‘Bekommerde’ ANC begin dalk nuwe deuntjie sing(Argieffoto) Daar was sedert 2017 – toe die ANC se laaste nasionale konferensie gehou is – ŉ beduidende verskuiwing in die magsbalans en dit lyk of vanjaar selfs meer verandering gaan teweeg bring, sê die ANC in sy besprekingsdokumente wat pas bekend gemaak is. Die ANC se volgende nasionale konferensie word in Desember gehou en Cyril Ramaphosa, president van die ANC, waarsku in die voorwoord van die besprekingsdokument dat enorme uitdagings die party as beweging in die gesig staar. Ramaphosa sê dit kan gesien word in die “afname in steun in die 2021- plaaslike verkiesing”, wat ŉ weerspieëling is van die “dalende vlak van vertroue en geloofwaardigheid in ons as leierskap en kaders”. Om hierdie negatiewe kwessies teen te werk, moet die ANC sy pogings verskerp met ŉ hernuwing- en herlewingsproses van ANC-strukture. “Ons moet bankvas staan op die reis van hernuwing terwyl ons die verraderlike water, op pad na die 2024-verkiesing, navigeer,” sê Ramaphosa. Volgens hom moet daar gefokus word op die verbetering van mense se lewensgehalte, eerder as op ŉ dikwels eng, interne partyfokus. Ramaphosa verwys ook na die “profetiese” woorde van OR Tambo waarin hy waarsku dat diegene wat dink dit is moeilik om ŉ vryheidstryd te voer, moet wag tot hulle in beheer is. “In daardie stadium sal jy besef dit is moeiliker om die mag te behou as om ŉ vryheidstryd te voer”. Politieke ontleder Roland Henwood bestempel die besprekingsdokument tot ŉ mate as ŉ “wenslys” van die huidige leierskap – maar hy maan dat in gedagte gehou moet word hierdie is die party se idees, en nog lank nie beleid nie. “ŉ Mens moenie die belang van daardie verskil onderskat nie.” Hy gebruik as voorbeeld die ANC wat by ŉ vorige konferensie onteiening sonder vergoeding as beleid aanvaar het, maar daarna misluk het om dit in die parlement deur te voer. “Sommige van die party se beleidvoorstelle het glad nie gerealiseer nie – soms omdat iemand nie lus was nie en soms omdat daar nie die vermoë was nie.” Dié vermoë van die regering om beleid te implementeer, verswak boonop deurlopend weens ŉ gebrek aan hulpbronne, kundigheid of politieke wil. Veranderende magsbalans Luidens die dokument geld die strategie en taktiek van die ANC, soos dit by sy 54ste nasionale konferensie in 2017 aanvaar is, tans steeds. Daar is nietemin verwikkelinge wat die magsbalans sedert die laaste konferensie aansienlik verander het. Die verwikkelinge sluit in die uitbreking van die Covid-19-pandemie en die verwoesting wat dit aan die wêreldwye ekonomie veroorsaak het. Nasionale veiligheid en stabiliteit het verswak deur die beplande Julie 2021-opstande. “Voorts het die ANC verminderde steun op plaaslikeregeringsvlak in November 2021 gesien, met gemiddelde nasionale stemme wat onder 50% geval het,” lui die dokument. Henwood sê uit die besprekingsdokument lyk dit of daar ŉ ideologiese klemverskuiwing binne die ANC plaasvind, hoewel baie van die gedagtes wat daarin vervat is, allermins nuut is. “Die kwessies begin ŉ ander statuur kry as dit formeel in die ANC se beleidsdokumente ingesluit word,” sê hy. Daar word onder meer gekyk na nouer betrokkenheid van die private sektor by kragverskaffing – ŉ groot verskuiwing binne die ANC – en selfs veranderings aan beleid oor swartbemagtiging (SEB). “Dit is ŉ groot krisis omdat dit nie transformasie is nie, maar plaasvervanging – en dit het ŉ uitwerking op doeltreffende regering. Dit lyk dus of daar ŉ belangrike klemverskuiwing plaasvind wat spreek tot die hart van die ideologiese ANC. Hoe dit in praktyk gaan uitspeel, daaroor kan ons net spekuleer.” Hy meen nietemin die besprekingsdokument is meer realisties, selfs al is dit “soms gedwonge” realisme, weens ŉ besef dat dit wat die ANC tot dusver probeer het, nie werk nie. “Die vraag word gevra oor hoe lank die ANC gaan aanhou om ŉ ding te doen wat nie werk nie. Om ander resultate te hê, gaan ons ander beleide benodig. Beleid maak of breek jou regering.” Die verkiesing van 2024 is ŉ belangrike een en as die ANC nie sy huidige trajek omkeer nie, gaan hy nie sy beleid in werking kan stel nie. “Die ANC gaan iets dringend moet probeer as hy sy agteruitgang by die stembus wil stop.” Is daar genoeg dringendheid in die dokument? Roland meen daar is te min, maar sê ook die party moet sy lede kan oortuig om in te koop in die nuwe rigting. Die party moet dit doen, of hy loop die gevaar dat kiesers hulle elders gaan skaar, of van die stembusse gaan wegbly. “Die ANC is definitief bekommerd en weet hy is in groot moeilikheid. Sy eie navorsing wys dit vir hom en daar is eenstemmigheid daaroor. Die vraag oor wat nou gedoen moet word, is egter nog nie opgelos nie.” Aan die een kant is die groep wat voorstelle vir verandering maak, terwyl diegene gekant daarteen, die planne verdag probeer maak. Hulle het ŉ ander agenda – dikwels een om hulself uit die tronk te hou of om toegang tot bronne te bekom of te behou. “Die fout wat ons nie moet maak nie, is om die proses en kompleksiteit van dít wat in die ANC gebeur, te onderskat,” sê Henwood.