Dat die nuwe Jaar op 'n Sondag ingelei word is betekenisvol. Binne ons Christelike tradisie dui Sondag immers nie die einde van die week aan nie, maar eerder die begin van 'n nuwe week. As opstandingsdag is Sondag vir ons 'n dag van oorwinning, 'n viering van die (nuwe) lewe, 'n teken van hoop vir die toekoms. Mag iets hiervan ook aan die begin van 2017 binne die erediens aan die gemeente gekommunikeer word.
Dit is verder ook Epifaniefees, die viering van die koms van Jesus Christus na die aarde, die Een wat reggekry het wat die konings voor Hom nie kon regkry nie; in Hom sien ons uiteindelik die vervulling van die messiaanse verwagting. Dit kan ons egter net vanuit 'n Nuwe-Testamentiese perspektief sê. Die skrywer van Psalm 72 het nie geweet dat Jesus gaan kom nie. Hy (of hulle) het die psalm geskryf met die heerskappy van 'n spesifieke koning in gedagte ('n Dawidiese koning). Dit is ook baie waarskynlik dat hierdie koningspsalm in later jare hergebruik sou word vir volgende konings wat die troon van Israel bestyg het.
Ander tekste: Jesaja 60:1-6; Efesiërs 3:1-12; Matteus 2:1-12
Die tweede Psalmboek fokus veral op die tema van die God as Koning van al die nasies en van die hele aarde (Ps. 46:11). Dié tema word telkens aangeroer in die lig van die ervaring van geweldige teenstand van vyand(e) (Ps. 42:10; 43:2; 44:8,11,17; 54:5; 56:2; 59:2) en teëstanders (Ps. 42:11; 44:6,11), selfs van vriende (Ps. 54:14) wat verraderlik geword het. Die vyande word beskryf as 'n godlose bende (Ps. 43:1), vals en misdadige mense (Ps. 43:1), geweldenaars (Ps. 54:5), en moordenaars en bedrieërs (Ps. 55:24). Tussen-in is daar uiteraard ook 'n erkenning van persoonlike skuld in die onvergelyklike Psalm 51 van Dawid.
Dit is interessant dat waar die gebruik van die persoonsnaam van God, Jahwe, in die eerste Psalmbundel (Ps. 1-41) oorheers het (Jahwe 277 – Elohîm 48), word die algemene naam vir God, Elohîm, hier in die tweede Psalmboek (Ps. 42-72) veral gebruik (Elohîm 188 – Jahwe 31). In die derde Psalmboek (Ps. 73-89) word dit min of meer dieselfde aantal keer gebruik (Elohîm 59 – Jahwe 43) en in die vierde (Ps. 90-106) en vyfde (Ps. 107-150) Psalmboek oorheers die gebruik van die persoonsnaam Jahwe weer (4de: Jahwe 101 – Elohîm 19; 5de: Jahwe 226 – Elohîm 28).
Die klem is dus in die tweede en derde Psalmboeke meer op God se mag en gesag oor alle mense, vanweë die gebruik van die algemene Godsnaam, Elohîm. Daarteenoor was die klem in die eerste, vierde en vyfde Psalmboeke meer op God se verbondsverhouding met Israel, vanweë die gebruik van die persoons- en verbondsnaam van God, Jahwe.
Dit maak sin in die lig van die klem op die vyande, waarin die bure (Ps. 44:14) en die nasies (Ps. 46:7) en hulle konings (Ps. 48:5) 'n groot rol speel. God se heerskappy oor alles wat leef, is dus 'n baie belangrike perspektief wat hoop gee en vrede en berusting bring, bv. in Ps. 46:11 – "Bedaar en erken dat Ek God is, hoog bo die nasies, hoog bo die aarde." Let veral op dat dié Psalm ook nie net van berusting te midde van een of ander persoonlike krisis praat nie (soos baie mense geneig is om die Psalm te gebruik nie), maar van 'n berusting vir die hele aarde, waarin oorlogsugtigheid tot rus kom, 'n ware Messiaanse vredesryk.
Hierdie Psalm is een van twee Psalms wat aan Salomo toegeskryf word (vgl. ook Ps. 127). Dit is ook een van 'n hele aantal Psalms wat fokus op die koning. Waar een van die ander koningspsalms, Psalm 2, fokus op die verhouding tussen die koning en God, fokus hierdie Psalm meer op die verhouding van die koning met die volk en die nasies. Die Psalm is dus waarskynlik gebruik by die kroning van 'n koning.
Aan die ander kant word die wil van God uitgespel en in praktiese terme voorgebid, waarin veral die handhawing van die reg van verdruktes (vers 2,4,12,14), armes (vers 4,12,13), swakkes (vers 13) en behoeftiges (vers 13) die prioriteite is. Dit is die primêre dinge waarop die koning moet fokus. Hy moet instaan vir dié wat dit nie vir hulleself kan doen nie. 'n Maatstaf wat ons gerus vandag nog kan aanlê vir leiers, in watter sfeer van die lewe ook al, maar natuurlik ook iets waarvoor ons moet bid en God se aangesig oor moet soek.
Dit is daarom ook 'n Psalm wat 'n mens onmiddellik laat dink aan die ideaal van die Messiaanse koning, dié een waarna die OT uitgesien het om dít alles waar te maak. Die NT prentjie van Jesus pas natuurlik perfek hierby in, veral as 'n mens sy toespraak in sy tuisdorp onthou, waar Hy die genadejaar van die Here aangekondig het vir armes, gevangenes, blindes en onderdruktes (Luk. 4).
Leer die koning om te regeer volgens u wil – vers 1-14. Let op hoe vers 1-5 sentreer rondom die handhawing van die reg vir dié wat dit nie self kan regkry nie. Dit het 'n enorme effek op mense se Godsbewussyn: "sodat die mense U kan dien." Selfs die natuur is bly as reg vir en onder mense geskied. Vers 5-7 sentreer weer om die lewe en voorspoed wat 'n regverdige koning vir sy mense bring. Dit het selfs 'n effek op die internasionale betrekkinge van die volk (vers 8-11). Daar is duidelike Messiaanse trekke in die beskrywing van die invloed wat die koning onder die nasies sal hê. Let ook op hoe die statuur van die koning juis groei uit sy deernis met dié wat hom nie kan terugbetaal nie: "hulle lewens sal kosbaar wes in sy oë" (vers 12-14).
Aanvangswoord: (Lied 72:6)
Lied 340 "Kom ons loof die Jesus kind vs 1,2,3"
Gee geleentheid vir 1 of 2 dankgebede dat God tot by ons gekom het (Epifanie)
(Reel dalk vooraf met 1 of 2 lidmate)
Loflied 354 "O Christus ons verlange vs 1,2,3,4"
Gemeente: Sing Lied 247: "Heer wees ons genadig".
Gebed vir Afrika
Daar is in die liturgie gebruik gemaak van Bybelmedia se preekriglyne en liturgiese voorstelle.
Aanvangswoord: Lied 72:6)
Litanie by die opening van die Woord
Voorganger: Laat ons op grond van die wonder dat die Woord mens geword het tot die Here bid.
Voorganger: Laat ons op grond van die eenvoud van die geboorte van Lig vir die wêreld in die stal van Bethlehem tot die Here bid.
Voorganger: Laat ons op grond van die heerlike verskyning van die Lig vir die wêreld aan die herders en sterrekykers tot die Here bid.
Voorganger: Help, red, troos en bewaar ons, Woord wat mens geword en onder ons kom woon het.
Vra vir die kinders die volgende vraag: "Wie, dink julle, regeer in ons land?" (Waarskynlik sal die kinders Pres. Jacob Zuma antwoord).
Vra dan verdere vrae soos:
"Wie sorg dat ons nie te vinnig op die paaie ry nie?"
"Wie kyk dat jy nie op die skoolgrond geboelie word nie?"
"Wie sorg dat daar 'regverdig geoordeel' word/dat mense, veral as hulle hof toe moet gaan, nie onregverdig behandel word nie?"
"Wie sorg dat ons samelewing 'vry en regverdig' is?"
Die antwoorde sal dan waarskynlik wyer as net die regering wees. Dan sluit dit jou ouers, die SAPD, die regstelsel, selfs die leerlingraad en die personeel van die skool in.
Kinders moet verstaan dat hierdie gebed bedoel was vir koning Salomo, sodat hy regverdig moes regeer. Dit maak vir hulle die deur oop om ook vir vandag se regeerders en leiers te bid, sodat hulle regverdig sal wees en altyd die belange van die mense wie hulle dien op die hart sal dra. Lê klem daarop dat hulle vir hulle leiers (die prefekte, die klas kaptein, die kaptein van die sportspan) moet bid.
World Vision International is 'n wêreldwye Christelike organisasie wat hulpverlening, ontwikkeling en bewusmaking ten bate van kinders, vroue, families en gemeenskappe onderneem. Aangesien dit onbeskaamd Christelik is, lewer World Vision dienste aan alle mense, ongeag godsdiens, ras, etnisiteit of geslag.
Die ontstaan van World Vision het te doen met 'n besoek van dominee Robert Pierce in 1947 aan China. Daar het hy 'n onderwyseres, Tena Hoelkedoer, ontmoet wat hom voorgestel het aan 'n vernielde en verlate kind, White Jade. Tena was nie in staat om self vir die kind te sorg nie, en het Pierce gevra: "Wat gaan jy doen om haar lot te versag?" Ds. Pierce het die onderwyseres sy laaste vyfdollarnoot gegee, en onderneem om van nou af elke maand vyf dollar te stuur om die onderwyseres te help om White Jade te versorg.
Die ontmoeting was 'n keerpunt vir Pierce. Hy het begin om 'n organisasie te bou wat die wêreld se kinders sou help. Drie jaar later, in 1950, is World Vision International gebore. Die eerste program om kinders op groot skaal te borg het nog drie jaar later begin as Christelike reaksie op die nood van honderdduisende weeskinders aan die einde van die Koreaanse oorlog.
Sedertdien het die werk uitgebrei om alle kontinente in te sluit. Vanaf die 1970's is die verlening van noodhulp aangevul met 'n ontwikkelingsmodel wat die oorsprong van armoede aanspreek. Gemeenskappe se behoefte aan water, sanitasie, opleiding, gesondheid, leierskapsontwikkeling en die skep van inkomste word ook hanteer.
Vanaf die 21ste eeu fokus die organisasie ook daarop om die belange van kinders, veral die oorlewing van kinders, voorop te stel. Kinderarbeid, die rol van kinders in gewapende konflikte en die seksuele uitbuiting van kinders en vroue word sterk aangespreek. Vandag werk meer as 40,000 mense (sommige vrywillig of deeltyds) vir die organisasie. Dit bevorder geregtigheid in byna 100 lande van die wêreld, en verleen hulp aan mense in nood.
Dit het alles begin by twee mense wat 'n vernielde kind raakgesien het. Hulle wou reg aan die kind laat geskied, en vir haar 'n geleentheid gee, Hulle het die bietjie wat hulle gehad het, die een vyf dollar per maand en die ander een tyd en aandag, bymekaar gesit.
Dit het begin omdat hulle nood kon sien met die oë van Christus, en omdat hulle gehandel het. 'n eenvoudige daad aan een van die swakstes on onbelangrikstes onder mense, het 'n wêreldwye effek gehad, tot vandag toe.
Pierce en Hoelkedoer het God se bedoeling met mens-wees en Christelike leierskap verstaan. Hulle het Jesus se hart verstaan. Deur hulle het God se goedheid sigbaar en tasbaar vir 'n eenvoudige kind geword. Christus se goedheid het deur hulle verskyn, eers aan 'n enkele kind, later aan miljoene in nood.
Vandag is 'n baie besonderse dag in die kerklike jaar. Presies 'n week gelede het ons Kersfees gevier. Ons het weereens Jesus se geboorte in herinnering geroep en nagedink oor wat sy menswording vir elkeen van ons beteken. Ons het gefokus op die Kindjie in die krip. Van vandag af begin 'n nuwe tyd in die kerkjaar waar ons oor die betekenis van die Kind in die krip, wat mens geword het, gaan nadink.
Vandag is Epifaniefees. Dit is die eerste Sondag na Kersfees en hierdie feesdag lei 'n tydperk in die kerklike jaar in waar ons spesifiek fokus op Jesus se koms as Koning na die aarde en op die werk wat Hy hier kom doen het. "Epifanie" kom van 'n Griekse woord wat "verskyning" of "bekendstelling" beteken. Ons vier die goedheid en koningskap van God wat in Jesus Christus verskyn het.
Die Kind in die krip ís die Koning van die mensdom. Die wyse manne uit die ooste het met Jesus se geboorte reeds die Kindjie as Koning herken en aan Hom hulde gebring (Matt 2). Daar kom 'n tyd wanneer alle mense sal erken dat Jesus Christus Koning, Heerser, Here is (Fil 2).
Die woord "epifanie" is oorspronklik in die Grieks-Romeinse wêreld gebruik as aanduiding van 'n amptelike staatsbesoek van 'n koning of heerser aan 'n stad van 'n provinsie, veral in gevalle waar die koning homself aan die burgers wou bekend stel. Ons sou kon sê dat Jesus met sy geboorte, met sy koms as koning na die aarde, Homself op 'n persoonlike manier aan ons kom bekend stel het, vir ons kom wys het wie Hy is en wat vir Hom belangrik is.
Leiers in die Ou Testament
Behalwe vir Jesus wat die groot Koning is, was daar van die vroegste tye af al leiers, heersers, regeerders, konings onder ons wat die taak het om 'n land of 'n groep mense met wysheid te begelei en te beskerm en te versorg. Ons lees van verskeie konings en ander leiersfigure in die Ou Testament. Onder die bekendstes is waarskynlik die leier Moses, die priester Eli, die profete Elia, Jesaja en Jeremia, en die konings Saul, Dawid en Salomo.
Nader aan ons eie dag en tyd kan ons dink aan die Britse koningshuis, aan ministers en presidente en ander parlementêre figure – almal mense wat die verantwoordelike taak opgelê word om met wysheid oor 'n land en sy mense te regeer.
Die werk van hierdie leiers was in die Ou Testament al só belangrik dat daar nege psalms in die Psalmboek is wat spesifiek aan die werk van die koning gewy word. Dié psalms staan bekend as die koningspsalms. Psalm 72, wat as 't ware 'n gebed is wat waarskynlik voorgebid is by die kroningsplegtigheid van 'n nuwe koning, val binne hierdie groepering.
Die Ou Testamentiese koning waarvan Psalm 72 melding maak, word geroep om God se wil te doen, om mense so te regeer dat God daarin behae sal vind.
Kernwoorde in die psalm is "reg", "geregtigheid" en "vrede". Reg en geregtigheid is twee kante van dieselfde munt. Hierdie twee woorde word dikwels saam gebruik in die psalms. Dit verwys na 'n konteks waar reg geskied en waar mense nie na hulleself kan omsien nie – gewoonlik omdat hulle geen sosiale status gehad het nie. Daarom word die wese, die weduwees en die vreemdelinge so dikwels hier uitgelig. Die koning sien hulle raak; dat hy handhaaf hulle reg; hy gee hulle 'n stem of wees hulle ter wille in die regsuitsprake wat hy lewer. Die koning het die taak om toe te sien dat die armes versorg word.
Vrede (verse 3 en 7) is die resultaat van die koning se ideale heerskappy:
Laat berge en rante hulle verbly
oor die vrede en reg vir die volk (3).
Mag die reg onder sy regering floreer
groot voorspoed wees (7).
Die vrede is meer as die blote afwesigheid van konflik. Die vrede (shalom) waarvan hier gepraat word, is baie meer omvattend as dit. Dit gaan om mense en 'n samelewing se algehele welsyn, hulle welwese, dat hulle in harmonie saamleef en floreer. Dit hou verband met die gedagte van verlossing, hulp en redding in vers 4 en 12. Die regverdige koning se heerskappy red mense en dit bring hulle in 'n lewensruimte van shalom.
Die psalm is 'n gebed vir die wêreld soos dit veronderstel is om te wees, soos wat God se bedoeling daarmee was toe Hy geskep het. Dit is 'n gebed dat die koning aktief sal meewerk daaraan om so 'n wêreld te skep.
Koning, priester en profeet
Die koning van Israel was in die Ou Testament God se verteenwoordiger op aarde. Hy het die taak gehad om volgens God se wil te regeer oor die volk vir wie God baie lief was. Tog kon die amp en taak van die koning nie losgemaak word van die amp en taak van die priesters en die profete nie. Hierdie drie groepe leiers was almal deur God geroep om saam na sy volk om te sien en toe te sien dat sy wil geskied in die daaglikse handel en wandel van die volk Israel.
Dikwels, as die koning aan die wil van die Here ongehoorsaam was, het dit die Here baie hartseer gemaak en is die koning, en soms ook die volk, gestraf. Waar die koning beskryf sou kon word as die politieke leier van die volk of land, was die priesters die geestelike leiers wat by God ingetree het vir die volk en ook vir die koning voorbidding gedoen het. Die profete moes weer toesien dat die koning reg en geregtigheid in die land laat geskied. Hulle moes dikwels die koning attent maak op sy roeping om vrede en geregtigheid te laat seëvier. Die profete moes sosiale ongeregtigheid in die samelewing uitwys en hulle taak was ook om die koning namens God aan te spreek wanneer hy nie verantwoordelik met sy amp en take omgaan nie.
Alhoewel Psalm 72 'n koningspsalm is wat handel oor die amp en pligte van die koning, kom die amp en pligte van die priesters en profete ook duidelik aan die orde. Dit kan immers nie van mekaar geskei word nie.
Alle gelowiges koning, priester en profeet
Die psalm is van besondere belang omdat dit ook vandag op ons lewe van toepassing gemaak kan en móét word. Die hervormer, Calvyn, sê reeds dat alle gelowiges geroep is om priester, profeet en koning te wees en dat hierdie drie ampte nie net in die Bybelse tye bestaan het nie, maar vandag nog deur elke Christen beklee moet word.
1. Ons is geroep om priesters te wees. Dit beteken ons moet voorbidding doen vir die konings van ons tyd. Dit vra dat ons sal bid vir ons leiers, vir die parlement, die ministers en die president. Dit vra ook dat ons sal intree by God vir ander leiers in ander lande. Ons moet bid dat ons leiers volgens God se wil sal regeer, dat hulle die reg sal handhaaf, dat hulle regverdige beslissings sal neem (1-2). In vers 15 word die wens uitgespreek: " . . . mag die mense gedurig vir hom (die koning/leier/president) bid en die hele dag seënbedes vir hom uitspreek . . ."
2. Ons is geroep om profete te wees. Ons moet die regering voortdurend herinner aan sy sosiale taak, dat die leier die reg van die verdruktes sal beskerm, die armes te hulp sal kom, dié wat geen helper het nie sal bystaan, dat hy hom oor die swakke en die behoeftige sal ontferm, die lewe van arm mense sal beskerm.
3. Ons is geroep om konings te wees. As gelowiges mag ons nie ophou by die voorbidding vir ons leiers en die uitwys van nood in ons samelewing nie. Ons moet self ook die eienskappe van konings vertoon. Soos ons land se leiers word ook ons geroep om ons te beywer vir reg en vrede, die versorging van die armes, die swakkes en verstotenes, die ongehude moeders, vigswesies en die verslaafdes. Ons moet nie net bid om God se wil nie; ons moet lewe volgens God se wil!
Leierskap werk anders by ons
Dit is duidelik dat ons polities nie meer vandag 'n Ou Testamentiese stelsel van koningskap in stand hou nie. Ons het nie meer sterk manne, soos die ou konings, wat basies kan doen wat hulle wil net.
Tog speel leierskap op alle vlakke vandag nog in ons samelewing 'n geweldige belangrike rol. Daarom moet ons hierdie psalm dalk nie net 'n koningspsalm noem nie, maar 'n leierskapspsalm. Wat hier uitgespel word, is God se verwagting van alle leiers en mense wat in gesagsposisies staan. Mense wat het, moet sensitief wees vir diegene wat op die rand van die samelewing verkeer.
God is in daardie mense geïnteresseerd. Dat sommige lopende water het, en 'n higiëniese lewe kan lei, moet ons nie laat vergeet van diegene wat nie water het nie. Dat sommige voldoende lewensmiddele het, mag ons nie laat vergeet dat almal dit nie het nie.
Ons het baie "brille" in ons koppe wat maak dat ons nie die verdruktes en armes "sien" nie. Ons sien nie die wat ondersteuning en sorg nodig het nie. Miskien woon hulle elders, in 'n area waar ons nooit kom nie. Dalk het ons al so gewoon geraak aan hulle, dat hulle ons nie meer vreemd opval nie – dit hoort vir ons maar só.
Hierdie psalm is besorg oor gelykheid in die samelewing. Daarom was van die grootste Christelike leiers ooit diegene wat besorg was dal almal daagliks 'n goeie maaltyd kan geniet, basiese onderwys het, as klein kinders die regte ontwikkelingsmoontlikhede, e.s.m.
God se gemeente moet ook so wees.
Robert Pierce se eenvoudige daad van omgee vir 'n kind, wat tot 'n wêreldwye organisasie gelei het, kan vir ons 'n voorbeeld wees.
Jesus, die volmaakte koning
Kersfees het ons aan God se Messias-koning herinner. Jesus Christus is Here. In Hom het God se koninkryk, sy heerskappy oor alle dinge sigbaar geword. Sy koninkryk het inderdaad aangebreek. Daarom behoort ons te bid dat dit ook onder ons sigbaar sal wees, dat dit in ons land en regering sigbaar sal wees. Ons behoort die regering te help om die nood in die land raak te sien en om na die landgenote om te sien. Ons behoort self die moue op te rol en, aangevuur deur die wil van God, werklik medemens te wees vir diegene wat ons nodig het.
Wanneer ons ons ampte as priesters, profete en konings uitleef, word die gebede vir ons leiers en ons regering, 'n bede om die koms van God se koninkryk in 'n land en 'n wêreld waar hierdie koninkryk nie altyd so sigbaar is soos wat dit behoort te wees nie.
Jesus het vir ons kom wys wat koning wees beteken:
As Priester het Hy vir sy dissipels gebid,
as Profeet het Hy sosiale ongeregtigheid aangespreek,
as Koning het Hy Hom ontferm oor die siekes en die swakkes, die wese en die weduwees, die sondaars en die tollenaars. As Koning het Hy sy lewe geoffer vir 'n volk en 'n wêreld omdat Hy hulle (ons) belange op die hart gedra het. Die Kind in die krip eindig aan 'n kruis en bo sy kop staan "Koning van die Jode". Hierdie Koning het na die aarde gekom om God se koninkryk sigbaar te maak. Mag elkeen van ons daagliks meewerk aan die koms van hierdie koninkryk.
Laat ons dan ook met alle erns konings, priesters en profete vir ander wees.
Here, laat u lig skyn oor ons kontinent –
Vader, seën Afrika,
beskerm ons kinders,
transformeer ons leiers,
genees ons gemeenskappe,
herstel die natuur,
Gemeente: Want aan U kom toe alle heerlikheid, eer en aanbidding: aan die Vader en die Seun en die Heilige