Noord-Europa 30 jaar oorlog - Verloop van Geskiedenis - 2021
Lande in Noord-Europa sou 'n beduidende invloed op die Dertigjarige Oorlog hê.
Die belangrikste lande wat by hierdie streek betrokke was, was Denemarke en Swede.
Na 1523 het Denemarke voortdurend probeer om Swede terug te kry na die Koninkryk Denemarke-Noorweë. Sy het nie daarin geslaag om dit te doen nie en het 'n aantal Baltiese buiteposte verloor in die poging om Swede weer te verower. Swede self het egter 'n dinastiese stryd deurgemaak.
In 1587 word Sigismund, seun van Johannes III van Swede, tot koning van Pole verkies.
In 1592 sterf Johannes III en word Sigismund tot koning van Swede verklaar en is hy ook koning van Pole.
Sigismund was 'n ongewilde koning in Swede en die broer van Johannes III, Hertog Charles, het Sigismund gedwing om in 1593 na Pole terug te keer. Charles word die effektiewe heerser oor Swede en word in 1604 tot koning Charles IX gekroon. Tussen 11606 en 1609, Pole is deur die Rokosz-rebellie geraak en Sigismund moes hiermee te make kry. Daarom het hy nie die geleentheid gehad om Charles oor die Sweedse troon uit te daag nie.
In 1611 val Denemarke Swede aan. Die Deense leier, Christian IV, was kwaad oor die toenemende welvaart van Swede en haar vinnig groeiende ekonomie, wat Denemarke in die komende jare duidelik sou uitdaag. Charles IX is tydens die oorlog oorlede en in 1611 word hy opgevolg deur sy seun Gustavus Adolphus (ook bekend as Gustav II Adolf). Gehelp deur sy kanselier, Axel Oxenstierna, kon hy daarin slaag om die Deense Oorlog te beëindig deur die Vrede van Knarad in 1613. Die Dene het 'n aansienlike bedrag kontant ontvang in ruil vir Alvsborg, die enigste hawe in Swede aan die Noordsee. Ondanks hierdie terugslag vir Swede se finansiële reserwes, het Gustavus Swede egter uit 'n oorlog belemmer wat haar ekonomie in die gedrang gebring het.
Die dinastiese vete wat Swede voor die Deense Oorlog gekenmerk het, het daarna voortgeduur. Gustavus is gedwing om nouer bande met Rusland te soek, wat beteken dat Pole aan beide kante van haar grense met potensiële vyande gekonfronteer word. Charles IX het reeds begin met die bevriend met Rusland toe hy die tsaar, Boris Gudunov, militêre hulp verleen het in 'n oorlog tussen Rusland en Pole.
Boris Gudunov het self probleme ondervind onder die aristokrasie van Rusland. Die groot gesag tsars soos Peter die Grote het, was nie waar vir baie Russiese tsaars wat Rusland in naam lei nie, maar relatief min mag buite Moskou gehad het. 'N Skakeling met Swede sou sy mag bevorder, en daarom het sommige Russiese aristokrate die aanspraak van Wladislaw om tsaar van Rusland te wees, ondersteun. Wladislaw was die seun van Sigismund van Pole. Boris is omvergewerp en Wladislaw het 'n tsaar van Rusland geword. Sigismund het nou die vrees vir 'n vyand aan twee grense beëindig, maar sy seun was 'n ongewilde heerser en in 1613 is hy op sy beurt omgeslaan deur Michael Romanov. Hy het Swede om hulp gevra omdat hy 'n Poolse inval gevrees het, maar Gustavus het geweier omdat hy van mening was dat dit 'n Poolse reaksie teen Swede kan uitlok.
In 1614 het Swede 'n bondgenootskap met Holland gehad (albei was protestants en het groeiende ekonomieë gehad) en in 1615 het Swede 'n bondgenootskap met die Evangeliese Unie van Duitsland gehad - 'n versameling van Protestantse Duitse state. Met hierdie agtergrond het Gustavus sy invloed en die bedreiging van militêre steun van sy nuwe bondgenote gebruik om Rusland en Pole tot 'n wapenstilstand te dwing by die Verdrag van Duelmo wat in 1618 onderteken is.
Swede en Pole het in 1618 tot stilstand gekom met die Verdrag van Tolsburg. Teen 1618 het Gustavus 'n reputasie ontwikkel as 'n bekwame diplomaat en teen 1620 word Swede as 'n belangrike Europese mag beskou.
Die destabiliserende faktor in die streek was Sigismund. Hy het Swede steeds as syne beskou en sy liefde vir die Katolisisme bots met 'n staat - Swede - wat die Katolisisme verbied het. Sigismund is die naam "Pous Phillip II" genoem vanweë sy ywer om Poolse Protestante tot Katolisisme te bekeer. Sigismund was 'n vurige voorstander van die teenhervorming en Pole was bekend as die 'Spanje van die Noorde'. Sigismund het die potensiaal gehad om die hele streek te destabiliseer, veral omdat Swede gesien is as 'n bastion van Protestantisme.
Gustavus Adolphus en sy buitelandse beleid hou hoofsaaklik verband met die Dertigjarige Oorlog. Toe Swede in 1630 by die oorlog aansluit, het haar magte nie ...