Familie-legkaart: Guillaume NEL (of Neel), geb. c. 1665
Guillaume NEL (of Neel), geb. c. 1665
Die stamvader van die Nel-familie in Suid Afrika is Guillaume (of Willem) Nel (of Neel), geb. c. 1663 x 03/05/1685 met Jeanne DE LA BATTE, geb.1669, van Saumur in Anjou, Frankryk, d.v. Jacques de la Bat en Susanna Laurant.
Bronne oor Guillaume se herkoms wys dit soms aan as Dauphine (in die suid-ooste van Frankryk) en soms as Rouen (in die noord-weste van Frankryk. Saumur, waar sy vrou vandaan gekom het lê mooi tussen hierdie twee gebiede en gedagtig daaraan dat hulle in Amsterdam, Nederland getroud is (effens noord-oos van Rouen) en aan die feit dat hulle in sogenaamde Franse vlugtelingkampe gehuisves is aan die Kaap, mag ‘n mens aflei dat Guilaume oorspronklik van Dauphine is, gevlug het via Saumur, waar hy moontlik sy vrou ontmoet het, na Rouen, met die doel om via Nederland na een van die nuwe wêrelde te vlug. (http://www.wikitree.com/wiki/N%C3%A9el-502) Hulle het na Amsterdam gevlug in die laat 1680’s en in Bethaniensteeg gewoon. Daarvandaan het hy, sy vrou Jeanne de la Batte en hul twee kinders Jean (Jan) en Jeanne (Johanna) na Suid-Afrika gereis.
Foto Johan Nel
Sommige boeke meld dat hulle op De Schelde na die Kaap gekom het, maar die moontlikheid bestaan dat hulle as Amsterdammers aan boord van die Amsterdamse Borssenburg as De Schelde van Vlissingen met Vlaminge as passasiers was. (http://www.stamouers.com/index.php/stamouers/surnames-n-to-q/356-nel-estienne) Met hulle koms aan die Kaap was daar al drie kinders uit die huwelik gebore, maar die oudste kind Dawid (oorl. 1686), het as baba gesterf. Jeanne is op die skip gebore.
Olive Tree Ships - Borssenburg "Borssenburg - 2nd ship to leave Netherlands but 3rd ship to arrive at Cape, 150 feet long, could carry 80 passengers, sailed January 6, 1688, arrived Cape May 12, 1688. no disease nor death on board". (http://olivetreegenealogy.com/ships/sahug03.shtml)
Die vroeë setlaars was hoofsaaklik afkomstig uit die laagste sosiale klas in Wes Europa. Hulle het werkloses, oudsoldate, seemanne, ambagsmanne, rondswerwendes, twissoekers en dronklappe ingesluit. Hulle moes hard werk onder die diktatorskap van die V.O.C. Die nuutgestigde kolonie van Stellenbosch het baie koloniste gelok en diegene wat getroud was en families gehad het, het voorkeur geniet, aangesien hulle permanente wonings geskep het in teenstelling met die rondreisende enkelinge wat agter jag en drank aan getrek het. Guillaume Nel was ‘n kleremaker, wat nie te sleg gedoen het nie. Hulle het kort voor die winter in die Kaap aangekom op 6 Mei 1689 en het van Goewerneur Simon van der Stel f360 ontvang uit die geld wat bewillig was vir die Franse vlugtelinge.
Guillaume Neel from Rouen, France, having arrived with his wife Jeanne de la Batte from Samur, on the ship De Schelde in 1688, receives financial assistance from the Batavian Fund for himself, his wife and 2 children. He is allocated the farm Blaauwklip in the Wagenmakersvallei after receiving this financial Assistance. (Turton, Anthony, dr.: How many bones must you bury before you can call yourself an African? A South African Diary: Contested Identity, My Family - Our Story Part A: Pre-1700 tony@anthonyturton.com)
Foto: Kobus de Klerk
Grond in Groot- en Klein Drakenstein is aan die Franse families toegestaan, maar nie almal was tevrede nie, aangesien die grond op sekere plekke baie arm was. Guillaume was een van die ontevredenes en het begin om met Visscher vir sy plaas te onderhandel.
Gerrit Jansz Visscher was die eerste eienaar van die plaas Blaauwklippen tussen Stellenbosch en Somerset Wes. Simon van der Stel het eers die grond in belofte toegestaan en later jare is dit amptelik toegestaan. Die plaas het sy naam te danke aan die graniet rotse in die gebied, wat vroeg in die oggend, na swaar reën in die nag, ‘n blou skynsel het.
Gerrit Jansz Visscher het vanaf 1682 op die plaas Blaauwklip, Distrik Stellenbosch, Wyk Moddergat gewoon en die plaas is op 09/09/1690 amptelik aan hom toegestaan. Hy het egter gesukkel om ‘n lewe te maak en het 2 maande later op 09/11/1690, is dit per Transportakte 284 aan Guillaume Nel oorgedra.
Landdros Johannes Mulder was ook ‘n landmeter en het baie van die vroeë geboue aangeteken. Op hierdie skenking, geskryf deur sekretaris J.G. de Grevenbroek is Simon van der Stel se handtekening en ook die datum 9 November 1690.
Guillaume het f800 vir die huis en die erf betaal. Die Nels het vanaf 1690 tot 1722 op die plaas Blaauwklippen gewoon. Die gronde het braak gelê wat daarop dui dat Visscher nie meer van plan was om verder daarop te boer nie. Guillaume het onmiddelik begin om die wingerde te vergroot wat in Desember 1692 ongeveer 3000 in totaal was. Dit was moeilike tye en met slegs vier osse het hy slegs een mud koring, waaruit hy sestien gekry het en rog gesaai, wat ‘n totale mislukking was. Hy het ‘n geweer besit maar nie ‘n swaard nie. Sy vordering was stadig maar standvastig.
Nel se naam op die kaart aangebring waar sy plaas was.
Die Nel egpaar was intieme vriende van Adam Tas en sy vrou, Elisabeth van Brakel. Adam Tas het dikwels na hom verwys in sy dagboeke. Adam Tas het vir Nel gehuur om hom by te staan met sy plaas. Hulle was goeie huisvriende en het mekaar graag besoek.
In Junie 1705 het Adam Tas en sy familie vanaf Libertas, oor die Eersterivier gestap om by die Nels te gaan kuier. Die Nels met hulle agt kinders het baie tevrede in hulle huisie gewoon. Na ‘n paar rustige ure van wyn en tee drink, gesels, pyp rook en kaart speel, het hulle huistoe gestap. ‘n Paar weke later het Willem teen skemeraand by Tas gaan kuier. “Jannetjie” het daarvan gehou om vir Elisabeth Tas ‘n karmenaadjie van “kalfs-vleesch” te bring.
Blaauwklippen opstal soos dit vandag lyk.
Nel het ook ander besoekers onthaal soos Jan Roggeveen en Juriaan van der Maas krankenbesoekers van die terugkerende seemag. Dit het hom in ‘n goeie bui geplaas.
Op 10 Julie 1705 het Nel Adam Tas se kneg Jacob, sy ses slawe en twee vry Khoi (Hottentotte) gelei op ‘n visekspedisie na Valsbaai. Hulle het ‘n wa gevat om die visnet mee te vervoer en om die vis mee terug te bring.
Dit kan die bekende predikant François Valentijn gewees het wat onder meer in 1705 aan die Kaap was en aan wie Nel in opdrag van Tas bone kon gelewer het. Valentijn het later Oud en Nieuw Oost Indien geskryf wat in 1726 in Amsterdam verskyn het. Met nege kinders en 'n tiende kind in verwagting (gebore Julie 1706) moes hulle hard werk vir hulle daaglikse brood.
Adam Tas het ’n lywige klagskrif teen Willem Adriaan van der Stel opgestel wat met die volgende retoervloot versend sou word. Die meeste klagtes het verband gehou met die onwettige grondbesit van amptenare, maar ook hul pligsversuim en oneerlike gedrag. Met voorbeelde is aangetoon dat die amptenare, veral Willem Adriaan van der Stel, die burgers onbeskof behandel en die Kompanjie benadeel met oneerlikheid en wangedrag. Tas was so gekant teen die amptenare van die Kompanjie, dat hy nie van sy produkte aan hulle wou afstaan nie. Daar word vertel dat Guilliaume Nel op ‘n keer met Tas gepleit het, oor ‘n halwe faam wyn, wat Tas van die manne geweier het. Vooraanstaande boere van die Kaap, Stellenbosch, Franschhoek en Drakenstein het die klagskrif onderteken.
Tydens sy verblyf op Blaauwklippen was Nel een van die burgers wat saam met Adam Tas die klagskrif onderteken het. Hy het dit as Willem Nel onderteken. Toe die retoervloot op 4 Februarie 1706 in Tafelbaai anker, was daar 63 name onderaan. Byna die helfte van die ondertekenaars was Hugenote.
Toe Elizabeth Tas ver swanger was, het Jannetjie haar bygestaan vanaf laat November 1705 en het sy tot ‘n dag of twee voor die geboorte van Sara in vroeg Desember op Libertas gebly.
Gedurende die warm somermaande van Januarie 1706 het Nel vir die arbeiders van Tas gehelp om die mielies in sy skuur op Libertas te kry. Hy het ook vir hom gehelp om sy produkte in die Kaap of by ander persone te kry en na Tas se ramme op Blaauwklippen om te sien.
Nel het ‘n lae profiel gehandhaaf gedurende die weerstandsbeweging van die Stellenbosche en Drakensteinse boere. Hy het geen verklaring van enige van die twee partye geteken nie. In November 1707 het hy saam met Tas, Grevenbroek en Van der Heiden ‘n versoek aan die Politieke Raad gerig dat die predikant E.F. le Boucq ook dienste in Stellenboch en nie net in Drakenstein kon hou.
Op 13/01/1722 verkoop hy die plaas aan sy oudste dogter en haar man Barend Pieterze van Wesel en koop hy die plaas Bootmans Drift, Drakenstein langs die bergrivier naby Riebeeck-kasteel. Guillaume is in 1734 op die plaas Bootmans Drift, Drakenstein oorlede.
The inventory of the estate of Appolonia van de Caab in 1762 recorded her possessions ‘in a hired room of the house of burgher Isak Sultania’. She and her first husband, Cornelis de Cat, had previously owned property in block MM, taking transfer of MM 8 from Johanna Labat (Jeanne de la Batte, widow of Guillaume Nel) in 1736. (Cape town between East and West)