar: vroeër, sê maar voor 1994, het ek my erg ontstel oor die politieke gebeure in die land. Ek het in ’n verligte sendingpastorie grootgeword sonder enige Nasionalistiese sentimente. (My pa was een van die min N.G. Kerk-predikante wat nie aan die Broederbond behoort het nie.) Toe ek in 1983 vir ’n jaar lank in België studeer het en verbanne boeke van Suid-Afrikaanse skrywers kon lees, het ek vir die eerste keer besef hoe drakonies die politieke sensuur in ons land toegepas word en watter polisiestaat dit in werklikheid is. My bundel Breekware vir die revolusie (1984) was die neerslag van daardie ontnugterende insig. (Vreemd of veelseggend genoeg het André P. Brink nie ’n enkele gedig uit dié bundel in sy Groot verseboek opgeneem nie.) Daarna het ek ook in ander bundels my enkele kere oor die landstoestand uitgespreek. Deesdae voel ek my as Afrikaner en blanke middelklasman minder verantwoordelik vir wat in die land gebeur. (En dit lyk of ons weer op pad is na ’n polisiestaat.) Ek kan die politieke karpatse van die ANC-regering met meer afstand, ironie en selfs sinisme aanskou. Dit is natuurlik ook makliker hier op die afgeleë Prins Albert waar ek nou woon. En dit is hier waar ek beleef dat baie mense nie koerant lees nie, maar wel die papier gebruik om sigarette te rol. Vandaar die gedig “Die Volkstem”:
ons lees nooit die koerant nie
nee, ons skeur hom aan repe
kolom vir giftige kolom
en vul dit met nog meer twak:
fyn tabak tussen die letters
gestrooi en styf ingepak
en, ja, dan rook ons hom
die ink laat ons longe brand
en oë traan, laat ons proes
en stik – die vervloekte koerant
wat lesers se lewens verwoes.
Die koerant verwoes nie net nie-lesers se gesondheid nie, maar ook egte lesers se lewens. Dit gebeur al hoe gereelder in Afrikaanse koerante met hulle onverantwoordelike en onetiese beriggewing. En dié slagoffers kom dikwels uit die gemeenskap wat die koerant veronderstel is om te dien. Dit maak my woedend dat ervare joernaliste by koerante vervang word deur jongmense wat dan sonder algemene kennis, lewenskennis of taalkennis vir ons geradbraakte nuus en onbekookte opinies opdis.
André P. Brink, wat onlangs oorlede is, was een van die voorste eksponente van betrokke letterkunde in Afrikaans. “Poetry makes nothing happen” (’n aanhaling uit W.H. Auden se werk) is die titel van een van die gedigte in Takelwerk – hoewel die gedig grappig van aard is. Kan digkuns die wêreld verander?
Digkuns in die vorm van politieke en religieuse liedtekste kan die wêreld verander. Liedere bereik ’n veel groter (selfs internasionale) gehoor, en die treffendstes word deel van mense se woordeskat en bepaal hulle lewensuitkyk. Die kombinasie woord en melodie kan ’n kragtige opwek- en selfs opsweepmiddel wees. Poësievoorlesings op radio en vanaf verhoë bereik meer mense as gedrukte gedigte, maar dit is meestal ’n geval van by die een oor in en by die ander een uit. Goeie, moderne gedigte is dig aan betekenis en word in die eerste plek vir die aandagtige en opgeleide oog geskryf. Die ware poësielesers vorm so ’n klein breukdeel van die stemmassas dat hulle geen meetbare effek op die alledaagse, gruwelike gang van sake kan hê nie.
Tog sal dit verkeerd wees om jou as ’n “onttrokke” of maatskaplik onbetrokke digter te bestempel. Soos gesê, is besorgdheid oor Afrikaans en oor die mens se impak op die natuur temas wat ook in hierdie bundel van jou figureer. Trouens, ’n gedig soos “Literatuurgeskiedenis” is ontstellend om te lees. Is jy pessimisties oor die toekoms van Afrikaans?
Ek is bekommerd oor Afrikaans, ja. ’n Taal sonder politieke en ekonomiese mag is gedoem as kultuurtaal. As spreek- en singtaal is Afrikaans lewenskragtiger as ooit, maar dit is nie die punt nie. Die status van ’n taal word bepaal deur die hoeveelheid “hoër funksies” wat dit vervul. Afrikaans is vinnig besig om terrein te verloor in die onderwys (veral by tersiêre instellings), handelswêreld, regswese, die gedrukte en elektroniese media. En die gedrukte boek verteenwoordig vir my nog steeds die fondament én toppunt van enige kultuurtaal. Miskien moet ek maar volstaan deur “Literatuurgeskiedenis” aan te haal:
in ’n tweedehandse boekwinkel
– as liefdadigheidsorganisasie bedryf
mentor, my vriend en vyand
hierdie boek breek my hart – John
Die vreugde wat jy uit huweliks- en natuurliefde put, vind in Takelwerk neerslag in twee reekse gedigte: die een oor en teen die agtergrond van die Groot-Karoo, waar jy en jou vrou Marlene ’n huis besit (op die dorp Prins Albert); die ander oor twee bome op die erf van julle tweede woning, naamlik in die woonbuurt Stellenberg by Durbanville. Dit lewer van die genietlikste digkuns op waarvoor ’n leser kan wens. Dit blyk dat die bundeltitel sy oorsprong in (sekere van) hierdie gedigte het. Hoekom het jy dié woord uitgesonder vir die ereposisie van bundeltitel?
Daar is ’n Khoi-spreekwoord wat sê ’n vrou is ’n werf. Saam met Marlene het ek twee werwe ryker geword! En albei figureer in my nuwe gedigte, hoewel die meeste gedigte oor die “Stellenbergse eik” handel. Die titel slaan in die eerste plek op die kaal wintertakke van die akkerboom wat vir my soos die takelwerk van ’n seilskip lyk. Daarom het ek ook gevra dat Marlene se foto’s van dié manjifieke boom op die voor- en agterplat van die bundel gebruik word. Die derde gedig in die reeks “Stellenberg se eik” handel oor haar liefde vir die boom:
voor ek jou geken het, was jy die eensame
dokumenteerder van sy vier seisoene
met honderde foto’s – jy weet elke jaar
watter blaar die eerste uitbars en
watter een die heel laaste laat los
om geluidloos saam met die akkers
tot kompos te vergaan – dit alles is geargiveer:
eers op film, toe digitaal, maar veral
in die smal jaarringe van jou hart
Maar die titel Takelwerk is ook bedoel as ’n literêre verwysing na D.J. Opperman se “Digter” waarin hy die maak van ’n gedig beskryf as die bou van ’n skippie in ’n bottel “wat groei tot boeg en mas / en takelwerk”. Hy praat ook van “stellasies vers”. Elke gedig self is ’n taalkonstruksie, maar so ook die bundel as geheel. Die titel is dus eintlik ’n huldeblyk aan Opperman wat met sy poësie my lewe onmeetlik verryk het. Takelwerk bevat ook ’n eggo van ’n vorige bundeltitel van my, naamlik Monikkewerk. Albei titels sê iets oor my opvattings van die digkuns.
Die reeks van 38 gedigte oor die akkerboom vorm ’n soort mosaïek in die trant van N.P. van Wyk Louw se “Klipwerk”, wat met dié elliptiese twee reëls open: “dat akkers op die sinkdak val / en vye op die ringmuur breek”. In gedig XIX verwys ek pertinent na akkers wat op ’n sinkdak val, as ’n erkentlike kopknik na Van Wyk Louw. Anders as in Louw se reeks oor die wêreld van sy Sutherlandse jeug waarin natuur én mens betrek word, skryf ek byna uitsluitlik oor die dierelewe (veral voëls) in en om en onder die akkerboom.
Ek het in 2013 ’n ernstige operasie ondergaan en ses weke lank in die bed deurgebring. My kamervenster op die tweede verdieping van ons huis het as ’t ware in die akkerboom oopgemaak, en ek het genoeg tyd gehad om die mikrokosmos wat deur die boom geskep word te bestudeer. Dit is ongelooflik hoe ryk die natuurlewe in daardie voorstad van Kaapstad is.
Jy benut “opvallend” digterlike boumiddele en instrumente in jou werk – die soort “gedissiplineerde versifikasie” waaroor Marlene van Niekerk dit het in die kommentaargedeelte van ’n onlangse Versindaba-bloginskrywing deur Tony Ullyatt: woordspel en uitbuiting van betekenismeerduidighede; ironisering en paradoksering; sterk klank- en ritmiese gevoeligheid; vindingryke, verrassende en raak beelding wat ook tot hegte samehang in ’n bepaalde gedig deurgewerk is; ensovoorts. Waarom dig jy só? Of is dit geen bewuste besluit nie?
Ek onthou dat D.J. Opperman in my derde jaar op Stellenbosch Breyten Breytenbach se die ysterkoei moet sweet met ons behandel het. Al wat my van daardie gemompelde lesing bygebly het, is die uitspraak dat die soort vrye vers wat Breytenbach skryf sonder ’n begin, ’n middel of ’n einde is. Die gedig kan op enige willekeurige punt begin en net so onnoodwendig eindig. Wat Opperman nagelaat het om te sê is dat Breytenbach se gedigte juis nie afgeronde eenhede is nie, omdat dit die onderdele vorm van een groot, uitdyende poëtiese universum waarvan nóg die oorsprong nóg die slot in sig is. Breytenbach bou nie “stellasies vers” nie, hy skep eindelose konstellasies waarin sterre uit niks ontstaan, helder skitter en weer tot niks vergaan of in ander vorms voortbestaan.
My gees duisel voor die ewigheid; ek soek vashouplek in die hier en nou. Die takelwerk van vaste versvorme, van afgeronde artefakte, laat my veilig voel. En my groot voorbeeld is die einste Opperman. By hom het ek veral die uitdagings en moontlikhede van die Persiese kwatryn met sy aaba-rymskema leer ken. Die beste opstel oor die kwatryn wat ek ken, is deur Opperman geskryf (opgeneem in sy essaybundel Wiggelstok.) Dit het my by Omar Khajjam uitgebring en uiteindelik by my vertaling van Die roebaijat. Ek kon my ook verdiep in Opperman se hantering van die sonnetvorm toe ek my M.A.-verhandeling oor sy “Brandaan”-siklus geskryf het. Selfs die vyfreëlige limeriek, wat met sy aabba-rympatroon as ’n soort uitgebreide Persiese kwatryn beskou kan word, kom by Opperman voor in sy reeks “Kaapse draaie”. Wat ek van vormdissipline en metafoorgebruik weet, het ek by hom geleer.
Hoewel jy heelparty kere in jou oeuvre godsdiensvraagstukke aanraak, en jy blykens ’n gedig soos “’n Kwessie van klem” te doen het met die spook van ’n “Calvinistiese gewete”, sal dit waarskynlik verkeerd wees om jou as ’n religieuse digter te bestempel. Jy skryf, aan die einde van ’n reeks gedigte wat met ’n stuk siektegeskiedenis van jou te doen het, dat daar “Geneeskunde” in versoening met die aarde en “met God en sy talryke goggas” skuil. In “Sy paaie en sy pyn” (opgedra aan Tom Gouws, wat in sý bundel Syspoor “onskynheilige berispinge” aan jou adres gerig het) is jy egter bevrees dat “Tom die Rymer” dalk voor ’n Hemel te staan mag kom waarvan “die Hekke toe en die Interkom stom” is. Het jy lus om op hierdie opmerkings van my te reageer?
’n Mens kom nooit los van jou opvoeding nie, selfs al rebelleer jy daarteen. Daarom noem ek myself ’n ongelowige Christen, met die Calvinisme en die Bybel as die onuitwisbare intertekste van my bestaan.
Tom Gouws het destyds ’n hele reeks gedigte onder die titel “Dwaalspoor” teen my gelanseer ná die verskyning van my bundel Verse van die ongeloof (1989). Brink het een van Tom se lawwe gediggies uit dié reeks in Groot verseboek opgeneem. En ek het gedink dis hoog tyd om ewe laf te reageer:
Tom die Rymer het ’n hemelse Tom-Tom:
en as hy – sowaar – met ompaaie aankom
is die Hekke toe en die Interkom stom.
Die waarheid is natuurlik dat ons doodgewoon nie weet waar ons vandaan kom en waarheen ons gaan nie. Die enigste alternatief is redelose geloof – iets waarvoor ek nie kans sien nie. Ek beskou die Bybel as die grondslag van die Westerse beskawing; as jy nie die Bybel ken nie, kan jy jouself nie ’n opgevoede Westerling noem nie. Maar ek kan nie, soos gelowige Jode en Christene, die Bybel as ’n GPS na die ewigheid beskou nie. Die openingsvers van Takelwerk verwoord my ingesteldheid oor dié aangeleentheid só:
vanaf daardie oomblik van die oerknal
wemel die heelal van die seine
en die groot vraag bly: is dit Syne?
dis die kosmiese kolk waarin ons val.
Die oerknal is ewe onverklaarbaar as die moontlikheid van ’n God wat iets uit niets skep.
Kom ek steek my nek uit oor die indruk wat jou poëtikale aanslag op my maak – dan kan jy afkap of kopdraai soos jy meen nodig is! Hoe jy jou digterlike vernuf vrywaar van selfingenomenheid, is bewonderenswaardig. Die humor, al is dit dikwels sardonies getint by jou, en die selfironisering help reeds baie; dit werk innemendheid in die hand, meen ek. Daarby werk die woordkunstigheid, die belangrike rol wat poëtiese middele in die tematiese verkenningsproses speel, die gevaar teë dat die meermaals outobiografies geaarde onderwerpsmateriaal alte indiwidueel-persoonlik raak. Die aandag word ewe veel gevestig op die wyse van segging as op wat onder woorde gebring word. Dit verteenwoordig ten diepste ’n strewe na noodwendigheid of onvervangbaarheid van segging; juis die mees alledaagse van belewenisse verkry sodoende die waarde van iets bestendigs, van iets minder opsegbaars as die alte toevallige.
Dit, Bernard, is ’n mondvol! Ek wil net op een aspek reageer, naamlik die aanbieding van die “ek” in die poësie. Daar is digters wat totaal onpersoonlike gedigte skryf, soos Wilma Stockenström, maar die meeste digters is wesenlik selfgesentreer. Om te keer dat dit hinderlik selfingenome en selfbehep raak, is ironisering noodsaaklik. ’n Bietjie selfspot kan ook nie kwaaddoen nie. Ek weet dat humor in die digkuns deur sommige akademici met agterdog bejeën word, maar dit is hulle verlies as hulle die poësie so wil verskraal.
Takelwerk. Deur Daniel Hugo. 2015. Kaapstad: Human & Rousseau. ISBN 978-0-7981-6925-7.
Tags: Daniel Hugo onderhoud, Takelwerk
Onderhoud: Daniel Hugo
’n Minimum woorde met maksimum betekenis
Daniel Hugo gesels oor sy digbundel
Die panorama in my truspieël met Louis Esterhuizen.
Daniel Hugo is op 26 Februarie 1955 op Stellenbosch gebore. Hy gaan skool op Greyton en in Windhoek. Daarna studeer hy aan die Universiteite van Stellenbosch (BA (Hons)), Pretoria (MA) en die Vrystaat (DLitt). Op Stellenbosch was hy ’n lid van D.J. Opperman se Letterkundige Laboratorium. Hugo het in 1982 met Korte mette as digter gedebuteer. Sy jongste bundel is Die panorama in my truspieël, uitgegee deur Protea Boekhuis. Hy is ook bekend as vertaler van die Nederlandse digters Gerrit Komrij (Die elektries gelaaide hand) en Herman de Coninck (Die lenige liefde). Ná byna 20 jaar as omroeper by die Afrikaanse radiodiens van die SAUK is hy nou ’n vryskut-taalpraktisyn. Daniel Hugo is getroud met Carina Diedericks-Hugo, uitgewer en bekroonde skrywer van kinder- en jeugboeke.
Daniel, jou dertiende digbundel se titel is besonder ryk aan resonansie – vertel ons wat dié titel alles vir jou inhou en hoe jy dit in die bundel ontgin het.
Hoe ouer ’n mens word, hoe groter word die verlede en hoe kleiner die toekoms. Die poësie is dan ’n manier van terugkyk op daardie wyer wordende panorama; dit is ’n truspieël waarin jy die verlede kan beskou sonder om die (gevaarlike) toekoms uit die oog te verloor. In “Bestemming” stel ek dit só:
ek kantel verse soos ’n spieël
om oor my skouer te kan tuur:
vlaktes, kronkels van ’n rivier
ek sien hoedat iets my inhaal
– ’n gevaarte met baie asse –
en voor wag smal draaie, wag passe
En tog bevat hierdie bundel minder verse oor my jongdae as my twee vorige bundels, Skeurkalender (1998) en Die twaalfde letter (2002), met hulle “Almanak”-gedigte. Miskien moes ek die titel Die panorama in my truspieël gehou het vir my versamelde gedigte!
Die spieël van die poësie kan natuurlik ook die hede vir jou wys – nie net wys nie, maar ook genotvol verdubbel, soos in die hedonistiese gediggie “Naak”:
my allerliefste staan kaalgat
sy rek haar uit voor die spieël:
in ’n blink vywer bibber daar
vinkneste aan ’n wilgerlat
Die tipografiese voorstelling van ’n gedig (of enige ander teks) word inderdaad die “bladspieël” genoem.
Vir my was hierdie bundel van jou ’n besonder aangename leeservaring. Ek het veral gehou van die aandag aan klein lewende wesens soos voëls, krieke, trapsuutjies en andere en hoe jy dit kontrasteer met die wyer panorama van die lewe. Kan jy dalk hierop uitbrei?
Ek ervaar die wêreld wel as ’n deel van die groot heelal, maar ek beperk my graag tot die klein dingetjies. En dié klein dingetjies beskryf ek dan by voorkeur in kort gediggies. Dit is veral muskiete wat my so irriteer dat ek oor hulle móét skryf. In Panorama verskyn daar ’n muskiet in “Lees by lamplig”. Dit is nie toevallig dat ek die muskiet as ’n woord met vlerke beskryf nie. Die prikkel (die skril muskiet) en die produk (die gedig) word een, met dié verskil: “Digterwoorde … is onskadelik: / selfs die skerpste hou jou selde uit die slaap”.
Daar word dikwels na jou gedigte verwys as vernufpoësie. Is jy gemaklik met hierdie etiket en wat – na jou mening – word hiermee bedoel?
Om die waarheid te sê is ek die een wat dié benaming gangbare literêre munt gemaak het in my proefskrif van 1988 (Die digter en sy middele: ’n Ondersoek na die vernufpoësie in Afrikaans). Tot op daardie stadium is wat in Engels bekendstaan as “poetry of wit” in Afrikaans “geestige poësie” genoem. Te veel mense het egter die betekenis “humoristies” aan die term geheg, in plaas van “verstandelik”. Vernufpoësie kan natuurlik humoristies of speels wees, maar dit is heel dikwels doodernstig van aard. Die belangrikste kenmerk van vernufverse is die intellektuele spel met die taal en/of die versvorm. In my proefskrif het ek oor die verwikkelde poësie van Merwe Scholtz en J.C. Steyn geskryf.
Ek is in my noppies as die kritici my ’n vernufsdigter noem, omdat die poësie vir my in die eerste instansie taal- en versontginning is en nie die uitstal van emosies nie, selfs al gaan dit oor diepgevoelde ervarings.
Jy het nog altyd ’n voorkeur vir ’n korter, meer kriptiese vers gehad. Waarom?
’n Gedig is vir my iets wat “dig” moet wees. Die digter wat die grootste invloed op my gehad het, was D.J. Opperman met sy “laaggedigte”. Die ideaal is om ’n minimum woorde met maksimum betekenis te laai. Dit kan lei tot geforseerdheid en duisterheid, maar met die nodige balans kan ’n mens kragtige effekte bereik, soos Opperman in sy kort gedig “Nagstorm oor die see”. Hierin word ’n donderstorm en ’n erotiese samekoms gelyktydig beskryf:
Toe styg hy op druppende vlerke en vlug
(Uit: Versamelde poësie, Tafelberg en Human & Rousseau)
Kort, gebonde versvorme soos die haikoe, Persiese kwatryn, limeriek, villanelle en sonnet bied ’n onweerstaanbare uitdaging aan die digterlike vernuf. Om ’n geslaagde vrye vers te skryf is sekerlik ewe moeilik, maar dit was nog nooit vir my ’n groot verleiding nie.
Die reaksie op jou optrede tydens verlede jaar se Versindaba was oorweldigend positief; talle lede van die gehoor het byvoorbeeld na jou voorlesing kommentaar gelewer op jou gebruik van humor. Is humor iets wat toenemend belangrik geword het vir jou in jou poësie?
Ek dink so, ja. Maar lagtrane is soms moeilik te onderskei van huiltrane.
Jou hantering van die liefde as tema in jou verse is ook besonder treffend. Enkele jare gelede moes jy op Stellenbosch aan ’n kollokium deelneem wat as tema gehad het: “Gaan weg, sodat ek oor jou kan skryf.” Is dit vir jou makliker of moeiliker om oor die geliefde skryf wanneer sy so heerlik en volledig teenwoordig is in jou lewe?
Mag ek antwoord met ’n gedig uit die bundel? Die titel is “Kortsluiting”:
in kerslig ontklee jy jou vir my –
die dans van lig en skaduwee
laat versreëls in my vingers flikker
maar as jy skielik die kers uitblaas
blus die hele stad se ligte:
hoor, gesinchroniseer, ons sugte
(gedigte moet noodgedwonge wag
vir die reëlmaat van die nugter dag)
Die geliefde hoef dus nie weg te gaan voor ek oor haar kan skryf nie, maar die passie kan eers verwoord word as die digter nugter en alleen in sy studeerkamer sit. Met die gedig word die swoel emosie afgekoel en rasioneel verwoord. Pogings om die taal self te laat hyg, om dit te “erotiseer”, ly dikwels tot banaliteit of sentimentaliteit.
Die panorama in my truspieël bevat ’n aantal natuurgedigte, selfs al sê jy “Natuurgedigte laat my maklik gaap” in “Lees by lamplig”. Watter uitdagings stel natuurpoësie aan ’n digter?
Wanneer jy ’n natuurgedig skryf, betree jy eintlik die terreine van die musiek en die beeldende kuns. Die natuur is nooit stil nie: water klater oor rivierklippe, wind ruis in die blare van ’n populier, duiwe koer in die eikebome, donderwolke rammel, branders dreun langs die kus, ensovoorts. Hierdie geluide kan in die taal weergegee word deur klanknabootsende woorde soos klater, ruis, koer, rammel en dreun, maar dit is ge-ykte woorde. Die uitdaging vir die digter is om die natuur se musiek op ’n nuwe, treffende manier te beskryf.
Die natuur is ook ’n visuele skouspel wat bestaan uit lyne, vlakke, volumes en kleurskakerings. Eintlik is dit nog moeiliker vir die digter om met die beeldende kunstenaar te kompeteer. Die woord “ruis” gee ’n goeie idee van hoe wind in blare klink (dit is ’n woord wat die oor oortuig), maar die woord “blou” gee geen idee van hoe die kleur lyk nie (die oog bly ontevrede). Die digter kan hom eintlik maar net verlaat op beeldryke omskrywings, soos in die volgende reëls van N.P. van Wyk Louw:
en rand-om kleinkat-oog se blou.
(“Klipwerk” uit: Versamelde gedigte, Tafelberg en Human & Rousseau)
In “Natuurdigter” het ek die wesenlike onmag van die natuurdigter probeer verwoord:
kyk, die varkoorlelies langs die watervoor
is bewus van hom, hul luister tuitoor
na wat uit die digter se mond gaan kom
maar al wat hul hoor, is die watervoor
die digter beny die blinkoogwater
wat so vloeiend bly babbel in die voor
wat so poëties, so klankryk klater
om daardie tuitoorlelies te bekoor
Ek vermoed dat elke digter ’n intuïtiewe aanvoeling het van die ideale vers wat hy graag sou wou skryf; waarskynlik is dit die rede waarom ons aanhou met gedigte maak, aangesien hierdie ideaal nooit verwesenlik (kan) word nie … Watter vers sou jy egter uitsonder as die een wat die naaste kom aan hierdie “ideale vers”? Sal jy dan sommer so vriendelik wees om kortliks te motiveer hoekom jy juis dié vers kies en dit dan hieronder oortik vir ons lesers?
Ek hou nogal van “Voyeur”, die openingsgedig van die bundel. Dit is tegelyk “diepsinnig” en speels. En die veelbesproke vernuf vind ’n mens in die woordspel van die slotwoord. (O, en daar is ’n literêre verwysing: T.T. Cloete het ook gesê dat God ’n digter is, maar ek vermoed dat Cloete dit ernstig bedoel het.)
God het sy rug op ons gedraai, maar
bly tog nuuskierig oor sy skaduwee, sy skepsels
wat met moeite gebore word en maklik sterf
hy gebruik sy kosmetiese spieël,
die maan, wat hy millennia al manipuleer
om oor ’n koue skouer na ons te kyk
wat hy daarin sien, sal hom nog ’n eeu
of so plesier kan gee en dan finaal laat gru –
mens sou dink God is ’n digter: hy leef per-vers
Tags: Daniel Hugo onderhoud, Die panorama in my truspieël
Posted in Artikels, essays, e.a., Onderhoude | Comments Off on Onderhoud: Daniel Hugo