Laslappie: Vlieënde visse
VISSE MET “VLERKE”
Met die vinne styf langs die sye soos vliegtuie se vlerke, ontduik twee vlieënde visse ’n agtervolgende roofvyand deur in die lug te sweef. Ironies genoeg laat hierdie tegniek, wat vlieënde visse van roofdiere in die water red, hulle dikwels in die kloue of snawels van jagters in die lug beland...
“VLINDERVISSE”, noem ’n beroemde Amerikaanse natuurkenner en skrywer hulle—jong vlieënde visse met die pragtige patrone op hul “vlerke”. In sy boek Beneath Tropic Seas (1928) beskryf William Beebe dié besondere verskynsel.
Jong vlieënde visse is baie anders as die volwassenes. Die jongspan se vinne is byvoorbeeld helder gekleur. Maar een noodsaaklike ding doen hulle net soos hul ouers: hulle vlug van roofvyande af weg deur met oopgespreide vinne oor die water te swewe.
REGS: ’n Sogenaamde seilvin- vlieënde vis (Parexocoetus brachypterus).
Illustrasie: NOAA Photo Library
Vlieënde visse lewe van plankton op die helder, boonste lae van tropiese oseane en is dus hoogs sigbare teikens vir skole hongerige visse soos tunas en haaie. Dié dat hulle met so ’n volmaakte ontsnappingsmeganisme bedeel is.
Wanneer hy gejaag word, gooi die vis homself uit die water uit deur sy stertvin vinnig te wapper om momentum te kry. Sodra hy bokant die water verskyn, sprei hy sy vinne en sweef etlike meter ver oor die water voordat hy weer terugplons. Dikwels raak die vis met sy stert aan die wateroppervlak vir ekstra dryfkrag om sy vlug na vryheid te verleng.
Ironies genoeg kan vlieënde visse met hul ylingse spronge deur die lug om van roofvisse weg te kom, partykeer juis daardeur van die wal in die sloot beland: reg in die snawels van honger seevoëls. Meeue, pelikane, albatrosse en fregatvoëls swem dikwels agter skole tunas en bonito's aan.
Die oomblik wanneer die vlieënde visse uit die water spring, duik die voëls af en vang hulle. Dolfyne neem ook aan die spronge-fees deel deur agter tunas aan te swem
Die lengte en tyd van vlieënde visse se spronge is wisselvallig en hang byvoorbeeld saam met dinge soos seestrome en die windrigting. Die gemiddelde lengte van ’n enkele sprong is egter twee tot drie meter, hoewel spronge van selfs tien meter nie skaars is nie.
Foto’s: Shannon Rankin, NMFS, SWFSC / NOAA
BO en REGS BO: Vlieënde visse word met groot belangstelling bekyk nadat hulle uit die see na die oppervlak gebring is.
’n Sprong duur gewoonlik van twee tot tien sekondes. ’n Rekordsprong van ’n verbysterende sestig meter wat 42 sekondes geduur het, is egter al aangeteken. Samegestelde ''vlugte'' (’n reeks opeenvolgende spronge) oortref dit ver en is gewoonlik van sestig tot negentig meter ver. Die rekord- samegestelde sprong is 300 meter. Die vis het altesaam elf keer gespring voordat hy tevrede was dat hy veilig buite bereik van sy vyand was.
Vlieënde visse behoort tot die familie Exocoetidae. Daar is sowat vyftig soorte. By party is die borsvin vergroot, by ander word sowel die bors- as die buikvinne vir sweef gebruik.