Die groot vraag is: Waarom het die Afrikaners ten spyte van die feit dat ’n Afrikaner-gebaseerde party vir die grootste gedeelte van die tyd aan die mag was tot die 1970’s ekonomies ver agtergebly?
Fukuyama beklemtoon dat maatskaplike kapitaal ewe belangrik as fisieke kapitaal is. ’n Gemeenskap is ekonomies suksesvol as dit ’n kultuur het wat ’n premie daarop plaas om mense te oorreed om vir hul eie beswil ekonomies saam te werk.
Ek het die term die Groot Krokodil vir die eerste keer in Junie 1988in Die Suid-Afrikaan gebruik in my rubriek onder die skuilnaam “Die man wat weet”. Die term het wyd aanklank gevind, en hier beeld Cora Coetzee dit in ’n verjaarsdagkaartjie aan my uit.
Fukuyama spreek sy verbasing uit oor die Afrikaners se lang gesukkel om die kapitalistiese stelsel baas te raak. Max Weber het immers ’n oortuigende saak daarvoor uitgemaak dat daar ’n sterk korrelasie bestaan tussen Calvinisme en kapitalisme.
Die Afrikaners was Calviniste, maar, soos Fukuyama dit stel, het hulle nie voor die laaste kwart van die twintigste eeu daarin geslaag om ’n florerende kapitalistiese kultuur te ontwikkel nie.
Ongelukkige ervarings met smouse en winkeliers en die ineenstorting van talle distriksbanke, en die Engelse oorheersing van die mynbou, nywerheid en handel het tot ’n groot wantroue in die kapitalistiese wêreld by die Afrikaners gelei.
Die historikus Grietjie Verhoef en ook Michael O’Dowd en Michael Spicer, twee Anglo-direkteure met wie ek onderhoude gevoer het, het hierdie storie as ’n versinsel beskryf.
Anglo het sy mynhuis teen ’n markprys verkoop en op die koop toe het Oppenheimer ’n uiters belangrike toegewing gekry: Sanlam sou nie voortgaan om sy diamantbelange te ontwikkel en sodoende Anglo se diamantmonopolie bedreig nie.
Ek het nie die Afrikaners se ekonomiese opkoms in my boek oor die Afrikaners indringend ontleed nie, maar het dit kort na die verskyning daarvan in ’n vaktydskrif probeer doen.
Dit was egter ’n opmerking van dr. Anton Rupert, terwyl ek nog aan die boek gewerk het, wat my aan die dink gesit het. Ek het hom gevra of hy kon dink aan enige Afrikaanse maatskappy wat deur ’n Engelse maatskappy “bemagtig” is. Sy antwoord was: “Ek kan nie dink aan een geval nie en ek is baie dankbaar daaroor.”
Vir my het die woorde ’n belangrike lig laat oopgaan in die groot waarde wat ’n sakereus soos Rupert geheg het aan die feit dat die maatskappye opgerig deur Afrikaners sonder staat- of Engelse steun sukses moet behaal.
In diep-verdeelde samelewings soos Suid-Afrika was daar vir die Afrikaners twee roetes oop om erkenning vir hul ekonomiese prestasies.
Toe hy in 2003 na dertig jaar uit die politiek tree, het Ma­hathir gebieg dat hy misluk het in sy doel om die Maleiers as die “meerderheidsras” ekonomies suksesvol te maak – ’n ras wat deur die Chinese en ander gerespekteer word.
Hierdie is ’n uittreksel uit Historikus – ’n Outobiografie deur Hermann Giliomee. Dit word deur Tafelberg uitgegee en kos R380. Dit het pas verskyn.