By kinders van twee tot 12 is dit algemeen in die velvoue soos die waaie van die bene en arms, nek, gewrigte en enkels, en by tieners en volwassenes sit dit gewoonlik in die velvoue en op die nek, gesig, hande of voete. Dit kan egter ook soos in Nadia se geval oor die hele lyf voorkom.
“As jy ekseem op ’n plekkie onder jou horlosie of oorbel kry, noem ons dit kontakekseem. As jy erg spatare het, kry jy stase-ekseem, wat jou bene laat opswel. Nog ’n soort is seboreïese ekseem – dit wys op die kopvel, wenkbroue en baard-area.”
Die meeste kinders ontgroei hul ekseem teen die tyd dat hulle skool toe gaan, maar sowat die helfte kan weer as volwassenes ekseem kry, dikwels in ’n ander vorm soos kontakekseem. Ander lyers kry dit as volwassenes vir die eerste keer. Dis ’n onvoorspelbare toestand.
Ekseem volg dikwels ’n sikliese patroon, sê dr. Harris Steinman, allergiekenner van die Allergievereniging van Suid-Afrika. Sommige mense sal dit ’n paar keer per jaar kry, ander net af en toe. In uiterste gevalle verdwyn dit nooit.
Die sikliese patroon kan waarskynlik toegeskryf word aan hormoonveranderings, iets wat jy eet, stres of omgewingsfaktore soos rook of die gebruik van ’n nuwe waspoeier, sê Harris. Algemene snellers sluit in huisstofmyte, sekere kosse soos grondboontjies, eiers, melk en graan, of geparfumeerde produkte.
Willie sê dokters weer nie presies hoekom ekseem verskyn en weer verdwyn nie. “Dis die aard van die siekte. Dit kan te doen hê met die omgewing (soos wanneer iemand na ’n droër omgewing trek), leefstylveranderinge (soos wanneer jy jou hande meer gereeld was en die vel uitdroog) of dalk ’n nuwe stokperdjie waar iets jou vel irriteer.
“Hormone kan ’n rol speel, maar niemand weer presies hoe nie. Dit kan ook te doen hê met normale fisiologiese veranderinge in die lyf en selfs ’n verandering in postuur soos wanneer ’n baba net lê, maar later begin kruip en loop wat wrywing op verskillende plekke aan die lyf veroorsaak.”
“Dit kan ’n sekere soort kos wees, maar chemikalieë, rook en waspoeier of versagmiddels kan ook ekseem aan die gang sit. Daarom is dit belangrik dat ’n mens na die geheel kyk, na alle potensiële snellers.
“Ek het ’n geval gehad van ’n kind op ’n baie beperkte dieet. Toe hy op my versoek sy dieet uitbrei het sy vel dramaties verbeter, want sy ekseem was stresverwant – en sy dieet het sy stres vererger. Dit beteken nie hy was nié allergies vir sekere soorte kos nie; die stres was net ’n groter sondaar as die allergie.”
Medici her geen klinkklare antwoord vir wat ekseem veroorsaak nie, maar navorsing wys dit hou verband met ’n generiese afwyking in die skansfunksie van die vel, sê Willie.
Die skansfunksie is soos ’n veiligheidsnet wat oor jou lyf gespan is. “As jy ’n digte veiligheidsnet het – dus ’n goeie skansfunksie – kan die vel die liggaam beskerm teen kieme en allergene. As iets erger met die skans verkeerd is, kan die vel baie makliker goed deurlaat wat ’n reaksie veroorsaak.
Daar is nie ’n kuur vir ekseem nie, maar dit kan met die regte behandeling beheer word sodat die lyer ’n goeie lewensgehalte kan geniet.
“Daar is meer as 400 dinge wat ’n allergie kan veroorsaak,” verduidelik Harris. “Ek het al ’n kind gesien wat in streng anti-allergiedieet gevolg het, maar sy ekseem het gebly. Toe stel ons vas hy is allergies vir aartappels – en dit was deel van sy spesiale dieet! En soms hou die ekseem dalk glad nie met ’n allergie verband nie.”
As jou kind wel elke keer ekseem kry nadat hy ’n bepaalde kossoort geëet het, moet dit uitgeskakel word.
Pasop vir ’n heksejag na snellers, sê Willie. Ekseem is chronies en sal van tyd tot tyd weer opvlam. “Daar moet ’n duidelike verband wees tussen die sneller en jou ekseem voor jy dit uitskakel.”
Soms sal ’n mens glad nie die sneller kan identifiseer nie. Dan moet jy seker maak jy gebruik jou medisyne noukeurig sodat jy jou simptome kan beheer.
Die dokter kan ook ’n immuunonderdrukkende middel soos siklosporien voorskryf, maar omdat dit die immuunstelsel onderdruk en vatbaarheid vir siektes en kieme vergroot, word dit gewoonlik net gebruik as ekseem regtig op niks anders reageer nie.
Volg die basiese ekseem-badreëls. Bad een keer per dag sowat 10 minute lank in lou-warm water. Moenie badskuim gebruik nie en vervang seep met iets soos akwaroom of room met ’n oliebasis. As dit skuim, is dit gewoonlik nie goed nie, want dit breek die normale olielaag op die vel af, sê die Kaapse dermatoloog dr. Willie Visser. As jy klaar gebad het, druk jou droog met ’n handdoek – moenie vryf nie.
Hou jou kind se naels kort sodat hy hom nie kan stukkend krap nie. 'n Koue kompres – sit sommer ys in ’n waterdigte plastieksak, knoop die sak toe, en draai ’n klein handdoek om – kan help om die gejeuk te verlig
Hou jou kind se leefstyl so normaal moontlik om onnodige stres te vermy. Laat hom byvoorbeeld toe om te swem, maar spoel hom agterna af en bevogtig sy vel. Kies liewer 'n sout- as ’n chloorswembad.
Moenie bioafbreekbare waspoeiers of versagmiddels gebruik nie omdat dit meer ensieme bevat wat ekseem kan vererger. As jy jou kind se wasgoed klaar gewas het, spoel sy klere met asynwater uit. Onthou: Dit help nie jy was jou kind se klere met ’n spesiale seep, maar druk haar teen jou vas terwyl jy klere dra wat met gewone seep gewas is nie. Was dus die hele gesin se klere en lakens met nie-biologiese waspoeiers.