Taalmonument wil veeltaligheid, Afrikaans bevorderTaalmonument (Foto: Alexander Mickel) Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) beplan ŉ konsultasieproses om die haalbaarheid van ŉ moontlike naamsverandering te ondersoek. Maroela Media het vroeër berig Nathi Mthethwa, die minister van sport, kuns en kultuur, het op 10 Maart 2022 in Pretoria gesê het dat die ATM se naam moet verander. Dit was tydens die jaarlikse ondertekeningseremonie van die aandeelhouerkompak-ooreenkoms tussen die departement en alle hoofde en voorsitters van die openbare entiteite wat onder sy portefeulje val. Michael Jonas, direkteur van die ATM, sê in reaksie hierop beplan die instelling ŉ strategiese beplanningsessie met die ATM-raadslede op 26 en 27 Mei 2022, gevolg deur ŉ openbare vergadering op 28 Mei in die Paarl waartydens die publiek se insette gevra sal word. “Tot dan verkies die ATM se raad en bestuur om nie verdere openbare kommentaar te lewer nie om sodoende nie die proses vooruit te loop nie,” voeg Jonas by. “Intussen bly ons daarop gefokus om maatskaplike samehorigheid, veeltaligheid, Afrikaans en ander inheemse tale – asook die rol wat hulle in die groter dekolonialisasieproses speel – te bevorder.” Jonas sê mense wat dieselfde voel, word aangemoedig om die instelling te ondersteun deur die wye verskeidenheid geleenthede by te woon en om jaarpermitte aan te skaf. Die Taalmonument het ook onder meer oudiogidse in Afrikaans, isiXhosa, Engels en Frans beskikbaar waardeur die simboliek van hierdie ikoniese beeldhouwerk verduidelik word. Al die relevante inligting, asook die ATM se visie en missie, is op die veeltalige webtuiste by www.taalmuseum.co.za beskikbaar, voeg Jonas by. Luidens ‘n meningsartikel deur die uitvoerende hoof van die Kaapse Forum, Heindrich Wyngaard, het hy kennis geneem daarvan dat Mthethwa in ‘n vergadering met entiteite binne sy departement daarop aangedring het dat die ATM in die Paarl sy naam verander. Volgens hom is dit noodsaaklik vir inklusiwiteit en sluit dié naam sprekers van ander tale uit. So ‘n stap sal egter die teenoorgestelde uitwerking hê, sê Wynand Boshoff, VF Plus-LP. “Voor sy uittrede moes die VF Plus se vorige leier, dr. Pieter Mulder, in die betrokke parlementêre portefeuljekomitee ‘n soortgelyke siening die hoof bied. Lede wou destyds sien dat die monument se subsidie besnoei word, volgens hulle ook weens ŉ gebrek aan inklusiwiteit.” Mulder het destyds die komitee na die monument geneem en die simboliek daarvan verduidelik. Die verskillende suile van die monument simboliseer die verskillende bronne waaruit Afrikaans gevorm is: Europese tale, verskillende Afrika-tale insluitend Khoisan-tale, sowel as Oosterse oorspronge. Dit het gelei tot ‘n opmerking dat dit ‘n “eerlike monument” is en die subsidie is met vrede gelaat. “Dit is belangrik om daarop te let dat ‘n groot deel van die Afrikaanse taalgemeenskap sterk onder die indruk van die besondere aard van hul taal is,” voeg Boshoff by. “Dit is ‘n inheemse taal wat in Suid-Afrika vanuit uiteenlopende bronne gevorm is. Erkenning dat dit meer as ‘n variasie van Nederlands is, is slegs met groot moeite verkry.” Boshoff sê daarom is daar ook meer as een monument ter ere van die taal, waarvan die mees indrukwekkende hier ter sprake is. “Diegene vir wie Afrikaanse hul erns is, moet dikwels hul taalbelange onderhewig stel aan die ywer van ander taalgemeenskappe. Kyk byvoorbeeld na die meningsverskil oor die gebruik van Afrikaans in hoër onderriginstellings. Die enigste taal wat baat vind, is Engels as internasionale taal van omgang en geleerdheid.” Die vraag ontstaan waarom sprekers van byvoorbeeld isiXhosa of enige ander taal in die Paarl-omgewing nie hulpbronne bymekaarmaak om hul eie taal sigbaar te vier nie. “In ‘n land wat talle kulture omvat, volg die owerheid gewoonlik een van twee benaderings: Die een is om alle tale en kulture te dwing om in een ‘amptelike’ weergawe saam te smelt; en die ander is om dit sover moontlik te erken en selfs te verwelkom. Die eerste laat druk opbou, wat die staat later uitmekaar laat spat, terwyl die tweede die onderliggende spannings verlig en selfs laat verdwyn. In Suid-Afrika is daar tekens van beide benaderings, maar Mthethwa se optrede is ‘n voorbeeld van die eerste.” Die ervaring in Etiopië en Kenia is dat burgeroorlog beëindig of voorkom is deur kultuurgroepe in beheer van hul eie taal en ander kultuurgoedere te plaas, in teenstelling met ‘n dwangbuis vir kulture wat voorheen gegeld het, sê Boshoff. “Om dit anders te stel: Om te beweer dat ‘n spesifieke taalgroep ander benadeel deur hul eie te vier, is om die middelpuntvlietende kragte in die land te ontketen, pleks van die middelpuntsoekende kragte. In hierdie geval gee Mthethwa stukrag aan die strewe vir Kaapse vryheid. “In stede van sy onverdraagsame houding, kan die minister van sport, kuns en kultuur eerder rade daarstel, waar kultuurgroepe self die beheer oor hulle erfenisterreine en monumente kan neem. Dit mag van die spanning wat tans in Suid-Afrika opbou, ontlont.”