PRO REGNO: PSALMS VS GESANGE IN DIE GKSA
WAS DIE PSALM VS GESANGE SAAK IN DIE HERSTIGTING VAN DIE GKSA 'N 'MIDDELMATIGE SAAK' SOOS DIT VANDAG VOORGEHOU WORD ?
"Ja, die geskiedenis het meer om te bewys. Haar onwraakbare getuienis is dat geen kerk streng gereformeerd gebly het, wat die gesange gebruik het nie. Daar was steeds 'n wisselwerking. Die losheid in de leer roep om die gesange, en die gesange roep om die losheid van die leer." – Totius en Cachet
"Die Sinode (Kaapse NG Kerk, 1847) onderskei twee-ërlei besware t.w. dat die beswaardes 'geweigerd hebben de Gezangen te zingen' wat dui op 'n beswaar teen Gesange as sodanig en tweedens 'zoo zy omtrent het een of ander gezang eenige bedenking of zwarigheid mogen hebben' wat dui op die leerstellige besware teen sommige Gesange" - Dr. GCP van den Vyver, Dirk Postma 1818-1890 (Potchefstroom: Pro Rege, 1958, p.206).
Die Psalm vs Gesange kwessie was "tog een van die kernpunte waarom die stigting van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika gedraai het." - GCP van den Vyver (ibid., p.202)
Tydens een van die sinode-aande verlede week (Donderdag, 8 Jan 2009), is die "Dagboek van Dirk Postma" (vertaal in Afrikaans uit die Nederlands, deur o.a. dr. Wim Vergeer), deur die vertaler oorhandig aan die skriba van die moderamen.
'n Mens wil nie baie spekuleer oor waarom hy in sy toespraak op hierdie een aspek van Postma se hele dagboek klem gelê het nie, maar na my mening het hy dit gedoen juis om vir die sinode en ons kerke dit te probeer voorhou, dat as ons nie na hierdie sinode nie meer as oorwegend Psalmsingende kerke bekend gaan staan nie, maar nou ook as Gesangsingende kerke, dan is dit nie 'vreemd' aan ons herstigting nie, want Postma was mos verdraagsaam teenoor die Gesange.
Dieselfde trant kry 'n mens min of meer in die Kerkblad van Januarie 2009. Die redakteur skryf 'n artikel oor die feesvieringe van 1959 ('n Terugblik - die eeufees van 50 jaar gelede, p.5), en, siedaar, een van die sake waaraan die meeste aandag gegee word, vanuit die wye klomp lesings en preke wat daardie tyd plaasgevind het, is prof. S Du Toit se lesing (asook PC Snyman se verwysing na dieselfde saak in 1909):
"Die feesrede op Sondag 29 Maart is deur prof. S du Toit gelewer oor die reformatoriese roeping van die kerk in die verlede, die hede en die toekoms. Hy behandel onder andere die oorsake wat aanleiding gegee het tot die kerkskeiding in 1859 en wys die beskouing af (dis 'n "legende", sê hy) dat die hele stryd destyds net oor gesange gegaan het, en hy wys daarop dat diepgaande leerstellige sake ter sprake was. Die 15 man van die Afskeiding wou 'n vrye Gereformeerde kerk hê, vry van die staatsmag van buite, en vry van kerklike hiërargie van binne.
Hy wys verder ook op bepaalde gevare wat die GKSA bedreig, soos byvoorbeeld negativisme, 'n gevaar waarop dr. PC Snyman reeds in 1909 tydens die halfeeufees gewys het. Slaan 'n mens hierdie toespraak van PC Snyman na, wat in die Gedenkboek (1949), saamgestel deur prof. Jan Lion Cachet, verskyn het, dan wys Snyman daarop dat indien jy vir iemand sou vra "Waarom is jy Gereformeerd?", en hy/sy sou antwoord "Omdat ek nie Gesange sing nie", dit totaal onvoldoende is. 'n Mens kan duisend en een dinge nié doen nie, maar dan is daarmee nog nie gesê wat jy wél doen nie — en daarop kom dit ten slotte aan (volgens Snyman, bl. 187)."
Dus, as 'n mens bogenoemd opmerkings lees, en jy ken nie albei kante van die geskiedenis oor die rol wat Gesange gespeel het in die ontstaan van die GKSA nie, dan sal jy begin dink:
3. Dat huidige lidmate van die GKSA wat 'n Psalmsingende kerk wil bly, en nie 'Gesange wil sing nie', skuldig is aan 'negativisme'
4. Dat wat ons sing in ons kerke, bloot 'n middelmatige saak is.
'n Mens het nie nodig om die geskiedenis en 'n saak eensydig aan te bied, om jou eie standpunt te regverdig nie. Wees eerder eerlik en neem afskeid van die 'ou weë', en slaan jou nuwe weg in, maar respekteer die geskiedenis vir wat dit was.
3. Om Psalms alleen te sing is nie 'negativisme' nie, maar juis tevredenheid en dankbaarheid vir dit wat God aan ons geskenk het.
Dr. GCP van der Vyver skryf in sy boek PROFESSOR DIRK POSTMA 1818 - 1890, oor die belangrikheid van die kerklied, en dan haal hy spesifiek ook vir prof. Jan-Lion Cachet aan (wat een van die eerste professore was van die GKSA se teologiese skool).
"Die kerksang in 'n erediens is beslis nie maar 'n kleinigheid of 'n middelmatige saak nie. 'Het is gansch geene bijzaak. Juist het tegenovergestelde. 'Die gemeenskaplike sang dien by uitnemendheid tot verheerliking van God. Dit is 'n gemeenskaplike bede en danksegging tot God. Dit is die stem van die gemeente waarin hy uitdrukking gee aan sy diepste gevoel. 'Zooals men zingt zoo gelooft men. Doordat wij ze van onze jeugd af aan hooren, worden die uitdrukkingen ons eigen, en als dus verkeerde leer in het kerkgezang gevonden wordt, dan kan het niet anders of de leer zal de gemeente als doordringen.'"
"die hoogste gesag weereens (is) nie uitgeoefen deur Gods Woord nie, maar deur die meerderheid van die vergadering wat onder die vaandel van Gods Woord 'n Gesangbundel met sy gereformeerd vreemde Supranaturalisme ingeskuif het. In wese het die valse Kollegialisme in die Gesangestryd gelei tot die uiterste konsekwensie van die Liberalisme: miskenning van die absolute gesag van Christus en sy Woord oor sy kerk."
Volgens my kennis het ons susterskerke die meeste of al die onregsinnige gesange uit hul sangboeke geweer, is dit nie nou o.g.v. Joh.17 ons dure plig om terug te keer nie ... om dalk verskoning te vra vir die verlede?
 "In hoofsaak kom dit daarop neer dat die gebruik van die Gesange gesanksioneer word sonder om dit aan 'n deeglike Skriftuurlike-konfessionele regsinnigheidstoets te onderwerp ... Met hierdie caesaropie (met saamgaande Kollegialisme – red.) kon die Gereformeerdes hulle nie vereenselwig nie.", Van der Vyver, ibid., p.216, 220.
 "As dan gevra sou word wat die belangrikste dinge is waardeur die Christelike geloof onder ons vasstaan, en sy waarheid behou, sal gevind word dat die volgende twee dele nie alleen die belangrikste plek beklee nie, maar daaronder ook al die ander dele insluit, en daarom die hele inhoud van die Christelike godsdiens is, naamlik, eerstens, 'n kennis van die manier waarop God reg aanbid moet word, en, tweedens, die bron waarvandaan verlossing verkry word. As ons hierdie twee dinge nie reg insien nie, hoewel ons mag roem in die naam Christene, is ons aanspraak leeg en waardeloos." -Tracts relating to the Reformation by John Calvin, translated by Henry Beveridge, vol.I (Edinburgh: T&T Clark), p.116.