Orania – Die waarheid sal seëvierDeur Sarel Roets Orania in die Noord-Kaap. (Foto: verskaf) Vir die meeste mense in die meeste dorpe en stede in Suid-Afrika is die teenwoordigheid van joernaliste ’n teken dat iets gebeur het. Gewoonlik het iets skeefgeloop. Soms, maar nie gewoonlik nie, is dit oor ’n buitengewoon goeie en mooi gebeurtenis. Joernaliste en nuuswaardigheid maak mense opgewonde, ongeag of die rede vir die emosie Schadenfreude (leedvermakerigheid), nuuskierigheid of die moontlikheid van ’n paar oomblikke van bekendheid is. Dié reël geld egter nie vir die man wat weet dat hy homself aan die verkeerde kant van ’n slegte storie bevind nie. Ek is van kleins af grootgemaak in ’n trotse Afrikanerhuis met streng Christelike waardes. Anders as die algemene persepsie is konserwatiewe en trotse Afrikanerskap, soos dit in meeste ouerhuise geleer word, nie haatdraend nie. Rassisme word nie van kleins af met lepeltjies gevoer nie. Die pilare waarop my jong psige gebou is, is konsekwentheid, eerbaarheid, regverdigheid en arbeid adel. Dit was juis hierdie vier waardes wat my vir die grootste deel van my jongmenslewe redelik negatief oor Orania laat dink het. Ek het aanvanklik bitter selde aan Orania gedink. Ek was reeds in my laat twintigs toe ek die eerste keer op Orania besoek afgelê het. Dié mitiese dorp het op ’n vreemde manier my jong Afrikanerhart geprikkel. Dit was anders. Anders as die nuwe demokratiese Suid-Afrika, maar ook anders as apartheid Suid-Afrika. Aan die begin van 2012 verhuis ek en my gesin na Orania. My redes was veelsydig, maar dit was alles goeie redes met rein motiewe. Veiligheid vir my gesin, werkgeleenthede, ’n funksionerende munisipaliteit en ’n gesonder leefstyl was bydraende faktore, maar nie die grootste oorweging nie. Die idee en die plan het vir my sin gemaak. Vir die eerste keer sedert Jan van Riebeeck se koms aan die Kaap het ’n groep Afrikaners die behoefte gehad om, menslik gesproke, volkome op hulleself staat te maak. My grootste eureka-oomblik was toe ’n goeie vriend vir my verduidelik het waarom ek nie swart mense sien wat die vuil werk doen nie. “Sarel,” het hy gesê, “waarom dink wit mense, en spesifiek Afrikaners in Suid-Afrika, dat hulle te goed is om toilette te skrop en bakstene te pak? Is dit omdat ons dink ons is beter as ander?” Tot my eie skaamte moes ek ja antwoord. Ek het nog nooit so daaraan gedink nie. Orania staan op vier pilare: eie arbeid, eie instellings, eie ekonomie en ’n eie grondgebied. Die belangrikste hiervan is ons eie arbeid. Sonder eie arbeid kan nie een van die ander pilare sinvol, regverdig, eerbaar en volhoubaar gestalte kry nie. Oraniërs, Afrikaners en ook Suid-Afrikaners moet besef dat die bereidwilligheid om in alle opsigte vir jouself verantwoordelik te wees, die enigste roete na vryheid is. Ja, sowel Orania as die ANC en die EFF se ekonomiese vryheid berus grootliks daarop dat verantwoordelikheid geneem word vir jou eie alles. Vir baie Suid-Afrikaners sal dit ironies klink. Vir Oraniërs is dit vanselfsprekend. Die feit dat letterlik elke politieke gesprek, met ’n wye verskeidenheid rolspelers binne die Suid-Afrikaanse politieke en kulturele landskap, op wedersydse respek uitgeloop het, dien as bewys vir die sukses van die Orania-idee. Ek kon in die 29ste jaar van my lewe vir die eerste keer ’n regverdige en eerbare plek vir Afrikaners in Afrika sien. Ons vra niemand vir gunsies en gawes nie en ons stel onsself nie aan as ander se hoeder of regeerder nie. Ons neem self verantwoordelikheid vir ons eie alles, maar ons wil dit graag met die res van die wêreld deel. Ons het antwoorde op moeilike vrae vir Suid-Afrika, Afrika as kontinent en vir die ganse mensdom. Afrikaners wat met Oraniërs kan identifiseer, kan werklik die juk van apartheid afskud en met trots ’n plek in die wêreld volstaan, al bly jy nog nie hier nie. Ek het Orania gekies, want dit is reg. Dit is regverdigbaar. Dit is eerbaar. Dit is trots. Dit is nuuswaardig. Is dit dus vreemd dat joernaliste van oor die wêreld Orania besoek? Soms word tot drie internasionale nuusspanne per week in Orania ontvang. Ja, dit is vreemd! Tradisioneel word verwag dat joernaliste die geroepe mense is wat die verantwoordelikheid dra om aan die mensdom die waarheid te vertel deur die weergee van akkurate feite. Ongelukkig het tye verander en het joernalistiek grootliks ’n ideologiese onderbou gekry. Die Orania Beweging is ’n lede-organisasie binne Orania wat ook verantwoordelik is vir die ontvangs en begeleiding van besoekers soos joernaliste aan Orania. Ons is die skakelkantoor waarby joernaliste aanmeld om ’n beter begrip van die gemeenskap van Orania te kry. Daarom neem die Beweging die verantwoordelikheid om onderhoude met lede uit ons gemeenskap te reël. Dit word toenemend vir ons ’n uitdaging, want Oraniërs wil nie meer aan die media blootgestel word nie. Gasvryheid is ’n Afrikanertradisie en enige persoon wat Orania al besoek het, sou oplet dat ons ’n immer-groetende gemeenskap is. Alle besoekers word gasvry ontvang. Ja, ongelowige Thomas, ook mense wat nie Afrikaners is nie, ongeag van die kleur van jou vel. Ons is trots daarop. Ons is goeie Afrikaners. Die ou Boeregesegde lui egter dat ŉ mens nie ’n gegewe perd in die bek moet kyk nie. In Orania-Afrikaans beteken dit dat jy nie op ons sagte stoele moet kom sit, ons koeksisters en boeretroos geniet en vir ons met ’n skynheilige glimlag op die gesig vertel hoe jy jou verblyf in Orania geniet het, net om huis toe te gaan en jou dikwels vooraf geskrewe artikel net so te plaas nie, dikwels met ’n gepaardgaande armsalige foto wat die negatiewe narratief steun. Verstaan ons reg: ons is nie bang om die moeilikste vrae te beantwoord nie. Inteendeel, dit is vir die leierskap van Orania belangrik dat ons idees uitgedaag word. As ons nie die vrae kan beantwoord nie, het ons die verantwoordelikheid om selfondersoek te doen. So gebeur dit dat die Beweging se skakelkantoor onlangs ’n oproep ontvang van ’n Suid-Afrikaanse maatskappy wat konsultasiewerk vir internasionale TV-spanne doen. In die gesprek met ons kantoor verduidelik die konsultante dat ’n Nederlandse TV-span Orania wil kom besoek om ’n storie te doen vir hulle plaaslike nuuskanaal. Die program waarvoor die opname gedoen moes word, handel oor die verskillende kulture oor die wêreld heen. Die besoek aan Orania sou deel uitmaak van ’n groter storie aangaande postapartheid-Suid-Afrika. Tydens hierdie verkennende gesprek het die Beweging se kommunikasiehoof snuf in die neus gekry, maar tog teësinnig ingestem tot die besoek. Die konsultante het hom hart en mond beloof dat die besoek bona fide is. Daar is selfs ’n weddenskap van R500 tussen hulle aangegaan. ‘n Paar maande later daag die span van Nederland in Orania op. Alle voorbereidings is getref om vir die joernaliste uit ons stamland net die beste Afrikaner-ervaring te gee. Die verantwoordelikheid is aan my opgedra om vir die span ’n regte boerebraai te reël. Nadat ek ook my bekommernis uitgespreek het oor die aangeleentheid en die feit dat ek, my vrou en kinders aan die genade van ’n onbekende groep joernaliste uit Nederland oorlaat, is ek ook verseker dat die span werklik net Orania en Afrikaners se beste belange op die hart dra. Ek het ook teësinnig ingestem, maar besluit om van my kant af net die beste voor te sit. Gemarineerde T-bene, braaibroodjies, skilpadjies en selfs ’n slaai… my vrou het daarop aangedring. Die maaltyd is afgesluk met bier en brandewyn terwyl ons gesels oor alles wat Afrikaners Afrikaners maak. Nie ’n woord is gerep oor rassisme, apartheid of die kleur van ons vel nie. Ses maande later moes die konsultante die R500 in Orania se Maatskaplike Raad se bankrekening inbetaal. Alhoewel die woord apartheid nie in een onderhoud met ’n Oraniër gebruik is nie, was apartheid die kernwoord om Orania te beskryf. Oraniërs, ja ook ek en my kinders is uitgebeeld as agterlike rassiste. Kort ná hierdie besoek het daar ’n kennisgewing by een van die restaurante in die dorp verskyn wat in vier Europese tale vra: “Attention all white journalists from Europe. Please leave your prejudice at the entrance” Sarel Roets Tydens die afgelope nasionale verkiesing het ’n TV-span van eNCA Orania besoek en drie dae hier deurgebring. Weer eens is geen moeite ontsien om die besoekers met boeregasvryheid te verwelkom nie. Xoli Mngambi wat aan die stuur van die span was, het verskeie moeilike vrae aan ’n verskeidenheid inwoners gestel, wat telkens sinvol beantwoord kon word. So is Joost Strydom, die kommunikasiehoof van die Orania Beweging, herhaaldelik gevra of swart mense welkom is in Orania. Die antwoord was telkens dat enige mens wat by ons reëls inval en ons gemeenskap respekteer, welkom is, maar dat slegs Afrikaners hier woon en werk. Verskeie kere is daar verduidelik dat Orania nie ’n rasgebaseerde wit dorp is nie, maar ’n kultuurgemeenskap wat grondwetlik beskerm word. Sekondes ná die laaste onderhoud met Oraniërs word daar teruggeskakel na die ateljee waar Vuyo Mvoko die uitlating maak dat Orania “That white enclave” is waar swart mense slegs welkom is as “garden boys and domestic workers”. Hierdie onbillike opmerking het tot gevolg gehad dat die Orania Beweging besluit het om die eNCA by die Uitsaaiklagtekommissie van Suid-Afrika aan te kla. Ons het die aanvanklike saak en die daaropvolgende appèl teen die eNCA gewen. Die eNCA was verplig om Orania, op die lug, om verskoning te vra en die saak reg te stel. Orania sal voortgaan om die media in ons dorp te verwelkom. Ons sal aanhou om gasvry op te tree teenoor vriend en vyand. Orania het ’n goeie storie en ons is opgewonde om dit met die wêreld te deel. Om die bekende sanger Chris Chameleon aan te haal: “Ek (Orania) is nie die ou vloerlap waarmee jy jou Sadduseër-gewete poleer nie.” Op die ou end het Orania, soos in alles wat ons doen, niemand se hulp nodig om te oorleef nie. Ten spyte van byna 30 jaar se negatiewe publisiteit groei ons gemeenskap steeds teen 10% per jaar. Dit wil voorkom asof joernaliste wel ’n Orania nodig het.