Jy blaai in die argief vir wat.
Februarie 24, 2018 in Uncategorized
Merkers:hennie van deventer, kanniedood-koerantman, kykweer, laatoes, melkbos, stellenbosch, wat, woodpret
'n Paar korreltjies uit my praatjie gister by die WAT-Woordpret op Stellenbosch oor die "Kykweer van 'n kanniedood-koerantman"- die subtitel van "Laatoes" (Naledi, 2017)
Saam met dr. Willem Botha, hoofredakteur van die WAT.
Resensent Anton van Zyl skryf beeldryk oor Laatoes: Van Deventer pluk as't ware die stories uit die wingerde waardeur hy die afgelope paar jaar gewandel het. 'n Vreugde is dit vir my om vandag juis hier in prima-wynland paar korreltjies oor hierdie ou natrossie van my te kom deel.
Mense vra: Watse boek is Laatoes? Die kort antwoord is bepaald: 'n koeranteboek natuurlik – dit verklap die omslag en die subtitel: Kykweer van 'n kanniedood-koerantman dadelik. Dit onderstreep die inhoudsopgawe. Van die plus-minus 60 hoofstukke is twee-derdes gekoppel aan koerante en hul mense.
Ek is sensitief om Laatoes se koerantekarakter te sterk te beklemtoon, want ek is al beskuldig dat ek reeds twee outobiografieë gepubliseer het: Kroniek van 'n koerantman (1998) en In kamera (2003). Ek is bang vir die verwyt dat Laatoes die derde in 'n trilogie is waarin VD sy eie basuin blaas!
Daardie raps op die kneukel is grootliks onverdiend, meen ek. Kroniek dek 'n spesifieke era, die 8o's. In kamera is 'n boek oor my foto's. Albei is outobiografies van aard maar geeneen kwalifiseer as volwaardige outobiografie nie. Eintlik is my eerste twee Scoops en skandes en Flaters en kraters ook koeranteboeke. Dié is wel oor koerante se blapse. Dit sluit egter my eie blapse in. Dus, vrees ek, is dit ten dele ook outobiografies!
Eintlik, moet ek bely, is al my werk net 'n vertakking van die joernalistiek: stories uit die lewe en nie uit die verbeelding nie. Enigste uitsondering is Mayafudi / Spore in die bos oor die fiktiewe wedervaringe van 'n olifantbul.
Die boekie het nie juis pryse ingepalm nie. Uit Taiwan het Anton Jansen egter op Amazon se blad laat weet sy Chinese klassie is daardeur geboei. Hulle wou elke dag weet: watter nuwe avontuur het Mayafudi nou te beurt geval. Die Mandarynse reaksie was 'n aangename lafenis ná die kritiek van veral een hoog aangeskrewe resensent. Sy is teen die bors gestuit deur die antropomorfisme wat ek so skaamteloos pleeg. Ek moet bely: ek moes die woordeboek raadpleeg oor wat daardie sonde is!
AJ Opperman skryf op Litnet: Die woord "kanniedood-koerantman" is nogal gepas, want die opteken van gebeure en ervarings doen hy slaafs. Ek kan nie van Opperman verskil nie. Ek het laaie en leggers met notas. In Laatoes skryf ek oor al die eras van my lewe.
Uit my vroeë Volksblad-jare skryf ek bv. oor twee van die gedenkwaardigste koerantstories van my era: moord op dr. Verwoerd op 6 September 1966 en die eerste hartoorplanting op 3 Desember 1967. Ek was destyds hoofsub. Al die berigte is deur my hande – hande bewende van ontsteltenis in die geval van die Verwoerd-moord net 'n uur of wat tevore. (In November het ek gesien 'n geraamde voorblad met die Verwoerd-storie hang nog teen 'n muur by my ou koerant. Het my sommer dadelik laat voel: dis nog my plek!)
Uit my 12 jaar as redakteur is daar hoofstukke oor o.m. die intense Afrikaner- broederstryd tussen verlig en verkramp en die die bosoorlog. Uit my laaste skof van vyf jaar aan die Heerengracht skryf ek oor die goue era van koerante, wat helaas vir altyd verby is; ook oor die stryd vir Afrikaans en die stigting van die Pendoringprys.
Plus-minus 30 van die hoofstukke (amper 50%) is profiele van groot geeste; bekendes soos Pik Botha, Wynand Mouton, Gerrie Coetzee, Kallie Knoetze, Okkie Raubenheimer, Gustav Hoexter en Percy Qoboza; kleurryke kollegas soos Piet Cillié, Johannes Grosskopf, Ton Vosloo, die vermoorde Eric Wiese, Alf Ries, Johan van Wyk, Ben van Rensburg.
In die voorwoord verwys Louis Esterhuizen vriendelik na my vonkel-in-die-oog-kyk na sake, geestigheid en "kenmerkende pittigheid". Nou-ja, humor gee my groot plesier. in Laatoes is hoofstukke soos "Plett prett", "Die sool en die kous", "Kaalbas en strikdas" en Otjie met 'n CV" wat hopelik 'n glimlag sal uitlok. Trouens, drie van my eerste vier boeke is humorboeke. Later het nog twee bygekom. Die vyf behels plus-minus 'n derde van my skryfwerk.
Wordsworths skryf op sy webblad: Die verrassende (of dalk nie?) ervarings met diere in die Krugerwildtuin sorg vir baie vermaak. Luiperds in hul erf, ratels op die stoep, vlakvarke in die kerk…En ja, heelparty bosstories duik op in Laatoes. In Sabiepark is 'n stapel verslagboeke waarin die boslewe in al sy nuanses gereeld opgeteken word. As 'n uitgewer dit wil waag, sou ek graag as 'n laaste hoera 'n kompilasie van anekdotes met 'n Sabieparkse voetspoor aanbied.
Die lewe in die bos – dit sou die titel van my bosboek kon wees!
April 15, 2017 in Uncategorized
Merkers:boomname, borg van woorde, hennie van deventer, kleinseuns, melkbos, wat, woordeboek
Die Claassens-broers danig in hul skik met hul sertifikate.
Die Afrikaanse woordeskat bestaan uit een miljoen woorde waarvan die meerderheid uiteindelik in die omvangryke Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) te boek gestel sal wees.
Dis maar net 'n baie klein-klein druppeltjie aan 'n enorme emmer, maar my genoegdoening dat ek twee uit 'n miljoen woorde borg, steek ek nie onder 'n maatemmer weg nie. Dit staan tot in my CV.
Danksy 'n stukke flinkdink van Tokkie, my vrou, is die vier kleinkinders ook nou saam in die WAT-bootjie. Elkeen borg 'n word op haar voorstel. Soos oupa waarde heg aan sy borgsertifikaat, het hulle ook trots hulle s'n in ontvangs geneem.
Jacob en Thomas, die tweeling, borg onderskeidelik "blinkblaar-wag-'n-bietjie" en "jakkalbessie", kleinboet Christopher borg "wildevy" en nefie Migael van Deventer borg die woord "spesiaal". Sal aanstons elkeen se storie vertel.
Oupa se woorde – indien iemand dalk nie weet nie – is "koerant" en "joernalis". Eersgenoemde borg ek ekslusief. Dis my woord. Myne alleen. Vir die woord "joernalis" kan daar meer borge wees. My borgskap daarvan is nie eksklusief nie. Die woord lê my nietemin na aan die hart. As iemand my vra wat my nering was, twyfel ek nooit vir een oomblik aan my antwoord nie. Ek was 'n "joernalis". Kort en klaar.
Die wete dat my verrbintenis van 36 jaar met Naspers se koerante ook in hierdie opsig simbolies verseël is, is 'n heuglike een.
Vir die verbintenis met die blinkblaar-wag-'n-bietjie hoef nie ver gesoek te word nie. Op ons boshuis, Tarlehoet, se werf in Sabiepark staan 'n hele paar wag-'n-bietjies. By die straatingang staan 'n opgeskote een. Toe die kinders kleiner was, het Ouma Tokkie hulle altyd deur die skerp dorings laat "vang" wanneer ons verbystap piekniekplek toe.
Dan sê sy vermanend vir die boom: "Nee, boom, ons kan nie nou wag nie; ons gaan nou piekniekplek toe". Eindelose pret is aan al die kinders verskaf, maar veral aan Jacob. Hy het gekraai van plesier en wou elke keer dat die boom hom eerste "vang".
Op ons werf is ook jakkalsbessies. En by die Proteahotel by die Krugerhek waar ons altyd "roomys in die boomhuis" gaan eet, is 'n reuse-meneer. Die rede vir Thomas se borgskap is egter te vinde in 'n preek van ds. Nelus Niemandt, oud-NG-moderator, in ons Skukuza-gemeentetjie se karaktervolle kerk in die personeeldorp, waar hy op besoek was.
Christopher by die naambord in Wildevylaan.
Die leraar preek daardie Sondag boeiend oor bome en vra vir die lidmate wat hul gunstelingbome is. Thomas se hand is oudergewoonte eerste in die lug: "jakkalsbessie". (Sy vrymoedigheid en kennis het al R50 vir homself verdien deur in 'n diens in die NG gemeente Welgemoed blitsvinnig 'n ralreier as 'n reier te eien.)
Wildevy is die naam van die straat voor ons huis waar die seuns so graag kuier. Teen die kombuismuur hang 'n yslike kaart van Sabiepark. Toe Christopher kleiner was, moes Ouma hom telkens op die kombuiskas tel en op die kaart wys waar is Wildevylaan. As hy dit eers op sy radar het, kry hy vinnig-vinnig 154.
Migael – borg van die word "spesiaal".
Migael het nie so 'n konneksie met 'n boomnaam nie. Vir kinders met spesiale uitdagings speel bome en hul name nie juis 'n groot rol in hul lewens nie. Ek vra toe vir sy ma, Mariza, om 'n woord te kies. Sy het nie lank geaarsel nie.
Haar voorstel is nie om dowe neuter nie. Dit is natuurlik nie net geïnspireer deur haar seun se spesiale uitdagings nie, maar ook deur Migael self en haar belewenis van hom. Een van sy eerste boekies was deur Max Lucado met die titel "Jy is spesiaal".
Op daardie noot: hoe spesiaal is dit nie vir hierdie oupa nie dat sy vier kleinseuns ook nou elk 'n word in die WAT borg. Die WAT is 'n bewonderenswaardige onderneming en hul bydrae is in hul oupa se oë nogal iets WAT-wonders.
Vier van ons spannetjie se woorde – "blinkblaar-wag-'n-bietjie, "jakkalsbessie", "joernalis en "koerant" – is reeds gepubliseer in die eerste veertien dele wat alfabeties van A tot Skooier strek. "Spesiaal" kom binnekort aan die beurt. Heelwat later eers "wildevy". Maar nou-ja, Christopher is die jongste. Hy moet maar sy beurt afwag.
Februarie 14, 2015 in Uncategorized
Merkers:ben van rensburg, borg 'n woord, hennie van deventer, liefstelief, melkbos, rina van rensburg, wat
Iets waarvoor jy lief is; waarop jy trots is; wat jy koester; wat vir jou lekker is; wat vir jou belangrik is of besonderse herinneringe oproep; waarmee jy jouself assosieer of dis-assosieer.
Dit lê vir my aan die wortel van woorde wat mense en instansies in die Woordeboek van die Afrikaanse (WAT) borg ten einde ons wonderbaarlike taal aan die lewe te help hou. So 'n belegging in 'n woord kos R100 per woord vir 'n algemene borgskap of R5 000 vir 'n eksklusiewe borgskap. Dan "behoort" daardie woord net aan die borg. Niemand anders mag as't ware by die WAT in jou slaai kom krap nie.
Maklik 200 woorde is al eksklusief geborg. Die lysie redes wat woorde vir mense soveel betekenis gee dat hulle dit wil borg, kan sekerlik uitgebrei word. Hier is enkele voorbeelde:
Iets waarvoor jy lief is – braai (Jan Braai);
Iets waarop jy trots is – Afrikaner (die Afrikanerbond);
Iets wat jy koester – familieliefde (Andries van Zyl);
Iets wat vir jou lekker is – appelkooskonfyt (Celia Uys);
Iets wat vir jou belangrik is – burgerregte (Afriforum);
Iets wat besonderse herinneringe oproep – gevleuelde woorde (7de Laan);
Iets waarmee jy jouself assosieer – filmbaas (Boet Troskie);
Iets waarmee jy jouself dis-assosieer – apartheid (Peter Schaillie) – ek raai maar so.
Op die lys kom ook vreemde woorde voor, soos koesnaatjie (M.M. Ferreira) en jamboes (Andreas van Wyk). Daar is selfs 'n paar kragwoorde, wat al geborg is – befok (Riël Gresse) en bliksem (Kobus Terblanche) is twee.
Ekself borg die woord koerant eksklusief. Ek is lief vir die koerant en trots op die koerant. Aan die koerant het ek my loopbaan van 35 jaar gewy; dit roep lekker herinneringe op. Ek assosieer my daarmee. Ek is, in die laaste instansie, geweldig dankbaar dat die eer my te beurt geval het om "koerant" weg te raap voor die een of ander persmaatskappy, dagblad of Sondagblad.
Natuurlik is 'n woord allemansbesit. Jy kan nie een koop en in 'n kluis gaan toesluit soos 'n trustakte of 'n aandelesertifikaat nie. Maar die borgskap laat my tog goed voel. Laat my voel ek is op 'n manier "baas" van die woord. 'n "Koerantbaas" in 'n ander sin.
Ek gooi 'n wye draai om by my eintlike storie te kom. Dit is een van die heel jongste borgskappe. Die borg is vriendin Rina van Rensburg van Stellenbosch. Sy en haar man Ben het al meermale 'n klompie woorde geborg (in die laer prysklas) en was nog van plan om dit weer vanjaar te doen. In Desember is hy egter op 83 oorlede.
Vandeesweek het Rina ter herinnering aan Ben een van hul gunstelingwoorde eksklusief geborg. Die woord is …. liefsteliefie. Vir die twee wat twee jaar gelede getroud is, was dit 'n baie spesiale en intieme aanspreekvorm – hul eie, unieke woord wat openbaar hoe innig hul verhouding was en hoe albei mekaar in hul senior jare op prys gestel het.
Liefsteliefie was vir my 'n onbekende woord. Trouens, ek dink die eerste keer toe ek dit op skrif gesien het, was op Saterdag 20 Desember toe ek Rina se hartseer-SMS ontvang: "My liefsteliefie is weg."
Van Ben, motorredakteur van faam, het ek vele herinneringe. Hy was 'n woonstelmaat, kollega van baie jare, hegte vriend en vertroueling met baie geheimpies. Sal voortaan ook aan hom dink as die man wat die kreatiewe Rina op so 'n treffende wyse gedenk, met die sertifikaat van die borgskap (hierby afgedruk) as die finale seël van hul te kort, immergoen liefde
KAART EN TRANSPORT: HIER'S HY
Merkers:borg, borg 'n woord, hennie van deventer, koerant, uit melkbos, wat, woord
Blaai terug Kies maand Oktober 2021 September 2021 Augustus 2021 Julie 2021 Junie 2021 Mei 2021 April 2021 Maart 2021 Februarie 2021 Januarie 2021 Desember 2020 November 2020 Oktober 2020 September 2020 Augustus 2020 Julie 2020 Junie 2020 Mei 2020 April 2020 Maart 2020 Februarie 2020 Januarie 2020 Desember 2019 November 2019 Oktober 2019 September 2019 Augustus 2019 Julie 2019 Junie 2019 April 2019 Maart 2019 Februarie 2019 Januarie 2019 Desember 2018 November 2018 Oktober 2018 September 2018 Augustus 2018 Julie 2018 Junie 2018 Mei 2018 April 2018 Maart 2018 Februarie 2018 Januarie 2018 Desember 2017 November 2017 Oktober 2017 September 2017 Augustus 2017 Julie 2017 Junie 2017 Mei 2017 April 2017 Maart 2017 Februarie 2017 Januarie 2017 Desember 2016 November 2016 Oktober 2016 September 2016 Augustus 2016 Julie 2016 Junie 2016 Mei 2016 April 2016 Maart 2016 Februarie 2016 Januarie 2016 Desember 2015 November 2015 Oktober 2015 September 2015 Augustus 2015 Julie 2015 Junie 2015 Mei 2015 April 2015 Maart 2015 Februarie 2015 Januarie 2015 Desember 2014 November 2014 Oktober 2014 September 2014 Augustus 2014 Julie 2014 Junie 2014 Mei 2014 April 2014 Maart 2014 Februarie 2014 Januarie 2014 Desember 2013 November 2013 Oktober 2013 September 2013 Augustus 2013 Julie 2013 Junie 2013 Mei 2013 April 2013 Maart 2013 Februarie 2013 Januarie 2013 Desember 2012 November 2012 Oktober 2012 September 2012 Augustus 2012 Julie 2012 Junie 2012 Mei 2012 April 2012 Maart 2012 Februarie 2012 Januarie 2012 Desember 2011 November 2011 Oktober 2011 September 2011 Augustus 2011 Julie 2011 Junie 2011 Mei 2011 April 2011 Maart 2011 Februarie 2011 Januarie 2011 Desember 2010 November 2010 Oktober 2010 September 2010 Augustus 2010 Julie 2010 Junie 2010 Mei 2010 April 2010 Maart 2010 Februarie 2010 Januarie 2010 Desember 2009 November 2009 Oktober 2009 September 2009 Augustus 2009 Julie 2009 Junie 2009 Mei 2009 April 2009 Maart 2009 Februarie 2009 Januarie 2009 Desember 2008 November 2008 Oktober 2008