Ramaphosa se kans om ŉ groter, sterker en beter ekonomie te bouAdjunkpresident Cyril Ramaphosa op 7 Februarie 2016 by die ou Peter Mokaba-stadion in Polokwane, Limpopo (Foto: ANA) Adjunkpres. Cyril Ramaphosa se verkiesing as die nuwe president van die ANC het goeie reaksie van die markte ontvang en ŉ gunstige impak op beleggingsentiment gehad. Die rand het reeds met die aanloop tot die konferensie begin verstewig op die rug van gerugte dat Ramaphosa, wat wyd as meer sake-vriendelik beskou word, die leisels van die regerende party gaan oorneem. Ná Maandagaand se aankondiging van Ramaphosa se oorwinning het die geldeenheid ŉ drie-maande hoogtepunt van R12,60 teen die dollar bereik. Dit het intussen weer verswak, maar kenners meen dit behoort die vlakke teen die dollar vir eers onder R13,00 te hou. Ekonome en kommentators in die sakewêreld meen daar lê nou ŉ moeilike tyd vir die nuwe president van die ANC voor nadat hy ŉ oorwinning van minder as 200 stemme oor dr. Nkosazana Dlamini-Zuma behaal het, en die helfte van haar ondersteuners in die top-ses-leierskapposisies ingesluit is, wat saam met hom die ANC bestuur. Piet le Roux, uitvoerende hoof van die sakeregtewaghond AfriSake, verwys na die 50/50-verdeling as Ramaphosa se RamaZuma-bedeling. Hy reken dit gaan ŉ groot uitdaging vir Ramaphosa bied om die twee kampe te versoen en te mobiliseer om sy beleide te ondersteun. “Mense wat nou dink alles gaan sommer in ŉ japtrap in die ekonomie regkom, gaan ŉ ontnugterende tyd tegemoet. Ramaphosa bly ook verbonde aan die ANC-beleide wat reeds lank bestaan, hy het nie regtig ŉ ander uitkyk daaroor nie,” het Le Roux bygevoeg. Kenners meen Ramaphosa maak die regte uitlatings en beskik oor die noodsaaklike leierskapsvaardighede om ŉ positiewe draaipunt vir die ekonomie te skep. Wouter Snyman, finansiële adviseur, entrepreneur en uitvoerende hoof van attooh!, het gesê Ramaphosa se ondervinding in die sakewêreld kan hom en die Suid-Afrikaanse ekonomie goed te staan kom. Ramaphosa is volgens hom die regte leier binne die ANC om beleggersvertroue in Suid-Afrika te herwin. “Hy moet die sakewêreld en die Suid-Afrikaanse korporatiewe instansies oortuig om in die land te belê. Die onlangse politieke onstabiliteit het veroorsaak dat daar miljarde in besteding ingeperk is, maar as Ramaphosa vertroue kan skep, sal die beleggings terugkom. Hy kan deur sy optrede ook weer help om ŉ internasionale beleggingsomgewing te herstel. “Ramaphosa sal ook geen toleransie vir enige vorm van korrupsie moet toelaat nie. Hy sal die Guptas moet laat vervolg en staatskaping aanspreek, maar ek dink die groter vraag is of die ANC hom hierin gaan ondersteun?” Snyman meen een persoon, al is dit die president van die regerende party, kan nie alleen die verskil verteenwoordig nie, hy het ŉ span nodig. “Ek verstaan dit is ANC-retoriek om van radikale ekonomiese transformasie te praat, maar ek sou graag vir mnr. Ramaphosa wil sê dat hy veral moet aandag gee aan elke individu se ekonomie in Suid-Afrika. Dit is net so belangrik om die groter ekonomie te groei. “Hy moet ŉ omgewing skep wat entrepreneurskap aanmoedig wat belê in Suid-Afrika. Hy moet ook ŉ belastingomgewing skep waar daar veral toegewings gemaak word vir klein sakeondernemings. Verder moet hy individue aanmoedig om ŉ bydrae tot die ekonomie te maak. “Ramaphosa maak tans die regte geluide en sy ‘nuwe transaksie’ wat handel oor inklusiewe ekonomiese groei, kan ŉ mens opgewonde maak. As dit egter eintlik die 100 000 Suid-Afrikaners uit die ekonomie wil sluit wat ŉ miljoen of meer per jaar verdien, is dit nie goeie nuus nie. Hy moet die ekonomie en sy regering op so ŉ manier bestuur dat hierdie mense in Suid-Afrika wil bly. “Om dit deur te voer sal hy moontlik ook sy top-ses moet teëgaan,” het Snyman gesê. Le Roux meen Ramaphosa hoef eintlik nie enige nuwe planne of maatreëls in te stel nie. “Hy kan eintlik maar net ophou om sekere goed te doen. Ek voel iets soos swart ekonomiese bemagtiging, hoë belasting en die staatsbeheerde maatskappy is van die elemente wat tans die skadelikste vir die ekonomie is, maar ek betwyfel of Ramaphosa werklik die politieke wil of vermoë het om dit te staak.” Volgens prof. Raymond Parsons van die Noordwes-Universiteit se sakeskool moet Suid-Afrika se openbare besteding gestabiliseer word en die staatsbeheerde maatskappye soos Eskom geherstruktureer word. Hy reken ook met Ramaphosa aan die stuur van sake kan verdere afgradering van kredietagentskappe vermy word en die vertroue in die Suid-Afrikaanse ekonomie herstel word, mits Ramaphosa bereid is om die dringende ekonomiese verandering te maak wat die land se ware potensiaal kan ontsluit. Snyman het gesê sy raad vir die tyd waarin daar nog talle onsekerhede oor die politiek en ekonomie woed, is: Le Roux het gesê AfriSake sal verbeterings onder die leiding van Ramaphosa se ANC verwelkom, maar bly intussen op koers. “Ons sal nougeset voortgaan om welwillendheidsinisiatiewe in die burgerlike samelewing te ondersteun, voorspraak vir vrye markte te maak, ons lede van ’n mededingende voordeel te voorsien, en uiteindelik te poog om besigheid staatsbestand te maak.”