Die 2019-verkiesing: voorspel tot ’n kritieke momentFoto: Maroela Media Die verkiesing van 2019 gaan die mees kritieke een sedert 1994 wees, op provinsiale vlak vir die Demokratiese Alliansie en op nasionale vlak vir die hele land. In die Wes-Kaap verswak die DA se kanse daagliks om vas te klou aan sy 22% van die stemme en sy beheer oor die Wes-Kaap – met al sy gebreke, steeds die bes geregeerde van die nege provinsies. Sterk gevoelens is besig om onder Jan Alleman op te laai oor die wyse waarop die DA van die een mislukking na die ander strompel: Zille is die leier wat die party van sy 7%-steun tot 22% gelig en die gemors opgeruim het wat die ANC tydens sy beheer oor die Wes-Kaap geskep het. Hierdie lys is lank, en een van die klassieke voorbeelde was hoe sy die stad se grassnykontrak van ‘n BEE-instansie opgesê het omdat hy geen enkele grassnyer op sy boeke gehad het nie! Weke daarna het jy dag en nag grassnyers in aksie gehoor. Zille het ook ‘n groot positiewe bydrae tot die grondonteieningsdebat gelewer toe sy – ongelukkig eers onlangs – die regering gewys het op die derduisende hektaar ongebruikte staats- en weermaggrond wat onbenut is. Vir die Wes-Kaap het sy die voorbeelde genoem van vyf groot gebiede (Culemborg, Ysterplaat, Youngsfield, Wingfield en Denel) waarop digby 100 000 bekostigbare behuisingseenhede opgerig kan word. Dit sal ‘n omwenteling bring vir stedelike behuising aan byna helfte van die 200 000 gesinne op Kaapstad se databasis vir behuising – mense wat te veel verdien vir gratis wonings, maar kwalifiseer vir bekostigbare behuising. ‘n Mens sou verwag dat sulke feite deur die DA-leier, Mmusi Maimane, onder pres. Ramaphosa se aandag gebring sou gewees het. Dit lyk in hierdie vroeë stadium moontlik dat die DA die provinsie en die Stad Kaapstad sal kan behou, maar met kleiner en selfs bedreigde meerderhede. ‘n Hele paar plattelandse munisipaliteite het reeds in tussenverkiesings hul steun na die ANC en sy populistiese, maar onhaalbare agendas verskuif. Die DA het pas ook sy beheer oor die Nelson Mandela metropool verloor. In die laaste verkiesing het die DA net minder as 60% van die stemme getrek teenoor die ANC se 33%. Die kanse vir alliansievorming is ook bitter skraal: die EFF het 2,11% en die ACDP 1,02% van die stemme gekry. Einde Julie het die minister van arbeid, Mildred Oliphant, gespog dat die openbare sektor nou “verteenwoordigend in terme van ras” is. In die proses kyk sy die olifant op die solder heeltemal mis: Eskom is terug by beurtkrag, die SAL se vlerk bly vere verloor, die Inkomstediens is ‘n gruwelkamer – soos die staat se intelligensiedienste, die poskantoor, hospitale, klinieke, ‘n paar honderd rioolstelsels en sowat 66% van die munisipaliteite. En hierdie lys is nie eers naastenby volledig nie, want die ANC het die omgekeerde Midas-aanraking: Alles wat hy aanpak, eindig in ‘n ellendige gemors . . . Armoede, werkloosheid en korrupsie op alle vlakke en die feit dat beleggers nou die Botswana-opsie begin verkies is die grootste redes vir die krisis wat ons in die gesig staar. Is daar ‘n party of alliansie van partye wat dit kan omkeer? Ongelukkig sien al meer kenners en ontleders – wit en swart – al minder hoop vir die toekoms. Nicolas Woode-Smith praat van ‘n nuwe Mfecane, toe ongekende getalle in brutaliteit vermoor is. “Suid-Afrika is ‘n land wat regeer word deur chaos, geweld, stakings en haatdraendheid,” skryf hy, en lewer van die kwaaiste uitsprake wat ek al teengekom het. “Betogers is verby die stadium waar hulle kla; deesdae vernietig, plunder en stroop hulle alles en die regering kyk magteloos toe. Na oral word hulle skynbaar met busse aangery en in die stede is bendes die de facto-regeerders van stadsblokke. “Hulle kla hulle soek na die dinge wat die ANC belowe het. Maar watter bydrae lewer die afbrand van skole en biblioteke en hoe kan dit die diefstal, aanranding en moorde regverdig? “Ek het een keer voorspel ons is op pad na ‘n burgeroorlog of ‘n Sowjet-diktatorskap. Ek voeg nou by dat ons sal voortgaan op die Afrika-pad van mislukte state. Nie die onmiddellikheid van ‘n burgeroorlog of die lang, grys dood van ‘n diktatorskap nie, maar die verrotting van ‘n land sonder bestaansreg.” Prof. Hussein Solomon van die Vrystaatse departement van politieke wetenskap se uitsprake is ewe sterk. Hy sê die land moet tot nasionale ramp verklaar word. Tegnokrate met topvaardighede moet nou beheer neem in die plek van politici. Die verkeerde mense bestuur staatsposte, terwyl ‘n see van misdaadgolwe oor die land spoel. “Ons het tegnokrate soos in Kanada nodig, waar die beste soldaat die minister van verdediging word en die heel beste ingenieur die minister van waterwese en sanitasie.” Hy verwys ook na die Vaalrivier, waar 80% van die water rioolvuil is. Die politieke ontleder dr. Pieter Croucamp sê Maimane is in die DA in ‘n (verlammende) ideologiese stryd gewikkel met die liberale vleuel van sy party terwyl die ANC in minstens drie denkskole verdeel is. Dalk is die grootste rede vir die dilemma die onbekwaamheid en grypsug van die regeerders en die oorgrote deel van die bevolking se gebrek aan die begrip van demokrasie. Hulle hou aan om die ANC te ondersteun en gebruik allerlei metodes om hom te dwing om hul lot te verbeter. Is daar enigeen wat hier lees en woon wat graag in Cyril Ramaphosa se skoene wil staan? Dalk as die leier van ‘n saamgesmelte ANC en EFF?