PressReader - Die Burger: 2018-10-13 - Om te be­weeg van ‘Waar­om ék?’ na ‘Hier is ek!’
Om te be­weeg van ‘Waar­om ék?’ na ‘Hier is ek!’
Die Burger - 2018-10-13 - Kommentaar - – RRV
Vol­gens die Jood­se ver­tel­tra­di­sie het Rab­bi Zu­sya van Ha­ni­pol by ge­leent­heid op­ge­merk: “Wan­neer ek sterf en na die hier­na­maals gaan, gaan hul­le nie vir my vra: ‘Zu­sya, waar­om was jy nie Mo­ses nie?’ Nee, hul­le gaan vir my vra: ‘Zu­sya, waar­om was jy nie Zu­sya nie?’”
Rab­bi Jo­na­than Sacks her­roep hier­die ver­haal wan­neer hy in sy boek To He­al a Frac­tu­red Wor­ld oor ’n e­tiek van ver­ant­woor­de­lik­heid na­dink.
Hy ver­wys ook na die ver­skyn­sel be­kend as die Ge­no­ve­se-ef­fek, ge­noem na aan­lei­ding van mense se re­ak­sie toe Kit­ty Ge­no­ve­se in 1964 in ’n woon­buurt in New York dood­ge­steek is.
Heel­par­ty bu­re het haar kre­te gehoor, maar nie­mand het haar te hulp ge­snel nie. Baie van die kom­men­taar ná die voor­val het ver­wys na die a­pa­tie van ste­de­lin­ge en die feit dat mense nie meer hul bu­re ken of vir hul­le om­gee nie.
Twee so­si­aal-we­ten­skap­li­kes het eg­ter hier­na ’n reeks nood­ge­val­le in die o­pen­baar ge­si­mu­leer (soos mense wat be­roof word of in­me­kaar­sak), met in­te­res­san­te re­sul­ta­te. In elk­een van die ge­val­le was ’n en­ke­ling meer be­reid om te help as mense wat in ’n groep die to­neel aan­skou het. Die ge­volg­trek­king hier­uit is dat ons dik­wels faal om an­der te help of ver­ant­woor­de­lik­heid te neem om­dat ons dink án­der sal of be­hoort dit te doen.
Na aan­lei­ding hier­van meen Sacks dat die die­per mo­re­le pro­bleem in hier­die ver­band nie bloot met on­ver­skil­lig­heid te ma­ke het nie, maar met die vraag “Waar­om ék?”
Dit val dan ook op hoe dik­wels mense in die By­bel op ’n roep­stem of op­drag met hier­die vraag re­a­geer. Dink maar aan Mo­ses se re­spons wan­neer hy ge­roep word om die volk uit E­gip­te uit te lei: “Wie is ék dat ek dit by die fa­rao sou waag?” (Ek­so­dus 3:11).
Hier­die re­ak­sie is al te mens­lik, en ook in ons dag en kon­teks, weet ons van die ver­soe­king om ons eie ver­ant­woor­de­lik­heid te ont­ken of na die a­dres van an­der te ver­skuif.
’n E­tiek van ver­ant­woor­de­lik­heid – en die ge­loofs­le­we as so­da­nig – be­hels eg­ter dat ons nie by “Waar­om ék?” sal vas­haak nie, maar sal kan hoor wan­neer ons spe­si­fiek en kon­kreet, hier en nou, by die naam aan­ge­spreek word. En om dan be­ge­na­dig te wees om te kan ant­woord: “Hier is ék!”
Of soos Jo­na­than Sacks dit stel: “W­hen God calls, he does not do so by way of u­ni­ver­sal im­pe­ra­ti­ves. Inste­ad, he whis­pers our na­me – and the gre­a­test re­ply is sim­ply hi­ne­ni: ‘He­re I am’, re­a­dy to heed your call, to mend a frag­ment of your all-too-bro­ken wor­ld.”