Author: Ralph Quentin Dawson
0 downloads 112 Views 156KB Size
VISUELE KUNSTE V1 NOVEMBER 2008 MEMORANDUM
Hierdie memorandum bestaan uit 23 bladsye.
2 NSS – Memorandum
INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies noukeurig voordat daar begin merk word. 1.
Hierdie eksamen bestaan uit 'n totaal van TIEN vrae. Leerders moet enige VYF vrae beantwoord vir 'n totaal van 100 punte.
Dit is BAIE BELANGRIK dat voorsiening gemaak word vir die leerder in baie gevalle. Leerders moet krediet ontvang vir die gee van hul eie menings en idees in antwoorde. Krediet moet ook aan laterale denke gegee word. MAAR dit is ook belangrik dat argumente en stellings goed-beredeneerd is en gestaaf word deur verwysings na spesifieke kunswerke.
Vrae en onder-afdelings moet duidelik en korrek genommer wees.
Inligting en kunswerke bespreek in een vraag, mag nie weer krediet kry as dit herhaal word in 'n ander vraag nie, maar kruis-verwysings tussen kunswerke is geldig.
Leerders moet waar van toepassing die name van kunstenaars en titels van elke kunswerk genoem gee.
Leerders mag beide twee- en drie-dimensionele kunswerke in enige vraag bespreek waar van toepassing.
Dit moet onthou word dat baie leerders hierdie voorbeelde sal bespreek, terwyl hulle dit nog nooit gesien het nie. Ons kan daarom nie feitelike, akademiese inligting verwag nie. Hulle moet neem uit hul eie ervarings, visuele geletterdheid en akademiese inligting van kunswerke, binne die konteks van die vraag. Daarom moet merkers buigbaar wees en 'n oop gemoed hê in die merkproses.
In die lig van die nuwe styl van vraagstelling in hierdie vraestel, moet merkers effens meer toegeeflik wees in die merkproses.
3 NSS – Memorandum
ALGEMENE INLIGTING VIR MERKERS •
VOO is 'n drie jaar proses. Voorbeelde uit enige periode mag gebruik en kry krediet as dit relevant is tot die vraag.
Hierdie merk memorandum moet dien beide as 'n riglyn vir merkers en 'n onderrigmiddel. Daarom is die memorandum vir sekere vrae in groter diepte sodat die materiaal as 'n onderrigmiddel gebruik kan word. Ander dele is slegs 'n voorgestelde gids.
Spesiale aandag / toegeeflikheid moet aan Elsen / Gehoor-gestremdes / Visuele gestremde leerders gegee word.
Merkers word aangemoedig om leerders te beloon vir dit wat hulle weet, eerder as om hulle te penaliseer vir dit wat hulle nie weet nie.
Alhoewel die inligting vir die vrae puntsgewys gegee word, moet leerders in opstel/paragraaf formaat skryf en hul inligting op 'n holistiese wyse bespreek.
Leerders moet alle vrae in VOLSINNE of PARAGRAWE beantwoord, waar van toepassing. Puntsgewyse antwoorde kan nie volpunte behaal nie.
Neem kennis dat EEN bladsy inligting gelykstaande is aan 10 punte. 'n Paragraaf vir vyf punte behoort ten minste 'n ½ bladsy lank te wees.
Merkers moet verwys na die Visuele Kuns VAG dokument matriks (p 24) vir 'n gids om die vlak van bereiking te bepaal.
Merkers behoort die vlak van die antwoord relatief tot die vraag te assesseer en die rubrik as riglyn vir aanpassing te gebruik.
Waar leerders puntsgewys antwoord, behoort merkers die inligting in hakies te sit en wyd merk.
Leerders MOENIE gepenaliseer word as hulle meer as die gestipuleerde hoeveelheid skryf nie.
Inligting wat in die teks gegee word verdien geen krediet as dit in die leerders se antwoorde verskyn nie.
'n Regmerk moet gegee word wanneer 'n nuwe kunstenaar vir die eerste keer genoem word. Nog 'n regmerk moet gegee word vir die korrekte titel van die kunswerk.
Merkers moet bewus wees van inligting wat herhaal word. Merkers moet probeer om titels te onderstreep terwyl hulle merk, sodat ander merkers kan verifieer of die inligting herhaal in daaropvolgende vrae.
4 NSS – Memorandum
ASSESSMENT of learners' ability to analyse and respond to examples of visual culture ACHIEVEMENT RATING CODE
7 Outstanding 80-100%
6 Meritorious 70-79%
5 Substantial 60-69%
4 Moderate 50-59%
3 Adequate 40-49%
2 Elementary 30-39%
1 Not achieved 0-29%
LEARNING OUTCOME 4: VISUAL CULTURE STUDIES Demonstrates exceptional ability to respond to and analyse art works in relation to their cultural, social, political and historical contexts. Shows outstanding ability in the use of appropriate visual arts terminology. Demonstrates extremely well-developed writing and research skills in the study of art. Shows exceptional insight and understanding and uses divergent approaches. Demonstrates a well-developed ability to respond to and analyse art works in relation to their cultural, social, political and historical contexts. Shows excellent ability in the use of appropriate visual arts terminology. Demonstrates highly developed writing and research skills in the study of art. Shows excellent insight and understanding. Demonstrates substantial ability to respond to and analyse art works in relation to their cultural, social, political and historical contexts. Shows substantial competence in the use of appropriate visual arts terminology. Demonstrates well-developed writing and research skills in the study of art. Shows a good level of insight and understanding. Demonstrates moderate ability to respond to and analyse art works in relation to their cultural, social, political and historical contexts. Shows moderate competence in the use of appropriate visual arts terminology. Demonstrates competent writing and research skills in the study of art Shows a fair level of insight and understanding. Demonstrates adequate ability to respond to and analyse art works in relation to their cultural, social, political and historical contexts. Shows adequate competence in the use of appropriate visual arts terminology. Demonstrates adequate writing and research skills in the study of art. Demonstrates only basic ability to respond to and analyse art works in relation to their cultural, social, political and historical contexts. Shows little ability in the use of appropriate visual arts terminology. Demonstrates basic writing and research skills in the study of art. Demonstrates little or no ability to respond to and analyse art works in relation to their cultural, social, political and historical contexts. Shows extremely limited ability in the use of appropriate visual arts terminology. Demonstrates limited writing and research skills in the study of art. Shows little or no understanding or insight.
5 NSS – Memorandum
VRAAG 1: DIE OPKOMENDE STEM VAN SWART KUNS IN DIE 1950's EN 1960's 1.1
Leerders moet die visuele bronne in FIGUUR 1a – 1d bestudeer om 'n omvattende paragraaf [ongeveer ½ bladsy] te skryf waarin die ooreenkomste en/of verskille tussen die vier skilderye bespreek word. Die volgende inligting ten opsigte van elke werk mag in die antwoord ingesluit word: Beide Paul Gauguin en Henri Matisse was Franse kunstenaars wat gedurende die laaste deel van die 19de eeu en vroeë 20ste eeu geskilder het. • KLEUR was met 'n gevoel van vreugde en opgewondenheid gebruik. • Hulle het arbitrêre kleure eerder as lokale kleur gebruik. • Verf was losweg aangewend wat "gestural" en ekspressiewe merke geskep het. • Veral Matisse het gebruik gemaak van die jukstaposisie van komplimentêre kleure (kleure wat mekaar intensifiseer wanneer langs mekaar geplaas word soos geel en pers, rooi en groen, blou en oranje.) • Tema: Al vier kunstenaars het portrette van vroue geskilder. • Styl: Figuratief. Paul Gauguin was 'n Post-Impressionis wat Henri Matisse, 'n Fauve skilder, sterk beïnvloed het in beide sy kleurgebruik en sterk omlyning van vorms. Gerard Sekoto was weer beïnvloed deur Matisse se gebruik van kleur. • Pemba: het uit sy omgewing geskilder, veral portrette van plaaslike inwoners. Hierdie portrette openbaar 'n uitsonderlike begrip vir sy model. Dit bied 'n insig in tradisionele leefwyses en deur hul realisme dien dit ook as 'n rekord van die tyd. In sy portrette reflekteer Pemba ook psigologiese insig en 'n begrip van persoonlikheid. • Al vier vroue is duidelik die fokuspunt van die komposisie deurdat hulle die reghoekige formaat domineer. Sekoto het verkies om 'n afgesnyde beeld (soos 'n "snap-shot") te gebruik, aangesien die bopunt van Mary se kop verby die rante van die komposisie strek. • Elke kunstenaar vang die persoonlikheid van die model vas. • In Sekoto se Portret van Mary sien ons sy selfvertroue en volwassenheid as 'n kunstenaar. Sy intuitiewe en sterk gevoel vir kleur gekombineer met 'n self-versekerde kwashaal is duidelik in die werk. Sekoto slaag daarin om Mary se sterk en vasberade persoonlikheid deur die sterk kleure wat hy gekies het, vas te vang.
In Helen Sebidi se werk Waar is my huis – Die onheil van die township (detail) 1988 FIGUUR 1e is die vroue wat uitgebeeld word tipies van Sebidi se tema van daardie tyd – 'n gemeenskap in wanorde, die wanorde en geweld van die lewe in die townships, veral soos vroue dit ervaar het. Haar werk handel oor wat dit beteken het om 'n swart vrou in Suid-Afrika te wees op daardie spesifieke tydstip. Sy het groot en gedetailleerde collages gemaak deur verskeie stukke papiere waarop dig geteken is in gekleurde kryte, pastelle en potlode aanmekaar vas te gom. Haar styl was sterk en selfversekerd, en figure en kleure is verwring. Sy druk baie figure in die prentvlak saam wat miskien herlei na die oorlaaide lewensomstandighede wat in die townships ervaar word. Haar werk is lewendig en meesleurend, en praat van die swaarkry en probleme wat swart vroue tydens die 1980's gekonfronteer het - 'n baie onstuimige tyd in Suid-Afrika se geskiedenis.
6 NSS – Memorandum
Die atmosfeer van chaos en wanorde is duidelik te sien in die werk, in vergelyking met die stiller, meer oordenkende natuur van die uitgebeelde vroue uitgebeeld deur die ander drie kunstenaars. 1.3
Leerders moet enige ander werk/e deur Pemba of Sekoto OF enige ander kunstenaar/kunstenare wat hulle bestudeer het bespreek wat 'n gevoel van die tyd waardeur hul geleef het vasgevang het: Hulle moet die volgende inligting insluit: • Naam van die kunstenaar • Titel/s van enige werk/e bespreek • Relevansie van kunswerk/e tot die vraag, bvvoorbeeld die gebruik van kunselemente, beeldgebruik, ens.
Merkers moet bewus wees daarvan dat leerders slegs oor EEN voorbeeld van elk deur Pemba en Sekoto, of enige ander kunstenaar/s kon skryf. As leerders na kunstenaars bespreek wat nie in die tydsgleuf van die vraag sorteer nie, moet hulle steeds krediet ontvang solank as wat die inligting gestaaf word en by die konteks van die vraag pas.
7 NSS – Memorandum
SOEKE NA 'N AFRIKA IDENTITEIT IN SUID-AFRIKAANSE KUNS SEDERT 1950
Leerders moet 'n paragraaf [ongeveer 1 bladsy] skryf waarin hulle die volgende insluit: • Ruimte – Gebruik van plat, vlak gefragmenteerde ruimte wat tot Kubisme sou lei o Effense oorvleueling van vorms o Min verskil tussen voorgrond en agtergrond ruimte o Die twee sentrale figure is geïntegreer met die agtergrond om 'n dubbelsinnige plat ruimte te skep o Die stillewe in die voorgrond is die een middel wat 'n gevoel van diepte in die komposisie skep • Vorm en Verwringing – Picasso het doelbewus die vorms in die skildery verwring. Die figure is baie hoekig, wat die invloed van die Afrika masker toon. Prominente gelaatstrekke is baie gestileerd en verminder tot basiese vorms soos die amandelvormige oë. Dit beklemtoon die geometriese vereenvoudiging van die totale komposisie. o In die twee sentale figure is die veelvoudige gesigspunt gebruik waar die frontale en profile aansigte gemeng word. Krediet moet gegee word as die leerder die invloede van beide Iberiese en Egiptiese kuns in die stuk noem. o Die twee figure aan die regterkant van die komposisie wys die sterkste invloed deur Afrika kuns in die gebruik van die maskeragtige gesigte en veelvuldige gesigspunte (asof baie gesigspunte in een gekombineer is). Hulle is uitgebeeld asof gesien van voor, van agter en van die kant. Picasso het van meer as een perspektief tergelykertyd geskilder – 'n radikale breek van die tradisionele metode om met perspektief te werk. o Afrika kuns het aan Picasso 'n nuwe manier gegee om die werklikheid op 'n twee-dimensionele oppervlak weer te gee – die idee van 'n persoon eerder as 'n naturalistiese beskrywing van die figuur. o Gebruik van herhaling is sigbaar in die linkerkantste figuur se soortgelyke vorm in die knie en bors. • Kleur – Gebruik 'n beperkte palet. Warm tone soos gesien in die bruine en vleestinte van die figure. Koeler kleure kan gesien word in die bloue van die agtergrond ruimte wat 'n effense gevoel van diepte skep. • Lyn – Sterk gebruik van omlyning van figure in spesifieke dele om klem op spesifieke vorms/dele van die liggaam te plaas. Lyn is gebruik om die maskeragtige kwaliteite van die figure aan die regterkant te beklemtoon. Daar is 'n kontras tussen die gebruik van reguit lyne op plekke, en gekurfde lyne in ander dele van die komposisie. • Die manier waarmee Picasso lyn gebruik het om te onderskei tussen die figuur en die agtergrond soos gesien in FIGUUR 2a is ook sigbaar in die soortgelyke lyntegniek in FIGUUR 2c.
8 NSS – Memorandum
Die invloed van Afrika kuns – is gelykstaande aan 'n nuwe kunstaal. Kuns is nou meer oor wat jy weet van 'n onderwerp, eerder as wat jy sien – dit is waarom die werk waarskynlik een van die belangrikste skilderye van die 20ste eeu is. Die skildery wys 'n woeste ekspressionistiese gebruik van verf. o Daar is direkte verband tussen die masker in FIGUUR 2b en die figuur onder regs. Die masker is duidelik assimmetries, wat in die Pende kultuur 'n siekte-masker verteenwoordig. Picasso het hierdie idee van die asimmetriese gesig oorgeneem en dit vrylik in sy twee figure gebruik. Die oë in die figuur onder regs is nie anatomies in lyn nie en die neus is verplat in die gesig. Die mond is ook in dieselfde skewe hoek as die in die Pende masker. o Die gesig van die boonste regterkantse figuur is baie maskeragtig met sy gekurfde en gekerfde voorkoms. Die lyne op die gesig verteenwoordig die grof gebeitelde merke soos in Afrika-maskers.
2.2 Leerders moet enige ander plaaslike of internasionale werk/e deur 'n kunstenaar/kunstenaars wat hulle bestudeer het bespreek wat die kwessie van identiteit in hul werk ondersoek het. Hulle moet die volgende inligting insluit: • Naam van die kunstenaar • Titel/s van enige werk/e bespreek • Relevansie van kunswerk/e tot die vraag o Inspirasie/invloede op die werk o Gebruik van formele elemente o Temas en boodskappe oorgedra wat die kwessie van identiteit kommunikeer.
Krediet moet gegee word vir die gebruik van enige kunstenaar uit enige tydperk solank as wat dit in die konteks van die vraag pas.
VRAAG 3: 3.1
9 NSS – Memorandum
KUNS EN POLITIEK – WEERSTANDSKUNS
Leerders moet die visuele bronne bestudeer voorsien in FIGURE 3a, 3b, 3c, en bespreek hoe hierdie werke die lewe in die townships tydens die stryd teen apartheid weerspieël het. Hulle mag na die volgende verwys in hul opstel. (1 bladsy) •
Keuse van beelde – al die visuele bronne voorsien is beelde van geweld wat ook verskillende uitbeeldings van township lewe wys. o In FIGUUR 3a gee Sydney Holo ons meer 'n beskrywing van 'n gebeurtenis. 'n Soldaat rig 'n geweer op 'n figuur wat vertroos/beskerm word deur die vrou wat hom vashou. In die agtergrond skep die beeldgebruik die idée dat die lewe soos gewoonlik aangaan, nieteenstaande die traumatiese gebeurtenis wat in die voorgrond plaasvind. o FIGUUR 3b Willie Bester kombineer verskillende beelde in sy werk. In die middel van die komposisie word die idee van 'n vreedsame gemeenskap geskep. Daar is 'n spaza-winkel en informele huise. Hy raam die hele formaat met onheilspellende gesigte gemaak uit blikkies en ander gevonde objekte soos draad, ens. Om die stemming van die tyd uit te beeld, word emosioneel-gelaaide koerant-opskrifte soos "death threat" in die lug geplak. o FIGUUR 3c Zylla fokus op die oorheersende figuur van 'n soldaat wat baie groter is as die 'n groep skoolkinders wat hom uittart. Hy tree op as 'n skeiding tussen hulle en die kyker. Die beelde aan die regterkant van die soldaat, soos die KaapHollandse woning en die wors op 'n vurk, skep 'n sterk kontras met die lewens van die kinders.
Uitdrukkings op gesigte – In FIGUUR 3a – die glimlag op die soldate se gesigte kontrasteer met die vrees en wanhoop op die gesig van die slagoffer. Die vrou druk vasberade, stille krag van karakter uit terwyl die figuur in die agtergrond amper onbewus is van wat aangaan. o FIGUUR 3b – Die plat-gedrukte koeldrankblikkies gee aan die gesigte 'n baie ekspressiewe karakter. Sommige lyk asof hulle grynslag, terwyl ander grynslag met 'n gevoel van onheil. Klem is op die starende oë en ontblote tande. o In FIGUUR 3c – die soldaat beeld 'n gevoel van onbetrokkenheid uit soos hy sy plig uitvoer in vergelyking met die baie ekspressiewe uittartende gesigte van die skoolkinders.
Verskillende style en uitdrukking – o FIGUUR 3a – is 'n vereenvoudigde, gestileerde werk, tipies van 'n linosnee. o FIGUUR 3b – die sentrale deel van die werk is 'n naturalistiese uitbeeding in vergelyking met die baie ekspressiewe gesigte wat die raam van die werk uitmaak. o FIGUUR 3c – is 'n redelike naturalistiese uitbeelding van figure, maar uit 'n verwringde gesigspunt veral soos gesien in die figuur van die soldaat.
10 NSS – Memorandum
Enige bespreking van relevante formele elemente met betrekking tot die beelde moet krediet ontvang. Inligting soos – o FIGUUR 3a – spel van positiewe en negatiewe ruimte/beklemtoning van lyn/patroon/volgepropde ruimte/vereenvoudigde vorms/gebruik van tekstuur / ens. o FIGUUR 3b – kleur/tasbare en visuele tekstuur/gebruik van gemengde media/gebruik van teks / ens. o FIGUUR 3c – Sterk kontraste van monochromatiese toonwaardes/gebruik van diptiek/ook verwys dit dat hulle van twee verskillende wêrelde kom gebind deur die geweer/gebruik van teks / ens.
Rol van die kunswerke – Hierdie kunswerke sal aanhou om te kommunikeer/om kommentaar te lewer oor ons verlede (veral die strydjare teen apartheid) vir baie jare. Hulle vorm 'n baie belangrike deel van ons Suid-Afrikaanse geskiedenis en dokumenteer baie gebeure wat nooit gepubliseer is nie. Leerders mag hul eie persoonlike mening uitdruk oor die rol van die kunswerke vandag, indien hulle hul menings staaf.
Hier moet leerders geldige redes gee waarom hul gekose kunswerk die swaarkry en aaklighede van 'township' lewe die beste tydens die strydjare uitdruk. Hulle moet geldige redes vir hul keuse gee. (10)
Leerders moet TWEE spesifieke kunswerke bespreek wat ons bewus maak van die ongeregtighede in ons verlede en hede (bv. rasse-kwessies, geslagskwessies, globale konflikte, ideologiese / godsdienstige konflikte). Hulle moet die volgende inligting insluit: • Naam van die kunstenaar • Titel/s van enige werk/e bespreek • Relevansie van kunswerk/e tot die vraag
VRAAG 4 4.1
11 NSS – Memorandum
KUNS VLYT EN TOEGEPASTE KUNS
Leerders moet 'n paragraaf skryf waarin hulle bespreek/debatteer of dit moontlik is vir vlytkunstenaars om die tegniese tradisie van hul vlyt te handhaaf en tog ook ontwerpe te skep wat ook aanloklik is vir 'n groter publiek. As leerders enige ander voorbeelde gebruik moet hulle krediet daarvoor ontvang. •
In FIGUUR 4b maak Ndwandwe gebruik van ou tradisionele weeftegnieke om kunswerke te skep wat gewild by die wyer publiek geword het weens o Tegniese vaardighede o Meesterskap van sy vlyt o Suiwerheid van sy vorms o Die kwaliteit van die afwerking van sy mandjies o Gebruik van geometriese versierings en perfekte simmetrie van die algehele ontwerp •
FIGUUR 4c – telefoon draadmandjies het baie gewild by die publiek geraak weens o Behoud van die weeftradisie, maar aangepas by moderne smake en materiale o Die helder kleurvolle ontwerpe is baie aantreklik, aangesien hulle 'n baie sterk stelling maak o Weens die uiters tydrowende metode/tegniek van konstruksie (baie neem ten minste een maand om te voltooi) is hulle redelik duur Baie Kuns- en Vlytsentrums en Nie-Regerings Organisasies borg die opleiding van jong vlytkunstenaars in die tegnieke om aan die aanvraag van oorsese/plaaslike ontwerp kliente te voorsien.
FIGUUR 4d wys hoe tradisionele vlyttegnieke aangepas word vir moderne ontwerp. Die sitplek van die stoel is geweef van herwinde melkbottels en in kombinasie met vlekvrye staal gebruik. Dus ontmoet die eeue-oue tradisie van weef 21ste eeuse ontwerp, en ook sluit dit herwinning in. Kleur oorwegings voorsien aan 'n moderne publiek se smaak. FIGUUR 4e – Hier het die kunstenaar tyd spandeer om die vaardigheid van dekwerk en weef by 'n tradisionele landelike familie te leer en het dit gebruik in die skepping van sy kunswerk. In hierdie stuk het hy verby die skep van 'n funksionele objek gegaan na een van oordenking en diepere betekenis in sy figuratiewe gebruik van die delikate, duikende figuur gekonstrueer uit metaal en dekgras. Dit wortel die werk in 'n Suid-Afrikaanse konteks. Tradisioneel is skone kunste in 'n galery uitgestal/is daar vir oordenking en besinning/het geen ware fisiese funksie nie/is daar om na gekyk en oor gedink te word / moet dit bewaar word vir toekomstige geslagte aangesien dit nie vervang kan word nie. Skone kunstenaars begin met 'n idée en kies die geskikste material en
12 NSS – Memorandum
tegniek om hul idees te kommunikeer, terwyl tradisionele vlytkuns en ontwerp gesien word as funksioneel in die skepping van
produkte. Kunsvlyt word tradisioneel met die hand gemaak, terwyl baie ontwerp stukke deur masjiene vervaardig word. Vlyt/ontwerpers kies eers hul materiale en dan konstrueer hul die objek. o 'n Belangrike faktor in die 21ste eeu is dat die onderskeidings tussen verskillende kategorieë verdof en wegval. o Die debat oor die werksproses, gebruik van materiale en idees / funksie van kuns vs kunsvlyt sal altyd 'n omstrede een bly. Gelukkig is daar nou 'n verdoffing/oorvleueling tussen die sogenaamde kuns kategorieë. o Leerders moet hulle eie begrip van die kwessie uitdruk en hul menings staaf.
VRAAG 5: 5.1
KUNS EN MAG – GEDENKGEBOUE, GEDENKTEKENS EN KUNSWERKE
Leerders moet 'n opstel skryf [ongeveer 1 bladsy] wat verwys na die stelling in die vraag. Leerders moet na FIGUUR 5a en b verwys om die belangrikheid van die twee voorbeelde in verhouding met die stelling van "iets nuuts sonder om jou geskiedenis te vergeet" te bespreek. •
Die Konstitusionele Hof is 'n plek met 'n geskiedenis. Dit is betekenisvol en simbolies aangesien dit tussen vier tronke geplaas is wat Suid-Afrika se verlede verteenwoordig. Die terrein was oorspronklik 'n hoë-sekuriteit tronk. Die tronk, algemeen bekend as NUMBER FOUR was 'n Johannesburgse landmerk, gevrees deur die swart gemeenskap. Duisende mense was hier gevange gehou, insluitende groot figure soos Albert Luthuli en Nelson Mandela. Die doelbewuste keuse van die plek (een geassosieer met swaarkry, pyn en lyding) het die argitekte instaat gestel om dit te verander in 'n area wat herenig, en hoop vir elke Suid-Afrikaner verteenwoordig. Die regenerasie van die ou gebou na die nuwe het hoop en afsluiting gegee aan baie wat deur sommige van die gruweldade wat in die tronke plaasgevind het geleef het.
Mabunda het op 'n soortgelyke manier te werk gegaan, deur wapens – die objekte van oorlog en terreur – te neem en dit te transformeer in 'n aanskoulike kunswerk wat ook as 'n gedenkteken dien vir die lyding wat mense tydens die burgeroorlog in Mosambiek deurgemaak het. Hierdie "herwinnings"-proses het ook gedien as 'n tipe van terapie en genesing vir baie mense.
13 NSS – Memorandum
Leerders moet 'n artikel skryf oor die titel voorsien deur nie meer as DRIE voorbeelde te gebruik nie. • Leerders mag die Konstitusionele Hof weer as 'n voorbeeld gebruik solank as wat nuwe iinligting gegee word. • Leerders mag ook slegs oor EEN voorbeeld skryf solank as wat dit goed bespreek word. • •
Die artikel mag die volgende inligting insluit: Die voorbeelde gekies mag godsdienstig, spiritueel, 'n gedenkteken, polities, korporatief, ens., wees. Leerders moet kan aandui op watter wyses die voorbeelde gesien kan word as monumente/geboue, gedenktekens, en kunswerke. Hulle moet geldige inligting oor die volgende voorsien • Die ontwerp van die voorbeelde bespreek • Redes vir keuse deur te verwys na die betekenis • 'n Analise van die voorbeelde • Die gebruik van materiale, tegnieke en dekoratiewe eienskappe • Leerders moet ook hul eie reaksie gee oor die betekenis/ belangrikheid van die voorbeelde met genoegsame stawing.
DIE ROL VAN DIE FORMELE EN INFORMELE KUNSSENTRUMS IN DIE OPLEIDING VAN KUNSTENAARS IN APARTHEID/POST-APARTHEID SUID-AFRIKA
Leerders moet die uitbeelding van kruisigings in FIGURE 6a, 6b, 6c, 6d bespreek deur na die volgende te verwys: • Leerders moet hul vaardigheid in visuele analise gebruik om te bespreek o Die gebruik van lyn, vorm, toonwaardes en komposisie o Sommige aspekte om te oorweeg kan wees ƒ FIGUUR 6a – Vereenvoudigde vorms/verwringde vorms/ omlynde vorms ƒ FIGUUR 6b – Baie sterk gebruik van horisontale en vertikale lyne/sterk gebruik van positiewe en negatiewe vorms/sterk kontraste in swart en wit/doelbewuste verwringing gesien in die grootte van die hande/ongewone gesigspunt ƒ FIGUUR 6c – Baie vereenvoudig en anatomies inkorrek/ verminder tot basiese vorms/gelaatstrekke op gesigte slegs vereenvoudigde lyne/eenvoudigde gesentraliseerde komposisie/effense tekstuur weens die sny tegniek van die linoblok. ƒ FIGUUR 6d – Sterk gebruik van diagonale lyn om 'n eenvoudige komposisie te skep/sterk gebruik van swart en wit/ekspressionistiese gebruik van beelde ƒ Simbolisme en spirituele betekenis herlei na die SuidAfrikaanse sosio-politiese konteks ƒ Al hierdie beelde gee 'n sterk gevoel van 'n Afrika interpretasie van Christenskap.
14 NSS – Memorandum
In FIGUUR 6c – is dit asof die kruisiging plaasvind in die hart/liggaam van die figuur wat die formaat oorheers, terwyl in die ander drie kunswerke domineer die kruis die komposisie. Daar is 'n sterk klem op hande in al die kunswerke. In FIGUUR 6b – die vergrootte hande maak ons bewus van Christus se lyding aan die kruis, terwyl FIGUUR 6d 'n sterk politieke boodskap het met die wit en swart hande wat verenig word deur die kruis wat 'n sentrale posisie in die komposisie inneem.
Leerders moet Pollystraat of Rorke's Drift of enige ander Kunsopleidingsentrum wat hulle bestudeer het en wat die kuns erfenis van Suid-Afrika beïnvloed en gekoester het en dit met nuwe invloede uitgebrei het, bespreek. Hulle moet ook verwys na die werke van kunstenaars wat die sentrum bygewoon het. Inligting gebaseer op die volgende mag ingesluit word: •
Vir die eerste 50 jaar van die 20ste eeu was daar geen kunsskole of opleidingssentrums wat swart studente kon bywoon nie. Sodoende was kunstenaars wat 'n bestaan uit hul werk gemaak het, grootliks selfopgelei. Die eerste betekenisvolle kunssentrum gevestig in die swart gemeenskap was die Pollystraat Sentrum, later bekend as die Jubilee Kunssentrum.
Belangrikheid van Pollystraat in die geskiedenis van Suid-Afrikaanse kuns: o Dit was van die sentrum dat die eerste geslag van swart professionele kunstenaars gekom het. o Die "Township" skool het hier ontstaan angesien baie kunstenaars daar opgelei so begin werk het. o Die kuns gemaak deur kunstenaars in Suid-Afrika (beide wit en swart) het geanker geraak in Afrika, eerder as om net die leiding van Europese tradisies te volg.
Rorke's Drift: se doelstellings was om die unieke kunserfenis van Afrika te koester, en om hierdie erfenis uit te brei met nuwe invloede sodat dit sy regmatige plek in 'n groeiende en veranderde samelewing kon inneem.
Die sentrum het ook ten doel gehad om die veranderde samelewing te ontwikkel, sy onderrig invloed uit te brei en om toenemende winsgewende afsetgebiede vir werk te vind wat sodoende die lewensstandaard van plaaslike swart mense so te lig deur aan hulle werk en 'n inkomste te gee. Leerders moet werke van kunstenaars bespreek wat die sentrum bygewoon het. In hulle bespreking moet hulle die volgende inligting insluit:
15 NSS – Memorandum
o Naam van die kunstenaar o Titel/s van werk/e bespreek
Leerders moet verwys na ten minste EEN kunswerk verwys om volpunte te kry.
MULTI-MEDIA – ALTERNATIEWE KONTEMPORÊRE EN POPULÊRE KUNSVORMS IN SUID-AFRIKA
Deur na beide die teks en die visuele bronne te verwys voorsien in FIGUUR 7a en7b, moet leerders 'n kort opstel (1bladsy) skryf waarin hulle die vrae bespreek. Inligting gebaseer op die volgende moet ingesluit word: •
Damian Hirst se werk word as Konseptuele Kuns geklassifiseer omdat sy hoofklem op die IDEE agter die werk val o Hy maak gebruik van nie-tradisionele materiale soos ƒ 'n Dooie haai/skaap/koei ƒ Gegote menslike skedel met regte tande FIGUUR 7a kan as sy mees ikoniese werk gesien word aangesien dit sy "handelsmerk" geword het. Dit het 'n groot opskudding veroorsaak toe hy dit die eerste keer uitgestal het en dit het een van sy mees kontroversiële en bekendste kunswerke gebly. o 'n Kunswerk soos dié kan nie ge-evalueer word volgens tradisionele middele nie, aangesien dit alle grense breek. Sommige van die kriteria wat gebruik kan word om die stuk te evalueer is; ƒ Die konsep ƒ Die sosiale boodskap ƒ Die skok waarde ƒ Die nuutheid – materiale, idees ƒ Estitika? Damian Hirst se werk wys 'n obsessiewe pre-okkupasie met dood soos hy voortdurend die skoonheid en poësie van dood hereksamineer. As mense is ons gefassineer deur haaie, maar het ook 'n natuurlike vrees vir hulle. Damian Hirst forseer ons om ons vrese ten opsigte van ons eie mortaliteit te konfronteer.
In Vir die liefde van God, het Hirst werklik die grense versit deur 'n regte menslike skedel te giet en te versier/bedek met die wêreld se duurste metal en edelgesteente – platinum en diamante. Ons mag wonder of hy nou 'n sekere waardigheid aan die dood gegee het of is hy slegs besig om die mens se vrees vir sy sterflikheid uit te buit deur dit kommersieel te maak. • Leerders moet geldige redes gee vir hulle mening. Byvoorbeeld as hul saamstem met die kritikus kan hul konsentreer op die feit dat Hirst nie self die stuk gemaak het nie, maar tegnici gebruik om die werk te skep. Was hy op soek na roem en sensasie deur 'n sekere "bling" kwaliteit na kuns te bring? • Indien die leerder nie saamstem nie, kan daar verwys word na die oorspronkliheid van die konsep, die nuutheid, die skokwaarde, en die
16 NSS – Memorandum
krag van die kunswerk lê in die konsep, nie die maak daarvan nie.
As hulle nie saam stem dat die prys van R700 miljoen geldig is vir hierdie of enige ander kunswerk, kan hulle redeneer: o dat dit 'n reuse bedrag geld is om op 'n kunswerk te spandeer wanneer daar so baie ander verdienstelike sake is. o Dat die kunswerk nou moontlik 'n status simbool raak en tot 'n kommersiële vlak verlaag is. o Dat die sensasie rondom die prys betaal vir die werk gesorg het dat die kunswerk selfs in meeste Suid-Afrikaanse populêre tydskrifte verskyn het wat normaalweg nooit artikels oor kuns insluit nie!!!!!
As hulle saamstem dat die prys geregverdig is kan hulle argumenteer dat o kuns is iets wat nie in finansiële terme beoordeel kan word nie; 'n mens kan nie 'n prys op kreatiwiteit plaas nie. o Dat kunstenaars behoort beloon te word vir hul genialiteit.
Leerders moet enige ander kontemporêre kunstenaar/s (Suid-Afrikaans of Internasionaal) bespreek wat gebruik maak van ongewone media en/of tegnieke soos: • Konseptuele kuns/ "performance"/ installasies/ multi-media/ land kuns/ ens. Hulle moet die volgende inligting insluit: (1 bladsy) • Bespreking van ten minste TWEE spesifieke werke • Naam van die kunstenaar • Materiale en tegnieke gebruik • Voorbeelde van werk • Boodskap/betekenis van die werk
17 NSS – Memorandum
KUNS EN DIE GEESTELIKE GEBIED
Moenie leerders penaliseer as hulle slegs oor die visuele bronne geskryf het nie. Aanvaar enige kunstenaar wat bespreek is solank as wat dit in die konteks van die vraag pas. 8.1
Hierdie bespreking moet in kort opstel formaat geskryf word (1 bladsy) Leerders moet TWEE werke uit die vier visuele bronne voorsien in FIGURE 8a, 8b, 8c, 8d kies, vergelyk en bespreek, in terme van hoe hulle die spirituele /godsdienstige/heiligheid interpreteer. Peter Paul Rubens Kruisafneming o Hy druk sy eie godsdienstige wêreld uit. o Hy gebruik sterk diagonale en vertikale lyne – die kruis en die leer met klere en drapeersels wat bydrae tot die lynkwaliteit van die werk. o Die figure is uitgebeeld in diep chiaroscuro (donker en lig) wat hulle in duidelike gemodelleerde vorm wys. Die skaduwees word gekontrasteer met die ligte dele in al die figure wat die illusie skep van driedimensionaliteit in die skildery. o Vorms is duidelik gedefinieer en in jukstaposisie voor die donker agtergrond geplaas. o Hy het doelbewus gebruik gemaak van diep kontrasterende kleure om sy persoonlike interpretasie van die onderwerp te gee. Gebruik van helder kleure op plekke (rooi klere van die ondersteunende figure) is in teenstelling met die somber tone van sommige van die drapeersels wat atmosfeer skep en die kyker aanmoedig om die hele skildery te bestudeer – en om dan terug te keer na die hooffiguur van Christus weens sy gedempte behandeling. Leerders kan ook die gebruik van kleur simbolisme aanspreek in hierdie werk. o Paul Rubens het 'n komplekse komposisie van inmekaar gedraaide en oorvleuelende figure geskep. Hulle is gekonstrueer in 'n vertikale en sentrale ontwerp met die kruis en die leer wat struktuur gee aan die suil van menslike figure. Christus is die sentrale beeld/figuur deurdat hy ongedrapeer en sonder spanning is – verdere fokus op hom is die fisiese en visuele aandag wat die res van die figure aan hom gee asook die sterk gebruik van lig op die Christus figuur en die donker kontraste op die rante van die komposisie. Salvador Dali Kruisiging. o Die godsdienstige figuur/beeld is maklik om te identifiseer, al is dit vanuit 'n nie-tradisionele gesigspunt. Dit het 'n kragtige gevoel van ruimte en beeld 'n kalmte uit. o Die vorm en buitelyn van die kruis skep 'n duidelike lynelement in die boonste gedeelte van die skildery. Die gebruik van perspektief moedig die kyker aan om te kyk na die onderste helfte van die werk in die uitbeelding van 'n tradisionele Spaanse see-toneel.
18 NSS – Memorandum
o Dali het sterk kontraste van natuurlike kleur tussen lig en donker gebruik om die gewig van die figuur aan die kruis en die swaarheid van die kruis self te illustreer. Die figuur van Christus is ook uitgevoer in logiese perspektief wat bydra tot die illusie van ruimte, diepte en vorm. Die jukstaposisie van die donker boonste helfte met duidelike kontoere kontrasteer met die sagter, meer atmosferiese onderste gedeelte.
o Die komposisie is baie gesentraliseer met die kruis wat 'n sterk strukturele vertikale en horisontale stelling maak en die komposisie oorheers deur sy perspektief en skaal in die boonste gedeelte van die werk – wat die kyker weer lei na die uitbeelding van die see-toneel met sy normale aansig in kontras. Die kyker is geforseer om konstant perspektiwiese aansigte aan te pas in die kunswerk. Francis Bacon Studie na Velazquez se Portret van Pous Innocent X, 1946, Olie op doek. o Lyne is die oorheersende metode gebruik in hierdie herwerkte weergawe van Velazquez se werk. Bacon het lewendige, gesleepte kwashale gebruik in en oor die onderwerp en agtergrond om vorm, konstruksie en rigting aan te dui. Die verskillende wydtes van die lynagtige kwashale moedig die kyker aan om die werk beide vertikaal en horisontaal te beskou, asook beskryf dit elemente wat die vorm omring. o Die figuur kom te voorskyn vanuit die agtergrond op plekke en op ander plekke is dit totaal geabsorbeer deur die verdoeselde verfoppervlak. Die vorm is net duidelik waar die kunstenaar die kyker daarna toe lei – die gesig, bolyf en arms. Die res van die werk is redelik plat and maak staat op lynagtige kwashale om 'n indikasie van drie-dimensionele vorm te skep. o Die kunstenaar het lewendige suur kleure gebruik op plekke in kontras met donker gedeeltes – 'n verwysing na die oorspronlike werk se styl en periode. Hy het ook wit en ligte kleure as 'n bolaag gebruik om sekere dele van die figuur uit te lig. o Die kunstenaar het 'n verwringde/gemartelde beeld van die pous geskep – figuur vasgevang in 'n opgesmukte stoel/troon. Die figuur beslaan die meeste van die komposisie en is effens na links geplaas met 'n normale gesigspunt. Daar is 'n sterk gevoel van insluiting deur die gebruik van oranje en geel swiepende kwashale wat die figuur omring. Die onderste gedeelte het meer lynagtige kwashale wat in 'n waaiervorm uit vanuit die figuur beweeg. – dit is 'n middel wat die kyker se oog direk na die figuur lei. Die merke wat bo-oor die figuur en agtergrond aangebring is skep 'n gevoel van gevangenheid en gruwel. Conrad Botes, Vreeslike dinge gaan gebeur, 2003 Omgekeerde glas skildery o Let daarop dat die werk op glas is en van beide kante besigtig kan word. o Die kunstenaar het 'n illustratiewe styl van lyn gebruik om beelde te beskryf – die figure is geleen van tydskrifte/strokies en brosjures wat uitgevoer is in 'n eenvoudige naïewe styl vir maklike begryping deur die algemene publiek. Die kwaliteit van lyn is doelbewus beperk – nie Kopiereg voorbehou
19 NSS – Memorandum
baie gemodelleer nie, om 'n drukkuns gevoel aan die werk te gee. o Vorms is ook vereenvoudig vir bogenoemde redes – die enigste rondheid word soms aangedui deur verskeie tekenagtige lyne in sommige figure en die gebruik van perspektief in die tekening van die gebou heelonder. Vorms oorvleuel wat 'n vlak gevoel van ruimte skep.
o Kleur in die werk blyk onbeplan en arbitrêr te wees – jukstaplasing van helder en gedempte kleure saam. Daar is sekere kleure aan sekere voorwerpe gegee. Swart buitelyne is ook gebruik wat 'n skerp rant gevoel gee aan die werk gee en dit bring spesifieke aandag aan die beelde – dit help ook dat die kyker se oog konstant beweeg oor die verskillende beelde. o Die drywende beelde is in 'n sirkel formaat en alhoewel uiteenlopend en verskillend in skaal is daar 'n gevoel van orde. Die boonste beeld is Botha se persoonlike weergawe van die Pieta – die figuur op Maria se skoot kry 'n duiwelse kop. Dit het skokwaarde en is sentraal aan die ontwerp en inhoud van die werk. Die onderste gedeelte het 'n grootskaalse vroue-kop wat oor die lyntekening van 'n gebou/fabriek geplaas is. Beide boonste en onderste gedeeltes het 'n struktuur waaraan die res van die drywende beelde kan aanheg. 8.2
Aspekte van die volgende behoort na gesinspeel word, maar nie noodwendig ingesluit in die bespreking van spirituele interpretasies and redes van keuse. • Die gebruik van godsdienstige ikonografie op vele vlakke van kunsskepping. Hierdie kan van enigereligieuse of kulturele groep kom. • Die verband tussen die kunstenaar se spirituele/godsdienstige gelowe en die godsdienstige "beeld". • Dit konfronteer die kyker in terme van sy gebruik o Die realiteit om 'n godsdienstige beeld as kunsmateriaal te gebruik. o Persoonlike interpretasie van godsdienstige/spirituele houdings. o Kontemporêre gesigspunt van godsdienstige ikonografie. Leerders moet twee kunswerke wat hulle bestudeeer het bespreek wat ook 'n sterk godsdienstige/spirituele boodskap van die kunstenaar in sy/haar kultuur kommunikeer. Dit moet in opstelformaat geskryf word – ten minste een bladsy. Hulle moet die volgende insluit o Titel en onderwerp van werk/e o Konteks van die werke – periode, sosiale, kulturele, persoonlike, sekulêre, demografiese o Medium/s gebruik, stilistiese kenmerke o Kunstenaars se boodskappe/inhoud van die werk/e o Simbolisme geadresseer/ gebruik in die werke o Geloofssisteme (indien enige), houding teenoor die "heilige"
Om volpunte te verdien vir hierdie bespreking moet die leerder 'n begrip toon van die konsep van geloofsisteme en die heilige as 'n belangrike en integrale deel van kuns in alle kulture, asook die ontleding van die kunstenaar se boodskap, onderwerp en simbolisme in die werk. Kopiereg voorbehou
20 NSS – Memorandum
Leerders moet 'n opstel skryf waarin hulle bespreek hoekom en hoe die vier vroulike kunstenaars 'n baie persoonlike verwysing na die vroulike liggaam in hul kunswerke gemaak het. Leerders moet na die volgende verwys: FIGUUR 9a - : Frida Kahlo, Die gebreekte suil, 1944. Olie op doek. o Wys die invloed van Surrealisme in die uitbeelding van die vroulike vorm. o Dit is 'n baie persoonlike stelling en Frida Kahlo skep simbole om haar gevoelens uit te druk. ƒ Die gebreekte suil is 'n simbool van haar eie beserings. ƒ Die spykers ooral oor haar liggaam verwys na haar pyn en lyding wat sy weens die ongeluk moes verduur. ƒ Sy huil groot wit trane. ƒ Die wit stut verwys ook na haar gebreekte liggaam, en tree op as beide 'n ondersteuning en 'n beperking. ƒ Alhoewel sy haarself met al hierdie beserings uitbeeld, het sy 'n natuurlike waardigheid en sterkte van karakter gewys in die manier waarop sy haarself uitbeeld. ƒ Haar natuurlike skoonheid is ook sigbaar in haar houding en vroulike uitbeelding. ƒ Die agtergrond is 'n oop leë ruimte wat miskien haar onstuimige, pynvolle en leë lewe simboliseer. FIGUUR 9b – Jenny Saville, Gesteun ("Propped"), 1992, Olie op doek. o Jenny Saville het haarself in 'n baie onvleiende posisie uitgebeeld. o Sy plaas klem op die liggaam en bied aan die kyker 'n baie ongewone voorverkorte uitbeelding van die vroulike vorm. o Sy wys klein voete en kop met groot verwringde bobene. o Die skoene is die enigste item van klere en gee 'n vroulike aanslag aan die stuk. o Sy is stil aanvallend in 'n samelewing wat 'n obsessie het met die kwessie van gewig en grootte. o Haar hande klem die vlees van haar bonkige dye. • Die skoonheid van die stuk lê in die ekspressiewe skilderagtige natuur van die werk wat aan haar 'n Venus van Willendorf, moeder aarde gevoel, gee. FIGUUR 9c - Jane Alexander, (Suid-Afrika), Gestroop (O, Ja Meisie) Stripped (Oh, Yes girl), 1995. Beeldhouwerk gemaak uit gemengde media. o Jane Alexander maak gebruik van gips, kant, tou, ongebleikte linne, hare, olieverf, sintetiese naels, staal ondersteuning in hierdie kunswerk. o Hierdie werk is gebaseer op twee prostitute wat hul besigheid naby haar huis gedoen het. Die een het Alexander beskryf as "gelukkige sekswerker" en die ander as die "ongelukkige sekswerker". o Die werk handel oor lyding en vroulike mutilasie. Dit is gevul met dubbelsinnighede, die karakter is terselftertyd verleidster (kyk na die lang naels) en slagoffer. Sy is 'n objek van fassinasie en molestering. Dit is baie mooi, maar ook baie erg.
21 NSS – Memorandum
o Sy hang aan haar arms aan 'n metaal stut en kan nie op haar eie staan nie. Die stut is soortgelyk aan die verkoop met die eerste weergawes van Barbie poppe. 'n Pop is 'n vervaardigde objek, iets om mee te speel en dan weg te gooi. Is dit ook die ervaring van vroue? o Die ervaring van mutilasie en lyding is baie sterk in die stuk. Die hangende posisie, serene gesig, hande met die palms na bo gedraai, herinner aan die gekruisigde figuur van Christus. o Die kop is losmaakbaar van die lyf en soos 'n pop aan die lyf vasgewerk. Die kraag van kant – 'n beeld wat beide vroulik en godsdienstig is, verbloem die aanhegting. Haar kop is losmaakbaar, asof sy kan vergeet wat met die res van haar liggaam gebeur. Haar hoof pas soos 'n geskulptureerde bors oor haar sleutelbeen, waarvandaan daar 'n byna Rooms-Katolieke kantwerk groei. Dit beklemtoon die werk se godsdienstige ondertone. Dit lyk asof die kant pynvol aan haar vasgewerk is, met sigbare, versigte steke. Die gevoel van mutilasie kom ook voor in die behandeling van haar hare. o Haarstukke is in voorbereide gaatjies ingeplant, dit is egter onvoltooid gelaat sodat leë gaatjies verspreid oor haar kopvel voorkom. o Die gegote gips liggaamsdele is onperfek gelas om die metode van konstruksie te ontbloot wat gebruik is om die figuur op te bou. o Die vlees is plek-plek onbewerk gelaat sodat verslete verbande wys. Veral by die knieë, maag en ruggraat is die littekens opvallend. o Sy is spookagtig wit. Die stikwerk aan die binnekant van haar arms en die agterkante van haar bene en teen haar ruggraat herinner 'n mens aan 'n lyk, beskikbaar vir eksperimentering. o Ten spyte van die lyding en mutilasie is haar gesig kalm en ingekeerd, asof sy verwyderd is van haar omstandighede. o Daar is 'n onskuldigheid omtrent haar, haar oë is toe en gee die idee van 'n heilige in ekstase of melankolie. o Verskeie betekenisse kan in die werk gelees word, die ekonomiese en seksuele eksploitasie van vrouens veral deur mans, die idee van 'n vrou as 'n pop en die ervaring van lyding en mutilasie (ook selfopgeleide mutilasie soos kosmetiese operasies), die kern idee van die werk is egter dat lyding 'n skoonheid van gees kan meebring. FIGUUR 9d - Diane Victor, (Suid-Afrika), Ontbloot ("Strip"), 1999. Pastelle op papier. o Diane Victor soos Frida Kahlo wys mutilasie van die vroulike vorm. o In Strip wys Victor 'n vrou (self-portret) wat haar eie borsholte oopmaak om die onderhuidse vet van die bors te ontbloot. Hier daag sy die "vlees-as-seksuele" spektakel uit. o Daar is altyd 'n interessante "stoot-trek" gevoel in die werk van Diane Victor. Die aantreking – walging van verskriklike dade is beeldskoon uitgevoer. o Diane Victor gebruik haar beeldskepping om 'n vorm van sosiale begrip beide vir haarself en haar publiek te skep. o Sy trek haar vel weg om haar ruggraat te ontbloot. Weereens is dit in stille konfrontasie sodat die kyker nie die liggaam kan ignoreer nie. o Sy gebruik grieselrige pasteltone wat amper die kneusing van die liggaam suggereer.
22 NSS – Memorandum
o Letterlik om onder haar onderwerpe se velle in te kom, ondersoek sy beide vleeslike en mediese belang in liggame. o As die kyker, is ons onseker van waar die pyn kom. Dit kan metaforiese pyn wees – die van 'n disfunksionele samelewing. o Die skêr in die agtergrond verwys weereens na die sny van dinge. Algemene punte • Al die werke kommunikeer iets oor die rol van vroue in die samelewing. • Hulle is in vroulike posisies met effense skamerige getilte koppe. • 'n Interessante feit is dat nie baie manlike kunstenaars hulself in so 'n ontblote wyse uitgebeeld het nie. • Die klem is op hande in al vier die werke. Leerders moet 'n bespreking van enige ander kunstenaar wat hulle bestudeer het insluit wat kwessies ondersoek rakende geslag in hulle werk. Leerders mag manlike of vroulike kunstenaars in hul bespreking insluit. • Moenie leerders penaliseer as hulle hulle nie 'n ander kunstenaar in hulle bespreking insluit nie. • Neem kennis as die kunstenaars wat van die Vakinhoud Riglyne (Cohen en Pienaar) verwyder is, bespreek word moet dit steeds gemerk word.
23 NSS – Memorandum
VRAAG 10: KONTEMPORÊRE ARGITEKTUUR IN SUID-AFRIKA 10.1
Leerders moet TWEE kontemporêre voorbeelde van Suid-Afrikaanse argitektuur bespreek wat hul inspirerend vind. Hulle mag na die volgende verwys • Naam van geboue en argitekte • Funksie • Styl en gebruik van bou-materiale en tegnieke • Geldige redes hoekom die voorbeelde inspirend gevind is • Enige internasionale geboue en argitekte Wanneer hul gekose projek bespreek word, moet leerders hul kennis en begrip van argitektuur wys deur die gebruik van die korrekte terminologie en hul algemene begrip van argitektuur sake. Die bespreking van die ontwerpskwessies vir hierdie voorstel moet van 'n holistiese oogpunt gesien word. • Behoeftes van die gemeenskap – leerders moet bewus wees van HUL gemeenskap en sy behoeftes in terme van die voorstel – hulle moet redes gee waarom hulle die projek in terme van hul gemeenskapsbehoeftes gekies het. • Omgewingskwessies – ons planeet is in gevaar en ons as ontwerpers moet baie bewus wees van aardbesparingsmiddele- gebruik van sonverhittings panele/herwinde/alternatiewe boumateriale/bewarings kwessies • Kontekstuele kwessies – regenarasie en/of sloping van ou geboue en terrein sowel as die bewaring van natuurlike bronne bv. bome, rotse, ens. • Leerders moet 'n kort bespreking insluit van enige plaaslike of globale geboue wat hul ontwerp mag beïnvloed het. Daar moet geldige redes gegee word vir die keuse van hierdie voorbeelde. • Boumateriale – gee redes waarom die materiale gebruik gaan word • Dekoratiewe kenmerke mag gebaseer word op die tematiese natuur van die ontwerp. Gebruik van materiale mag ook 'n dekoratiewe kenmerke vorm, saam met die gebruik van kleur • Styl – Modernisme/Late-Modernisme/Post-Modernisme/ Dekonstruktiwisme/Afrika etnies of enige ander vernakulêre style • Terrein – Oorweging moet gegee word aan die area waar die projek gebou gaan word – die grootte van die eiendom, klimaatsinvloede, geologiese oorwegings.