J. Suasso de Lima - Wikipedia
J. Suasso de Lima (*27 Junie 1791, Amsterdam – †19 Desember 1858, Kaapstad) was ’n negentiende eeuse Kaapse digter en dramaturg, stigter van die eerste onafhanklike nuusblad en die eerste Nederlandse boekhandelaar in die Kaap.
Josephus Suasso de Lima was op 27 Junie 1791 in Amsterdam gebore en is van Portugees-Joodse afkoms. Op jeugdige ouderdom neem hy die Christelike geloof aan en word lid van die Hervormde Kerk. Hy bekwaam hom in Nederland in die regte en praktiseer in Amsterdam as prokureur. In Amsterdam is hy reeds lid van verskeie letterkundige kringe en skryf daar reeds drie naamlose letterkundige werkies. Hierna tree hy in diens van die Oos-Indiese Kompanjie en trou in 1816 met Geertye Bakker, by wie hy ’n dogter (Anna Elizabeth Fredrica Geertruijda) het. Kort na sy huwelik vertrek hy in 1816 saam met sy vrou as amptenaar na Batavia in Nederlands-Oos-Indië. Hier word hy egter beskuldig van misbruik van dokumente en word as prokureur van die rol geskrap. In 1818 kom die egpaar dan weer in die Kaap aan waar hy deur die goewerneur toegelaat word as “beëdigd translateur”.
Hy het ’n uitgebreide talekennis en bied sy dienste aan, in die Kaapsche Courant van 8 Augustus 1818, tot vertaling uit die “Hebreeuwsche, Grieksche, Latijnse, Arabische, Maleische, Chineesche, Malabaarsche en ander oostersche talen, zoo ook in het Fransch, Spaansch, Hoog- en Nederduitsch”. Van sy vertaal- en skryfwerk kon De Lima egter nie lewe nie. In 1823 aanvaar hy die taak as skoolmeester aan die Evangeliese Lutherse Kerkskool aan die Kaap, waar hy onder meer onderwys gee aan die slawekinders. Hy is die vader van kinderteater aan die Kaap met die stigting van die toneelgeselskap Tot Oefening en Smaak in 1825, waarvoor die negejarige J.G. Tredoux as direkteur optree. Hierdie dramavereniging van De Lima voer onder sy regie ’n groot aantal kindertoneelstukke op, insluitende Het Dal van Almeria, De verjaring, De nachtwacht, De vriend van de kinderen, De regter, Die een kuil graft voor een ander val ter gemeenlijk zelfs in en De moedwillige jonge. Hierdie vereniging moet egter noodgedwonge sluit wanneer daar openbare druk is oor die moontlike effek wat teater op kinders se moreel sou hê. De Lima skryf ter verdediging verskeie pamflette en artikels ter verdediging van kinderteater, ook die oorsig oor kinderteater in 1825 getiteld Iets over het dansen en toneelspelen. Sy pogings om kinderteater te red is egter nie suksesvol nie.
Hy is in 1823 kortstondig bevriend met die skrywer en dramaturg Charles Etienne Boniface, wat selfs ’n ruk by hom inwoon. Hy vertaal dan ook Boniface se toneelstuk L’enrage as De dolzinnige of De gewaande dolleman. Hierdie vriendskap gaan egter gou oor in vyandskap en hulle jarelange twisgesprek daarna besorg bekendheid aan beide. Die stryd begin wanneer De Lima die lang gedig Ieder word teleurgesteld in die South African Chronicle publiseer, waarin hy sydelings vir Boniface berispe, sonder om sy naam te noem, dat sy aangekondigde toneelopvoerings bykans nooit op die gestelde datum begin nie en gedurig uitgestel word. Boniface antwoord feitlik onmiddellik met die spotvers Rira Bien, Qui Rira le Dernier, waarna die sluise sodanig oopgemaak word dat die redakteur van die South African Chronicle kort daarna die volgende berig plaas, waarin hy weier om sy blad verder as slagveld vir die vyandighede te laat gebruik: De storm die zich lang heeft zaamgepakt, is eindelijk los gebroken, en reeds merkelijk hebben er vijandelijkheden tusschen de Heeren Boniface en S.d.L. als vertegenwoordigers der Franschen en Hollanders plaats gehad. Wij versoeken echter als bemiddelaars te mogen optreden, en geven bij dezen kennis, dat wij ons Blad niet langer als een middel willen laten gebruiken, om die vijandelijkheden te doen voortduren. Wanneer hunne bekendmakingen van een vredelievenden aard zijn, zullen wij daaraan gaarne een plaatsje inruimen, maar anders niet. De tempel van Janus is derhalve gesloten Die twee vyande laat hulle egter nie hierdeur afskrik nie en vir die volgende aantal jare, totdat Boniface in 1843 na Natal vertrek, is hulle gedurig besig om by wyse van spotverse of dramas die draak te steek met mekaar.
In Januarie 1826 rig De Lima De Verzamelaar op, die eerste onafhanklike nuusblad in Suid-Afrika. Hierin kan hy vrye teuels gee aan sy digkuns en spotlus en gebruik die koerant dan ook as mondstuk om sy vyande, veral Boniface, aan te val. Om die leeslus en skryflus onder die minder bevoorregte klasse op te wek plaas hy ’n uittreksel uit die Reizen en Lotgevallen van die nuwe vertaler van die hooggeregshof J. Swaving. Met De Groote Regenboog Partij op de Breêstraat onder die pseudoniem Jack Roastboy behandel hy maatskaplike vraagstukke op satiriese wyse in ’n berymde gedig. Sy doen en late besorg hom egter meer vyande as vriende en hy verkeer gereeld in finansiële verknorsing. Sy vernaamste strategie in hierdie omstandighede was om met ’n lastersaak of dergelike die geregshof te gebruik om geld te kry om sy skulde te betaal en in 1829 pleeg hy selfs diefstal waarvoor hy in die tronk beland. Wanneer hy in 1830 weer in geldelike moeilikheid verval, word sy drukpers en koerant met al die intekenare deur sy grootste skuldeiser, Pieter van Breda, van hom weggeneem. Die koerant verander van naam na De Zuid-Afrikaan en sy teenstander Boniface word redakteur. Hy verlaat sy vrou in 1835 (sy is in 1836 oorlede) en knoop ’n verhouding aan met Magdalena Theron, wat tot baie skinderstories ly.
Benewens die digkuns is sy vernaamste werke op die gebied van die drama, waar sy stryd teen Boniface dikwels lei tot dramas waarin hulle mekaar takel. Boniface se ballet Limaçon de dichter, hekel die gebreklike uiterlike voorkoms van De Lima. Hierop antwoord De Lima met die Zamenspraak tusschen Limaçon een dichter en een prosaisch gaskonjer, waarin hy veral Boniface se ondankbaarheid vir hulp wat aan hom verleen word aan die kaak stel. Boniface se antwoord in dieselfde jaar is ’n alleenspraak De twee slakken of Limaçon snr en Limaçon jun, wat niks meer is as persoonlike beledigings nie. De Lima se verlating van sy vrou gee vir Boniface geleentheid om hom aan te val in ’n toneelstuk getiteld Clasius of Het proces om een komedielootje, waarin die karakter wat op De Lima gebaseer is se naam Clasius Stupidibus Bavianus is. De Lima antwoord met Aballino junior, wat hy deur sy kindergeselskap laat opvoer.
Terwyl hy onderwyser is aan die Lutherse Skool verskyn in 1824 die eerste Geskiedenisboek vir skoolgebruik, Geschiedenis van de Kaap de Goede Hoop. In verskeie artikels wat in koerante en tydskrifte verskyn, bespreek hy sake van die dag. In 1825 kom die eerste stoomboot, die Enterprise, in Tafelbaai se hawe aan en dit gee hom die inspirasie vir ’n geleentheidsvers asook ’n prosabeskrywing van Het stoomvaartuig, waarin hy gedeeltelik op die werk van vername skrywers steun.
↑ Conradie, Elizabeth. Hollandse skrywers in Suid-Afrika (Deel I) (1652–1875). J.H. de Bussy, Pretoria, 1934. bl. 222-265.
↑ Conradie, Elizabeth. Hollandse skrywers in Suid-Afrika (Deel I) (1652–1875). J.H. de Bussy, Pretoria, 1934. bl. 237.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=J._Suasso_de_Lima&oldid=1984842"
Die bladsy is laas op 8 Mei 2019 om 12:40 bygewerk.