’n Tipies Suid-Afrikaanse debat het die afgelope tyd in die media gewoed na aanleiding van ’n uitlating van die omroeper Tumi Morake in ’n radioprogram. As ’n mens dit behoorlik ontleed, sê dit nogal iets oor waar ons tans in Suid-Afrika staan.
Daarop het sy twee metafore gebruik: “Wanneer jy ’n bok aan ’n kort stuk tou aan ’n paal vasmaak, gaan hy net stap so ver as wat die tou hom toelaat. Maar selfs wanneer jy die tou losmaak, gaan die bok aanhou om net op daai klein stukkie te loop, selfs al is die tou los en kan hy wegloop.”
Die volgende dag het sy die saak met dié metafoor van die ander kant af benader: “Dis soos ’n kind wie se fiets onder dwang van hom afgevat is. En dan sê jy vir die boelie: ‘Nee, nee, nee, deel die fiets, moenie so wees nie.’ Die kind wie se fiets afgevat is, voel dan nie of daar vergelding was nie. Die boelie is nie gestraf nie en word boonop verder beloon” (bedoelende dat hy nie gedwing word om die fiets heeltemal terug te gee nie).
Wat sy hier probeer sê, is dat daar ná 1994 vir die wittes gesê is apartheid was nou wel verkeerd, maar hulle hoef nie dít wat hulle van die swartes gesteel het (menslike waardigheid, rykdom, grond?) terug te gee nie.
Morake en Floris het albei ’n waarheid beet. Maar dis ’n eensydige waarheid, want daar is ook ’n ander kant van die munt.
In die proses wys Buys op die ANC se ondersteuning van die kommunisme voor 1990, dat die beweging “ook nie destyds geveg (het) vir ’n grondwetlike demokrasie, menseregte en vrye ekonomie nie. Sy uitgesproke doel was om met ’n rewolusionêre oorname ’n ‘Oos-Duitsland in Afrika’ te vestig”.
Die groot uitdaging wat ons vandag het, is om die gesprek te stuur in die rigting waar ons mekáár se waarhede kan erken.
Wel, in die algemeen het ons in ons openbare gesprek in Suid-Afrika ’n oormaat aan retorica en ’n ernstige gebrek aan demonstratio en dialectica.