’n Bittere onverdraag­saamheid teenoor ander wat nie soos ek is nie... waar lê die eintlike wortels van hierdie liefdeloosheid?
BO: ’n Historiese foto (effens gewysig) van Armeniërs wat in die 1920’s in Turkye vlug nadat hulle gedwing is om hul huise te ontruim. Om vinnig pad te gee en byna alles agter te laat wat jy besit, is dikwels een van die wrange gevolge van xenofobie wat handuit ruk.
Uiteindelik word getel dat die onluste van Mei 2008 altesame 62 lewens geëis het. Hoewel nagenoeg ’n derde van die oorledenes Suid-Afrikaanse burgers was, word die aanvalle betekenisvol aan xenofobie gewyt. Dit beteken ’n haat jeens vreemdelinge.
Vreemdelingehaat kan tot plofbare situasies lei in veral brandarm gemeenskappe waar die stryd om te bestaan dikwels baie hard en intens is. Dáár kan ongeduld dalk des te makliker in ongenade ontaard. Veral teenoor ander wat nie jou soort is nie en wat jy in die hewige oorlewingstryd as ’n bedreiging beskou.
Hoewel ’n misdadige element ongetwyfeld ook agter ’n onbekende aantal van die aanvalle gesit het, was dit die xenofobiese aspek wat wêreldwyd die groot nuus was. In ’n tyd waarin menseregte hoër aangeslaan word as ooit tevore, word hierdie soort onmin teenoor andersoortiges lank nie meer so geredelik geduld nie.
Iets van hierdie soort vrees of afkeer kan selfs vandag nog oral om ons gesien word, hoewel meestal nie naastenby op so ’n dramatiese skaal nie. Jong kindertjies in Protestantse omgewings hardloop miskien verskrik weg van ’n vrome Katolieke non wat in ’n swart gewaad in die straat afloop, om die eenvoudige rede dat hulle nie die gebruike van die ander geloofsgroep ken nie.
Of ek dink dalk my nuwe eksentrieke buurman is sommer ’n boerse takhaar en ek vermy hom ’n jaar lank soos die pes—totdat ek agterkom hy is ’n geëerde afgetrede professor wat hom jare lank internasionaal met sy liefdesorg teenoor behoeftiges en hulpbehoewendes onderskei het.
Soos iemand dit al gestel het: “Werklik, die meeste vooroordele vind hul oorsprong in vrees vir die vreemde...”
Indien hulle aanvanklik egter die inwoners in hul nuwe lande gefassineer het, het die Sigeuners se opportunistiese gewoontes die plaaslike mense spoedig vertoorn. Boonop was baie Sigeuners besonder donker van kleur—en vir die Middeleeuse Europeërs was dit ’n teken van minderwaardigheid. Waar ’n misdaad ook al pleeg is met Sigeuners in die nabyheid, is die skuld vanselfsprekend op hulle gepak.
Uiteindelik is sowat 12 000 Jode daagliks in ’n dodekamp soos dié by Auschwitz met gas doodgemaak en die lyke tot as verbrand om die aaklige vergryp vir die wêreld weg te steek. Teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog was hierdie dodekamp die begraafplaas van sowat twee miljoen Jode. Nog miljoene is elders om die lewe gebring.
Vreemdelingehaat vorm boonop die grondslag van die huidige, lank slepende krisis in die staat Israel, waar dit juis weer Jode is wat as die ongewenste indringers beskou word. Nadat Israel in 1948 as staat gevorm was om die wêreld se verstrooide Jode ’n tuisland te bied op dieselfde stuk aarde waar hul voorvaders in die Bybelse tye gewoon het, was daar nog nooit ’n werklike vrede in daardie wêrelddeel nie.
’n Mens kan van hier af verder gaan en xenofobie as ’n oorsaak noem van talle konflikte in die geskiedenis. In Suid-Afrika sou die Zoeloe-leier Dingane die Voortrekkerleier Piet Retief en talle van sy manskappe in 1838 in ’n lokval gelei en vermoor het, om die eenvoudige rede dat hy die vreemde Boere-“towenaars” gevrees en gehaat het. (Daar is egter ook talle ander oorsake van konflikte en oorloë, soos magsbelustheid, hebsug, ekspansiedrange, ensovoorts.)