Gemaak om te behoort: Die noodsaaklikheid van kulturele geborgenheidDie Paul Kruger-hek. Foto: http://greater.krugerpark.co.za/ Toespraak by die landswye Dameskringberaad, Bloemfontein 8 Oktober 2016 Die Krugerwildtuin is ŉ hartsplek, rusplek, asemhaalplek. Dit is bowenal ŉ plek waar ŉ mens geborgenheid op ŉ besondere manier ervaar. Die wildtuin is mos ŉ gesinsplek, familieplek en ŉ kuierplek waar geborgenheid beleef word van die kar tot die kampvuur. Die troppe olifante, rooibokke, sebras, kameelperde, leeus, wildehonde, seekoeie, selfs die hiënas is alles uitroeptekens van geborgenheid. Geborgenheid beteken om sorg te ervaar, om veilig en beskermd te voel, om te behoort. Geborgenheid hou ook verband met die mooi Nederlandse woord burg wat toevlugsoord, herberg en skuilplek beteken. Dit is alles woorde wat op veiligheid en sekuriteit dui. In die Bybel word geborgenheid beskryf met Hebreeuse woorde soos: Geborgenheid het baie toepassingsvlakke. Geborgenheid kan ervaar word in ŉ veilige plek of omgewing. Geborgenheid kan ook in ŉ omgeegemeenskap ervaar word. Geborgenheid kan ook as ŉ innerlike belewenis van liefde, sorg en beskerming in ŉ verhouding of vriendskap ervaar word. Geborgenheid kan ook ŉ onuitgesproke behoefte wees wat verband hou met die onderste vlakke van Maslow se piramide. Mens en dier het ŉ behoefte aan geborgenheid, want ons is immers gemaak om te behoort. Die enigste plek waar ŉ mens volledig geborgenheid kan beleef, is in die verhouding met God. Hy is vir sy kinders ŉ skuilplek en ŉ vesting. ŉ Ouer wat vir sy kinders ŉ tuiskomplek skep. Geen wonder dat Maarten Luther ŉ Vaste burg is onse God sing nie. Die eerste plek waar ŉ kind geborgenheid beleef, is in sy huisgesin. Die gesin word deur Izak Oosthuizen beskryf as die konstante liefdesgemeenskap wat die weerspieëling van God se ouerliefde is. Wanneer kinders in die veilige hawe van hulle huisgesin geborgenheid ervaar, beleef hulle stabiliteit en sekuriteit. In so ŉ gesin ontwikkel gebalanseerde volwassenes wat op ŉ dag ŉ geborge ruimte vir hulle kinders gaan skep. Wat die onlangse wildtuin-ervaring so anders gemaak het, was die hartseer kontras tussen die ideaalbeeld van geborgenheid en die realiteit van ongeborgenheid. Die afgelope vakansie het ons ŉ wildtuin-ervaring gedeel met gebroke kinders uit gebroke huise. Hulle soeke na geborgenheid was hartseer en ontstellend. Ongelukkig is die soeke na geborgenheid nie net die behoefte van ŉ paar kinders nie, maar die realiteit van duisende kinders en gesinne. Dit is algemene kennis dat geen wildtuin-teddieleeu of geld of geskenke die vakuum van ongeborgenheid in ŉ hart kan vul nie. Die vakuum word slegs gevul deur ŉ omgeeverhouding. ME Rothmann (MER) help ons om ŉ antwoord op die verlies van geborgenheid te ontwikkel. MER was die enigste vrou wat deel was van die Carnegie-kommissie wat die armblankevraagstuk in die laat twintigerjare van die vorige eeu moes ondersoek. Sy was verantwoordelik vir die dele van die verslag wat gehandel het oor die rol van die huisgesin, moeder en dogter. Sy beskryf die boustene van ŉ beskawing as volg: Die afwesigheid van ŉ basiese sin vir orde is die mees algemene kenmerk van ŉ fisiek en kultureel arm gesin. Sulke gesinne woon in smerige huisies, dra slordige klere en lewe van die hand na die tand. ŉ Gebrekkige sin vir orde lei nie net tot ’n wanordelike huishouding nie, maar tot verbrokkelde gesinsverhoudinge. Simptome van ongeborgenheid is die gebrekkige neem van verantwoordelikheid, onderlinge wantroue, inkonsekwentheid, selfsug en ŉ gebrek aan basiese opvoeding. Waar daar ŉ sin vir orde is en die orde konsekwent toegepas word, ontwikkel ŉ kind ŉ morele waardestelsel soos respek, liefde, integriteit, aanpasbaarheid en die aanvaarding van verantwoordelikheid vir hulself en vir ander. Die invloed van die onderwyser, predikant en kultuurleier op die kind word versterk of verswak deur die betrokkenheid van die gesin by die gemeenskapslewe. Wanneer ŉ beskawing se morele vesel uitrafel, moet die grondliggende oorsaak gesoek word by die kernbousteen van die beskawing, naamlik die gesin. Ons beleef vandag hoë vlakke van onverdraagsaamheid, polarisasie, onbeskaafde gedrag en die gevolge van ŉ afbreek-kultuur wat strek van universiteite tot die klaskamer. Ons land se grondliggende krisis moet nie gesoek word in die politiek of ekonomie nie, maar in die verlies van geborgenheid in gesinne. Makro-grondskuiwe ten opsigte van tradisionele gesinswaardes vind vandag regoor die samelewing plaas. Simptome van die grondskuiwe is onder meer die hoë egskeidingsyfer, afwesige ouers, saamwoongesinne, saamgestelde gesinne, enkelouergesinne, gesinne waar ouers van dieselfde geslag is, of gesinne waar kinders kinders grootmaak. Laasgenoemde is veral waar van gesinne in swart gemeenskappe. Boonop lei hiper-individualisme nie net tot die verskraling van die huwelik tot ŉ blote kontraktuele ooreenkoms nie, maar is bande tussen gesin en gemeenskap ook besig om te verslap. Die direkte gevolg van die verlies aan geborgenheid in gesinne is dat die druk op gemeenskapsinstellings soos die kerk, skool en kultuurorganisasies eksponensieel toeneem om geborgenheid vir hul lede te skep. Ons sou ook kon praat van gemeenskapsinstellings wat in eietydse konteks as burgorganisasies ŉ veilige toevlugsoord vir hulle lede en gemeenskappe word. ŉ Herberg waar gebroke ouers en kinders gekoester word. Die skep van geborgenheid is sonder twyfel een van die belangrikste prioriteite van ŉ kultuurorganisasie. Daar sal altyd diegene wees wat in die skep van kulturele geborgenheid iets kwaadwilligs wil soek met ou en vervelige beskuldigings van laertrek of isolasie. Die waarheid is ŉ gemeenskap wat gedien word met lewenskragtige burgorganisasies is ŉ stabiliserende invloed in ŉ onstabiele land. Syfers wys daarop dat gemeenskapsinstellings, of dit nou kerk, skool of kultuurorganisasies is, wat op ’n verantwoordelike wyse daarin slaag om hulself as ŉ burgorganisasie te posisioneer, van krag tot krag gaan. Hoe skep ŉ burg-organisasie ŉ kultuur van geborgenheid? Deur vier maklike werkwoorde, naamlik ontspan, erken, beskerm en toerus. Om betrokke te wees by burg-organisasies wat geborgenheid skep, maak mense gelukkig. Betrokkenheid gee betekenis in ons kultuurbelewing en ons menswees. Deur deelname aan burgorganisasies skep ons vir onsself, ons kinders, ons taal en ons kultuur skuilplekke en groeiruimtes. Meer belangrik, deur deelname skep ons behoortplekke waar ongeborge mense gekoester word. Geborge ruimtes waar ouers en kinders, mans en vroue deur die samesyn van gemeenskapwees God se ouerhart nuut kan ervaar en in die proses heel kan word. Wat maak ŉ mens gelukkiger as dit?