WOORDE WAT WEEG: Reisjoernaal: Chili 2015 (Deel XVI)
Ontbyt vir oulaas in die hotel. Ek eet lig. Olga en Marco het toe nie opgedaag nie, weens die verkeer op die 2de Januarie, maar foto's aangestuur en beloof ons sien mekaar weer.
Groet al die hotelwerkers wat die afgelope tyd uitsonderlike diens gelewer het.
Die heerlikste fillet geëet in Les Assassins by die eienaar wat vertel dat sy vader Neruda geken het. By die Franse plekkie oorkant die hotel. Hier sing Charles Aznavour en selfs Grace Jones heerlike chansons – en soms is die mossie van Parys daar.
Dan lughawe toe met Christiaan en Caesar wat my aflaai. My bestuurder van die taxi, Christiaan en (Julius) Caesar my gids.
Veels te vroeg. Dis halfnege en dit gaan weer bebliksemd warm wees vandag.
Ek sit in die besigheidsitkamer en maak lysies en kyk na die mense. Drink water. Neem vir oulaas foto's van die Andes.
Die kos op die vliegtuig is prima: fillet en vars slaai. En Chili wyn. Vyf ure lank op vlug LA 752 tot in Sao Paulo waar ek dadelik stort en vervars vir die vlug net na middernag. Daar is vier skoon hemde en onderklere in my sak. Om in elke lughawe vars aan te land.
'n Jong meisie wat kennelik laat is vir haar vlug, stamp my amper onderstebo in haar haas om die vlug te haal.
In Star Alliance se besigheidsitkamer staan daar nog 'n rooi krismisboom.
'n Man slaap onder die boom - 'n heel surrealistiese prentjie. Inmiddels lees ek op die verskillende vlugte Neruda se Memoirs.
Hoe hy byvoorbeeld vir Gabriela Mistral sien. Toe sy die Nobelrpys ontvang, staan die kinders in Temuca erewag vir haar met copihues ('n blom). Maar so seergemaak was sy oor die skinderstories versprei oor haar lewe dat sy nie afklim en die skoolkinders ontmoet nie. Sy ontglip met 'n nagtrein ...
Neruda skryf mooi oor haar digkuns: wat is die geheime bestanddele van haar digkuns?, vra hy.
En as hy uitvind, gaan hy ons nie vertel nie. Hy wys wel op die pyn wat regdeur haar magistrale digkuns loop.
En te spyte van Huidobro se voortdurende aanvalle op hom, kan hy steeds positief oor hierdie digter skryf. Hy wys op die kristalagtige kwaliteit van sy digkuns en dat sy gedigte glinster en vreugde verskaf. En op die Europese verwysingsveld en die enorme intellektualisme in sy digkuns. Ten spyte van siedende aanvalle op Neruda, maak hulle uiteindelik vrede en praat hulle as twee Chilene en as twee digters met mekaar.
Hy praat reguit oor hoeveel kere hy genomineer is vir die Nobelprys en dit nie ontvang het nie en toe hy dit uiteindelik ontvang, herinner die parade van swier hom aan die skoolprysfunksies wat hy as kind meegemaak het.
Ook dat hy nie geweet het wie Seferis was toe hy dit bo hom ontvang het nie!
Pablo Neruda & Miguel Otero Silva
En hy vertel van die poets wat 'n vriend op hom gebak het tydens die funksie. Hy het gemaak asof hy 'n wilde loot is uit Georgetown, Brits-Guinea en hy dreig om die Neruda, die digter van die verdruktes, se tuxedo met 'n groot sker flenters te sny. Die gerug het pandemonium tot gevolg en die Skandinawiese polisie soek hot en haar na die swart man. Totdat sy vriend, Otero Silva, bieg ... dit was net 'n grap.
By die lees van sy opmerkings oor ander digters, besef 'n mens hoe gul hy is in sy kartering en beskrywing van ander digters. En hoeveel nydigheid en mislikheid hy as digter en openbare figuur moes verduur.
Neruda se flirtasie met kommunisme en sy grootogigheid oor figure soos Lenin en Stalin, staan my bepaald nie aan nie. Ons weet ook hoe hy Allende ondersteun het. Hy vertel byvoorbeeld hoe hy pryse moes beoordeel het in Rusland, Hy was ook die ontvanger van die Stalin Vredesprys. (Hy noem Stalin 'n "witdrawn" man.)
My bewondering is vir die digter; vir die vormbeheer. Vir wat hy noem "die digkuns as okkupasie". Vir sy obsessionele ondersoek van vorms en die beskrywing van 'n tamatie of ui in 'n elementale odes. Vir sy liefdesverse. Vir sy kartering van vreemde landskappe. Vir sy soektog na die regte woord, of dit nou gaan oor wanhoop of oor liefde ...
En hierdie wysheid bly knaag aan 'n mens:
Someday, somewhere - anywhere, unfailingly, you'll find yourself, and that, and only that, can be the happiest or bitterest hour of your life."
Of die allerbekendste mantra:
En ons onthou dan ook: "Vanaand skryf ek die mees trieste reëls // ek het haar liefgehad // en soms had sy my ook lief" as ek sommer so uit die kop uit mag vertaal.
Hierdie memoirs kry 'n nuwe lewe na my besoek aan Chili.
SAA 225 wag. Ons vertrek na middernag.
En net voor ek die lounge verlaat, kom 'n vrou en man ingestap. Die man sit in 'n rystoel; die vrou praat freneties.
Ek herken haar. Frances McDormand.
"Jy's mos daardie beroemde aktrise," seg ek. Sy lag.
En ons begin gesels.
Die man het sy voet beseer in 'n bonfire, seg sy.
Niemand minder as een van die Coen-broers nie. Joel.
Ons gesels land en sand oor haar werk en sy teken gul in my boekie. Hy teken ook.
Sy vra of ek Olive Kitteridge gesien het?
Hoe lekker om met so 'n briljante aktrise te gesels wat 'n MA aan Yale behaal het in teaterkunde. En een van 12 aktrises wat die Oscar, Emmy en Tony verower het - die driekroon in die teater.