Net soos in alle ander streke was die stigting van die Boeremusiekgilde in die Vrystaat ook 'n groot gebeurtenis. Dit vind op 7 Desember 1989 om 20:00 in die Virginia Park Hotel, Virginia, plaas in die teenwoordigheid van veertig entoesiastiese ondersteuners én Ollie Viljoen (nasionale voorsitter) en Willie Fourie van die Hoofbestuur.
Ans Fourie, bestuurder van die hotel, het die geriewe, veral die saal, gratis aangebied en ontvang dié aand baie waardering. Ondersteuners dié aand kom van heinde en verre: Bloemfontein, Hartswater, Steynsrus, Excelsior, Bothaville, Bultfontein, en natuurlik van Welkom daar naby. Die Bloemfonteiners daag met 'n hele bus daar op en vanselfsprekend is op die pad en in die hotel Boeremusiek gemaak.
Dirk Laas, een van die groot Boeremusikante in die land.
Die stigtingsbestuur is Dirk Laas (voorsitter), dr. Leon Ferreira (vise-voorsitter), Wiets Behr (sekretaris) en lede wat die volgende gebiede verteenwoordig: Dawid Hefer (Bloemfontein), Willie Kuter (Welkom) en Neels du Toit (Hartswater).
In die feesjaar — 1994 — is die bestuur dr. Leon Ferreira (voorsitter), Dirk Laas (vise-voorsitter), Abie Koch (sekretaris), Marieta Koch, Piet Wessels (Steynsrus), Piet van Zyl (Steynsrus) en Alwyn Gouws (Excelsior). Ander lede wat van 1989 tot in 1994 in die bestuur dien, is Bennie Fourie (Welkom), Tewie Koen en Fanie Strydom (Bloemfontein).
Die eerste kantoor se adres is Posbus 66076, Riebeeckstad. Abie Koch se adres is Parfittlaan 45, Parkwes, Bloemfontein. Hy is die sekretaris sedert 1992. Die streek se posadres is: Posbus 8902, Bloemfontein 9300.
Die eerste funksie van die streek is op 23 Desember 1989 by die stigtingshotel. Daarvoor skenk Daizy Viviers van Bultfontein 'n skaap. By die geleentheid is 'n "meneer Musiekboer" en 'n "Mej Boeremusiek" aangewys en trofeë deur Dirk Laas geskenk.
Die Boeremusiekleiers in die Vrystaatstreek het van die begin af geloof in dié streek se potensiaal. Dirk Laas skryf bv. vroeg in 1990 in sy verslag en "waarsku" almal: "Die Vrystaters vat lank voor hulle ‘opstart’ en ewe lank om gestuit te word". Daarbenewens gee hulle van die begin af aandag aan alle fasette van Boeremusiek en gaan daar in 1990 R100 as 'n donasie uit die streek vir die tradisionele Boereorkeskompetisie oor die radio.
Trouens, reeds by die bestuur se vergadering op 16 Julie 1990 in Welkom beklemtoon die Vrystaatgilde die belang van goeie verhoudinge met die TBK. Reeds by dié vergadering is besluit om met die Gilde se Hoofkantoor te korrespondeer oor 'n versoenbare houding met die TBK en selfs "samesmelting".
Dr. Leon Ferreira (regs) en sy mede-Vrystaters, Rooihuiskraal, Oktober 1994: Danie Rossouw, Callie van der Merwe, Wynand Reyneke en Jan Langeveldt
Ook die ontstaan en die doelstellinge van die Boeremusiekfeeskomitee op 1 Februarie 1990 in die Sinodale Sentrum van die N.G. Kerk in Bloemfontein getuig daarvan. Die samestelling van dié komitee spreek van noue kul-tuurbande in die Vrystaat. Die komitee by stigting is dr. Leon Ferreira (voorsitter; verteenwoordiger Boeremusiekgilde), Jasper Vlok (voorsitter TBK-tak, Bloemfontein), dr. Manie Wolfaardt (Bloemfonteinse Afrikaanse Kultuurraad), André Groenwald (SAUK, Radio Oranje) en Barry Burger (hoof van teaters OVS). Later dien Fanie Strydom (FAK) en Abie Koch ook in die Komitee.
Die Komitee en sy bevordering van Boeremusiek het 'n verhaal van sy eie wat nie in hierdie publikasie beskryf kan word nie. Die punt is egter dat die spogorkeste, Boereorkeste, wat dié Komitee in die Sand du Plessisteater in Bloemfontein en die Ernst Oppenheimerteater in Welkom laat optree het, modern sowel as tradisioneel gespeel het.
Dit het die behoefte aan Boeremusiek in al sy vorme beklemtoon en die TBK-tak het daarvoor begrip gehad.
Abie Koch (middel), sekretaris van die Vrystaatstreek en lid van die Dagbestuur, Oktober 1994; die ander Dagbestuurslede op die foto is Willie Fourie en Gerhardt Olckers.
In die Vrystaat se Gildestreek het dit van die begin af goed gegaan, hoewel nie altyd bevredigend nie. Waar die ledetal in die Vrystaat in Oktober 1989 al op agtien gestaan het, was daar 'n jaar later een en sestig Gildelede in dié streek. Geldelike bydraes uit die OVS vir die Hoofkantoor was toe die derde hoogste in die land. Net die O.P. en Noord-Transvaal se bydraes lyk toe beter.
Maar al het Bloemfontein en die res van die Vrystaat ook hoeveel rose het dit nie altyd so rooskleurig in dié streek gegaan nie. Dit is 'n groot streek om te versorg inaggenome dat die Noord-Kaap ook nog deel daarvan is. Daarom is die wens reeds in Oktober 1990 uitgespreek dat Hartswater en omgewing 'n eie streek moet vorm. Verder was dit maar 'n stryd om die stedelinge by Boeredanse te kry, een rede waarom Dirk Laas teen die einde van 1990 as voorsitter bedank het. Op Saterdag, 19 Januarie 1991, is 'n nuwe bestuur in Bloemfontein aangewys met dr. Leon Ferreira as voorsitter en Dirk Laas as vise-voorsitter. Van die ander bestuurslede het ook bedank en gevolglik is Tewie Koen as sekretaris gekies en Fanie Strydom en Bennie Fourié as addisionele lede.
Tewie lê uiteindelik ook die tuig neer. Om die bestuur te help, word vir Bloemfontein, Kimberley, Hartswater, Bethlehem, Bothaville en Philippolis gekoopteerdes aangewys. Dit gebeur sedert 1991.
Sedert die begin van 1992 is Abie Koch die nuwe sekretaris. Hy was toe die hoofbestuurder van Musgrave Verteenwoordigers en Verspreiders in Bloemfontein. Sy vrou Marieta word ook later lid van die Vrystaatbestuur en sedertdien het dié streek se administratiewe dienste inderdaad uitgestyg. Ook die nuusbrief kry 'n ander vorm. Hulle is van groot betekenis in die Gilde in die Vrystaat.
Die Junior Waenhuisorkes (Steynsrus), 10 Oktober 1994, met konsertinaspeler Johann Wessels
Abie en Marieta, asook Joël en Sarah O'Niel, skenk wisseltrofeë wat by Boeremusiekuitdunne in die Vrystaat aan die wenorkeste uitgedeel word.
Wat orkeste betref, lewer die Vrystaat in die loop van 1989 tot 1994 nie veel op nie, maar daar heers blydskap oor elke teken van oplewing. Orkeste in dié tyd, is die van Piet Wessels (Waenhuis Boereorkes), Jan Cilliers (Sekelmaan), Fanie du Plessis (Hartswater), dr. Leon Ferreira (Vrystaat Boereorkes), Basie Payne, Hannes Sauerman, Koos van Rensburg, Dirkie Uys, Jimmy McDonald, Dirk Laas en ander. Dirk Laas se orkes is die eerste Vrystaatorkes in 'n TV-kompetisie. Die ander orkeste lewer ook mooi prestasies. Almal tree by funksies van die Gilde op. Die enigste skoleorkes in dié tyd is die Junior Waenhuisorkes van Steynsrus.
Nasionale presteerders in die Boeremusiekgilde is Jan Langeveldt, banjospeler van die Vrystaat Boereorkes, en Johann Wessels, konsertinaspeler van die Junior Waenhuisorkes. Dirk Laas is 'n ou wenner in die Boeremusiekwêreld wat die mark reeds met sy produksies verryk het.