Godsdiens in skole: “CSV, opening met gebed sal iets van die verlede wees”Argieffoto: Don Mcphee/Guardian ŉ Voormalige skoolhoof van Hoërskool Linden het Vrydag ŉ ope brief aan sowat 2 000 onderwysers gestuur waarin hy sy kommer uitspreek oor die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie (SAOU) se jongste hofstukke in die hofsaak oor godsdienspraktyke in skole. Louis van Dyk is die voormalige hoof van Hoërskool Linden, een van die ses skole wat in September 2014 deur die Organisasie vir Godsdienstige-Onderrig en Demokrasie per hofaansoek voor die hof gedaag is oor die beweerde ongrondwetlikheid van die skole se godsdiensbeleid en die toepassing daarvan. Van Dyk, wat van 1993 tot 2008 hoof van dié skool was en in die tussentyd by verskeie skole waargeneem het, skryf dat die jongste hofstukke van die SAOU argumenteer godsdienspraktyke in skole is ongrondwetlik en selfs onwenslik. In die jongste hofstukke voer die vakbond SAOU aan dat dit nie in kinders se “beste belang” is dat hulle slegs deur ŉ enkele geloof op skool bedien word nie. Dié “ommeswaai” kom nadat die vakbond se uitvoerende hoof, Chris Kloppers, in 2014 tydens ŉ openbare geleentheid gesê het die organisasie wat die skole dagvaar “kan in die hel in vlieg” met hul saak, want skole is ŉ spieëlbeeld van hulle gemeenskap. Uit die jongste hofstukke wat die SAOU as vriend van die hof ingedien het, blyk dit dat Klopper nou nie meer so sterk oor die saak voel nie. Daarin sê die SAOU die Grondwet verbied dit dat ŉ skool ‘n godsdienstige identiteit mag hê. Dit is onmoontlik vir die skool om te weet wat die geloofsoortuigings van elkeen van sy leerders is en daarom kan ŉ enkele godsdienstige identiteit tot diskriminasie lei, lui die hofstukke. Deelname aan godsdienspraktyke moet vry en vrywillig wees en leerders mag daartoe instem tydens die beoefening in pouses en ná skool, maar nie tydens gewone skoolure nie. In die hofstukke word verder aangevoer dat beheerliggame die Skolewet nie op dieselfde manier toepas nie en dat dit moontlik menseregte kan skend. “Beheerliggame het die reg om te bepaal watter geloof in hulle skool beoefen word, maar beleide moet steeds in lyn met die Grondwet wees. Onderwysers word dikwels vasgevang tussen teenstrydige bepalings van die beheerliggaam en die nasionale beleid.” Uit die hofstukke blyk dit ook die SAOU betoog dat dit nie saak maak of die meerderheid leerders aan ŉ skool Christene is nie, omdat dit juis die minderheid se regte is wat in só ’n geval beskerm moet word. Dit is in teenstelling met die argument van die ses skole in die saak tot dusver. Van Dyk voer aan dat as dit die standpunt van die vakbond is, dit ŉ dolk in die hart van die karakter van die SAOU is. Hy het gesê hy neem kennis van Chris Klopper, die uitvoerende hoof van die SAOU, se standpunt dat hy net die status quo wil handhaaf. “Ek sien egter nie die verband tussen die hofstukke en sy jongste mediaverklarings oor die status quo nie. Ongelukkig gaan die stukke voor die hof dien en nie die mediaverklarings nie.” Hy sê verder dat indien die hof Klopper en die Organisasie vir Godsdienstige-Onderrig en Demokrasie se standpunt handhaaf, dit sal beteken dat praktyke soos CSV-aktiwiteite, die sing van godsdiensliedere asook gebedsopening by saalbyeenkomste, sportwedstryde en die skoolvergaderings onwettig is. “Ek wil net uitvind of dit Kloppers se standpunt is, en of dit die standpunt van die meeste SAOU-lede ook is. Ons beoefen dan al so lank godsdiens in ons skole en al wat ek wil weet, is presies waar staan ons nou werklik met mekaar? Die brief is ŉ platform wat kan help om te bepaal wat is mense se werklike gevoel oor hierdie saak en hoe dit vergelyk met die SAOU en Kloppers se standpunte in die jongste hofstukke,” het Van Dyk gesê. Kloppers het aan Maroela Media gesê hy beskou die aannames in die brief as onregverdig, aangesien hy net besig is om die mandaat wat die SAOU aan hom gestel het uit te voer. Hy het Maroela Media na ŉ mediaverklaring in reaksie op Van Dyk se brief en nuusbriewe oor die aangeleentheid verwys vir verdere kommentaar. Intussen het die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas), wat die ses skole in die hofsaak oor godsdienspraktyke verteenwoordig, hulle verbasing oor die SAOU se jongste standpunte in hulle nuwe hofstukke uitgespreek. “Die SAOU is ŉ onafhanklike entiteit en het die reg om te sê wat hulle wil, maar die standpunt wat hulle nou inneem, is lynreg in teenstryd met die standpunt van die ses skole en hulle onderwysers, waarvan die meeste lede van die SAOU is. “ŉ Mens verwag dat SAOU met hulle lede by die ses skole sou gepraat het voordat hulle hul standpunt verander het,” het Paul Colditz, uitvoerende hoof van Fedsas gesê. Colditz stem saam dat die Nasionale Beleid oor Godsdiens en Onderwys wat reeds op 12 September 2003 aanvaar is ŉ breë riglyn vir godsdiensbeoefening verskaf, maar dit laat die minister van onderwys toe om te bepaal hoe skole godsdienspraktyke moet doen, bo-oor die bepalings vir die beheerliggame. Volgens die mediaverklaring wat deur dr. Louis Swanepoel, president van die SAOU, uitgereik is in reaksie op Van Dyk, is die vakbond uiters teleurgesteld oor die brief. “Ons toetrede tot die hofsaak oor godsdiensbeoefening in skole was nie om enige organisasie te ondersteun of teen te staan nie. Die SAOU het na die inwin van regsadvies op die hoogste vlak en na deeglike oorweging van alle relevante faktore, wat insluit dat die oorgrote SAOU-lede diens lewer by heterogene gemeenskappe, besluit om die status quo wat tans geld te ondersteun,” het Swanepoel gesê. Volgens Swanepoel is die status quo die Beleid en hy meen die Beleid voorsien aan gemeenskappe die nodige vryheid om hulle eie reëls vir godsdiensbeoefening te ontwerp op ŉ wyse wat volledig versoenbaar is met die wense van die betrokke gemeenskap. “Die SAOU wil dit onomwonde stel dat enige gerugte dat die SAOU teen Christelike godsdiensbeoefening by skole is, van alle waarheid ontdaan is. Dit is duidelik dat sekere persone dit moeilik vind om die onderskeid te tref tussen die breë beginsels onderliggend tot godsdiensbeoefening in openbare skole soos vervat in die Beleid en die werklike en bewese ruimte wat daar bestaan vir beheerliggame om hulle eie reëls te bepaal,” het Swanepoel gesê. Hy het die ope brief as ŉ “smeerveldtog” beskryf wat ‘n “teleurstellende persoonlike aanval” op Kloppers is en aangevoer dat die vakbond Solidariteit die e-posse help versprei het. Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, het gesê die vakbond het met skok en teleurstelling van die SAOU se ommeswaai in hulle standpunte in die saak kennis geneem en ondersteun graag Van Dyk met administratiewe hulp. “Van Dyk se brief weerspieël Solidariteit se standpunt. Ons beplan om selfs meer in die komende weke te doen om die beginsel te bevorder, maar ek wil dit duidelik stel dat ons nie die SAOU wil beveg nie. Ons dink dit is enkele individue wat die huidige standpunt handhaaf, maar nie die algemene standpunt van die SAOU-lede nie, want uit ons ervaring is die onderwyser van dié vakbond roepinggedrewe en wil hulle kinders binne ŉ raamwerk van goeie waarde opvoed.” Alana Bailey, adjunk uitvoerende hoof van die burgerregte-organisasie AfriForum, wat ook ŉ vriend van die hof in die saak is, beaam die mening. “Ons was ook geskok deur die SAOU se ommeswaai in die saak. Dit blyk nou die vakbond voel die minister het die finale woord oor die beleid vir godsdienspraktyke in skole, en skole en ouers moet dit net uitvoer. Ek voel ook die SAOU se jongste hofstukke is baie aanvallend teenoor beheerliggame. AfriForum wil hê ouers moet meer sê hê in die soort godsdienspraktyk wat by ŉ skool beoefen word. Die skole se godsdiensbeleid is nie en hoef ook nie diskriminerend te weens nie – daar is ŉ goue middeweg daarvoor terwyl die skole se Christelike etos behoue bly.” Bailey meen die SAOU moet ŉ eerlike gesprek met hulle 37 000 lede in die 3 400 skole hê wat hulle verteenwoordig en die nuwe hofstukke aan hulle voorhou. “Kloppers het ŉ beëdigde verklaring by die jongste hofstukke ingesluit waarin hy erken dat hy sy aanvanklike standpunt verander het, maar dit word volgens my nie duidelik genoeg genoem in die kommunikasie aan lede nie. “Hierdie verandering van standpunt kan die ses skole se saak baie seer maak, dit ondervat die skoolbeleid en besluite wat geneem word. AfriForum voel die grootste gedeelte van die meeste Afrikaanse openbare skole se rekening word deur ouers betaal en daarom het hulle die reg om ŉ sê te lewer in skole se sake.” Intussen het Danie Goosen, voorsitter van die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniging (FAK), gepleit dat die SAOU duidelikheid moet verskaf oor hulle siening. “Die georganiseerde Afrikaanse wêreld sal die SAOU tot orde moet roep en weer met die vakbond in gesprek moet tree oor die standpunt wat hulle nou inneem. Daar moet ŉ behoorlike antwoord wees op die Organisasie vir Godsdienstige-Onderrig en Demokrasie wat die hofsaak begin het en dit moet ŉ duidelike alternatief vir hulle standpunt verskaf. Die optrede van die SAOU bring nou verwarring en onduidelikheid.” Agtergrond Die Organisasie vir Godsdienstige-Onderrig en Demokrasie het in September 2014 ses skole per hofaansoek voor die hof gedaag oor die beweerde ongrondwetlikheid van die skole se godsdiensbeleid en die toepassing daarvan. Hans Pietersen, voorsitter van die organisasie wat die hofstukke bedien het, meen dit is ongrondwetlik om een godsdiens uit te sonder en dat die Christelike gebruike by die betrokke skole gestaak moet word. Die skole wat tans deur Fedsas in die hofsaak verteenwoordig word, is die Laerskool Baanbreker in Boksburg, Laerskool Garsfontein in Pretoria, Hoërskool Linden in Johannesburg, Laerskool Randhart in Alberton, Hoërskool Oudtshoorn en Langenhoven Gimnasium in Oudtshoorn. Anti-christelike fundamentaliste het al in Oktober 2009 gedreig dat skole met ŉ Christelike etos binnekort voor die hof gedaag sal word. AfriForum het toe reeds sterk standpunt daarteen ingeneem en gesê die organisasie sal skole teen sulke regsaksie steun. AfriForum is ŉ vriend van die hof en ondersteun die skole met regskostes. Die hofsaak sal op 15 tot 17 Mei in die Suid-Gautengse hooggeregshof in Johannesburg aangehoor word.