Sesde Sondag in Koninkrykstyd - Missio
Matteus 13: 24-30, 36-43
'n Tema wat al die teksgedeeltes in gemeen het, is die ontvouing van God se beloftes te midde van 'n onsekere aardse lewe. Die teksgedeeltes kan mekaar daarom op verskeie maniere in die liturgie oor-en-weer aanvul. Die historiese lyn beweeg van beloftes (Gen), oopstelling vir God (Ps), die roep van die skepping na voleinding (Rom) na Jesus se eie "ontknopings"-gelykenis (Matt) Die voorganger(s) sal die onderliggende beloftes van God deurentyd in herinnering moet roep terwyl mense se versugting na 'n sinvolle ontvouing van die lewe, asook van die "storie" van hierdie aardse bestaan, in Bybelse perspektief gestel word.
10Jakob is van Berseba af weg na Haran toe. 11Teen sononder het hy by 'n plek gekom waar hy kon oornag. Hy het daar 'n klip vir 'n kopkussing gebruik en gaan lê en slaap. 12Hy het gedroom: 'n leer staan op die aarde en die punt van die leer raak aan die hemel, en engele van God klim op en af met die leer. 13Toe kom staan die Here by Jakob en sê: "Ek is die Here die God van jou voorvader Abraham, die God van Isak. Ek sal die grond waarop jy lê, vir jou en jou nageslag gee. 14Hulle sal so baie wees soos die stof van die aarde, en jy sal jou gebied na alle kante toe uitbrei, en in jou en jou nageslag sal al die volke van die aarde geseën wees. 15Ek is by jou en Ek sal jou beskerm waar jy ook al gaan. Ek sal jou na hierdie land toe terugbring. Ek sal jou nie in die steek laat nie. Ek sal doen wat Ek jou beloof het."
18Die volgende môre het Jakob opgestaan en hy het die klip wat sy kopkussing was, gevat en dit regop gesit. Toe giet hy olie op die bopunt daarvan uit. 19Hy het die plek Bet-El q genoem.
Die stad was voorheen bekend as Lus. 20Jakob het toe 'n gelofte afgelê en gesê: "As U, o God, by my is en my beskerm op my reis en vir my kos en klere gee, 21sodat ek behoue terugkom by my ouerhuis, sal U, Here, my God wees. 22Hierdie klippilaar wat ek regop gesit het, sal 'n tempel wees, en van alles wat U my gee, sal ek vir U 'n tiende gee."
8 Daar is dus nou geen veroordeling vir dié wat in Christus Jesus is nie. t2Die wet van die Gees wat aan jou in Christus Jesus die lewe gee, het jou vrygemaak van die wet van sonde en dood. 3Wat die wet nie by magte was om te doen nie, omdat dit weens ons sondige natuur te swak was, dit het God gedoen. Hy het met die sonde afgereken deur sy eie Seun in dieselfde gestalte as die sondige mens te stuur; so het Hy die sonde in die sondige bestaan van die mens veroordeel. 4Nou kan ons aan die eise van die wet voldoen, óns wat ons lewe nie deur ons sondige natuur laat beheers nie, maar deur die Gees. 5Dié wat hulle deur hulle sondige natuur laat beheers, hou hulle besig met die dinge van die sondige natuur, maar dié wat hulle deur die Gees laat beheers, hou hulle besig met die dinge van die Gees. 6Die dinge waarmee die sondige natuur van die mens hom besig hou, loop uit op die dood, maar die dinge waarmee die Gees Hom besig hou, bring lewe en vrede. 7Die dinge waarmee die sondige natuur van die mens hom besig hou, is immers vyandskap teen God. Die sondige natuur onderwerp hom nie aan die wet van God nie, dit kan trouens ook nie. 8Dié wat hulle deur hulle sondige natuur laat beheers, kan nie die wil van God doen nie.
Genadeverkondiging: Romeine 8:12-25
Lied 254 S"preek Heer"
Skriflesing: Matteus 13:24-30, 36-40
Lied 584 "Ons sien die tekens van die tyd"
Respons: Lied 315 "Amen" of
Psalm 139 Cloete of Spies beryming – kies verse of
VONKK 139 "Ek Bewonder U, My Heer" of
Flam 57 "Ek Sien In My Gees (Oorwinningslied)"
G: Here, U sien dwarsdeur my, U ken my,
V: en my gedagtes nog voordat hulle by my opkom.
V: Daar is nog nie 'n woord op my tong nie of U weet wat dit gaan wees.
V: Deurgrond my, o God, deurgrond my hart, ondersoek my, sien tog my onrus raak. Kyk of ek nie op die verkeerde pad is nie en lei my op die beproefde pad!
(n.a.v. Ps. 139 uit: Wepener, Cas. 2011. Soos 'n blom na die son draai. Wellington, BybelMedia.)
Lied 247 "Heer, wees ons genadig" of
Vonkk 30 "Al die donker is nooit net donker" of
Flam 186 'Arendsoë"
Sy koninkryk het naby gekom in Jesus van Nasaret, die Messias, ons Here.
(Uit: 2001. Gebedeboek met Liturgiese Voorstelle. Wellington, Lux Verbi.BM.)
of gebruik die pragtige geloofsbelydenis uit Spanje op pp 36-37 van die 2010 Handleiding vir die Erediens.
F142. "Kom, Jesus, kom! "
(RUBRIEK: Flam – Hoop en Voleinding) Teks en musiek: Rick Moser © 2006 MAR Gospel Music Publishers
Na U sal ek kom met die laste van my lewe.
Na U sal ek kom met die sorge van my hart.
In U alleen vind ek die ware lewe.
U Lewenswoord versterk en rig my hart.
U is die Lig wat my vooruit wys.
Ek wil wandel in u weë.
'n Dader van die werk wat u my gee.
U is die wind wat my laat opsweef
om te sien met arendsoë.
Die aarde met u heerlikheid deurweek
omdat U in elke hart opnuut regeer.
Na U sal ek kom met die werke van my hande.
Na U sal ek kom met die drome van my hart.
In u gesag sal ek in hierdie lewe
u Lewenswoord in elke plek indra.
Die hele skepping wag met verwagting en verlange
om die seuns van God geopenbaar te sien.
Vader gee vir my u krag u insig en genade
om 'n draer van u lewe
'n venster van u vaderhart te wees.
Maak my u lig vir my gemeenskap
'n Dader van die werk wat u my gee
maak my die een wat ander ophef.
Om te sien met arendsoë
Teks: Driekie Jankowitz 2009 (Pro Deo) Melodie: AUSTRALIS – Japie Krige 2010 (Pro Deo)
Orrelbegeleiding: Japie Krige 2010 (Pro Deo) Klavierbegeleiding: Anton Esterhuyse 2010
© 2011 VONKK Uitgewers (admin Bybel-Media) RUBRIEK: Kontemporêr – Verwondering / Geloof en Vertroue
Lied 254 "Spreek Heer"
Vertel en verduidelik hierdie week se gelykenis m.b.v. tuin implemente soos 'n hark, graaf, ens. Verduidelik dat ons alle mense soos geskenke van God af behandel. Laat almal gesels oor wat dit beteken – en nié beteken nie (jy kan bv. aansluit by die probleem van bullies en veral cyber-bullying).
Vra vooraf iemand om 'n rangskikking te maak van blomme én onkruid. Laat mense raai wat is blomme en wat is onkruid. Dit sal duidelik wees dat dit nié so maklik is nie! Jy kan natuurlik ook foto's gebruik van blomme en onkruid.
Jy kan ook 'n paar kinders vra om die Skriflesing op te voer terwyl dit gelees word. Party is goeie saad – hulle het maskers van papierborde met vriendelike gesiggies op. Ander is slegte saad, met onvriendelike papierbord maskers. Wanneer hulle "gesaai" word, sit hulle so klein as moontlik met hul rûe na die gemeente. Soos hulle groei, staan hulle regop en draai die gesiggies na die gemeente. Een of twee volwassenes kom "oes" hulle en laat die gesiggies aan verskillende kante van die liturgiese ruimte staan.
'n Dominee vertel onlangs hoe gefrustreerd hy onder die erediens met twee jongmense geraak het. Dié twee maats sit mos reg hier voor die kansel, in een van die voorste banke van die kerk. Terwyl hy Bybellees en later preek, is hulle besig met hulle selfone. Hulle staar na die skerms, klik daarop, trek hulle vingers daaroor, gefokus op hulle handpalms.
Hy bedwing homself net-net om nie sy preek te onderbreek en die twee net daar vas te vat nie.
Na die diens, tydens die kerkraad se afsluiting, kan hy nie help om sy frustrasie te deel nie. Volgende keer gaan hy sulke jongmense nie laat wegkom nie, beloof hy almal. Om die waarheid te sê, het hy lus en ry sommer nou na hul huise toe en vra waarom hulle kerk toe kom as hulle net oë vir hulle selfone het.
"Verskoon my," sê een van die ouderlinge. "Ek het so skuins agter hulle gesit. Hulle het hulle Bybels op die selfone oopgehad en al die tekste waarna jy verwys het, nageslaan en nagelees…."
Ook maar goed die dominee het nie so ver gekom om die jongmense te berispe nie. Hy het net sy kop laat sak en weer besef mens moenie te vinnig wees om ander te oordeel nie. Ons kennis en insig is so beperk, dat ons dikwels bloot droogmaak as ons ander beoordeel en veroordeel.
"Koninkryk van die hemel"
Ons teks handel oor een van die koninkryksgelykenisse wat Jesus opstapel in Matteus 13. Hy praat regdeur hoofstuk 13 met sy volgelinge oor die "koninkryk van die hemel."
Slegs Matteus gebruik die term "koninkryk van die hemel." Dit is 'n sinoniem vir "koninkryk van God", maar Matteus verkies die uitdrukking "koninkryk van die hemel", waarskynlik om in navolging van die Joodse gebruik van sy dag, die onnodige gebruik van die woord "God" te vermy. (Dit is gedoen uit respek vir die derde gebod en dit is só verstaan: As jy die gebruik van God se Naam in totaliteit beperk, word die kanse vir die misbruik daarvan ook soveel minder.)
Sentrale tema van Jesus se bediening
Die uitdrukking "koninkryk van die hemel" of dan "koninkryk van God", is die sentrale gedagte in Jesus se hele bediening. Wat Hy daarmee bedoel is 'n omvattende nuwe bedeling waarin die koningskap van God op alle terreine van mense se lewe duidelik sal wees. Hy nooi sy volgelinge om medeburgers en medewerkers van hierdie koninkryk te wees (Matt 5:13 –sout en lig). Hy verduidelik aan hulle die lewensreëls in hierdie koninkryk (Bergrede).
Jesus se boodskap stel dit ook duidelik dat hierdie nuwe bedeling reeds aangebreek het met sy koms. Maar, anders as wat verwag is, behels die koms van die koninkryk nie 'n kragdadige oorname en regruk van die wêreld nie. Nee, die koninkryk kom in nederigheid. Dit begin klein en groei soos 'n mosterdsaadjie; dit deurwerk en beïnvloed byna ongesiens soos 'n suurdeegplantjie (Matt 13:31).
Die onkruid word vir eers nog verdra en toegelaat om saam met die koring te groei. Volgens Jesus is God se hart nie vol gloeiende oordeel nie, maar vol genade, liefde en geduld. Hierdie is 'n sentrale teologiese tema vir baie van die gelykenisse in Matteus 13. Die gelykenisse van die mosterdsaad en die suurdeeg wys daarop dat die koninkryk nie oordonderend is nie, maar klein begin en stadig groei. Die gelykenis van die onkruid tussen die koring wys daarop dat God met groot geduld teenoor die "onkruid" optree.
'n Kragtelose koninkryk?
Jesus se volgelinge sukkel egter duidelik om in te koop in hierdie "kragtelose" koninkryk waar liefde (en nie mag, oordeel of vergelding nie) die oorheersende tema word. Johannes die Doper se verwagting van wat Jesus self, as "Agent van die koninkryk" veronderstel was om te doen, is 'n goeie voorbeeld van die algemene verwagting van sy tyd. Johannes preek vurig teen die Fariseërs en Sadduseërs. Hy gebruik skerp taal. In Matteus 3:7-8 spreek hy hulle aan as "slange" en waarsku hulle teen die "dreigende toorn" wat hulle nie sal kan ontvlug nie. In Matteus 3:10 sê hy die volgende: "Die byl lê klaar teen die wortel van die bome. Elke boom wat nie goeie vrugte dra nie, word uitgekap en in die vuur gegooi." Dit is duidelik dat hy 'n kragdadige(r) koms van die koninkryk verwag het. Vandaar sy twyfel en vraag later aan Jesus: "Is U die Een wat sou kom, of moet ons 'n ander een verwag?" (Matt 11:3).
Saam met Johannes verwag Jesus se eie dissipels ook nog, direk voor sy hemelvaart, dat dit nou tyd geword het vir Jesus om die aardse krag van die koninkryk ten toon te stel. Hulle verwag, soos Johannes, dat dit nou tyd is vir Jesus om dinge op aarde reg te ruk. Daarom vra hulle hoopvol: "Here, is dit nou die tyd dat U die koninkryk vir Israel weer gaan oprig?" (Hand 1:6).
Dit is duidelik dat 'n nederige koninkryk met 'n stille werking nie was wat hulle verwag het nie. Daar was 'n algemene verwagting dat die "regte" Messias met mag en mening die "reg en orde" gaan herstel en "niks nonsens gaan vat nie". Dit is teen hierdie agtergrond dat Jesus dit nodig vind om aan sy toehoorders hierdie gelykenisse te vertel oor hoe die "koninkryk van die hemel" regtig is.
Die gelykenis van die koring en die onkruid maak 'n belangrike punt hieroor. As mens dit lees, bring dit jou daartoe om jou eie verwagtinge van die koninkryk goed te ondersoek: Wil ek ook eintlik (dalk heimlik) graag 'n magsvertoon hê, waar die onkruid met mening uitgekap en uitgeruk word, sodat ek stil en rustig en voorspoedig in God se koninkryk kan leef, of is ek tevrede om in te pas by Jesus se plan: 'n plan met geduld vir sondaars, sukkelaars, onkruid?
Die sleutel tot die koninkryk is nie een of ander magsvertoon nie. Dit lê in 'n stille vertroue in die integriteit en persoon van Jesus self. Slegs vir mense wat ernstig nadink oor Jesus self, maak die konsep van die koninkryk enigsins sin. Soos wat Herman Ridderbos sê: "The secret of belonging to the Kingdom lies in belonging to Him."
Mense wat die "koninkryk van die hemel" ernstig wil opneem, niks meer hoef te doen as om Jesus en sy leer ernstig op te neem en hulle lewe daarvolgens in te rig nie.
Beeld uit die saaiboerdery
Die gelykenis gebruik 'n bekende beeld uit die saaiboerdery wat oor koring en onkruid handel.
Jesus gebruik 'n beeld wat vir sy toehoorders, anders as vir ons, glashelder is. Hulle weet na watter tipe onkruid Hy verwys en watter probleme dit in 'n koringland skep. Daarom kan Hy die bekende landboubeeld gebruik om hulle te help om die (moeiliker) konsep van die koninkryk te begryp.
Die onkruid waarna verwys word, is nie sommer enige onkruid nie. Die Grieks zizania verwys na 'n spesifieke tipe onkruid wat eintlik heel onbekend in Suid-Afrika is. In Afrikaans word dit "drabok" genoem; die Engels is "darnell grass". Die wetenskaplike term is Lolium temulentum. Wikipedia het 'n interessante artikel hieroor.
Dit is 'n bekende onkruid in koringproduserende lande in die Midde-Ooste en Noord-Afrika. Die spesifieke kenmerk van hierdie onkruid is dat dit, soos koring, 'n grasagtige plant is. Jong plante lyk op die oog af presies soos koring. Daarom is dit nie wenslik om die onkruid op 'n vroeë stadium uit 'n koringland te probeer uittrek nie. Eers wanneer die sade gevorm word, word die verskille tussen die plante duideliker en die saad self gee die verskil weg: Die drabok sade is donkerder tot swart, terwyl koringsade heuningkleurig is. 'n Verskil wat nie met die oog sigbaar is nie, maar tog noemenswaardig, is die feit dat die draboksaad matig giftig is.
Ons kan aanvaar dat Jesus se toehoorders drabok goed geken het. Vir hulle was die blote beskrywing van die drabok tussen die koring reeds verhelderend. Hulle weet hoe lyk drabok en hulle weet jy kan dit nie uittrek tussen koring terwyl die koring jonk is nie. Eers as dit begin saadskiet, is dit duidelik herkenbaar omdat die sade anders lyk. Hy kon dus hulle bestaande kennis van die landbou gebruik om hulle te help verstaan hoe God oor die koninkryk dink.
Die hele toneel wat Jesus voor die geestesoog oproep met sy beskrywing van die vyand wat gedurende die nag kom draboksaad in die koringland saai, is ook nie vergesog nie. Dit het skynbaar wel meermale gebeur dat vyande mekaar se oes op hierdie manier probeer saboteer. Daarom was daar 'n wet in die Romeinse reg wat presies hierdie tipe misdaad verbied het.
'n Sentrale vraag is nou: Waarom sou Jesus dit nodig vind om die koninkryk van God so uit te beeld? Die swaartepunt van die preek gaan waarskynlik oor God se geduld en genade: Waarom sou Jesus dit belangrik ag om dit hier uit te lig?
Die antwoord lê in die verkeerde verwagting wat die mense van sy tyd van die Messias en die koms van God se koninkryk gehad het (soos hierbo verduidelik). In teenstelling met die verwagting dat God vinnig alles gaan regruk en die "goeies" van die "slegtes" skei, gaan Hy eerder nog wag en die lewe sy loop laat neem. Dat daar tog 'n premie geplaas word op gehoorsaamheid aan Hom is duidelik: Daar sal uiteindelik 'n afsnypunt, 'n uitsorteerpunt kom. Maar God kies om dit nie nou al te doen nie.
Waarom doen God dit nie nou dadelik nie? Die gelykenis gee ons natuurlik die antwoord: Terwyl die land nog nie reg is vir die oes nie, is dit moeilik om tussen die koring en die onkruid te onderskei. Meer nog, alhoewel dit op 'n koringland nie moontlik is vir onkruid om te verander in koring nie, is dit in God se koninkryk natuurlik nie net 'n moontlikheid nie, dit is 'n werklikheid waarop God groot klem lê! Dit is die hele punt van bekering; om God se oproep aan te neem, op te hou om giftige onkruid te wees, en te begin vrug dra soos koring!
Onkruid kan koring word!
Hier en nou laat God toe dat sy mense saam funksioneer met mense wat Hom nie ken nie, omdat God nog die tyd wil gebruik om van die drabok te verander sodat hulle koring word!
Petrus verstaan iets daarvan as hy in 2 Petrus 3:9 iets van God se geduld vertel:
Die Here stel nie die vervulling van sy belofte uit nie, al dink party mense so. Nee, Hy is geduldig met julle, omdat Hy nie wil hê dat iemand verlore gaan nie: Hy wil hê dat almal hulle moet bekeer.
In die taal van ons gelykenis, kan jy sê: Die Here wil hê drabok moet koring word! Paulus weet ook hiervan. Daarom beskryf hy "ons" lewe in Titus 3:3-7. Aanvanklik hoe "ons" was toe ons nog onkruid was, ". . . ons was haatlik en het mekaar gehaat". Maar dan beskryf Paulus ook hoe die goedheid van God ons Verlosser verskyn het (4-7), en hoe – in die taalgebruik van ons gelykenis – God drabok in koring verander het!
Onkruid word opgesoek
Jesus het natuurlik daagliks iets van hierdie geduld van God – geduld met onkruid – uitgebeeld. Eerder as om die onkruid uit te ruk of te vermy, het Hy hulle opgesoek. Eerder as om uit te ruk, het Hy mense aangeraak en opgeroep om in die koninkryk in te kom. Hy was gedurig besig met sondaars, verraaiers, tollenaars, sukkelaars en randfigure. Hy het hoop vir hulle gehad, al het hulle soms vir hulleself min hoop gehad. Dit is een van die sterk antwoorde op die vraag, "Waarom ruk God nie sommer nou die onkruid tussen ons uit nie?"
Ons is koring én onkruid
'n Tweede antwoord is die feit dat die onderskeid tussen onkruid en koring partykeer deur ons eie harte loop! Die Russiese Nobelpryswenner vir letterkunde, Aleksander Solzhenitsyn, skryf aangrypend hieroor. Hy was 'n kritikus van die Russiese kommunistiese regime, het in botsing met die totalitêre staatsmasjinerie gekom, is uiteindelik in hegtenis geneem en het jare in 'n interneringskamp geslyt waar hy gedwing is om dwangarbeid te verrig. Hy het uiteindelik politieke asiel in die VSA gekry en kon vlug.
Hy het in die interneringskamp sekerlik genoeg van die menslike natuur gesien om goed te kon onderskei tussen "goeie" mense en "slegte" mense (Of dan: tussen koring en drabok). Hy skryf aangrypend hieroor in sy boek The Gulag Archipelago:
Jy sien, dit is ons diepste moeilikheid: nie die boosheid van ander mense nie, maar die boosheid in my eie hart. As ek dit verstaan, kry ek nuwe respek vir God se hantering van die saailand van die wêreld, kry ek nuwe waardering vir sy genade, sy liefde, sy geduld. As ek die boosheid in my eie hart reg verstaan, hou ek op om saam te skree in die koor van stemme wat Hom probeer aanpor om dinge nou dadelik reg te ruk en die onkruid uit te ruk. Want dan verstaan ek goed dat dit nie altyd so maklik is om die onkruid van die koring te skei nie, en waarom Hy eerder nog 'n bietjie tyd gee.
Wel 'n einde
Daar kom wel 'n einde. Daarom eindig hierdie gelykenis ook met die duidelike oproep: "Wie ore het, moet luister." Daar kom wel 'n oordeel, en dit sal ons loon om nie God se goeie geduld, sy duur genade en sy vriendelike liefde te minag en onverstoorbaar op ons onkruidpaaie aan te karring nie. Dit sal ons loon om die boosheid in ons lewe en ons hart te herken en na die Here te vlug daarmee, want 'n einde sonder Hom is ondenkbaar. En Jesus wys in hierdie gelykenis uit wie die "onkruid" is wat in die finale oordeel uitgeroei sal word (41): hulle wat hulleself nie aan God se wette steur nie, maar meer nog, wat ook ander mense weg van God af lei.
Hoe moet ons reageer op hierdie gelykenis? Daar is sekerlik meer reaksies wat gepas sal wees. Hier is enkele reaksies:
Ons kan die oordeel oor ander aan God oorlaat – dit is God wat in die laaste instansie mense verantwoordbaar hou. Ons moet vinnig wees om lief te hê en stadiger om te oordeel – soos onse dominee die dag met die selfone in die kerk geleer het;
Ons omarm sy wonderlike geduld, liefde en genade en dank Hom daarvoor;
Ons kan met geesdrif en dringendheid mee te werk daaraan om sy koninkryk aan te help en die invloed van die Bose te beperk. Dit sluit in om soos Jesus onkruid op te soek en te werk, bid, getuig en lief te hê met die oog daarop dat onkruid in koring kan verander.
Mag die seën van die almagtige God, Skepper, Seun en Heilige Gees, tussen ons wees en vir altyd bly.
Deur William Temple (1881-1944) (Uit: 2001. Gebedeboek met Liturgiese Voorstelle. Wellington, Lux Verbi.BM.)