Pynlik eerlike kyk na ons demokratiese oorgang | Netwerk24
Jong ma van Beaufort-Wes in huis vermoor
Anthea Thopps (30) het sowat twee maande gelede, nadat haar tannie dood is, by dié se huis in Renierstraat, Beaufort-Wes, ingetrek, en Sondagoggend is haar halfkaal lyk in die huis gevind.
Wollerige passasiers uit ‘sindikaat’ se kombi gered
’n App waarmee gesteelde vee opgespoor kan word, word nou in gebiede gebruik waar boere onder veediefstalle deurloop.
Meer as 3 300 vas vir uitstaande boetes van R31 m.
Meer as 3 000 mense is die afgelope twee en ’n half maande tydens verskerpte taxiblitsoperasies in die Kaapse metro in hegtenis geneem.
Geliefde Aussie-tennisspeler sterf
Die Australiese tennisspeler Peter McNamara, wat drie Grand Slam-titels in die dubbelspel gewen en later ’n prominente afrigter geword het, het sy stryd teen prostaatkanker verloor.
Van trane in parkeerarea tot Ope-triomf
Shane Lowry het sy Britse Ope-triomf Sondag as onwerklik beskryf en vir eens is dit nie ’n cliché om sy oorwinning as “ongelooflik” te beskryf nie.
KYK: Aussie se podium-protes oor Chinese ‘verneuker’
Die Australiese swemmer Mack Horton het applous van sy mede-deelnemers gekry nadat hy Sondag geweier het om langs die Chinees Sun Yang op die podium te staan tydens die medalje-oorhandigingseremonie by die Wêreldbyeenkoms in Gwangjoe, Suid-Korea.
Begin nóú jou Desember-vakansie beplan
Dit voel dalk vir jou nog 100 jaar voor Kersfees, maar nóú is ’n baie goeie tyd om jou vakansieplanne te maak. Dit kan geld en stres spaar!
Matjila: OBK-belegging in olie ‘was ’n ramp’
Die Openbare Beleggingskorporasie (OBK) het ’n swak besluit geneem toe hy $270 miljoen in 2014 in Camac Energy belê het.
#Spaarmaand: Hier is wenk 22 uit 31
Julie is Spaarmaand. Vandag gee ons raad oor hoe om spaar ’n gewoonte te maak.
Teistering: 3 voorvalle in 1 aand
Ek was onlangs in ’n kuierplek waar ek drie voorvalle beleef het wat ek dink onnodig en oneerbiedig was.
Plaasmoord: Mense soos sy is gewoonlik gesigloos
Mense soos sy is gewoonlik stemloos en gesigloos – behalwe as hulle ’n politikus se saak kan sterk. Willemien Brümmer vertel die verhaal van Mmkarabo Pharoe, wat verlede jaar op die plaas Brandenburg verkrag is nadat haar man, ’n plaasbestuurder, wreed vermoor is.
Totsiens bier, brood en pasta . . .
Ek het die afgelope 21 jaar vreesloos deur die lewe gegaan en geëet en gedrink net wat ek wou. My rustige lewe het onlangs in ’n oogwink verander ná die e-pos van my dokter. Ek ly aan gluten-intoleransie! Koebaai bier, brood en pasta!.
LUISTER: Dana en sy besoek aan Adriaan Vlok
’n Wasskotteltjie van Makro en ’n visitekaartjie met die woorde: “Adriaan Vlok. Vergifnis/Forgiveness.”.
Dít is nou die gewildste fliek van alle tye
James Cameron se fliek Avatar wat sedert 2009 die nommer 1-plek as die gewildste fliek van alle tye beklee, moes die naweek opsy skuif sodat ’n nuwe gunsteling sy plek kan inneem.
Ryk en lekker
Gooi steranys by jou sjokoladedrankie – en smeer ganache heerlik morsig oor...
Omega 3 – hier’s die jongste feite
Anders as wat die internet beloof, is ’n omega 3-kapsule per dag nie ’n wonderkuur nie, skryf Delia du Toit.
Deur Hermann Giliomee 16 Junie 2019 00:00
’n Stukkie van die legkaart deur Rina Venter. Uitgewer: Malan Media. Prys: R350.
In 1997 het ’n insiggewende boek oor Suid-Afrika se oorgang na ’n demokrasie verskyn: Patti Waldmeir se Anatomy of a Miracle: The End of Apartheid and the Birth of the New South Africa. Hierin stel sy die kernvraag: “Why did the Boers give it all away?”
Waldmeir lê baie klem op die simboliese leierskap van Nelson Mandela, die strategiese vernuf van Joe Slovo, die onderhandelingsvaardighede van Cyril Ramaphosa en die Nasionale Party se onvermoë om enige betekenisvolle swart steun te werf.
Die huidige ortodoksie is om die NP se oordrag van mag in 1994 as iets onvermydeliks te beskou omdat die swart oorwig van getalle en wêreldsteun vir die beëindiging van apartheid so oorweldigend was. Die feite lyk egter anders. ’n Opname deur ’n Duitse firma in 1987 het getoon so min as 18% van die Zoeloes en 24% van die Noord-Sotho’s het in daardie stadium ’n meerderheidsregering verkies.
In nog ’n opname in die vroeë 1990’s het 15% van alle swart Suid-Afrikaners FW de Klerk as leier gesteun. Tel hierby die meer as 30% steun wat die NP en Inkatha in 1994 saam getrek het, en die syfer kom op 45% te staan. Die NP sou groot foute in die onderhandelings moes maak en die ANC sou tussen 1990 en 1994 met ’n suksesvolle gewelddadige aanslag moes kom om in die verkiesing steun van net minder as twee derdes te kry.
Venter se boek is meer onthullend en meer pynlik eerlik oor ons demokratiese oorgang as enige ander boek wat bestaan.
En nou, ’n kwarteeu ná die oorgang van 1994, kom daar herbesinning. In sy Peaceful Revolution: Inside the War Room at the Negotiations (2017) skryf Niël Barnard, hoof van die Nasionale Intelligensiediens van 1979 tot 1992, dat die De Klerk-regering geen duidelike, behoorlik verwoorde doelwitte gehad het nie. Vanweë diepliggende meningsverskille was daar by die NP tydens die onderhandelings “a crippling lack of direction” (bl. 268).
Pas het Rina Venter se outobiografie, ’n Stukkie van die legkaart, verskyn en ongeveer die helfte van die boek van meer as 400 bladsye het die onderhandelings as deurlopende tema. Dit is ’n boek wat ’n mens heeltemal nuut laat kyk nie net na die onderhandelings nie, maar ook die verhouding tussen man en vrou in ons mansbeheerde gemeenskappe.
Venter, die enigste vrou wat tussen 1910 en 1994 in die kabinet gedien het, is in 1938 gebore en het aan die Wes-Rand grootgeword. Sy het haar doktorsgraad in maatskaplike werk aan die Universiteit van Pretoria behaal en daarna as maatskaplike werker by die Suid-Afrikaanse Vrouefederasie (SAVF) begin werk. In 1980 het sy die leier van dié organisasie geword en in hierdie hoedanigheid algaande meer kennis verwerf van swart vroue se leefwêreld onder apartheid. In 1984 word sy as benoemde lid van die NP in die Parlement beëdig en in 1989 word sy ’n verkose LP en minister in FW de Klerk se kabinet.
Venter se boek is die gesaghebbendste ontleding wat tot dusver geskryf is oor die vraag hoe en waarom die NP-regering nie die belofte van ’n bestel van magsdeling, wat hy aan sy kiesers gemaak het, nagekom het nie.
Toe sy tot die politiek toetree, het Venter robuuste debatte in die koukus verwag, maar is teleurgestel. Toe die onderhandelings begin, het sy verwag daar sou soos by die SAVF vooruitbeplande doelwitte wees, ’n strategie om dit te verwesenlik en daarmee saam tydskale en meetbare uitkomste. Volle verantwoording sou gedoen word en indien daar afgewyk is van ’n opdrag, sou ’n nuwe mandaat gevra word. Dit is die model wat sy in die praktyk in die SAVF geleer het en ook die een waaraan sy steeds die De Klerk-regering se onderhandelings vir ’n demokratiese bestel sou toets.
Venter was geskok toe sy uitvind daar is geen omvattende bestuursplan ontwikkel nie en dat die ANC se voortgesette aanslag op die staat nie behoorlik ontleed is en ’n teenvoeter daarvoor ontwikkel is nie.
Venter spreek skerp kritiek uit oor die feit dat De Klerk die nasionale veiligheidsbestuurstelsel (NVBS) vir alle praktiese doeleindes afgeskaf het. Dit was hierdie liggaam, waarin sekere ministers saam met senior lede van die veiligheidsdienste en verskeie kundige amptenare gedien het, wat grootliks gehelp het om die onluste wat in 1984 uitgebreek het onder beheer te bring.
Venter is baie krities daaroor dat De Klerk hierdie stelsel afgeskaf het terwyl die groot toets om ’n grondwetlike skikking te bereik nog voorgelê het en terwyl daar sterk aanduidings was dat die ANC die vakuum in die townships wou gebruik om beheer te verkry en alle mededingers uit te skakel.
Soos Anthea Jeffery, Frans Cronjé en John Kane-Berman van die Instituut vir Rasseverhoudinge in hul onderskeie studies so duidelik uiteengesit het, was die ANC en Inkatha vir verreweg die grootste deel van die politieke geweld verantwoordelik. Die ANC het nog ’n stappie verder gegaan en al die skuld vir die geweld op die skouers van die regering en Inkatha gepak. Die De Klerk-regering kon geen teenvoeter hiervoor vind nie.
Volgens Venter het die oomblik van waarheid vir die NP-kabinetslede gekom by ’n bosberaad wat in Julie 1993 gehou is. Hier het Roelf Meyer dit die eerste keer aan sy kollegas gestel dat hulle vrede sal moet maak met ’n meerderheidsregering wat onafwendbaar was. Venter skryf Meyer het hierdie standpunt ingeneem “sonder dat die beginsels van onbeperkte meerderheidsregering ooit in die kabinet bespreek of goedgekeur is”. Betekenisvol voeg sy by dat geen kabinetslid op Meyer se woorde gereageer het nie.
Kort ná hierdie bosberaad het Piet Marais, minister van nasionale onderwys, De Klerk in ’n brief gewaarsku dat Afrikaanse skole onder sterk politieke druk gaan kom van die ANC, wat ’n sterk antipatie teenoor die skole het. ’n Maand later sou Marais ’n brief aan De Klerk skryf (hy het later ’n fotokopie van die brief aan my geskenk) dat “onderwys nie soos dit hoort ons onderhandelaars se prioriteit is nie”. Hy het bygevoeg dat hy in informele gesprekke met ANC-onderhandelaars die duidelike indruk gekry het dat die beweging “onverdraagsaam is teenoor Afrikaans en teenoor die eis dat Afrikaanse universiteite voortgaan om hul missie met kulturele inhoud te vul”.
Marais het by De Klerk aangedring om ’n lys op te stel van die dinge waaroor dit eintlik gaan en van die ondernemings wat die NP aan sy kiesers gegee het. Hy moes ook aandui watter nog nie nagekom is nie. In daardie stadium is reeds oor al die sleutelkwessies met betrekking tot hoër onderwys ooreengekom. De Klerk het by Marais aangedring om met die ANC-onderhandelaars te praat om die kwessie te heropen, maar Marais kon niemand onder die ANC-leiers kry wat belang gestel het nie.
Venter se boek is meer onthullend en meer pynlik eerlik oor ons demokratiese oorgang as enige ander boek wat bestaan. Dit verdien ’n breë leserskring en indringende bespreking.
Prof. Hermann Giliomee is ’n historikus van Stellenbosch en skrywer van The Rise and Demise of the Afrikaners wat onlangs verskyn het.
Meer oor: Resensie
In gesprek met prof. Hermann Giliomee
‘Die Afrikaners’ nader bekyk
OB-saak: ‘Cyril kan nou rustiger slaap’
Ergste koue nou eers op pad
Amplats daal met 2% ten spyte van stewige dividend
Réan se Rox-Zee koer op Instagram
Vermoorde vrou het verdagtes glo laat saamry
Trek die komberse nader vir nog ’n kouefront
OORSIG: ‘OB oorskry haar mandaat,’ beslis hof
Hanlie Retief gesels met Kader Jacobs
Nathan Trantraal: Liefde isse signal wat gestuu wôd soese SOS