NG Gemeente Philipstown – Gemeentegeskiedenisargief
Die NG kerk op Philipstown.
Die NG Gemeente Philipstown is ’n gemeente in die Ring van Hanover en Sinode van Noord-Kaapland. Die gemeente se middelpunt is die Noord-Kaapse dorpie Philipstown.
Die dorpie Philipstown het ontstaan as ’n regstreekse gevolg van die “vervolging en smaad” wat die Doppers, lidmate van die Gereformeerde Kerk, ná die afskeiding van dié Kerk van die Nederduitse Gereformeerde Kerk deur ds. Dirk Postma in 1859 moes verduur. Die landdros van Potchefstroom het byvoorbeeld toe hy hoor dat ds. Postma van plan was om in die huis van ’n sekere weduwee diens te hou, haar laat weet dat hy die huis sou laat afbrand indien dit gebeur.
Ook in Kaapland het die gevoelens hoog geloop. Op Burgersdorp kon geen geskikte saal vir die stigting van ’n Gereformeerde gemeente gevind word nie. Eindelik moes die pakhuis van ’n winkel daarvoor diens doen. Ook is pamflette teen die Gereformeerdes geskryf. In die distrik Colesberg was die stryd so hewig dat die Doppers hul eie dorp, Philipstown, aangelê het. Dit was kort ná die stigting van die eerste drie Gereformeerde gemeentes in die destydse Kaapkolonie, Burgersdorp, Middelburg en Colesberg, almal in 1860.
Die Gereformeerde gemeente is in 1863 gestig en op 14 Mei daardie jaar (volgens ander bronne 1864 of 1865) is die dorp aangelê as ’n kerkdorp en verdeel in bou- en besproeiingserwe op ’n gedeelte van die plaas Rietfontein wat die Gereformeerde kerkraad teen £3 150 vir dié doel aangekoop het. Hulle het dit na die Kaapse goewerneur van 1861 tot 1870, sir Philip Wodehouse, genoem. Die dorp het op 30 Augustus 1876 munisipale status verkry. Eers in 1952 het die stadsraad al die regte van die plaas Rietfontein van die Gereformeerde kerk vir £8 000 oorgeneem.
Eers tien jaar ná die stigting van die Gereformeerde kerk en wel op 8 Februarie 1873 stig die Nederduitse Gereformeerde Kerk se Ring van Graaff-Reinet ’n NG gemeente op Philipstown as ’n dogtergemeente van die NG gemeente Colesberg met ds. A.D. Lückhoff van die moedergemeente as eerste konsulent. Reeds drie jaar voor die stigting van die nuwe gemeente is hier gereeld dienste gehou deur onderskeidelik ds. Lückhoff en ds. Colin Fraser van die NG gemeente Philippolis.
Aan die begin het die jong gemeente met veel en groot probleme te kampe gehad, maar daar was nie ’n tekort aan mense wat steunpilare in die gemeente was in daardie tyd van stryd en moeilikheid nie. Onder hulle verdien veral vermelding: die ouderlinge N.S. du Plessis, R.S. du Plessis (oom Roelf) en D.H. Fourie (oom David) asook die diakens P.J. du Plessis, J.G. Visagie en B.J. van der Merwe.
Die kerk omstreeks 1916. Die hoeksteen is in 1893 gelê.
Die eerste leraar, ds. J.P. Jordaan, voorheen van Villiersdorp, is op 10 Januarie 1876 hier bevestig. Hy arbei net twee jaar, dog met vrug en seën. Sy opvolger was ds. P.J. du Toit wat van 14 Julie 1879 tot 5 Junie 1893 hier arbei. Hy het, volgens Ons Kerk Album, “veertien jaar die herderstaf met lus, ywer en toegewydheid alhier opgeneem, ’n onuitwisbare indruk gemaak en sy stempel diep afgedruk op die hart en lewe van die jeugdige gemeente”.
Gedurende sy dienstyd is die eerste kerkgebou in ’n pastorie omskep en, volgens Ons Kerk Album, “als een noodkerk opgericht”. Later is geld ingesamel vir ’n nuwe en meer doelmatige kerkgebou. Ds. Du Toit het die hoeksteen vir die nuwe kerk in 1893 gelê, maar hy het nie die voorreg gehad om die nuwe gebou voltooid te sien nie, want voor die voltooiing daarvan het hy ’n beroep na Edenburg in die Vrystaat aangeneem. Die kerkgebou, wat vandag nog die gemeente dien, is teen ’n koste van £5 443 opgerig. Dié gebou is in 1912 is die kerk met ’n sierlike traliewerk omsluit en van gaslig voorsien.
Sy opvolger, dr. S.W. Louw, ’n vurige vaderlander wat jonk oorlede is, het pas sy studie aan die Universiteit van Utrecht in Nederland voltooi toe hy as proponent hierheen beroep is. Hy is georden op 29 Januarie 1894 en ná nege jaar se getroue arbeid sterf hy op Philipstown op 2 Februarie 1903, agt maande ná die einde van die Tweede Vryheidsoorlog. Ds. Louw was ’n gebore Vrystater, ’n Afrikaner in hart en siel, ’n liefhebber van sy land en yweraar vir sy volk; daarom het die worstelstryd van die Driejarige Oorlog hom diep ter harte getref en staan hy vas soos ’n rots in die stormagtige tye. Hy is deur die militêre owerheid na St. Helena weggevoer waar hy nuttige en geseënde geestelike werk in belang van die sieleheil van die krygsgevangenes. Ná die vrede het ds. Louw met geknakte gesondheid terug en sterf dus agt maande ná die vrede. Sy weduwee het nog lank op Philipstown gewoon en later na Stellenbosch verhuis waar soveel predikanteweduwees hulle destyds gaan vestig het.
Di. Van Velden en Lategan
Op 4 Maart 1904 word die kragtige en vurige prediker ds. D.J.J. van Velden bevestig. Hy het hierheen gekom van die NG gemeente Tarkastad, maar moes in 1907 om gesondheidsredes bedank en vertrek op 8 Junie daardie jaar. Ds. D. Lategan word op 3 April 1908 hier bevestig, maar verlaat die gemeente in 1921 om op te tree as dosent aan die Sendinginstituut op Wellington en word later ’n professor aan die Teologiese Kweekskool op Stellenbosch. In sy dienstyd is die gemeente De Aar afgestig uit dele van Britstown, Hanover (wat die meeste lidmate bygedra het) en Richmond, maar merendeels wat oppervlak betref uit Philipstown.
Tydens ds. P.J.A. de Villiers se dienstyd van 1922 tot 1927 is die pastorie opgerig teen ’n koste van £3 300. Ná sy vertrek word die gemeente steeds gekenmerk deur die kort dienstyd van sy leraars: ds. Jacobus Conradie bly van 1929 tot 1936, ds. Z.B. Loots van 1936 tot 1940 en ds. H.A. de Wet van 1941 tot 1946. Laasgenoemde se opvolger was ds. A.L. Badenhorst. Hy bly tot in 1954, toe hy na Welkom, maar tree in 1957 uit die bediening.
In 1952 kon Ons gemeentelike feesalbum berig: Die gemeente is ’n klein en tipiese plattelandse gemeente, met ’n besonder welvarende boeregemeenskap. En, sonder om erkenning te gee aan die rol wat daardie kerkverband in die totstandkoming van die dorp en dus onregstreeks ook van die NG gemeente gegee het, sê die feesalbum: “Naas die Nederduitse Gereformeerde gemeente bestaan hier ook ’n gemeente van die Gereformeerde Kerk.”
Pieter Matheus Cockeran, 2000–2014