Kunsuitstalling vier die grensverskuiwende rol van vrouekunstenaars | LitNet
Kunsuitstalling vier die grensverskuiwende rol van vrouekunstenaars
Amanda Botha Kuns 2018-08-13
Die eerste belangrike Suid-Afrikaanse kunsuitstalling met die fokus op die grensverskuiwende rol van vrouekunstenaars in Suid-Afrikaanse kunsgeskiedenis word gevier in die Maand van Kuns wat vir die vyfde agtereenvolgende Augustus aangebied word in die herehuis Welgemeend op die terrein van die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad.
Vooraansig van Welgemeend Herehuis in Kampstraat, Kaapstad, voorheen die tuiste van die Hofmeyr-familie. Dit is die derde oudste gebou in Suid-Afrika en dateer na 1693. | Foto: Ané Dallas-Orr
Die werk wat uitgestal word, is ’n keur uit die private versameling van Frank en Lizelle Kilbourn. Altesaam word 98 werke van 67 kunstenaars verteenwoordig wat dit van 1910 tot 2018 geskep het.
Frank Kilbourn, kunsversamelaar en voorsitter van Strauss & Co, aan die woord by die Maand van Kuns. Hy en sy vrou, Lizelle, bied die uitstalling Grensverskuiwings, ’n keur uit die werk van Suid-Afrikaanse vrouekunstenaars, aan. | Foto: Hanneli Higgs
Die Kilbourns wil hierdeur die reusebydrae van vrouekunstenaars tot die ontwikkeling van Suid-Afrikaanse kuns erken en vier. Hierdie bydraes, byna in elke dekade, ís inderdaad grensverskuiwend en vrouekunstenaars was altyd aan die voorpunt van vernuwing in Suid-Afrika.
Margaret de Villiers, stylontwerper verantwoordelik vir die interieur van die aanbieding van Grensverskuiwings. | Foto: Ané Dallas-Orr
Die waarde van hierdie uitstalling lê nie net in die herwaardering van die bydrae van vrouekunstenaars nie, maar veral om opnuut erkenning te gee daaraan dat hulle ’n deurslaggewende bydrae gelewer het en steeds ’n betekenisvolle rol speel om Suid-Afrikaanse kuns mededingend met die res van die wêreld te maak. Hierdie erkenning was nie altyd daar nie en steeds is daar te veel vrouekunstenaars wat nog onderwaardeer word.
Aansig van die werk van eietydse Suid-Afrikaanse kunstenaars op die uitstalling Grensverskuiwings in die Welgemeend Herehuis. | Foto: Ané Dallas-Orr
’n Besoeker by die eietydse werk op uitstalling by Grensverskuiwings | Foto: Ané Dallas-Orr
Van die gaste by die opening van die Maand van Kuns in die Welgemeend Herehuis in Kaapstad. | Foto: Hanneli Higgs
Grensverskuiwings verken drie hooftemas: liggaam, ruimte en samelewing. Dit sluit portrette van vroue deur vroue in, stillewes, landskappe, interieurs wat tradisioneel gesien word as “vroueruimtes”, en werke wat eietydse en sosiale kwessies aanspreek. Die kunstenaarslys verteenwoordig drie deurslaggewende periodes: die pioniermodernisme met Stern, Laubser, Maud Sumner en Cecil Higgs aan die voorpunt; die baanbrekers van die 1950’s, soos Nel Erasmus, Esther Mahlangu en Judith Mason; en hoogaangeskrewe eietydse kunstenaars soos Marlene Dumas, Pennis Siopsis, Deborah Bell, Jane Alexander, Mmakgabo Sebidi en Mary Sibande.
Werk van Deborah Bell (1957–), getiteld Horse (2011), gemengde media. | Foto: Ané Dallas-Orr
(Uitgesluit is vrouekunstenaars wat nou betrokke was by die Abstrakte beweging in die 1960’s en daarna. Hulle was verlede jaar in die Maand van Kuns ingesluit, maar weens spasieprobleme kon die groep nie weer verteenwoordig word nie. In die 2018-katalogus word hulle bydrae verreken.)
Beeldhouers word goed verteenwoordig deur werke van oa Beth Armstrong, Wilma Cruise, Noria Mabasa en Rina Stutzer, terwyl gehaltevoorbeelde van fotograwe soos Zanele Muholi, Nandipha Mntambo, Thania Petersen, Mary Sibande en Sue Williamson gewys word.
Met Irma Stern se terugkeer na Suid-Afrika in die 1930’s het sy eiehandig die hele Suid-Afrikaanse kunsmark en -geskiedenis verander. Met haar opleiding by Max Peckstein en ander invloedryke lede van die Duitse Ekspressionisme het sy ondanks teenkanting nooit haar selfvertroue as kunstenaar ingeboet nie. Sy is steeds ’n hoogs gesogte naam in die kunsmark en steeds het haar bydrae, sowel as dié van Maggie Laubser, die belangrikste invloed op hoe ons na Suid-Afrikaanse kuns kyk.
Twee belangrike werke van baanbreker-vrouekunstenaars op die uitstalling: Irma Stern (1894–1966) se Wit lelies, 1936, olie op doek, en in die voorgrond die beeldhoustudie Figuur, 1955, in brons deur Stella Shawzen (1923–).
Met die patriargale bestuur van Suid-Afrikaanse kuns sedert 1920 is vrouekunstenaars dikwels na die agtergrond gedwing. Die onbetwiste gehalte en bydrae van Stern en Laubser is eers vanaf die 1980’s ten volle verreken. Albei het gesogte retrospektiewe uitstallings in die Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum gehad – ’n eer wat nie vir veel beskore was nie. Nog in die geheue is die beledigings wat die twee kunstenaars veral in die 1920’s en 1930’s moes verduur toe hul werk as “vulgêr, lagwekkend en belaglik” afgemaak is. Hulle kon toe nie ’n bestaan uit hul werk maak nie en by Stern se eerste solo-uitstalling in 1922, wat sy uitdagend An Exhibition of Modern Art by Miss Irma Stern genoem het en in die ou Asbeys-kunslokaal in Loopstraat 91, Kaapstad, aangebied het, het twee polisiemanne by die openingsaand aangekom om klagtes van “onbetaamlikheid” te ondersoek!
Die resensent van The Cape Times het Stern se werk afgemaak oor die “general nastiness” daarvan. Haar vroeë uitstallings is nie net afgeskryf nie, maar vele beledigings is aan haar gerig. Hilda Purwitsky doen in 1925 oor hierdie periode verslag en skryf dat Stern se werk met “storms of abuse and denunciation” veroordeel is, terwyl Stern in haar dagboek in 1922 aanteken dat “all laughed and slung mud at me”.
Vandag is Stern die grootste en belangrikste verkoper op kunsveilings – hier en in die buiteland. Net ter illustrasie: Stern het in die afgelope nege jaar van die bestaan van die veilingshuis Strauss & Co die hoogste verkoopsyfer gehad met verkoopte werke wat R338 miljoen bedra het. Dit is dubbel soveel as JH Pierneef, terwyl Maggie Laubser in die vyfde posisie is met totale verkope van R58 miljoen.
Steeds is daar nog te veel vrouekunstenaars wat nie na behore ingeskat is nie en wat nie die erkenning kry of gekry het wat hulle werklik verdien nie. Goeie voorbeelde, wat op hierdie uitstalling tot hul reg kom, is Bertha Everard, Florence Zerffi, Freida Lock, Marianne Podlashuc, Nita Spillhaus, Ruth Prowse en Ruth Everard-Haden. Hierdie groep is veral negatief getref deur die politiekgedrewe internasionale kunsboikot teen Suid-Afrika.
Bina Genovese, medebesturende direkteur en hoofafslaer van Strauss & Co, aan die woord by die Maand van Kuns, wat die veiling in samewerking met die Vriende van Welgemeend aanbied. Die skilderye agter haar (links) is Florence Zerffi (1882–1962) se studie Portret van Nanny in olie op doek en (regs) Maggie Laubser (1886–1973) se Vrou met die kopdoek, olieverf op doek, 1926.
So dikwels, soos die kunsgeskiedenis bewys, is dit juis dié miskenning wat later die kunstenaars die begeerlikste vir versamelaars maak.
Kunstenaars soos Judith Mason-Atwood, Jane Alexander, Sue Williamson en Penny Siopsis kon in die strugglejare teen apartheid belangrike bydraes lewer wat introspeksie afgedwing het om ’n klimaat vir verandering voor te berei, en vandag geniet hulle internasionale erkenning vir hul werk.
Onder die eietydse kunstenaars wat ook op die voorgrond tree, is Barbara Wildenboer, Georgina Gratrix, Jessica Webster, Liza Grobler en Shany van den Berg.
Werk van Jessica Webster (1981–) getiteld Grace in olie, ink en garing op doek. | Foto: Ané Dallas-Orr
Ander eietydse kunstenaars, soos Zanele Muholi, Nandipha Mntambo, Mmakgabo Sebedi, Eshter Mahlangu en Mary Sibande, geniet groeiende internasionale aansien, terwyl Marlene Dumas as een van die belangrikste kunstenaars in wêreldkuns gereken word.
Die Maand van Kuns word aangebied deur die Vriende van Welgemeend in samewerking met Strauss & Co en Delaire Graff Wynlandgoed. Dit is ’n fondsinsamelingsprojek om die Welgemeend-herehuis (1693) en die Boerneef-kunsversamelings, wat hier gehuisves word, in stand te hou.
Die uitstalling Grensverskuiwings van Suid-Afrikaanse vrouekunstenaars van die afgelope eeu kan nog tot Vrydag 31 Augustus tussen 10h00 en 15h00 besigtig word. Navrae by tel 060 563 2822.
Op Donderdag 16 Augustus tussen 18h00 en 21h00 word ’n skemerkelkie en rondleiding vir die publiek deur Frank Kilbourn aangebied met toegangsgeld van R250 per kaartjie.
Op Saterdag 18 Augustus tussen 9h30 en 12h30 word ’n kort kursus, “Inleiding tot kunswaardering vir beginners”, aangebied deur Amanda Botha, kunsjoernalis, en Lizelle Kilbourn, versamelaar. Toegang R150 per persoon. Bespreking wenslik.
Op Woensdag 29 Augustus word ’n meestersklas aangebied getiteld: “Die Veilingsproses – Agter die skerms van Strauss & Co.” Dit word aangebied deur die gesamentlike besturende direkteure, Bina Genovese en Vanessa Phillips. Toegangsgeld R100 per persoon.