Sewende Sondag van Konikrykstyd - Missio
Sewende Sondag van Konikrykstyd
Hy het vertrek en drie honderd twee en veertig kilogram silwer, ag en sestig kilogram goud en tien stelle klere met hom saamgevat. 6Hy het die brief na die koning van Israel (Joram) toe gebring. Dit het só gelui: "Ek het my dienaar Naäman met hierdie brief na jou toe gestuur. Wanneer hy by jou uitkom, moet jy hom van sy melaatsheid gesond maak."
Here my God, vir altyd sal ek U loof! (Psalm 30)
3Genade en vrede vir julle van God ons Vader en die Here Jesus Christus, 4wat Homself vir ons sondes gegee het om ons te verlos uit hierdie goddelose wêreld en so die wil van God ons Vader te volbring. 5Aan God kom die heerlikheid toe tot in alle ewigheid! Amen. (Galasiërs 1)
Lied 182 "Ons wil o Heer U loof en eer vs 1,2,3"
Wet: Galasiërs 6:1-10
Belydenis: Psalm 130 "Uit dieptes van die duister vs 1, 2"
Geloofsbelydenis (Uit Geloofsverklaring 2000, verklaring 1 oor God en 8 oor die mens)
· in God
· dat God as Vader alles gemaak het en daarvoor sorg
· dat God as Seun die sonde en ellende van ons bestaan oorwin het en dit uiteindelik heeltemal sal wegneem
· dat God as Heilige Gees vir ons intree en ons leer wat die waarheid is en hoe om volgens die waarheid te leef
· dat God die Vader steeds die wêreld waarin ons leef, regeer as die goeie en liefdevolle Vader wat nooit sy kinders in die steek laat nie
· dat God die Seun as die ware mens Jesus gely en gesterf het vir wat op aarde verkeerd is; dat Hy as bewys van sy oorwinning oor die kwaad opgewek is en nou by sy Vader is; en dat Hy weer sal kom vir die finale heelmaak van alle dinge en vir die nuwe lewe saam met God
· dat God die Heilige Gees die hele skepping nader laat beweeg aan die nuwe lewe saam met
God; dat die Gees aan elke gelowige die geloof skenk, ons lei om die Bybel te verstaan en ons leer hoe om as Christene te lewe
Aanbidding: Lied 265 "Enigste Here, enkele Wese vs 1,2"
F141. "Lê My Lewe Neer"
Teks en Musiek: Mynhardt van Pletzen
En ek lê my hele lewe voor U neer
En ek pleit, o Vader
Giet genade oor my weer en weer
U liefde's soos 'n vlam wat brand
Brand, Heer, en ontdooi
My hart vanaand
En al sou my son weer ophou skyn
My passie in die nag verdwyn
Weet ek U's die helder môrester
Kom, Heer, en verlig die nag
U het so lank vir my gewag
Weet U hoe het ek na U verlang?
(Luk 15:11-32; Jer 3:19-22; Jes 1:18; Ps 130)
Hier is ek met my sondesak en die stof klou aan my kleed
Ek't ver gekom en die reis het my gebreek
en ek soek weer na my Pa se diepe sielekos…
Hier is ek, gebroke
Hier is ek, verlore in myself
Hier is ek, by u voete Heer
Want hier is lewe en genade vir 'n kind
want ek bly nog glo die las moet ek self dra
Want hier is lewe en genade vir my.
(Johannes Calvyn se Straatsburgse liturgie van 1545 uit die Gebedeboek met liturgiese voorstelle. Saamgestel deur die Sinodale Eredienskommissie van die Oos-Kaap Sinode van die NG Kerk, 2001: Redakteur Johan van der Merwe)
Opsie 1: Dramatiseer die verhaal en vertel hoe die Here 'n dogtertjie in 'n vreemde land gebruik om iemand gesond te maak.
Opsie 2: Hoe klein en gering ons ook al is- die Here kan ons in Sy diens gebruik. Die onmisbaarheid van 'n klein insek soos die by is 'n goeie illustrasie.
Pollinators strongly influence ecological relationships, ecosystem conservation and stability, genetic
variation in the plant community, floral diversity, specialization and evolution. Bees play an important, but little recognized role in most terrestrial ecosystems where there is green vegetation cover for at least 3 to 4 months each year. In tropical forests, savannah woodlands, mangrove, and in temperate deciduous forests, many species of plants and animals would not survive if bees were missing. This is because the production of seeds, nuts, berries and fruits are highly dependent on insect pollination, and among the pollinating insects, bees are the major pollinators. In rain forests, especially in high mountain forests where it is too cold for most bees, other pollinators like bats and birds play a greater role in plant pollination. In farmed areas, bees are needed for the pollination of many cultivated crops (see Chapter 7), and for maintaining biodiversity in 'islands' of non-cultivated areas. The main role of bees in the different ecosystems is their pollination work. Other animal species are connected with bees: either because they eat the brood or honey, pollen or wax, because they are parasitic to the bees, or simply because they live within the bees nest.
Opsie 3: Die vorige bydrae:
[Nota: Tydens die erediens kan liewer tot by vers 18 voorgelees word – die preek veronderstel dit.]
In die laer-Kongogebied van Afrika is dit gebruik om nkisi nkongi, oftewel gewyde, kragtige voorwerpe te maak. Hierdie sg. heilige voorwerpe, gewoonlik in die vorm van 'n menslike figuur, beskik volgens plaaslike inwoners oor bo-natuurlike genesende kragte.
Wanneer iemand in die gemeenskap siek is – fisies, emosioneel of geestelik – sal een van die priesters iets van die sieke neem (soos 'n haarlok of 'n stukkie klere) en dit aan die heilige figuur gaan vaskap. Sodoende, word geglo, kan die heilige voorwerp vasstel wat met die sieke fout is, en sy kragte gebruik om die sieke te genees.
Min dinge kan belangriker wees as mens se gesondheid. Daarom span mense enigiets in om beheer oor hul gesondheid te kry, om goeie lewensgehalte te verseker. Om jou te wend na heilige voorwerpe, in 'n poging om toegang te kry tot goddelike genesing, is vir baie glad nie vergesog nie.
Naäman is op soek na so 'n heilige figuur, iemand wat hom gesond kan maak. Naäman verteenwoordig die menslike versugting na gesondheid en genesing van siekte.
In hierdie proses loop hy nie 'n wonderwerker of 'n heilige voorwerp raak nie. Hy ontmoet die lewende God. En deur sy ervaring leer gelowiges van alle tye God beter ken.
'n Verhaal vol kontras en ironie
In ons teksgedeelte ontmoet ons 'n hoogs belangrike en suksesvolle man, Naäman. Hy was die gesiene hoof van die leër van die koning van Aram. Dan word hierdie magtige, dapper soldaat siek. Hy kry melaatsheid, 'n siekte wat destyds beteken het jy word eenkant toe geskuif. Jy is nie langer in die sosiale sentrum nie, maar op die kantlyn. Daar hang 'n donker wolk oor sy loopbaan.
Nog 'n merkwaardige kontras is een wat destyds dadelik vir die Israeliete duidelik was. Naäman is die aanvoerder van Israel se aartsvyande die Arameërs – en tog het hy sy militêre sukses aan die Here te danke.
Sukses of nie, sy gesondheid laat hom gruwelik in die steek. Ironies genoeg kom sy hulp nou van 'n hulpelose Israelitiese dogtertjie in sy huishouding. Hierdie dogtertjie is die slagoffer van die Arameërs se militêre sukses. Sy is tydens 'n Aramese strooptog uit Israel weggevoer, en het 'n slaaf geword. Soos altyd is vroue en kinders die grootste slagoffers van militêre geweld. Hierdie dogtertjie word egter vir Naäman 'n bron van hoop. Sy weet van die profeet in Samaria, Elisa, deur wie genesing van Naäman kan kom.
Naäman vra toestemming by sy koning om na Israel te gaan. Dié stuur hom met 'n brief na die koning van Israel toe. 'n Astronomiese geskenk van goud, silwer en klere gaan saam, wat aandui hoe belangrik Naäman vir hom was. Verder weet hy dat die Israeliete 'n paar uitstaande rekeninge teen die Arameërs hou, waarvoor gekompenseer moet word. Almal weet boonop dat groot gunste groot betalings vereis.
Terwyl die klein dogtertjie weet wat moet gebeur, is Israel se koning behoorlik sonder raad. Hy kan net polities dink. Dit is tog duidelik dat hy Naäman nie van sy melaatsheid kan genees nie. Tipies politikus, kan hy net dink Aram se koning soek skoor, en wil oorlog maak. Die koning vergeet van die profeet.
Wanneer Elisa van die koning se penarie hoor, stuur hy 'n boodskap: Naäman moet na hom toe kom. Binne die verwysingsraamwerk van die twee konings was Elisa ook maar net nog 'n relatiewe onbelangrike figuur. Hulle dink nie eers oor hom of hou rekening met hom nie. Net soos die klein dogtertjie, is Elisa 'n voorbeeld van 'n tweede onbelangrike persoon wat die verhaal weer op koers kry.
So land Naäman met sy pragtige wa en swierige perde by Elisa aan. Hy hou stil voor Elisa se huis, maar daar is geen Elisa nie. Net 'n kinderlike boodskap: Gaan was jou sewe keer in die Jordaan. Belangrike mense is nie gewoon om só alledaags hanteer te word nie. 'n Woedende Naäman ry daar weg. Hy dog daar sal dramatiese rituele en gebede wees. Nou moet hy hom in die agtertangse Jordaan gaan was.
Vir die derde keer is dit die nederige, gewone mense wat die situasie red. Sy amptenare pleit by hom om die eenvoudige dingetjie te doen en hom in die Jordaan te gaan was. Gelukkig sak Naäman se bui betyds, en hy gaan was in die Jordaan. Sewe keer. Dit het verstommende resultate: sy vel het gesond geword, soos dié van 'n klein seuntjie, en hy was weer rein. Na al die klein mensies hom beetgehad het, is hy weer gesond – ironies – soos 'n klein seuntjie.
Die uitkoms is Naäman se belydenis in vers 15: "Ek weet nou, daar is geen God op die hele aarde nie behalwe in Israel." Hy wil ook offers bring slegs aan die ware God, en aan geen ander God nie (17). Effe deurmekaar, wil hy grond saamneem om daarop te offer. Waarskynlik het hy gedink die ware God kan net op Joodse grond aanbid word. Dis 'n vergissing. Hy is nietemin ernstig om die Here reg te dien, en vra by voorbaat verskoning dat hy dalk soms sy koning na heidense aanbidding sal moet vergesel.
Naäman wil ook vir Elisa 'n groot geskenk gee. Elisa weier die groot geskenk volstrek om te onderstreep dat hy eintlik niks gedoen het nie. In hierdie geval was hy inderdaad net die pypleiding waardeur God se woorde gekom en God se dade effektief geword het. Wat God vrylik gee, is nooit te koop nie.
Die finale vorm waarin ons die boek 2 Konings het, dateer uit die tyd van die ballingskap. Die volk is ontwortel. Hulle is weg van hulle grond, het hulle nie eers 'n paar wavragte Israelse grond nie. Hulle heiligdom is verwoes, die stede, waaronder Jerusalem, lê plat. In hierdie tyd word die geskiedenis van God se betrokkenheid by sy volk vertel om hulle koers en rigting te gee. Hulle ontmoet God, wat aktief in die geskiedenis en in hulle lewens werk, op 'n kragtige manier.
Die verhaal het ten doel om die klem op God se aksie in die wêreld te plaas, sodat mense hulle lewens in uitdagende tye aan God se bedoelinge en God se identiteit kan oriënteer. Ook die verhaal van Naäman se genesing is dinamiese verkondiging wat ons as luisteraars voor die lewende God te staan bring.
Wat doen hierdie ware God, en hoe werk God?
Klein mensies is belangrik
Aan die randfigure in ballingskap word in hierdie verhaal verkondig dat God aktief werk deur die kleintjies. Die hooffigure in die verhaal is God self, en die heidense Naäman wat deur God se gebruik van klein mensies, by God uitkom.
Die grotes in die verhaal, Naäman self, die konings van Aram en van Israel, struikel en verloor telkens koers. Hulle word deur die kleintjies reggehelp. Die kleintjies is die manne, vroue, dogters en seuns van God, sensitief vir God, en bruikbaar vir God se handelinge.
Die mense met die middele – die konings en die leërhoof – kyk moeilik verder as hulle bronne. Dit is politieke kwessies, geldelike middele, aansien en invloed wat soos 'n skerm inskuif tussen mense en God.
Sonder die dogtertjie, boonop 'n slavin, en sy dienaars, sonder die "man van God" wat nie eers persoonlik kontak maak nie, sou Naäman melaats gebly het. Die kleintjies gee die deurslag.
Die niksbeduidende onderhoriges is glad nie so magteloos nie. In hierdie geskiedenis hang die heil en toekoms van die grotes juis van hulle af.
As ons vanoggend onsself in hierdie verhaal moet inskuif, wonder ek waar ons sal inpas? Is ons dalk Naäman, of een van die konings? Dink maar net aan die bronne en middele waaroor ons beskik. Hoeveel gaan dit verg om ons oë te laat wegdraai van die polis, die mediese versekering, die veilige mure rondom ons huis, die alarmstelsel, die beleggings, en so aan.
Ons moet versigtig wees om ons bronne en middele nie af te kraak, asof dit nie belangrik is nie. 'n Goeie werk, 'n vaste inkomste, spaarsamigheid, voorsorg vir die toekoms, en besorgdheid oor ons veiligheid is belangrik. Maar dit kan die geestelike vensters van ons lewe wat ons sensitief vir God hou, laat toewasem. Ons kan naderhand nie meer vir God raaksien nie.
Mense wat in grenservarings kom, soos diegene wat hoor hulle is ernstig siek, word dikwels in 'n oogwink bevry van hierdie magsmiddele wat mens jou sensitiwiteit vir God laat verloor. Ons kan by hulle leer om onsself doelbewus in te oefen in 'n situasie waar ons voortdurend met die Here leer rekening hou.
Verder moet ons daagliks bly vra wie die kleintjies is wat die Here oor ons pad stuur om ons op koers te hou. Elke persoon van aansien in 'n senior bestuursposisie – om 'n voorbeeld te noem – weet dat daar kleintjies in die maatskappy is met besondere wysheid. Dit is daardie mense wat jou help om dinge anders te sien, en om God te bly raaksien. Elke ouer weet mens hoor die waarheid uit die mond van die suigeling.
Die kleintjies help jou om jouself te relativeer, gereeld jou eie ballon te prik, en op God gefokus te bly.
In gemeente is die kleintjies dikwels diegene van buite, diegene sonder invloed of formele lidmaatskap, wat die gemeente moet bly hoor, moet konsulteer, om God se stem ook op hierdie manier te hoor.
God werk buite die grense
Hierdie geskiedenis vertel hoedat God buite die grense van Israel werk. Dit gaan oor geografiese, maar ook geloofsgrense. Naäman, leërhoof van die aartsvyande van Israel, die Arameërs, behaal 'n oorwinning deur die Here se genade. Wanneer hy siek word, is daar 'n Joodse meisietjie – ver buite haar land – beskikbaar om hom op die Here te wys.
Op hierdie manier bereik God se genesing die wêreld ver buite die grense van sy volk, op daardie stadium sy land, en dus ook die Ou Testamentiese kerk.
Soos die slavin-dogtertjie in Aram, kan die Here se volk in ballingskap ook weet: God en God se evangelie word deur geen grense gebind nie. Dit is deel van God se identiteit, en 'n wesenlike kenmerk van die evangelie, dat dit geen menslike grense respekteer nie. Reg van die begin af sê God vir Abraham: Ek seën jou, sodat My seën die nasies kan bereik.
God se karakter verstom dikwels sy kinders. Sou Elisa kon raai dat sy raad om van melaatsheid ontslae te raak, sou lei tot die draai van Naäman na God? Sou die dogtertjie kon raai Naäman sal 'n toegewyde volgeling van die ware God wees as hy terugkeer uit Israel? Waarskynlik nie. Hulle het 'n verrassing gekry. Maar so is God. God is vry om te doen wat God behaag om God se doel te bereik.
Die Jode van Jesus se tyd het die skok van hulle lewe gekry. God se verrassende handelinge in Jesus van Nasaret, Seun van God, het alle voorspellings oor wie God is, en hoe God werk, tot niet gemaak. Wie sou kon raai dat Jesus sou sê Hy is die teenwoordigheid van God, deur wie mense by God uitkom, en nie die tempel nie? Wie sou kon raai dat die navolging van Jesus mens in die regte verhouding met God bring, en nie die rituele van die wet nie? Wie sou kon raai dat almal wat Jesus Here noem, familie van God is, en nie bloot diegene wat hul geslagregister kan naspoor tot by Abraham nie.
Met diepe vroomheid het die Jode God ingeboks, en gemeen hulle kan God voorspel. Daarom het hulle soveel aanstoot aan Jesus geneem. Hulle het Hom selfs uit die weg geruim. Maar deur Jesus uit die dood op te wek, het God getoon dat Jesus die hoogtepunt van God se openbaring is. Deur die ongehoorde teken van die kruis, wat die grootste moontlike onderspit is wat 'n mens kan delf, het God die wêreld oorwin.
Vir gelowiges en gemeentes het dit enorme implikasies. Die getrouheid wat van ons gevra word is nie net getrouheid aan die verlede nie, maar ook aan die dinge wat God besig is om te doen, en wil doen. Ons moet getrou aan God se toekoms wees. Jesus is reeds opgewek, en sit aan die regterhand van die Vader. Jesus is in die toekoms, en regeer oor ons vanuit die toekoms. Soos met die Emmausgangers, ontmoet Hy ons vanuit die toekoms, hou gemeenskap met ons deur brood en wyn, en lei ons na die toekoms wat Hy vir ons weggelê het – reeds hier op aarde en in die ewigheid.
Wie met God rekening hou, moet met verrassing rekening hou. Wie met God rekening hou, moet leer om verbeeldingryk, waarderend, en oop te wees vir die onverwagse vryheid van God om te doen wat God behaag.
Ons leer hierdie dinge uit die Bybel, die historiese en betroubare rekord van God en God se werkswyse op aarde.
God vorm mense om vir Hom bruikbaar te wees
Wanneer mens hierdie verhaal as verkondiging aan 'n ontwortelde Israel hoor, is daar 'n enorme hoeveel skaafwerk aan God se mense in hierdie verhaal opgesluit. Mens sien die Pottebakker aan die werk met sy volk.
Eerstens wys God dat getrouheid aan Hom dikwels in die klein dingetjies lê. Israel droom van terugkeer na die land, van die herbou van die ontmoetingsplek met God en die herstel van die stad. Intussen demonstreer God hoedat die eenvoudige getrouheid van 'n dogtertjie-in-ballingskap en 'n profeet genoeg is om God sy heerlike doel te laat bereik. Groot projekte, nasionale herstrukturering, kollektiewe transformasie en bevryding is nie eers nodig voordat ons bruikbaar vir God is nie.
Tweedens is mens net waar jy is, bruikbaar vir God. Daar is nie eers 'n aantal stappe wat jy hoef te neem om elders te eindig, voordat jy iets vir God kan doen nie. Dit is ook waar van Israel in ballingskap. Die Here het hulle trouens opdrag gegee om die gehate Babilon se belange te soek (Jeremia 29).
Derdens het God se mense 'n missionêre taak. Ons moet doelbewus oor grense gaan. Tipies van kinders, dink die slavinnetjie nie Naäman moet eers 'n Jood word voordat God in hom sal belangstel nie. N natuurlik sal diegene teenoor wie ons getuig snaakse idees hê. Soos Naäman wat grond wil terugry Aram toe om die Here te kan aanbid. Sulke snaakse idees diskwalifiseer mense nie om in 'n egte verhouding met God te tree nie. Hulle erns met God sal jou verstom. Dis soos die mense van Nineve wat die Here baie ernstig opneem as Jona God se oordeel verkondig – en hulle onmiddellik bekeer. Die gesindheid is baie belangriker as die uiterlike.
Waar die kerk tans is
In Westerse samelewings is daar groot bekommernis oor die kerk wat besig is om mag en invloed te verloor. Hierdie gedeelte help ons verstaan dat ons ons nie moet laat lamlê deur die golwe rondom ons nie. Getrouheid aan die Here is om die Here raak te sien, om getrou aan die Here se bedoeling te wees in elke geleentheid wat oor jou pad kom, en om deel te neem aan God se uitreik na die wêreld.
Op die manier kan ons help dat mense wat na allerhande dinge gryp, soos die heilige voorwerpe in Afrika, of na die voorsorgfondse en wetenskaplike kennis van die Westerling, deur dit alles by God uitkom.