Ba tshwenyega gore a o ka ne a gobetse thata.
MaLebye: Re a leboga mogatsaaka. Le ka moso fa re tla a bo re setse re le babedi, o itse gore ke tshwanetse go ja.
Ba diragatsa ka bobona.
2.11 Go tlhapa diatla, ke go intsha mo kgannye/go ikgogela morago mo go se se buiwang/dirwang.
NkitsiNg: Rra, re a batla, re timeletswe ke motho, ga re itse gore ka gongwe a ka tswa a le fano.
Mo go buiseng, baithuti ba leke go tlhaloganya mafoko le kgang yotlhe ka kakaretso. Ba latele ditiragalo sentle, ba bone mabaka a a di tlholang.
MoNyaNa:(O bua a emeletse) Mma, a re tsamaye.
NNaNiki: Mm! Ke a go utlwa. A o na le leano?
NobutLhe: Monna ke selepe...
NobutLhe:(O bua a itumetse) Tsenang mo ntlong. Ga re a tshwanela go ema fa ntle e kete O tloga o bona digaretene di tshikhinyega.
MaNaiLa: Rra! (O buela kwa tlase) "I am a married man". Ke kamoo ke ka se keng ka tsena ka dinao tse pedi kwa ga gabo Mphodi. Ke loma ke fodisa.
Legae: Ga o na matlho. Leina le, ga o le bone?
MMatšhatšhi: Re ka se ka ra kgona ka gore madi a ya go neelwa Raesebo. Raesebo o ya go nna mohumi. Beke e e tlang, o tla bo a emisitse ntlo ka madi a ngwanake.
Motlhalerwa: ke bomorafe jwa motho go ya ka se a se anang.
sebeka: La re go diragetse eng?
NobutLhe:(O a seba) Motho yo ke yang go tla le ene, o raya gore a ka se go kgoreletse?
1.1 Mmui o kaya eng ka "e sale o nkemisa ke".
Ya bobedi: "Batho ga ba tshwane" Mo terameng e, go sa tshwane ga batho ke gona go bakang bothata.
3.9 Tlhagisa maikutlo a gago ka ga kakanyo ya polelo ya bobedi ya mmuisano 4.
MaNaiLa: Rra, fa re ka ya kgakajana le matlo, re tla bolawa ke batho.
raesebo: Rra, re feditse. Re tlhophile khasekete e.
Legae: Pampiri ke e, leina la gago ke le.
2.2 Mmuisano wa ga Dikobe, Mafenya le Ntope.
Leina le le yang boreelelong.
1.12 Ga ke dumelane le tlhagiso e. Moswi o na le kwa ga gagwe kwa a ka tswelang teng. Fa bothata bo le teng a ka mpa a tswela kwa bogadi jwa gagwe.O nyetswe. Fa ba bogadi e le bona ba kopang thuso, ba ka thusiwa, e seng go gapeletswa go dira se ba sa se batleng.
Legae: Ke ntse ke sa itse fa o nale tlhaloganyo. Tse o di buang, ke tsa monna a kile a laya ngwetsi. Re setse re le babedi, re tshwanetse go ikaga. O rre, le nna ke rrago. (Go tsena Tlhapi) Mogatsaaka, bitsa Nkitsing foo, o tle le ene. Ke tshwanetse go bega kgang e, e se ka ya re ka moso ya mpalela.
Ntope: Bakwena, ke lebogetse maoto a lona. Go a bonala gore ke dira le batho. Le badirammogo mo monateng le mo botlhokong. Ke a le leboga.
Re tla le bona ka moso.
Kgatelopele Ntlha ya kgatelopele e lebile go nonotsha baithuti go tswa mo go se ba se itseng, le se ba se kgonang ka go ba rutela pele go ba okeletsa kitso ya botshelo, mo maemong a a farologaneng ka tiriso ya diteramakhutshwe tsa Matsapa di a tsaya kae?
MoreMi: (O gakgametse) Ba lelela eng?
Pono ya bone Fa dikolo di tswalwa mo kgweding ya Sedimonthole, Nomalanga a ya gae.
MMatšhatšhi: Tshenye ngwanaka, re letseditse kwa seteišeneng sa maphodisa sa Mabopane go simolola beke e e fetileng. Ba rile o ile kwa molelwaneng wa Zimbabwe. Kwa molelwaneng koo, ba rile le mo nageng fela.
Elias Doctor Lekeba.
Mosadi wa bobedi: O kile wa se bona kae monna a godisitse ngwana, fa ngwana a tswelwa ke bogadi go be go twe ngwana ga se wa gagwe?
NoMaLaNga: Rra, o tla intshwarela. Fa e le mooki ene...
1.7 Mmui wa mmuisano wa 5. ene ke mang?
Dikobe o tshwenyegela letsogo le le kwalang fa le gobetse.
MMatšhatšhi:(O a gakala) Phoso! Ke phoso ya eng?
NoMaLaNga: Rona bathusi, re a kopana ka dinako tse dingwe.
MoNyaNa: Khasekete e ntle ke e. Mmala o bontsho bo tlhakaneng le bosetlha, o montle.
Sara: Go siame. O itlhokomele.
NobutLhe: Motho yo le mmatlang o tshwanetse go tlhokomela ngwana wa dingwaga di le tharo fela. Ba bangwe ba ba setseng, ba tla itlhokomela.
MoNyaNa: Kgabele e ne e le mooki. Re tshwanetse go tlhopha lekase le le ka se keng la re tlhabisa kgala.
MaLebye: Ke kgang efe e o tlang ka yona?
Teramakhutshwe e na le diponagalo tse e leng tsa yona tse di e tlhaolang mo makaleng a mangwe a a kailweng fa godimo. E tshwanetse ya nna khutshwane. Leba diponagalo tse di latelang mme o di batle mo terameng ya Matsapa di a tsaya kae?
Go gana tiro ga gagwe, ka mabaka a a a beileng ga go dire tlhaloganyo.
Morero/thitokgang: Modi wa kgang. Se kgang e ikaegileng ka sona.
raMoopaMpa: Ke rileng mo go wena?
Boulton, M. 1960. The anatomy of drama. The Hague: Mouton.
Legae: Ke tlile jaana mo go wena gore o nkutlwisise sentle. Tlhogo e ya me e, e tobekane, e a duma, o ka re go ne go siane lebelo la dikoloi tsa Khayalami mo go yona.
koNti: Ngwana yo o mmonang yo, ke ngwanake, o lomilwe ke ntšwa ya gago mo maragong.
MMatšhatšhi: Kana o sale o nkemisa ka ke ao. O adimile ngwana, ga o a mo tsaya ka semolao.
sajeNe MpoNiNi: Dikgang ke tsona tseo. Ntshidi ga a tlhola a tshela, o tlogetse lefatshe le le ka kwano. O rakane le loso lwa gagwe kwa De Aar.
1.1 Tlhalosa ka dintlha di le someamabedi (20) se se diragetseng morago ga Legae a amogela lekwalo go tswa go "Matsukas" go fitlha Malebye a re: "Motho yo ke neng ke mo tshepile, o ile!"
MafeNya: Morwarre, naare o setse o lemogile gore mmabontle wa rona o setse a fetogile!
NkeLe: Mmatšhatšhi nkgonne, ga se keletso ya me go ka seka setopo. Fa e le kgomo yona, ke ka e seka. Ga ke go kolote, ke go duetse bogadi botlhe. Ka jalo, setopo se, se mo diatleng tsa me.
MoreMi: Ao! Le a kopana?
puLe: Ema pele. O se ka wa itlhaganela tlhe!
MatLhare: Motho yo o itumeletseng kgorogo ya gago ke nna.
NoMaLaNga: (O bua a tlhapile sefatlhego) Ke utlwile rre fano a re o mooki, a go jalo?
NoMaLaNga: Batho ba ba thusang baoki ba a lela.
Diteramakhutshwe: Diterama tsa kgaolo e le nngwe.
wa Morwa: (A ntsha thipa e telele, a e lelemetsa mo sefubeng sa ga Ntshidi. Fa Ntshidi a tsikitlela, mosetsana wa Morwa a bo a mo phuruphutsha dikgetsana, a bo a mo tseela sepatšhe se se nang le madi le dilwana tse dingwe tsa gagwe.) "Ek is baie bly want ek het die geld gekry."
NoMaLaNga: Ke a go utlwa rra. Ga ke ise ke bone go tlhokafala gore ke ye gae. Ke tla ya gae mo kgweding ya Sedimonthole.
sara: Di ne di bona eng?
sara:(O buela kwa tlase) Ke mang masigo jaana?
sara: Metlholotlholo e re e bonang fa, e ntsitsibanya mmele. Tsatsi lengwe, e tla re re tsoga, re fitlhele motho a swetse mo segotlong sa rona.
dikobe: Ka moso o tla a bo o lela, o le lefetwa. O tla gopola Mafenya a setse a iponetse yo mongwe. Masego a batho ga a tshwane. Ka gongwe o tlogela lesego le, ga o kitla o bona le lengwe gape.
tLhapi: O ka re re ka mo fitlhela kwa bookelong. Fa a seyo, ke kgolegelo le mmotšhari. Dilo tse pedi tse, ga ke di rate. (Ba goroga kwa bookelong. Ba a mmatla, ga ba mmone) Re iteile sefolletse, re tshwanetse go ya kwa Sun City. (Ba ya kwa teng, le kwa teng ga go sepe. Ba fetela kwa mmotšharing wa ga Goromente.
MatLhare: Rre Moremi, ke eng o bona ke tshwaragane le phage ka dingana, o sa nthuse?
sepoNoNo: (O a goa) Ijoo! E ntomile !
Legae: Ke raya gore ka gongwe Tlhapi o ya go intatola jaaka a setse a dirile jaana.
NkitsiNg: Abuti, re a tlhaloganya gore o mo maemong afe. Busa mowa, tlogela go ratharatha ka pelo.
Ntope: Letsogo le, ke lona le le botlhoko ka gore e bile ba le tsentse samente, o a le bona. Ka kakaretso ke ikutlwa sentle.
MafeNya: (O gakgametse) Ke kgang ya eng?
NkeLe: Mmaago ke yono. A re o go neela taolo ya setopo sa ga mogatso.
Bolela ditlhogo tsa teramakhutswe tse di mo bukeng e, Matsapa di a tsaya kae?
raesebo: Nnyaa mma, ga go jalo. Mogatsaake o ya go tswela kwa matikiring a gagwe. Nna le ene, re ntse re nna kwa setsheng sa rona. Re na le dikgwedi di le kana re nna kwa teng.
NNaNiki: O tlhotse jang gompieno?
2.7 Ke kwa bookelong. Bookelo jwa Chris Hani Baragwanath.
3.1 Kgotlhang ke e nngwe ya diponagalo tsa terama?
dikobe: Ee, ke ne ke go tshaba, fela o teng yo o sa go tshabeng. O teng yo o sa boneng boroko ka ntlha ya gago. Yo 'rato la gagwe le phophomang lefulo jaaka bojalwa bo bedisitswe ke mosadi tota.
O gana Mafenya e bile Mafenya o kopa thuso mo go Dikobe go mmuelela.
MafeNya: Mmabatho Mmabatho ga ke e rate. Re ya go simolola re duela dirente. Ke lemoga gore mo motseng mo, go siame. Re ka ikagela ntlo e re e batlang. Kgotsa o na le lebaka la gore re ye koo?
sepoNoNo: (O konne tlhogo, o bua ka pelo) Dilo ke di itirile. Rre yo, o bua nnete. Ke ne ke sa itse fa a re bone.
MatLhare: Tsela tshweu Bakwena. Tsamayang ka pula.
tsheko: O ne a bua le mosetsana yole wa Morwa. Go tloga foo, re ne ra bona a sa tle. Re mo fitlhetse fano.
Lemorago: Maitshetlego/tikologo le nako ya ditiragalo.
MMaMoreMi: Ke itumela fa le ntliseditse tsala e e tla nntshang bodutu. Go fetile dikgwedi di le thataro Nomalanga a le mo Diepkloof Ext.
MMaMoreMi: Ngwana yo, ga re itse kwa ga gabo, mme fela botho ba gagwe ke ba ngwana a godiseditswe ka fa tlase ga ntlo e e nang le molao.
Go lemosa baithuti botlhokwa jwa maduo a a abelwang dipotso mabapi le tekanyetso ya boleele jwa dikarabo gore palo ya maduo le boleele jwa karabo di tsamaisane.
MokhoNto: Kwa White City.
tLhapi: Kwa Perekwane, re ye go mmatla. Ka gongwe o tlhagetswe ke kotsi. Fa a seyo, re tla ya kwa toronkong ya Sun City go mo tlhola kwa teng. Go ka nna ga diragala gore a iphitlhele a le mokgolegelong.
NoMaLaNga: Mm! Gompieno.
dikobe: O tla lela dikeledi mo pelong. Bofetwa bo tla bo bo mo kukile ka diatla tsoopedi.
Dijo: O rata nama e khibidu, e e gadikilweng sentle, mateng, merogo le maungo. Ga a rate salate le jusi e e tlhapholwang ka metsi gonne e a mo gana. Go hupa gona ga a leke, le go goga ga a goge.
MaNaiLa: Rra, ke tlotla mmaagwe Mphodi. Kana Mphodi o sa ntse a tsena sekolo.
raMoopaMpa:(O gakgametse) Ke eng e kete o tshogile?
MoreMi: Batho ga ba tshwane. Ka nako nngwe o ka nna le motho yo o tshepagalang.
MMauwaNe: Ke nnete e e se nang bana ba phefo.
Ntshidi o ne a ntse a sa bolelela bagolo.
MafeNya: (O bua a tshwenyegile) Jaanong monna, ke dire eng?
MMauwaNe: Mo ise kwa Perekwane. O be o duele ditshenyegelo tsa gore ntšwa ya gago e ntometse ngwana.
raMoopaMpa: Mpolelele gore o robaletseng mo segotlong sa me!
MMatšhatšhi: Ngwanaka, re paletswe. Madi a re dule mo dinaleng re a lebile.
MoreMi:(O tsamaya a ntse a bua le Nomalanga.) Jaanong, go tloga fano o gopola go dirang?
tLhapi: Ke ene. Sefatlhego sa gagwe se na le mesego, ke ka moo re neng re sa mmone.
dikobe: O mo lekile makgetlo a le makae?
Ntshidi: Le bone kae gore ke falotse?
Ntope: Ke yo o mo bolaong jo bo fa morago ga ba me.
MobutLhe: Nnyaa, ke a utlwa.
Bakwena, ikolobetseng legano.
Kagosešwa: Tlhabololo le tokafatso ya se se neng se le kwa morago kgotsa se le seemotlase.
2.6 Go kaya gore ke mosetsana yo montle.
Setlhoa: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona badiragatsi ba laolwang ke maikutlo/Tshisibalo.
Lenaneo la diteng tsa setlhangwa -Matsapa di a tsaya kae?
o senola kamano ya badiragatsi?
MoNyaNa: Ga le pila, ga ke rate bohibidu bo.
MMatšhatšhi: Ba gana ngwanake a tla go bolokelwa fa.
3.6 Ke kotsi efe e e kaiwang mo mmuisanong wa 1?
NobutLhe: Yo ke mo itseng ke ngwana wa ga rakgadi. O nna kwa Swatsing. O setse a fetile dingwaga di le masome a le mabedi le metso e le metlhano.
Selekanyo sa karabo.
MotšhaNkaNe:(O bua a gakgametse) Ba le opisitse tlhogo A go na le molato?
NoMaLaNga: Ga ke itse Setswana sentle gonne ke se Motswana, fela ke a leka go se bua. Ke kopane le Batswana kwa Komatipoort.
O ka bo a ne a amogela tiro a thusa mooki a tla a bona gore a mooki o tla mo tshola makgwakgwa.
NkitsiNg: (O bula setswalo) Ke wena! Ke ntse ke gateletswe ke boroko. Ke lora batho ba le bantsi ba le fa gae fa. Fa ke ntse ke lebeletse, ka bona banna ba kukile lekase. Ke thanya fa o kokota.
Mpho: (O bua ka pelo) Monna yo, ka go sasanka masigo! (O a notlolola) Tsena!
sajeNe MpoNiNi: Maphodisa a kwa De Aar, a ne a go letseditse mogala, a go jalo?
MosetsaNa wa Morwa: "Jy pla my." "Ek weet nie."
MoreMi: Lebaka e le la eng?
MaLebye: Ga ke go tlhaloganye abuti.
raMoopaMpa: Jaanong rra le mma, le batla ke le direlang?
raMoopaMpa:(O a mo tshega) Nna mo lefatsheng mo, ke tletse go ja. Ga ke batle gore tsatsi le ke tsamayang, ke gadime kwa morago.
dikobe: Ke nna! Ke bone gore ke tle go go bona pele kopadilalelo a re jela.
tLhapi:(O a tshega) E ka re o kopile boroko, wa bo o batla go senyetsa Metsing O batla go ipona o kojwa tadi e amusa?
tLhapi: Ke dumelelana le wena, rra. Go letlhogonolo rona re sa ntseng re na le ngwana yo o re reetsang. Bana ba le bantsi ba matsatsi a, ba medile dinaka mo tlhogong. Ba gana go reetsa batsadi.
MosiMe: Ke setse ke gorogile.
MoreMi: O se ka wa ela ruri. Fa o na le sebakanyana, o nne o re etela. Go monate go kopana, go botlhoko go kgaogana. (Thekisi e setse e tloga) A ba dumele kwa gae.
Ditiragalo tsa terama di diragalela mo lemoragong le le agilweng ke moterama.
setLhoNtLhoro: Ke mang?
NNaNiki: Re tlile go kopa thuso mo go wena.
tLhapi: Ee, go jalo.
tLhapi: Le fa o ka bua, bogadi bo tshwanetse go tsewa ke ntate.
raMoopaMpa: Nna ga o ntlotle, ke kamoo o emisang koloi fa pele ga ntlo ya me.
tsheko: Ke ene yo.
raMoopaMpa: Ke eng le sa ye go iketla kwa nageng kwa ka gore le mo koloing?
NoMaLaNga: Pelo ya me e botlhoko! Fa tsala ya me e iketse jaanong re dira jang?
MMatšhatšhi: (O bua a phutholotse mowa) Mmaetsho re boile mo tseleng jaaka go twe motswagae ga a laele. Re bone go tlhokega thata go go latsa ka lefoko.
MaLebye: Modiri ga se moji. Badiri ba le bantsi ba ke ba itseng, ga ba a ke ba roba se ba se jetseng. Bangwe ba bone maungo a bona a jewa ba a lebile. Bangwe ba a tlogetse. a sala a senngwa ke batho fela, ba sa a utlwele botlhoko. Ke botshelo. Bo jalo.
Legae: O tlile go akola. O letlhogonolo go nna le mosadi yo o itseng gore o tshwanetse go ja. Banna ba bangwe ba tlhaga ba jetse ruri fa ba tswa kwa tirong.
raMoopaMpa: O nna fa?
dikobe: Mogolole, ke tsamaile. (O kgwa mowa) Ga ke itse gore ke tla simolola kae.
Morwadi: O se ka wa mpolaya tlhe monna, ke motho yo montsho jaaka wena.
setLhoNtLhoro: La re ke mang?
Legae: Pelo ya me e botlhoko, e botlhoko ba ntho.
MatLhodi: Ga twe maloba ba ne ba ile kwa ga gabo mosadi. Kwa teng e ne e le tsheko e tona. Lorato mo ntlong ya ga Ntope, lo fedile.
dikobe: Kgaitsadiaka, o se ka wa bua jalo ka mothaka yoo, o itse gore le nna ke monna.
NkeLe: Go fela jalo ngwanaka. Mme Mmatšhatšhi ke yono, a re o batla ngwana wa gagwe a tswela kwa ga gabo.
dikobe: Ntope monna, re go bone, re lela le wena.
koNti: Rra, nna ke go utlwa sentle.
sajeNe MpoNiNi: Mma, ke a go bona gore o mo selelong. Ke tlisitse molaetsa o o tswang kwa maphodiseng a mangwe.
2.11 Tlhalosa leele 'go tlhapa diatla.'
dikobe: (O mo tshwara ka seatla) Ke ipuela fela. O se ka wa di isa tlhogong. Fa re le mo tirong mo, re bana ba motho. Re tshwanetse go thusana. Bothata ba gago ke bofe?
Legae: Ntho e e mo pelong ya me, e ntse e tutela motsotso le motsotso. Ga ke itse gore ngwaga o, ke tla bona bokhutlo ba ona. Ga ke itse gore go tloga fano, ke tsaya tsela efe. Fa ke lebelela fa pele ga me, ke bona mafaratlhatlha a ditsela. Tse dingwe di lebile botlhaba, borwa, bophirima, godimo le tlase.
setLhoNtLhoro: Tsenang ka foo le mmatleng.
raMoopaMpa: Salang sentle. (O a tswa) Ke ile. (Fa morago ga beke, Ramoopampa o bona Mokhonto mo Porotiya a tshwaragane ka matsogo le mosadi wa monna yo mongwe. Ramoopampa o bua ka pelo) Mothaka yo, go raya gore o ne a sa bue nnete fa a re o ne a tlhaselwa ke dinokwane. E rile a utlwa gore mong wa ntlo o tsene, a betsega ka letlhabaphefo a ba a lebala gore ga a apara. Ke mo thusitse, beke e setse e fetile a sa buse terekesutu ya me. Tsatsi lengwe e tla a re a tla a tshaba, ke tla mo latlhela diatla.
dikobe: Ke tla go bona. Ke sa ya kwa banneng. O se ka wa naganela fano, o naganele kwa pele. Mongwe le mongwe o gopola ka bokamoso ba gagwe.
3.2 Poloto ya terama e tsamaya ka dikgato. Kwala dikgato di le tlhano tsa poloto ya terama mme o bolele gore go diragala eng mo kgatong e nngwe le e nngwe.
Tlhogo ya ga Legae e ne e tobekane, e duma, fa a bolela.
Ya boraro: "Sekoropolapa." Go tla jang gore batho ba ba ntseng sentle fela, ba bidiwe dikoropolapa Go raya gore bothata bo teng. Bo fa kae?
2.7 Perekwane ke kwa kae?
Mpho: (O gakgamalela gore mogatse go rileng a apere diaparo tse a sa di itseng) Ke eng?
1.6 Kgabele ke mang mo terameng e?
Legae: Ke rile ke a rata, ke tla leka. Botshelo, mathata. Lenyalo lona, ga ke bue.
MafeNya: Go botlhoko fa kae?
Tomagano le bokgoni jo bo dirisiwang. Seno se kaya tomagano ya kitso le bokgoni go kgonisa baithuti go tlhaloganya diteramakhutshwe le bokgoni jwa go ka di sekaseka ka nepagalo.
MafeNya : Morutabana yo o ratang Nkefi.
terama e mo go yona ditiragalo e mabapi le gore se tla dirwa jang.
puLe: Ntšwa ke eo! Ba a tshaba.
MoreMi: Ausi Nomalanga, re tlile mo go wena.
NoMaLaNga: Mong wa tiro eo, o dira kae?
Go letsatsi la Lamatlhatso. Nomalanga o boela gae.
Legae: Ntshidi o tshwanetse go tswelwa ke bogadi.
raMoopaMpa: Ntšwa E mo loma leng?
MosiMe: Kgabele, o ne a na le dingwaga di le kae?
Legae: Mmaagwe mosetsana, ngwana ke yoo, o falotse. Re tshwanetse go mo isa yunibesithing. Boswa ba gompieno ke thuto. Ngwana yo o ganang thuto, o tla ja a thaka tsa gagwe.
MoNyaNa: (O bua a tsena Nkele mo leganong) Nnake ga a tswa kwa gae ka lesira. Ga a direlwa moletlo wa gore o tswa kwa gae. Ka jalo, ke...
raMoopaMpa: Di a bo di bogola eng E re ke ye go tlhola. Batho bangwe ba sule dipelo, ba ka leka go ntseela sejanaga ke itshokolela jaana. (O tswela kwa ntle, o gakgamala go bona motho a le mo jarateng ya gagwe a sa apara. O bua ka pelo) Ke tlhola ke utlwa go twe go na le baloi, fa e le gompieno gona, ke mmone. (O atamela motho yoo) A o motho?
MaLebye: Re a leboga ngwetsi ya Batlhalerwa.
MotšhaNkaNe: Kgabele o tswetswe ke bogadi. Bogadi ba teng, bo amogetswe ke nna. Bo dule botlhe, ga ba nkolote. Kgabele le fa a sa tswa fano ka lesira, o nna kwa ga gagwe. Ga a tshwanela go tswela kwa ga mmatsalaagwe. O feditse ngwaga a nna kwa ga mmatsalaagwe. Fa e ne e le gore o sa ntse a nna kwa ga mmatsalaagwe, o ne a tla tswela kwa teng. Re ka iphitlhela re le mo kotsing e e seng kana ka sepe ka moso. Kgabele ga a sa tlhole e le ngwana wa rona, o fetotse sefane.
Dikobe o mo tseleng go ya go mo lekola.
MatLhodi : Mosadi wa ga Mafenya.
NkeLe: Lefoko Tswaya ka tsona?
NkitsiNg: Dikgang ke tsa batho ba le babedi. Wa boraro ke mosenyi. Dikgang tsa lona, ga re itse gore re ka di simolola fa kae. Rotlhe re a ipotsa gore fa ausi a sala a tla dumelelana le rraagwe ka bogadi ba ngwana e le wa gago, go ne go diregileng. Rotlhe re dipaki tsa gore ngwana o mo godisitse, o mo tsentse sekolo. Tota re itumetse thata ka gore e bile Ntshidi o a fetsa monongwaga.
Crow, B. 1983. studying drama.
3.7 Naya tshwaelo ya gago mabapi le kakanyo mmuisano wa 3.
Phogwana: Karolo e e fa bogareng jwa tlhogo.
Legae: (O bua a le esi) Ke tla tlhola fano. Fa ke ka ya kwa ga rratsalaake, go ya go bogela morwadiaka a tswelwa ke bogadi, pelo ya me ga e kitla e ntetla. Ke ya go lebega ke se monna wa sepe. Matsukas, malomaagwe mosimane, ke tla mo lebelela jang Batho ba ba nkitsing ba tla ntilola jang Ke feditse le maikutlo a me, mosadi yo, ke a mo tlogela. Phaposi e ke e thapileng e, ke a e tlogela fa kgwedi e fela. Mongwe le mongwe o tla boela kwa ga gabo. Ene o tla boela kwa go rraagwe. (Mongwe o a kokota) Ke mang?
Go nna mosupatsela go baithuti fa ba dira tiro ya tshekatsheko ka bobona, ba buisa ba bo ba tlhaloganya dipotso mmogo le go araba ntle le go sutlha sekgwa.
MoNyaNa: Ga re a palelwa. Re tshwanetse go senya madi a inšorense gore Nkele le morwaagwe ba se ke ba sala ka sepe.
2.6 Leina Seponono le tlhalosa eng ka ga tshobotsi ya modiragatsi yo o kaiwang mo mmuisanong wa 2?
NoMaLaNga: Go dikologa nnete o ntse o e bona ga go monate. Go senya nako.
Lephodisa sebeka: (O bitsa koloi ya baswi go tla go tsaya Ntshidi fa mosetsana wa Morwa a tseelwa kwa kgokgelong. Mmaagwe Ntshidi o letsetswa mogala) Ke kopa go ka bua le mme Tlhapi.
dikobe: Tsotlhe tseo, kwa ntle ga lorato lwa mokapelo, ga se sepe.
MafeNya: Tsala ya gago Nkefi. O ne a gopola gore bontle ba gagwe bo ka se fele! Ga se monna yo o tsofatsang. Ke yole o setse a tsofetse a ntse a se na monna. Bontle bo ile, bo tserwe ke phafana.
MafeNya: Re tshwanetse go simolola mo kgweding e e tlang. Madi a re nang le ona, a ka kgona go re agela ntlo.
tsheNye: (O ntse a lela) Ijoo! Ijoo! Bathong wee!
NoMaLaNga: Baoki ga ba a ba tshwara sentle. Ba ba tsosa masigo. Fa ba dira bosigo, dipelo tsa bona di nna botlhoko. Ba gopola gore banna ba setse le bathusi.
NNaNiki: Moremi o na le boitshwaro. Ga ke gopole fa a ka tswa pelo. Ke tla leka go mo itumedisa thata gore a se ka a ba a gopola...
MokhoNto: (O tsena a setswe morago ke Ramoopampa) Mmaetsho!
NkeLe: Mmatsalaago ke yono, a re o batla setopo.
MoreMi: Beke e e tlang dikolo di a tswalwa. Re bona gore le wena re go neele matsatsinyana a boikhutso o ye go ba bona kwa gae.
raesebo: Kana le itshwenya fela. Nna ke bua ka dipampiri. Ke tshotse setifikeiti.
raesebo: Bomma, kgang ke eo, ga le a e utlwa ka tsa ga Morakile.
2.3 Tlhalosa karolo ya bobedi e e thaletsweng.
raMoopaMpa: Letsatsi le setse le dikela. Ke tshwanetse go di bofolola.
raMoopaMpa: A ke ka le thusa?
raMoopaMpa: Ee, le reng le tsamaya masigo jaana?
Legae: Kgaitsadiaka. Botshelo ke tsela e e motsopodia. Tsela e, e tsamaya e tswapatswapela mo dikgweng le mo dikakeng. E tsamaya e tlhatloga e ba e fologa mekonyana.
Nkefi ga a tlhole a bonwa ke monna ope.
tLhapi: Nnyaa, ga re a mmona.
Mametlelelo e, e rulagenyeditswe go nolofaletsa Baithuti le barutabana ba kereiti ya 12 tshekatsheko ya diteramakhutshwe tse, le go ipaakanyetsa tlhatlhobo ya Pampiri ya Bobedi ya Setswana mo kereiting e.
Metshameko: O tshamekile karate ya Kiyokoshinkai. Kgwele ya dinao yona ga a ya kgakala le yona. Ke tokololo ya Rand Athletic Club o siana dimmarathone. O rata thata lebelo la City to City la 50km go tloga Johannesburg go fitlha Tshwane. O imelwa ke la dikilomitara di le 32 la "Milo tough one" gonne tsela ya teng e tlhatloga dithaba. O siana mabelo a dibaisekele a magareng ga Johannesburg le Durban. Ona a tsenelwa le ke dikolo. Dikolo tseo ke Moletsane High, Pace College le Torah Accademy.
Ntshidi: Batsadi ba ba tshwanang le lona ba a tlhokwa. Batsadi ba bangwe ga ba na sepe le thuto ya bana ba bona. Lona lo nkeme nokeng ka dinako tsotlhe.
NkitsiNg: Nna le mogatsaaka, re utlwile botlhoko thata ka ntlha ya tiragalo e. Re bone go re tshwanela gore re se ka ra ya kwa bogading ka ntlha ya fa le wena o tla a bo o se teng kwa teng. Re ne re ya ka wena kwa teng. Abuti!
Letsatsi morago ga bogadi, Legae a tsogelela tirong fela a se ka a boa.
1.9 O tshwanetse go bua fela mafoko a e seng a lonyatso o gakologelwa gore o bua le motho a le mogolo mo go wena.
MaNaiLa:(O fologa sejanaga, o ya kwa go Ramoopampa) Rra, ke go leofetse.
MMatšhatšhi: O ne a tshwanetse. Go utlwela ka ga loso lwa ga morwarraago letsatsi pele ga phitlho, go botlhoko.
MafeNya: O se ka wa a gata thata. Le rona re tloga re felelela mo nageng e e lefifi e.
Kgolo le bosimane: O goletse mo lelapeng la ga rraagwemogolo, Molemi, mo motseng wa Tweelaagte. Ene le Feile, morwa wa ga Rre Molemi ba ne ba disa di mmoulo. Go ne gape go ruilwe ditonki le dipodi, bommakotswana le bommalebekere. Nngwe ya ditonki tse e kile ya mo raga. Ba ne ba disa mo dithabeng tsa kwa Bapong, ba bogisiwa ke basimane ba koo kwa madisong, ba rwalela kwa morago ga thaba ya Ratumuga, ba ja moretologa, mmilo jj.
MaLebye: Abuti, o mpolelela botlhodi. Mo hisitoring ya Batswana, ga ke ise ke utlwe metlholo e o e mpolelelang eo.
Tlhapi, mogatsa Legae a re bogadi bo tswele kwa Mitolente mme bo tsewe ke rraagwe.
MoreMi: Ke simolola go bona motho yo o buang puo pha! jaaka wena jaana.
NoMaLaNga: (O a tshegatshega) Ba re nna ke fa gae. Ba eletsa go thusa barutabana.
MosiMe: O ka botsa gape.
Ditsala: Mokua a re ene ga se motho wa ditsala mme ba ba gaufi nae ke Serame Manyako kwa Chaneng le Dan Motaung. Dan a re Sello ke motho yo o itidimaletseng mme o ntshetsa maikutlo a gagwe mo pampiring ka pene.
MMaMoreMi: Nnyaa, banaka, Nomalanga o mpa a ipuela fela.
MaLebye:(O kgobokanya batho ba ba tlileng losong lwa ga abutiaagwe) Batlhalerwa! Batho botlhe ba ba tlileng fano! Ntlo e, e wetswe ke leru la loso. Abuti o setswe morago ke morwadie yo o neng a tswelwa ke bogadi ka Sontaga. Ntshidi o re tlogetse! O tserwe ke thipa e e bogale ya mosetsana wa Morwa kwa seteišeneng sa De Aar. (Basadi ba a lela, go nna tlhakatlhakano. Batho ba ema matlopetlope go nagana gore matsapa di a tsaya kae.
MafeNya: A o gobetse thata?
MoreMi: (O a kokota) Kokokoo! MoNgwe Mo Tsena!
2.1 Tshwaela ka ga maitsholo a ga Nkefi le Ntope ka kakaretso, o ikaegile ka ditlamorago tsa ona. Tshwaelo e nne dintlha di le someamabedi (20) fela.
tLhapi: Rra, ke eng e kete A go na le phoso?
Go gakgamatsa fa Nomalanga a gana go direla mooki Matlhare gonne a utlwile magatwe a gore ga ba tshole batho sentle.
Terama: Tiragatso/setlhangwa se se tlhametsweng go diragadiwa.
Tsa bodiredi: Motlatsa mokwaledi wa Protea North Burial Society Ramatlotlo wa Protea Golden Harvest Club. O kile a nna mokwaledi wa Lekala la Moroka Swallows la Moletsane, Tladi le Naledi.
Bolela dikgato tsa poloto ya terama.
raesebo: Mma, ga ke go utlwe. Ke raya gore ga ke go tlhaloganye.
MoreMi: Kwa ntle ga go senya nako, a re mo iseng kwa gae.
MoreMi: Go ntse jalo. O ile. O ka fa tlase ga mmu.
Legae: Di tswile pele ga nako. Ngwanaka, ke itumela fa o falotse. O ntlotlile o sa le monnye, o bile wa gola o ntse o le motho.
Legae: Bana ga ba tshwane. Thuto e batsadi ba e neelang bana, ke yona e ba agang. Boitumelo jwa pelo ya me, ke go bona ngwana yo, a ka tswelela mo botshelong gore a tle a kgone go ka iphedisa.
tsheko: A ga o a bona mosetsana yo o neng o bua le ene fa?
kgotlhang e e bonolo, e e rarabologang ka bonako terama e ise e lelefale.
MaLebye: Abuti, ke a go utlwa, ga ke go utlwe ka tsa ga Morakile. Ke itumelela kakanyo ya gago. Rona re banna, re bana ba motho. Re ka kgona go nna ntlo e le nngwe dingwaga tsotlhe tsa matshelo a rona. Fa e le basadi ba rona, ba ka se nne ntlo e le nngwe mmogo matshelo otlhe a dingwaga tsa bona. Gompieno ba ntshetsana a metlhagare, ka moso ba tla a bo ba ngapana.
Kagosešwa le Loago Se se raya gore go gatelelwa gore go sa lekalekaneng le go sa tshwane ga thuto mo setšhabeng go a fela, go tla diphetogo le tlhabololo.
NoMaLaNga: (O bua a tshegatshega) Le batla go nkoba Nkobeng?
MosiMe:(O mo sejanageng, o tsamaya a ntse a bua a le esi) Mo lefatsheng mo, go na le batho ba ba se nang tlhaloganyo. Batho fela, ba tsaya madi a moswi ba tshameka ka ona. Ga ba tlhajwe ke kgala go tsaya madi a a kanakana, dikete di le nne le makgolo a a supang ba a tsenya mo lebitleng. Tshenyo ke a e itse, fa e le e, ga ke ise ke e bone. Inšorense e ntsha dikete di le tlhano, madi otlhe ba a epela, go setse makgolo a le mararo. Motho a nna mo matikiring, a rekelwe lekase le le tlhwatlhwagodimo jaana Madi a a senngwang a, a ne a tla sala a thusa monna le bana ba gagwe. Tshenyo ya madi, mponeng?
ET: Mo dikarabong tse di tsenweng ke letshwao "/" fa gare go kaya gore potso e ka arabiwa ka mekgwa e e farologaneng eo. E seng go araba potso ka dikarabo tsotlhe. E le nngwe fela ya tsona e lekane.
Ntope ke morutabana le ene.
tsheko: Dumela ausi!
Tadi e amusa: Go le motshegare letsatsi le penne.
NoMaLaNga: Rona bathusi, babelegi, re a kopana ka dinako dingwe. Re tsaya dikgang ka ga ditiro tsa rona. Bathusi ba ba direlang baoki ba bua ba bo ba kgale mathe mo maganong, ka tsholo e e seng monate ya baoki.
NNaNiki: Wena! O tshaba gore ba re o apere jase. Ba a tshega.
dikobe: A reye.
Legae: Mosadi yole wa me a re bogadi bo tsewa ke rraagwe, rratsale.
tLhapi: Motho yo, o setse le monnawe yo re tshwanetseng go mmegela. Re tla bowa gape. Ba a tswa. Ba tsena fa mogaleng o o fa gaufi. Nkitsing o letsetsa mogatse kwa tirong.
tLhapi: Motho fa a tlhokafetse o a fetoga. Ka gongwe re mo feta fa, re sa mmone. Ka gore re itlhobogile, a re tswe fano.
raesebo: Wena o tla nthusa go tlhopha ka gore o motho wa sesadi, o itse mebala.
Ntope: Ka gongwe ka Labotlhano ke tla bo ke dule fano. Beke e, e ka se fele ke le fano.
MMaMoreMi: Reetsang tsala ya me. Fa a tsamaya, ke ya go sala ke jewa ke bodutu.
1.2 Batho ga ba tshwane.
O tlhagetswe ke kotsi ya tsela mme a tlhokafala.
MaLebye: Ke eletsa fa ausi a ka tlogela go okomela mo nkgong. Tota, ga se tse di itumedisang go bona mosadi a tsholetsa ditshitswana kgotsa dibotlojana.
Bobedi jwa bona ba selekwa ke go bona Nkefi a ntse a ipeile Ntope pele, e le monna wa mosadi yo mongwe, ene a gana banna.
tLhapi: Mogatsaaka, buisa lekwalo. Le buise o utlwe gore Matsukas ke mang le gore o batla eng.
1.10 Neela lereo le lengwe le le kayang "matiriki." Mo mmuisanong wa 8.
Ntshidi: Ba setse ba nkarabile kwa yunibesithing ya kwa Kapa. Ke eletsa go ya kwa teng.
tLhapi: (O bontsha monna wa gagwe lekwalo le le gorogileng motshegare) Rra, lekwalo la gago ke le.
3.1 Mosadi ke wa me.
MoreMi: Tota re mmatlela gore a tle go dula le mme. Bana o tla tlhola le bona, fa sekolo se tswa, re a ba tsaya. Mmatswale o kwa ga gagwe, jaanong ke bona go se botlhale gore a dule a le esi. Bokgaitsadiake botlhe ba kwa malapeng a bona.
sara:(O emisa ditsebe) Ke eng e kare dintšwa di a bogola?
MoNyaNa: Nnake a ka se tswele kwa matikiring kwa gae re na le ntlo e kgolo.
MotšhaNkaNe: (O buisana le Tshenye fa morago ga gore a thanye) Motlogolo, kgaitsadio o re tlogetse. O thutswe ke bese kwa Tlhabane mo bekeng e e fetileng. Re lekile go ka ikgolaganya le wena, re ne ra palelwa ka go twe o ne o ile kwa melolwaneng. Tiro re e dirile. Kgaitsadio ke yono ka fa phaposing tlaya o mmone.
Mathata! Mathata a eng?
Morwadi: Ntheetse tlhe rra! Ke letse ke tlile go nwa bojalwa mo Porotiya. Ke tlogile kwa bojalweng bosigo. Fa ke goroga fa, ke ne ka tshaba go tlola seporo, ke tshaba go bolawa ke ditsotsi. Ke ne ka bona go le botoka gore ke robale fa, mme ke tla phakela bosele. Jaanong rra, ke setswe.
MoreMi: Ga go molato. Ga kere jaanong o na le tsala! Ba a tshega. Moremi o sala a reeditse mmino a ntse a phutholola le lokwalodikgang la maabane.
Letsatsi morago ga bogadi, Legae o ya tirong mme a se boe.
Go tsena gotlhelele mo nkgong: go tlhoka go ka boela morago mo gonweng bojalwa/go tlogela bojalwa.
Legae: Ngwanaka, ke go tsentse sekolo ka ditshokolo, ke dira ke le esi, mmaago a tlhoka tiro. Re ne re ka mpa ra lala ka tlala fela gore wena o nne le dilo tsa sekolo tse o neng o di batla. Ngwaga o o tlang, ke batla go go bona o le kwa yunibesithing.
Malebye o mo gakolola gore a se ka a ba a dira jalo, o tla bo a segetse Tlhapi, mogatse mo lefureng.
3.1 Matsapa di a tsaya kae?
3.3 Karolo e o e buisitseng e senola kgato efe ya poloto ya terama e?
Legae: Re tshwanetse. O ngwana wa rona. Re tshwanetse go go bontsha tsela e e siameng ya botshelo. Wena o tshwanetse go ipetlela tsela ya gago.
MotšhaNkaNe: Ausi, ke batla go go tlhaba botlhale. O dira phoso nkgonne.
Nkefi: O ne o ntshaba!
Kwa ga Nobutlhe, go tsena Moremi le mogatse.
raMoopaMpa: Fa o ne o re re tshwanetse go fuduga fa, o ne o bua nnete.
dikobe: Nkefi o gaufi thata le Ntope ka maikutlo le fa tota Ntope a na le lelapa. Ke tla leka go buisana le ene.
A moithuti o a buisa a tlhaloganye dintlha le tatelano ya ditiragalo ka botlalo a bo a lemoge dimelo tsa badiragatsi go tswa ditirong tse ba di dirang?
NobutLhe: Bagaetsho, yono ke Nomalanga. Ke ene yo ke neng ka le tshepisa gore ke tla leka go ka mmona.
NkitsiNg: Goreng e go utlwisa botlhoko?
Nkefi: Ke tshwaya dibuka tsa bana ba sekolo, o a ntiya. Tsamaya o bolelele tsala ya gago gore a tlhabele pele.
3.8 Tlhalosa seane se se mo mmuisanong wa 4.
Legae: Ntshidi ke ntse ke mo tsaya jaaka ngwanake, ke mo rata. Ke ntse ke šaba bogobe ka moro wa phiri, madi ke a isa kwa dithutong tsa ga Ntshidi. Le gale, go itse Ona.
MoreMi: Goreng o ne o okomela?
Morago ga go buisa, Legae a kona tlhogo a re "Go senyegile" a nyema mooko.
raMoopaMpa: Bagaetsho, ga ke le tlhaloganye. Ga le bue nnete.
Ba mo utlwela botlhoko, Dikobe a re: "re lela le wena."
Mafenya ka botsalano le kutlobotlhoko o tlhalosa fa a eletsa gore Ntope a fole, a tswe mo kokelong.
MafeNya: Ke dikgang tse di seng monate e le ruri. Se ke se itseng ke gore batho bao ba tlwaelane go tswa kwa kholetšheng. Ke tsaya gore ke ditsala fela.
Legae: Go jalo Motlhalerwa. Ke bone boroko ka fa Naledi. Go na le mongwe yo o agileng diphaposi ka kwa morago. O ntshepisitse gore ke tle mo bekeng e e tlang fa kgwedi e tla a ba e simolola.
tLhapi: Ntshidi ga se ngwana wa gago, o ka amogela bogadi ba gagwe jang?
NoMaLaNga: Mme Matlhare, ke godile. Go ka se ye kgakala, o tla a bo o re ke eng ke tshega le monna wa gago. Kwa ntle ga foo, ka dinako dingwe o dira bosigo. Fa o le kwa tirong, pelo ya gago e tla a bo e le fa gae. Monna wa gago le ene a ka nna a . . . Go itse mang Ke bua fa pele ga rre Moremi. Ke fetsa ka gore ke a leboga, ke tlhapa diatla?
A re yeng fa mosetsaneng yole wa Morwa.
raMoopaMpa: Goreng o batla gore re fuduge fa?
MafeNya: Dumela monna Ntope, o bewa ke eng fano?
NoMaLaNga: Ke tla go bolelela nnete, nnete e e se nang bana ba phefo.
NobutLhe:(O a tshegatshega) Ke tlhotse ke lapile. Fa ke ka ikutlwa ke lapile, ke itse gore go ya go goroga baeng.
Molaetsa: Thuto ya mokwadi ka setlhangwa sa gagwe.
NoMaLaNga: Intshwareleng, ke sa ntse ke tsena ka fa ntloboapeelong.
Thaologo: Kgato ya popoto ya terama e mo go yona ditiragalo di tlosang lonao.
raesebo: Nnyaa rra, a utlwetse.
1.13 Kwala mola wa bobedi wa mmuisano wa 10 ka mafoko a gago.
1.1 Mmui o kaya gore o sa le a solofeditswe sengwe, ga a ise a se newe/o tlogetswe fela sebaka se seleele ka kgang kgotsa thulaganyo nngwe e sa wediwa.
Baemanokeng ba amana le badiragatsibagolo ka losika kgotsa botsala.
Ke letsatsi la Lamatlhatso. Nnaniki o ntse a anega dikhai mo terateng, Moremi o a mo thusa.
MMatšhatšhi: (O bua ka lentswe le le robegileng) Re tlile fano mabapi le dithulaganyo tsa phitlho.
dikobe: Itse gore jwa pitse ke jo bo mo mpeng. Ntope o na le lelapa la gagwe. O itiya fela ka ene. Ipatlele motho yo o sa nyalang jaaka Mafenya jaana.
Legae: Ngwetsi e dira jalo. E seng rona re itirelang megodungwana basadi ba rona ba ntse ba le teng.
MafeNya: (O thikhitha tlhogo) Ke a go utlwa.
MafeNya: Morwarra, ke sale ke go roma, ga ke itse gore a o bile wa kgona go ka bona kgarebe ele.
1.12 Go reng o dumelana kgotsa o ganana le tlhagiso ya mmuisano wa 10 mola wa ntlha?
MMatšhatšhi: Ga re tsamaye bobe. Re tswa kwa ga Nkele. Motho ke yoo, a re opisa tlhogo le morwaagwe.
Mogapatiro ke modiragatsimogolo yo o ngongoregang.
MoNyaNa: O se ka wa ba wa dumela gore mosadi yole a tshabe ka tlhogo ya gago. Ga a ise a nyale nnake ka lesira. O rile re eme go le gonnye, o tla re itsise ka ga tsa lenyalo.
raMoopaMpa: Rra, ke a go utlwa, fela o se ka wa tlhola o emisa sejanaga fa. Tloga fela jaanong.
Mooki Matlhare le ene a ka bo a sa ineela, a ka bo a ne a rapedisana nae.
Fa Ntope a se na go tlhokafala, Nkefi o lela sa go tlhoka mogomotsi.
raMoopaMpa: Fa o ka bo o mpoleletse nnete, ke ka bo ke sa go tsenya moretlwa. O se ka wa tlhola o robala fa. Tsamaya! (Ba a kgaogana).
tLhapi: Re ntse re tshaba go go bolelela, fela ntate o a itse.
MokhoNto: (O bua a itlhomotse pelo) Rra o se ka wa mpotsa dipotso di le dintsi. Ke kopa gore o ntatlhelele makgasanyana a gago.
Ntshidi: Batsadi ba me, le nna ke itumetse fa le nthotloeditse go tsena sekolo. Ke solofela fa le tla nkema nokeng mo botshelong jotlhe ba me.
Nkefi ke morutabana, mosetsana yo montle.
raesebo: Re setse re siame. Ausi Monyana le ene o na le metsotso a le teng. Raesebo o bitsa ausi Monyana. Ba tsena mo sejanageng.
Ntope o ba lebogela go nna badirammogo mo monateng le mo botlhokong.
MoNyaNa: Ga ke itse gore tota fa bašwa ba itlhophela go tsamaya, batsofe ba ya go bolokwa ke bomang.
MaLebye: Mogolole, o tsamaye sentle. Ga gabo motho go thebe phatshwa. Legae le, ke la gaeno. Fa o ka kopana le dithunthung, O se ka wa tshaba go tla go itshuba fano.
NoMaLaNga: (O rothisa dikeledi) Salang sentle!
raMoopaMpa: O nna kae?
1.2 Go ya ka mmui, go "tsaya semolao" ke fa go dirilwe moletlo wa lenyalo, monyadiwa a apere mosese o mosweu-go ya ka ene.
MoreMi: Mosadimogolo ga a tlhola a kgona. O akgilwe le ke loso lwa mokgalajwana wa gagwe.
NNaNiki: O raya jang?
3.6 Monna wa moswi a ka ba tshwarisa.
MoreMi: Nkgonne Matlhare, jaaka ke ne ke go solofeditse gore e tla a re fa kgaitsadiake e leng Nomalanga a goroga, ke tla buabua le ene, ke dirile jalo. Nna le wena re ne ra tšhotla kgang mong wa yona a seyo go ka ikarabela. Jaanong ke yono, re tla utlwa gore ene a reng ka wa gagwe o a jang bogobe.
Potso e, e goetlha moithuti go senola kgotlhang, dikgato tsa poloto, semelo le makoko a badiragatsi.
MoreMi: Go boa, o boa leng?
dikobe: O se ka wa tshoga morwarra. Re babalesegile.
Mpho: (O bua ka mafega) Monna ke wena, ke bogologolo ke go gakolola gore o tlogele go tsamaya masigo. Ga ke itse gore ke eng se o se batlang masigo o sa se bone motshegare.
Ka nako e ke neng ke batla go bofolola dintšwa, mosetsana yo, le lekau la gagwe, ba ne ba nkgoreletsa. Fa letlatlana le tshwara, ke ne ka tlhola gore a ga go ope gaufi le lobotana, go ne go se ope, ke ka moo ke ileng ka di bofolola. A ga go jalo mosetsana" (A diga sefatlhego go sela dibi le mororo go se dikgomo mo Porotiya). "Mo ise kwa Perekwane. O be o duele ditshenyegelo tsa gore ntšwa ya gago e ntometse ngwana. "Ke tla mo isa bookelong le fa e le bosigo. Fela le tshwanetse go ruta ngwana wa mosetsana gore a se ke a ema mo lebaleng bosigo le basimane. Gona jaanong o kae ene mosimane yoo wa teng Ke ene a ka bong a tlile fano ka gore ntšwa e lomile mosetsana yo, a na le ene." (A bua a lebeletse mosetsana mo phogwaneng). "Mosimane yole, o ne a go dirisa fela. Fa e le gore o a go rata, a ka bo a ile a bona go tlhokega gore o tshwanetse go ya kwa ngakeng." "Rre Ramoopampa, tiro ya gago o e dirile. Fa e le go duela ditshenyegelo, lebala. Ngwana yo o ntshwabisitse. Bana ba bannye ba o ba bonang ba ke ba ga Seponono. Fa jaanong a sasanka masigo mo dipuleng, a sasanka le basimane, a ba a longwa ke dintšwa mo maragong, ke tlhapa diatla. Ke di tlhapa ka sesepa sa mafura a kolobe.?
2.9 Phogwana e mo karolong e fe ya mmele?
sara: Ke eng o ntse o ile nako e telele?
sara: (O ya go thuthafatsa dijo kwa setofong) Selo se, bosigo. Ka moso ke la tiro.
MatLhare: (O simolola go tshoga.) A o kile wa tshwenngwa ke mooki?
3.7 Matikiri ga a tshwenye, re tshwanetse ra ithuta go amogelana jaaka re ntse.
MMatšhatšhi: O tla tsamaya le Monyana. Rona re tla sala fa gae.
1.14 Mmui ke monna wa ga Kgabele-setopo se se lwelwang.
MafeNya: Mogatsaaka, ke e tla. Selo se botshelo, se a dikologa. Gompieno ke nna, ka moso ke yo mongwe.
Dipuo tse a di buang.
MMatšhatšhi: Ke la me leo. Mosimane yole, ba ga gabo ba ne ba sa kopa ngwanake, ba ne ba mo adimile fela. Ba rile ba sa ntse ba tla go dira lenyalo.
MokhoNto: Rra o nthusitse. Ke itumetse thata.
Badiragatsi ba tsweletsa ditiragalo tsa terama ka ditiro le mmuisano.
Legae: Bogadi bo tshwanetse go amogelwa ke bomalomaagwe Ntshidi boemong ba rona.
Ntope: Mothaka yo mongwe o ne a sega koloi e nngwe tsebe a ba a tsena fela mo koloing ya me. Botlhapelwa! Motho o sega tsebe a sa ele tlhoko sekgala sa koloi e e tlang kwa pele.
sebeka: Motho yo, ga a sa tlhola a le wa lefatshe leno. O ile.
MoreMi: Kgaitsadiaka Nomalanga, fa o ne o seyo, Modimo O ne wa gopola motho yo o neng o mo tlhokomela.
MaLebye: Ao! E itsiwe ke mang?
3.2 Phitlho ya ga Kgabele.
NNaNiki: E re ke fetse go anega pele.
Legae: Ba tlisa bogadi ka gore Ntshidi o tlotswe ke dikgwedi di le tharo. Mosetsana yo, ke eng a ntse a sa re kwalele go re itsise ka ga...
Kgotlhang/Bothata Kgotlhang/Bothata ke ntwa kgotsa ngangisano e e nnang teng fa gare ga badiragatsi. Kgotlhang e mela mo morerong. Yona e ka nna fa gare ga badiragatsi ba terama jaana: Motho le motho Motho le batho Batho le batho Motho le tikologo Motho le maikutlo a gagwe.
raesebo: Re lebogela dinao tsa gago.
raesebo: Mm! Le a lebega. Ke bokae?
Buisa mebuisano e e latelang ka kelotlhoko mme o tle o arabe dipotso tse di tla latelang.
MafeNya: (Ka lentswe le le bonolo) Bua fela. Bua sengwe le sengwe se a se buileng. O se ka wa tshaba.
NNaNiki: Re batla mmelegi.
MatLhare: O goroga leng Nomalanga?
Legae: Motlholo o o jalo, ga ke ise ke o utlwele. Goreng rraago a tshwanetse go tsaya bogadi e se ba ngwana wa gagwe?
NkeLe: Ke a leboga mma. Dikgogakgogano ga di batlege, di senya tiro, e senyege. Kutlwano ke maatla. (O bitsa morwaagwe) Ngwanaka.
tLhapi: Ke eng?
NobutLhe: Nnyaa, e seng ka bonako jalo. Ke tla mo duelela, wena o tla tla o ntuela. Ga kere ga re itse gore dinamelwa di duelwa bokae!
MoNyaNa: Kgabele o tshwanetse go tswela fa, o na le inšorense e e tshwanetseng go mo duela. Fa re ka se ka ra ema ka dinao, madi otlhe a tlile go ya kwa ga Nkele.
raMoopaMpa: Ke e tla, ke ya fa ntle. (O a tswa. O kgatlhantshwa ke pula e sarasara) Pula e, e tswa kae (O okomela ka fa morago ga lobotana) Bathong! Batho ba ba 'emeng mo puleng bale, ba ikutlwa jang! Pula e, a ga e ba kolobetse Ka gongwe metsi a pula a thedimoga fela mo diaparong tsa bona. Lorato lo a makatsa, ga le na gore pula e a na?
3.11 Raesebo (Mogapatiro). Mmatšhitšhi (Mokganatiro).
3.3 Thitokgang ke modi wa kgang ya terama?
puLe: Ke mosarasane, e tla feta.
sara:(O tla ka dijo, ba a di tlhasela) O se ka wa ba wa re ga o a kgora.
O a sotlega, mme batho ba mo ja setshego.
Ga go na kutlwano fa gare ga Ntope le mosadi wa gagwe Motlagomang ka ntlha ya bonyatsi jwa gagwe le Nkefi.
3.1 Kwala leina la terama e o sa tswang go e buisa.
Nkefi o gana banna, o ba bitsa dikoropolapa.
raMoopaMpa: Go jalo, ke tshwanetse go di bofolola, ke bosigo. Ura ya bosupa e setse e iteile.
Mogapi, K. 1988. Tshekatsheko ya dikwalo: motshameko. Gaborone: Longman.
"Kgabele o tswetswe ke bogadi. Ga a tshwanela go tswela kwa ga mmatsalagwe. O feditse ngwaga a nna kwa ga mmatsalaagwe Fa e ne e le gore o sa ntse a nna kwa ga mmatsalaagwe, o ne a tla tswela kwa teng. Re ka iphitlhela re le mo kotsing e e seng kana ka sepe ka moso. Kgabele ga a sa tlhole e le ngwana wa rona o fetotse sefane".
tLhapi: (O a le tsaya, o a lo buisa) Go diragetse. (Marothodi a dikeledi a rotha ka monokela go tswa matlhong a gagwe.
sara: Ntlo e e mo sekhutlong e, ga ke e rate. Ka letsatsi lengwe re tlile go seka.
MafeNya: Ke kakanyo e e siameng. Fela tsatsi lengwe, Nkefi o tla gopola matsatsi a a neng a gana lenyalo. Ka nako eo, o tla bo a le batla. Le lona, le tla bo le mo tshaba.
MoNyaNa: O se ka wa tshwenyega mma. Batho ba inšorense ba tlile gore re tlhophe lekase. Re tla tlhopha la madi a a kwa godimo. Go tla bo go setse madinyana a se makae fela.
MoNyaNa: Mma, ke di utlwile. A re mo tlogele a tswele kwa ga gagwe. Fela, nna ke ne ke nyatsa gore matikirinyana ale a phaposi e le nngwe, ga a kitla a kgona go ka amogela batho ba ba tlileng go tla losong. Ke tshwenngwa gape ke gore Kgabele e ne e le mooki. Baoki ba bangwe fa ba tla, ba tlile go mo ja setshego.
3.10 Ngwana ke Kgabele.
MatLhodi: Nnyaa rra. Ke ne ke batla fela maikutlo a gago mabapi le dikago.
NNaNiki: Bagaetsho re itshwareleng go le senyetsa dikgang tsa lona.
1.14 Mmui wa mmuisano o o amana jang le setopo se se sekwang?
MaLebye: Morwarra, o bewa ke eng fano mo mosong jaana?
NNaNiki: Nomalanga o natefetswe.
raMoopaMpa: Nnyaa. Go baratani dimmitara di se kae go tloga fa loboteng.
"Ngwanaka. Monyana, dikgakololo ke tseo. Ga ke itse gore wena o di bona jang." Mma, ke di utlwile. A re mo tlogele a tswele kwa ga gagwe, fela nna ke ne ke nyatsa gore matikirinyana ale a phaposi e le nngwe ga a kitla a kgona go amogela batho ba ba tlileng go tla losong. Ke tshwenngwa gape ke gore Kgabele e ne e le mooki, baoki ba bangwe fa ba tla, ba tlile go mo ja setshego. "Ga gabo motho go thebe phatshwa. O ka seka wa tshaba gore ditsala tsa gago di go jele nala ka gore fa ga eno go se gontle." "Kgaitsadiaka, re lebogela dikgakololo tsa gago. Ngwana o tla tswela kwa ga gagwe."
koNti: Rre Ramoopampa, tiro ya gago o e dirile. (O bua a tsena Nkele mo leganong) "Nnake ga a tswa kwa gae ka lesira. Ga a direlwa moletlo wa gore o tswa kwa gae. Ka jalo, ke" (O bua a lebeletse mme Mmatšhatšhi) "Mme Mmatšhatšhi, o motsadi wa me. O mme ka gore o mmatsalaake, Ke a go tlotla. Ga ke eletse go go utlwisa botlhoko. Fela, ke rata ke go gakolole gore mosadi ke wa me. Ke ntshitse bogadi ka pelo yotlhe yame. Ke tswa kwa Mmagiseterata le Kgabele. Ke na le setifikeiti sa lenyalo mo ntlong mo. Seo se kaya gore mosadi ke wa me. Fa o ntse o gatelela gore o batla setopo sa ga mogatsaake ke tla go tshwarisa. O tla iphitlhela o le fa morago ga ditshipi tsa kgolegelo fa o tshwanetse go boloka morwadio." "Heela mosimane ke wena, motho yo o buang le ene yo, ke mme. O tshwanetse go tlhopha mafoko a gago." "kana le itshwenya fela. Nna ke bua ka dipampiri. Ke tshotse setifikeiti." "Ngwana, o tshwanetse go tswela fa." "Nnyaa mma, ga go jalo. (O emisa menwana e le metlhano) "Nnake a ka se tswele kwa matikiring kwa gae re na le ntlo e kgolo." "Katara e itewa ke nna, lona lo tshwanetse go bina."
raMoopaMpa: E bile o buisa makgakga! Ke tla go ruta ba le bantsi.
MaLebye: Ke ne ke tla a re fa e le ka lorato, go fedile. Ke ne ke tla mmusetsa kwa go rraagwe. Motho yoo ke nta ya selomelakobong.
dikobe: Di tlogele tseo. Ba tsena mo bookelong.
dikobe: Monna, go ne go le thata. Tshimo ele ke thite. Mogoma o ne o kakadia fela fa godimo. Go batlega terekere go ka e tlhabolola, e seng sepane sa dipholo.
Morwadi: Ka fa Naledi.
Setlhogosegolo sa ngatana e ya diteramakhutshwe ke "Matsapa di a tsaya kae" Ke go re "Bothata bo bakilwe ke eng" E bile ke sone sa teramakhutshwe ya ntlha. Ditlhogo le diteng tsa diteramakhutshwe tsotlhe tse tlhano di ikaegile ka setlhogosegolo mme di tsamaelana le sona?
MosiMe: Nako ke ya mo mosong, ura ya borobongwe ke tla bo ke le fano.
Morero/thitokgang ke modi wa kgang ya terama. Ke ona kgotlhang ya terama e melang mo go ona. Ditiragalo tsotlhe tsa terama di itshwareletse ka ona.
MokhoNto: Rra, ke motho, o se ka wa ntshaba, o se ka wa nkgobatsa.
raMoopaMpa: (O a mo lebelela) Nnyaa mma!
MaNaiLa: Nnyaa rra, re iketlile fela.
1.2 Kwala dintlha di le sometlhano (15) o ntshe maikutlo a gago ka ga tshwetso ya ga Nomalanga ya go gana tiro kwa go mooki Matlhare. A o itirela molemo A mabaka a gagwe a utlwala Wena o ne o ka dira jang fa o le Nomalang. O ne o ka dira eng fa o le Mooki Matlhare?
raMoopaMpa: (O nna mo sofeng, o lebelela thelebišene) Fa e le Sontaga jaana, ke ithatela mmino wa matsogo.
Ga ba tshepe dikotsi tsa tsela, batho bangwe ba a falola, bangwe ba bolawa ke letshogo.
MafeNya: Mogolole, re badirammogo. Tlogela tsa gore re simolola go bonana.
O ne a re o ikutlwa fela a le kwa gae.
MaLebye: Motlhalerwa, letsatsi ke bogologolo le tlhatlogile. Dikereke le tsona di gaufi le go tswa. O a reng o sa le mo mapaing?
Legae o ne a utlwa botlhoko thata gonne a godisitse Ntshidi ka a rile go nyala a e gapa le namane.
Ke S.S. Mokua.
NkitsiNg: Ke solofela gore le a bona gore re mo losong. Ausi Tlhapi o tlhokafalatswe ke monna. Ke bua jaana a le mo materaseng. Setopo se tlile go goroga mo tshokologong. Ka gore le batho ba molao, ke tla le letla go bua le ene. Ntshaleng morago. Ba mo sala morago.
MosiMe: Ke tlile jaana go tla go le itsise gore ka moso, ke tlile go le tsaya le ye go tlhopha lekase. Lona lo tla ipua gore go tla tsamaya bomang.
dikobe: Ke tswa fa gae fale. Ke utlwa gore Ntope o tlhagetswe ke kotsi.
NoMaLaNga: Ke tshwanetse go boela gae. Se ke neng ke se tletse fano, ke se dirile. Ke ne ke dula fa e ne e le gore tsala ya me e ntse e ja bogobe. Ke tla nna beke fela le lona, ke tla boela gae mo go e e tlang.
puLe:(O bua a itumetse) Mmaago o nthusitse a go roma kwa Naledi, ke ne ke tla go bona jang?
tharo. Fa re laiwa, bagolo ba rile kgomo e gapiwa ka namane. Ke amogetse Ntshidi jaaka ngwana wa me. Ke mo tsentse sekolo wena le rraago le sa dire. Monongwaga, ke ngwaga wa somamabedinngwe ke ntse ke tsenya Ntshidi sekolo. Ke apara oborolo. Fa morago ga dingwaga tse di kanakana, o mpolelela fa ngwana e se wa me!
MosiMe: Batlhalerwa, ga ke laele.
Ba gabo Matsukas ba tlisa bogadi.
MMatšhatšhi: O tshwanetse go ya go mpiletsa kgaitsadiake. Ke ene motho yo o tla re neelang tsela. Ba goroga kwa gae.
Kabotiro ya badiragatsi ba terama ke efe mo terameng?
raMoopaMpa: Mo tlogele, basetsana ba ba sasankang masigo ba, ga ba ithate. Ba tswelela ka go ja.
raesebo: Go siame rra.
Se se buiwang ka ga gagwe.
Modimo ke yoo!
raMoopaMpa: (O bua ka pelo) Ke ka se ka ka mo tsenya mo ntlong. Mogatsaake le banake ba ka tla ba tshoga. (O bua le ene a mo tlhomile matlho) Ke e tla. (O tsena mo ntlong. O tlhaga a tshotse terekesutu) Monna, tsaya o apare.
MaLebye: A o setse o bone kwa o ka itshubang teng le ditsuane tsa gago?
koNti: Rra o re go re bona re le fano, re mo mathateng.
raMoopaMpa:(O bua a le esi) Mosadi wa me o rile re fuduge fa. Fa e le gore re a fuduga, e tshwanetse ya nna ka go ithaopa, e seng go gapeletswa ke batho fela. Basadi ba rata dilo, o batla gore re fodugele kwa Houghton. Botshelo ba kwa teng, bo farologana thata le ba mo lekeišeneng. Modimo o teng ke solofela gore ka letsatsi lengwe, ke tla fenya mathata a a dikologileng ntlo ya me. (O tsena mo ntlong) Botshelo bo, mathata!
NoMaLaNga: Go ntse jalo, mme ga re kopanele fano.
sara: A o a bona Ga re kgone go dira ditiro tsa rona ka phuthologo. Ntlo ya mo sekhutlong e ntenela sona se. Fa e tla go tena, e ba e na le lobotana. O tla fitlhela digaretene tse di tsamayang, di le kgabisitse?
MatLhodi: Ga twe o gana banna, o ba bitsa dikoropolapa. Gona jaanong e setse e le lefetwa. Selo se se utlwisang botlhoko ke gore ga twe o tlhakatlhakantse lelapa la ga Ntope. Ba re Ntope e bile o na le senotlele sa ntlo ya mosadi yoo.
NkitsiNg: Mme Tlhapi o mo materaseng, a ka se kgone go bua le wena.
Go rarabolola le go senola maitemogelo a mokwadi mo diterameng tsa "Matsapa di a tsaya kae". Seno se tla sedimosiwa bogolosegolo ke lokwalotshelo (bayokerafi) lwa S.S. Mokua gonne ka lona baithuti le barutabana mmogo ba tla tlhaloganya lebaka la gore a bo a kwadile ka tsela e a kwadileng ka yona?
NobutLhe: Beke e e tlang fa e fela ke tla bo ke le fano.
MoreMi: Mogatsaaka, a re itlhoboge. Ke yole o ile, re mmone. O ya lefatsheng le re sa le itseng, fatsheng la Maswati.
MotšhaNkaNe:(O bua ka kgakgamalo) Wa reng ausi?
Shole, S.J. & Molebaloa M.K. 1993. Molekane (Study Guide) Century. Turn Publishers: Garankua.
1.11 Ba na le dikgwedi di le kae ba nna kwa setsheng sa bona?
NNaNiki: Nnyaa mma, ga go jalo. Re ne re gopola gore ka gongwe a ka rata go ka ikhutsa.
raMoopaMpa: (O tswela kwa ntle) Monna, tsena mo koloing mo, ke go ise gae.
raMoopaMpa: (Ka bogale) Fa o re tshosa jaana, o robaletseng fa?
NNaNiki: (O a tshegatshega.) Go nna le monna yo o go thusang go monate. (Moremi o a mo lebelela) Ga se gantsi o fitlhela monna a thusa mosadi.
O ineela tagi.
Legae: Go raya gore ka gongwe o ntse o itse fa Ntshidi a sa itekanela mo mmeleng, e bile le bogadi bo tshwanetse go tswa.
sara:(O a gakgamala) Ke eng?
Legae: Ke nyemile mooko. Ka nako nngwe go isa ngwana wa ngwanyana sekolong, mathata. Ba mo tsaya o ise o mmone a dira. Tsaya lekwalo ke le, o ipuisetse.
MokhoNto: Rra, ke ne ke tlhasetswe ke dinokwane, di ntseetse madi le diaparo tsotlhe.
MosiMe: Bagaetsho, rona ba inšorense, re amogetse molaetsa o o botlhoko wa gore mooki Kgabele o re tlogetse. Go thulwa ke bese o itsamaela fa thoko ga tsela, ke loso lo lo botlhoko e le ruri. Batlhalerwa, re lela le lona.
MoreMi: Mma, ka gore se re neng re se tletse kwano se diragetse, re kopa tsela. Go ya ka magoro...
NoMaLaNga: Ga go molato. Re ka tsamaya, ke mmolelele.
Legae: Morwarra, ke lemoga gore ke tshwanetse go tswa mo lelapeng le. Ga ke batle gore ke nne fa, go fitlhela maemo a dilo a senyega. Ke nyetse, o nyetse, re nna mo ntlong ya diphaposi di le nne.
Ditiragalo tse di latelanang, di siana ka lobelo gore nako e se ke ya senngwa. k.g.r. poloto e e kitlaneng.
NkitsiNg: Abuti, o se ka wa isa mogopolo le naga. O tla fela, o iphitlhele o lekana le letlhakanoka.
MosetsaNa wa Morwa: "Nee!"
2.1 Tshwaelo ka ga maitsholo a ga Nkefi le Ntope.
raesebo:(O bua a le esi) Ke tshwanetse go boloka mosadi wa me ka matsetseleko otlhe a ke ka a kgonang. Go nna moswagadi ke le monnye jaana, go utlwisa botlhoko. Go tloga fa, ke leba kae A ke ya go nyala gape Bana ba babedi ba, ke ya go ba tlhokomela jang Nnyaa, loso lo setlhogo. Lo tsaya motho yo o nang le maikemisetso. Kwa toropong ya Gouteng, go na le batho ba ba nnang mo mebileng ba se na maikaelelo a botshelo. Batho bao ba tshela dingwaga ba sa lwale, ba sa tlhagelwe ke dikotsi. Nna, ke yo o jang yo o tlhagelwang ke selo se se botlhoko se Moleofi ke mang A go leofile batsadi ba me kgotsa ke nna A go leofile moswi mogatsaake kgotsa batsadi ba gagwe Botshelo ke menate le masula. Ke ka se lebale tiragalo e. Go diragetse. Tsatsi le wetse. Bodiba bo tšhwele ke bo lebile. Ka gongwe tiragalo e, ke toro fela?
sepoNoNo: Ke ne ke ntse ke rapela mo pelong gore a nthome. Pula e, ke yona fela e re senyeletsang.
Modiragatsimogolo yo o ngongoregang.
A mo tshekatshekong moithuti o lemogile thuto le kgalemo ya mokwadi ka ditiragalo tsa terama e.
1.5 Metlholo ga e fele.
raMoopaMpa: Ba ile, ke tshwanetse go di bofolola.
Phuruphutsha: Go batla sengwe ka mokgwa o o matsetseleko o sa senye nako.
1.5 Mmmui wa mmuisano wa 3 o kaya gore ba tswa go dira eng?
tLhapi: Ka gongwe o batla madi a teng.
sara: A o di bofolotse?
NoMaLaNga: (O bua a tshegatshega) Dikgang ke tsa batho ba le babedi. Lona le tlile go re senyetsa.
3.10 Ngwana yo go bolelwang ka ene ke mang?
MafeNya: Modimo o teng, o tla fola. Mo mosong wa je le latelang go tsena mogala o o begang fa Ntope a kgabagantse noka ya Jorotane. Nkefi o ne a iswa ngakeng a idibetse. O ne a lela go feta mogatsa moswi. O feditse beke yotlhe a sa ye tirong. Motho a lela jaaka e kete moswi ke mogatse.
koNti: Re tlisitse molato.
Yo mongwe le yo mongwe o na le baemanokeng ba gagwe.
NkitsiNg: Ke Legae Kgosietsilemaabanebosigo.
Bayokerafi ya ga S.S.
Molaetsa/Thuto Molaetsa ke thuto e moterama a batlang go e naya babuisi. Ona o senoga kwa bokhutlong jwa ditiragalo, go ya fela ka tsela e kgotlhang e rarabololwang ka yona. Le fa re ka se dumalane le ene gona ene o a bo a rialo.
Mogapatiro ke modiragatsimogolo yo o nang le bothata, yo o ngongoregang, yo o tshwenngwang.
NNaNiki: Go ntse jalo, ka dinako dingwe, motho fela wa ditšhaba, a ka go thusa go phala mogaeno yo o antseng letsele le ene.
MaNaiLa: Ga go jalo rra.
3.9 Ga se molato wa gago fa kwa gaeno go se go ntle, ditsala ga di a tshwanela go go tshwaya phoso kgotsa go go lebela tlase ka ntlha ya maemo a lelapa la eno.
Mmatšhatšhi: O bua nnete. Kana ke wena ausi wa bana botlhe ba lelapa le. Ba a tswa.
Modiragatsimogolo yo o bakang ntwa/yo o tshwenyang.
Nkefi: (O thikhitha tlhogo) Ditlontlokwane le dithamalakwane ga ke tsamaisane le tsona.
Legae: Ke lebogela dikakanyo tsa gago. Fela ke rata go itse gore tsatsi le ke ka tlhokafalang, go ya go diragala eng ka setopo sa me?
Lephodisa sebeka: Ke go itsise gore o tle go tsaya ngwana wa gago mo mmotšharing wa mo De Aar. Ngwana wa gago ke setopo, o swetse mo ke letsang teng fa.
Morutabana o tlhoka go suga baithuti ka botlalo mo tirisong ya mareo a, gore ba se tlalelwe fa ba a bona kwa tlhatlhobong ya makgaolakgang.
Nako e e lekanyeditsweng e e sa atoloseng terama.
Legae: Mogatsaaka, ke itumetse. Gore ke tlole, ke thule disenke tse ka tlhogo.
NkitsiNg: Ausi, o ipete sebete, lefelo le, ga le tlwaelwe. (Ba tsamaile le tsona ba di lebeletse. Tse dingwe di tsinne o ka re di a tshega) Ausi, ga re mmone.
Lokwalotshelo/bayokerafi: Hisetori ya botshelo jwa motho go tswa tsalong go ya losong, le fa a sa ntse a tshela.
raesebo: Dikhasekete di dintle fela di tlhwatlhwagodimo!
raMoopaMpa: Ke tla mo sia bookelong le fa e le bosigo. Fela le tshwanetse go ruta ngwana wa mosetsana gore a se ka a ema mo lebaleng bosigo le basimane. Gona jaanong o kae ene mosimane yoo wa teng Ke ene a ka bong a tlile fano ka gore ntšwa e lomile mosetsana yo, a na le ene. (A bua a lebeletse mosetsana mo phogwaneng) Mosimane yole, o ne a go dirisa fela. Fa e le gore o a go rata, a ka bo a ile a bona go tlhokega gore o tshwanetse go ya kwa ngakeng?
Nkefi: Banna ba bantsi mo lefatsheng, tsatsi lengwe ke tla kopana le yo o ratwang ke nna. Gona jaanong ga ke batle monna.
raesebo: (O supa le lengwe) Le le jang?
Legae:(O phutholola lokwalodikgang.) Ngwanake o falotse ditlhatlhobo. O falotse materiki.
MMatšhatšhi: Ka re ngwanake o tshwanetse go tla go tswela fano.
2.1 Tlhalosa karolo e e thaletsweng mo polelong ya ntlha ya mmuisano wa 1.
Nkefi: (O sosobanya sefatlhego) O se ka wa mpherekanya maikutlo. O mpolelela ka sekoropolapa seo. Selo seo, ke sa go iphimola dinao fela o be o se latlhela kwa.
Nomalanga o tswa go tsewa kgakala kwa Komatipoort.
tLhapi: Ka re, bogadi ba ga Ntshidi, bo tshwanetse go tsewa ke ntate.
2.9 Fa gare ga tlhogo.
Nkefi: Ntope o ile. Ke ene a neng a nkgomotsa. Ke setse ke le esi. Ga go monna yo o ka tlholang a nkatamela. Mafenya le ene o nyetse. Fa morago ga dikgwedi di le pedi Ntope a bolokilwe, Dikobe le Mafenya ba ne ba iketlile kwa ga Mafenya. Letsatsi e ne e le la Lamatlhatso motshegare.
Reaske, C.R. 1966. How to analyse drama. New York: Monarch.
tsheko: (O nnetse selelo. Mamina a tlhakatlhakane le dikeledi) Ga ke itse gore re ya go raya mmaagwe Ntshidi re reng.
MatLhare: Jaanong ausi Nomalanga, Ke eng o le kgatlhanong le baoki?
sara: O tlhole pele gore ga go ope ka fa morago ga lobotana. Sesireletsi sa lobotana se a tena, ka gore baratani ba ikaega ka lona. Bojang jo o bo jetseng ka fa morago ga lona, le bona bo a ba gogela. Re tshaba le go okomela ka fa morago. Bana ba rona ba bona metlholo. Dilo fela tse di sisimosang. Dilo tse di tlhabisang kgala.
Ya bone: Mosadi ke wa me?
sara: Go na le motho yo o goang.
tLhapi: (O a lela) Ngwanake wee! Ke metlholo ya eng wee! Matsapa di a tsaya kae Go swelwa ke monna le ngwana ka nako e le nngwe?
Ba tsena mo sejanageng. Ba fetile mebila e le merataro gona mo Diepkloof Extension ba bo ba tsene.
Go tsamaya sekgala se se kana, a tla go dira kwa kgakala ke tshupo ya gore le ene o ne a ntse a tlhoka madi go iphedisa.
MoreMi: O tla mmona leng?
All rights reserved.
NobutLhe: Bagaetsho, ke tla leka thata.
Nkefi o bua le banna ba ka lenyatso lo logolo, a re dipuo tsa bona ke ditlontlokwane.
Legae: Kgang ke yona eo, le ka ya go tswelela ka ditiro tsa lona.
3.5 O itse thulaganyo. o botlhale. o na le nnete. a gobelele.
Kitsogodimo le dikgono tse di kwa godimo. Mo thulaganyong e baithuti ba kereiti ya 12 ke bona ba tla tlamelwang ka kitso le dikgono tseo mabapi le setlhangwa sa terama.
raMoopaMpa: Tlogela tseo. A re lebelele tsa rona.
MaLebye: Ke a go tlhaloganya. Ke a go utlwa.
MaLebye: Ba tlogele ba dire ka fa thatong ya bona. Di tlogele di gole mmogo, re tla di bona motsing wa kotulo.
raMoopaMpa: Ke santse ke tsena mo ntlong, ke go fitlhele foo. (O tsena mo ntlong) Mogatsaaka, ke sa ntse ke sianela fa White City.
sara:(Fa a ntse a phepafatsa setupu, o bona motho a robetse mo segotlong sa gagwe e kete o sule. A latlhaganya boratšhe, a sianela kwa ntlong) Rra wee!
Tshwetso e a e tsereng ga e ntle, ga e botlhale.
Nkefi: Ke mang?
MoreMi: O a itse o ntshositse. (Ba a tshega) A re tsamae. (Ba tsamaya ba ntse ba bua.
MoreMi: Ka gore dikolo di a tswalwa mo bekeng e e tlang, ke bona gore re mo letle gore a ye gae o tla bowa fa di bulwa.
LENANEO LA DITENG TSA SETLhANGwA - MATSAPA DI A TSAyA KAE?
MokhoNto: Ke ne ke tlhasetswe ke dinokwane. Di ntseetse gotlhe fela. Terekesutu e ke e apereng e, ke ya ga rre yo.
Rra, re mmone.
MoreMi: Nnyaa, o a bua. Ditlhwatlhwa di ya godimo letsatsi le letsatsi.
setLhoNtLhoro: O kae, le mmone?
2.1 "Pula e le fa e ntse e sarasara" =Pula e na ka go se gatelele.
NtLhoiseNg:Ba ya go mo tlhola ka fa ntlwaneng ya baeng. Ba mo fitlhela a nyematlhane mo setulong.
1.8 O bitsa mongwe "mosimane" goreng a mmitsa jalo?
3.1 Matsapa di a tsaya kae?
2.4 Bolela leina la mosetsana yo go buiwang ka ene mo mmuisanong wa 1.
MafeNya: Ee, morwarra! Wena, Nkefi le Ntope lo ne lo ithutela borutabana kwa Heberone mmogo. Ke solofela gore fa wena o ka mo lemosa se maikaelelo a me e leng sona, ka gongwe a ka busa mogopolo.
dikobe: Ke lekile, ke paletswe. Lekgarebe fa le raya lekau le re ke sekoropolapa, o itse gore go thata. Mogolole, ke lela le wena. Ga a go bee gope. Fa a go lebile, ga a bone motho.
raesebo:(O bua ka pelo) Tsamaya mogatsaaka! Lekase la gago le ganne go tsena ka lebitla, lebitla le bile la atlhamololwa gape. Ke itumela fa o tswetse fa lelapeng la gago.
NkeLe: (O bitsa Raesebo) Ngwanaka, kgang ke e e mo tafoleng.
3.4 Go bua mang mo mmuisanong wa 1?
Mafokomagolo a a rweleng mooko wa potso.
NNaNiki: O gopotse sentle, e bile o tsamaya ka moso. A re o tla bowa fa morago ga matsatsinyana.
raMoopaMpa: Ga le a tshwanela go iketla fa pele ga ntlo ya me. Mphodi o nna ntlo ya bone go tloga fa, ke eng le sa ye kwa teng?
Badiragatsi/batshameki Batho ba ba diragatsang mme ba tsweletsa ditiragalo tsa terama ke badiragatsi. Ga ba anele, ba diragatsa ka ditiro le mmuisano.
2.8 Tshwaelo ya gago ke eng mabapi le tlhagiso ya dipotso tse pedi tse di simololang mo puisanong ya 4?
dikobe: A re bo tlogele morwarra, e bile bo re senyetsa madi. Ntšwa e bile ga e bonwe. Modimo ga o fe ka letsogo. Ka letsatsi lengwe, o tla nna le mosadi yo o go ratang. Nkefi o tla bo a go batla. Tlholego o ka se e ganetse, fa e go bitsa, e a go bitsa.
1.5 Mmui, o kaya gore ba tswa go saena/ba tswa go nyalana semmuso.
Legae: Ngwanaka, e tla re fa ke tloga mo Gouteng mo, ke boela gae, ke ka se tlhajwe ke ditlhong go boela gae ke na le leino le le lengwe mo leganong. Ke ka se tlhajwe ke ditlhong go ipona ke tsamaya fa thoko ga setlhako. Ke batla go bona o tsweletse mo botshelong.
Motsenagare/Molotlhanyi ke modiragatsi yo o amanang le makoko a mabedi. A ka nna molotlhanyi kgotsa moagisi.
MoreMi: Ga ke go utlwe. Go reng o sa batle go thusa mooki?
Ka go buisa ka kelotlhoko bayokerafi ya mokwadi, baithuti ba tla tlhaloganya ditlhangwa tsa gagwe botoka.
Legae: Fela jalo. Mogatsaake o feditse le rraagwe ka dithulaganyo tsa bogadi. Se se utlwisang botlhoko ke gore e bile Ntshidi o tlotswe ke dikgwedi di le tharo. Tiragalo e, nna ke ntse ke sa e itse.
Moremi le ene a ka bo a thusitse Nomalanga le mooki Matlhare. Ba ne ba tlhoka go gakololwa.
MoreMi: (O a ikgakatsa) Nna! Ke ba tshaba?
Legae: Batho ba bararo ba, Ntshidi, mogatsaake le rraagwe. Kgang tsotlhe di mo magetleng a bona.
Legae: Ka gongwe ke a lora. A ke go utlwa sentle?
dikobe: Ke lela le wena. A o na le leano le ke ka go thusang ka lona?
NkitsiNg: (O emisa ditsebe) Abuti ga a robala gae Nnyaa, go na le mokgwa. Fa go le jaana, go dirweng?
Bokwadi: O kwadile poko, dikhutshwe, terama le dikinane. Fa re bua jaana o tshwaragane le go kwala padi a le mo boikhutsong kwa Cullinan.
Ba ne ba tshameka mmogo maiphitlhwaphitlhwane, diketo le metshameko e mengwe. Mosimane Sello Mokua o ne a ya go nna kwa Gauteng. Teng a rekisa matokomane le dimonamone, kwa diteišeneng tsa Merafe, Dube, Phomolong le Westgate. Ka boLamatlhatso o ne a ya setediamong sa Orlando.
Lokwalotshelo lwa mokwadi, Rre S.S Mokua.
1.2 Go ya ka mmui, "go tsaya semolao" ke fa go dirwa eng?
MatLhare:(O a tshegatshega) Matlho a me a ntse a baba. A baba a batla go bona batho ba ba tshwanang le lona.
MatLhare: Batho ga ba tshwane. Nna ke Matlhare. (O bua ka bonolo) Ga se gore le fa ke le mooki, ke tshwana le baoki ba bangwe. Ke a go kopa gore o buse pelo, ke tla go tshola jaaka ngwana wa lelapa le.
tsheko:(O bua le Ntlhoiseng) Go na le sengwe se se ntshwenyang mo moweng.
Badiragatsi ba palo e e potlana ba ba sa lelefatseng ditiragalo.
Ba arogantswe ka makoko.
MafeNya: (O bua a tshweyegile) Monna Dikobe, ke mo mathateng.
MotLagoMaNg : Mosadi wa ga Ntope.
dikobe: (O a imakatsa) Mmabontle O raya mang?
MoNyaNa: Kgabele ke ngwana wa lelapa le, re tshwanetse go mmolokela fa.
raMoopaMpa: Ntlo ya bofelo mo mmileng e bile e le gaufi le naga, ke mathata. Mothaka yo mongwe ke mo fitlhela a iketlile le mosetsana wa ntlo ya bone go tloga fa. Ke mo reile ka re a se ka a tlhola a emisa fa.
Tiro: Mokua o dirile kwa moepong wa Bafokeng North. Ke Morutabana. O rutile mo dikolong tse di latelang: Sekolosegolo sa Bafokeng, Sekete mo tikologong ya Rustenburg. O simolotse go ruta kwa sekolosegolong sa Moletsane ka 1984 le jaanong o santse a le foo.
Lephodisa sebeka: (O ntsha sepatšhe sa madi mo kgetsaneng ya mosetsana wa Morwa.) Thekete e, ke ya terene, e tswa kwa Kapa e ya kwa Gouteng. E kwadilwe Ntshidi. A ke wena Ntshidi (O mmotsa a mo tsentse matlho)?
Ba tshela namoneite.
NkitsiNg: Goreng o sa robala mo bosigong?
Sekoropolapa: Ke lesela le le dirisiwang go phimola metsi le go phepafatsa mo fatshe.
1.3 Bolela mmui wa mmuisano wa bobedi?
raesebo: O tsamaye sentle.
raMoopaMpa:(O bua ka pelo) Ke nna monna fa. Ke tshwanetse go ya go bona motho yole. (O a mo atamela, a betile pelo. O a mo lebelela a ba a mo kgotlhokgotsha) Hee monna!
MokhoNto: (O tsena mo koloing, Ramoopampa o e gata mafura.) O se ka wa e gata thata, ke nna ka fa mmileng o o latelang.
Tharaano: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona Kgotlhang e golelang pele. Go thatafala ga kgotlhang.
raMoopaMpa: Mothaka yo, o a nnyatsa.
koNti: O tla tsamaya le mogatsaake le mosetsana, nna ke ya fa gae.
O ba lebela kwa tlase, a re ga se ba maemo a gagwe, o na le madi, rragwemogolo ke kgosi jj.
3.2 Kgotlhang ya terama e ke efe?
MafeNya: O tlhaga ntlha efe?
1.7 Mmui ke Raesebo.
Ka ntlha ya fa teramakhutshwe e le khutshwane mme ditiragalo di kitlane e bile di siana ka lobelo, dikgato tse di kailweng tsa poloto ya terama ga di senoge sentle bonolo.
Boitapoloso: O tsaya maeto go ya mafelong a a jaaka Durban, Cape Town, Botswana jj. O kile a fofela Spain le Portugal. O opetse mo khwaereng ya kereke ya gaabo ya Pentecostal Holiness.
Legae: Le tshwanetse go ba le tswa kwa go Ntshidi. O saletswe ke dikgwedi di se kae a bo a apara purapura.
MaLebye: Mogolole, fa o ka ntshwela pele, ke tla go boloka. Re setse re le babedi, ke nna rraago jaaka le wena o le rre.
Nkefi: Thuso fa ke e batla, Ntope o teng.
NkitsiNg: Intshwareleng Batlhalerwa. Tsie e fofa ka moswang.
tLhapi: Rra, ga ke go tlhaloganye. Ngwanake o kwa Kapa. Ke solofela a le mo tseleng go tla losong lwa ga rraagwe. Sala sentle! (O baya mogala fa fatshe) Motho yo, o a tsenwa. (Fa morago ga ura, ga tsena maphodisa a a tswang kwa seteišeneng sa maphodisa sa Jabulane.
Tatelano ya ditiragalo e na le mabaka a a e tlholang mme e bidiwa poloto. Poloto ya terama e tsamaya ka dikgato.
MoreMi: Mogatsaaka, e le ruri, batho ga ba tshwane. Nomalanga o phuthile mme go feta ngwana wa ga mmangwane.
dikobe: Kotsi ya sejanaga. Ke bua jaana a le kwa bookelong ba toropo ya Tlhabane. Fa ke riana, ke mo tseleng go ya go mo lekola. Ga twe go tsenwa ka ura ya bosupa.
3.1 Matsapa di a tsaya kae?
raMoopaMpa: White City (A botsa ka kgakgamalo) Mo Porotiya o ne o batlang?
sara: A ke lebaka leo?
Ngwana wa ga mmangwane o nkutlwisitse botlhoko gore a tlogele mme a le esi. NNaNiki: Go ntse jalo, batho ba losika ga ba tshepagale.
MoreMi: Ke yona e ke e batlang.
Legae: Ke tsona tse ke sa di batleng tseo. Ka gore ke le yo mogolo, ke a pateletsega go ka go sutela.
raesebo: Le jang?
raMoopaMpa: Go ka se nne jalo. Dintšwa tsa me ke ditau.
raesebo:(O bua a lebeletse mme Mmatšhatšhi) Mme Mmatšhatšhi, o motsadi wa me. O mme ka gore o mmatsalaake, Ke a go tlotla. Ga ke eletse go go utlwisa botlhoko. Fela, ke rata ke go gakolola gore mosadi ke wa me. Ke ntshitse bogadi ka pelo yotlhe ya me.
3.2 Baananelwa ba tlhagelela mo terameng?
MMauwaNe: (O simolola go emisa ditsebe) Heela mosetsana ke wena! A kgang e rre a e buang e, ke nnete!
Nkefi : Barutabana ba ba rupileng mmogo.
Nkefi: (O tsosa tlhogo, o a nyenya) O kile wa bona kae ngwana yo o kana ka nna?
MoNyaNa: Rre Mosime o rile re se ka ra tshaba go tlhopha le re le ratang, inšorense e tla duela.
MMauwaNe: Ke ne ke mo romile kwa Naledi mo maitsiboeng. O tlhaga a lomilwe ke ntšwa.
dikobe: Mothaka yole o botoka. Letsogo la gagwe ke lona fela le le tlileng go mo tshwenya, segolobogolo ka gore ke le a kwalang ka lona.
dikobe: Dipuo tsa re ga a gobala thata. Kotsi ya sejanaga ke matsodimatsoke. Bangwe ba kgona go tswa mo sejanageng se se senyegileng, bona ba sa gobala. Bangwe ba bolawa ke letshogo fela.
NtLhoiseNg: Ke eng?
(Go Labotlhano bosigo, letsatsi pele ga phitlho. Go tsena Tshenye go tswa kwa Mabopane).
1.9 "Ka dipampiri," mmui o kaya eng?
NobutLhe:(O eme a itshwere seledu.) Gompieno e tlile go tshologa. E tlile go pumpunyega le fa go se maru mo loaping. (Ba a tshega.
MatLhare: (O koma ka tlhogo.) Ke nnete.
Jaanong ke ena a yang go bolawa ke tlala.
Matsapa di a tsaya kae?
MoreMi: Ke maswabi go go bolelela gore ka ntlha eo, tiro e fedile. O ntiretse ka bopelotelele ka nako e telele. Ke ne ka go batlela tiro mo mmileng yono wa rona.
Ya botlhano: "Metlholo ga e fele." Dilo dingwe tsona di tlhagela batho ka tsela e e sa tlwaelegang, e e sa amogelegeng. Tseo e a bo e le mathata. Fa metlholo e sa fele ke go re mathata a mantsi. Lesedinyana le le tlhagisitsweng fano ka ga setlhogosegolo le ditlhogwana tsa diteramakhutswe, le tla nna kgogedi go babuisi le basekaseki e leng baithuti ba kereiti ya 12. Ba tla rotloetsega go buisa le go senola 'matsapa' a a leng mo ditlhangweng tse le gore a bakwa ke eng. 'Bothata' mo terameng ke ntlhakgolo. Ga go na terama fa 'bothata' bo se teng.
NkitsiNg: Ke tsamae le wena kae?
Letsatsi ke la Tshipi, Ntshidi o tswelwa ke bogadi.
tLhapi: Rra, bogadi ba ga Ntshidi, bo tshwanetse go tswela kwa gae kwa Mmitolente, mme bo tsewe ke rre.
Go tlhalosa setlhogo, gore ka tlhaloso fela, baithuti ba kgone go nna le ponelopele ka ga diteramakhutshwe tse di yang go sekasekwa. Go lemoga gore di ama jang matshelo a malapa, lenyalo, diphitlho le maitsholo a bagolo ka kakaretso mo mererong e e kailweng.
tsheNye: (O a lela) Ijoo! Ijoo mmawee! Le se ka la nthaya la re nnake o tlhokofetse! Ke a mmatla nna! Ijoo! bathong wee! Kgaitsadiake o batlile a bolokwa ke sa mmona, ke sa itse!
NobutLhe: Rra, o buile go ka tlala seatla. Nomalanga ke solofela fa a utlwile. Nna ke fano ke le motsadi wa gagwe.
tLhapi: Bogadi bo ya go amogelwa ke mang?
raesebo: O tla fitlhela re go letile ka moso, fela ga o a re neela nako.
tLhapi: Ga ke a bona boroko maabane. Ga ke a bo bona.
MosiMe: O a e lebelela. (Ba bontsha mong wa mmotšhari) Go fedile jaanong, re ka boela gae. Inšorense e tla duela lekase. Madi a a setseng, a tla neelwa Raesebo. (Ba goroga kwa gae. Fa ba sena go fologa, Mosime a tlhabela pele).
NNaNiki: Ditsala tsa gago fa di ka tsena fa jaanong, o tla abo o ntlogela, o ba tshaba.
MoreMi: Nomalanga kgaitsadiaka, o amogetswe ka tsoopedi mo lelapeng le. Ke go bitsa kgaitsadi ka gore ga ke batle gore o itseye jaaka modiredi kgotsa mmelegi. Ke batla o itseye jaaka o le mothusi le ngwana wa lelapa. Phuthologa, wela makgwafo, o fa gae. Fa o na le selelo, re itsise. Nna le mosadi yo wa me, Nnaniki re tshwanetse go nna batho ba ntlha ba go itse mathata a gago. Mathata a gago ga re a tshwanela go a utlwa kwa mmileng kgotsa kwa ntlong e e bapileng le ya kwa gae.
MatLhodi: Maabane fa ke le mo thekising, ke utlwile kgang e ke sa e rateng. Tota e ntlhabisitse kgala.
sara: (O forogotlha mogatse tlhogo) Rra, re tshwanetse go fuduga fa.
NkitsiNg: Intshwareleng go le kgaoletsa kgang. (Ba a mo lebelela). Ithuthufatseng magalapa, e tle e re le ntsha a metlhagare, a se ka a tsenwa ke serame.
MafeNya: Ba re o dirang?
1.8 Go bitsa mongwe 'mosimane' jalo, mo kgannye e ke sesupo sa gore yo o buang o mogolo ka dingwaga mo go yo o bidiwang 'mosimane'.
Legae: (O a le buisa, o ntse a thikitha tlhogo. Fa a fetsa go le buisa, a kona tlhogo) Go senyegile.
Legae: Maikaelelo a me e ne e le go ka bo busa, fela ka gore ga bo ke bo busetswa morago, ke tla bo bulela mojako gore bo tsene.
MMatšhatšhi: Ke sona se ke se buang seo.
1.1 Se se diragetseng morago ga kamogelo ya lekwalo go tswa go "MATSUKAS".
raMoopaMpa:(O ya kwa koloing. O kokota fa letlhabaphefong) Dumelang!
MaNaiLa:(O tsena mo sejanageng, o a se dumisa) Sala sentle rra!
Botsalo: Sello Mokua ke ngwana wa bobedi wa ga Rre Molefi le Mme Shadimme. O belegetswe kwa Chaneng mo tikologong ya Rustenburg, ka la 09 Phukwi 1955. Bo morwarraagwe ke Mmaphefo, Polly, Joyce, Mouna, Dali le Tshidi.
MoreMi: Ke rona ba, ka gongwe matlho a gago a tla tlogela go baba. Ba a tshega.
MafeNya: O kae ene mothaka yoo?
Seo se bontsha bomolemo jwa gagwe le bopelotshweu.
MoreMi: Go reng?
Mokwadi wa diteramakhutswe tse ke mang?
1.1 Matsapa di a tsaya kae?
MoNyaNa: (O tla ka metsi, o mo tshela mo sefatlhegong) O tla rarabologelwa. Fa go lela monna wa bana ba le bararo, go senyegile.
MatLhodi: Basadi ba bangwe ba ke sa ba itseng ba ne ba bua ka morutabana yo o rutang le lona.
NobutLhe: Ga ke go dumele. Banna ba gompieno fa o ka mo raya wa re a go thuse go tlhatswa, o tla utlwa a re ga a batle go apeswa jase.
NobutLhe: Mmelegi! Le mmatlela ngwana yo o kana kang?
raMoopaMpa: Monna, o bewa ke eng mo segotlong sa me e bile o sa apara?
Mokgwa wa go araba dipotso ka go tlhamalala e seng go dikologa le go ya lolololo.
setLhoNtLhoro: (O phutholola buka) O teng. O teng mo ditopong tse le neng le di tlola tsele. (Ba a lebelelana) Tsamayang kwa setopong sa palo ya 108, le se lebelele. (Ba a nanoga, go ya kwa ditopong. Ba goroga fa go sona.
1.4 Go tsena motho ganong ke go dira eng?
Dikobe ke ena a tlang ka mafoko a kotsi e e tlhagetseng Ntope.
sara: Goreng o sa di...
O mo netefaletsafa lefoko e le la gagwe, botlhe ba tshwanetse go utlwa ka ene.
MMaMoreMi: Le a tshwenya banaka. Le tswa kwa ga lona kwa, le tlela kwano go re tshwenya.
tLhapi: Nnyaa! Ga se jalo.
MafeNya: (O ingwaya tlhogo) Ga ke na boroko. Fa o mpona ke riana, ke rata mosetsana a le kana ka Nkefi. Sebe sa phiri ke gore o a nkgana. O gana nnang wa banyana.
NNaNiki: A o gopotse gore motho o ka mmona kae?
MaLebye: Ke tshwanetse go ikopa gore ke ye go netefatsa puo e. (Malebye o a ikopa. O sianela kwa mmotšharing. O fitlhela go diragatse fela jalo) Ke setse ke le esi! Motho yo ke neng ke mo tshepile, o ile! (Go Labotlhano motshegare, Ntshidi o tswa kwa Kapa. O fologa setimela kwa De Aar, go palama se se tlang Gouteng. O na le ditsala).
MatLhare: Nomalanga, ke ne ka kopa rre Moremi gore o ka tla go nthusa ka gonne tiro ya gago e fedile kwa ga gagwe. Tota re ne re sa eletse fa o ka boela morago ka ntlha ya gore kwa o neng o lema teng, go kotutswe.
3.11 Naya leina la Mogapatiro le Mokganatiro mo terameng e.
NkitsiNg: Ke ikutlwa ke tshogile. Ga ke itse gore ke letshogo la eng. Ke tla tsamaya le wena. Nkemele pele ke iphimole. (O a iphimola) Re ka tsamaya.
Legae: Ke sale ke go gopola mo bekeng e e fetileng. Ke tliswa fano ke kgannyana e ke ratang fa o ka nkutlwisisa yona.
MaLebye: Ke tsona. O mo temeng.
setLhoNtLhoro: Jaanong le tla go mo tsaya leng?
MoreMi: Ausi Nomalanga, o mpaletse. Ke sala ke gola ke bo ke nna kana, ga ke ise ke bone motho a gana go twe o neelwa malatsi a boikhutso.
Legae: Ke kgarakgatshwa ke mogopolo. Ke sotlwa ke botshelo. Nyalo e a ntwatsa. Ke gopotse lefatsheng le ke sa le itseng.
NNaNiki: Re ka itumela thata.
MaLebye: Monnao le mogatse!
dikobe: (O thikhitha tlhogo) Morwarra, mathata O bua ka mathata a eng e le ngwaga wa ntlha o simololang go dira?
Malebye o a fenngwa mo kgaratlhong e mme bogadi jwa ga morwadie bo tswela kwa ga ratsalaagwe.
NoMaLaNga: Mma, ke maswabi go ka go itsise gore ke ka se kgone go ka go thusa gonne o le mooki. Intshwarele mma, ke ka se kgone.
Ditiro tse a di dirang.
MafeNya: (O emisa menwana e le meraro) Ga kana!
MatLhare: (O itumetse.) Heelang! Bathong! Dumelang tlhe!
MoNyaNa: Makase a mantsi, motho ga a itse gore a ka tlhopha lefe.
Pono ya bone Go mosong wa tsatsi la Lamatlhatso. Legae o goroga kwa ga gabo go ka e tšhotlhatšhotlha le morwarraagwe.
1.13 Ke nna ke laolang, lona lo tshwanetse lwa obamela molao fela.
tLhapi: Re a go lebogela ngwanaka. O dirile go ka tlala seatla.
Legae: Emang pele, ke e tla!
MoreMi: Kgaitsadiaka, o buile, go lekane. Ke go utlwile ka tsoopedi. Ka gore ke ne ke setse ke buile le mooki Matlhare, go botoka gore ke tsamaye le wena kwa go ena o tle o mo ipolelele. Ke gopola gore fa e le nna ke mmolelelang, o tla nagana gore ke gana o tla go mo thusa.
tLhapi: O se ke wa rialo! Ntshidi o falotse (Tlhapi o lebelela maina a ba ba falotseng) Ga a yo fa?
Bolela, tlhalosa, sekaseka, tshwaela, thadisa, neela le ranola.
Nkefi: Mafenya ke mmoleletse mo matlhong gore ga se wa maemo a me. Nna ke na le madi ame ga ke tlhoke sepe. Ntatemogolo ke kgosi mo Lehurutshe. Ke na le ntlo ya me.
NobutLhe: Rre Moremi, re neele metsotswana re dire mogodungwana ka fa khitšhing.
MatLhare: Nnang fa fatshe. (O a tshegatshega) Go tloga beke e e fetileng ke ntse ke okomela ka letlhabaphefo.
Ntshidi:(O a lela ka ntlha ya boitumelo) Ke ne ke utlwile gore di ya go gatiswa mo pampiring ka moso.
NtLha: Selo se ke botlhodi.
Ntshidi: (O bua a le esi) Legae la me le tlhakatlhakane. Ka gongwe ke kotlo e mme a e amogelang. Motho yo o neng a ntsenya sekolo, o ile. Ga ke itse gore purapura ke ya go e rekelwa ke mang. (Ntshidi o bitswa ke mosetsana wa Morwa yo o neng a eme mo polatefomong. O tlogela ditsala tsa gagwe) Ke etla, ke ya go utlwa gore mosetsana yole a reng.
Legae: Ke tsona tseo nnaka.
1.2 Tshwaelo mabapi le tshwetso ya ga Nomalanga ya go gana tiro.
MMatšhatšhi: (O bua a hutsafetse) Banaka, go diragetse. Ga go ka mokgwa o tiro e, e ka busetswang kwa morago ka gona.
dikobe: Kgaitsadiaka, botshelo jo, leotwana, bo a dikologa. Itse gore go na le nako ya bonyana, nako ya bokgarebe le nako ya bogodi. Nako ya bogodi e felelela e le ya botsofe. Fa nako ya botsofe e gorogile, e batla gore o be o na le batho ba ba ka go tlhokomelang. O tla tlhokomelwa fela ke bana ba gago. Bokgaitsadio le bomogoloo, ba tla tlhokomelwa ke bana ba bona. Nako eo fa e gorogile, ditšhelete tse di tletseng mo ntlong, di ka se go direle sepe. Go batlega lorato lwa motho, lo lo bothito go ka go gomotsa. O ka swela mo ntlong, wa bolela mo ntlong, batho ba bitswa fela ke monkgo o o tswang mo go yona, tšhelete e le teng mo ntlong.
tLhapi: Go jalo rra! A go na le sengwenyana?
sara: Motho o swetse mo segotlong sa rona. Tlaya o bone! (Ba a kologana, ba itlhaganetse) Motho ke yole.
Legae: Fa wena o ka bo o le mo ditlhakong tsa me, o ne o tla dira eng?
raMoopaMpa: Ga go tlhokafale gore o emise koloi fa, ka gore ga o a tla mo ngwaneng wa me. Tlogang fa, o se ka wa tlhola o emisa sejanaga sa gago fa. Tlhabela pele!
Badiragatsi/batshameki: Batsayakarolo mo ditiragalong tsa terama.
sara:(O bua ka lentswe le le roromang) Gompieno gona, toronko ke ya rona. Re ya go seka.
setLhoNtLhoro: Ga ke re ntirele motlhala, ke batla sefane sa gagwe.
tsheko: Ntshidi o sale a bitswa ke mosetsana yo o emeng fale. Ke eng a sa bowe?
2.2 Tlhagisa ka dintlha di le sometlhano (15) fela, puisano ya ga Dikobe, Mafenya le Ntope, go fitlha losong lwa gagwe.
Legae: Mabapi le bogadi...
tsheko:(O tshogile) Tse, ga di kana ka rona. A re bitse maphodisa.
Go jewa ke bodutu: Go nna go sena motho yo o ka itumelang le ene le dira ditiro dingwe mmogo.
(Ba a tswa. Ba tsamaya ba ntse ba bua mo tseleng.) Fa e le gompieno gona, re rogilwe ke ngwana wa maabane.
1.11 Ba na le dikgwedi di le tlhano ba nna kwa setsheng sa bona.
Legae: Bagaetsho, ga re a le biletsa sepe se se seng monate. Ke ne ke begela morwarre gore ke tshwanetse go mo sutela. Nna le mogatsake fa, re bone borobalo ka fa Naledi. Ke bone gore re tswe go sa ntse go le monate.
MoreMi: Ke mooki.
Lephodisa sebeka: (O bua a gatelela mafoko) Heela mosetsana ke wena, o dirileng ngwana yo mongwe?
O ne a ise a direle mooki, mme a setse dilo mo mebileng.
O ne a natefetswe e bile a gana go newa malatsi a boikhutso.
Fa morago ga beke, Nobutlhe o goroga le moeng kwa ga Moremi.
raMoopaMpa:(O bula lebati) Ahee! Ke ka le thusa?
tLhapi: Ke kopa gore o tsamae le nna. O tsamae le nna!
MoreMi: Mm! Ke a utlwa.
Fa ba buisitse, ba tlhalogantse ke gona ba ka tsenang mo tshekatshekong ba dirisa ditheo tsa tshekatsheko ya terama, bogolosegolo ya teramakhutshwe.
NkitsiNg: A o ne o lapisitswe ke tiro ya Sontaga?
dikobe: Moleta ngwedi ke moleta lefifi. Jaaka o setse o mpoleletse gore o paletswe go le kana kang, le nna tota ke lekile, ke paletswe. Go botlhokwa gore o se ke wa ipolaisa pelo. Ga se ene fela. Ipatlele yo mongwe.
raMoopaMpa: Ke simolola go bona motlholo o o jaana. E le gore fa o le ntlhwa jaana, o nna kae?
raMoopaMpa: Mosetsana yo, ke mmone maitsiboanyana a eme dikgato di se kae go tloga fa lobotaneng lwa me. Pula e le fa e ntse e sarasara, mosimane mongwe yo o nnang mo mmileng o, o ne a mo okame, a mo ngaparetse jaaka borekhu bo ka ngaparela motho diatla. Ka nako e ke neng ke batla go bofolola dintšwa, mosetsana yo, le lekau la gagwe, ba ne ba nkgoreletsa. Fa letlatlana le tshwara, ke ne ka tlhola gore a ga go ope gaufi le lobotana, go ne go se ope, ke ka moo ke ileng ka di bofolola. A ga go jalo mosetsana?
sejeNe MpoNiNi: Mma, ke rata go ka bua le mme Tlhapi.
Mosetsana yo, ke mmone maitsiboanyana a eme dikgato di se kae go tloga fa lobotaneng lwa me. Pula e le fa e ntse e sarasara, mosimane mongwe yo o nnang mo mmileng o, o ne a mo okame, a mo ngaparetse jaaka borekhu bo ka ngaparela motho diatla.
leng tse di rarabololang kgotlhang.
NkitsiNg: Rra e tshware jalo.
tLhapi: Mogatsaaka, ga se kgetse e potlana, go bokete, ke kgetse ya tsie. Jaanong rra, maikaelelo a gago ke eng mabapi le bogadi jo bo emeng fa kgorong?
Ya ntlha: "Matsapa dia tsaya kae" Matsapa mo terameng e a bakwa ke fa Tlhapi, mogatsa Legae a re bogadi jwa morwadiabone bo ye go tswela kwa Mmitolente mme bo tsewe ke rraagwe?
MokhoNto: Ee rra, a re tsene! (Ba a tsena) Koko!
raMoopaMpa: Re seka eng?
MoreMi: Bakwena re tshwerwe ke ditiro tsa sekolo. Re kopa tsela.
NtLhoiseNg: A re ye go mo tlhola. Setimela se tloga se mo tlogela. Ba a nanoga.
MaLebye: Ke eng?
tLhapi: (O a kokota) Kokokoko! Ke ura ya borobedi, o sa ntse a robetse! Ka gongwe le ene o ngaletse fa rre a tsere bogadi!
Mafenya ena o kgothatsa ka gore: "Modimo o teng, o tla fola."
MoreMi: E seng ba botlhe, ba bangwe. Mme fela mo lebakeng le, ke bona go le botoka gore re batle motho yo o tswang kgakala.
MoreMi: Ke tshwanetse go go neela madi a gore fa o ka mo fitlhela, o mo duelele mo dinamelweng.
tLhapi: Rra ke go utlweletse. Molaetsa ke ofe?
dikobe: Ke gopola malatsi a maloba. Malatsi a maloba kwa Heberone.
raMoopaMpa: Molato! Molato wa eng?
MATSAPA DI A TSAyA KAE?
MosiMe: Loso lwa motho yo o kalo, le botlhoko e le ruri. Mo matsatsing ano, go tsamaya bašwa, go sala bagolo.
O akanya le go itshwaetsa mowa ka botlhale.
raesebo: Ke kgang ya eng?
Fa morago ga dingwaga di le nne, Mafenya o iketlile le mogatse.
MoreMi: Nomalanga, kgang ke eo. Re eletsa go utlwa gore wena wa reng.
o di itimang.
tLhapi:(O a tlola) Ijoo, bathong! Ngwanake ke morutegi. (Go tsena Ntshidi) Ngwanake o falotse!
sara: Mathata ga a fele.
Lephodisa sebeka: Ee, mma!
Go tlogela go okomela mo nkgong: go tlogela go rata bojalwa.
Maduo a a abetsweng potso.
dikobe: Mongwe o lela ka wena.
NoMaLaNga: Nnyaa mma, ga go jalo. Ga ke ise ke thuse mooki.
Terama ke setlhangwa se se tlhametsweng go diragadiwa.
ngangisano: Ntwa ya badiragatsi mo terameng.
sebeka: Thipa e e tletseng madi e, e batlang mo kgetsaneng ya gago ya borukhu?
Ba ntshetsana a metlhagare: Go itse go tshegelana le itumelelana.
NkeLe: Ga ke na thata epe mo godimo ga setopo sa ga Kgabele. Ke laolwa ke monna wa gagwe, Raesebo. Raesebo a re phitlho ke ka Lamatlhatso.
NNaNiki: O a tshameka wena! E tla a re o tswa tirong, wa fitlhela ntlo e se na sepe, a fudugile ka thoto.
MoreMi: Thusano e nna teng fa go le kutlwano mo lelapeng.
MaLebye:(O a tlola, o a duduetsa) Ijoijoo! Abuti o a nyadisa! O godisitse! O setse o le monna wa banna.
Raesebo: Bagolo ba me, ke a le leboga. Sa me selelo se tla fokotsega. Tsa me dikeledi, di tla phimoga. A me maikutlo a tla okobala. Mogatsaake, o tla tswela mo ntlong e e leng ya gagwe. Ntlo ya gagwe e ne e sa mo tlhabisi kgala fa a tshela. Ga e kitla e mo tlhabisa kgala fa a tswela mo go yona fa a didimetse. (Go tsena rre wa inšorense) Rra, o amogetswe.
NNaNiki:(O tsholetsa lentswe.) Motho wa kwa kgakala Fa go le jalo, o tshwanetse go itse kwa ga gabo pele o ka mo tsaya?
NkitsiNg: (O bua a le esi) Abuti o lebega a sa itumela. Ga ke itse gore go a bo go senyegile fa kae Le fa gotwe monna ke nku o lelela ka fa gare, ga se tsona. Abuti o a fela. Ga a tlhole a tshwana le maabane botshelo ba lenyalo bo sa le bošwa. Ke mo utlwela botlhoko. Rona basadi, re ditholwana borethe tse dibabang ka fa gare. Abuti o tlhokometse lelapa la gagwe. Morwadie o a fetsa kwa yunibesithing monongwaga. Re tla a bo re mo itumeletse?
MoreMi: Baeng ba ba lapisang ke ba metlapa. Rona ga re metlapa. Ke bua jaana, re tlogetse dikhai mo terateng.
MMatšhatšhi: Re tswanetse go boela kwa ga Nkele go mo itsise fa re fetotse mogopolo. Motlogolo wa me, o simolotse go dira mo ngwageng o o fetileng, ke gona a simololana botshelo. O na le dikgwedi tse di sa feteng tlhano a le kwa setsheng sa gagwe. Motho yoo, o ne a na le maikaelelo.
raMoopaMpa: Ga go sepe, ke di bofolotse.
raesebo: Katara e itewa ke nna, lona lo tshwanetse go bina.
MoreMi: Ee! Re tshwanetse go batla motho yo o tla nnang le ene.
A re Ntshidi ga se ngwana wa ga Tlhapi.
MaLebye: Ke eng e kete ga o a itumela jaana Kgotsa ga o a tsoga sentle (O mo tsenya matlho) Itumele, o tlile go amogela madi. Seelo sa bogadi se tshwanetse go bewa ke wena. Tiro yotlhe le thulaganyo ya yona e mo magetleng a gago. Bomalome ba tla utlwa ka wena?
MoreMi: Dinao tsa rona di tlwaetse lefelo le. Wena ke wena o sa itseng kwa re nnang teng. O sale o tla kwa teng motlhang pula e neng e tshologa. Ba a tshega.
sara: Dintšwa O di latlhelela nama fela, di a go tlogela?
NNaNiki: Go itumetse rona. O ne o le mmelegi yo o tshepagalang. O tshepagetse thata mo puong le mo ditirong tse o neng o di dira.
MafeNya: Re eletsa fa o ka fola. O tswe mo lefelong le.
sajeNe MpoNiNi: Go tshwanetse go tswa batho ba ba yang go tsaya setopo kwa De Aar. (Go tswa rre Seane le mogatse, gammogo le batho bangwe ba ga gabo Tlhapi ba le babedi ba leba kwa De Aar).
NkitsiNg: Ga se dikgang tse di bosula, e bile ga di monate. Ga ke itse gore ke ka di tlhalosa jang. Go monate go nna mmogo, go botlhoko go kgaogana. Re tlile go le tlhoka. Re tlile go le tlhwaafalela.
NkitsiNg: Ke sona rra. Kgosietsilemaabanebosigo.
Lemorago la tikologo le le lekanyeditsweng, le sa sutasute, le lekana le ditiragalo le kgotlhang e e rarabololwang.
NNaNiki: Di tshikhinngwa ke eng?
MosiMe: Bagaetsho! Ke tswa ke le kwa dikantorong tsa inšorense kwa Tlhabane. Ke lebogela go bona matshwititshwiti a a leng fano go tla go boloka kgaitsadiarona e leng Kgabele. Rona ba inšorense, ga se nako e telele re itse moswi Kgabele. Ke solofela fa e ka nna dikgwedi di le nne. Re tlile fano go diragatsa ditsholofetso tse re neng ra mo solofetsa tsona fa a ne a ikwadisa mo go rona. Dituelo tsotlhe, di tlile go tsamaya ka mo di neng tsa rulaganngwa ka teng. Re maswabi gore Kgabele a tswe mo lelapeng la gagwe le lentšhwa a ya kwa mabitleng.
Ba ba naya dikgakololo go kampana le baemakgatlhanong nabo.
MafeNya: Fa o ka ntirela jalo, ke tla itumela thata. Ke tla nona. Ke tla nna kolobe.
Nkefi: Monna Dikobe, fa o batla go rera, o tshwanetse go ya kwa kerekeng. O ntheretse go lekane. Thero ya gago, e mpherola dibete.
Ke nnete kgotsa nyaa?
Modiragatsi o na le semelo se se mo kgontshang go dira seabe sa gagwe mo terameng.
dikobe: (O bua le Mafenya fa morago ga phitlho) Sekolo sa rona se latlhegetswe. Ntope o ne a dira tiro yotlhe ya sekolo. Mogokgo ga a itse sepe ka tiro. Phatlha e e tlogetsweng ke Ntope, e tlile go bonagala.
MoNyaNa: (O lebelela tlhwatlhwa. O emisa menwana e le mene ya seatla sa molema le e le mebedi ya seatla sa moja.) Dikete di le nne le makgolo a a supang.
2.10 Go tsamaya fela gotlhe mo, mo go se nang maikaelelo ape.
Tsa thuto: Mokua o tsene sekolo kwa Tweelaagte, Chaneng, Moletsane, Bafokeng, Kholetšhekatiso ya Hebron, kholetšheng ya Soweto le SACTE. O lekile go dira dithuto tsa Unibesithi mme ga a ke a di wetsa ka ntlha ya mathata a a neng a nna nao.
Badiragatsi ba ba botlhale, ba ba rarabololang kgotlhang ka bonako.
Legae: Nna ke ne ke gopola go tsaya bothale ke swaetse molala wa me.
raMoopaMpa: Pula e a na fa ntle fa.
Buisa ka kelotlhoko mebuisano e e latelang, mme o itse go araba dipotso tse di tla latelang ka nepagalo. "Kana o sale o nkemisa ka ke ao O adimile ngwana, ga o a mo tsaya ka semolao" "Mmatšhatšhi nkgonne, ga se keletso ya me go ka seka setopo.
MatLhare: Rre Moremi o lekile go ka nthusa, ke a go leboga. Ke lebogela matsapa a o a tsereng go ka buisana le ene le gore o be o mo tlise fa. Rra, ke tlhapa diatla. Se nkganang se nthola morwalo.
NoMaLaNga: Batho ba ba thusang baoki, fa ke ba bolelela gore fa go le maruru wa re ke ithobalele, ba a gakgamala.
NoMaLaNga: Rra, o se ka wa nthaya wa re tsala ya me Mmamoremi o re tlogetse.
MoNyaNa: Le siame.
MMatšhatšhi: Ngwanaka. Monyana, dikgakololo ke tseo. Ga ke itse gore wena o di bona jang.
OBE Baithuti ba tshwanela gore kwa bokhutlong jwa thuto ba bo ba ka bontsha phitlhelelo ka go senola bokgoni mo go se ba se ithutileng. Mametlelelo eno e ya go tlamela moithuti ka magonego a tshekatsheko, ka tiriso ya dipotso le dikarabo.
NNaNiki: Bana ba rona ba tlhola le mmatswale. Mmatswale ke motho yo o tshwenngwang ke malwetsenyana a a sa reng sepe.
NobutLhe: Fa morago ga matsatsi a le mabedi ke tla bo ke ya kwa Komatipoort. Ka gongwe ke tla mo fitlhela kwa teng. Fa a seyo, ke tla tlola molelwane, ga go kgakala.
Legae: (O a le bula) "MATSUKAS" Jaanong "Matsukas" ke mang?
sebeka: O bua le lephodisa Sebeka ka mo seteišeneng sa De Aar. Mosetsana yo o bitswang Ntshidi Kgosietsilemaabanebosigo a ke ngwana wa gago?
tLhapi: Legae o sale a ya tirong maabane, ga a bowa. O simolola go robala nageng.
dikobe: (O a tshegatshega) "Yes ngwana!"
tLhapi: Toro ya gago ga e monate, e nkutlwisa botlhoko.
koNti: Ee rra, re tlile mo go wena.
Botsala jwa nnete bo senotswe ke mmuisano o.
MoreMi: Ke lekile thata go buisana le ene pele re tla kwano, o ne a mpalela. A gana nnang wa banyana. Ke ka moo ke neng ka bona go le botoka gore ene a tle go go ipolelela.
1.6 Kgabele ke mogatsa Raesebo, ene yo setopo sa gagwe se lwelwang.
MatLhodi: Mogatsaaka, ke bona go le botoka gore re fudugele kwa Mmabatho.
MoreMi Le (Ba a tshegatshega) NNaNiki: Re itumetse. (Ba a mo dumedisa.
MMatšhatšhi: Re tshwanetse go ya go itsise Nkele ka ga se re se gopotseng.
NkeLe: Ngwana, o tshwanetse go tswela fa.
MoNyaNa: Heela mosimane ke wena, motho yo o buang le ene yo, ke mme. O tshwanetse go tlhopha mafoko a gago.
Baemanokeng ba tshegetsa badiragatsibagolo.
Motho yo le mmatlang, a nne yo o kana kang?
Go nna mosupatsela go barutabana fa ba tataisa baithuti.
MoreMi: Mm! Re ka kopa Nobutlhe gore a re batlele motho kwa ga gabo, kwa Komatipoort.
MMatšhatšhi: Re neela ngwana mo diatleng tsa lelapa le.
Mokganatiro ke yo o lwantshang mogapatiro.
NoMaLaNga: Bagaetsho, ke itumeletse go ka nna le lona mo dingwageng di le pedi tse di fetileng.
MoreMi: Ka gore ga re dire sepe, re ka ya kwa go ene. Ba a tloga.
Lephodisa sebeka: Mma, ke lephodisa mo setišeneng sa De Aar. Tsweetswe! Ke kopa go bua le mme Tlhapi.
3.5 Naya semelo sa modiragatsi yo o mo kaileng mo go 3.4.
sepoNoNo: E setse e le bosigo, ke tshwanetse go tsamaya.
MokhoNto: Rra, o Mosamarea yo o molemo. O nthusitse. Ke a go leboga.
Pono ya boraro Ntshidi o ne a tswelela sentle kwa yunibesithing ya Kapa Bophirima. O mo ngwageng wa boraro wa lokwalo lwa B.A.
Kagego ya modiragatsi Modiragatsi o na le ka mokgwa o a agilweng ka ona ke mokwadi. O agiwa a newa semelo se se tla mo kgontshang go diragatsa le go tsaya karolo e a e abetsweng.
MotšhaNkaNe: Ga gabo motho go thebe phatshwa. O ka se ka wa tshaba gore ditsala tsa gago di go jele nala ka gore fa gaeno go se gontle.
Poloto: Tatelano ya ditiragalo dina le mabaka a a di tlholang.
Mosadi wa NtLha: Legae o tlhokafetse ka pelo e e botlhoko. Tlhapi o tshwanetse go ba a bulegile tlhaloganyo.
Mmuisano o, o senola botsalano jwa badiragatsi ba, e bile ba tshwarisana tsela go ya go lekola modirimmogo nabo.
MMatšhatšhi: Kgaitsadiaka, re lebogela dikgakololo tsa gago. Ngwana o tla tswela kwa ga gagwe.
MafeNya: Se nkganang, se nthola morwalo. Nna fa ke riana, ga ke a tsena gotlhelele mo nkgong, ke tsamaisa nako fela. Ke ka tlogela bojalwa nako nngwe le nngwe.
A moithuti o lemoga go siama/go sa siamang ga ditshwetso tsa badiragatsi?
tsheNye: Mm! ke ene, o ile. Goreng tiragalo e e ntseng jaana e diragaletse nnake Loso fa lo diragaletse batho ba bangwe, lo botlhoko, fela ga lo botlhoko jaaka lo ka go diragalela. Mabitla a Bobididi, amogelang kgaitsadiake ke yoo?
A KGOTSO ya Karolo B.
MafeNya: Pelo ya me e botlhoko ka gore ke itse mothaka yoo a siame thata. Mosadi wa gagwe ga ke a mo tlwaela, fela ga ke rate go mmaya molato. (Go utlwala dikgato tsa mongwe di tsamaya ka fa ntle. Mongwe o a kokota) Tsena! (Go tsena Dikobe) Ao! Ke wena!
NNaNiki: Mm! Go siame. O tshwanetse go ikhutsa. O tla mo itsise leng?
MafeNya: Fa ke ntse ke batlisisa, ke lemoga o le yo mongwe wa ba ba ka nthusang go rarabolola mathata a me.
MoreMi: E nne motho yo o nang le maikarabelo. E nne motho yo o tswang kgakajana.
NtLoNg: Ba bula lobati, ba a tsena.
Tsa lelapa: Rre Mokua o mo lenyalong la bobedi mme o na le bana ba le babedi e leng Muzi le Mosa. Mmaabona ke Phindile. Mosa o dira kwa United States of America. Bana ba lenyalo la ntlha ke Keitumetse le Shadimme.
NoMaLaNga: Go bua nnete, ke ikutlwa ke le fa gae.
3.8 Kwa gaabo motho go gontle/go siame ka dinako tsotlhe.
setLhoNtLhoro: Sefane sa gagwe ke mang?
2.5 Go ya ka wena, go ngaparelana ga bona go kaya eng?
Legae: Morwaara, ga se tiro e e bonolo. Go nale...
MafeNya: Kotsi Kotsi ya eng, o batla go ntshosa jaana?
Ke gona fa Malebye a bua ka khutsafalo a re: "Motho yo ke neng ke mo tshepile o ile!"
Morwadi: (Ka makgakga) O se ka wa mpotsa gore ke robaletse eng fano, ga o mpone gore ke robetse?
NobutLhe: (O emisa ditsebe) Thuso! Ke thuso ya eng e ke ka le thusang ka yona?
raMoopaMpa: Ke bosigo, ke tshwanetse go tsamaya.
MoNyaNa: Ke la me leo. A re fodise dinao, re tla ya ka letlatlana.
NNaNiki: Ga ke na dikgang, le ntsetse mafoko. Nomalanga, o amogetswe.
1.4 Go tsena motho ganong ke go bua ene a ise a fetse se a neng a se bua. /Go bua, yo mongwe le ene a ntse a bua.
tLhapi: (O bua ka lentswe le le kwa tlase) Hallo! Hallo! Lephodisa Ahee mma!
MoreMi: Fa go le jalo, re tshwanetse go ya go mmona.
O nna kwa lapeng la gagwe, gonne batho ba tla mo ja setshego fa ba mmona a diragalelwa ke dilo tseo.
Ntope fa a tlhagetswe ke kotsi ya sejanaga, Nkefi o tlhola nae kwa kokelong a sa iphitlhe.
NNaNiki: Ba bararo. Yo mogolo o na le di le thataro. Wa bobedi di le tharo. Wa boraro ke mmatswale.
2.8 Go molemo gore mmui a ise Seponono bookelong, gonne o lomilwe ke dintšwa tsa gagwe. Kgakololo ya gagwe e siame ya gore mosetsana a se tsamae masigo, go kotsi thata mo go ene, bogolo jang fa basimane ba ka se mo sireletse jaaka go setse go ntse.
NkeLe: Re e utlwile. O tshwanetse go tsamaya le yo mongwe wa kwa ga gabo Kgabele.
MosiMe: Lo se ka lwa tshaba go tlhopha, tlhophang lengwe le lengwe fela le le le batlang.
Go ne go se monate go bolelela motho puophaa! Mo matlhong jaaka a dirile, jaaka e kete o lwa nae.
MafeNya: Sejanaga se, ke sa ga Nkefi. Ke gore mosadi yo, o ya go felela kae O ineeletse monna wa mosadi yo mongwe, fa ene a gana banna?
raMoopaMpa: Re sekelang?
1.4 Mosadi ke wa me.
Araba dipotso go supa go tlhaloganya se o se buisitseng ka sekwalo, terama.
MaLebye:(O emisa ditsebe, boitumelo jole bo a fela) Ga ke go utlwe gore wa reng.
raMoopaMpa:O leba kwa bookelong. Ba goroga kwa ga gabo mosetsana mo bosigogareng.
raMoopaMpa: Go bosigo, a reyeng!
2.10 Tlhalosa lereo 'sasanka.'
MaLebye: Nnyaa, nnyaa! O se ka wa ba wa leka metlholo eo. (O bua a ema ka dinao) Fa o ka dira jalo, o tla bo o sa baakanya sepe. O tla bo o neetse Tlhapi boitumelo jo bo seng kana ka sepe. O tla sala a le mohumi. E tla re mo bekeng ya ntlha o bolokilwe, o tla bo a ya kwa diinšorenseng. O tla reka ntlo e ntle le sejanaga.
"Monna o bolawa ke se a se jeleng."
sara:(O bona sejanaga se eme fa pele ga ntlo ya gagwe. O bua a le esi) Jaanong koloi e, e emetseng fa kgorong ya ntlo ya me (O tsena mo ntlong) Rra, go na le koloi e e emeng fa kgorong, tsamaya o ye go tlhola gore ba batla eng?
dikobe: (O emelela mo setulong, o tloletsa leoto mo godimo ga sona) Ga ke go tlhaloganye. Ke ka kgona jang go go thusa mathata a gago ke simolola go go bona monongwaga?
MafeNya: Fa e le gore ga o a tlala, ke kopa go tsamaya le wena.
MotšhaNkaNe: Kgaitsadiaka, le tsamaya bobe. Dinao tse tsa lona di a baba.