“Dit was nog altyd, van kleins af, my droom om ’n plaas in dieselfde gebied te hê. My oom het my iets gewys van die Oos-Vrystaat.” Toe hy uiteindelik in die finansiële posisie kom om ’n plaas te kan koop, het hy Nassau, Franshoek se buurplaas, bekom as belegging, ’n soort “bankrekening” met vee, en vir rus en vrede.
Daarna het hy ook met sy ou polovriend, mnr. Henry du Preez, ook ’n boer van Ficksburg, gepraat. “Toe kom ek by die eintlike antwoord uit. Henry het ’n groot geloof in armmanslusern. Hy het aan my verduidelik hoe dit die regte verhouding tussen koolstof en stikstof terugbring, die C:N-verhouding.
“Jy moet geduldig wees, vir omtrent drie jaar. Dis ’n gewas wat jou op jou knieë op die grond hou soos jy soek vir plantjies wat opgekom het. Maar hy gee vir my verniet kunsmis,” sê Ray. “Die meeste boere sê hulle het probeer, maar die plante het nie opgekom nie. Moenie te gou moed verloor nie. Gee dit drie jaar kans, en moenie snoep wees op die saad nie.”
Mnr. Christian Findlay op sy plaas Franshoek buite Ficksburg in ’n weikamp met van die swakste grond waar hy ’n jaar gelede Lespedeza gesaai het. Die jong armmanslusernplantjies is reeds oral sigbaar en begin die kaal grond bedek.
Op dié manier word opkoms en risiko meervuldig versprei. Dit sluit in klimaatsrisiko, soos die tydsberekening van reënval. Omdat die helfte van elke aanplanting se saad geweek is, bewerkstellig dit ’n verdere verskil in die ontkiemingstydperk. En omdat die rye dwarsoor mekaar geplant is, is daar dubbel soveel grondspasie vir die saadjies om op te kom en vir die plante om te vestig.
Ray sê hy verkies steeds Low Tann, veral dié wat die afgelope dertig jaar in Suid-Afrika se harde toestande aangepas het. Ray sê hy het nog nooit ’n probleem gehad dat vee nie sy Lespedeza wou vreet nie, veral as dit in ’n mengsel met gras is. Dan word die Lespedeza hul voorkeurweiding.
“Vir my lewer dit van 6 ton tot 10 ton droëmateriaal per hektaar per jaar op in ’n gebied waar niks anders werk nie. Daarom pas ek my boerdery so aan. Daar is genoeg om in die somer te bewei. En dit was oor is, kan jy baal of inkuil vir die winter en op dieselfde land voer. “Hierdie plaas gee nou in die somer genoeg ‘to pay its way’ vir die hele jaar.”