Vissershuisies, Hotagterklip en Waenhuiskrans (Arniston), dist. Bredasdorp (Geen toegang) – Afrikanergeskiedenis
Foto: J. H. Pierneef • Vissershuisies, Waenhuiskrans • Staatsargief, Pretoria
Nie te lank gelede nie was die vissersdorpies, wat nie veel meer as gehuggies was nie, nog van die interessantste en skilderagtigste kenmerke van die kus vanaf Saldanhabaai tot daar ver verby Agulhas. In die mees onverwagte baaitjies het hulle weggesteek gelê. Hul bekoring, rustigheid en ongekunsteldheid het hulle veral aan die beskeie witgekalkte huisies met rietdakke, eenvoudige gewels en uitgeboude komyntjies ontleen. Met die groot toename in die gewildheid van ons strandoorde, verdwyn hierdie huisies een na die ander. Die bewaring van enkeles het dus gebiedend geword, want afgesien van hulle eie besondere karakter en skilderagtigheid, neem hulle 'n besondere plek in in die geskiedenis van ons volksboukunde. Hulle is mos die prototipe van ons trotse Kaapse gewelhuise en so baie boerewonings in die binneland.
Die mooiste voorbeelde van hierdie ou huisies is nog in die distrik van Bredasdorp te vind. By Hotagterklip, 'n klein entjie van Struisbaai, sny die nuwe teerpad deur so 'n ou vissersdorpie. Hoewel daar met die maak van die pad 'n paar huisies platgestoot is, bly links en regs nog aantreklike groepies staan. Die drie huisies op 'n hellende graswerf aan die regterkant van die pad is reeds ongeveer sestig jaar gelede gebou en in 'n goeie toestand van bewaring. Hulle is tot die waardigheid van historiese monumente verhef. Links van die pad lê egter die grootste versameling, en die Monumente-kommissie beywer hom om soveel daarvan as moontlik te bewaar.
Ongeveer 24 km vanaf Bredasdorp op die kaalgewaaide duine en rotsige kus, lê die strandoord Waenhuiskrans, so genoem na die reuse grot weggesteek onder die hoë kalkwalle aan die strand. Aan hierdie strandoord, wat ook as Arniston bekend staan, word 'n eie karakter en rustige skilderagtigheid deur die vissershuisies verleen. Die grootste groep van hierdie huisies is bo-op die knop, links van die sleephelling, onreëlmatig saamgehurk, maar hier regs, waar die pad van Bredasdorp die dorpie binnekom, staan ook 'n paar en een van hulle, op erf nr. 49, is uitgesoek vir bewaring deur proklamasie.
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, p. 108.