KULTUURDAGBOEK 29 JUNIE
Op 29 Junie 1904 het pres Paul Kruger uit Clarens in Switserland sy laaste boodskap aan die verslane Boerevolk gestuur, gerig aan genl Louis Botha. Hier is dit vertaal aangebied soos wat dit destyds deur die FAK gedruk en in duisende landwyd versprei is:
Dit is vir my 'n groot voorreg om die ontvangs te kan erken van u kabelgram van die 23e Mei en van u brief van die 29e van daardie selfde maand, waardeur aan my die groete oorgebring word van die die kongres van 23-25 Mei, te Pretoria gehou.
In alle treurigheid en leed, wat my lot is, het hierdie groet my tot dankbaarheid gestem. En van ganser harte dank ek almal wat bymekaar gekom het om te beraadslaag oor die hede en die toekoms, en aan hul ou Staatspresident gedink het en daardeur getoon het dat hulle die verlede nie vergeet het nie.
Want wie vir hom 'n toekoms wil skep, mag die verlede nie uit die oog verloor nie. Daarom: soek in die verlede al die goeie en skone wat daarin te ontdek is, vorm daarna u ideaal en probeer om daardie ideaal vir die toekoms te verwesenlik.
Dit is waar: veel van wat opgebou was, is nou vernietig, verniel en het geval. Maar met eenheid van sin en eenheid van kragte kan weer opgerig word wat nou daar plat lê.
Dit stem my eweneens tot dankbaarheid om te sien dat daardie eenheid, daardie eendrag by u heers. Vergeet nooit die ernstige waarskuwing wat lê in die woorde: "Verdeel en heers" nie, en sorg dat hierdie woorde nooit op die Afrikanervolk van toepassing sal wees nie.
Dan sal ons nasionalitieit en ons taal bly staan en bloei.
Wat ek self nog daarvan sal sien of belewe, lê in die Hand van God.
Gebore onder die Engelse vlag, wens ek nie daaronder te sterwe nie.
Ek het geleer om te berus op die bittere gedagte dat ek my oë in die vreemde as 'n balling sal sluit, byna heeltemal alleen, ver van bloedverwante en vriende wat ek waarskynlik nooit weer sal sien nie, ver van die Afrikaanse grond wat ek seker noot weer sal betree nie, ver van die land waaraan ek my lewe gewy het om dit oop te maak vir die beskawing en waar ek 'n eie nasie sien ontwikkel het.
Maar daardie biiterheid sal versag word solank ek die oortuiging mag bly koester dat die werk wat eenmaal begin is, voortgesit word. Want di hou my stgaande: die hoop en die verwagting dat die einde van daardie werk goed sal wees. Mag dit so wees!
Uit die diepte van my hart groet ek u en die hele volk.