'n Oorsig van die aard, ontwikkeling en invloed van statutêre moratoria in Suid-Afrika gedurende die eerste helfte van die 20ste eeu - LitNet
JJ Henning 2012-09-07
3.1.3.2 Doel en uitleg
In Lloyd v Horn61 is beslis dat artikel 5(5) uitgelê moet word op 'n wyse wat die wydste moontlike beskerming aan die weerman verskaf:
3.1.3.3 Gemeenregtelike aanknopingspunte
Reeds in 1914 kom die hof in Estate van der Merwe v Bruwer73 tot die volgende gevolgtrekking: "The Public Welfare and Moratorium Act introduced no new principle into the law. Under Roman-Dutch law, if a person could satisfy the court that if he was given time he would be able to meet his liabilities, he was entitled to what was known as attermination or respite." Die benadering is onderskryf in Borchers v Morgan74 en Broomberg v Birkett.75
Aangesien geen siviele aksie of geding van welke aard ook al teen 'n lid van die Zuid-Afrikaanse Verdedigingsmacht op aktiewe diens ingestel of voortgesit kon word nie,80 geen vonnis of bevel in 'n siviele aksie of geding teen hom verleen kon word nie,81 en geen tenuitvoerlegging van 'n vonnis kon geskied nie,82 is die bevoegdheid van 'n eiser tydelik lamgelê om die verpligtinge van die krygsman voortspruitend uit enige skuldoorsaak regtens af te dwing.83
In Worthington v Wilson119 kom regters Mason en Gregorowski tot die gevolgtrekking dat 'n moratorium gemeenregtelik slegs 'n persoonlike verweer aan die hoofskuldenaar verleen het wat nie tot die beskikking van sy borge is nie. Derhalwe kon 'n borg van 'n hoofskuldenaar aan wie 'n moratorium verleen is, hom nie beroep op die beneficium excussionis of beneficium divisionis nie. Betaal die borg, word hy die skuldeiser van die hoofskuldenaar onderhewig aan die moratorium.120 Daar word voorts bevind dat "[a]s there is very considerable analogy between the privilege granted by the Public Welfare and Moratorium Acts and the privilege granted by atterminatie to debtors who have assets but require time to make them available for their creditors", dieselfde regsposisie ten opsigte van borge ook aanwending vind in geval van die moratorium bestaande uit die opskorting van siviele regsmiddels verleen deur die Openbare Welzijn en Moratorium Wet 1914.121 Derhalwe is die borg van die soldaat op aktiewe diens nie daarop geregtig om hom op die opskorting van siviele regsmiddels te beroep nie, aangesien die statutêre moratorium 'n persoonlike verweer verleen wat slegs tot beskikking van die hoofskuldenaar is. Slegs indien die borg self op aktiewe diens gaan, sou hy ook op die respyt geregtig wees.122
Die Romeinsregtelike standpunt vervat in C 2 3 29125 was dat 'n soldaat regsgeldig van 'n privilegie soos die praescriptio fori kon afstand doen. Hierdie beginsel is in Ritch and Bhyat v Union Government (Minister of Justice)126 deur hoofregter Innes onderskryf:
3.1.3.8 Rente en verjaring
Verjaring is opgeskort vir die duur van die betrokke moratorium. Die tydperk van sodanige skorsing is nie beskou as deel van die verjaringstermyn nie.133 Daar is voorsiening gemaak vir die verlening van rente teen 'n koers van ses persent per jaar op die verskuldigde bedrag vir die duur van die moratorium of totdat betaling van die verskuldigde hoofsom voor verstryking van die respyt plaasvind.134
'n Heel ander benadering as dié by verpligte sekwestrasie is egter deur die howe ten opsigte van boedeloorgawe ingeneem.
4.1.4.2 Ontoepaslikheid van "doctrine of prevention"
Die spesifieke aard van die moratorium wat alle siviele regsmiddels hoegenaamd teen lede van die verdedigingsmag effektief lamlê, laat geen ruimte vir die toepassing van die sogenaamde "doctrine of prevention" nie.197 Regter Van den Heever stel die aangeleentheid gepas soos volg in Gibson v Holtzhausen:198
In 'n hele reeks uitsprake word die beginsel herbevestig dat afstand gedoen kan word van die beskerming deur die opskorting van siviele regsmiddels verleen.199 Blykbaar sal die afstanddoening as geldig en voldoende aanvaar word alleen indien die hof oortuig is dat die verweerder ten volle ingelig is oor die beskerming wat deur die Verdedigings Spesiale Pensioen en Moratoriumwet 1940 aan hom verleen word, dit verstaan en desnieteenstaande daarvan afstand gedoen het.200
4.1.8.3 Wet op Huurkoop 1942
Artikel 24 van die Wet op Huurkoop 36 van 1942 het artikel 9 van die Verdedigings Spesiale Pensioen en Moratoriumwet 29 van 1940 gewysig om so die uitsondering op artikel 5(5)(a) rakende huurkoopkontrakte van toepassing te maak slegs op huurkoopkontrakte soos omskryf in artikel 1 van die Wet op Huurkoop 1942.
4.1.8.4 Oorlogspensioenwet 1942
Artikel 64 van die Oorlogspensioenwet 44 van 1942 het die hele Verdedigings Spesiale Pensioen en Moratoriumwet 29 van 1940 herroep, behalwe artikels 1 en 8 tot 13. Die moratoriumbepalings ten aansien van lede van die verdedigingsmag is derhalwe nie deur hierdie herroeping geaffekteer nie.
4.1.8.5 Wet op Toelating van Prokureurs (Militêre Diens) 1944
Artikel 10 van die Verdedigings Spesiale Pensioen en Moratoriumwet 1940 is in 'n reeks hofbeslissings211 gekritiseer, aangesien dit nie duidelik was of 'n aansoek om die kondonasie van die afwesigheid van 'n leerklerk op militêre diens wel nodig was nie.
Desnieteenstaande het verskeie handboekskrywers volhard om na daardie uitgediende bepalings te verwys as geldende gesag en om die regsposisie van militêre dienspligtiges en weermaglede op aktiewe diens ingevolge die Verdedigingswet van 1957213 aan die hand daarvan te omskryf. Die wetgewer is uiteindelik genoop om deur middel van die Wet op die Herroeping van Wette 94 van 1981 in te gryp en alle oorblyfsels en spore van die verouderde bepalings van die wetboek te verwyder. So is onder meer die Openbare Welzijn en Moratorium Wet 1914, die Openbare Welzijn en Moratorium Wet Wijzigingswet 1917, die Openbare Welzijn en Moratorium Wetten Verlenging en Verdere Wijzigingswet 1919, die Openbare Welzijn en Moratorium Wetten Verdere Verlengings Wet 1920 en die Verdedigings Spesiale Pensioen en Moratoriumwet 1940 uitdruklik finaal herroep.214
Veral die respyt vir krygslui ingevoer deur artikel 5(5) van die Openbare Welzijn en Moratorium Wet 1914 en die meer gedetailleerde reëling daargestel deur die 1917- en 1919-wysigingswette sou die caput et fundamentum vorm van alle moratorium-wetgewing gedurende die onderhawige tydperk ingevoer ten behoewe van lede van die verdedigings- of weermag en sekere ander persone op militêre en aktiewe diens. Een belangrike verskil is egter dat die bepalings rakende 'n algemene moratorium ten opsigte van vooroorlogse skulde, wat ook op soldate van toepassing was, nie in latere wetgewing herhaal is nie. Veral in hierdie opsig het die Openbare Welzijn en Moratoriumwetten 1914–1919 dus uniek gebly.