Kyk: ‘Naïwiteit, patriotisme,’ bring hom tot hierAndré de Ruyter, hoof van Eskom, vandeesweek tydens ‘n onderhoud met Maroela Media. (Foto: Jhua-Nine Wyrley-Birch) Wanneer miljoene Suid-Afrikaners soggens eerste ding na hul fone kyk om te sien wat hul beurtkrag-lot die dag inhou, kyk André de Ruyter ook na sy foon. Weet die hoof van Eskom van elke kragsentrale wat uitskop, elke vervoerband wat die gees gee en die dieselvlakke oral waar dit saak maak? “Ons het ŉ toepassing wat elke uur opdateer as iets groots gebeur,” sê De Ruyter vandeesweek in ŉ onderhoud aan Maroela Media. “As my oë in die oggend oopgaan, is dit die eerste ding waarna ek kyk,” sê hy. Nes tydens sy gereelde mediasessies om terugvoer oor die kragsituasie te gee, antwoord De Ruyter vrae geduldig, gewoonlik diplomaties en soms met skerp kritiek oor die verloop van gebeure wat Suid-Afrika in ŉ verlammende kragkrisis gedompel het. Dit is ŉ kragkrisis wat toenemende oproepe tot gevolg het dat De Ruyter in sy swaard moet val; dat hy die een is wat vir die gemors verantwoordelik is en die trekpas moet kry. Bedankingsbrief (nog) nie geskryf “Ek is baie filosofies daaroor,” sê De Ruyter oor oproepe dat hy afgedank word. “Dit is nie my besluit nie. Ek dink as ŉ mens kyk na die onstabiliteit wat in Eskom veroorsaak is deur 11 bestuurshoofde in 10 jaar, was dit ŉ groot bydrae tot die probleem wat ons op die oomblik ondervind. “Persoonlik dink ek dit is nie nou die regte tyd om weer te verander nie. Maar as dit die besluit is, is dit die besluit; dan het ek ander goed om te doen.” Dit beteken nie hy wil nié soms boedel oorgee nie. “Drie keer per dag, voor middagete,” spot hy. Maar sy bedankingsbrief is nog nie geskryf nie. De Ruyter kom kort ná 18:00 op ŉ Maandagaand vir die onderhoud aan, skerts oor die “indrukwekkende reeks sonpanele” op die Voortrekkermonument se terrein. Het hy self sonpanele tuis? “Ek het nou onlangs geïnstalleer, waaroor ek, as ek eerlik moet wees, baie bly is,” sê hy. Die een vraag wat almal vra – en onophoudelik – is wanneer gaan beurtkrag end kry. Sodra die politici aan boord kom, antwoord hy. “Mense is met goeie rede gefrustreerd en geïrriteerd met beurtkrag. Ek verstaan dit 100%. As die ligte afgaan, is ek self knorrig. Jy sit in die verkeer, jy kan nie doen wat jy moet doen nie. Ek verstaan die ongerief heeltemal. Matrikulante moet studeer; mense wat diabetes het, wat insulien moet koud hou in die yskas … Ek het volle begrip.” Dat hy self gefrustreerd is, is ŉ feit. “Daar is ŉ aantal dinge wat ek dink ons as ŉ land beter kan doen om hierdie krisis die hoof te bied, maar ek dink om te loop is voortydig. Soos hulle sê: in die politiek is ŉ week ŉ baie lang tyd en Eskom is ongelukkig al hoe meer ŉ politieke speelveld.” De Ruyter bestempel pres. Cyril Ramaphosa se besluit om ŉ kragkrisiskomitee op die been te bring, as ŉ goeie een. “Dit het ŉ klomp fokus gebring en ŉ klomp struikelblokke uit die weg geruim. Dit is jammer dat dit ons vlak 6-beurtkrag gekos het voor so ŉ struktuur begin is.” Hy was drie jaar lank voorsitter van die Vervaardigingsirkel, ŉ groep mense wat passievol oor besigheid in Suid-Afrika is. Al hoe meer van daardie oudkollegas kontak hom deesdae en vra of hulle werkers moet begin aflê, sê De Ruyter. Die kommer is groot en dit groei. Maar, sê hy: “Ek wil regtig vir mense sê hierdie is ŉ probleem wat opgelos kan word.” Groot steun onder gewone SA’ners Dat daar foute langs die pad was, is ongetwyfeld so. “Het ek alles perfek gedoen? Nee, definitief nie. Ek sal nie sê ek is die heilige ou in hierdie verhaal en ek het nie foute gemaak nie. My grootste fout was om te dink dat hierdie probleem opgelos kan word met verbeterde instandhouding. “Met my privaatsektoragtergrond het ek die verkrygingsburokrasie van die staat totaal onderskat en ek sal dit ruiterlik erken.” De Ruyter het ook, ten spyte van wat gereeld in die media uitbasuin word, steeds reusesteun en veral onder gewone Suid-Afrikaners wat by hom pleit om vas te byt. “Ek dink ŉ mens moet besef dat joernalistiek, met respek, en sosiale media nie die werklikheid is nie. As ek kyk na mense wat ek op straat teëkom, is dit sonder uitsondering positief. Mense sê vir my ek moet asseblief net nie loop nie. “Ek kry baie boodskappe wat sê, ‘seblief bly – moenie jou steur aan die kritiek nie’.” En hy het darem nog ŉ paar vriende oor, spot De Ruyter. Kla hulle by hom oor beurtkrag? Hy lag. En ken hy die grappie dat niemand meer maskers hoef te dra nie, maar dat koplampe nou verpligtend is? “Ek ken elke beurtkraggrappie in die boek. Ek dink ek kan al die boek skryf. Ek het ŉ netwerk van bronne wat vir my die grappies aanstuur,” sê hy gemoedelik (selfs al het hy net ŉ paar maande gelede gesê hy is nou werklik keelvol vir beurtkraggrappies en leunstoelkritici). Suid-Afrikaners het minstens nog nie hul sin vir humor verloor nie – De Ruyter ook nie – maar almal besef daar is weinig snaaks aan die situasie. Boonop eis die konstante druk ŉ groot persoonlike tol op De Ruyter en sy gesin. Hy is getroud. Hy het kinders. Hy hou hulle so ver moontlik uit die openbare oog. Lyfwagte vergesel hom na die onderhoud. Vrees hy vir sy lewe? “Ja,” antwoord hy onomwonde. “Ek moes al interdikte kry teen ŉ party wat graag rooi kepse dra wat my gedreig het. “Ek het afluisterapparate in my kar gekry. Dit gaan maar ŉ bietjie rof … en dit is hoekom ŉ mens versigtig moet wees. Ek sal eerder voorsorg tref, maar ek wil nie dramaties daaroor wees nie.” Hy gee hom ook geensins uit “as die redder van Eskom of van Suid-Afrika nie”. “Dit is glad nie my rol nie. Dit was nog nooit my ambisie nie. Ek dink wel die sensasie wat veroorsaak word deur een persoon voor te hou as die sondebok is oppervlakkig en sensasioneel. Baie meer rolspelers moet pa staan vir die situasie.” ŉ Mens kan nie help om te wonder waarom De Ruyter nog nie handdoek ingegooi het nie. Week ná week, beurtkragronde ná beurtkragronde is daar immers oproepe dat hy summier afgedank moet word. “Dit is waarskynlik ŉ kombinasie van naïwiteit en patriotisme wat my tot hier gebring het. Ek het nie aansoek gedoen vir die pos nie. Ek is genader vir die pos en my gedagtegang was as ek ‘nee’ sê, versaak ek my reg om te kla. Dan kan ek nie meer om die braaivleisvuur saam met die ander manne staan en sê Eskom is alweer ŉ probleem nie. “As jy die kans kry om te gaan help, moet jy gaan help. As dit nie werk nie, kan jy minstens sê jy het probeer.”