Solidariteit: Ras het die Eskom-reus laat valArgieffoto: GCIS Te midde van die beurtkragkrisis, gaan Eskom voluit voort met die maatskappy se regstellendeaksieplan. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, sê Eskom wil volgens sy nuutste regstellendeaksieplan (uit 2017) voor 2020 sy ras-en-geslagprofiel radikaal verander om die land se bevolkingsamestelling te weerspieël. “Eskom het in 2017 besluit om van nog 1 308 geskoolde wit werkers voor 2020 ontslae te raak. Dit is dus nie net 1 308 wit werkers wat vervang moet word nie, dit is 1 308 wit werkers met jare se ervaring en institusionele kennis,” het Hermann verduidelik. “Ons het reeds die gevolge van ‘n ernstige uitvloei van kundigheid beleef in die vorm van beurtkrag, om verdere institusionele kennis en vaardighede te verjaag is roekeloos.” Hermann het bygevoeg dit blyk uit verdere besprekingsdokumente dat Eskom se regstelplan tot 2022 nog meer radikaal kan wees. “Eskom se rasplanne het nuwe vlakke van absurditeit bereik. As hulle hierdie teikens gaan bereik, is Eskom finaal vernietig. ŉ Maatskappy wat op sy knieë is, kan nie hierdie vaardigheidsomset bekostig nie.” Hy sê daar is ŉ groot debat oor die redes vir Eskom se krisis, maar niemand wil praat oor die olifant in die kamer nie. “Eskom se obsessie met ras- en geslagverteenwoordiging die afgelope 20 jaar sit vandag die ligte af. Dit is uit die aard van die saak nie die enigste rede nie, maar Suid-Afrika ontken die skade wat Eskom se ras-ideologie aan die land veroorsaak het.” Hermann meen Eskom konfronteer Suid-Afrika met die heersende ras-ideologie. “Indien ons nie eerlik met mekaar daaroor praat nie, is Eskom die toekomsbeeld van wat vir ons wag vir gesondheidsorg, veiligheid, paaie, water en meer. Geen land kan so ŉ vinnige uitvloei van vaardighede uit ŉ stelsel absorbeer nie. Dit het niks met ras te doen nie, maar alles met vaardighede. Iemand met 20 jaar se ervaring kan onmoontlik vervang word deur iemand met twee of drie jaar ervaring. Eskom se obsessie met rasseverteenwoordiging lei tot ‘n instelling wat institusionele geheueverlies ervaar. Die gevolg hiervan is dat basiese onderhoud nie gedoen word nie, en Suid-Afrika se ligte afgesit word. “Eskom was altyd die eerste met regstellende aksie. Hulle was al in die 1990’s deur die Breakwater Monitor aangewys as een van die topdrie ‘regstellendeaksiemaatskappye’.” Die eerste hofsaak oor regstellende aksie wat Solidariteit gewen het, was teen Eskom. Die eerste saak wat ŉ bruin Suid-Afrikaner oor regstellende aksie gemaak het, was teen Eskom. In 2000 het Eskom besluit om die proses van regstellende aksie te versnel en het plekmaakpakette aangebied. In vandag se geldwaarde het hulle R1,8 miljard aangebied om van wit mense ontslae te raak. “Duisende van Eskom se vaardigste werknemers het die maatskappy verlaat. Van 1994 tot 2002 het 10 207 wit Suid-Afrikaners Eskom verlaat. Dit was net té veel mense té vinnig.” Hermann het in 2001 sy meestersgraad oor die vervreemding van wit werknemers in Eskom gedoen. Altesaam 85% van wit Eskom-werkers het in daardie stadium aangedui hulle voel nie deel van Eskom se toekomsplanne nie en meer as 50% het gesê hulle oorweeg om Eskom te verlaat. In 2006 het hy sy PhD daar gedoen en die situasie het dieselfde gebly. “Eskom was roekeloos met sy vaardige werknemers. Die skade van hierdie reuseverlies aan kundigheid en veral institusionele geheue kon Eskom tot vandag toe nie herstel nie,” het Hermann bygevoeg. “Eskom is egter met ŉ dubbele transformasiestok geslaan. Aan die een kant was dit die obsessie met regstellende aksie en aan die ander kant die obsessie met aankope by swart verskaffers. ŉ Korrupte netwerk en opgeblaasde pryse wat Eskom miljarde rande gekos het en steeds kos, is onder die vaandel van swart bemagtiging gevestig.” Hermann meen die minister van openbare ondernemings, Pravin Gordhan, se oproep dat ingenieurs en ander kundiges uit die buiteland moet terugkeer, is baie ironies. “Eskom het hulle aggressief deur ŉ harde rasbeleid uit Eskom gedryf. “Solidariteit besef Eskom is ŉ nasionale krisis en daarom gaan ons help om kundiges op ‘n vaardigheidsbank te registreer om by Eskom te help. Dit kan nie verwag word dat hulle moet terugkom en dieselfde beleid wat hulle uitgedryf het, bestaan steeds nie. Hulle kan tog nie terugkom net om weer teen gediskrimineer te word nie.” Solidariteit sal ŉ beroep op Gordhan doen om ŉ vyfjaarmoratorium op regstellende aksie te plaas. “Eskom het nou meriete en meriete alleenlik nodig. Mans of vrouens met kennis, ongeag velkleur, kan nie nou verloor word as gevolg van regstellende aksie nie. “Ons doen ook ŉ beroep dat Eskom, op grond van artikel 10 van die Swart Ekonomiese Bemagtigingswet, vrystelling van die toepassing van swart ekonomiese bemagtiging ontvang. Net soos meriete en meriete alleen met vaardigheid nou noodsaaklik is, is die beste verskaffers teen die beste prys ook nou noodsaaklik. “Suid-Afrika is, deur Eskom, in ŉ nasionale krisis gedompel, en ons kan nie die luuksheid bekostig om nie oor ras te praat omdat dit te sensitief is nie. Wat meer sensitief is, is die miljoene Suid-Afrikaners, waarvan die meerderheid arm swart Suid-Afrikaners is, wat negatief deur die krisis getref word en nog getref gaan word,” het Hermann afgesluit.