Openbare beskermer: Hoe kon hul so blind wees? | Netwerk24
Deur Rapule Tabane 04 Augustus 2019 00:01
Die probleme met die openbare beskermer het begin met die manier waarop sy aangestel is, skryf Rapule Tabane.
Daar is nou geen omdraaikans meer nie. Busisiwe Mkhwebane moet gaan.
Maar tot tyd en wyl die parlement uiteindelik so ver kom om werk te maak van dié probleem (wat hulle self geskep het) is dit dalk ’n goeie tyd om na te dink oor die lesse wat ons behoort te leer uit haar aanstellingsproses.
In die onderhoude vir die aanstelling van ’n nuwe openbare beskermer (OB) in 2016 het die EFF-leier, Julius Malema, ’n voorgevoel gehad oor Mkhwebane se politieke verbintenisse.
Hy het verkies om dit te ignoreer – iets waaroor ons almal later baie spyt sou wees.
Sy is nie deur haarself óf Zuma aangestel nie.
Luidens die notule van hierdie vergaderings het Malema destyds gesê dat Mkhwebane ’n goeie kandidaat is en dat hy baie tevrede was met haar onderhoud – totdat hy ’n wenk gekry het dat sy eintlik die voorkeurkandidaat van oudpres. Jacob Zuma is. Maar steeds het Malema gemeen dat haar onderhoud so goed afgeloop het dat hy hom nie hieraan gaan steur nie.
Hy het hom onder meer daardeur laat lei dat Zuma in elk geval op pad uit was en dat haar beweerde verbintenis met die oudpresident daarom nie meer gaan saak maak nie.
Malema het ook aangevoer dat voordat Mogoeng Mogoeng as hoofregter aangestel is, almal gesê het hy is te na aan Zuma, maar dat dié vrese nooit bewaarheid is nie.
“Wat Mkhwebane in haar onderhoud gedoen het, was om al die gerugte in die kiem te smoor en sy moet ’n kans gegee word,” het die EFF-leier afgesluit.
Waarom is dit nodig om dié gebeure en debatte weer op te rakel?
Ja, dit is waar dat Mkhwebane haarself sedert haar aanstelling gediskwalifiseer het nadat haar baie beperkinge aan die lig gekom het, asook dat sy klaarblyklik haar eie agenda dryf. Maar dis ook nodig om ons daaraan te herinner dat sy nie haarself aangestel het nie.
Sy is ook nie deur ons berugte voormalige president – die man na wie se pype sy oënskynlik steeds dans – aangestel nie. Sy is deur ’n baie deursigtige en demokratiese proses aangewys. Een wat, in terugskouing, nie sonder probleme was nie.
Al die politieke partye in die parlement, buiten die DA, is die rat voor die oë gedraai deur hierdie vrou wat in haar aansoek haarself as ’n persoon van aansien en invloed beskryf het.
Die DA was agterdogtig daaroor dat sy ’n redelik senior pos as direkteur in die departement van binnelandse sake verruil het vir ’n betrekking op ’n relatiewe lae posvlak as ontleder in die Staatsveiligheidsagentskap.
Malema het verkies om sy voorge­voel te ignoreer.
Die DA-parlementslid Glynnis Breytenbach het gesê sy het dieselfde wenk as Malema gekry oor Mkhwebane se verbintenis met Zuma, en gesê dit was rede tot “diep kommer”. Daarom was Breytenbach se voorkeurkandidaat nie Mkhwebane nie, maar regter Sharise Weiner.
Breytenbach se kollega Phumzile van Damme het gemeen dat, ten spyte daarvan dat Mkhwebane ’n uitstekende onderhoud gehad het, sy die indruk gekry het dat Mkhwebane ’n amptenaar eerder as ’n regsgeleerde was.
Floyd Shivambu, adjunkpresident van die EFF, het gesê hy hoop dat die gerugte van Mkhwebane se politieke verbintenisse nie van haar ’n Bybelse Goliat sou maak nie, omdat dit haar tot ’n val sou bring. Hy het gehoop dat sy eerder ’n Dawid sou wees wat opstaan ??teen die magtiges met geld en invloed.
As die voorsitter van die keurkomitee, die ANC-LP Madipoane Mothapo, destyds so oortuig was dat Mkhwebane oor die temperament, kennis en ervaring beskik om van haar ’n goeie OB te maak, hoe kan ons glo dat hy en sy kollegas nie in die maande wat kom ’n soortgelyke fout sal maak en dat ’n volgende “oortuigende” kandidaat hulle nie ook ’n gat in die kop gaan praat nie?
Dit is waarom ons haar aanstellingsproses moet herbesoek en waar die ondersoek na haar geskiktheid vir haar pos moet begin.
Hoewel Mkhwebane se optrede al die kritiek wat sy kry regverdig, kan ons parlementêre verteenwoordigers nie van hul eie aandadigheid aan die gemors ontkom nie.
En terwyl ons probeer naspeur waar dinge verkeerd geloop het, is dit ook nodig om onsself te herinner aan hoe Mkhwebane, kort ná haar aanstelling, met groot bravade aankondig het dat sy koste gaan bespaar deur geen buite-konsultante vir ondersoeke te gebruik nie. Anders as haar voorganger, Thuli Madonsela, wat herhaaldelik met ’n bedelbakkie by die parlement aangekom het, het Mkhwebane die parlement verseker dat sy dinge anders gaan doen.
“Ek voel nie gemaklik met buitelandse donateurs nie, en ons sal wegdoen daarmee. Dit is algemeen bekend dat daar soms ’n neiging is om beïnvloed te word om iets te doen waarmee jy nie saamstem nie as jy van buite geld ontvang,” het Mkhwebane destyds gesê.
Dit was nadat LP’s Madonsela se aanvaarding van internasionale skenkergeld gekritiseer en gesê het dit bring die land se nasionale soewereiniteit in die gedrang.
Komende van die staatsdiens, en spesifiek die Staatsveiligheidsagentskap, was Mkhwebane ook bekommerd dat die uitkontraktering van werk sal beteken dat jy inligting deel met mense wat nie die nodige klaring het nie.
Dit was ’n belangrike oomblik en ’n noodlottige besluit omdat dit haar ontneem het van dieselfde goeie regsadvies wat Madonsela gehad het toe sy van haar belangrikste besluite geneem het.
Na my mening was hierdie gebaar om haarself van haar voorganger – iemand wat deur die publiek bewonder is – te distansieer en te onderskei die soort kwetsende en kinderagtige optrede wat uiteindelik ’n sleutelrol gespeel het in haar eie ondergang.
Tydens haar onderhoud het sommige LP’s ook daarop gewys dat, hoewel sy op papier ’n gekwalifiseerde prokureur was, sy nog nooit as regsgeleerde gepraktiseer het nie en dat haar regsondervinding gebrekkig was – veral in vergelyking met baie van die ander kandidate.
Die verslae wat sy sedertdien uitgereik het – so swak dat selfs ’n leek die gate daarin kan raaksien – is tekenend van haar beperkte begrip en die algemene gebrek aan gespesialiseerde regskennis in haar kantoor.
LP’s moes haar ook baie beter ondervra het oor haar eie sterk politieke oortuigings, veral wat radikale ekonomiese transformasie of die gebrek daaraan betref. Die geleentheid hiervoor was daar nadat sy in haar eie aanbieding gekla het dat die regering nie ’n radikale benadering inneem om die wanbalanse tussen rasse reg te stel nie.
LP’s moes veel dieper gedelf het om ’n beter prentjie te kry van wat presies sy hiermee bedoel.
Ná haar omstrede bevindings oor die Suid-Afrikaanse Reserwebank – bevindings wat sedertdien nietig verklaar is – weet ons watter invloed haar persoonlike politieke oortuigings op haar goeie oordeel gehad het. Haar vergadering met lede van Black First Land First tydens haar Reserwebank-ondersoek – en haar versuim om oop kaarte met die publiek hieroor te speel – het die vermoedens bevestig dat sy gedryf word deur sterk persoonlike oortuigings, ’n siening wat nie noodwendig ooreenstem met dit wat die wet van haar verwag nie.
Omdraaikans is daar nie meer nie. Die publiek het vertroue verloor in haar vermoë om haar pligte op billike en onpartydige wyse uit te voer. Sy moet gaan.
My vrees is dat die openbare verteenwoordigers wat hulself gekompromitteer het met haar aanstelling skotvry daarvan gaan afkom – met die verskoning dat dit Mkhwebane is wat haar eie gat gegrawe het.
Rapule Tabane is politieke redakteur van Rapport se susterskoerant City Press.
Meer oor: Busisiwe Mkhwebane | Julius Malema | Openbare Beskermer | Parlement
‘OB het afgedwaal, ondermyn vertroue in my,’ sê Cyril