Wie sal nou nie hou van ’n huis langs die Vaalrivier nie? Vleisbraai aan die oewer, waterski, kanovaarte, visvang . . .
Dit klink soos die paradys. Maar vir baie mense wat langs die water woon, het hul idilliese leefstyl in ’n nagmerrie ontaard. Vra jy hulle, moet die Vaalrivier nou eerder “Rioolrivier” heet.
Klop jy aan by Adele Andrews, wat ’n oewererf in die Loch Vaal-omgewing besit, kyk sy mismoedig na die rivier wat sowat 80 m van haar woonhuis se braaipatio verbyloop.
Adele, ’n lid van die organisasie Save, sê soms het die rivier groot swart kolle van die riool in die water. Foto: Papi Morake
Soms is die water pikswart wanneer hope rioolvuil verbykom, vertel sy met die afstap na die waterkant. Met ’n swembadsif skep sy ’n hoop swart gemors van die bodem aan die vlak kant van die water.
Dié burgerlike organisasie veg om die rivier en sy ekostelsel te red deur druk op die plaaslike owerheid toe te pas. Maar dis nie net huiseienaars langs die rivier wat verontrief word deur dié onooglike en onwelriekende gemors nie.
Die rioolvuil in die rivier is die gevolg van ’n groter probleem: die ineenstorting van rioolsuiweringsinfrastruktuur in die Vaaldriehoek. En dit hou ’n gesondheidsgevaar vir die ganse gemeenskap in.
“Die agteruitgang van die Emfuleni-munisipaliteit (Vaaldriehoek) se rioolverwerkingsaanleg, wat op die rand van ’n algehele ineenstorting is, is die grootste sondaar,” som Mike die situasie op.
Save het in Februarie vanjaar ’n hofbevel in die hooggeregshof bekom wat Emfuleni verbied om dit te doen, maar dié bevel het niks gehelp nie, sê Mike. Aan die begin van September het die SA Menseregtekommissie (SAMRK) die gebied besoek om vas te stel wat aangaan.
By navraag het die provinsiale bestuurder van die SAMRK, Buang Jones, aan Huisgenoot gesê die impak van die storting van die rioolvuil in die rivier grens aan ’n groot omgewingsramp.
Dit borrel uit ’n blykbaar verstopte afvoerpyp op die sypaadjie. Sowat 50 m verder is ’n oop subrioolpompstasie wat buite werking is.
“Dit hou ’n gesondheidsgevaar in vir ons kinders,” benadruk Alfred. Die situasie is vernederend vir inwoners, beklemtoon hy, maar mense het geen ander ekonomiese keuse as om hier te woon nie.
“Die deel van die rivier hier by die oord het oor die algemeen nie hoë vlakke van E. coli nie.” E. coli is ’n bakterie in die water.
Die metings word weekliks deur Rand Water op 10 verskillende plekke in die rivier gedoen, en die bevindings word op die webtuiste reservoir.co.za gepubliseer sodat die publiek kan sien watter dele van die rivier vermy moet word.
Die rioolvuil hou nie net ’n gevaar vir mense in nie; dit het ook ’n impak op die natuurlewe in die omgewing. Adele vertel Save kry gereeld boodskappe van inwoners wat dooie visse aan die oewers teëkom.
Buang sê die SAMRK sal eers ná ’n volledige ondersoek kan bekendmaak hoe die mense- en dierelewe deur die besoedeling geraak word.
Die dam word tans nie geraak nie aangesien die besoedeling by die invloei van die Kliprivier begin, wat aan die onderkant van die dam is, verduidelik Adele.
“Die besoedeling in die rivier is ’n probleem wat in ’n omgewingskrisis en ’n gesondheidsrisiko ontaard. Onmiddellike stappe moet gedoen word om die kwessie op te los.”
Intussen bly die geliefde Vaalrivier siek en waak sy wilgerbome oor ’n ramp wat daagliks groter word.