WOORDE WAT WEEG: Louis Krüger - Wederkoms (2009)
Louis Krüger - Wederkoms (2009)
Louis Krüger. Wederkoms. Die lewe en geskiedenis van Jannes Hoop. Human & Rousseau, 2009. ISBN 978 0 7981 4997 6.
Op die buiteblad van Louis Krüger se roman skryf George Louw dat dit moeilik is om sy fassinasie met hierdie teks presies onder woorde te bring. Met hierdie uitspraak kan 'n mens volledig akkoord gaan. Aangrypend in die volgehoue beelding van Jannes Hoop se armoedige lewe en stryd om oorlewing. Die jongste van vyf kinders, met 'n soeke na aanvaarding by die skool, die verwerking van veral sy pa se dood en sy lewe op die Eiland, word delikaat verhaal. Op 'n behendige wyse word die spel tussen die simboliese en die aardse werklikheid volgehou. Hy sien engele en woon op 'n plek genaamd die Eiland.
Die kind as buitestaander – voortreflik al behandel deur Truman Capote en Carson McCullers, en in Afrikaans deur Jan van Tonder in Roepman – stel besondere eise aan die skrywer se verteltegnieke. Jy moet 'n toon volhou en nooit idees of insigte in die kind se vertelwêreld indra wat die outensiteit of integriteit van die vertelling sal steur nie. En hierin slaag die verhaal by uitnemendheid.
Die seksuele ontwaking van die kind, die ervaring van varkslagtery en –etery, 'n kinderparty, die weggaan van 'n suster weens swangerskap en 'n vriendskap met en verstoting deur 'n ryk kind, word só gelaai met subteks en ironie dat dit die leser tussen die oë tref.
Ons bly dus bewus van die kind, later jong man as fokalisator of waarnemer, sonder dat die implisiete outeur se gang visie versteur word. Of die delikaatheid van, sê byvoorbeeld die vader se aanranding of die dood van die varke (die varke van Gadara?) in 'n modderbad, steur nie die interpretasie nie. Dit speel alles in jou gemoed af en die styl is spaars, minimalisties met elke woord op sy plek.
Die troue met Myrte en geveg op die troue (en haar uiteindelike tragiese dood) word so behendig vertel. Soos die geveg op die Eiland teen buitemagte. Die verhouding met Bas getuig eweneens van besondere aanvoeling vir die karakter van Jannes.
Die besondere krag van die roman is die voortdurende spel tussen werklikheid en verbeelding. Die roman het 'n bykans-allegoriese aanslag wat reeds vanaf die begin aangedui word met die ervaring van Engele. Regdeur die teks is daar Bybelse verwysings (varke van Gadara, die rooi see, Openbaring, ensomeer) en 'n voortdurende spel tussen die jong kind se waarnemings en die ouer persoon se herinnering. Die werklike skrywer laai vinjette dan ook met simboliese en vooruitwysende implikasies. In die ervaring van die kristal met die beeld van Jesus (wat deur die Pastoor gebreek word) neem Jannes terug na 'n kaart met diepte, waarop 'n skip deur blou golwe vaar (202).
Dit het aan sy jeugmaat, Lukkie behoort (iemand wat hom ook verwerp het na die varketery): maar dit was buite sy bereik. Elkeen ontvang 'n brokstuk van die kristal met 'n beeld van Jesus in. Nie alleen is hierdie vinjet belangrik vir die simboliese einde nie en die spel met Openbaring nie, maar ook som dit die hele geestestoestand van Jannes op: 'n persoon wat telkens buite alles staan en soveel verliese én ellendes moet trotseer. Die leser vind, in Lacan se terme, 'n voortdurende spel tussen die verbeelde en simboliese ordes. Soos dikwels die geval met romanskrywers is die slot – wel ten minste vir hierdie leser – 'n té maklike uitweg. Dit is bykans asof die geweldige implikasies en suggesties ópgelos word.
Dalk was dit juis die bedoeling in 'n sirkelgangteks.
Wederkoms is 'n pragboek. Ek moet bely dat na 'n tweede lees het ek meer gehou van die persoonlike stryd as die gevegte teen die buitemagte.