'n Mens moet altyd met die nodige aandag en ontsag luister na die musiek wat deur outoppies gemaak word, want hulle het al die pad (en bowenal afdwaal- en kronkelpaaie) geloop.
Intussen moet die ander outoppies nie oor die hoof gesien word noudat Dylan die toneel weer gaan oorheers nie. Die vier wat vandag aan die beurt kom, is Johnny Cash, Neil Young, Paul Simon en Tom Petty.
Cash het in die laaste tien jaar van sy lewe so 'n magdom liedjies opgeneem dat daar met sy dood nog sowat 50 onvoltooide opnames in Rick Rubin se ateljee gelê het. Rubin het die beste 12 daarvan met fyn sorg voltooi en nou, drie jaar na Cash se dood, is die langverwagte vyfde aflewering in sy American-reeks, A Hundred Highways, op die rakke.
Die CD bevat die opnames wat Cash in die laaste paar maande van sy lewe gemaak het. Hy is vyf maande na sy vrou, June Carter, dood. Party van die liedjies op A Hundred Highways is na haar dood opgeneem, en dus kort voor sy eie afsterwe. Cash was al aan 'n rolstoel gekluister en half blind.
Dit is dus, nodeloos om te sê, 'n pakkende ervaring om hierna te luister, want 'n mens kan hoor oom Johnny staan al as't ware met sy een voet in die graf. Wat jy hoor is 'n treffende en inspirerende afskeid aan die lewe,
en 'n omarming van die onafwendbare onbekende. Dis egter geensins 'n morbiede treurmare nie, maar aangrypend en in sommige liedjies amper selfs 'n soort van religieuse ervaring. Die manier waarop Cash met die dood as tema werk in liedjies soos “On the 309” (die laaste liedjie wat hy geskryf het), “Further Up on the Road” en “Four Strong Winds” dui op iets wat ek Jana-Mariana nie wil laat probeer artikuleer nie, want vir haar is musiek wat die vangnet van woorde ontglip, nog altyd die kwaaiste en coolste van alle musiek.
Na sy dood het Cash se familie in sy tuisateljee afgekom op 'n klomp opnames wat hy self daar gemaak het, maar nooit vir iemand gespeel het nie. Die resultaat is te hoor op Personal File, 'n dubbel-CD met 'n magdom liedjies – die eerste skyf is sekulêr en die tweede skyf religieus. Net Cash en sy kitaar. Eerlik. Deurleef. Passievol. Intens.
Soos ek vroeër al oor Cash opgemerk het: in die laaste jare van sy lewe het hy geklink soos 'n oeroupa wat kreun onder die wavragte wysheid van sy deurleefde grysheid. As jy enigsins geld het en American V: A Hundred Highways in die hande kan kry, moet jy nie die geleentheid en voorreg deur jou vingers laat glip nie, want dan sal die gode jou nie vergewe nie, al het Cash met een voet in die graf gestaan toe dit opgeneem is. Soos gesê, is dit juis dit wat hierdie CD 'n onmisbare ervaring maak. En op Personal File voel dit ook deurgaans of jy direk in aanraking kom met hierdie man se siel.
Al kon Young nie al die clichés systap op hierdie CD nie, vergewe 'n mens hom dit maklik, omdat jy kan hoor die musiek en woorde kom opreg en sonder aansitterigheid diep uit sy hart – soos wat Young nog altyd was. Niks fênsie kak by hom nie. 'n Ou hippie met integriteit (en daar is nie baie van hulle van wie 'n mens dit kan sê nie, sê Jana-Mariana).
Die hoogtepunt op die CD is die siedende aanval op Bush, “Let's Impeach the President”. Na dese sou ek nie omgegee het om 'n vlieg te wees teen die muur van die FBI-kantoor waarin Young se lêer gehou word nie. 'n Mens kry baie mal mense, en ek is seker die heethoofde sal nie toelaat dat Young se skerp kritiek soos water van 'n eend se rug loop nie. Hierdie liedjie behoort op elke radiostasie gespeel te word en neem onmiddellik sy plek in die galery van klassieke moderne versetliedere in.
Hoe dit sy, dis vintage Young. Hierdie outoppie verdien 'n goue medalje én 'n standbeeld én dat 'n dorp of 'n lughawe in Amerika na hom vernoem word.
Simon is 'n outoppie vir wie beide ek en Jana-Mariana baie respek het. Hy het al wonderbaarlike musiek gemaak en hy is 'n uitstekende liriekskrywer – een wat 'n volbloed-digter is (nie alle liriekskrywer is volbloed-digters nie, herinner Jana-Mariana ons).
Surprise is 'n gepaste titel vir die CD, want dis nie Simon soos jy hom ken nie. Hy het die hulp van die legendariese elektronieselandskap-meester Brian Eno ingeroep, wat Simon se musiek heeltemal anders laat klink as enigiets wat hy tot dusver gedoen het.