Matteus 11:15-19 (Averell Rust)
4 Julie 1999
Dissipels herken God se koninkryk in die alledaagse dinge.
1.1. Die breër verband waarbinne die gedeelte staan begin by 11:2 en eindig by 12:50. Net soos Hoofstukke 8-9 handel oor die tema van Jesus se outoriteit, wat ook prominent funksioneer in die Bergrede (Matt 5-7), handel Matt 11-12 oor die tema van weerstand en vervolging van Jesus en sy dissipels, wat sterk na vore kom in Hoofstuk 10 oor die sending van die dissipels. Die vergelykende uitsprake oor die verwerping van Johannes en Jesus deur 'hierdie geslag'(vv 16-19) beklemtoon die tema. Dit blyk duidelik dat die Skrifgeleerdes en Fariseërs die oorsprong is van Jesus en sy dissipels se probleme (11:25-30). Die Fariseërs se beskuldiging teenoor die dissipels (12:1-8) en Jesus (12:9-13) vind sy klimaks in 12:14 in hul plan om Jesus om die lewe te bring. Hierdie verhalende deel eindig op 'n positiewe versekering met verwysing na die ware lede van Jesus se familie (12:46-50).
1.2. Hierdie derde deel van die Matteus evangelie word bymekaar gehou deur die tema van reaksie, of tekort aan reaksie, of die verkondiging die Koninkryk in Jesus se bediening. Mense hoor die gesaghebbende woorde van Jesus, sien die wonderwerke wat Hy doen, maar tog reageer hulle nie, vandaar die oproep 'Wie ore het moet luister' (11:15).
1.3. In die gedeelte word die Messiaanse aansprake van Jesus sterk beklemtoon. Hiermee saam word die verwerping van Jesus ook op die spits gedryf. Dit word wel ingelei deur die vraag van Johannes die Doper oor Jesus se Messiasskap. Maar dit gaan nie soseer oor Johannes nie, maar eerder oor Jesus. Die antieke uitverkore volk van God, wat God se seuns en dogters was, en aan wie sy teenwoordigheid, die verbond, die wet, die tempel aanbidding, die beloftes, die aartsvaders, en die Messias behoort het (Rom 9:4-5), het grootliks vir Jesus verwerp. Matteus handel oor hierdie tema van die Godsvolk wat Jesus verwerp het. Hy wys eerstens daarop dat alhoewel Johannes en sy dissipels nie aan die Jesus beweging behoort het nie, was Johannes se werk 'n profetiese voorbereiding vir die Messias. Alhoewel Jesus die koninkryk in die openbaar verkondig, glo Matteus net soos Markus dat slegs 'n klein groepie gereed is om sy leringe te aanvaar. Die openbaring is tegelyk verborge en geopenbaar. Maar terwyl Markus die 'stompsinnigheid' van die dissipels beklemtoon, dui Matteus op hul ontvanklikheid en insig (13:16).
1.4 Matteus beskryf Jesus se werk as 'n suksesverhaal. Groot skares het Hom gevolg en met verwondering na hom geluister. Hulle het in Hom 'n gesaghebbende persoon gevind in teenstelling met hul Skrifgeleerdes (7:28 vv), en het sy genesings -wonderwerke bewonder (9:33). Die skare het so groot geraak dat Jesus aan sy dissipels die gesag gee om soos Hy op te tree. Die oes was groot en ryp en daarom moes Hy werkers uitstuur. In die hoofstukke wat volg verander die atmosfeer egter. Dit is nie meer 'n verhaal van sukses en populariteit nie. Jesus begin om twyfel te wek en word bevraagteken en daar is selfs sprake van openlike verwerping. Johannes die Doper twyfel oor die aansprake van Jesus. Dieselfde mense wat Johannes gekritiseer het vir sy asketiese leefwyse, kritiseer ook nou vir Jesus (11:15-19). Die inwoners van die dorpe wat sy wonderwerke aanskou het het nie gereageer op sy oproep tot bekering nie (11:20 vv.); selfs Kapernaüm waar Hy sy hoofkwartier opgerig het.
Die stemme van kritici klink al hoe harder op (12:1-8). Wanneer Jesus 'n wonderwerk doen op die Sabbat smee die Fariseërs 'n komplot om Hom te vernietig (12:9-15). In 12:22-24 word hy uitgemaak as prins van die duiwel, omdat hy 'n duiwel wou uitdryf. Hy moes finaal breek met sy eie familie, sodat diegene wat die wil van sy Vader doen sy broers, susters en moeder word (12:46-50).
1.5 Hieruit word dit duidelik dat die uitsprake van Jesus na aanleiding van die navraag van Johannes die Doper 'n onderdeel van die veel groter verband is, wat strek tot by 13:58, waarin 'twyfel, kritiek en openlike vyandigheid' teenoor Jesus en sy dissipels al hoe sterker groei. Dit volg dus goed op Matt 10 waarin die twaalf apostels uitgestuur word en waarin baie uitvoerig gehandel word met die weerstand, verwerping en selfs vervolging wat hulle sou meemaak.
1.6 Die engere verband is voor-die hand-liggend. Verse 16-19 vorm 'n eenheid. Nadat Jesus in 15 gesê het wie ore het om te hoor, moet hoor, soek Hy nou na 'n beeld om 'hierdie geslag' se reaksie mee te beskryf (16a). Hy doen dit deur 'n kort gelykenis van die spelende kinders op die markplein (16b-17). Hy pas self die gelykenis toe (18-19b) en sluit af met 'n soort spreekwoord (19c).
1.7 Die ander gedeelte 25-30 handel oor die feit dat God Hom openbaar deur Jesus Christus en dat eenvoudiges, nie soseer Skrifgeleerdes en Fariseërs nie, maar eenvoudige vissermanne Hom herken. Verse 7-11 en 16-19 stem feitlik woordeliks ooreen met Luk 7:24-28 en 31-43.
2.1 Die eerste gedeelte van die teks (11:16-19) word redelik volledig behandel deur D.J. Smit in Woord teen die Lig 11/2 pp. 27-39. Ons gee daarvan 'n samevatting. In die gelykenis word 'n bepaalde prentjie voorgehou wat nie al te duidelik is nie. Dit is nie duidelik of dit Jesus en Johannes is wat die Jode verwyt dat niks vir hulle aanvaarbaar is nie of aan die ander kant dat die Jode vir Johannes en Jesus verwyt dat hulle nie wil inpas en saamspeel nie. Binne die konteks maak eersgenoemde meer sin.
2.2 By enige gelykenis is dit belangrik om te vra na die eintlike punt wat met die gelykenis na vore gebring word, oftewel die skopus. Daar word meermale gewys op die toeskouersmentaliteit van die volk wat deur Jesus afgewys word. Die volk wil 'kommandeer en kritiseer', maar wil nie self inval en speel nie. Die dieper oorsaak agter hierdie toeskouersmentaliteit vind ons in die onvermoë om die erns van die oomblik te peil.
2.3 Dit gaan egter selfs verder as dit, naamlik die onvermoë of onwil om God se aansprake in hierdie spesifieke gestaltes van Johannes en Jesus te her- en te erken. Tussen Johannes en Jesus bestaan wel belangrike verskille, maar 'in albei gestaltes gryp God na die hart van sy volk ... maar hulle-wil-nie' (Brunner). God is aan die werk en openbaar Homself deur die heilshistoriese gestaltes van Jesus en Johannes, maar die volk herken en erken dit nie. Die ware boodskappers van God word deur die volk afgemaak as duiwelbesetenes, vrate, wynsuipers en vriende van tollenaars en sondaars (18-19). Daardeur toon die volk dat hulle God hoegenaamd nie verstaan nie. Die afsku teenoor Jesus het juis gegroei omdat sy optrede en manier van omgang met mense, nie ingepas het by die skema van die volk nie.
2.4 Die woord 'werke' (19) speel by Matteus 'n belangrike rol. Vanaf hoofstuk 8 volg die wonderwerke mekaar deurentyd op. Wanneer Johannes die Doper in die gevangenis hoor van die 'werke' van Christus (11:2) doen hy navraag oor Christus. Ook in Jesus se antwoord word Johannes gewys op die werke (11:4-5) met die implikasie dat hy nie verkeerd moet reageer en die werke se diepste betekenis miskyk nie.
2.5 Die tweede gedeelte van ons teks (11:25-30) hou verband met die dissipels (eenvoudiges) wat wel Jesus se werke herken en erken as dade van God. Hulle word teenoor die 'slim en geleerde mense (Skrifgeleerdes en Fariseërs) gestel. Hierdie gedeelte bevat drie dele. Die eerste twee (25-26) en (27) stem ooreen met Luk 10:21-22. Die derde (28-30) vind ons slegs in Matteus. Nêrens in die sinoptiese evangelies word Jesus se aanspraak op sy unieke seunskap tot God so sterk beklemtoon as juis hier nie. Die drie dele waaruit die gedeelte bestaan handel oor: a). Danksegging aan die Vader vir die openbaring wat ontvang word, b). 'n Stelling oor wat die openbaring inhou; en c). 'n Oproep tot die hoorders om die openbaring en die voordele wat dit inhou te aanvaar. Hierdie skema vergelyk goed met van die Gnostiese geskrifte.
2.6 Matteus volg steeds die tradisie agter Luk 10. Omdat hy reeds die gesegde in Luk 10:16 gebruik het, (sien Matt 10:40) haal hy dit nie weer hier aan nie. Omdat hy ook nêrens die sending van die 72 dissipels meld nie, laat hy ook die gegewens in Luk 10:17-20 aangaande hul terugkeer uit. Dit is veral vers 27 wat sterk Semitiese trekke toon in terme van styl, taal en inhoud. Hierdie gedeelte toon ook sterk Johannese trekke: (Joh 3:35; 17:2; 7:29; 10:14,15).
2.7 Die verse staan ook hier in 'n besondere plek in die Matteus evangelie. Verwerp deur die stede van Galilea, die wyses van sy tyd (Skrifgeleerdes en Fariseërs) wend Jesus hom na diegene wat swaar gebuk gaan onder die las van Joodse legalisme ('n sisteem wat sentraal staan tot die kontroversie in 12:1-14). Dit stem ooreen met 'n sinsnede vanuit Jer 6:16. Die uitnodiging om na Hom te kom word gerig aan almal wat swaar belas word deur die Skrifgeleerdes (Luk 11:46; Matt 23:4). Die uitdrukking in vers 29, 'Neem my juk op julle' staan waarskynlik teenoor die 'juk van die wet' (bv. gehoorsaamheid aan die insettinge en gebooie). Dit is ook 'n algemene uitdrukking in die rabbynse leringe. Om die juk van Jesus op te neem is om Hom te volg en om van Hom te leer wie se wet (halakhah) nie swaar is nie, maar gekenmerk word deur nederigheid en 'n ontferming vir die veragtes.
2.8 Ander kleiner aspekte is die verwysing na: a). 'Want Ek is sagmoedig en nederig van hart'. Hierdie selfbeskrywing hou verband met die Kneg van die Here in Jes 42:2v en 53:1 vv, en Sag 9:9. b). 'rus kry vir julle gemoed' Jer 6:16. Hierdie rus is nie die innerlike genoegdoening of passiwiteit nie. Dit kom wanneer mense hulle tot God keer en die wil van God gehoorsaam. c). 'My juk is sag en my las is lig'. Die sagtheid/ ligtheid van Jesus se juk impliseer nie dat hy minder gehoorsaamheid van die dissipels verwag, as byvoorbeeld die Joodse rabbi's nie. Hy verwag eintlik meer (vgl 5:17-20), maar op 'n ander wyse. Dit is die juk van die Koninkryk, waarin 'Abba, Vader' die almagtige is. Daar word in sy diens getree. Dit beteken om Jesus te volg en te leer om God en mens te volg in liefde.
3.1 Wat die preek betref vind ons ook aansluiting by D.J.Smit (Woord teen die Lig 11/2 p.39). Daar kan eerstens aangetoon word dat dit gaan om die onboetvaardige reaksie van hoorders op die boodskappers van God. Daarna kan gewys word op die toeskouersmentaliteit, wat ontwikkel vanweë mense se onvermoë om die erns van die oomblik te peil. Dit veroorsaak weer dat mense toekyk en nie self wil mee doen nie. Hulle doen nie mee nie, omdat hulle onwillig is om die gestaltes en die aansprake van God te her- en te erken.
3.2 'n Tema vir die preek : 'Dissipels herken God se koninkryk in die alledaagse' bring die eintlike boodskap van die gedeelte goed na vore. 'n Mens sou egter kon vra hoe dit in die praktyk plaasvind. Ons is baie haastig om die destydse Skrifgeleerdes, Fariseërs en volk te kritiseer vir hul houding teenoor Jesus. Ons vaar uit teenoor hulle omdat hulle Jesus en andere soos Johannes nie herken en erken het as boodskappers van God nie. Ons moet egter hand in eie boesem steek, want ons maak onsself telkemale skuldig daaraan dat ons die gestaltes waarin God na ons toe kom, die stem waarmee God met ons praat, nie altyd sien of hoor nie.
3.3 Die belangrikste vraag is dus waarin en hoe God tans besig is om aan ons te verskyn en met ons te handel. Hieroor sal predikers verskillende idees hê. Want die antwoorde op hierdie vrae word uiteindelik bepaal deur ons totaalvisie, teologieë, ons lewens- of wêreldsbeskouinge. Ons kom na hierdie teks met ons eie leefwêreld, standpunte, geloofsoortuiginge, agtergrond en konteks.
3.4 Wat met die Skrifgeleerdes en Fariseërs gebeur het, kan ook met ons as Christene of kerk vandag gebeur. Ook ons kan die ware boodskappers van God nie herken nie, maar hulle as belaglik en minderwaardig probeer uitmaak. Dit is derhalwe belangrik dat die kerk sal probeer om so selfkrities en sensitief as moontlik te wees.
3.5 In aansluiting by verse 28-30 moet die uitnodiging van Jesus beklemtoon word. Ons word uitgenooi om nie aan Hom aanstoot te gee nie, maar eerder om Hom te volg soos hy Hom in die alledaagse dinge aan ons bekend maak.