You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 7 » Tyl Uilspieel
TYL UILSPIEËL Uilspieёl neem die dorp op horingsOp 'n dag sê Tyl vir sy ma: "Ek gaan op 'n tou loop soos hulle in die sirkus doen."Wat makeer jou?" vra sy ma, verskrik ."Jy sal afval en jou nek breek.""Nee Ma, ek oefen lank reeds in die geheim op ons solder om op 'n tou te loop. As ek dan ook boonop soos 'n hanswors aantrek, en grappies maak, sal ek twee keer soveel geld maak.""En as jy afval?" vra sy ma benoud. "Toemaar Ma, ek sal nie val nie, vir die veiligheid sal ons 'n matras onder sit. Ek het reeds vir my maats belowe om môre vir hulle 'n vertoning te lewer. Ek gaan 'n tou bokant ons venster vasmaak, en dan weer oorkant die straat aan die bure se huis.""Ag Tyl, waarom is jy tog so stout?" sug sy ma, Maar hy steur hom nie aan haar nie. Hy het die tou gespan en daarop geklim.As hy maar geweet het van die plan wat die bure in die mou gevoer het, het Tyl dit sekerlik nooit gewaag nie. Omdat hulle vir hom kwaad was oor die poets wat hy hulle vroeër gebak het, het hulle 'n plan beraam om hom in eie munt terug te betaal.Net toe Tyl op die tou op sy een been gaan staan en sy arms uitsteek om sy balans te behou, sny die bure se kinders skielik die tou af en daar tuimel hy neer. Gelukkig het hy op die matras geval, maar vir dae lank kon hy skaars sit of loop. Terwyl hy daar op die matras op sy rug lê, het hulle hom lekker uitgelag en gespot. Uilspieël het gemaak of hy hulle nie hoor nie, maar in die stilligheid het hy gedink: "Toemaar, ek sal julle terugkry."'n Paar dae later kondig hy aan dat hy op die mark 'n tweede vertoning gaan gee. Die dorp se mense is almal daar om die pret te aanskou. Uilspieël se vriende kom almal hand gee en sê met 'n spotlaggie: "Ons hoop dat dit hierdie keer beter met jou sal gaan.""O, julle gaan verstom staan oor al die wonderlike toertjies wat ek vandag gaan uithaal," belowe die voornemende koorddanser. "Maar voor ek begin, moet julle my help. As die toeskouers elkeen hul linkerskoene uittrek en vir my aangee, sal ek vandag sorg vir heerlike pret." Ewe onnosel voldoen die mense aan sy versoek en kort voor lank het Tyl 'n hele klomp skoene bymekaar. Hy ryg hulle almal met 'n tou aanmekaar en klim bo-op een van die hoë pale waaraan die tou vasgemaak is. Hy gaan sit op die paal en waai vrolik vir die mense."Toe nou," skree die toeskouers ongeduldig. "Begin nou met jou grappies. Hoekom het ons dan ons skoene vir jou gegee?" "O, ek wil hulle eers sit en bekyk," skreeu Uilspieël bo van die paal af. "Hier is ou Ryk Soul se flentertoiings wat al seker honderd maal versool en gelap is. Dit is 'n skande vir so 'n ryk man. Hierdie blinkleer stewel behoort seker aan Fanie Fyntrap. Ek wonder of hy al ooit daarvoor betaal het."Een vir een bekyk hy die skoene soos 'n bobbejaan. Die toeskouers word al kwater vir hom. Elkeen is doodbenoud dat sy skoen aan die beurt sal kom. "Ons was gekke om ons skoene vir die mannetjie te gee", dink hulle. Maar Tyl geniet homself gate uit. "Aan wie sou hierdie skeefgetrapte, slordige ou stewel behoort?" skreeu hy. "Tog nie aan Meester nie? Wat moet die skoolkinders van hom dink? En hierdie skoentjie met die fyn spitsneusie? Hoe sou Ellie Platvoet ooit haar breë platannas daarin kry?" "Gee terug ons skoene!" skreeu die toeskouers woedend. "Dê, vat julle toiings!" sê Uilspieël meteens, en hy laat die skoene soos reën op die mense val. Almal koes en elkeen probeer weer om sy eie skoen in die hande te kry. Dit tel op en pas aan vir 'n vale. Een ruk 'n skoen uit die ander se hande. Hulle skel en raas en slaan onder mekaar dat die stof so staan. Die hele markplein is in rep en roer. Maar wat doen Uilspieël? Hy sit daar bo-op die paal en hou sy maag vas soos hy lag. "'n Mooier konsert sou ek nooit kon gee nie!" skreeu hy. "Julle behoort my te betaal. Ek het lanklaas soveel pret gehad."Eers nadat almal terug is na hul huise, het Uilspieël vinnig van die paal afgeklim en die hasepad gekies na sy eie huis voordat die ander seuns hom in die hande kon kry.Deur iets van die skoen te sê, het Uilspieël eintlik iets van die persoon gesê aan wie die skoen behoort. Stem julle saam dat ons haarstyle en kleredrag dinge van onsself verklap?
[LU 2.1]Elke leerder bring 'n ouerige skoen met "karakter" van die huis af waardeur 'n tou geryg kan word.Sorg dat daar 'n tou in die klas is wat lank genoeg is waaraan al die skoene vasgemaak kan word.Sit 'n stoel op die leerkrag se tafel. Elkeen in die klas kry 'n beurt om op die stoel te sit en iets oor een van die skoene te sê.Die klas ken 'n eerste, tweede en derde prys aan die leerders wat die oorspronklikste beskrywing van 'n skoen gegee het.Skryf die name van die drie wenners neer, en die aantal stemme wat elkeen gekry het.
[LU 4.1, 5.1.3]Alles oor skoeneFigure 1(a) Daar is ses voorwerpe in die prent. Skryf die naam van elkeen neer. (b) Watter een pas nie? Hoekom nie?Figure 2(a) In hierdie prent is daar elf pare voetbedekkings. Skryf die naam van elkeen neer.Kies een van die pare skoene en beskryf die uitrusting wat jy daarby sal dra.
[LU 6.4.3]Kleurvolle taalgebruikOm kleur te verleen aan die taal wat ons praat, gebruik 'n mens idiomatiese uitdrukkings of interessante segswyses, anders klink dit alte vervelig.Die leesstuk is deurspek met sulke uitdrukkings en segswyses. Hier volg 'n klompie wat julle moet verklaar deur 'n sin te maak waarin elke idiomatiese uitdrukking voorkom: Gebruik 'n verklarende woordeboek.Die hasepad kies In rep en roer Vir die vale Doodbenoud In die mou voer Iemand 'n poets bak Dat die stof so staan Jouself gate uit geniet Opdrag 4:
[LU 6.4.3, 6.1.9]Sin en SinoniemWat beteken die volgende woorde?Toiings Platanna Versool Koorddanser Neertuimel Solder Skryf sinonieme neer vir die volgende:Hanswors Uitvoering Poets Tuimel Verstom staan Toeskouer Handgee Opdrag 5:
Om woordeboeke te raadpleeg en idiomatiese uitdrukkings daaruit te verkry [LU 6.4.3]Woorde en woordeboekeLees die inskrywing in die verklarende woordeboek oor skoen, -e en skryf tien idiomatiese uitdrukkings neer waarin die woord skoen (e) voorkom.
[LU 4.1, 2.1]Wie was Tyl Uilspieël?
Tyl Uilspieël is een van die bekendste en kleurrykste karakters in die wêreldletterkunde. Reeds in die 1500's is daar verhale oor hom geskryf. Daar het tientalle boeke oor hom verskyn. Daar is rolprente oor hom gemaak, asook skilderye en tekeninge.Tyl Uilspieël is in Duitsland gebore. Sy ouers was arm boeremense. Hy was 'n stouterd en altyd vol malkopstreke. Mense was bang vir hom omdat hy hulle gedurig poetse gebak het, soos ons in die teks gesien het.(a) Beplan in groepe van drie 'n paar poetse wat julle iemand kan bak: eerstens 'n maat, dan Jufrou of Meneer en laastens 'n familielid (Ma, Pa, broer of suster).Nadat julle klaar beplan het, word elke poets eers skriftelik uiteengesit en dan voorgedra. Elkeen in die groep dra een van die poetse voor.Skriftelik verduidelik. Daarna word die poets aan die klas voorgedra. Elkeen in die groep dra een van die poetse voor.
MemorandumBespreek die betekenis van die verhaal (op horings neem: raas en tekere gaan) met die leerders. Vra wie van hulle al van Tyl Uilspieël gehoor het, en of hulle al van sy stories gelees het.Lees die verhaal voor met die nodige gevoel. Onthou, dit is 'n humoristiese verhaal. Gesels eers met die leerders oor die betekenis van die woord en wat humor alles behels. Die verhaal leen hom tot heerlike dramatisering.opdrag 1Beplan hierdie opdrag vooruit. Dit behoort 'n volle lesuur in beslag te neem. Elke leerder word geassesseer op grond van sy/haar vindingryke beskrywing en dramatiese vermoë. Elke leerder moet binne 'n minuut (afhangend van die lengte van die lesuur) klaar wees.Opdrag 2(a) Antwoorde: skoendoos, skoenlepel, skoenpolitoer, skoenborsel, skoenveter, skoenlapper. Laasgenoemde pas nie, want dit is 'n insek. Vra nog sulke voorbeelde van die leerders: handskoen, perdeskoen, ens. (b) Reënskoene, pantoffels, swemvinne (die woordeboek gebruik ook swempoot), platformskoene, skoolskoene of deftige skoene (kerkskoene), drafskoene of atletiekskoene, plakkies of sloffies, damestewels, dameskoene of hoëhakskoene, kinder- of babaskoene, manstewels.Opdrag 3Weghardloop Verwarring, in opskudding Uit alle mag Beangs 'n Geheime plan hê 'n Grap (onaangenaam) Vinnig hardloop Baie genietOpdrag 4Hierdie woorde kom almal in die verklarende woordeboek voor. Laat die leerders dit naslaan.Toiings – flentersPlatanna – paddaVersool – van nuwe sole voorsienKoorddanser – iemand wat op 'n styfgespande draad of tou loop, dans of toertjies uitvoerNeertuimel – neervalSolder – 'n dakkamerHanswors – narUitvoering – konsertOpdrag 5Die ideaal is dat elke leerder 'n woordeboek moet hanteer. Die inskrywing oor skoene word egter afgebeeld in die module. Die antwoorde is in die inskrywing te vind.Die woordeboek is 'n wonderlike bron om enige les mee aan te vul. Dit kan ook sorg vir baie pret in die klaskamer.Die leerder moet leer hoe om 'n woordeboek te lees, reeds vanaf graad 4. Voor in elke woordeboek is daar 'n gids vir die gebruiker. Die opvoeder moet seker maak dat hy/sy vertroud is daarmee voordat 'n woordeboek deel van die lesaanbieding uitmaak.Nadat die leerder die tien idiome neergeskryf het, kan hulle getoets word deur vyf idiome wat die opvoeder gekies het, se betekenis neer te skryf, of, as die betekenis gelees word, kan hulle die relevante idioom neerskryf.Opdrag 6Verduidelik aan die leerders dat dit vriendelike poetse moet wees en nie nare poetse nie. Laat hulle eers die woord in 'n verklarende woordeboek naslaan. Die leerders besluit in groepe op vindingryke poetse. Elke leerder in die groep vertel aan die klas een van die poetse wat hulle groep uitgedink het.Indien nodig, kan elke leerder homself, en ook die groep, amuseer.
« Previous module in collection Skryftekens en spelling
Next module in collection » Antjie Somers
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 20, 2009 8:00 am +0000. Add to a lens