JY LEES NOU Nuwe fonds om swart boere te help
Die nasionale tesourie se werkfondsprogram word ook nou aangewend om kleinskaalse boere tot op kommersiële skaal te help groei, sê me. Thoko Didiza, minister van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling.
Hierdie program dien as buffer nadat die gemengde finansieringsprogram wat deur die Land Bank geadministreer word, verlede jaar tydelik opgeskort is om te voorkom dat onder meer staatsamptenare dit gebruik om aansoek te doen vir finansiering. Nuwe kriteria vir begunstigdes is intussen opgestel. Dit is egter nie bekend of hierdie program gemengde finansiering gaan vervang nie.
Mnr. Sydney Soundy, uitvoerende bestuurder vir strategie en kommunikasie by die Land Bank, sê die bank het nog nie ’n aanduiding van die departement van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling gekry vir wanneer die gemengde finansieringprogram weer oopgestel moet word nie. Die departement het nog nie Landbouweekblad se vrae oor die kwessie geantwoord nie.
Voordat die program op 30 April 2019 opgeskort is, is sewe projekte met ’n totale toelaewaarde van R88,6 miljoen en leningswaarde van R58,7 miljoen goedgekeur. Die bank het toe reeds begin om toelaes en lenings aan hierdie projekte uit te betaal. Altesaam R13 miljoen is teen 3 Maart 2019 aan die goedgekeurde aansoekers uitbetaal. Die regering werk reeds vanaf 2016 aan hierdie finansieringsmodel wat bestaande swart boere moet help om kommersiële status te bereik. Sy plan is om met die gemengde finansieringsprogram 450 boere oor ’n tydperk van vyf jaar na kommersiële status te neem.
Mnr. Noko Masipa, DA-LP, het Didiza in ’n parlementêre vraag gevra watter ondersteuning aan boere gebied word, aangesien die gemengde fnansieringsprogram opgeskort is.
Didiza het gesê dat boere ondersteun word deur die bestaande programme van die departement soos die regering se steunprogram vir die landbou (Casp), AgriSEB, Mafisa, Illema-Letsema en die herkapitaliseringsprogram. Sy het verder gesê die departement het werk aan die werkfondsprogram voltooi en dit sal ook aangewend word. Die program is aan relevante boere bekend gemaak wat aansoeke moes indien.
Die departement dui in sy advertensie vir aansoeke by die fonds aan dat die hoofdoel van die inisiatief is om sekere kleinskaalse boere kommersieel te maak. Hierdie boere moet hul produksie kan uitbrei en nuwe volhoubare werk te skep en so ’n bydrae lewer tot voedselsekerheid en ekonomiese groei.
Die kommoditeite en landbouverwerkingsbedrywe wat voorkeur kry, is beesvleis, skape, bokke, varke, pluimvee, makadamias, sitrus en katoen.
Aansoeke ingevolge hierdie nuwe ondersteuningsprogram sluit vandag (24 Januarie 2020). (Die tydperk vir aansoeke is glo so kort omdat al die aansoeke voor die einde van die boekjaar verwerk moet wees.)
Van die nuwe werksgeleenthede wat na verwagting geskep sal word, is 1 715 permanent, 3 720 seisoenaal en 48 kort termyn. Die helfte van die finansiering is ’n lening en die ander helfte ’n toelae. Die leningsgedeelte sal deur die Land Bank geadministreer word.
Daar word van die boere verwag om die leningsbedrag teen 7,5% rente terug te betaal.
Kleinskaalse boere wat in aanmerking kom vir hierdie finansiering moet ’n minimum omset van R200 000 per jaar aanteken; ’n Suid-Afrikaanse burger wees; bewys kan lewer van grondbesit (titel, toestemming van tradisionele owerhede, wetlike erkende bewoningsreg, ’n huurooreenkoms van minstens tien jaar); moet reeds boer en kan wys daar is ruimte vir uitbreiding; ’n aanvaarbare sakeplan hê; besigheidsregistrasiedokumente, ’n besigheidsbankrekening en belastingklaringsertifikaat hê; kan wys die lening kan terugbetaal word; en minstens 40 nuwe werksgeleenthede kan skep.
Daar word ook duidelik aangedui dat staatsamptenare nie hiervoor mag aansoek doen nie. Slegs swart, Indiër en bruin boere wat boerderyondernemings het, mag aansoek doen. Die aansoekvorms is by die nasionale en provinsiale kantore van landbou, asook op die departement se webwerf www.daff.gov.za beskikbaar.
Staat begroot al vir gemengde finansiering