Game&Hunt - Kriebosse
Menu	HomeAbout usInfo »Advertising »Game&Hunt Advertisers »ContactsGallery »2015 »2014SubscribeWild & WragtagBack IssuesAuctions »Benchmark »Buffalo Ranch - Vleissentraal »Extreme Game Auction »Valley Venture Game AuctionHuntopedia	HomeAbout usInfo
SubscribeWild & WragtagBack IssuesAuctions
BenchmarkBuffalo Ranch - VleissentraalExtreme Game AuctionValley Venture Game Auction
Kriebosse	Published in August 2013 font size decrease font size increase font size Print Email Doringharnas van kriebos
Met die destydse afwesigheid van wetenskaplike benamings waarmee ons vandag enige skepsel sonder onsekerheid benaam, het veral plante se dikwels vervormde volksname (volksetimologie) die onbekende in verband met iets wat bekend is, gebring. Die geleidelike noord-, oos- en weswaartse indringing van die binneland vir die benutting van nog onbekende hulpbronne, het naamontplooiing al meer gestandaardiseer. So het bosbenutting langs die Suid-Kaapse kus in die vroeë 1800's grootliks tot vandag se woudboombenamings aanleiding gegee. Pionier-trekboere se verre omswerwinge van somerreёn-silwergrasveld tot groen vygie-winterreёnveld in die Namakwa-trekveld, of die Riemland se soetlaagland tot bergsuurveld, het hulle genoop om hulle medeskepsels te benaam om hulle te bly ken, ook aan die hand van kennis van swart volkere wat hulle mee skouer geskuur het.
So het die lekker storie van elke Afrikaanse plantnaam soos kriebos, kruidjie-roer-my-nie, bankrotbossie, soetsopbos, voёltjie-kannie-sit-nie, bitterbos, soontjie-se-bos, dawetjieswortel, pynbos, stroopbos en die koorsboom beslag gekry. Party val soet op die tong en gemoed maar in ander se roep lê die dood self.
Die aanleiding om suksesvol as 'n wese te wees, is die sameloop van 'n keuse van kwaliteite wat inherent optimale uitkomste in pag het. Vir mens, dier en plant verskil die aard daarvan hoewel daar gemeenhede is waaruit veel te leer is. Uitskieters met 'n besondere bekoring wat floreer in 'n besondere of algemene omgewing is die noodwendige gevolg hiervan. Ons ryke skat van 675 boomfratse wat veral aanleidend tot vandag se sensasie van boomgenieting was, is meer geneig om in 'n besondere omgewing te floreer; uitkenbares met 'n aard en voorkoms as vername waarmerke om 'n landstreek te karakteriseer. Die oorlopers na naby of verre buurvelde se bestaanstryde in die algemeen, is 'n bron waaruit dié van ons wat wonder, kan put oor hoe om oorlewingsaard te slyp vanuit die beste uitsoekkulture. Struikagtiges as die tussenin, alledaagse miskendes van ons velde, is veral aanpasbaar in uiteenlopende omgewingsverband. Hulle is karakters wat ons boomvelde se middelvlak as enkelinge verryk, maar ook dominante boskasies vorm as baasbekruipers in meer dorre oorgangsveld tussen bos- en bossieveld en hulle op oogvlak aan jou opdring, hetsy as 'n kosbron of sieraad in blaar, blom of vrug. Hierdie struikagtiges is dikwels ook 'n doringrige noodsaaklikheid in die skeppingsorde omdat hulle 'n uitdagende lewensnis beset. Waar bome se voorkoms in 23 vertakkingsmodelle verklaar kan word, het struike met hul gewoonlik veelstammige gerondheid min erg daaraan. Hierdie byna eenvormige plantvorme het min wisseling in hoogte, wat min hulp tot uitkenning met hul groeivorme soos bome bied.
Die maklik uitkenbare kriebosse of -dorings Lycium spp. met 'n deurmekaar voorkoms is 'n moeilike groep plante om in spesies of soorte uit te ken. Elke plantstreek in Suid-Afrika beskik oor 'n aantal van hierdie erg verhoute bossies, bosse of boomstruike wat van 0,2 tot 4 m in hoogte wissel. Die groteres is beter as wolwedorings bekend omdat die skugtere strandwolf hom en sy kleintjies onder dié doringskuilte versteek. Die kleinere kriebosse spog met mooie volksname soos die boksdoring, rivierheuning-, douvatkriedoring, kraaldoring en slangbessie.
Die herkoms van die volksnaam "kriebos" is dieselfde as vir ons insgelyke wydverspreide karee = karoo (care tree) of taaibossoorte Searsia spp. (voorheen Rhus; W&J, Des 2012), albei met 'n volop eetbare bessiedrag.
'n Kriebos is eintlik maar 'n soort tamatieplant met 'n erge doringharnas wat jaloers oor sy ryp rooi tot oranjekleurige tamatietjies of vlesige bessies waak. Dit behoort tot die bekende tamatiefamilie Solanaceae, wat met vele gesonde, gekleurde vruggroentes ryk aan proteïene, aminosure, vitamiene en minerale tot die mens se dieet bydra. Die kortlewende tamatieplant Lycopersicon se rooi (lycopene pigment) vrugte is lank as 'n giftige onkruid in Sentraal- en Suid-Amerika beskou en het eers in die 18de eeu as 'n voedsame lekkerny gewild geraak. Sedertdien het moderne tegnieke duisende kultivars die lig laat sien sodat die tamatie vandag die tweede gewildste groentesoort naas die aartappel is. Volop kleinerige, tregter- of trompetvormige, simmetriese lig- tot donkerblou blomme is in die lente en vroeg somermaande aan die voetenente van blaarklossies te sien. Nie lank daarna nie is die kriebosse oortrek van klein, opsigtelik blinkende amperse kersietamatietjies met 2 tot 4 saadbelaaide kamertjies; oorgewilde boskos vir baie bessieliewendes en vir oorlewing in tye van nood. Die dekade lange oorbeweiding van veral dorre karooagtige velde se kosbare leegtes en vlaktevelde het onnodig digte stande van kleinere kriedorings soos die boksdoring L. cinereum tot gevolg. Ons dorre bosvelde se groter kriedoringstruike soos die wolfdoring (Limpopo honey-thorn) L. bosciifolium en harige wolwedoring (hairy honey-thorn) L. villosum kom nog meer as enkelinge voor. Kriedorings se wortelgeaardheid is veral vir dié strydros se plaatstande verantwoordelik. Elke veelstammige kriebos het kruipende, ondergrondse stammetjies wat soos speke van 'n wiel weg van die moederplant bogrondse suiers vorm. Elke suier is 'n kriebosspruit in eie reg wat tot digte kolonies vermeerder. Veral op die vlakte is sulke kolonies suksesvolle waaisandversamelaars wat hul grondhoogte vermeerder en só kompetisie van ander plante uitskakel.