In die gereelde skouerskuur met lesers van Maroela Media kom ek agter daar is mense wat – hoe sal ek dit stel? – interessante idees oor die demokrasie het. Dalk ook oor sy teenpool, diktatuur.
Laat my daarom vandag hier ’n uiteensetting gee van hoe ek die demokrasie sien en waarom ek dié stelsel, met al sy gebreke, as die mins slegte sien.
Sommige mense maak die begryplike fout om die demokrasie te sien as sinoniem met die meerderheidswil. Dít is inderdaad ’n sleutelelement van die demokrasie, maar dit is wat my betref nie eens die belangrikste nie.
Teen die tyd dat die demokrasie weer in die Weste kop uitgesteek het, in die Verligting van die 18de eeu, het mense van die Atheense foute geleer. Bowendien was dit met die miljoene mense onprakties om die Atheense volksvergaderings na te volg.
Algemene stemreg, of die meerderheidswil, was maar één aspek hiervan. Belangriker was die skeiding van die regeringsmagte – die wetgewende, uitvoerende en regterlike gesag – en die verankering van ’n reeks burgerlike regte in ’n grondwet waaraan álmal, ook die owerheid, gehoorsaam moet wees.
Die staatshoof, die president, kan weens die beperking op sy magte en bevoegdhede geen diktator wees nie, al wíl hy. Die lede van die Kongres se twee huise, die Huis van Verteenwoordigers en Senaat, is nie sy ondergeskiktes nie, maar sy gelykes.
Trouens, weens die afwesigheid van streng koukusdissipline in die Kongres (iets wat Amerika van die Europese – en Suid-Afrikaanse – stelsels onderskei), kan ’n president slegs sy politieke agenda in die praktyk bring as hy saam met die Kongres werk. Dis ook die geval waar die president se party, soos tans, ’n meerderheid in albei huise het.
Maar dis nie ál nie. Die hoogste gesag lê by die uiters moeilik wysigbare grondwet, waaroor die hooggeregshof die arbiter is. Deur die jare het regters tallose presidente tot orde geroep omdat hulle na die regters se oordeel die grondwet oortree het.
Die fundamentele probleem by ons lê nie soseer by die Grondwet nie. Dit lê by die regerende party, die ANC, wat die Grondwet en die beperkings wat dit aan die regering se almag oplê, as ’n irritasie beskou.
As ek op grond van al bogenoemde oorwegings ’n genuanseerde oordeel moet vel, sou ek sê ons is teoreties ’n demokrasie, maar nie in die praktyk nie. Tog sou ek Suid-Afrika nie, soos Zimbabwe, summier as ’n diktatuur beskryf nie.
Om mee te begin het ons ’n regbank wat nie aarsel om die regering by die bors te gryp en tereg te wys nie. Ons het ’n lewendige burgerlike samelewing wat luidkeels protesteer (dink maar aan Swart Maandag) as dit nodig is.
Beste Tamboti (interessante skuilnaam!), Dit werk taamlik (nie baie nie) goed in Botswana en Namibië. Ek kan nie so gou aan ‘n ander land dink nie. Of dit by ons kan werk? Ek wil juis aanstaande week daaroor gesels. Lekker week vir jou.
Waar minderhede in ag geneem word werk dit net daar waar die meerderheid hulle terwille wil wees en ook net vir solank hulle so voel.
Mandela het hom maar net aan die reels gesteur omdat hy die een was wat die oorgaan seepglad moes bestuur sodat die ANC sy NDR (National Democratic Revolution) kon implimenteer wat hy ook ondersteun het.
Was daar n studie daaroor met betrekking tot die demokrasie buiten die gewese vroueregter se opmerking daaroor?
“Volgens die man se familie het hy sy versameling handgranate aan vriende gewys toe die granaat in sy hande ontplof het,” het Luyanda Majija, woordvoerder van ER24, gesê.