Samaritaan | Diakonos
Deur watter bril kyk JY?
"Dit is nie WAT jy weet nie, maar WIE jy ken" – so sê ons mos graag as ons kyk na hoe mense opgang maak in die lewe… So is ons dalk soms so bietjie jaloers op ander wat vooruit gaan. Daar 'n groot klomp voorveronderstellings wat ons gedrag elke dag bepaal, 'n groot klomp stories wat inspeel op hoe ons die lewe sien. So aanvaar ons later baie dinge as vanselfsprekend, dit moet maar so wees. Byvoorbeeld dat politici so 'n hoë posisie beklee. Dat mense in die 'sagter wetenskappe' soos onderwysers en maatskaplike werkers, met kleiner salarisse as sê nou maar ouditeure en aktuarisse tevrede moet wees. Dat ryk mense ook die invloedryke mense moet wees. Dat as jy 'n groot sterk man is, jy outomaties die leier is. Dat kragdadigheid 'n teken van 'n goeie leier is.
'n Groot klomp stories, voorveronderstellings, praat saam in ons lewens as ons na iemand kyk en daardie persoon beoordeel.
Hier in ons verhaal (Johannes 4:1-26) gebeur dieselfde ding. Die vrou kyk na Jesus en 'n klomp goed, 'n klomp verhale, 'n klomp kultuurgoedere maak dat sy vir Hom sê: "Hoe vra jy, wat 'n Jood is, vir my, 'n Samaritaanse vrou, water om te drink?" Agter hierdie eenvoudige vraag sit 'n groot klomp vooroordeel.
☛ Toe die Assiriërs Samaria verower het, die Noordelike ryk van Israel, het hulle groot getalle van die inwoners gedeporteer en hulle plek met burgers van oral oor die Assiriese ryk vervang (2 Kon 17:23). Die Assiriërs het hulle vreemde godsdiens en andersoortige kultuur saam met hulle gebring en derhalwe het 'n merkbare "verbastering" tussen die Joodse inwoners van Samaria en die Assiriërs plaasgevind. Hieruit het die Samaritane gespruit. Die suidelike stamme is later ook weggevoer in ballingskap, maar na Babilon. Ná jare in Babilon is hulle toegelaat om hulle weer in Israel te hervestig. Die teruggekeerdes van die suidelike ryk wou 'n tempel bou en die Samaritane se hulp is van die hand gewys. Vyandigheid het tussen hulle ontstaan. In 400 vC het die Samaritane vir hulle 'n tempel in Samaria gebou, wat in 128 vC deur die Jode verwoes is.
So is daar diep vyandigheid tussen Jood en Samaritaan. Hulle het glad nie langs dieselfde vuur, of is dit nou put, gesit nie.
☛ Dan weet ons nog van die vooroordele in daardie tyd oor hoe mans en vroue met mekaar moes omgaan – of liewer NIE met mekaar mag kontak gehad het nie. Soveel so dat 'n Joodse man nie eers met sy eie vrou in die openbaar sou praat nie. Dat 'n vrou gesien is as iemand wat nie eers voor die hof kan getuig nie…
☛ En Jesus praat met die Samaritaanse vrou, redeneer met haar, vra haar vir water. So keer Hy 'n klomp gebruike en kultuurverwagtinge om. Een vir een word al die aspekte uit 'n onkonvensionele hoek belig met die hoogtepunt in vers 26 wanneer Jesus sê dat Hy die Messias is.
Lydenstyd is die tyd wanneer ons herinner word dat ook óns gebruike, godsdienstigheid, oorleweringe, kultuurgoedere – alles wat op die oog af lyk betekenis aan ons lewens te gee – getoets en op hul kop gedraai (kan) word.
Hier het die plaaslike gemeente waar hierdie gedagtes as preek gedeel is, baie waardevolle insette gelewer. Op die vraag watter vooroordele, watter kultuurgoedere, ons weghou daarvan om ander as kinders van God te sien, is die volgende vooroordele uitgelig:
Ons kan net in die kerk glo – terwyl dit so is dat die Nuwe Testament ons aanmoedig om as gelowiges saam te verkeer, het ons vandag die ongelukkigheid dat baie mense IN die kerk al baie seer gekry het. Hulle vertrou nie meer ander Christene nie, en omdat hulle nie meer eredienste bywoon nie, maak ons hulle af as "ongelowig". So verdiep ons net die seer waarmee hulle rondloop!
Iemand wat anders lyk of op 'n ander manier aanbid is nie 'n "regte" Christen nie – Eintlik maak iemand wat anders lyk of doen ons ongemaklik, en so is dit makliker om te projekteer, om die wat "anders" is te etiketteer. As die ander 'n etiket van "liberaal" of "onvolwasse" of "oneerbiedig" om sy/haar nek dra, dan kan ons so 'n persoon beheer. Kategoriseer. Eenkant in 'n boksie wegpak.
So wil ons net ons geloof op 'n Sondag in 'n vaste ritueel uitleef – enigiets anders is "onstigtelik". Ons fokus so op die vorm en ritueel dat ons nie die pyn en nood van die medegelowige wat saam met my in die erediens sit, oplet nie.
Ons aanvaar dit as normaal dat in 'n klein plattelandse dorpie daar ten minste 7 of 8 kerke is – in een gemeenskap! – Ons is nie meer ongemaklik oor vooroordele wat ons as Christene uitmekaar hou nie. Jesus het reuse grense oorgesteek in Sy uitreik na die Samaritaanse vrou. Ons is nie eers gereed om die hand na 'n mede-Christen uit te reik nie, of om saam met 'n mede-Christen van 'n ander taal, afkoms of ras God te aanbid nie. Ons is gemaklik met verdeeldheid in die Christen gemeenskap – is Jesus?
Eredienste is net "reg" as 'n dominee of pastoor of iets dit aanbied. 'n "Gewone" gelowige se nadenke oor die Skrif word afgeskiet as van minder waarde. As ek hoor 'n ouderling of iemand anders gaan die diens lei, bly ek sommer by voorbaat weg!
Wat 'n reuse klomp insig bestaan daar tog nie in ons klein dorpie nie! As ons hierdie perspektiewe, onder andere, kan begin uitleef, sal dit net groot dinge beteken vir die geloofsgemeenskap hier.
Die brille van vooroordeel is egter dik! Ons moet die Koning wat aan die kruis is raaksien. Die een wat vir ons wys dat diensbaarheid die kenmerk van 'n leier is, en nie mag of posisie nie. So kan ons ook ons eie kultuurbrille weggooi en ander met die oë van Jesus raaksien, as mede verteenwoordigers van God geskape.
Sleutelwoorde: Jesus, Johannes, kerkeenheid, kulturele verskeidenheid, liefde, Lydenstyd, Samaritaan