BESTAAN die Afrikaner nog as ’n volk—binne ’n veelrassige Suid-Afrikaanse nasie? Is die rol van die Boer uitgedien ná sy politieke dominansie in die apartheidsjare? Daar is mense wat ernstig reken dat die Afrikaners eintlik nooit ’n volk in die enge sin van die woord gevorm nie, dat hulle slegs die nasate was van ’n aantal uiteenlopende avonturiers uit Nederland, Duitsland en Frankryk, wat in ’n ruwe, vreemde land moes oorlewe (en nooit eintlik werklik kon saamstaan nie, omdat daar te veel leiers onder hulle was).
Maar vir vele ander is dit ondenkbaar om te wil beweer dat die Boere geen volk is of ooit was nie. In die smeltkroes en worstelstryd van hul pioniersbestaan is hulle gelouter totdat hulle uiteindelik as ’n eie volk op die wye, wuiwende Suid-Afrikaanse velde verenig het. Dit was veral die Anglo-Boereoorlog, met al sy ellende, wat hulle so saamgesmee het dat die burgers van die twee Boererepublieke en die Afrikaner-rebelle in Kaapland hulself kennelik as ’n eenheid beskou het. As die Afrikaners konsuis geen volk sou vorm nie, vra volkekundige ontleders, tot watter volk of volkere behoort hierdie eiendomlike groep mense dan? Nederlanders, Duitsers of Franse is hulle immers baie lank nie meer nie.
En die lede van ’n volk het ’n trots en dit word versterk deur die herinneringe aan wie hulle was en waar hulle vandaan kom. Die Vrouemonument, in al sy eenvoud, is dus geen steriele bouwerk wat miskien bloot om sy geskiedkundige waarde in stand gehou behoort te word nie. Dit is allereers ’n simbool van ’n eie identiteit. Ons moet nooit skaam wees om Afrikaners te wees binne die kader van ons Suid-Afrikaanse nasieskap nie, word dikwels gesê.
Maar die Vrouemonument is veel meer as bloot ’n Afrikanersimbool, soos ook in die begin van hierdie artikel gesê is. Swartmense het ook in die oorlog gely en gesterf en die gedenknaald dien eweneens as ’n sombere waarskuwing wat soos ’n vermanende vinger omhoog reik. Dit is om ons te herinner dat niemand die reg het om menselewens te neem soos dit hom pas nie. Ons is almal lede van die menseras. Sonder liefde kan ons nie voortbestaan nie.