Klein papiertjies wat groot stories vertel(Foto verskaf) Wie sou dink dat die mees waardevolle mensgemaakte item op aarde ŉ beskeie posseël is? Glo dit of nie, maar dit is glo waar van die Britse Guiana 1c Magenta, wat uit 1856 dateer. Dit word die “Mona Lisa van die seëlwêreld” genoem en is gram vir gram 2,5 miljoen keer meer werd as 24 karaat goud. Daar is net een van sy soort, in privaat besit, en die waarde is rofweg $9,48 miljoen. Wanneer dit by posseëls kom, kan Talita Fourie behoorlik liries raak. Sy is al vir 10 jaar kurator van die Poskantoormuseum op Kerkplein en haar oë blink sommer as jy haar oor Suid-Afrika se seëls uitvra. Sy vertel my dat Suid-Afrika se waardevolste seël die Woodblock error of colour is. Die kataloguswaarde van dié seël is $200 000 (sowat R3,5 miljoen) – mits dit in ŉ goeie toestand is. Die storie van posseëls is eintlik ongelooflik, vertel Talita opgewonde. Vandat die eerste posseël in 1840 in Brittanje gedruk is, is die wêreld se deure oopgegooi en kon mense behoorlik en effektief kommunikeer. (Foto verskaf) Hoewel die Poskantoormuseum met sy rooi posbusse, posfiets, vliegtuig, modeltrein en oorspronlike posklip op sig self indrukwekkend is, lê Talita se groot liefde by filatelie. Filate-wat? In eenvoudiger Afrikaans: posseëlskunde, veral die versameling en studie van posseëls, gestempelde koeverte en poskaarte. Seëls is immers een van die oudste en mees gesogte versamelitems ter wêreld, dis ŉ stokperdjie wat liefhebbers tot wetenskap verfyn het. “Suid-Afrika het ŉ merkwaardige seëlversameling”, sê Talita. ŉ Posseël is in werklikheid ŉ klein kunswerkie wat die wêreld vol reis en die land se storie vertel. Dit vier Suid-Afrika en sy mense. “Ons plaaslike seëls is regtig visueel besonders en het al heelwat internasionale pryse gewen,” voeg sy by. Daar is twee soorte seëls: Die vaste reeks en die herdenkreeks. Die vaste reeks bevat die standaard posgeldseëls en word vir so agt jaar lank gebruik. Die huidige reeks het kralewerk op. Die herdenkreekse, wat gebeure, mense, diere en plekke herdenk, spog met die land op die kleinste moontlike manier. Suid-Afrika se seëls het oor die jare gewys dat die land heelwat het om oor te spog. Die Kaapse driehoekseël was ŉ wêreldeerste wat op 1 September 1853 uitgegee is. In daardie jare was dit ŉ unieke idee om ŉ driehoekige seël te maak. Die wêreld was mal daaroor. Daar was seëluitgawes oor die Anglo-Boereoorlog, sporthelde soos Francois Pienaar, die Groot Vyf. Die lewe in informele nedersettings is al op ŉ seëlreeks uitgebeeld en “hallo” het al in al elf amptelike tale op seëls verskyn. Namakwaland se blomme het al daarop gepryk, Suid-Afrika se nasionale simbole, ligtorings, dinosourusse. “Daar was selfs al seëls met vasvra-vrae op. Die vraag is op die seël gedruk, soos hoeveel Unesco-wêrelderfenistereine daar in die land is, met die antwoord wat agter ŉ krapkaartjie versteek is,” vertel Talita. Thea Clemons, wat al vir 26 jaar by die Poskantoor se Departement vir Filateliedienste werk, verduidelik dat die proses om ŉ posseël te ontwerp allermins eenvoudig is. “Die Seëladvieskommittee, wat deel is van die Poskantoor se Raad, kies jaarliks vyf tot agt temas uit al die voorstelle wat ontvang is. Nadat die Raad dit goedgekeur het, lê die minister die voorstelle aan die kabinet voor. Sodra die kabinet die seëlprogram goedgekeur het, kan Filatelie begin met die beplanning van die jaar se seëlprogram – een jaar voor uitreikingsdatum.” Filateliedienste doen behoorlike navorsing oor elke tema voordat die ontwerpsproses begin, sodat die uiteindelike seëlkunswerk absoluut akkuraat sal wees. Nadat hulle oor die temas ingelig is, lê die kunstenaars hul eerste sketse voor en die Seëladvieskomitee lewer hul insette. Daarna lê die kunstenaar gevorderde kunswerk voor en sodra die advieskomitee hierdie kunswerk goedkeur, finaliseer die kunstenaars die kunswerk. “Wanneer ek die finale kunswerk van die kunstenaars ontvang, begin ek om die finale seël, seëlvel en eerstedagkoevert se ontwerpe uit te lê. Ek finaliseer ook die datumstempel-ontwerp vir elke seëluitgawe van die jaar. Die Seëladvieskommittee keur dit goed en dan is dit gereed om na die sekuriteitsdrukker te gaan,” voeg sy by. Sodra die seël gedruk is, begin die versamelaars nader staan. Wat maak ŉ posseël vir hulle waardevol, wonder ek? Thea verduidelik dat die ontwerpsproses en drukproses belangrike faktore is, asook die soort papier en gom wat gebruik is. “Dinge soos afwykings in die skakering en inkmerke op verskillende seëls dra tot hul waarde by. Glo dit of nie, maar foute soos spel- of drukfoute op seëls verhoog ook hul waarde, omdat dit tot hul uniekheid en skaarsheid bydra.” Die tema waaroor die seël gaan speel ook ŉ belangrike rol en versamelaars doen baie moeite om die bepaalde onderwerp na te vors. Laastens versamel party mense seëls bloot omdat dit mooi is – dis immers ŉ kunswerk op sig self. Enigiemand in die land kan ŉ tema vir ŉ seël voorstel. “Skryf soveel as moontlik inligting oor jou tema neer. Dit moet verkieslik nie lewende persone wees nie en ook nie kontroversiële onderwerpe nie. Ons seëls moet die land en sy mense bevorder,” sê Talita. Vandat ŉ voorstel ontvang is totdat die seël gedruk is, duur so net oor die twee jaar. (Foto verskaf) Elektroniese kommunikasie het posseëls in vandag se tyd byna oorbodig gemaak. Waar jy vroeër jare vir Sussie op universiteit ŉ brief moes skryf as jy verlang, WhatsApp jy haar vandag sommer gou. Seëls word nou hoofsaaklik vir die versending van pakkies gebruik. Tog is dit nie die einde van posseëls se pad nie. Versamelaars is steeds doenig en daar word nuwe planne beraam om hul stokperdjie uit te brei. Thea vertel dat die Universal Postal Union (UPU) – wat deel vorm van die Verenigde Nasies en waarvan die meeste poskantore in die wêreld lede is – aan ŉ projek werk om seëls op ŉ digitale blokketting-platform aan versamelaars te verkoop. Hulle het die .POST-platform gestig wat krypto-seëls verkoop. “In samewerking met ŉ maatskappy genaamd Stampdaq – wat die platform ontwikkel het – word seëls, wat een van die oudste versamelitems is, digitaal beskikbaar gemaak vir ŉ hele nuwe mark, veral jonger mense. Die verhandeling vind in digitale geldeenhede soos Bitcoin, Etherium, Stellar en Tether plaas.” Krypto-seëls is baie nuut en verhandeling daarin het in 2021 eers begin. “Suid-Afrika is nog nie deel van hierdie platform nie, want ons is nog besig om marknavorsing te doen oor hoe groot die belangstelling in Suid-Afrikaanse krypto-seëls sal wees,” voeg Thea by. Talita glo dat, so lank as wat mense moet kommunikeer en versend, posdienste en seëls ŉ plek in die wêreld sal hê. “Die Poskantoormuseum bewaar die geskiedenis van Suid-Afrika se kommunikasie-verhaal veilig, en filatelie reik die toekoms in met nuwe kunswerke, idees en planne.”