Die voorwaardes vir OSV in die amptelike Nasrec-besluit is duidelik sterker as wat aanvanklik berig is. Dis nog sterker as dit vergelyk word met die haastig en slordig bewoorde wysiging van die EFF se parlementêre mosie oor die verandering van artikel 25 van die Grondwet.
Om die standpunt oor OSV verder te vertroebel, het Gwede Mantashe, voorsitter van die ANC, op die eerste nasionale dialoog gesê dat die voorwaardes oor OSV nie deel van die Nasrec-besluit was nie, maar slegs ’n “waarskuwing”.
Daarteenoor het Jeremy Cronin, adjunkminister van openbare werke en ’n selferkende kommunis, in ’n vurige pleidooi by die dialoog aangevoer dat dit nie nodig óf wenslik is om artikel 25 te verander nie.
Hy het die Nasrec-besluit as ’n “a round peg in a square hole” beskryf, teenstrydig en daarom onuitvoerbaar. Selfs ’n vorige leier van die ANC-jeugliga, Ronald Lamola, het in sy spreekbeurt grootliks met Cronin saamgestem en daarteen gewaarsku om ’n artikel van die Handves van Regte te verander.
Terloops, Cronin se betoog was duidelik meer op sy eie kamerade in die ANC as die res van die gehoor gemik. Hy moes húlle oortuig.
Ander beskou OSV as ’n noodwendige uitvloeisel van die ANC se Nasionale Demokratiese Revolusie, radikale sosio-ekonomiese transformasie en ’n poging om wit Suid-Afrikaners uit die land te dryf. Van dié elemente mag waar wees, maar dit verklaar nie hoekom pres. Cyril Ramaphosa aan die een kant vir nuwe beleggings vra en aan die ander kant OSV najaag nie – dit maak gewoon nie ekonomiese sin nie.
Voor 1994 het swart Suid-Afrikaners twee hoofprobleme gehad: stemreg en ’n gebrek aan grond. Stemreg is deur die skikking van 1994 en die aanvaarde Grondwet reggestel.
Maar die grondkwessie is nog nie reggestel nie, en moet dringend aandag kry. Dit sluit by Ramaphosa se “oersonde” aan. Hierdie regstelling moet deur OSV gebeur, asof daar nie ’n artikel 25 in die Grondwet is nie. Ander ANC-leiers praat ook soms asof die regering nie in artikel 25 ’n opdrag kry om deur wetgewing en ander maatreëls billike grondhervorming te dryf nie. En die argument is dat iets anders – OSV – nou nodig is om dit te bereik.
Die manier waarop die ANC nou op hierdie mislukking reageer, is om te maak asof artikel 25 van die Grondwet nie genoegsaam is om die grondprobleem op te los nie.
Meer dringende en drastiese maatreëls is nou nodig – OSV. Dit word polities die alfa en die omega – en die ANC plaas daardeur sy hele politieke toekoms op die spel. Swart Suid-Afrikaners gáán hul grond terugkry – en gou ook.
Dis ’n gevaarlike politieke spel. Om letterlik al jou eiers in die grondmandjie van OSV te sit terwyl die EFF oor jou skouer loer, kan baie negatiewe gevolge in 2019 hê. Veral as jy met amptenare in die verantwoordelike departement sit wat (volgens die Motlanthe-verslag) ten beste hoogs burokraties en ten slegste onbevoeg en selfs korrup is.
Hulle wil in Suid-Afrika bly, ’n bydrae maak, kos produseer, werkgeleenthede skep, belê en die ekonomie laat groei.
Dit kan sonder vrees vir teenspraak gesê word dat sonder hulle die groot ekonomiese herstel baie moeilik gaan wees (indien nie onmoontlik nie).
Die persepsies en vrese van die wit, en veral die Afrikaanse gemeenskap, oor grondonteiening sonder vergoeding skep ook vir die ANC ’n dilemma. Foto: Argief
Die persepsies oor OSV onder swart (ons gaan ons grond vinnig terugkry) en wit (ons grond gaan sonder vergoeding gevat word) is saam die dilemma vir die ANC-leierskap. As hy die swart ondersteunersgroep in die steek laat, kan hy by die stembus swaarkry. As hy die wit groep laat skrik, sal die ekonomie wat die werkgeleenthede vir die swart meerderheid moet skep, nie van die grond af kom nie.
Wat staan regdenkende en welmenende Suid-Afrikaners te doen? As ’n mens saamstem dat grondhervorming (soos in artikel 25 vervat) noodsaaklik is vir groter gelykheid en geregtigheid, en dat OSV nie nodig of wenslik is nie, kan jy nie anders as om met die regering in gesprek te tree nie.
En dit is in die ANC-regering se belang dat hy alle Suid-Afrikaners in hierdie opsig hóór. En dat die reaksie nie is soos wat ’n swart advokaat by die nasionale dialoog gesê het nie – as sy wit kollegas aanbied om te help, word daar aan hulle gesê om lede van die ANC te word.
Die werkis deel van haar reeks I Am Royal waarin sy die historiese en kulturele kwessies van Kaapstad aanpak. Deur geselekteerde foto’s fokus sy op die gedwonge verskuiwings in 1950 asook die leë ruimtes wat steeds daar is. Vraagstukke oor gentrifikasie as ’n kontemporêre tendens in Kaapstad word ook belig met die fokus op plaaslike inwoners.