Pfanelo ya u fariwa zwavhuḓi nahone nga.
ipfi. a u rangela nga minisi.
Tshata ya Tshumelo ya vhapondwa vha Vhugevhenga Afrika Tshipembe (Tshatha yaVhapondwa) ndi tshishumiswa tsha ndeme tsha u. u.uwedza vhulamukanyi kwahokha vhoṱhe, Tshata ya Vhapondwa ndi mbilaelo nga kha Mulayotewa wa Afrika Tshipembe, wa 1996 (Mulayo wa vhu 108 wa 1996) na Mulevho wa Mbumbano ya Dzitshakha Milayo yaMutheo ya Vhulamukanyi ha Vhapondwa vha Vhugevhenga na TshumisoMmbi ya maanḓa, wa 1985(GA/RES/40/34).
U bva nga 1994, nahone hu tshi khou sedziwa u simiwa ha mvelele ya pfanelo dza vhuthu, maṱo o vha a tshi khou bva kha sisiteme ya vhulamu-kanyi ya u vhumba vhuswina na u vhaisana a livha kha sisiteme ya vhulamukanyi ha mbued-zano. Hezwi zwi amba vhulamukanyi vhune ha sa sedze fhedzi vhugevhenga sa vhutshinyi ha u khakhela muvhuso fhedzi, fhedzi vhune ha sedza sa u khakhela muṅwe muthu.
Hezwi zwi anana na tshiṱirathedzhi tsha u Thivhela Vhugevhenga tsho sedzaho kha mupondwa tsha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhugevhenga. Tshipikwa tshihulwane ndi u. ea vhapondwa maanḓa nga u swikelela. ho.ea dza-vho, hu nga. i vha nga ndaka kana muyani.
Tshata ya Vhapondwa na. i.walo. a maimo a fha-sisa. o. umiwaho afha ndi tshomedzo dza ndeme dzine dza. alutshedza na u nweledza pfanelo na vhuḓifhinduleli vhune ha kwama tshumelo dzine dza fanela u. etshedzwa vhapondwa na vhaponyi vha vhugevhenga Afrika Tshipembe. Tshata ya Vhapondwa i anana na mbetshelo dza khethekanyo ya 234 ya Mulayotewa.
Ndi na fulufhelo. a uri nga vhuḓiimiseli na vhu.i.ekedzi ha vhoṱhe vhane vha shela mu-lenzhe kha hoyu mushumo wa vhulamukanyi ha vhugevhenga, heyi Tshata ya Vhapondwa i. o thusa kha u ita uri milayo ine ya tea u tevhedzwa u tevhedze nga nḓila ine zwa. o ita uri i fushe ndivho dzayo-zwa ita uri vhulamukanyi kwaho vhu vhe ngoho kha vhoṱhe,
vhuḓiimiseli ha muvhuso ha u shumisa maga o livhiswaho kha u bvela phanḓa na u shandukisa sisiteme ya vhulamukanyi u itela u tsireledza na u alusa kana u phuromotha pfanelo dza vhapondwa, hu tshi khou tevhedzelwa mbofho dzine dza vha nga fhasi ha zwishumiswa zwa pfanelo dza vhathu dza dzitshaka u fana na Mulevho wa UN wa Milayo ya Ndeme ya Vhu-lamukanyi ha Vhapondwa vha Vhugevhenga na Tshumiso Mmbi ya maanḓa na. humetshedzo ya Tsireledzo na Pheliso ya Dzinndwa kha Vhafumakadzi na Vhana u swika kha Mulevho wa SADC wa 1997 nga ha Mbeu na Mveledziso.
Uri ndi tshipiḓa tsha vhuḓifhinduleli ha muvhuso ha u. u.uwedza u. iphi.a ha vhathu nga dzipfanelo na mbofholowo hu linganaho ho fulufhedziswaho kha Mulayotewa kha vhathu vhoṱhe na uri vhulamukanyi ha vhukuma vhu nga swikelelwa arali pfanelo dza vhapondwa na dza vhahwelelwa dzi tshi dzhielwa nṱha, dza tsireledzwa na u linganyiswa.
Zwine vhugevhenga vhuhulwane ha ita zwone kha vhapondwa na vhukoni hao ha u nyadzisa pfanelo dza vhapondwa dza vhuthu.
mvelaphanḓa ye ya vha hone u bva tshee ha vha na demokirasi, malugana na u shandukiswa ha sisiteme ya vhulamukanyi u khwaṱhisedza uri hu vha na u swikelelwa ha vhulamukanyi na maitele a u dzhiela nṱha vhathu vhoṱhe hu sa khou sedzwa lushaka, mbeu, mvelele na tshigwada. Uri maga o fhambanaho o shumiswa sa tshipiḓa tsha tshandukiso ya sisiteme ya vhulamukanyi, kha sia. a u vhona uri ho sedzeswa kha vhapondwa, u linganyisa pfanelo dzavho na dza vhahwelelwa na u fhungudza u shushedzwa nga mulandu wa zwenezwo kha maṅwe maga a vhulamukanyi.
u bvisela khagala maimo a tshumelo ane a nga lavhelelwa nga na u. etshedzwa vhapondwa tshifhinga tshoṱhe musi vha tshi. a kha sisiteme ya vhulamukanyi; na u tendela uri hu vhe na u thusiwa ha vhapondwa musi vha sa tsha farwa zwavhuḓi na maimo eneo a sa tsha swikelelwa.
Arali vho no vhuya vha vha mupondwa wa vhugevhenga, pfanelo dzitevhelaho, sa zwo vhewaho kha Mulayotewa na miṅwe milayo i kwameaho, dzi. o tsireledzwa musi vha tshi.
Pfanelo ya u fariwa zwavhuḓi nahone nga. honifho u itela tshirunzi tshavho na tshiphiri tshavho.
Vha na pfanelo ya u thusiwa nga u. avhanya nahone nga nḓila yavhuḓi, u. honifhiwa u itela tshirunzi tshavho na tshiphiri tshavho nga miraḓo yoṱhe ya muhasho, tshiimiswa zhendedzi kana dzangano. iṅwe na. iṅwe. ine. a khou shuma na vhone kana. inwe. a khou vha. etshedza tshumelo (.ine nga murahu. a. o pfi muṋetshedzi wa tshumelo).
Pholisa nga tshifhinga tsha. ho.isiso vhatshutshisi na vhaofisi vha khothe musi hu tshi khou itwa ndugiselo nga tshifhinga tsha tsengo, khathihi na Vhaṋetshedzi vha tshumelo, vha tea u dzhia maga u itela u fhungudza thaidzo dzine vha nga. angana nadzo, dzi fanaho na u ita dzi inthaviwu na vhone nga luambo lune vha funa nahone tshiphirini, arali zwo tea.
Aya maga a. o vha thusa kha u thivhela uri vha songo shushedziwa hafhu.
Vha na pfanelo ya u. etshedza mafhungo musi hu tshi khou itwa. ho.
Pholisa, mutshutshisi na muofisiri wa tshumelo ya vhululamisi vha. o dzhia maga u itela u vhona uri thuso iṅwe na iṅwe ine vha. o.a u i. etshedza kha. ho.isiso, u tshutshisa na kha khothe ya parole i a thetsheleswa na u dzhielwa nṱha musi hu tshi khou dzhiiwa tsheo ya uri naa hu a bvelwa phanḓa na ho.isiso, kana u tshutshisa kana khothe ya Bodo ya Parole.
Heyi pfanelo i amba uri vha nga shela mulenzhe (hune zwa vha zwo tea na hune zwa konadzea) kha maitele a zwa vhulamukanyi ha vhugevhenga, nga u ya tsengoni ya beili, tsengo, mushumo wa u gwevha na/kana tsengo ya Bodo ya Parole.
Zwi amba uri vha. o vha na tshifhinga tsha u. ea tshiṅwe tshitatamennde kha mapholisa arali vha tshi vhona u nga tshitatamennde tshavho tsha u thoma a tsho ngo fhelela; vha nga dovha hafhu vha ita tshitatamennde kha khothe u itela u limusa khothe nga vhuhulwane ha vhugevhenga.
Vha nga dovha hafhu vha ita khumbelo nga u tou. wala kha Mudzulatshidulo wa Bodo ya Parole ya u dzhenela tsengo ya parole na u rumela mihumbulo yo tou. waliwaho.
Vha na pfanelo ya u. ivhadzwa nga ha pfanelo dzavho na nḓila ya u dzi shumisa.
Vha a tendelwa, sa tshipiḓa tsha pfanelo yavho, u humbela u. alutshedzwa zwoṱhe zwine vha sa zwi pfesese nga luambo lune vha lu fesesa.
Vha na pfanelo ya u wana mafhungo na u. ivhadzwa nga ha pfanelo dzavho na nga ha tshumelo dzoṱhe dzo teaho dzine dza vha hone nga Vhaṋetshedzi wa tshumelo.
Vha tea u. ivhadzwa nga ha zwine vha tea u zwi ita kha mulandu na uri nga u anganyela mulandu wonoyo u nga fhedza tshifhinga tshingafhani. Vha nga ita khumbelo ya mafhungo malugana na maḓuvha a khothe, mbadelo dza. hanzi na mbekanyamushumo dza tsireledzo ya. hanzi.
Vha nga kha. i. o.a. halutshedzo malugana na tsheo yo dzhiwaho malugana na mulandu wavho, u tshutshisa kana u sa tshutshisa.
Vha dovha hafhu vha vha na pfanelo ya u wana maṅwalo ane mulayo wa vha tendela u vha nawo kana u a swikelela.
Vha nga ita khumbelo ya u. ewa nḓivhadzo malugana na tsengo dzine vha tea u dzi dzhenela.
Vha nga dovha hafhu vha humbela mutshutshisi uri a. ivhadze mutholi wavho nga ha tsengo ine ya. o ita uri vha fhidze mushumoni.
Arali vhe. hanzi vha tea u vhiga mishushedzo yeneyo kha mapholisa kana kha mutshutshusi muhulwane wa muvhuso.
Arali vha tshi fusha. ho.ea dzo tiwaho, mapholisa vha. o vha itela khumbelo ya uri vha dzheniswe kha mbekanyamushumo ya u tsireledzwa ha Dziṱhanzi;
Arali vha dzheniswa kha mbekanyamushumo ya u tsireledza Dziṱhanzi, vha. o tsireledzwa kha. hu.huwedzo dzoṱhe dzine dzi nga vha dzi songo tea, u tambudzwa kana u shushedzwa.
Hezwi zwi. o khwaṱhisedza uri vha vhe vho tsireledzea sa. hanzi nahone vhuṱanzi havho vhu. o vhulungea, na u vha tsireledza kha u. ibvisa sa. hanzi nga mulandu wa. hu.huwedzo dzi songo teaho.
Heyi pfanelo i amba zwa uri kha dziṅwe nyimele khothe i nga iledza u anḓadzwa ha mafhungo afhio kana afhio (hu tshi katelwa na vhune) kana i nga. ea ndaela ya uri tsengo i itiwe tshiphirini (i itiwe nga khamera).
Vha nga humbela vha Tshumelo ya zwa Vhululamisi uri vha vha. ivhadze arali tshigevhenga tsho shavha kana tsho pfuluselwa huṅwe fhethu.
Vha na pfanelo ya u humbela thuso, na u kona u swikelela (arali zwo tea) tshumelo dza matshilisano, mutakalo na ngeletshedzo khathihi na thuso ya.
Mapholisa vha. o vha thusa nga u vha. alutshedza nga ha kuitele kana kutshimbidzele kwa zwa tshipholisa; na u vha. ivhadza pfanelo dzavho na u vha rumela kha Vhaṋetshedzi vha tshumelo vho teaho.
Mulanguli wa ofisi kana. hoho ya ofisi ya khothe u. o ita uri vha wane tshumelo dza vhuḓologi.
Mutshutshisi u. o vhona uri hu dzhiiwe maga a tshipentshela malugana na vhugevhenga vhune ha kwama zwa vhudzekani, khakhathi dza muṱani na u un.wa/u sapotwa ha vhana na uri milandu yeneyo i iswa kha khothe dza tshipentshela, arali dzi hone.
Arali vha na. ho.ea dza tshipentshela, Vhaṋetshedzi vha tshumelo vhoṱhe u ya nga mishumo yavho vha na vhuḓifhinduleli ha u dzhia maga a pfeseseaho u itela u katela vhapondwa vhane vha vha na. ho.ea dza tshipentshela na u vha fara nga nḓila yo teaho.
Vha na pfanelo ya u wana ndiliso kha zwe vha lozwa kana u xedza kana u tshinyadzwa ha thundu yavho nge ha vha na vhugevhenga ho itwaho kha vhone.
Vha nga humbela u vha hone. uvha.
Vhugevhenga wa vhu 51 wa 1977 (Mulayo wa vhu 51 wa 1977).
Ndiliso hu ambiwa tshelede ine khothe ya zwa vhugevhenga ya i. ea mupondwa nge a lozwa kana ha tshinyadzwa thundu yawe, hu tshi katelwa na tshelede nga mulandu wa vhugevhenga.
Mutshutshisi u. o vha. ivhadza arali ndiliso yo. etshedzwa na uri i shumiswa hani. Vha nga. i vulela muhwelelwa mulandu arali khothe i songo vha fha ndiliso. Hezwi zwi anzela u itea arali tshinyalelo i sa lingani na masheleni kana sa tsumbo, u vhaisala muhumbuloni/muyani kana vhu.
Mabalane wa khothe u. o vha thusa kha u ita ndaela ya ndiliso uri u. etshedzwe nga khothe.
Vha na pfanelo ya u wana zwine zwa vha zwavho murahu malugana na thundu ye vha dzhielwa yone zwi si ho mulayoni, kana he ndaka yavho ya tshinyadzwa zwi siho mulayoni.
u wana zwine zwa vha zwavho murahu zwi amba uri hune khothe, nga murahu ha u vhonwa mulandu , ya laela tshigevhenga u vhuisela thundu murahu dze a waniwa mulandu wa u dzi dzhia kha vhone zwi si ho mulayoni uri vha. i wane vha kha vhuimo he vha vha vhe khaho phanḓa ha musi hu tshi vha na vhugevhenga honoho.
Mutshutshisi u. o vha. ivhadza uri u wana murahu zwe zwa vha zwi zwavho zwi katela mini nahone mabalane u. o vha thusa kha u vhona uri iyi pfanelo i a tevhedzelwa.
Vha tshi khou dzhiela nzhele uri vha na pfanelo ya u vhilaela, vha nga kwama muhasho wa muvhuso kana muṋetshedzi wa tshumelo wa zwenezwo arali vha na mbilaelo malugana na tshumelo ine vha khou i. etshedzwa kana arali pfanelo dzavho dzi sa khou tevhedzelwa. Arali vha songo fushea malugana na nga n.
Tshipembe, c Khomishini ya Ndinganyo ya Mbeu d Khethekanyo ya Mbilaelo yo. iimisaho e Ofisi dza Tshipholisa dza Vhupo ha dziḓoroboni f Khoro ya Phurofesheni ya zwa Mutakalo ya Afrika Tshipembe, kana g Axenn.e. e vha tou. i.o.ela. ine vha. i badela vhone vha.
Arali vha tshi. o.a mafhungo nga vhuḓalo nga ha tshipiḓa tshiṅwe na tshiṅwe tsha Tshatha ya Vhapondwa, vha humbelwa uri vha vhale maimo a fhasisa (Minimum Standards) a Tshumelo dza Vhapondwa vha Vhugevhenga. heḽi. i.walo. i wanala kha ofisi iṅwe na iṅwe ya muvhuso ine ya shela mulenzhe.
Vhashelamulenzhe kha sisiteme ya vhulamukanyi vha.
zwiṱitshi zwa Mapholisa na Yuniti dza. ho.
Ofisi dza Tshumelo ya Mapholisa a Dzi.
Arali vha tshi. o.a mafhungo nga vhuḓalo malugana na zwiṅwe na zwiṅwe zwine zwa vha kha iḽi. i.
Heyi Tshatha ya Tshumelo ya Vhapondwa vha Vhugevhenga ya Afrika Tshipembe yo bveledzwa nga Vhulangi ha zwa Mbeu kha Muhasho wa zwa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Mulayotewa, u tshi khou shumisana na Mihasho ya Mveledziso ya zwa Matshilisano, Tshumelo dza zwa Vhululamisi, Pfunzo, na Mutakalo, khathihi na Ndaulo ya Vhutshutshisi ya Lushaka, Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe, Khomishini ya Tshandukiso ya Mulayo ya Afrika Tshipembe, Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi, Khethekanyo ya Mbilaelo yo. iimisaho, miraḓo ya Khomishini dza madzhisiṱaraṱa na Tshumelo dza Khothe ya Mulayo na miraḓo ya Tshwane Metro police.
Muhasho wa zwa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Mulayotewa u livhuwa nga maanḓa thuso ye ya. etshedzwa nga madzangano a si a muvhuso o fhambanaho na zwiimiswa zwa pfunzo malugana na u bveledzwa ha Tshatha ya Vhapondwa.