SA politieke landskap: 3 moontlike scenario’sProf. André Duvenhage het ‘n toekomsblik op SA se politiek oor die volgende vyf jaar by ‘n Sakeliga-ontbyt verskaf. Foto: Esté Meyer Jansen/Maroela Media. Prof. André Duvenhage, ŉ politieke ontleder aan die Noordwes-Universiteit, meen Suid-Afrika gaan oor die volgende vyf jaar ŉ moeiliker fase betree met selfs groter ekonomiese, politieke en maatskaplike uitdagings as in die tydperk van 1989 en 1994. “Die groot vraag is: kan pres. Cyril Ramaphosa die argitek van ŉ nuwe begin wees? Ek het gehoor Ramaphosa wil die weg van ŉ gematigde leier inslaan. Hy is ook pynlik bewus van minderheidsgroepe se belange omdat hy ŉ Venda is, wat self ŉ minderheid in die land is.” Hy meen die feit dat Suid-Afrikaners nou al ŉ geruime tyd moet wag om te hoor wie in Ramaphosa se nuwe kabinet ingesluit sal word, is eintlik ŉ goeie teken. “Dit is ŉ kenmerk van Ramaphosa se styl om te onderhandel. Die president se eerste prioriteit is nou om ŉ veel kleiner, doeltreffende, bekwame en verteenwoordigende kabinet aan te stel, wat dienslewering kan verbeter. Dit sal geen maklike taak wees nie.” Duvenhage het Dinsdag in Centurion met ŉ sakeontbyt van Sakeliga ŉ strategiese ontleding van die volgende vyf jaar se politiek in die land verskaf. “Dit is belangrik dat ŉ mens probeer verstaan wat in die volgende vyf jaar kan gebeur en vandag wil ek ŉ kaart gee wat natuurlik onderhewig is aan veranderinge,” sê Duvenhage. Hy het drie moontlike scenario’s vir die tydperk aangebied. In die aangepaste status quo-scenario behou die ANC sy meerderheid waarin die beleidsraamwerk toenemend na populisme neig. “Dit is ŉ voortsetting van die stand van sake tans in die land met al sy betrokke uitdagings maar met ŉ verslegte veiligheidsituasie en ekonomie.” In die bes moontlike scenario slaag Ramaphosa daarin om ŉ nuwe begin in te stel. In hierdie toekomsblik stuur die ANC die land in ŉ nuwe rigting wat volgens Duvenhage beteken daar is daadwerklike optrede teen endemiese korrupsie, die grondkwessie word hanteer en daar is ŉ terugkeer na ŉ bedeling waarin die konsep van die reënboognasie seëvier. “Hierdie scenario sal staatsmanskap en harde ekonomiese en finansiële besluite vereis, asook ŉ skoonmaakoperasie binne die ANC en die regering, wat weerstand kan lok van byvoorbeeld die vakbonde. “Dit kan selfs aanvanklike onstabiliteit veroorsaak, maar op die langer termyn lei tot politieke en ekonomiese stabiliteit vir Suid-Afrika.” In die derde scenario voorspel Duvenhage groot stroomversnellings en wit waters. “Hier versterk bestaande patrone van ŉ kultuur van geweld en intimidasie terwyl die dreigemente van ŉ sesessie sterker na vore tree. Ek dink nou maar hier aan koning Goodwill Zwelithini se dreigement dat die Zoeloes sal afstig as die grondkwessie hulle sou raak. “Die ekonomie sal in hierdie geval toenemend onderpresteer en deel word van ŉ bose kringloop van eskalerende onstabiliteit in die land.” Duvenhage meen die toekomsblik kan ŉ realiteit word indien die sogenaamde Zuma-groepering daarin slaag om die ANC te destabiliseer en sy magsbasis verswak. Pres. Cyril Ramaphosa lewer sy inhuldigingstoepsraak. (Foto: SA Government via Twitter) “Ek voel die magsbasis binne die ANC het aan die begin van hierdie jaar in die guns van Ramaphosa geswaai. Waar dit net ná die leierskapkonferensie by Nasrec net-net 50% was, het dit nou in sy guns gedraai, maar sy magsbasis binne die party is nog nie meer as 60% nie. “Dit verklaar ook waarom hy David Mabuza weer moontlik as adjunkpresident sal aanstel. Ramaphosa kan nie bekostig dat dit ŉ geval word van Luthuli-huis teen die Unie-gebou nie wat kan gebeur as oudpres. Jacob Zuma en Ace Magashule, die sekretaris-generaal van die ANC, ŉ koalisie van gewondes met Mabuza sou smee.” Duvenhage sê Mabuza het beslis planne om die volgende president van die land en ANC te word. “Hy is beslis ŉ politieke faktor en het ŉ groot steunbasis vanuit KwaZulu-Natal, maar ŉ mens moenie vergeet dat Ramaphosa (66) nou eers met sy eerste termyn as die land se president begin nie en hy gaan homself beslis vir ŉ tweede termyn beskikbaar stel. “As Ramaphosa sake goed bestuur, staan hy beslis ŉ kans om dit te doen.” Duvenhage sê kenners meen die ekonomiese vooruitsigte vir die land bly beperk. “Ek dink egter as daar een persoon is wat dit besef, is dit Ramaphosa.” Duvenhage sê grondonteiening en ŉ poging om buitelandse beleggings vir die land te kry, kan nie saam gedoen word nie. “Ek vermoed daar gaan baie uitlatings daaroor gemaak word, maar die uitwerking sal beperk wees.” Hy glo die ANC besef hoe afhanklik hulle van Ramaphosa is aangesien sekere peilings voor die verkiesing getoon het die ANC se steun sou 40% gewees het sonder hom, iets wat Fikile Mbalula, die ANC se hoof van verkiesing, ook ruiterlik erken het. Duvenhage sê die ANC sal steeds alles binne sy mag doen om te verhoed dat daar ŉ skeuring binne die party kom. Hy meen daar is tans steeds ŉ stryd om die siel van die ANC, maar dat Ramaphosa aan die kant staan van ŉ gematigde sy. Minister Lindiwe Sisulu. Foto: GCIS/Flickr “Ramaphosa se bewind sal ook gematig gerig wees op Westerse regerings. Die ANC het nog altyd sterk bande met Rusland en die Chinese gehad en dit is iets wat nie maklik uitbestuur sal word nie. “Die president het egter ŉ probleem gehad met hoe Lindiwe Sisulu die gradering van die Israelse ambassade en Venezuela hanteer het. Vandaar die gerugte dat sy nie weer minister van internasionale betrekkinge en samewerking sal wees nie.” Duvenhage meen Ramaphosa het ŉ spesifieke styl van onderhandeling. “Hy hou daarvan om sy moontlikhede oop te hou en speel na albei kante toe. Hy sal die bande met die Weste behou en nie die bande met China verbreek nie in ŉ poging om te kyk hoe hy sy kaarte kan speel om die beste vir die land te kry. “Die toetssteen vir Ramaphosa sal wees of hy die grondleggingswerk vir hervorming en beleidsekerheid kan vestig terwyl die ekonomie daarin slaag om te groei van 1% na 2% of selfs 3%.” Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga, sê op sy beurt die volgende paar weke sal aanduidend wees van wat sakelui van Ramaphosa se termyn as president kan verwag. “Wanneer Ramaphosa sy nuwe kabinet aankondig, sal die mense wat hy aanstel asook die staande beleid van die ANC van groot belang wees. Sakeliga hou die verwikkelinge by die regering se ministeries oor handel, ekonomiese beleid, staatsbeheerde instellings en die tesourie fyn dop. Op kort termyn is Eskom die belangrikste kwessie wat nou bygelê moet word. Die ligte moet aanbly.” Duvenhage het op sy beurt bygevoeg dat daar steeds talle geleenthede in Suid-Afrika is. “Ons moet verby die uitdagings leer kyk. Ek dink sakemense en minderheidsgroepe is nou in die ideale posisie om bydraes te kan lewer en Ramaphosa sal ontvanklik wees hiervoor omdat hy ŉ reusetaak het wat voorlê.”