Weermag hou ondersoek na Covid-19-meds geheimMedikasie vir Covid-19 word in ‘n inloop-yskas gestoor. (Foto: Verskaf) Die lede van ŉ paneel wat ondersoek moet instel na die weermag se verkryging en onwettige invoer van Kubaanse Covid-19-medisyne, gaan deur die staatsveiligheidsagentskap gekeur word om te verseker dat sensitiewe inligting nie bekend gemaak word nie. Die minister van verdediging en militêre veterane, Nosiviwe Mapisa-Nqakula, het Woensdag tydens ŉ virtuele vergadering aan die parlementêre portefeuljekomitee vir verdediging gesê die keuring sal nie deur weermag-intelligensie gedoen word nie, maar wel deur die staatsveiligheidsagentskap. “Dit beteken dat die publiek nie toegang tot die paneel se bevinding sal hê nie en selfs die portefeuljekomitee sal in die duister gehou word oor die onwettige invoer,” sê Kobus Marais, die DA se skaduminister van verdediging. Die weermag het die Kubaanse middel Heberon Interferon alpha-b2, wat vir die behandeling van verskeie kankers voorgeskryf word, verlede jaar teen meer as R260 miljoen by ŉ staatsonderneming in Kuba aangekoop om weermagpersoneel teen Covid-19 te behandel. Die middel word nasaal toegedien en is volgens die weermag met groot sukses in Kuba gebruik vir die behandeling van Covid-19-pasiënte. Dit word glo ook voorkomend en as beskerming teen die koronavirus gebruik. Heberon word egter nie deur die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) of plaaslik deur Sahpra aanbeveel as ŉ middel teen Covid-19 nie. Generaal-majoor Mzikayise Tyhalisi van die weermag se logistieke dienste het vroeër aan die komitee gesê dat die opperbevel die Covid-19-pandemie as ŉ vorm van biologiese oorlogvoering teen die land gesien het. Hy het dit as ŉ noodsituasie beskryf en gesê die aankope moes dringend gemaak word omdat die middel in groot aanvraag wêreldwyd was. Die minister van verdediging, Nosiviwe Mapisa-Nqakula. (Argieffoto: GCIS) Die komitee het die verduideliking bevraagteken en gesê dat dit nie in ooreenstemming is met die regering se benadering tot die pandemie nie en dat die samesweringsteorie lankal verwerp is. Die weermag se afvaardiging het ook beweer dat dit nie nodig was om die voorgeskrewe aankoopprosesse van die nasionale tesourie na te kom nie omdat daar reeds ŉ ooreenkoms vir wedersydse dienslewering tussen die weermag van Suid-Afrika en Kuba in plek is. Verder was die Kubaanse mediese brigade wat in April verlede jaar in die land aangekom het, bekend met die gebruik van die middel. Minister Mapisa-Nqakula het erken dat sy onbewus was dat sekere wette oortree word en dat die idee dat die weermag ŉ biologiese oorlog in die gesig gestaar het nog nooit voorheen bespreek is nie. Marais sê dit lyk of die minister óf heeltemal onbekwaam is om te begryp dat daar wetgewing en protokol bestaan vir die invoer van veral medisyne, óf sy wil nie haar oudkollegas van uMkhonto we Sizwe (MK) en meerderes verantwoordelik en aanspreeklik hou nie. “Die minister en die militêre bevelsraad stel albei swak dissipline ten toon wat maak dat Suid-Afrikaners hulle nie vertrou nie en wat die openbare beeld van die weermag verder afbreek,” sê hy. Die weermag het ook aangevoer dat die meer as 900 flessies wat ingevoer is wel nodig was omdat elke persoon volgens die gebruiksaanwysings tien dosisse binne tien dae moet ontvang en die toediening na ses maande herhaal moet word. Die soldate se moraal het glo die hoogte ingeskiet omdat hulle geweet het dat ŉ middel beskikbaar is wat hulle teen die virus kan beskerm. Prof. Helen Rees en dr. Boitumelo Semete, wat Sahpra se voorlegging aangebied het, het aan die komitee gesê die medisynereguleerder het drie versoeke van die weermag ontvang om die gebruik van Heberon te wettig. Dit was egter maande nadat die eerste besending saam met die Kubaanse mediese brigade hier geland het. Twee aansoeke is afgekeur en die derde was suksesvol, maar toestemming is slegs verleen om een pasiënt met tien dosisse van die middel te behandel. Sahpra sê die weermag het sedert Oktober verlede jaar nog geen ondersteunende dokumente aan hulle voorgelê nie en verskeie pogings om met die offisier in bevel van die militêre gesondheidsdiens, kol. Lorraine May, in aanraking te kom, het misluk. Daar is eers aan die einde van Januarie hierdie jaar met May kontak gemaak en toe is reëlings getref om die ongelisensieerde pakhuis waar die middel geberg word, in die teenwoordigheid van die Valke te inspekteer. May het glo gevra dat die besoek uitgestel word toe sy hoor waaroor dit gaan, maar het wel toestemming gegee dat die besending nagegaan kon word. Marais sê die hoof van die weermag en sy militêre bevelsraad het gewys hulle ag hulself nie ondergeskik aan die wetgewing en regulasies ten opsigte van medisyne-invoere en finansiële verantwoordbaarheid nie. Sahpra en die weermag het intussen ooreengekom dat die weermag sal aansoek doen om kliniese proewe met Heberon uit te voer sodat die middel se doeltreffendheid teen Covid-19 bepaal kan word.