Go thoma ka bo-1920, Dihlatse tša Jehofa di be di gaša dikopano tša tšona go batho ba dinageng tše dingwe di diriša mogala goba diradio tše dikgolo. Ga bjale, thekinolotši ya Inthanete e dira gore le bao ba lego kgole ba kgone go kwa le go bogela ditiragalo ge di dutše di direga goba gateetee ge di se na go direga. William, yoo e lego Hlatse ya Jehofa kua United States, o be a le gona kopanong yeo e bego e le kua Richmond, Virginia, ka 1942 gomme o be a theeditše lenaneo leo le kgokagantšwego ka mogala. Ge a bapetša kopano yeo le lenaneo la seboka sa lenyaga sa ngwaga le ngwaga o re: “O holwa kudu ke lenaneo ge o le bogetše. Se ga se bapetšwe le selo.” Mananeo a ekonomi ao re boletšego ka wona a bopa karolo ya kwalakwatšo yeo MaAfrika Borwa ka moka a tla kgathago tema go yona go fokotša bodiidi le go hloka tekatekano setšhabeng sa gaborena. Go rena se ga se fela tsela ya go bontšha gore kgatelopele ya temokrasi ya rena e swanetše go elwa ka dikgato tše di bonalago tše re di tšeago go kaonafatša khwalithi ya maphelo a bontši bja setšhaba sa gaborena se se lego mathateng. Gore re kaonafatše mananeo a setšhaba ao re a thakgotše mengwageng ya go feta, ngwageng wo re ikemišetša go ruma mošomo wo re šetšego re o thomile wa go fetoša tshepetšo ya rena ya tšhireletšo ya setšhaba gore go tsebišwe ditsela tše diswa ka dikarolwana ka pele ka mo go ka kgonegago. Karolo ye bohlokwa kudu ya diphetogo tše ke mošomo wa go thiba tlhaelelo yeo e laeditšwego Pegong ya 2002 ya Komiti ya Dinyakišišo mabapi le Tshepetšo ye e nabilego ya Tšhireletšo ya Setšhaba ka Afrika Borwa. Se se ra gore motheo wa merero ye e amago meputso ya lekala la rena la tšhireletšo ya setšhaba e a hlaelela goba ga e tshepagalele palo e kgolo ya bašomi. Molawana wo o hlahlago tebanyo ye ke gore, go tlaleletša thušo ya setšhaba yeo e bontšhwago ke tekanyetšo ya mmušo, re swanetše re lekole matseno a tshepetšo ya tšhireletšo ya setšhaba malebana le meputso ye e theilwego godimo ga motheo wa go hlola kwano setšhabeng. Se se tla ra gore MaAfrika Borwa ka moka a tla ipshina ka go ba maloko a tshepetšo ye e swanago, tshepetšo ya maleba ya taolo ya diinšorentshe tša setšhaba, moo e lego gore batho bao ba hwetšago meputso ya godimo ba tla tšwela pele go beeletša go dikhwama tša praebete mabapi le ditšhelete tša morago ga go tlogela mošomo le tša inšorentshe. Dipoledišanong tše di bilego gona mmušong, go bile le kwano ya gore dikarolwana tša tshepetšo ye di swanetše go akaretša dilo tše di latelago: go tšwela pele ga dikholo tše itšego tše di lego gona tshepetšong ya rena ya dimphiwafela moo dikholo di tla lefelwago go ya ka tshepetšo ya sebjalebjale ya taolo; thušo ya ditšhelete go bašomi bao ba hwetšago meputso ya fase, ye e lebišitšwego kudukudu go batho bao e lego la mathomo ba šoma, kudukudu baswa; motšhelo wa tšhireletšo ya setšhaba go thuša ka ditšhelete tša dipeeletšo tša motheo tša morago ga go tlogela mošomo, morago ga lehu, tša bogolofadi le tša go hloka mošomo. Tona ya Merero ya Ditšhelete o tla fa ditaba tše šedi gape nakong ya ge a neelana ka Polelo ya Ditekanyetšo. Se re swanetšego go se thalelela ke gore ge re fetša ka meputso ya ditirelo tša tšhireletšo ya setšhaba, mmušo o tla swara ditherišano tše di tseneletšego le makala ka moka a setšhaba, ka o tee ka o tee goba ka go šomiša NEDLAC. Godimo ga se, re thomile go lekola ditsela tša go fihlelela bana bao ba lego kotsing ba mangwaga e 14. Lenaneo la rena la ngwaga wo lekaleng la bosetšhaba le tla akaretša: go akgofiša kago ya dintlo tše di sa bitšego kudu gomme se se tla nyaka gore go hlangwe ka potlako Special Purpose Vehicle go šomana le ditšhelete, go kgola ditsela tša Molaokakanywa wa Taolo yaTšhomišo ya Naga le go kgonthišiša gore dintlha tše di šaletšego morago ka go dumelelana le lekala la praebete mabapi le dintlo tše di sa bitšego kudu di a rungwa; go akgofiša go thakgolwa ga projeke ya go laolwa ga intasetri ya dithekisi ke mmušo, go thakgolwa ga maano ao a nabilego a dinamelwa tša diporo le tša tsela go akaretšwa le Lenaneo la Tšhomišo ya Dipese tša khwalithi ya godimo (Bus Rapid Transit System) ka Metsesetoropong le go laolwa ga Metrorail ke mmušo: ke sa le mo ga ke tšee sebaka se go tiišeletša gore mmušo le bašomišani ba rena go tšwa go SANTACO ba ka se gogwe ka nko gore ba tlogele projeke ya go laolwa ga intasteri ya dithekisi ke mmušo, gomme maiteko a mangwe le a mangwe a go se obamele molao ka lebaka la go nyaka go ikhola a tla rarollwa ka tsela ye e swanetšego; go katološa tsela ya go hwetša ditirelo tša Tlhabollo ya Bana ba mengwaga ya fase (Early Childhood Development) bjalo ka karolo ya lenaneo la go kaonafatša tshepetšo ya thuto ka kakaretšo ebile e le karolo ya Lenaneo le le Katološitšwego la Mešomo ya Setšhaba; go katološa tlhahlo le go thwalwa ga baoki le badirelaleago gammogo le bašomi ba tša thekgo, ka go oketša palo ya dihlongwa tša thuto, go kaonafatša khwalithi ya tlhahlo, le go ba le thušo ya ditšhelete ya go ithuta; go tšwela pele ka go tsenya tirišong tsela ya go laola meputso ya bašomi ba tša maphelo, le go neelana ka didirišwa tša tlaleletšo go kaonafatša meputso ya barutiši; go kgonthišiša go tsenywa tirišong ka potlako ga mekgwa ya go fokotša ditefeleo tša dihlare; le go tšwela pele ka mošomo wa go ahlaahla kudukudu dilo tša go fapafapana tše di hlolago mahu a tlhago setšhabeng sa gaborena gammogo le malwetši ao a hlolwago ke ka mokgwa wo motho a phelago ka gona, malaria, ditwatši tše di fapanego tša TB, dikotsi tša ditseleng le bosenyi bjo bo nago le dikgaruru ka gare. Mabapi le se, mmušo o ineela go matlafatša lesolo kgahlanong le HIV le AIDS le go kaonafatša tsela ya go thea dintlha ka moka tša tebanyo ye e nabilego bjalo ka thibelo, tlhokomelo ya ka gae le kalafo. Re tla kgonthišiša gore setswalle se se bopilwego mengwageng ya go feta se a matlafatšwa le gore leanotshepetšo la rena la bosetšhaba leo le kaonafaditšwego twantšhong ya AIDS le malwetši a mangwe ao a fetelago ka thobalano le rungwa ka pele ka mo go ka kgonegago. Ngwageng wo, re tla ruma maano a nnete a go thakgola ditsela tša mafelelo tša mananeo a rena a go fihlelela dipalo tše re bego re di lebeletše tša go hwetša ditirelo tša meetse ka go lekana ka ngwaga wa 2008, botshwelamare ka 2010 le mohlagase ka 2012. Re tla ruma gape lenaneotshepetšo le mananeo a go ahlaahla merero ye e amanago le kwano ya setšhaba go akaretšwa lenaneotshepetšo le le kwišišegago ebile e le la mohlakanelwa la go lwantšha bodiidi bjalo ka ge re hlalositše, gammogo le go ahlaahla merero ye e amago kopano ya setšhaba, meetlo le boitšhupo. Sepikara le Modulasetulo, maitapišo a ka moka a swanetše go sepedišwa mmogo le maiteko ao a tšwelago pele a go kaonafatša polokego le tšhireletšego ya setšhaba. Ka tsela ye, mmušo o tla kgonthišiša gore diphetho tše di šetšego di tšerwe mabapi le go tiišetša ntwa ya rena kgahlanong le bosenyi di tla phethwa ka tsela ya maleba. Tlhohlo yeo re lebanego le yona ya go rarolla ntlha ye ga e ame dipholisi le gannyane. Gabotsebotse, se se nyakegago ke peakanyetšo ya maleba, go ba le khuetšo go batho le boetapele bja batho phethagatšong ya molao, bohlodi le bašomedi ba ditirelo tša tshokollo, le bahlankedi ba tša molao. Palo ye e makatšago ya bahlankedi ba mmušo ba bontšhitše leboeletša gore ba ikemišeditše go neela maphelo a bona le go itima nakonyana e nnyane yeo ba ka kgonago go ba le yona go ba le malapa a bona e le tsela ya go šireletša tokologo ya rena le tšhireletšego ya rena. Godimo ga mananeo ao a tšwelago pele ao re šetšego re a thakgotše, ngwageng wo mmušo o tla: tšwela pele go kaonafatša meputso le maemo a mošomo a maphodisa, le go hlama tshepetšo ya go katološa gape palo ya bašomedi ba Tirelong ya Sephodisa ya Afrika Borwa go fihla go palomoka ya bašomedi ba ba fetago 180 000 mo mengwageng e meraro, le go kgonthišiša gore go šomišwa tshepetšo ye e sa tšwago go tsebišwa ya go lekola mešomo ka mokgwa wa seelektroniki šomiša ka tsela ya maleba dilaboratori tša forensiki tše di nago le thekenolotši ya sebjalebjale, le go netefatša gore go ba le tšhomišo ya maleba ya tatapeisi ya go gatišwa ga menwana – ka nnete, bontši bja dikatlego tše re bilego le tšona kgauswinyana mabapi le go rarolla ditiragalo tše šoro tša bosenyi di potlakišitšwe le go kgontšhwa ke ditshepetšo tše; netefatša gore Kgoro ya Merero ya Selegae e šoma ka mo go swanetšego, ka go bapatša dikgoba tša mešomo, go kaonafatša ditsela tše ba di šomišago le go šomiša tše dingwe tša ditigelo tše di dirilwego ke Sehlophatšhomo se se bego se šoma le Tona go kaonafatša mošomo wa sehlongwa se bohlokwa se; šomiša tše dingwe tša ditigelo tša Khomišene ya Khampepe mabapi le maikarabelo le mešomo ya Lefapha la Mešomo ye e Ikgethilego (Scorpions); hlama tsela ya go tšwela pele go kaonafatša ditshepetšo tša Ditirelo tša Afrika Borwa tša Letseno, kudukudu ge go lebeletšwe taolo ya mellwane, le go kaonafatša mošomo wa dibopego tša thulaganyo go tšwa dikgorong tša mmušo tša go fapana malebana le se; matlafatša mošomo wa bohlodi malebana le bosenyi bjo bo rulagantšwego, go agelela godimo ga dikgatelopele tše di šetšego di bile gona dikgweding tše mmalwa tša go feta mabapi le go hulwa ga difatanaga tša go rwala tšhelete, go thothwa ga diokobatši le go thea dihlapi le diabalone go go sego molaong; šomiša thekenolotši e mpsha ye e tla šomišwago tshepedišong ya molao go ba le seabe sa maemo a godimo le go kaonafatša ka kakaretšo taolo ya dikgorotsheko le ditirelo tša botšhotšhisi ka maikemišetšo a go fokotša palo ya melato yeo e sa šaletšego morago; ruma dintlha tše di sa šaletšego tša ditsela tša go fetoša tshepetšo ya dikgorotsheko go kaonafatša tsela yeo di šomago ka gona, ka therišano le sehlongwa se se tumilego sa temokrasi ya rena; thakgola mananeo ao re a kgethilego a go aga mafelo a tshokollo le go fihlelela maikemišetšo a Pampiritšhweu ya Tshokollo; tšwela pele ka ditsela tša go aga mabokgoni a mekgatlo ye e neelanago ka ditirelo tša bohlodi, le go kgonthišiša gore di šoma ka fase ga tlhako ya Molaotheo wa rena le melao ka dinako tšohle; le go kaonafatša diphetleko tša rena mabapi le ditiragalo tša bosenyi ka maikemišetšo a go kaonafatša mešomo ya rena malebana le thibelo ya bosenyi le go lwantšha bosenyi. Mabapi le se, re swanetše go mekamekana le nnete ye e tšhošago ya gore go swana le dinageng tše dingwe, bontši bja bosenyi bjo bo nago le dikgaruru ka gare bjo bo dirwago mothong bo diragala mafelong a naga ya gaborena moo go sehlefetšego ge go lebelelwa merero ya ekonomi le ya setšhaba gomme go hlokega mekgwa ya setšhaba ye e tiilego ebile e swarelelago mabapi le thibelo ya bosenyi. Bjalo ka ge re šetše re boletše, mekgwa ye le ye mengwe e tla atlega fela ge re aga setswalle sa nnete se se tielelago le ditšhaba tša gaborena le magareng ga ditšhaba le maphodisa go dira gore bophelo bja dinokwane bo be boima le go feta. Malebana le se, re kgahlilwe ke sephetho sa baetapele ba dikgwebo le ba bodumedi ge ba tšwela pele go matlafatša ditswalle le go neelana ka nako ya bona le didirišwa go matlafatša ntwa kgahlanong le bosenyi. Mmušo o tla kgatha tema ya wona go netefatša gore ditswalle tše di a šoma, ebile re tla šoma mmogo go rwala maikarabelo a go šireletša badudi ba naga ya gaborena. Ke swanetše go hlalosa maemong a gore Kgoro ya Polokego le Tšhireletšo le Tirelo ya Maphodisa ba šomana le ditsela tše dingwe tša go kaonafatša ditsela tšeo ba šomago ka gona le tsela ya maleba ya go šoma ga Diforamo tše bohlokwa kudu tša Sephodisa sa Setšhabeng (Community Police Forums). Sepikara le Modulasetulo; Go tšwela pele go kaonafatša tsela ya go neelana ka ditirelo setšhabeng, mmušo o tla matlafatša mabokgoni a wona le tsela ya maleba ya go dira dithulaganyo. Go fihlelela maikemišetšo a, re tla dira dilo tše di latelago ngwageng wo: