Begrotingsrede 2017: Vat van rykes om aan armes te geeDie minister van finansies, Pravin Gordhan, het volgens ontleders hom redelik goed van sy taak gekwyt om ŉ politieke balans tussen die begrotingsrede en staatsrede te vind. Ekonome is egter bekommerd oor die langtermyn impak van die begrotingsrede op entrepreneurskap, welvaart en werkskepping. Foto: Elmond Jiyane/GCIS Ontleders het gister na afloop van die begrotingsrede gesê Pravin Gordhan, minister van finansies, teiken die rykes en welvaart om só geld aan die armes uit te deel – ŉ benadering wat nie entrepreneurskap kan bevorder nie en ŉ negatiewe uitwerking op enige toekomstige planne vir werkskepping sal hê. Sommige ekonome het gesê dit was ten beste die soort begroting wat hulle verwag het, terwyl Dawie Roodt, hoofekonoom van die Efficient Group, sover gegaan het om dit as “afskuwelik” te beskryf. “Die staat is soos ŉ reusagtige kankergewas. Dit is al vir baie jare eenvoudig te groot en dit blyk duidelik die minister se planne is om die staat nog verder te vergroot. Dit is ontstellend om te dink ons gaan net aanhou om hierdie monster te voer wat die produktiewe sektor en ekonomie parasiteer.” Roodt meen hy het ŉ verhoging in persoonlike belasting verwag, maar die tempo het hom verras. “Die koers in verhoging van hierdie belasting is drakonies. Dit is die mense wat reeds die produktiewe gedeelte in die ekonomie is, wat geteiken word. Daardie mense mag dalk net eendag sê hulle is nie meer lus om op so ŉ geweldige mate belas te word nie. Om die waarheid te sê Suid-Afrika is nou die land met die vierde hoogste persoonlike inkomstebelasting in die wêreld. “Nie net het ons ŉ dramatiese progressiewe inkomstebelastingkant nie, die staat se uitgawes is ook dramaties progressief. Dit beteken jy vat by ŉ klein groepie mense en spandeer hoofsaaklik aan ander mense. Sowat ŉ kwartmiljoen individue in die land is verantwoordelik vir meer as 70% van die totale persoonlike inkomstebelasting. Minder as 30 000 maatskappye is verantwoordelik vir 96% van die land se totale maatskappybelasting.” Dawie Klopper van PSG Wealth in Pretoria-Oos, het saam met Dawie Maree, ŉ ekonoom van FNB Landbou, Magnus Heystek van Brenthurst Wealth en Wouter Snyman van attooh! die begroting ontleed by ŉ geleentheid wat gister deur Pretoria FM in Silverlakes aangebied is. Klopper het die begrotingsrede as oninspirerend beskryf. “Dit was ŉ pro-arm begroting, wat fokus op herverdeling en teen welvaartskepping en rykdom is. Die minister het sekerlik sy oog op die volgende verkiesing gehad. Ek sou daarvan gehou het as BTW verhoog is en die minister het nie eers daarna verwys nie.” Klopper meen daar is ook te min indirekte belasting terwyl die begroting te veel direkte belastings bevat. Snyman meen ook Gordhan het onder groot politieke druk verkeer, terwyl die lae ekonomiese groei van die afgelope jaar hom met min beweegruimte gelaat het. Heystek het gesê die mense wat deur Gordhan se begrotingsrede se verhoogde persoonlike inkomstebelasting geteiken word, is ŉ krimpende getal mense. “Ons praat van sowat ŉ 100 000 individue. Dit is die groepie mense wat Suid-Afrika juis benodig om werk te skep en nou word hulle wesenlik finansieel seergemaak.” Heystek het verder sy kommer uitgespreek oor die lae ekonomiese groei: “Ek dink nie ons gaan ooit weer die teikens vir groei haal nie. Die minister was elke keer nog optimisties oor die land se ekonomiese groei, net om later te erken dit was nie so goed nie. Die rede hoekom ons nie groei nie is omdat daar nie redes is om te groei nie.” Ontleders het opgemerk dat Gordhan die woord transformasie minstens 50 keer in sy begrotingsrede gebruik het. “Radikale ekonomiese verandering is beslis nou die gonswoord. Daar was min oor ekonomiese beleid in die begroting, behalwe rondom inkomstebelasting. Die goed wat rondom die begrotingsrede gebeur is nie ekonomies van aard nie, maar eerder sosiale aspekte. Ons het ŉ regering wat op baie groot skaal sosiale ingenieurswese toepas en die begroting is net nog ŉ instrument om hulle spesifieke ideologiese en politieke doelwitte te bereik,” het Roodt gesê. Hy meen die impak van die begroting gaan mettertyd ondermynend wees vir ekonomiese groei, en dit gaan lei tot groter vlakke van armoede en werkloosheid. “Hierdie was werklikwaar ŉ begroting waaroor ons almal baie bekommerd moet wees.” Roodt en die rubriekskrywer Max du Preez het saam die begrotingsrede ontleed by ŉ geleentheid in die Brooklyn-teater in Menlopark, Pretoria. Du Preez het Gordhan se begrotingsrede beskryf as “ŉ politieke meesterstuk en die beste wat ons kon verwag”. Volgens hom was Gordhan in ŉ politieke hoek gedryf en die minister van finansies se opponente het as’t ware die tafel vir hom met radikale transformasie gedek. “Die minister het die bal gevat en met hom gehardloop, terwyl hy ook al sy voorbehoude in elke paar sinne ingebou het soos dat die tesourie nie vernietig mag word nie en dat korrupsie en nepotisme uitgewis moet word. “Dit was vir my interessant dat Gordhan daarin geslaag het om weg te bly van die grondkwessie in sy begrotingsrede terwyl pres. Zuma net oor grond wou praat in sy staatsrede. “Ons het sekerlik baie om oor ontevrede te wees soos die hoër persoonlike inkomstebelasting en twee brandstofheffings, maar ons moet fyner begin dink oor die politieke magstryd wat hom tans in die regerende party uitspeel,” het Du Preez gesê. “As ŉ mens tussen die lyne lees kan jy sien die minister sê hy wil die regte dinge laat gebeur, maar dit lyk vir my hy het eenvoudig net nie die politieke ruimte om dit te laat gebeur nie,” het Roodt bygevoeg. Sy boodskap aan Jan Alleman is: “Die begroting is ŉ aanduiding van wat die realiteit is waarmee ons te doen het. Die staat is al meer ingrypend. Dit is ŉ regering wat voel hulle weet baie beter hoe om ons geld aan te wend, as wat ons self weet. Die regering is wat ŉ mens ten beste as sosialisties kan beskryf en die gevolg van hulle optrede gaan op die ou einde die nadeligste wees vir die mense wat dit die nodigste het, en dit is die arm mense van die land.” Roodt meen ook die regering verkwis geld op die land se probleme terwyl die oorsaak van die probleme nie aangespreek word nie. “Ongelukkig sal meeste van die land se grootste probleme tyd neem om te herstel en ons weet politici se tydraamwerk of -horison is uiters beperk. Hulle stel maar net belang in die volgende verkiesing. Natuurlik benodig jy ook sterk leierskap hiervoor en ons sit basies met ŉ regering wat om een individu wentel met ŉ reusagtige patronaat om hom wat soos ŉ klomp varke om ŉ trog vreet. Dit is die realiteit – Suid-Afrika kan eenvoudig nie meer hierdie kankergewas verder finansier nie.”