My skoene wíl ek dra - Diskoers
Posted on Februarie 18, 2019 April 24, 2020
Die Skoene Moet Jy Dra – Valiant Swart
Al die paaie wat jy loop
Al die draaie wat jy stap
Al die strikke wat jy aftrap
Al die grond wat jy koop
Gaan sit in jou knieë en die klere aan jou lyf
En klou aan jou treë en trek jou rieme styf
Al is jou spore vergete
Al is jou sole verslete
Al is die pad lank en swaar
Al die spoke wat jou jaag
Al die spore wat jy trap
Elke keer wat jy ontsnap
Elke hek wat jou vertraag
Skiet wortel in jou bloed en rank tot in jou vuis
En kleef aan elke voet wat jou dra tot by die huis
Jou verlede klou verbete
Aan die veters van jou gewete
Mnr. Valiant Swart is van mening dat die spore wat ons trap en die draaie wat ons stap, verbete klou aan ons skoene. Die stelselmatige trap van ons skoene teen ons lewensdraaie laat ons tog agter, Mnr. Swart. Die spore se na-indrukke gaan sit nie netjies vasgekleef aan my knieë nie, die stof nie aan my kleding nie.
Mnr. Valiant Swart is van mening dat jou verlede verbete klou aan die veters van jou gewete. Mnr. Swart, ek stof my gedagtes versigtig af, kies watter spore ek wil trap, watter draai en swaaie van my lewe ek aan my klere gaan weef, wanneer ek gaan stap.
Maar dankie, Mnr. Swart, dankie. Dankie vir die oomblikke wat wel die waarheid inhou van u wel-bekende deuntjie. My skoene gaan my nie dra nie, ek wíl die skoene dra, my wandelpad self uittrap.
Aan elke musiekliefhebber wat al uit vrye wil 'n ritmiese kopknik gegee het op die klanke van 'n bekende deuntjie: Ek daag jou uit om 'n korrelasie tussen jou identiteit en die liedjie, wat so sorgloos nes geskrop het in jou gedagtes, te vind. Jy sal moontlik ontdek dat daar geen korrelasie is nie en as ons dan die wasige spieël skoonvee ontdek jy onenigheid binne jou – 'n kopknik wat nie by jou identiteit pas nie.
As hoërskool leerder het ek graag versigtig geluister na ikoniese Afrikaanse digters en liedjieskrywers se werke. Nou, na 'n paar groei fases onderskraag deur my ervaringe as universiteitstudent, het die woorde van Valiant Swart se gedig "Die skoene moet jy dra" weer tot die oppervlakte gekom.
Eerstens verklaar ek graag die raamwerk waarvolgens ek nou verder wil gesels: My hart is nie om enige kritiek uit te spreek oor sangers of digters nie, maar alleenlik om my identiteit in my taal, Afrikaans, te definieer. Die laasgenoemde beoog ek om te verduidelik deur te reflekteer op my eie ervaring in die millennium, in ag genome dat waarheid en wetenskap dit kan versterk – maar dis nie die doel van die gesprek nie.
My identiteit as 'n Afrikaanse Suid-Afrikaner kies ek, nie omrede ek 'n slagoffer is van 'n kultuur wat my geforseer het om die bepaalde standpunt te huldig nie, maar eerder uit 'n liefde wat ontstaan het as gevolg van dit waaraan ek blootgestel was.
Mnr. Valiant Swart se gedig spreek tot die slagoffer-mentaliteit, dat die klaarblyklike stof van ons verlede en paaie wat ons stap, ons definieer. Ek stem nie saam nie, my identiteit kan onafhanklik staan van my, en my volk se, verlede. Hieroor het ek geen twyfel nie. Om hierdie rede het ek op Valiant Swart se gedig gereageer, deur my posisie te verklaar. Ja, my identiteit plaas my in moeilike situasies en ek het nie altyd 'n antwoord in die gesprekke en kringe waarin ek myself bevind nie, maar ek kan kies wat my laat vorm en wat ek aan my laat skaaf en skuur.
Daar is talle sentimente en mooie samestellings van woorde (soms op die maat van 'n earworm deuntjie) wat ons kan meevoer met die idee dat ons slagoffers is wat wag op bevryding. Maar dit hoef nie my identiteit te bepaal nie.
Die krag van my stem lê nie in my kopknik nie, maar in vermoë om te dink, te ontleed en dan te spreek. Deur die proses in die volgorde uit te oefen, het ek uit die aard van die saak dan die mag in my eie hande om te kan kies wat ek in my identiteit wil laat weef. Ek kan kies wie ek is, want ek dink. Ek is wie ek is, omdat ek bewustelik met my omgewing omgaan.
Mag 'n deuntjie en slim gerangskikte woorde gesing deur meevoerende stemme jou nie onderdanig maak aan jou eie identiteit nie.
Luister die Valiant Swart liedjie hier.
Nadine Oelofse is 'n derde jaar arbeidsterapie student aan die Universiteit van die Vrystaat. Sy beoog om uitspraak te lewer aan die mag wat 'n individu uitoefen om hom of haar eie identiteit te kan vestig, wat mag of nie mag saam stem met die sekulêre realiteit rondom ons nie.