Veepos Newspaper May 2013 by Tessa Mildenhall - issuu
waar boerdery en bewaring ontmoet
Vleis natuurlik - nuwe markgeleentheid
aansporing vir volhoubare boerdery
CSA HET onlangs ‘n nuwe projek, Meat Naturally, van
stapel gestuur. CSA se ervaring en noue samewerking
met handelaars in boere, het uitgeloop op hierdie projek
waar goeie boerderypraktyke sal lei tot beter marktoegang
en beter pryse vir vleis. Met die projek tap CSA in die
groeiende verbruikers aanvraag na volhoubaar geproduseerde landbouprodukte, waar boere die vleis produseer
het deur goeie bestuurspraktyke wat byvoorbeeld uittrapping voorkom en waar boere nie-dodelike roofdierbestuur
en Namakwalander sal met my stry as ek sê van die beste
skaapvleis in die wêreld word hier geproduseer nie. Om
die waarheid te sê, ek is vol vertroue dat enige iemand
wat al Namakwalandse skaap- of lamsvleis geëet het, sal
met my saamstem. Daar is natuurlik ‘n rede hiervoor –
Namakwalandse skapies is vrylopend en wei op natuurlike
plantegroei, waarvan baie wilde kruieplante is. Die diere
staan nie opgehok in ‘n voerkraal en vreet mielies nie.
In die Oos-Kaap weer is daar baie boere wat met beeste
op grasvelde boer – soos dit hoort, want gras is ‘n bees se
natuurlike voer. Hierdie beeslveis is ook van die beste wat
jy kan kry.
Conservation Suid Afrika werk al die afgelope vier jaar
saam met die meent- en privaatboere van die Kamiesberg
om volhoubare boerderypraktyke te implementeer en soek
saam met die boere en wetenskaplikes na oplossings en
idees om dit te bereik. Een hiervan is die idee om te ondersoek of Namakwalandse skaapboere nie kan help voorsien
in die immergroeiende aanvraag aan volhoubaar geproduseerde vleis nie.
Die hele idee van Meat Naturally, soos die projek bekend
sal staan, is om voorligtings- en tegniese ondersteuning
aan beide privaat en meentboere te verskaf in CSA se
landskap demonstrasies, geleë in die Noord- en nou ook in
die Oos-Kaap. Die ondersteuning sal fokus op vleiland en
weiveld restourasie, die volhoubare gebruik van weivelde
en sal ook kyk na navorsing omtrent en die implementering van nie-dodelike roofdierbestuur metodes.
Hierdie proses is reeds tot ‘n mate deur CSA gefasiliteer
in die vorm van die Biodiversiteit en Rooivleis Inisiatief
(BRI). Meat Naturally sal aangaan om op hierdie platvorm te bou en sal rentmeesterksap met privaat en meent-
boere uitbrei. Boere sal ondersteun word om boerdery
tegnieke te implementeer wat die langtermyn ekologiese
integriteit van opvangsgebiede, weivelde en unieke planten diere spesies se voortbestaan in beide die Noord- en OosKaap landskappe sal verseker. Daar is ‘n sterk fokus op
die ontwikkeling en implementering van bestuursplanne
vir plase wat bewarings- en boerdery kundigheid op ‘n
doeltreffende wyse integreer.
Die rentmeesterskap werk wat tot dusver in die Kamiesberg gedoen is, asook in die Steinkopf area waarna die
rentmeesterskap program uitgebrei word, sal onder hierdie model gekonsolideer word.
Bykomend hiertoe sal Meat Naturally ook ‘n sterk fokus
hê op samewerking met slagpale, boereverenigings en
kleinhandelaars om die voorsieningskanaal as hefboom
te gebruik om ekologiese en sosiale volhoubaarheid in
kleinveeboerdery in Namakwaland te bewerkstellig. Dit
sal beteken dat CSA saam met boere wil werk om die
beskikbaarheid van volhoubare geproduseerde vleis te vermeerder. Die gedagte is om ‘n drievoudige benadering tot
die proses te neem:
Bemarkingsgeleenthede wat as deel van Meat Naturally
geïdentifiseer of geskep word, kan dan dit die moeite werd
maak vir boere om volhoubare boerdery metodes te implementeer. Korporatiewe Sosiale Verantwoordelikheid kan
ook as hefboom gebruik word om boere te ondersteun in
die implementering van volhoubare boerdery praktyke.
Vir meer inligting kontak die Springbok kantoor by
CNBC film in
SKEPPIES en CSA filmsterre vir ‘n dag!
SKEPPIES PROJEKBESTUURDERS Vera Engelbrech en
Earl Muller, asook CSA personeel Amanda Bourne, Arthur
Cloete, Ronnie Newman, Rouchet Cloete en Sarah Frazee, het
middel Maart die kans gehad om hul akteurstalente uit te haal.
Die vyf was soos wafferse filmsterre verfilm as deel can die besigheids en televisie netwerk CNBC Afrika Televisie. Die twee
kort films is deel van ‘n reeks programme wat oor CITI Group
befondste projekte in Afrika handel asook hulle werk met CSA.
Die verfilmingswerk is deur Man makes a Picture verfilm en
Roy Schechter van Amerike het Citi Group, wat die SKEPPIES projekte befonds het, verteenwoordig en het meegedoen
aan die twee dae se aktiwiteite. Natalie Becker van Man makes
a Picture, het op professionele en met baie geterg en grappies
die “filmsterre” op hul gemak gehou en onderhoude met hulle
foto deur ©CSA: Vleis Natuurlik uit Namakwaland!
CSA help klein besighede
SKEPPIES skenk Klimaats Moniterings toerusting aan NAM Petroleum
foto deur ©CSA: Rouchet Daniels, Ronnie Newman speel filmster.
OP VRYDAG 1 Februarie 2013 het die SKEPPIES span by CSA se
Springbok kantoor Klimaats Monitering toerusting aan die span van
NAM Petroleum op Concordia oorhandig. Die toerusting bestaan uit
die volgende: ‘n Termometer, Reënmeter en Klimaatsdagboek om rekords te hou van die weerpatrone in Concordia. Die rekords kan deur
besighede gebruik word vir kort sowel as langtermyn beplanning. NAM
Petroleum vervaardig Bio-Diesel van gebruikte kookolie, wat voorkom
dat die olies op ons vullishope beland en die omgewing besoedel. Die
gebruik van Bio-Diesel of ‘n kombinasie van Bio-Diesel en gewone
diesel lei tot ‘n kleiner koolstof voetspoor wat klimaatsverandering
teenwerk. Die SKEPPIES kleinfonds meganisme het vir Earl Muller
die eienaar van Nam Petroleum gehelp om sy besigheid op die been te
bring omdat die besigheid die waardes van SKEPPIES naamlik – ALMAL WEN DEUR BEWARING! – verpersoonlik.
Earl Muller die eienaar van Nam Petroleum, sê dat die toerusting hom
goed te pas sal kom omrede die ekstreme variasies in die klimaat van
Namakwaland die produksie van die Bio-Diesel beinvloed.
vvlg op bl 5.
Leliefontein se mense
is lief vir hulle veld!
foto deur ©CSA -Ronnie Newman, van CSA oorhandig ‘n veld
ekologie handboek aan Mnr Rooi van die Leliefontein Eko-skool
as deel van die Love Our Veld vieringe in Leliefontein - lees meer
op bl 10...
Groot, nuwe studie vir weiding en vleilande kom in Leliefontein
lees meer op bl. 121
MEI 2013 I Die VeePos
IN DIE VELD
Kopermyn en Korniese Pomp te O’Okiep
Die wêreld fokus op
DEUR TESSA MILDENHALL
DIE KORNIESE Pomphuis te O’Okiep is in 1882 gebou. Dit is gebruik om
water uit die kopermyn te pomp en is die enigste oorblywende pomp van sy soort
in die Suidelike Halfrond.
Teen 1873 was die O’Okiep Myn 116 meter diep en is daar op groot hoeveelhede
water afgekom. Die bestaande pomp het gebreek en veroorsaak dat die laer
vlakke van die myn oorstroom het. Dit het daartoe gelei dat die direkteure ‘n
30 duim omtrek Korniese Balkpomp enjin aangekoop het.
Teen 1882 was die pomp ook nie meer voldoende nie en ‘n nuwe 50 duim omtrek
Korniese Balkpomp, die huidige een, is toe aangeskaf.
Die volgende verslag kom van ‘n publikasie van die Koloniale Kantoor van die
Kaap van Goeie Hoop en is gedateer 1878;
Die huidige jaarlikse produksie van O’Okiep is 12000 ton erts, wat gemiddeld
32 persent koper bevat. Die getal persone wat in diens is by die myn is as volg:
56 mynwerkers, 31 meganikusse, 716 arbeiders (mans, vrouens en kinders) 13
toesighouers, totaal 816. ‘n Spoorlyn, 93 myl lank, is gebou deur die Cape Copper Mining Company en dit verbind die O’Okiep myn met Port Nolloth en verskaf werk vir 7 stasiemeesters, 10 kondukteure, 26 plaatlêers, 38 meganikusse,
17 bootsmanne, 330 arbeiders, totaal 428.
Masjienerie soos ertsmalers, pompe, Nasmyth hamers, cupola oonde, stoom
masjiene, ens, van ‘n moderne tipe, is opgerig by die myn en die hawe, wat dit
nodig maak om deurlopend ‘n groot getal hoë klas meganikusse in diens te hou.
Verskeie toetsmyne word deur die Cape Copper Mining Company bedryf in
die distrik en dit verskaf werk aan 23 mynwerkers en 37 arbeiders. Die totale
getal mense in diens op al die werke is 1,304. Daar is 40 perde en 350 muile
wat gebruik word in die werk om die myn en die spoorlyn te verbind. Die voer
wat benodig word vir hierdie diere is 987 ton hawer en rog en 166 hawerstrooi,
wat onmoontlik is om in Namakwaland te verkry en daarom moet dit ingevoer
word van die Bergrivier Distrik en elders.
foto deur ©Google Images: Die Korniese “Beam Pump”, een van die min voorbeelde van die
tipe pomp, in O’Okiep
Het u Geweet
DIE WÊRELDBEVOLKING staan tans op 7 biljoen mense en daar word elke 8 sekondes nog ‘n persoon gebore. As gevolg van ‘n hoë bevolking gebruik
ons reeds die ekwivalent van 2 en ‘n half planete!
Gesinsbeplanning is krities vir beide ekonomiese
welvaart en vir die bewaring van ons skaars bronne.
Besoek u naaste kliniek om meer oor gesinsbeplanning uit te vind.
ons model, mentor en maatstaf
Biomimiek – goeie idees uit die natuur
WATER, GROND, voedsel, suurstof – daar is so baie ekosisteemdienste wat ons van die omgewing kry, en nou is daar
nog een – biomimiek - goeie idees uit die natuur wat ons kan
help om die ontwerp van alledaagse produkte en stelsels beter
te maak. In eenvoudige terme beteken dit “nabootsing van
Biomimiek berus op drie beginsels; “etos” of die beginsel om
mensgemaakte produkte en stelsels so te ontwerp dat dit inpas
by die natuur. Die tweede is “verbinding”. Hierdie beginsel
stel dit dat dinge wat op die oog af na twee afsonderlike goed
lyk, soos byvoorbeeld ‘n by en ‘n blom, eintlik onherroeplik
verbind is – blomme het bye nodig om hul te bestuif, bye het
blomme nodig om nektar en stuifmeel te kry. Die beginsel word
deurgetrek na ons alledaagse lewe en sê dat nuwe produkte wat
ons ontwikkel nie in isolasie staan nie, maar ‘n invloed het op
die omgewing waarin dit gebruik word – dus moet ons seker
maak wat hierdie invloed is en dat dit ‘n positiewe invloed is.
Die derde beginsel van biomimiek is “emulasie” of nabootsing.
Die beginsel sê die natuur is ons model vir hoe ons ons lewens
bedryf, en is ‘n mentor en‘n maatstaf waarteen ons ons lewe kan
meet. Dit sluit in hoe ons geboue bou, landbou bedryf, besigheid doen, produkte ontwerp, energie opwek en nog baie meer.
Emulasie is die aksie van biomimiek.
Twee voorbeelde van hoedat bestudering van die natuur en die
manier waarop dit funksioneer ons lewens beter maak, is die
lesse wat ons van die lotusplant en van boggelrugwalvisse geleer
As jy enige kind of volwassene vra waarom water nie aan blare
vassit nie, sal hulle vir jou sê dit is omdat die blare glad is.
Maar verrassend genoeg is die blaar wat water die beste afweer
in die wêreld, die van die lotusplant, nie glad nie! Onder ‘n mikroskoop het die lotusplante se blaar geweldig baie kreukeltjies
op die oppervlak van die blaar, soveel so dat dit “grof” voorkom.
Lug word vasgevang in hierdie kreukels en waterdruppels
“sweef” letterlik op die oppervlak van die lugborreltjies. Met
die geringste beweging van ‘n briesie of enige versteuring van
die plant, rol die waterdruppels van hierdie lugborreltjies af
foto deur © Google Images: Oorbevolkte strand in China
en in die proses neem dit stof en ander vuiligheid, wat aan die
druppels kleef, saam.
Hierdie wonderlike eienskap van die lotusplant word vandag
met groot sukses nageboots om verf, glas en materiaal te produseer wat hulself “skoonmaak”. Greenshield, ‘n materiaalafwerking wat op dieselfde beginsel as die lotusplant se blare
werk, werk so goed dat daar 8 maal minder skadelike chemikaliëe nodig is om dit skoon te hou.
Met die komende voorspelde invloed van klimaatsverandering
wat ons in die gesig staar, is almal op soek na ander maniere om
energie op te wek. Een van die maniere is wind energie en om
dit op te wek word windturbines gebruik. Daar word gedurig
gepoog om windturbines meer doeltreffend te maak. Een maatskappy, Whalepower, het hul inspirasie hiervoor by boggelrugwalvisse gekry.
Wanneer die walvisse jag, swem hulle in baie nou sirkels wat
‘n “net” van borrels veroorsaak. Hierdie borrelnette vang kril,
klein krewelagtige diertjies, waarvan die walvisse leef, vas.
Wanneer water oor ‘n gladde oppervlak vloei, breek dit op in ‘n
klomp oneweredige strome en dit veroorsaak oneweredige maling in die water. Die boggelrugwalvis se vinne het egter kepe
in wanneer die walvisse in sirkels swem om hul borrelnette te
maak, vloei die water in baie vinnige en eweredige kanale en dit
laat die walvis toe om hul greep op die water te hou teen baie
Windtonneltoetse van nagemaakte vinne met en sonder hierdie
kepe het gewys dat die vinne met die kepe ‘n 8% verbetering in
die lig van die lugvloei te mee bring, ‘n 32% vermindering in
wrywing en ‘n 40% vermeerdering in die bereiking van akkurate
hoeke tydens draaie. Whalepower het hierdie lesse toegepas
toe hulle windturbines ontwikkel het en sodoende turbines geproduseer wat baie meer doeltreffend is as die konvensionele
gladde turbine lemme. Die tegnologie, wat direk van die natuur
kom, het ook groot potensiaal om die veiligheid en effektiwiteit
van vliegtuie en waaiers te verbeter, asook enige produk wat een
of ander vorm van turbines het.
Hierdie waardevolle inligting wat ons kan verkry deur die
HIERDIE WONDERLIKE, fantastiese kos op ons
bord, hierdie lewensmiddel wat ons inneem, het ‘n storie om te vertel. Dit is op ‘n reis. Dit laat ‘n voetspoor
agter. Dit het ‘ n nalatenskap. Om dit met roekeloosheid
te gebruik, sonder ‘n gewete, sonder kennis is eenvoudig
abnormaal.” –Joe Salatin, volhoubare bewaringsboer in
Jaarliks word daar 1.3 biljoen ton kos wêreldwyd gemors.
Terselfdertyd gaan slaap een uit elke sewe mense in die
wêreld honger en sterf daar daagliks 20 000 kinders as
gevolg van honger.
Wêreld Omgewingsdag word vanjaar op 5 Junie gevier
en die tema is Eet-Dink-Bespaar. Die impak van kosvermorsing is nie net ‘n geldelike impak nie – vermorsing van kos lei tot ‘n verkwisting van chemikalieë soos
kunsmis en insekdoders (wat natuurlik nie goed is vir die
omgewing nie), meer brandstof vir die vervoer van kos en
meer verrottende kos wat in vullishope lê en metaangas
vrystel – een van die mees skadelike kweekhuisgasse wat
bydra tot aardverwaring. Metaan is as kweekhuisgas 23
keer meer kragtig as koolstofdioksied.
Bewerkbare grond is kosbaar vir die verbouing van kos
vir die wêreld se bevolking van 7 biljoen en dit kos water,
energie, arbeid en kapitaal om kos te verbou. Vermorsing van kos is dus ‘n vermorsing van al hierdie bronne.
Hoe meer kos vermors word, hoe groter is die aanvraag
na kos. Dit beteken meer kos moet aangeplant word en
meer natuurlike omgewing moet omgeploeg word om
kos te verbou. Daar is dus allerhande manier hoedat
die vermorsing van kos ‘n impak op die omgewing het –
dit veroorsaak metaangas, dit dryf groter verbruik van
skadelike chemikalieë, meer fossielbrandstowwe word
verbrand en meer ongerepte areas word vernietig.
In die Verenigde
natuur te bestudeer en wat ons dan kan toepas om veiliger,
skoner en meer doeltreffende produkte te ontwerp wat ons almal se lewens beter kan maak, is nog ‘n ekosisteemdiens wat
verreikende gevolge vir die mensdom kan hê. Dit is heel waarskynlik dat die grootste positiewe ontdekkings van die toekoms
in die natuur gemaak sal word.
As jy toegang tot ‘n rekenaar en internet het en meer wil leer
oor biomimiek, besoek die volgende
foto deur ©Google - Lotusblare se ontwerp laat water maklik afgly
137 Nuwe Spesies!
Spinnekoppe met kloue en ruspes wat plante jonk hou
GEDURENDE 2012 het navorsers van die Kaliforniese Akademie vir Wetenskap 137 nuwe spesies tot die
boom van lewe bygevoeg! Dit sluit in 83 geleedpotiges,
41 visse, 7 plante, 4 seeslakke, een reptiel en een amfibie.
Die ontdekkings verryk ons begrip van die ingewikkelde
web van die lewe en help ons om beter bewaringsbesluite
Die ontdekkings wys ook dat daar nog baie plekke op
aarde is om te verken en nuwe dinge om te ontdek. Om
uit te vind wat is daar op aarde waarvan ons nog nie van
weet nie, het die wetenskaplikes van die Kaliforniese
Akademie vir Wetenskap in afgelëe grotte ingekruip, afgedaal tot op die bodem van die see en orals in die wêreld
rondgesnuffel. Die resultate is in 29 wetenskaplike dissertasies vasgevat, wat ons help om twee van die belangrikste wetenskaplike vrae van ons tyd te beantwoord:
“Hoe het lewe ontstaan?” en “Hoe sal lewe voortgaan op
Die woude van die Pasifiese Noordweste in Amerika het
unieke en oeroue diere en plante, soos die rooihout bome
van die kus, paddas met sterte en bergbewers. Hier het
die wetenskaplikes ‘n nuwe spesie spinnekop ontdek –
een wat skouspelagtige lang kloue het! Die wetenskaplikes het die groot, 4 cm breë spinnekop, wat in grotte
bly, Trogloraptor genoem – die naam beteken “rower wat
in grotte woon”. Hierdie is ‘n spinnekop spesie wat wat
so spesiaal is dat dit nie slegs ‘n nuwe genus en spesie
verteenwoordig nie, maar ‘n hele nuwe familie (sien
wetenskaplike biologiese klassifikasie stelsel op bladsy
14. Selfs vir die spesieryke insek- en aragniede (spinnekopagtiges) families is dit uitsonderlik – dit is meer
as 100 jaar sedert ‘n heeltemal nuwe spinnekop familie
in Noord-Amerika ontdek is. Trogloraptor hang aan
ylgespinde webbe net onder die plafon van die grot.
Die eilande van Sao Tome en Principe, gelë in die Golf
van Guinee, net ‘n entjie van die weskus van Afrika,
is die tuiste van ‘n groot getal plante, fungi, soogdiere,
voëls, reptiele en amfibiëe wat nêrens anders ter wêreld
voorkom nie. In 2012 is daar nog ‘n spesie hier ontdek –
‘n geitjie wat net op Principe eiland voorkom. “Die vernietiging van habitat is ‘n groeiende bedreiging vir die spesies van hierdie twee eilande en ons wil seker maak dat
die nasie se inwoners weet wat hulle kan verloor voordat
hulle besluite maak wat ‘n impak kan hê op hul ryk biodiversiteits bronne.” het Bob Drewes, wetenskaplike van
die Kaliforniese Akademie vir Wetenskap, gesê.
Een baie belangrike rede is dat die ontdekking van nuwe
spesies ons kan motiveer om ongerepte gebiede te bewaar,
want dit mag wees dat daar ‘n spesie in daardie gebied
voorkom wat van onskatbare waarde vir die mensdom is.
In die Kongo is daar onlangs ‘n nuwe motspesie ontdek,
waarvan die ruspes in die blare van plante woon. Op ‘n
wyse wat nog nie goed deur die wetenskap verstaan word
nie, het die ruspe die vermoë om die veroudering van
die plant baie stadiger as normaalweg te maak. Hierdie
ontdekking, in ‘n wêreld waar voedselsekuriteit al hoe
belangriker word, is van groot belang. As daar uitgevind
kan word hoedat die ruspe die plant “jonk” hou, kan
dieselfde beginsel op kosproduserende plante toegepas
word en die plante kan langer leef en meer vrugte of saad
produseer, maar as die woude vernietig sou word, is die
moontlike groot voordele wat die spesie vir die mensdom
kan inhou, verlore vir ons.
Hierdie is u plaaslike moniteringsbeamptes
Katrina Schwartz, Jannie Smith en Ann Rooi
Dit is dus uiters belangrik dat wetenskaplikes aktief
soek na nuwe spesies, dat hulle die spesies goed navors en
uitvind hoe hulle funksioneer. Een van daardie spesies
is dalk die spesie wat ons kan help om ‘n ontdekking te
maak wat kroniese siektes kan genees. En die ontdekking wys ons waar die spesie woon, sodat ons die habitat
van die spesie te bewaar om die voortbestaan van die organisme te verseker. En omdat navorsing somtyds lank
neem is dit des te belangriker dat ons ons uiterste doen
om al ons ongerepte areas te bewaar sodat ons nie dalk
daardie een spesie wat ‘n groot diens aan die mensdom
kan lewer nie, en wat nog ontdek moet word, ontwetend
OP MAANDAG Oggend 6 Mei 2013 het die SKEPPIES Span
baie hartseer nuus gekry dat Katriena Kristiaans, oftewel Antie Zenna soos sy alombekend was Saterdagaand die 4de Mei
afgesterf het. Antie Zenna sou Maandag oggend saam met die
span van SKEPPIES ‘n vergadering bywoon om die pad vorentoe vir die Extreme Hiking Trail wat sy aan die voorpunt van
was te bespreek.
Antie Zenna het in die laaste jaar baie gesukkel met haar gesondheid veral haar bloedsuiker en asma. Haar uitdagings met
haar gesondheid kon Antie Zenna nie stuit in haar pogings om
die Extreme Hiking Trail te groei tot ‘n volwaardige besigheid
ten voordeel van haar gemeenskap op te bou nie.
Antie Zenna het op Pella grootgeword en by die Rooms Katolieke Kerk skool opleiding ontvang. Sy het in latere jare as
jongmeisie in Johannesburg gaan werk. Nadat sy terug gekeer
het Noord Kaap toe, het sy betrokke geword by Extreme Hiking
Trail en ook die Namakwa 4x4 roete. Oor die twee projekte was
Antie Zenna baie passievol en het altyd met durf en gees oor
haar twee “babas” gepraat. Haar omgee vir ooms Hendrik en
Michael, die twee gidse van die Hiking Trail, was groot en so
ook haar waardering vir hulle betrokkenheid.
Haar familie onthou haar as ‘n passievolle en presiese mens,
wat tot op haar oudag nog baie wou vermag. Sy het selfs onlangs
ABET klasse in Wiskunde en Engels geneem om haarself te
foto deur ©CSA: Antie Zenna
bemagtig, omdat sy geglo het mens moet nooit ophou leer nie.
Ons het ‘n paar van ons kollegas en van die SKEPPIES projekleiers by Conservation Suid Afrika gevra om hul herinneringe van Antie Zenna te deel. Nicolaas Sigam wat baie nou en
vir lank met Antie Zenna gewerk het, het die volgende boodskap
“Die heengaan van Antie Zena is vir my besonders moeilik om
te verwerk, juis omdat ek haar as “onbreekbaar” beskou het in
die uitsonderlike werkverhouding wat ons gedeel het. Sy was
voorwaar ‘n “ystervrou” wat ondanks verskeie uitdagings haar
uiterste beste gedoen het in alle fasette van haar lewe.
Lank lewe die veg-gees van Antie Zena!”
soms gevoel sy was jonger as ek. Sy wou ook altyd seker maak
dat sy van geen ongerief vir ander was nie. Antie Zenna was
van daardie persone wat ‘n mens soveel hoop en moed kon gee
sonder dat sy dit weet. Ant Zenna was ‘n wonderlike persoon en
sal altyd onthou word.”
Elmariza Smith van Conservation Suid Afrika: “Sy was ‘n inspirasie vir ons almal. Ek ken haar as ‘n vegter. Sy het nooit
moed opgegee vir haar drome nie. Al het dit ook hoe met haar
gegaan, sy het nooit gekla nie. Sy het nie gewag dat iemand vir
haar iets moet doen nie, sy het self dinge aan die rol gesit. Sy
was nooit bang om te leer en te vra as sy nie iets verstaan nie,
want sy wou nog elke dag leer. Aunt Zenna ek sal die oproepe
Pieter van Niekerk van Piet Crafting Services in Kharkams se mis, ek gaan u glimlag mis. Wie gaan nou vir my Emarenzia se.
die volgende: “Ek het Antie Zenna leer ken as ‘n asma en suiker Dis wat aunt Zenna my genoem het, alhoewel dit my 2de naam
lyer, wat my baie aan my eie toestand met epilepsie herinner is. Ek bly ek kon u leer ken het. Rus in vrede.”
het. Antie Zenna se veggees het my baie inspireer om ook nie toe
te laat dat epilepsie my onderkry nie.
Antie Zenna laat drie kinders en een kleinkind (haar droom om
haar eerste kleinkind te kon ken, was sy baie dankbaar voor!)
Rouchet Daniels van SKEPPIES se woorde oor Antie Zenna is agter asook ‘n groot uitgebreide familie.Conservation Suid Afas volg: “As ek so terug dink aan die eerste dag toe ek vir Antie rika wens die familie alle sterkte toe vir die toekoms, en wil ons
Zenna ontmoet het, moet ek erken dat dit uitgestaan het hoe ‘n dank betuig dat hulle vir Antie Zenna met ons kon deel vir ‘n
sterk persoonlikheid sy gehad het. Antie Zenna wou altyd alles wyle. Ons as Conservation Suid Afrika en die hele SKEPPIES
self behartig, ek het soms vergeet hoe oud sy was, want dit het familie sal haar mis!
IN DIE VELD NUUS
Suid Afrika bewaar bome van nasionale belang?
SUID AFRIKA is die tuiste van meer as
1700 inheemse bome. Van hierdie bome
word bedreig omdat hulle so skaars is en
as gevolg van die druk van kommersiële
en huishoudelike gebruik.
Meer as 70 bome en groepe bome is onlangs deur die Departement van Landbou, Bosbou en Visserye as nasionale
“Kampioen” Bome verklaar – dit beteken
hierdie bome word nou ten volle beskerm onder die Nasionale Woude Wet van
Onder hierdie wet word die boomspesies
gelys as beskermd en mag nie afgesaag,
versteur of beskadig word nie en produkte afkomstig van die bome mag nie in
iemand se besit gevind word nie, mag
nie vervoer word nie en mag ook nie uitgevoer word sonder ‘n lisensie nie. Sodra
‘n boom as ‘n Kampioenboom geklassifiseer is, sal alle spesies van daardie boom
onder hierdie wet se beskerming val.
Onder die bome wat as Kampioenbome
verklaar is, is ‘n geelhoutboom (Podocarpus falcatus) wat 40 meter lank is en 900
jaar oud is! Die boom, wat eers bekend
was as Krisjan se Nek Grootboom, is herdoop na Dalene Matthee Grootboom, ter
ere van die bekende afgesterwe skrywer
wat mense se aandag opnuut op die Knysna woude gevestig het met haar briljante
boek, Kringe in ‘n Bos.
Ons het waarlik spesiale bome in ons land
– nog ‘n Kampioenboom is die 1000 jaar
oue Wonderboom Wildevy (Ficus salicifolia) wat in Pretoria staan en wat ‘n
kroon het met ‘n omtrek van ‘n massiewe
Limpopo vat die beker as die provinsie met die grootste inheemse boom, die
Sagolo kremetart in Magoebaskloof,
waarvan die stam se omtrek ‘n allemintige 33 meter is. Net ‘n klipgooi vanaf
Magoebaskloof, in die Kurisa Moya
Natuurreservaat, staan ‘n Laeveld koolboom, wat 35 meter lank is.
Nog ‘n kremetart op die plaas Swartwater in Limpopo is 35 meter hoog en die
omtrek van die stam is 11.6 meter.
Maar as dit by lengte kom, is die kampioen der kampioene weer ‘n geelhout, weer
in Limpopo, wat 41 meter lank is.
Bome is belangrik vir ons vir allerhande
redes. Ons is nie ‘n boomryke land nie,
omdat soveel dele van die land droog is en
nie bevorderlik is vir die groei van bome
nie, des te meer rede om die bome wat ons
het, te bewaar. Bome neem giftige koolstofdioksied, wat bydra tot aardverwarming, in en skakel dit om na suurstof.
Hout, medisyne, voedsel – dit alles kry
ons van bome, en dis nie al nie, bome is
ook goed vir toerisme – die Grootboom in
die Tsitsikamma woud kry 80 000 besoekers ‘n jaar.
Enige iemand kan ‘n boom benoem wat
hulle dink kwalifiseer vir Kampioen
status. Volgens Izak van der Merwe van
die Departement kan bome gelys word
vir nominasie na aanleiding van kriteria
soos lengte, die dikte van die stam of ander waardes, soos historiese waarde of die
ouderdom van die boom. Nominasies begin op 1 Augustus van elke jaar en eindig
op 31 Julie van die volgende jaar, daarna
word die genomineerde bome deur ‘n paneel beoordeel.
foto deur ©Google - so lyk ‘n Kampion Boom.
In Januarie van hierdie jaar het ‘n span
internasionale boomklimmers in Suid
Afrika aangekom vir ‘n maandlange ekspedisie om Kampioenbome dwarsoor
die land te klim. Hulle mik om 20 van
die grootste en oudste Kampioenbome
te klim. Soos rotsklim, is boomklim ‘n
sport wat nou al hoe meer gewild raak
in Suid Afrika. Vir die ekspedisie sal
plaaslike boomklimmers aansluit by die
Ek dink die idee van die Departement
Landbou, Bosbou en Visserye om sommige bome as Kampioenbome te verklaar
is gepas. Dit voel net reg dat ons hierdie
bosreuse, waarvan sommige 10 eeue sien
verbygaan het, vereer. Ek lig my hoed vir
al die Kampioenbome!
foto deur ©CSA - hope groente uit hulle eie tuin.
Nuwe riglyne vir
CSA help ontwikkel riglyne vir hernubare energie
Sector Spatial Planning Tool
Kougoed is kookwater!
Een van ons groot natuurlike skatte
DIE KHOI en die San mense van
Suid-Afrika het ‘n ongelooflike
ryk erfenis wat betref kennis, voorbereiding en gebruik van medisinale
plante. Met ‘n onlangse opname in
Steinkopf, het Conservation Suid Afrika, ‘n Suid Afrikaanse bewaringsorganisasie, onder andere met Oom
Prost Fysch gesels.
Oom Prost is ‘n pensioenaris wat
ook ‘n paar stukke vee aanhou. Hy
het intieme kennis van die veld en
die bossiesmedisyne wat daar groei.
Hy is die plaaslike verskaffer van
Kougoed, Sceletium tortuosum, ‘n
sukkulente plant wat eie is aan die
Sukkulente Karoo streek, soos Namakwaland en die Karoo. Oom Prost
verskaf die kougoed aan moeders wie
se babas sukkel met koliek en stuipe.
Kougoed word alreeds kommersieel
verbou en verkoop en is vryelik in
gesondheidwinkels en apteke in die
groter sentra beskikbaar. Maar mens
kan redeneer dat die plant se grootste
waarde is vir diegene soos die ouers
van koliekbabas in klein plekkies
soos Steinkopf, waar mediese voorrade nie so geredelik beskikbaar is
nie en ook dalk omdat mense weet
dat hierdie ‘n medisyne is wat letterlik geen newe-effekte het nie, anders
as baie ander medikasies. Die mense
van Steinkopf het nie toegang tot ‘n
apteek of gesondheidswinkels nie –
hulle bron van kougoed is die natuur-
like veld en hulle “aptekers” is mense
soos Oom Prost, wat die kennis het
van hoe om kougoed te bewerk sodat
dit gebruik kan word. Die bron in
die veld gekombineerd met plaaslike
veldkenners se kennis is dus van uiterse hoë waarde vir plaaslike mense
in klein, plattelandse dorpies.
Oom Prost vertel vir ons hoe hy die
kougoed voorberei, “Jy pluk net van
die blare en die stingeltjies, jy los
die plant in die grond sodat jy vorentoe weer van hom kan pluk. Dan
kneus jy die blare en stingeltjies en
jy sprinkel swart tee oor. Nou laat
“vrot” (gis/fermenteer”) jy die kougoed en dan droog jy dit.” Hy gaan
haal ‘n papiersak met droë kougoed
en vat ‘n stewige knyp tussen sy vinger en duim, “Jy vat soveel en trek dit
vir 2 ure op ‘n koppie kookwater, dan
drink jy dit. Vir babas sit jy net ‘n
paar druppels in die melk.”
Kougoed is ‘n ongelooflike plant.
Behalwe dat dit ‘n hele klomp spesiale eienskappe het, het dit ook geen
newe-effekte nie. Kougoed help vir
angs en spanning deurdat dit ‘n mens
se gemoed lig. In groter dosisse gee
dit ‘n mens ‘n gevoel van euforie,
soortgelyk aan alkohol, behalwe dat
dit geen van die minder aangename
newe-effekte van alkohol het nie.
Tradisioneel het veewagters dit ook
gebruik as ‘n aptyt-onderdrukker en
vandag word dit in die dieetbedryf
vir hierdie doeleinde gebruik, een
van die min werklik veilige aptyt onderdrukkers op die mark. ‘n
Paar druppels by ‘n koliekbaba se
melk verlig die pyn en laat die baba
slaap. Die plant is soos ‘n groeiende,
Kougoed is maar een van die plante
in die Sukkulente Karoo wat deel
uitmaak van ons ryk natuurlike erfenis, wat onlosmaaklik verweef is
met die kultuur en tradisies van die
inheemse mense van hierdie unieke
bioom met sy meer as 6000 spesies –
meer as wat in die hele Verenigde
Koninkryk groei! Dit is baie werd
vir plaaslike mense op meer as een
manier en daarom is dit noodsaaklik
dat ons die habitat waarin dit groei,
foto deur ©Google -Kougoed kwekery
Die Veepos is nou
TEEN 2020 gaan ons in Suid Afrika heel waarskynlik nie genoeg
water hê om in al ons behoeftes te voldoen nie. Dit is krities dat ons
so versigtig moontlik met water werk en dat ons ons waterbronne
bewaar om die volgehoue voorsiening van water te verseker. Dit help
ook as ons verstaan hoe lyk die watersituasie in die wêreld en in ons
land. Water word vir meer gebruik as waarvoor ons somtyds besef.
Kom ons kyk waarvoor water alles gebruik word en hoeveel water
Die gesegde lui dat water en olie nie meng nie, maar het u geweet
dat dit 7000 liter water vereis om een vat ru-olie te raffineer? Dit
beteken as ons brandstof, soos petrol en diesel spaar, spaar ons ook
water. As ons gemaklik wil aantrek, glip ons ‘n lekker katoen themp aan. Dit het 2900 liter water vereis in die kweek van katoen en
die verwerking daarvan om daardie een t-hemp te vervaardig.
Drink water, want dit neem 145 liter water om een blikkie
gaskoeldrank te produseer en ‘n allemintige 1100 liter water om een
hamburger te produseer. Dis duidelik dat dit beter is om self te kook!
‘n Lamstjoppie wat op oop veld in Namakwaland geproduseer is en
oor kole van uitheemse hout gebraai word, is nie net lekker nie, dit
het bitter min water vereis om te produseer en boonop het die uithaal
van die uitheemse hout water gespaar ook.
Waterverbruik dwarsoor die wêreld is nie gelyk nie. Alhoewel elke
persoon op aarde gemiddeld 10 liter water per dag gebruik, is dit
slegs ‘n gemiddelde. Die gemiddelde Amerikaner gebruik 300 liter
water per dag. Wêreldwyd sterf 60 000 mense per jaar as gevolg van
In Afrika het slegs 58% van die bevolking toegang tot veilige drinkwater. 40 000 werksure gaan jaarliks verlore as gevolg van mense wat
moet stap om hul drinkwater elders buite hul huise te gaan haal. Die
gemiddelde gewig van water wat meestal deur vrouense en kinders
gedra word wanneer hulle dit gaan haal, is 20kg.
Suid Afrika se gemiddelde rëenval is 480 mm per jaar, maar 21% van die
land kry minder as 200 mm per jaar. Die hoeveelheid medisinale plante
wat jaarliks gelewer word deur ons vleilande is 19500 ton. In ons land
is 1.3 miljoen hektaar landbougrond onder besproeiing. Tot op hede het
Suid Afrika reeds 50% vleilande verloor as gevolg van landbou en stedelike
ontwikkeling. 13% van al Suid Afrika se water is afkomstig van grondwaterbronne.
40% van die wêreld se bevolking het nie voldoende sanitasie nie en as gevolg
hiervan gaan die menslike uitskeidings dikwels in damme en riviere in.
Een gram menslike uitskeiding bevat 10 miljoen virusse... In Suid Afrika
het 73% van alle huishoudings toegang tot minstens basiese sanitasie. 16
000 mense sterf jaarliks in ons land as gevolg van diaree wat veroorsaak is
deur onveilige drinkwater.
Ons het gemiddeld 746 m3 water in berging vir elke persoon op die oomblik. 87 Munisipaliteite in ons land beskik nie oor die interne dienste van
‘n ingenieur nie.
Dis amper onmoontlik om te genoeg te beklemtoon hoe belangrik water is
en hoe kwesbaar ons waterbronne is. Hoe meer ons weet waarvoor water
gebruik word en hoeveel daarvan gebruik word, hoe meer kan ons ingeligte
besluite neem wat ons kan help om water te bespaar. Want elke druppel tel.
Myne wat die wette breek
Hoe om hulle vas te vat
Sentrum vir Omgewingsregte bring kort handleiding uit
oor hoe om myne wat die kriminele wette breek te hanteer.
DIE SENTRUM vir Omewingsregte het vroeg
in die jaar ‘n kort handleiding bekendgestel
wat duidelik uiteensit hoe om te werk te gaan
wanneer myne kriminele wette oortree.
Burgers van die land, gemeenskapsgebaseerde
organisasies, gemeenskappe en individue kan
‘n kritiese rol speel in die monitering van
omgewingsoortredings deur mynmaatskappye
en om te sorg dat omgewings wetgewing toegepas
en afgedwing word. Een van die belangrikste
maniere om dit te doen is die rapportering van
kriminele aktiwiteite deur mynmaatskappye.
Die Sentrum vir Omgewingsregte se
nuwe handleiding: “ When Mines Break
Environmental Laws: How to Use Criminal
Prosecution to Enforce Environmental Rights”
(Wanneer Myne Omgewingswette verbreek:
Hoe om Kriminele Vervolging te gebruik om
Omgewingsregte af te dwing) is ‘n toeganklike
en verbruikersvriendelike gids tot die
kriminele proses. Dit bevat ook‘n skedule van
kriminele oortredings wat potensieel toepaslik
is op mynaktiwiteite.
Met die publisering en verspreiding van hierdie
gids hoop die Sentrum om gemeenskappe
en ander partye wat deur myn aktiwiteite
geraak word, te bemagtig om myne wat
sonder waterlisensies of die nodige omgewings
magtiging bedryf word en wat nie voldoen aan
hul omgewingsbestuurplanne of hul sosiale- en
arbeidsplanne nie, verantwoordelik te hou en
om te verseker dat gemeenskappe en individue
in die burgerlike samelewing se regte en
belange beskerm word.
Die handleiding kan aangevra word by die
Sentrum vir Omgewingsregte, Lower Main
Road, Observatory, 7925, Kaapstad of u kan
hulle skakel by 021-447 1647.
Het ‘u geweet
Van die 1.3 biljoen plastiek wat jaarliks in Suid Afrika vervaardig word,
word net 250 000 ton herwin.
Skerp op omgewingswetgewing!
DIE GROEN Skerpione is die naam
van meer as 600 Omgewings Bestuurs
Inspekteurs wat help om toe te sien dat
omgewingswetgewing in Suid Afrika
toegepas word. Nie net alleen pas hulle
omgewingswette toe nie, maar is ook
verantwoordelik vir die inhegtenisname
van oortreders. Hulle hoofareas van
afdwinging van wette is biodiversiteit,
besoedeling, asook kus-, mariene en
Die Groen Skerpioene is saamgestel
uit verskillende vlakke van Omgewings
Bestuurs Inspekteurs, wat elk verskillende
magte het wanneer dit kom by die ondersoek
en afdwinging van omgewingswetgewing.
betree om roetine inspeksies te doen vir
die nakoming van omgewingswette, om
mense te arresteer, getuies te ondervra,
bewysstukke te konfiskeer, monsters
te neem, padblokkades te hou en
kennisgewings vir nakoming van wette uit
Die Groen Skerpioene het al verskeie
suksesse bereik in hul pogings om
omgewingswetgewing af te dwing. In die
Oos-Kaap is ses arrestasies gemaak van
‘n bende wildstropers wat vir ‘n baie lang
tyd vlakvarke, wildsbokke en ander diere
onwettig met honde gejag het. In nog ‘n
geval is ‘n bende stropers, ook in die OosKaap, aangekeer, wat broodbome, ‘n hoogs
As deel van hulle werk het die Groen bedreigde en beskermde spesie, gestroop
Skerpioene magtiging om enige perseel te het.
vvlg van bl 1 - klein besighede kry hulp
HY NOEM dat die tegnologie hom kan help om oor die jare
vas te stel hoe weerpatrone was en hoe hy dit in ag moet neem
in die toekoms. Baie koue weer ( 7 grade Celsius en laer temperature) is nie baie geskik vir die vervaardiging van BioDiesel, aangesien die koue temperature die produksie skedules
kan vertraag. Die rekords wat hy gaan hou, sal hom help om
te bepaal wat om te doen indien temperature sekere laagtes
Earl beplan ook dat sy werkers elkeen ‘n kans sal kry om op
‘n weeklikse roterende basis verantwoordelik sal wees vir die
opnames van die weer en die instandhouding van die dagboek.
Op ‘n vraag of hy beplan om die inligting beskikbaar te stel
vir die breër gemeenskap, het hy gesê dat hy definief dit kan
doen. Baie van sy kliënte is veeboere en hy beplan al reeds
om die weerpatrone op kennisgewingsborde aan te bring sodat
hulle ook daarby baat kan vind. ‘n Regte innoverende idee van
Earl, wat beteken dat die kennis wat hy opgedoen in verband
met klimaatsverandering met behulp van CSA, nou ‘n groter
gehoor gaan kry. Op die manier word meer mense bewus gemaak van die belangrikheid van klimaatsverandering en die
belangrike rol wat dit veral in die Namakwalandse konteks
vir gemeenskappe en die omgewing speel!
Ons herhaal weer die top 5 feite oor Bio-Diesel soos voorheen
berig in die Veepos.
•	Stel	78%	minder	koolstofdioksied	as	gewone	diesel	vry.
•	Verminder	swawel	oksied	en	sulfate	emissies.	(oor	saak van suurreën)
•	56%	vermindering	in	hidro-koolstof-emissies
•	Verdere	verlagings	in	koolstofmonoksied	en	roet
•	94%	vermindering	in	karsinogene	(	middels	wat	kanker veroorsaak)
Vir meer inligting oor Nam-Petroleum kan u Earl kontak op
083 597 0737 of e-pos nampetroleum@gmail.com.
foto deur ©CSA - nampetroleum kry reenmeters vir beter klimaatsmonitering
Beroepe in Bewaring
Rosanne Stanway Green Choice Alliance / Volhoubare Landbou Koordineer
IN ‘N vorige uitgawe van die Veepos
het ons ‘n artikel spesiaal vir graad 12
leerders geplaas, oor die beste beskikbare
beroepe in Suid Afrika. In die volgende
paar Veeposte wil ons na spesifieke
beroepe gaan kyk, veral in bewaring. Ons
sal in elke uitgawe met iemand wat vir
Conservation Suid Afrika werk, gesels om
meer te hoor van hulle beroep, maar ook
om te hoor watter opleiding hulle gekry
het en hoe hulle in hulle huidige beroep
beland het. In hierdie eerste artikel
kyk ons wat Roseanne Stanway, wat vir
GreenChoice werk as Senior Koordiner,
te sê het oor haar beroep. Die reeks
artikels se doel is om leerders te help om
meer bekend te raak met verskillende
met die fokus op Ekologie en die studie
and seegrasse. Na ‘n paar jaar van werk
en reis het ek ook my Meestersgraad in
Plantkunde (Botanie) voltooi aan die
Universiteit van Stellenbosch, waar ek
gefokus het op bestuiwingsbiologie, en
globale klimaatsverandering. Selfs al
het die onderwerp van ‘n mens se tesis nie
veel te doen met wat in die werklike lewe
aangaan nie, het ek gevind dat ‘n onderwerp soos klimaatsverandering my baie
help met my werk in my huidige posisie
waar ons werk met ariede (droë) gebiede
– waarvan Namakwaland een is en CSA
het natuurlik ‘n program daar.
My huidige rol as koordineerder beteken
dat die posisie baie verskeidenheid bied,
waarvan ek baie hou. As sekretariaat
koordineerder van die Green Choice Al“Ek het nie bewustelik vir opleiding
liance (‘n netwerk van Landbou en Bioin hierdie beroep gegaan nie. Toe ek
diversiteits Inisiatiewe in Suid-Afrika,
Universiteit toe gegaan het, het ek nie
bv soos die BRI) is ek verantwoordelik
regtig geweet wat ek eendag wil doen
vir die organisering van geleenthede,
nie, al wat ek geweet het is dat ek lief is kommunikasie, verslaggewing en is ek
vir bome en dat ek die planeet wou red!
die algemene puntpersoon vir al die lede
Ek het geregistreer vir ‘n BA graad in
van die netwerk.Dit is belangrik dat ek
Omgewingswetenskap aan die Univeringelig bly oor al die nuutste neigings in
siteit van Kaapstad. Ek het nie biologie volhoubare landbou wat toepaslik is op
as vak op skool geneem nie en na ‘n paar ons lede en ons projekte, so ek spandeer
maande waarin ek meer geleer het oor
baie tyd aan die lees van wetenskaplike
plantkunde, was ek totaal en al gefassen inligtings artikels op die internet. As
ineer. As gevolg van die fassinasie het ek koordineerder van CSA se interne volmy hoofvakke verander na Plantkunde
houbaarheids landbouprogram (rooivleis)
en Dierkunde en het aangegaan om my
dra ek by tot die strategie en implemenHonneursgraad in Plantkunde te kry,
tering van die program en verskaf ek
tegniese dienste aan die personeel in die
veld met betrekking tot die ontwerp van
studies, data versameling, monitering
en verslaggewing. Op die manier is my
wetenskaplike opleiding ‘n groot voordeel
– ‘n mens het ‘n beter idee oor hoe om die
regte tipe vrae te vra en ook oor hoe om
sulke vrae te beantwoord omdat jy ‘n goeie
begrip het van die funksie van ekologie.
My werk vereis ook dat ek kennis het van
data ontledings programme en hier kom
my opleiding ook handig te pas.
Ek voel dat my werk bydra tot bewaring
omdat mense en hul aktiwiteite onlosmaaklik deel is van die natuur. Vir baie
lank het mense die natuur probeer bewaard deur eenvoudig ‘n draad om ‘n stuk
grond te span en deur dan mense te vertel
dat hulle daar uit moet bly. Nou verstaan
ons dat ons almal deel van die natuurlike stelsel is en dat die beste manier
om die natuur te bewaar is, is vir mense
wat die grond gebruik om eienaarskap
daarvan te neem en trots te ontwikkel vir
die skoonheid van byvoorbeeld hul rivier
en vir daardie mense om te weet dat hul
rivier nie net mooi is nie, maar dat dit
sin maak om die rivier te bewaar sodat
hulle water kan hê vir die besproeiing
van hul aanplantings. Deur SAAM met
boere en ander grondgebruikers te werk,
dink ek dat ons ‘n baie beter kans staan
om dit wat oor is van die spesiale natuurlike areas van die wêreld te bewaar.”
Leerders wat verder wil gaan studeer en
meer wil uitvind oor beskikbare beurse
kan op GoStudy se webwerf gaan kyk
wat beskikbaar is - daar is hope beurse
DEUR BYKOMENDE grond te bekom het Cape
Nature twee van hulle grootste reservate in die Karoo
streek verbind. Die nuwe bewaarde area is 215 044
hektaar in omvang.
“Die 12 800 hektaar Grand Canyon eiendom is deur
World Wide Fund for Nature- Suid Afrika, aangekoop
met fondse van die Leslie Hill Sukkulente Karoo Trust
omdat dit belangrik is as gevolg van die raar sukkulente en unieke ekologie,” het Annelise Schutte-Vlok,
Cape Nature ekoloog, wat instrumenteel in die bekoming van die eiendom was, gesê.
Schutte-Vlok verduidelik dat die aankoop van die
Grand Canyon die Anysberg Natuurreservaat verbind
met die Swartberg Natuurreservaat. “Dus is ‘n amper
aaneenlopende stuk grond wat van oos na wes strek vir
218 kilometer nou onder bewaring,” verduidelik sy.
“Hierdie is ‘n eenmaal-in-‘n-leeftyd geleentheid vir die
bewaring van Sukkulente Karoo landskappe en plantegroei patrone, sowel as belangrike ekologiese prosesse
soos die migrasie van groter soogdiere soos luiperd,” sê
Marius Brand, Anysberg Reservaat Bestuurder.
“Die aankoop van die eiendom is ook tekenend van die
samewerkende werksverhouding tussen WWF SA en
CapeNature, sowel as van ons pro-aktiewe benadering
tot die mitigasie van die uitwerking van klimaatsverandering,” sê Natasha Wilson, Program Bestuurder
van WWF-SA se Grondprogram.
CapeNature se grootste natuurreservaat, Swartberg,
lê in die Oudtshoorn distrik tussen die Groot- en
Kleinkaroo en vorm ‘n nou, maar lang area van 131 044
hektaar, en is krities vir water in die gebied. Anysberg
lê weer tussen Laingsburg en Montagu en beslaan 84
“Die aankoop van die Grand Canyon eiendom sal ook
die toerismepotensiaal van die Anysberg Reservaat, wat
alreeds bekend is vir sy wonderlike sukkulente plante,
sterrekyk fasiliteite, oeroue rotstekeninge en volop wild
soos Gemsbok, Rookhartebees, Eland, Koedoe en die
bedreigde Kaapse Bergzebra, verbeter,” sê Brand.
Besoekers aan die reservaat kan in die toekoms nou
ook vir myle aaneen nuwe interessante plant- en dierelewe besigtig. Die transaksie is geteken en die oordrag
het alreeds plaasgevind,” het Brand bevestig.
Mnr Steve le Roux, die vorige eienaar van Grand
Canyon, sê die eiendom was voorheen meestal vir
veeboerdery en lusern aanplanting gebruik. Le Roux
het CapeNature in 2010 gekontak toe hy besef het eat
die bewaringswaarde van die grond is. CapeNature het
die eiendom besoek en biodiversiteits opnames gemaak
en toe ‘n vennootskap met WWF-SA aangegaan om die
grond aan te koop.
foto deur © Vlok: - 215,044 hektar onder beskerming.
BRI - 66% verbetering in monitering
Verbeterde monitering van volhoubare boerdery
NA AANVANKLIKE probleme met monitering, het die BRI
Moniteringsbeamptes onlangs gewys wat wilskrag kan doen. Met
ondersteuning van Rosie Stanway en Heidi Hawkins in die Kaapstad kantoor van CSA, het monitering met ‘n enorme 66% verbeter
in Januarie vanjaar. In Februarie het hulle gewys dat hulle nie op
hulle louere rus nie en was 83% van die vorms korrek ingevul teenoor
die 74% in Januarie!
Die doel van die Biodiversiteit en Rooivleis Inisiatief in die Kamiesberg is om volhoubare boerdery praktyke toe te pas sodat die natuurlike biodiversiteit kan herstel en sodat die ekosisteemdienste wat dit
bied, soos water en weiding, kan herstel.
Die rentmeesterskap program berus op ‘n kontrak tussen Conservation Suid Afrika en 34 boere in die Leliefontein area. In die kontrak onderneem CSA om sekere dienste te verskaf wat die boere kan
ondersteun in hul poging om volhoubare boerdery toe te pas en die
boere onderneem om sekere bewaringsboerdery aktiwiteite toe te pas.
Die enigste manier om te weet of hierdie kontrak toegepas word,
is om te moniteer vir die nakoming van die aktiwiteite. Een van
die belangrikste aktiwiteite is dat BRI lede onderneem om nie die
vleilande in die tydperk van Junie tot Oktober te bewei nie. Daar
is verskeie redes hiervoor: om die vleiland te beskerm teen vertrapping in die nat maande, wanneer meer skade aangerig word aan die
struktuur van die vleiland as in die droë maande; om die plantegroei
in die vleiland kans te gee om te herstel en ook sodat die plante kan
blom en saad skiet sodat plantegroei kan herstel en om te verseker
dat vleilande waar baie geld spandeer is om dit te herstel, die kans
kry om terug te keer tot hul natuurlike staat en sodoende genoeg
water te kan produseer.
Om seker te maak dit gebeur, is die werk van Rufus Hein, BRI
tegniese beampte en drie plaaslike inwoners en boere van Leliefontein, naamlik Ann Rooi, Jannie Smith en Katrina Schwartz. Die
drie is opgelei in monitering en toegerus met nakomingsvorms wat
hulle maandeliks invul. Deur die loop van die maand besoek hulle
vleilande en verskeie ander areas en teken aan of die vleilande bewei
is, tot hoe ‘n mate dit bewei is en of daar water in die vleiland is.
Die beamptes tel ook elke maand die vee van die BRI lede om te sien
hoeveel vee daar in die area is.
Aan die einde van elke maand word die vorms aangestuur na Heidi
Hawkins en Rosie Stanway, wat vir GreenChoice, werk. Heidi en
Rosie verwerk die inligting en dit vertel dan vir die Namakwalandse
span van CSA en vir die BRI lede hoe goed die rentmeesterskap
In November 2012 was daar nog probleme met die meting van
nakoming en slegs 25% van die vorms is akkuraat ingevul. Die rede
hiervoor was logistieke probleme en onduidelikheid oor wat presies
gemeet moet word en waar en wanneer dit moet gebeur. CSA en
die moniteringsbeamptes het toe saamgewerk om die probleme uit
te stryk en in Januarie 2013 was dit duidelik dat die poging vrugte
afgewerp het. Om die beamptes te help met die monitering van vee,
word daar maandeliks ‘n opsomming van die aantal vee aan hulle
verskaf sodat hulle die getalle kan gebruik om te vergelyk met hul
bevindinge in die veld. Die vorms is ook verander om vrae in te sluit
wat die beamptes gevoel het hulle van boere moet kan vra om beter
inligting in te samel.
Dit is baie belangrik om deeglike monitering te doen. Met die regte
syfers kan die program reg bestuur word en kan daar gesien word
dat die aktiwiteite wat getoets word wel die verlangde uitwerking
he, probleme kan geïdentifiseer word en planne beraam word om die
probleme uit te stryk.
Sien is glo, lui die gesegde, en deur die feite van wat werklik in die
veld gebeur aan boere te verskaf, kan hulle ook sien wat die gevolge
is van spesifieke boerdery praktyke en hoe dit hulle tot voordeel of
nadeel kan strek in die lang termyn. Die drie beamptes, Ann, Jannie
en Katrina se taak is nie altyd maklik nie, maar dit is nie te betwyfel
nie dat dit uiters belangrik is vir die sukses van die program. Sonder
hulle toegewyde monitering in somtyds baie moeilike omstandighede,
sal ons nie weet of wat ons doen regtig ‘n verskil maak nie.
foto deur © T Mildenhall - Een van die moniteringsbeamptes se take is om enige
brande in die omgewing aan te teken
Het ‘u geweet?
IN PARYS, Frankryk, het die plaaslike owerheid pas die eerste 4 skape in diens geneem as
vervangers vir raserige grassnyers wat petroldampe vrylaat, om die stad se gras in openbare
areas te snoei.
Vreemdelinge in ons Vleilande
foto deur © CSA/GNel- Alien Invasives are a nationwide problem. Photo above - a river
is choked up by Black Wattle in the Eastern Cape.
Suid Afrika is die 30ste waterskaars land in die
Suid Afrika is ‘n semi-ariede land omdat dit ‘n
gemiddelde jaarlikse reënval van 490 mm kry. Dit
is die helfte van die wêreld se gemiddelde reënval
en slegs 9% van die 490 mm beland in werklikheid
in riviere, met ander woorde, baie min van die
reënval is water wat opgevang kan word vir menslike gebruik.
DAAR WORD geskat dat 7% van alle water in Suid Afrika
opgesuig word deur uitheemse indringerplante. Water is een van
die grootste uitdagings wat Suid Afrika in die gesig staar – ons
het alreeds min en ons kan nie bekostig dat ‘n gedeelte daarvan
afgestaan word aan uitheemse indringerplante nie.
Indringerplante is wêreldwyd ‘n probleem en in sommige ontwikkelende lande is daar nie werklik genoeg bronne om die probleem
aan te spreek nie. In Suid Afrika is daar gelukkig befondsing
hiervoor van die “Werk vir Water” program. Die program spits
hulle toe op die uitwis van uitheemse plante en skep terselfdertyd werk, oor ‘n vyf jaar periode het die program meer as 42 000
mense elke jaar van werk verskaf.
Die voorkoms van inheemse plante gaan baie verder as net die
onaanvaarbare groot hoeveelheid water wat hulle drink. In Suid
Afrika is daar 161 spesies bome en plante wat as indringerplante geklassifiseer word. Saam vorm hulle een van die grootste
bedreigings vir inheemse plante en diere spesies. As die probleem
nie gedurig aandag geniet nie, is dit moontlik dat die voorkoms
van die plante binne vyftien jaar kan verdubbel.
Dit kos baie geld om uitheemse indringerplante uit te roei. In ons
land, waar dit nodig is dat meer geld op onderwys, gesondheid en
munisipale dienste spandeer word, is dit geld wat baie welkom sou
wees as ons net die indringerplant probleem vir eens en vir altyd
Waar indringerplante ‘n gebied inneem, neem hulle die plek
in van bruikbare weiding waarop vee kon wei en is dus ook ‘n
bedreiging vir voedselsekuriteit. Die plante druk inheemse medisinale plante en inheemse plante wat as veldkos of boumateriaal
vir mense dien, uit. Omdat uitheemse bome uitstekende brandstof
is, veroorsaak hulle ook “warmer” brande wanneer daar veldbrande
uitbreek en die plaaslike, inheemse plantegroei, wat vir “koeler”
vure wat vinniger brand, aangepas is, kan dus nie die brand oorleef nie.
Indringerplante veroorsaak in baie gevalle die toeslik van damme
en riviermonde. As indringerplante eers ‘n area ingeneem het, kan
dit die plaaslike uitsterwing van baie inheemse spesies wat staatgemaak het op die waterbron, uitroei – die diere, voëls en insekte
wat voedsel en broeiplekke daar gevind het, moet dan ook uitwyk.
Die uitroei van uitheemse indringerplante hou baie voordele in.
Eerstens verbeter dit die watervloei van die waterbron waar die
bome o voorgekom het. Vleilande in die Kamiesberg is lewende
voorbeelde hiervan – nadat populier verwyder is, is daar baie
meer water in die vleilande - waterkwaliteit verbeter ook.
As die uitheemse indringerplante verwyder is, en die vleilande
begin herstel, kom die natuurlike inheemse plantegroei, wat nuttig
is vir mens en dier, uiteindelik weer terug.
In Namakwaland is bome skaars, en mense heg baie waarde aan
bome. Namakwaland het egter alreeds ‘n lae rëenval dat ons nog
daarvan kan afstaan aan uitheemse indringerplante. In Namakwaland behoort indringerplante genadeloos uitgeroei te word.
Almal wil graag ‘n boom by die huis plant, vir skaduwee. Bome
wat inheems is tot Namakwaland en wat minder water gebruik,
kan met sukses in tuine geplant word: doringbome, rosyntjiebome,
olienhout, wildevy en ghwarrie. .
Bome in Namakwaland wat uitgeroei behoort te word is populierbome, bloekoms, peperbome, rooikrans, Port Jackson en soetdoring
(prosopis of muskietboom). Die muskietboom neem baie vinnig natuurlike veld in en laat natuurlike weiding verlore gaan.
Litjieskaktus is nog ‘n groot probleem – blare val maklik af, spoel
saam met rëenwater stroomaf en vestig ‘n nuwe bevolking. Die
plant kan net uitgeroei word met gif.
Elkeen kan help om uitheemse plante uit te roei. Trek jong
saailinge sommer met die hand uit. Groot bome se bas kan
gestroop word, die boom sal uiteindelik vrek.
Kleiner bome kan afgesaag word. Sommige spesies, soos muskietbome, moet ook ‘n aanwending van gif kry – vind uit by jou munisipaliteit of koöperasie wat die korrekte gif en aanwendingsmetodes is en dra handskoene en ‘n masker wanneer jy dit aanwend.
Biologiese metodes kan ook aangewend word – soos die ‘ n swam
wat toegedien word vir rooikrans en Port Jackson, wat die boom
uiteindelik laat vrek. Kontak jou naaste Werk vir Water projek
en vind uit of hulle kan help.
Deur uitheemse indringerbome en –plante uit te roei kan ons
net wen – meer water, meer weiding, minder skade as gevolg van
“warm” brande, minder slik in ons damme en riviere en tuistes vir
ons inheemse spesies wat hoort by ons waterbronne.
Nuwe belegging in saad om die
voedselonsekerheid te verminder
SAAILANDE IS deel van die Namakwalandse boerderykultuur. In vroeër jare is koring in die winter
gesaai vir meel vir die huishouding. Ou trapvloere
dwarsoor Namakwaland, waar koring nadat dit ge-oes
is, getrap is deur perde, muile of donkies, is getuienis
hiervan. Hawer is ook gesaai vir aanvullende voer vir
die vee in die droë somermaande.
Saaiery het egter baie afgeneem in Namakwaland en
vandag lê baie oulande in onbruik en is ‘n risiko vir
wind- en water erosie. Baie van hierdie lande word oorgeneem deur kraalbos (Galenia africana) wat waterpens
veroorsaak in skape en bokke. Veeboere maak staat op
goeie weiding met vreetbare bosse wat smaaklik is vir
vee. Gesonde weiding waarborg die voortbestaan van
veeboerdery, wat ‘n integrale deel is van Namakwalandse
kultuur. Veld, oor die algemeen, se kwaliteit is aan die
afneem en ou lande met net kraalbos verteenwoordig veld
wat nie meer benut kan word nie.
Die Landbounavorsingsraad wat nou saamwerk met
gemeenskappe in Namakwaland, het hierdie probleem
nagevors, en Clement Cupido, wat vir die organisasie
werk, het in bespreking met boere van Leliefontein in
Namakwaland, en uitgevind dat dit ook vir die boere ‘n
probleem is. Clement het sy gedagtes laat gaan en ‘n idee
ontwikkel oor hoedat die boere kan help om self hierdie
probleem op te los. Sy idee was om saadeilande te vestig.
Saadeilande sal omheinde areas op ou lande wees waar
vreetbare, smaaklike struike, eie aan Namakwaland
gekweek sal word en sal dien as ‘n verspreidingspunt vir
sade om na die omliggende areas te versprei en so weer
die veld te herbevolk met hierdie plante. Die eerste stap
was om die mees nuttige vreetbare plante te identifiseer.
Die plaaslike boere van die Agri-Kameelkrans Boerevereniging, wat ‘n vennoot-organisasie in die projek is, se
intieme kennis van die veld en plante, was krities hiervoor en hulle het saam met Clement Cupido in die veld
gestap om die regte plante vir die saadeilande te identifiseer. Die boere het bossies soos kapokbos, haarbossie en
spanspekbos, onder andere geïdentifeer.
Oom Barney Links van Spoegrivier, wat al voorheen
by die kweek van inheemse plante betrokke was, sal die
kwekery hanteer waar die saailinge van die plante gekweek sal word. Veeboere van Leliefontein sal ingesluit
word in alle besluitneming, beplanning en bestuurs
aspekte van die projek. Daar word beplan om ook ‘n
plaaslike veldmoniterings stelsel wat saam met grondgebruikers ontwikkel sal word, en met hulle hulp uitgevoer
sal word, in plek te stel.
foto deur © ARC - Mnr Barney Links van Spoegrivier by Prof Sue Milton se kwekery (Renu Karoo) waar hy opleiding gekry
het in die kweek van inheemse plante
BOER SE STORIES
My oupa het altyd gesê: “Een keer in jou lewe mag jy dalk ‘n dokter, ‘n
prokureur of ‘n prediker nodig kry, maar jy het elke dag, drie keer, ‘n
In Namakwaland, waar navorsing in die verlede hoofsaaklik in isolasie plaasgevind het en waar plaaslike
mense nie ingesluit is by die proses nie en dikwels ook
nie die resultate van die studies gesien het of ingelig is
oor hoe sulke inligting hulle prakties kan help nie, is
hierdie projek ‘n uitstekende voorbeeld van hoe navorsing vir die mense en met die hulp van die mense, kan
geskied. Namakwalandse boere se eie kennis van hul
omgewing en hul plante, gekombineer met wetenskaplike kundigheid, kan help om verbeterde weiding mee te
bring en sodoende die 2000 jaar oue veeboerdery tradisie
in Namakwaland se voortbestaan te help verseker.
Vermindering van selfs 1 karnivoor spesie lei tot
die verlies van ander spesies
‘n Span van die Universiteit van Exeter en die
Universiteit van Bern het bevind dat om die
getalle van net 1 karnivoor spesie te verminder, kan lei tot die uitsterwing van ander
spesies. Vorige studies het gewys dat karnivore (vleisetende diere) indirekte positeiwe
uitwerkings kan hê op ander spesies. As die
karnivore uit die sisteem verwyder word, verdwyn hierdie indirekte positiewe uitwerkings
ook en kan die spesies wat daarop staatgemaak
het, uitsterf. Nou het die navorsers van die
Exeter en Bern Universiteite se studie bevind
dat selfs net die afname in die getalle van een
spesie karnivoor, ook kan lei tot die uitsterwing van ander spesies.
Die studie wys dat veranderinge in die getalle
van die bevolking van ‘n karnivoor spesie,
uitkringende uitwerkings kan hê wat dwarsoor die voedselweb in ‘n ekosisteem gevoel sal
word. Met ander woorde, verskillende spesies
in ‘n ekosisteem kan skade ly as net een ander
spesie beskadig word. Hierdie bevinding wys
hoe belangrik dit is om bewaringsaksies nie te
loods net ter wille van een spesie nie, maar om
bewaringsaksies toe te pas wat holisties is en
alle spesies oor ‘n hele ekosisteem in ag neem.
Die navorsers het ‘n eksperiment saamgestel
deur ‘n ekosisteem na te boots waarin drie
spesies parasitiese, vleisetende perdeby en drie
soorte wolluise, wat elk die spesifieke prooi
van elke soort perdeby is. Hulle het vier tenke
opgestel wat elke die drie spesies perdebye en
die drie spesies wolluise bevat. Oor 14 weke,
wat ongeveer 7 generasies van die insekte is,
het die navorsers elke dag ‘n gedeelte van een
van die spesies perdebye uit drie van die tenke
verwyder. Uit die vierde tenk is geen perdebye
Die span navorsers het bevind dat die gedeeltelike verwydering van een perdeby spesie
indirek gelei het tot die uitsterwing van die
ander perdeby spesies. In die afwesigheid van
die een perdeby soort, het die wolluise wat dit
geëet het, in getalle gegroei. Die wolluise het
almal dieselfde soort plant gevreet. Met die
groter getal wolluise van die een spesie waarop
die perdeby wat verwyder is, geleef het, het die
ander perdebye letterlik “deurmekaar” geraak
en het gesukkel om hulle spesifieke prooi
tussen die wolluise te vind. As gevolg hiervan
kon die ander twee perdeby spesies nie meer
genoeg voedsel inkry nie en het uitgesterf in
Hoofnavorser, Dr Fran van Veen, van die
Universiteit van Exeter se Sentrum vir Ekologie, het gesê: “Ons het gewys dat die komplekse
wisselwerking tussen spesies beïnvloed word
deur bevolkingsgetalle van die verskillende
spesies en dat selfs die vermindering van een
karnivoor spesie kan lei tot die uitsterwing
van ander karnivoor spesies. Die eksperiment het ook gewys dat daar ‘n domino-effek
ontstaan – eers begin die afsterf van die lede
van die ander spesies stadig, maar dan vermeerder dit blitsvinnig totdat die hele spesie
uitsterf. Dit benaddruk net weer eens
hoe belangrik dit is om na ‘n hele landskap,
al die ekosisteme en al die spesies in daardie
ekosisteme te kyk, wanneer ons bewaringsaksies loods.”
Sonder hierdie 5 spesies kan ons nie oorleef nie.
ONS HOOR so baie dat ons bewaring moet
toepas, maar wat is die rede hiervoor? Een rede
is dat geen organisme op aarde op sy eie kan
oorleef nie. Dit is dieselfde vir mense. Daar
is spesies waarsonder die mensdom nie sal kan
Bye maak heuning, maar dis beslis nie al wat
nuttig is omtrent hulle nie. Bye is noodsaaklik vir die voorsiening van voedsel aan mense
omdat hulle die voedselgewasse bestuif. Sonder
bestuiwing sal ons nie genoeg kos kan produseer nie, want die voedselplante sal nie saad
kan maak sodat ons nuwe oeste kan aanplant
nie. Dwarsdeur die wêreld beveg regerings
‘n verskynsel genaam Kolonie Ineenstorting.
As gevolg van die verskynsel, wat byekolonies aantas en wat die eerste keer in Noord
Amerika opgemerk is in 2004 en intussen na
Europa versprei het, het Amerika 31.6% van hul
byekorwe verloor sedert 2007. Bestuiwing deur
insekte ondersteun een derde van alle gewasse
wat deur mense aangeplant word en bye vorm
80% van hierdie insekte. Appels, neute, avokados, sojabone, aspersies, broccoli, komkommers,
aarbeie en perskes, om maar ‘n paar te noem,
maak almal staat op bestuiwing deur insekte.
En vir die van ons wat dink bye is net nuttig vir
vegetariërs, dink weer...vee, wat aan ons vleis
verskaf, maak staat op bye om die plante wat
hulle eet te bestuif!
Alhoewel vlermuise nou nie almal se gunsteling diertjie is nie, is hulle noodsaaklik in ons
lewens. Vlermuise is een van die belangrikste
roofdiere van insekte, ook insekte wat voedselgewasse aanval. Sonder dat vlermuise die
insekte vreet, kan die skade wat peste en plae
aan ons voedselplante aanrig. Vlermuis bestuif
ook sommige plante en die mis van vlermuise
help om die grond vrugbaarder te maak. Selfs
die vampier vlermuis, wat in so baie bangmaakrolprente gebruik word, is waardevol. Navorsing het bevind dat die spoeg van die vlermuis ‘n
belangrike bloedverdunnings bestanddeel bevat,
wat gebruik word om mense wat ‘n beroerte
gehad het, te behandel om hul bloed te verdun!
Skoenlapper is ook van groot waarde vir die
mensdom is. Van alle dinge, speel hulle ‘n
belangrike rol in die voorspelling van klimaatsverandering! Die beweging en gewoontes van
skoenlappers word in die Klimaats Risiko Atlas
van Europese Skoenlappers gebruik om te sien
hoe veranderinge in hul migrasie ooreenstem en
beïnvloed word deur hoër temperature. Deur
hierdie inligting te gebruik, kan weerkundiges
aan bevelings maak omtrent die bevegting van
Onlangse navorsing wys daarop dat vis in der
waarheid klimaatsverandering kan beveg.
Data van die Universiteit van Exeter wys dat
die uitskeidings van vis na die oppervlak dryf,
waar dit oplos en die absorbering van koolstofdioksied, wat die oseane suur maak, verminder. Hoe hoër die suurvlak van die oseane,
hoe warmer sal dit word en hoe meer sal dit ‘n
slegte uitwerking hê op die spesies wat in die
maar die erdwurms van die wêreld het die ver
moë om te help om een van die grootste kopsere van die mensdom op te los. Kombuisvullis
wat in stortingsterreine beland, vermeerder die
volume van rommel wat in die wêreld voorkom
en waarvoor ons al hoe meer plek moet soek
om dit te berg. Maar deur “wurmplase” te
gebruik – ‘n houer met erdwurms daarin – kan
die kombuisvullis van die wêreld aansienlik
verminder word. Kombuisvullis soos skille en
selfs koffiemoer word vir die wurms gevoer en
hulle breek dit af tot kompos en ‘n vloeistof wat
so ‘n goeie bemesting is dat een koppie daarvan
in 10 liter water genoeg is. Die wurms verminder dus nie net die hoeveelheid vullis nie, maar
verander dit in iets nuttigs!
Somtyds is dit nuttig om te kyk waarsonder jy
sal moet klaarkom as om te kyk watter voordele
iets vir jou inhou. Sonder die vyf diere hierbo
sal ons nie genoeg kos hê nie, sal ons sukkel
om aan te pas by ‘n warmer klimaat en kan
ons klimaat selfs warmer word en sal ons moet
saamleef met immer groeiende stortingsterreine
vir vullis wat net al hoe meer raak. Hierdie
insekte help ons koskaste vol te hou, ons oeste te
beskerm, ons klimaat beter te verstaan, en om
ons planeet koeler en skoner te hou.
Ons ag wurms as so nietig en ons noem selfs
iemand ‘n wurm as ons hom of haar wil beledig,
DIE EERSTE SKEPPIES Werkswinkel vir
2013 het plaasgevind vanaf Woensdag 17 April
2013 tot en met Vrydag 19 April 2013. Die
werkswinkel het gefokus op die temas Besigheids ondersteuning deur Bemarking en ook
hoe SKEPPIES klein besighede en bewarings
projekte deur klimaatsverandering beinvloed kan
word en hoe hulle kan reageer op die veranderinge. Die werkswinkel is gehou in Springbok by
die Kokerboom Konferensie Sentrum by die Kokerboom Motel (17 April) en in Nieuwoudtville in
die Hantam op 18 en 19 April asook Kamieskroon
Mnr Ronnie Newman van Conservation Suid
Afrika (CSA) in Springbok, het verrigtinge geopen deur almal te verwelkom. In sy toespraak
het hy gefokus op die sukses van die SKEPPIES
program wat al vanaf 2006 verskeie projekte en
kleinbesighede ondersteun het deur befondsing te
bekom en ook die aangehoue ondersteuning wat
SKEPPIES aan die projekte en besighede verleen
het. Hy noem dat dit CSA en SKEPPIES se visie
is om al ons bestaande projekte en ook nuwes
te ondersteun om hulle te help om suksesvol en
lewensvatbare bydraes te kan maak tot die Namakwalandse Groen Ekonomiese Demonstrasie.
Op dag een het die werkswinkel begin met ‘n
bydrae deur Graham van der Sandt die Noord
Kaapse Streeks fasiliteerder van die Small Enterprise Development Agency (SEDA). Graham het
gepraat oor wat dit beteken om ‘n entrepreneur
te wees en watter eienskappe goeie entrepreneurs
besit. Hy het ook ‘n oorsig gegee oor die dienste
wat SEDA aan voornemende entrepreneurs gee.
In die tweede deel van sy toespraak, het Mnr van
der Sandt breedvoerig gepraat oor die verskillende
tipes Kooperasies en hoe die strukture saamgestel is. Me Tennille Rode van die Kaapstad tak
van CSA het daarna die gehoor toegespreek en
gepraat oor die prosessese vir registrasie en die
belangrikheid van B-BBEE (Broad-Based Black
Economic Empowerment). Sy het beklemtoon dat
dit belangrik is dat klein besighede hulself moet
registreer en hul B-BBEE sertifikate kry om
sodoende beter kanse te staan om aansoek te doen
vir tenders van veral verskillende staatsdepartemente . Die volgende hoofitem op die program
was “Speed Dating” waartydens de verskillende
projekleiers kans gekry het om hulself en hul
projekte/besighede beter bekend te stel aan mekaar. Daar is veral gefokus op hoe hulle mekaar
kon ondersteun deur saam te werk en mekaar se
produkte of dienste te bevorder. Goeie saamwerk
geleenthede is gedurende die “Speed Dating”
ge-identifiseer, en die projekleiers was almal dit
eens dat hulle nuwe besigheids geleenthede kon
identifiseer en hulle gemotiveerd was om vorentoe
saam te werk.
Na ‘n heerlike ete , het Arthur Cloete van SKEPPIES die Bemarking en Handel sessie aangebied
met behulp van die CSA en SANBI kollegas.
Tydens die sessie is daar vier spanne saamgestel
om elk ‘n bemarkingsplan op te stel vir ‘n klein
foto deur © CSA - SKEPPIES projekbestuurders en CSA span by werkswinkel.
besigheid. Die doel van die oefening was om
projekleiers weer bewus te maak van die belangrikheid om jou besigheid relevant te hou in die
mark en ook om hulle te motiveer om aanhoudend
te werk aan nuwe idees en innovasie om sodoende
‘n volhoubare impak op die Namakwalandse besigheids-omgewing te kan maak. Die verskillende
spanne het goed saamgewerk om goeie planne te
skryf wat veral belangrike kwessies soos klimaatsverandering en diversifikasie in ag geneem het.
Op die tweede dag het verteenwoordigers van
die Port Nolloth Bird Park en die Richtersveld
Wereld Erfenis Gebied aangesluit en is die N7
aangedurf na Nieuwoudtville in die Hantam.
Eko Skool kry
Skool wat saam met CSA op
van hulle moniteringsrondtes gegaan het, het die Eko
Skool Groen Vlag Toekenning
gewen vir die feit dat hulle al
drie jaar deel is van die ekoprogram.
Love our Veld
CSA & Leliefontein
CONSERVATION SOUTH AFRICA het op 3 Desember
hul LOVE OUR VELD veldtog bekend gestel by
Leliefontein Intermediêr. Met die Veldtog wil CSA die
inwoners van die Sukkulente Karoo Streek meer bewus
maak van die belangrikheid van ons biodiversiteit en hoe
ons as mense dit volhoubaar kan benut, maar ook moet
bewaar. Dit is veral belangrik aangesien ons natuurlike
omgewing se gesondheid bedreig word deur baie faktore
soos klimaatsverandering, oorbenutting en wanbestuur.
Halcyone Muller ekoloog by CSA sê dat hulle beplan om
die program oor die hele streek te implementeer en wil
graag alle natuur en omgewings klubs, forums en skole
betrek om hul eie LOVE OUR VELD komitees te stig in
hul onderskeie dorpe.
Tydens die bekendstelling van die program het Mnr
Ronnie Newman van CSA gepraat oor die belangrikheid
wat die natuur in elkeen se lewe speel. Hy het gemaan
dat dit ons almal se plig is om Moeder Natuur te bewaar
omdat dit ons eie sekuriteit gaan verseker. ‘n Gesonde
omgewing is belangrik vir die voortbestaan van mens en
dier, en dis veral belangrik vir ons streek se mense wat
baie na aan die veld en die natuur lewe. Hy het genoem
dat derduisende toeriste elke jaar na die wonderprag
van die Namakwaland kom kyk, en dat ons as inwoners
en rentmeesters van die area dit moet bewaar. Verskeie
ander instansies is vennote in die LOVE OUR VELD
program, soos Departement Omgewinsake, Dept
Omgewing en Natuurbewaring, SANBI en SANparke,
Werk vir Water en Vleilande.
Mnr Newman het al die rolspelers bedank vir hulle
teenwoordigheid en bydraes om die dag ‘n sukses te
maak, asook die borge SuperSPAR Springbok, COCA
COLA Springbok, WWF en Departement Waterwese en
Bosbou vir hulle bydraes en ondersteuning.
Tydens die bekendstelling van LOVE OUR VELD, wat
deur Eco Rangers, Eco Schools lede, BRI lede en die
publiek bygewoon is, is verskeie aktiweteite aangebied
wat gefokus het op die bewaring van ons natuurlike
ekosisteme. By die Leliefontein Vleiland is ‘n skattejag
aangebied en by! Xharras het Eco Rangers groepe geneem
op praktiese uitstappies in die veld om hulle in te lig oor
wat presies ‘n Eco Ranger doen. Die spanne van DENC
en SANparke het ook ‘n interessante poppespel show
aangebied wat op die belangrikheid van Vleilande en
Natuurbewaring gefokus het, en Ouma Trooi het stories
vertel van toentertyd. Die dag is geeindig met Oom Ivan
van die Vleilandse span wat die mense begelei het op
klavier terwyl Kersgesange gesing is.
foto deur © CSA - verskeie aktiwiteite tydens skeppies werkswinke.
foto deur ©CSA - Drie gelukkige Leliefonteiners kry t-hemde as deel van Love Our Veld veldtog
Helfte van SA se
AMPER 50% van kraanwater in
Suid Afrika word gesteel, vermors
of lek eenvoudig elke jaar weg.
Suid Afrika is die 30ste droogste
land in die wêreld. Rekordhouding
en die bestuur van watermeters
deur sommige munisipaliteite
is so treurig dat ‘n groot aantal
munisipaliteite nie eens weet
hoeveel water verbruik word nie.
Hierdie bevinding is ingesluit by
bevindinge van ‘n nuwe verslag van
die Water Navorsing Kommissie.
In die mees omvattende studie tot
dusver oor nasionale kraanwater,
stel die verslag dit dat 36.8% van
munisipale water, wat meer as R7
biljoen werd is, geklassifiseer kan
word as “nie-inkomstebringend”,
met ander woorde, water waarvoor
nie betaal word nie of wat verlore
gaan as gevolg van stukkende
infrastruktuur. Die syfer sluit die
basiese watertoelae van die regering
uit. As die massiewe hoeveelheid
onbetaalde waterrekeninge, wat as
slegte skuld afgeskryf is, ook in ag
geneem word, dan styg die syfer tot
Die verslag is gebaseer op
inligting van 132 van die land
se 237 munisipaliteite en dek
waterverbruik tot aan die einde van
die 2010 finansiële jaar.
In sekere dele van die land is
die vlak van mense wat hul
waterrekening betaal, baie laag
en dit lei daartoe dat mense water
vermors – hoekom sal jy water
bespaar as jy nie daarvoor betaal
nie? Die verslag bevind ook dat
baie min munisipaliteite iets
konstruktiefs doen om waterverliese
“Die gebrek aan inligting by 55%
van die munisipaliteite dui aan dat
meer as die helfte van die land se
munisipaliteite nie eens bewus is dat
hulle ‘n probleem het nie.”
Die ergste oortreders is landelike
munisipaliteite. In verskeie gebiede
het water infrastruktuur die einde
van hul leeftyd bereik, met pype
wat gereeld bars, maar dit word nie
herstel nie. Miljoene liters water
gaan so verlore.
Die verslag maan dat, as een van
die droogste lande in die wêreld,
beslissende aksie dringend geneem
sal moet word en dat daar ‘n sterker
politieke wil nodig is om die
potensiele waterkrisis af te weer.
Die grootste volumes water het
verlore gegaan in groot stede en
dorpe, wat gesamentlik 85% van
alle kraanwater verbruik. Tussen
die groot stede was Kaapstad se
verliese die laagste, met 25% en
Johannesburg s’n die grootste, met
38.2% van hul water wat verlore
gaan. Dis nog erger in groot dorpe
– Pietermaritzburg verloor 63%
van hul water en Ladysmith ‘n
foto deur ©Fotolia
Nog ‘n groot faktor is dat
watermeters nie gelees word nie of,
in sommige gevalle, dat daar geen
watermeters is nie. Die verslag sê
dat die opleiding van raadslede in
die verband, asook finansiële en
tegniese personeel by munisipaliteite
dringend aandag moet geniet.
In 2010, tydens sy Stand van die
Nasie toespraak, het President
Zuma aangekondig dat die regering
se mikpunt is om waterverliese teen
2014 te halveer. Die verslag wys
dat dit onwaarskynlik is dat die
mikpunt bereik sal word en om die
waarheid te sê, daar word verwag
die hoeveelheid water wat vermors
word, net meer sal word.
Die verslag sluit af deur te sê dat as
die neiging voortgaan, dit ernstige
kommer wek oor die langtermyn
volhoubaarheid van waterdienste
vvlg van bl 10............... Daar het twee lede van die Indigo Development
and Change, Estholene en Cynthia by die span van Skeppies-CSA en
SANBI (Suid Afrikaanse Nasionale Bio-diversiteits Instituut) aangesluit vir middagete en ‘n kort besigheidspraatjie by die Rietjieshuis Eco
Lodge. Rietjieshuis is een van die projekte wat al deur SKEPPIES
befondsing bekom het en word deur Marie Cyster bestuur. Marie het ook
die besoekers vertel oor die geskiedenis van die Rietjieshuis Eco Lodge,
en hul verskeie aktiweteite soos Berg-staproetes wat hul aanbied.
Almal het toe vertrek na die Heiveld Rooibostee Kooperasie om bietjie
meer gaan hoor van die suksesverhaal waar kleinboere van die distrik
saamgesnoer het om hul rooibostee oeste by een kooperasie te verwerk
en verpak. Hul tee word bemark en verkoop in verskillende geure en is
organies verbou en word self uitgevoer! Oom Hannes Koopman van die
Kooperasie het ‘n praatjie gegee oor die geskiedenis van die Heiveld en
ook wat dit verg om as gemeenskap met verskeie rolspelers so ‘n projek te
kan laat werk. Hy het spesiale dank genoem aan al die lede asook Bettina Koelle van Indigo en Noel Oettle van EMG vir hulle ondersteuning.
Die hele groep was geinspireer deur die Heiveld Kooperasie se storie van
deursetting en harde werk om hul droom te bewaarheid.
Op Vrydag 19 Februarie het Elmariza Smith van CSA by Indigo se
kantore op Nieuwoudtville die voorlaaste sessie aangebied oor Klimaatsverandering, weerstasies en die monitoring daarvan en hoe die data
gebruik kan word vir beplanning. Verskillende aspekte van die weer
is bespreek gebaseer op die weervoorspelling vir April deur die Suid
Afrikaanse Weerburo, asook die klimaatsdagboek van Ouma Hanna
van Kamieskroon en vergelykings is getref tussen die voorspelling en
die opnames in die dagboek. Die projekte het ook bespreek hoe en of die
weerpatrone hul besighede beinvloed. Veral die projekte en besighede
wat in die buitelug bedryf word soos die Kookskerms en Extreme Hiking
Trail het genoem dat hulle beinvloed word, en NAMPetroleum se Earl
het genoem dat temperatuur definitief ‘n rol speel in die vervaardiging
van sy produk. Die algemene gevoel van die projekte en besighede was dat
hulle die nuwe klimaatsdagboeke wil gebruik omdat hulle die proses nou
beter verstaan en die dagboeke meer gebruikersvriendelik is.
Die groep het toe vaarwel gese aan die Hantam is almal is terug tot in
Kamieskroon waar ‘n heerlike middagete by Ouma Hanna se Kookskerm voorberei is. Rouchet Daniels het die laaste sessie aangebied waar
elkeen terugvoering kon gee oor die werkswinkel in geheel. Die gevoel
van die groep was dat dit een van die beste werkswinkels was wat hul al
bygewoon het, en dat hulle baie geleer het tydens die werkswinkel. Almal
het die verskeie opwarmings oefeninge gedurende elke sessie geniet en
was dit eens dat hulle veral waardeer het dat die werkswinkel in Afrikaans was, en op ‘n baie toeganklike manier aangebied was deur die
Ons het met Vera Engelbrecth, vennoot in die Leliefontein Kookskerm
onderneming gepraat oor haar ervaring van die werkswinkel. Sy het die
volgende te sê gehad daaroor: “Die werkswinkel was vir my inspirerend,
ek was veral beïndruk deur die Rietjieshuis akkommodasie en dit het my
aangespoor om weer na my eie onderneming te kyk en te sien hoe ek kan
uitbrei en verbeter. Vir my was dit ook soveel meer werd om self daar te
wees en die ondernemings te sien en met die mense van die onderneming
te praat as om net van hulle te hoor. Deur self daar te wees kon ons idees
uitruil en probleme bespreek. CSA verdien werklik ‘n veer in hulle hoed
vir die manier waarop die werkswinkels hanteer was.“
Die volgende SKEPPIES werkswinkel vir 2013 word beplan vir Oktober
maand, en die span van CSA sien uit om weer al die projekte bymekaar te
kry vir ‘n leersame sametrek.
Halcyone se Hoekie
Halfmens |Pachypodium namaquanum | Apocynaceae Kokerboom, Quiver Tree | Aloe dichotoma |Aloeaceae
DIE BOOM is ‘n skaars plant en kom slegs voor op ariede, rotsagtige areas in die
Richtersveld en in die suide van Namibie. Die lewensverwagting van die besonderse
plante is 100 jaar of selfs meer!
Die Halfmens is ‘n baie opvallende plant en het meestal ‘n enkele stam wat geswel is
wat dunner raak na bo. Die punte van die bome is na noord getult in reaksie op die son.
Die bas van die boom is glad en gryserig met baie stekelrige uitgroeisels op die jonger
dele. Blare kom in ‘n spiral voor op die punte van takke. Trompet vormige blomme
groei in klossies op die punte van takke en is rooi binne in en geel-groen buite. Die
vrugte wat vorm in pare en kom voor in bruin haririge capsules. Die kapsules spring
oop as dit ryp is en stel baie saadjies met ‘n klossie lang sagte, wit hare vry wat dan
deur die wind versprei kan word.
Melksap wat deur die bome afgeskei word as dit beskadig word is giftig en was histories
gebruik deur Boesmans as gif vir hulle pyle.
Daar is ‘n fasinerende legende wat hierdie plant tot die mense van Namaqualand
bind. Daar word geglo dat hierdie bome half mens half plant is, veral wanneer dit op
die horison van ‘n afstand af gesien word. Stories van die Nama mense beweer dat die
stam wat in ‘n vrugbare deel van suidelike Namibie gewoon het suidwaarts verdryf
was na ‘n lang en bloedige geveg. Die Nama mense het gevlug en uiteindelik in die
Richtersveld op geeindig, ‘n bar en verlate berg-woestyn wat deur die gode gemaak is
in ‘n oomblik van woede. Hulle het verlang na hul tuiste en vir ‘n oomblik stil gestaan
en noordwaarts gekyk vir oulaas. Die gode het die mense toe jammer gekry en hulle in
Halfmense verander sodat hulle vir altyd hulle verlore tuisland kon sien.
DIE KOKERBOOM word in Suid Afrika net
in die verre noordweste gewind. Hierdie bome
groei meestal alleen maar word ook aangetref
in massiewe “woude” op ‘n paar plekke in die
Richtersveld. Dit is maklikste om hierdie bome
te vind op rotsagtige koppies in die noordelike
dele van die Sukkulente Karoo, veral in die
Richtersveld. Dit word ook aangetref op
klipperige en/of vlaktes langs die Oranje Rivier.
it is ‘n massiewe bonkige aalwyn wat ‘n klomp
takke wat herhaaldelik vertak dra. Jong bome
se bas is glad wat weg vlok en die geel-pienk tot
geel-orange onderbas ontbloot. Ou bas is gryser
en het soms ‘n gevoude voorkoms. ‘n Kokerboom
dra kleiner blare as meeste ander aalwyn spesies.
Die blare is blou of geel-groen met fyn tandjies
op die rante wat later verdwyn op ouer blare. Die
blare kom in spiraalagtige bossies om die punte
van takke voor.
Massas buisvormige geel blomme met opvallende
rooi meeldrade wat by die punte uitsteek, word
bo-op die blaar rosette gedra in die winter. Die
vruggies is klein en ietwat vlesig is bruin as
hulle ryp is.
Blomme word deur suikervoels bestuif en word
soos bobbejane en springkane, ook gelok deur die
groot hoeveelhede nektar wat deur die blomme
geproduseer word. Versamelvoels bou ook soms
hul massiewe gemeenskaplike neste in hierdie
bome. Jong blomme kan ook geeet word en daar
word berig dat dit dieselfde as aspersies proe.
Takke van die bome was gebruik deur Boesmans
om kokers vir hulle pyle te maak. Hulle het
die takke uitgehol en een kant met ‘n stuk leer
toegebing en sodoende ‘n sterk diensbare koker
van die boom gemaak.
Groot boomstamme van dooie bome was ook
uitgehol en as ‘n natuurlike yskas gebruik. Die
veselagtige vleis van die stam koel lug af soos
dit deur beweeg. Water, vleis en groente kon dus
binne in die stamme gestoor word. Die bas van
die boom kan as bou materiaal gebruik word en
as vars hout pap gedruk word kan dit dien as ‘n
bron van water.
foto deur ©CSA - H. Muller - Kokerboom
foto deur ©CSA - H. Muller - Halfmens
Namakwa-rotsvy | Ficus cordata | Moraceae
DIE NAMAKWA-ROTSVY word
gewoonlik in aride areas gevind waar
dit groei op steil rotsrante of kranse wat
geassosieer word met ‘n bietjie ekstra
vog. Hulle groei meestal alleen maar
daar is gewoonlik ‘n paar ander bome
naby. Hulle is verspreid deur meeste van
die Sukkulente Karoo en ooswaarts deur
die Boesmanland langs van die groter
riviere. Hulle groei op rotse waar die
vaalgrys wortels sigbaar is soos wat dit
op die rotse le. Soms groei die bome tot
20 meter hoog. Dit is ‘n medium grote
boom met maer jong takke wat met
ouderdom dikker raak. Alle dele van die
boom het ‘n melkagtige sap. Die bas is
glad en vaalgrys op jong takke en word
skurwer en donkerder grys soos op ouer
stamme. Die jong takke is ook oortrek
met ‘n lagie digte, klein silver haartjies.
Die donkelr groen, oval blare het gladde
rante en die basis van die blaar is gelob
en dit gee ‘n hart vorminge voorkoms
aan die blare. Alhoewel die blare hard
en leeragtig is, is hulle geneig om te
hang aan lang blaaragtige steeltjies en
is effens gevou op die middelste hoofaar.
Die are op die blare is duidelik in drie
vertak vanaf die basis terwyl die punt
foto deur ©CSA - H. Muller - Halfmens blom
foto deur ©CSA - H. Muller - Kokerboom blom
van die blaar ‘n skerperige punt vorm.
Fye groei tussen die blaar en die stam
in pare naby die punte van takke. Die
vrugte is bruin tot geel en het geen tot
Diere het ook regte
Diere kan nie vir hulself praat nie en veral huishoudelike diere, perde, donkies en vee is afhanklik van mense,
meestal hul eienaars, om na hulle te kyk en te verseker
dat hulle ‘n goeie lewe het. Die wet beskerm ook diere en
die staat het die mag om op te tree teen diegene wat nie
die wetweging, die Gewysigde Dierebeskermingswet van
1993, nakom nie.
Die wet is baie duidelik oor watter aktiwiteite as onaanvaarbare
kort steeltjies. Die vye kan glad of
bietjie harerig wees en word van
Augustus tot Mei gedra. Die vye het
nie sigbare uitwendige blomme nie. ‘n
Groot aantal klein blommetjies groei
binne in die vlesige vrug.
Elke vrug het ‘n klein opening op
die einde van die vrug waardeur
klein perdebytjies kan deur kruip om
die blommetjies te bestuif en hulle
eiertjies te le. Vrugte vretende voels,
klein soogdiertjies en bobbejane vreet
die vrugte en versprei sodoende die
saadjies. Vrugte wat afval word gevreet
deur klein bokkies, Koedoes, muise,
bobbejane en jakhalse. Die Vyeboom
Blou skoenlapper, Myrina silenus
fecedula, eet ook die blare van die
hantering van diere beskerm word. Dit laat nie toe dat diere wat
vervoer moet word, oorlaai word, met ander woorde dat diere so baie
in ‘n voertuig soos ‘n lorrie of bakkie ingelaai word dat daar geen
beweegruimte vir hulle is nie en hulle op mekaar trap of lê nie.
Diere mag ook nie wreed geterg word, gemartel word, op ‘n wrede
manier geslaan, geskop of vreesbevange gemaak word nie.
Enige persoon wat diere in ‘n te klein ruimte inhok, onnodig
vasmaak of in enige wyse aanhou wat die dier ongerief, pyn of
lyding veroorsaak deur ‘n gebrek aan genoegsame ruimte, ventilasie,
lig en genoeg beskerming teen hitte en koue, kan beboet word in
terme van die Dierebeskermingswet.
Dieselfde geld vir persone wat diere in hul sorg laat honger ly,
ondervoed of nie van genoeg water voorsien nie.
foto deur ©CSA - H. Muller - Namakwa-rostsvy
vvlg op bl 14
Conservation Suid Afrika en
NRI soek saam na oplossings
CONSERVATION SUID AFRIKA en Nurture Restore
Innovate (NRI) het onlangs ooreengekom op langtermyn
samewerking om te kyk hoe verweerde weiveld moontlik gerehabiliteer kan word. Die studie sal ook kyk na watter projekte
geloods behoort te word wat sal help om die omgewingsbronne
wat nodig is vir boerdery en biodiversiteit, in stand te hou.
Carina Bekker, ‘n doktorsgraad student, sal onder toesig van
Dr Peter Carrick van NRI en Dr Timm Hoffmann van UCT,
aktief in die veld wees besig met die studie. Die studie sal
plaasvind rondom Leliefontein en Tweerivier en die plaaslike
mense sal Carina van tyd tot tyd in die omgewing sien.
Carina is ‘n doktorsgraad student aan die Universiteit van
Kaapstad se Plantbewarings Eenheid en sal vir die volgende
drie jaar saam met Conservation Suid Afrika aan die projek
Sy is ‘n Namibiër wat Engels, Afrikaans en Duits kan praat
en het na skool in aasvoël bewaing gewerk, asook in omgewings opvoeding. Sy het ook ervaring van myn restourasie.
NRI het suksesvolle nuwe rehabilitasie metodes vir die areas
wat deur mynaktiwiteite teen die Namakwalandse Kus verweer en beskadig is, ontwerp en toegepas. Nou gaan hulle kyk
hoe kan uitgetrapte grond en ou lande herstel word sodat dit
weer vir mens en dier nuttig kan wees.
Ons het Carina gevra om so ‘n bietjie meer te verduidelik
omtrent die studie en hier is wat sy te sê gehad het, “ Daar
sal 6 afgekampte areas wees vir my eksperimente. Ons wil op
innoverende maniere probeer om die veld te restoureer deur
Kraalbos en Renosterbos as “moederplante” vir klein saailinge
van smaaklike bosse. Ons wil die mees doeltreffende manier
vind in terme van kostes en plant oorlewing, om restourasie
van ou lande in Namakwaland te doen.”
Aan die einde van die studie sal die inligting aan plaaslike
boere beskikbaar gemaak word en ook aan die Namakwa Distriksmunisipaliteit om beide boere en munisipaliteit by te
staan in goeie besluitneming as dit kom by boerdery grond.
foto deur ©CSA - H. Muller - Carina in die veld met die
DIE GROTER Wasmot
wat in Amerika
aangetref word is die
dier wat klank teen die
hoogste frekwensie kan
Voorheen is daar gedink
dat slegs vlermuise
sulke hoë frekwensies
kan hoor, maar
tot hulle verbasing
uitgevind die motte
het die beste ore in
die natuurlike wêreld
waarvan ons weet!
Groter Wasmotte kan
klanke van tot 300Hz
hoor, terwyl ‘n vlermuis
slegs tot 100Hz kan
Groen, groener groenste
Die Groen Ekonomie en Suid Afrika se strategie daarvoor
TYDENS DIE wêreldwye ekonomiese krisis het baie ekonome indringend na die toekoems van lande se ekonomiese heil
gekyk. Dit was duidelik dat die ou manier van sake doen, deur
soveel bronne moontlik uit die natuur te haal, nie meer werk
nie. Daar is skielik met nuwe oë gekyk na hernubare bronne
en natuurlike kapitaal. Oral het ekonome en omgewingslui die
boodskap begin verkondig dat ons ou ekonomie, wat vinnig besig was om ons natuurlike bronne uit te put, stadig maar seker
vervang moet word deur ‘n nuwe, groen ekonomie – ‘ n ekonomie wat hernubare bronne gebruik en wat natuurlike kapitaal
in ag neem en bewaar. Die Verenigde Nasies se Omgewingsprogram, het ook ‘n versoek na die lande van die wêreld uitgestuur
vir ‘n die ontwerp en implementering van groen ekonomiëe.
Suid Afrika het ag geslaan op hierdie versoek en het ‘n strategie vir ‘n groen ekonomie, wat ordentlike werk, volhoubare en
inklusiewe groei en die bereiking van die Millenium Doelwitte,
as fokus het. In Mei 201 het die Departement van Omgewingsake ‘n Groen Ekonomie Strategiese Beraad gehou en ‘n
raamwerk daargestel vir die vestiging van ‘n groen ekonomie
in Suid Afrika. In hierdie raamwerk gee die regering erkenning dat daar geweldig baie geleenthede is vir die bevegting
van die verwagte negatiewe uitwerkings van klimaatsverandering, die ontwikkeling van groen tegnologie en werkskepping.
Daar word bereken dat 300 000 werksgeleenthede oor die volgende tien jaar geskep kan word in Suid Afrika, deur slegs die
ontwikkeling van die hernubare energie bedryf! 20 000 van hierdie werksgeleenthede kan binne die volgende twee jaar reeds
Die regering se strategie vir die ontwikkeling van ‘n groen
ekonomie sluit in belegging in beide die openbare en private
sektore vir die aanneem van volhoubare verbuikers en produksie prosesse. Dit sluit ook in die ontwikkeling en implementering van metodes om koolstof vrystelling teen 202 met 34% te verminder en teen 2025 met 42%. Befondsing is gevind vir die Suid
Afrikaanse Skoon Tegnologie Fonds, wat aangewend sal word
om so gou as moontlik te verseker dat 4% van al Suid Afrika se
elektrisiteitsbehoeftes vanaf sonkrag kom en dat 1 miljoen huishoudings se water binne die volgende vyf jaar deur sonkrag
verhit sal word.
Om ‘n groener ekonomie te bevorder, word daar gefokus op die
instelling van skoner tegnologie vir alle sektore, die vermindering van besoedeling, die voorkoming van bronne-uitputting en
skade aan die omgewing.
Die sektore wat beskou word as belangrik om die vestiging van
‘n groen ekonomie te vestig is landbou, die boubedryf, vervoer,
opwekking van elektrisiteit, visserye, toerisme, vervaardiging,
afvalbestuur, die kleinhandel en die regering self.
Van die spesifieke ondernemings waarop gefokus word vir die
ontwikkeling en vestiging van ‘n groen ekonomie is die vergroting van die Werk vir Water program wat infrastruktuur en
werk kan skep; die Zero Afval program vir 500 000 huishoudings en die verbetering en ontwikkeling van openbare vervoer.
Die verbetering van waterbestuur deur munisipaliteite is nog
‘n belangrike area wat aandag sal geniet. Bevordering van volhoubare landboupraktyke en die bevordering van meer volhoubare verbruikerspatrone word ook as krities geag vir die vestiging van ‘n groen ekonomie.
Die implementering van Suid Afrika se Groen Ekonomie Strategie is redelik gedesentraliseer en sluit alle vlakke van regering
in. Die verantwoordelik om oorsig te hou oor die ontwikkeling
van ‘n groen ekonomie lê gesamentlik by die departemente van
Ekonomiese Ontwikkeling, Handel, Omgewingsake, Landbou,
Bosbou en Visserye, die Nasionale Tesourie, Departement van
Energie, Departement Openbare Werke asook die Departement
CSA ondersteun 4 studente van
Landbou Navorsingsraad met beurse vir
omgewingstudies in Namakwaland
ARC, OFTEWEL die Landbounavorsingsraad, het onlangs
begin om ‘n studie oor die Leliefontein Vleilande en
Beweidingsareaste doen. CSA het befondsing verskaf vir drie
studente wat onder leiding van Igshaan Samuels van ARC, die
studie in die veld sal doen. Die studie sal kyk hoe en waarvoor
vleilande gebruik word. Daar sal ook gekyk word hoe vleilande
beter gemoniteer kan word die waarde van vleilande sal meet en
wat sal kyk na watter plante, diere, insekte, voëls, amfibieë en
reptiele in vleilande voorkom.
Die drie studente is Megan Simons, Jamie Paulse en Khululiwe
Ntombela. Megan Simons is ‘n 20-jarige BSc honneurs student
aan die Biodiversitiet en Bewaringsbiologie Departement by
die Universiteit van die Wes Kaap. Sy het haar graad voltooi
in 2013 en woon tuns in die Strand. Hierdie jaar gaan Megan
haar meestersgraad projek in die Leliefontein kommunale area
in die Kamiesberg doen. Die projek waaraan sy gaan werk
is om die uitwerking van brand op Renosterveld plantegroei
beter te verstaan om sodoende beter brandperiodes vir die area
te bepaal. in.. Jamie Paulse is ‘n 21 jarige student wat tans
in Mitchels Plain, Kaapstad, woon. Sy het ‘n passie vir die
omgewing en hierdie passie het onstaan toe sy in haar skool
jare aan die natuur blootgestel is. Sy studeer tans Biodiversiteit
en Bewaringsbiologie aan die Universiteit van Wes-Kaap
en het haar B.Sc graad in 2012 voltooi. Jamie doen tans haar
honneursgraad Leliefontein is haar studie area. Die doel van
haar studie is om te kyk na die uitwerking van beweiding in die
Khululiwe Ntombele is oorspronklik van KwaZulu Natal en sy
geniet dit om te sing, netbal te speel, te kook en te lees. Sy is besig
om vir Honneursgraad te studeer aan die Universiteit van die Wes
Kaap. Sy sal die uitwerking van beweiding deur vee op plantegroei
en grond in Leliefontein bestudeer en veral watter implikasie
beweiding vir suksesvolle vleiland rehabilitaie het.
Saam gaan die drie studente onder leiding van Igshaan Samuels
kyk na impakte van verskillende aspekte van beweiding op
vleilande en op die algemene weidingsgronde van die meent. Daar
word gehoop dat die resultate van hul studies ons meer sal vertel
oor watter boerderypraktyke aangepas moet word om te verseker
dat die veld in goeie toestand bly en mense nog vir baie lank daar
sal kan boer. Melvin Swarts is reeds bekend aan die mense van
Leliefontein en hy is die vierde ARC student wat saam met Khuli,
Jamie en Megan aan die navorsingsprojek sal werk. Melvin het ‘n
Diploma in Geïntegreerde Bronnebestuur en is tans besig met sy
Mphil graad in Armmoede, Grond en Landbou. As deel van die
navorsing moet hy ‘n mini-tesis omtrent die institusionele aspek
van die bestuur van vleilande indien.
vlnr. Melvin Swarts, Megan Simons, Jamie Paulse, Khuli Ntombela
3 grade warmer!!!
vvlg van bl 2 - Wêreld Omgewingsdag 2013
SARSCHEN SCORGIE, ‘n personeellid van Conservation
Suid Afrika wat op die LTAS projekspan se bestuur dien,
het op 11 Maart 2013 ���n voorlegging van Professor Jorgen
Randers, wêreldbekende kenner op die gebied van klimaatsverandering en medeskrywer van die bekende boek
“Limits to Growth”, bygewoon. Sy het haar indrukke oor
die praatjie gedeel:
“Professor Randers se praatjie het gegaan oor die neigings
vir die volgende 40 jaar (2012 -2052) in lig van huidige
klimaatsverandering inligting. Sy gevolgtrekking neem
aspekte soos die klimaat en bevolkingsgroei in ag.
Professor Randers voorspel dat dinge “nie so erg” sal wees
soos wat aanvanklik gevrees is, in die volgende 40 jaar nie,
maar dit het my ook opgeval dat hy nie geraak het op die
3+ grade Celsius verhoging van temperature na 2050, asook
die onsekerheid van hoe ekosisteme hierdie verhoogde temperatuur sal hanteer, nie.
Professor Randers voel dat die wêreld in ‘n relatiewe
“veilige” 2 – 2,5 grade maksimum verhoging sal bly in die
volgende vier dekades, maar ons weet reeds dat vir Suid Afrika spesifiek, dit ‘n 4 -5 grade verhoging sal beteken. Professor Randers voel dat vir die volgende 40 jaar, dat met
hierdie gematigde impakte, dat wêreldwye kosproduksie en
watervoorraad minstens tot 2050 nie aansienlik geraak sal
word nie. Hy voel egter dat hongersnood in baie gebiede sal
voortgaan om ‘n probleem te wees as gevolg van faktore soos
gebrek aan toegang tot voedsel, armmoede en markte. Volgens Professor Randers sal die verhoogde pryse van water
ook tot op ‘n punt sorg vir water-effektiwiteit. Uit my eie
perspektief sou ek graag wou hoor wat hy sou sê oor wat die
impakte op kosproduksie en waterbeskikbaarheid ná 2050
sal wees, wanneer temperature skerp gaan styg.
Terwyl Professor Randers sê dat dit onwaarskynlik is dat
ons groot klimaatskokke in die volgende 40 jaar sal beleef,
waarsku hy dat daar nogtans baie droogtes, vloede en siklone sal wees wat ekonomieë sal aantas. Hy sê ook dat alhoewel dinge dalk relatief rosig mag lyk, hierdie volgende
40 jaar nie gesien moet word as ‘n tyd om op ons louere
te rus nie, maar om iets te DOEN aan die komende impakte van hoër temperature. Vir my het dit weereens die
noodsaaklikheid om dringend Langtermyn Scenarios te
ontwikkel vir hoe ons in Suid Afrika met hierdie komende
verandering sal omgaan. 40 jaar is nie werklik ‘n baie lang
tyd nie. Professor Randers het dit bevestig toe hy gesê het
een van die
foto deur ©Google
Images - Professor
grootste beperkings tot die mensdom se vermoë om voor te
berei vir klimaatsverandering
is juis die korttermyn aard van ons besluitneming .
Laastens het Professor Randers 5 aanbevelings gemaak
waaraan die mensdom ernstig moet aandag gee as ons, klimaatsverandering of nie, ‘n beter planeet met beter lewensstandaarde en ‘n gesonde ekologie wil hê:
•	Bring	die	bevolkingsgroei	af	–	hy	bepleit	,	ten	spyte van die ongewildheid van die idee, een kind per persoon. Die wêreld se bronne is beperk en sal tot ‘n einde kom
– dit kan net sóveel mense en nie meer nie, onderhou.
•	Vermindering	van	koolstofvrystellings	deur	die	verbanning van fossielbrandstowwe. Elke ons koolstof wat
in die atmosfeer ingaan, maak die toekoms warmer en ondraagliker.
•	Help	armer	lande	met	die	bou	van	skoon	energie	fasiliteite en klimaatsvriendelike energiestelsels.
•	Temper	korttermyndenke	en	vestig	supranasionale instellings soos‘n globale sentrale bank vir koolstofvrystellingsregte; en laastens
•	Stel	nuwe	doelwitte	vir	die	ryk	mense	van	die	wêreld – Professor Randers sê dat ‘n nuwe doel van welsyn
(“wellbeing”) eerder as rykdom, mense se fokus moet wees.
Professor Randers se praatjie was uiters interessant vir my,
en sy voorstelle maak absoluut sin, maar ek sou graag wou
hoor wat sy visie vir na 2050, wanneer ons sommige van
die werklike groot klimaatskokke verwag, was. Volgens
Randers is hy ook pessimisties dat die onperfekthede van
demokrasie en kapitalisme ‘n struikelblok is vir die leiers
van die wêreld om nie gewilde, maar die regte besluite, wat
die mensdom kan help om aan te pas by die komende klimaatskokke, te neem.
Self dink ek nog steeds dat ons baie kan doen om ‘n verskuiwing mee te bring wat aanpassings by klimaatsverandering kan ondersteun en wat ons afhanklikheid van fossielbrandstowwe, kan verminder.”
Konkinkryk mors huishouding
jaarliks ‘n geskatte 6.7 miljoen
ton kos – dit is ongeveer ‘n derde
van die totale 21.7 miljoen ton kos
wat jaarliks gekoop word. Daar
word gereken dat 32% van die kos
wat vermors word inderwaarheid
nog heeltemal eetbaar is.
Waarom mors mense kos? Die
skrywer van die boek “American
Wasteland”, Jonathan Bloom sê
ons mors kos omdat ons dit vanselfsprekend aanvaar. Opvallend
word die meeste kos gemors in
welvarende lande en huishoudings. Waar kos volop is, ag ons
dit nie meer na waarde nie. Nog
‘n rede is dat kos relatief goedkoop is, veral in ontwikkelde
lande waar boere gesubsideer
word om kos te produseer. Dit
beteken dat die verbruiker eintlik
minder vir die kos betaal as wat
dit gekos het om dit te produseer.
So dit is maklik en nie te duur om
net nog kos te gaan koop nie, en
kos wat eintlik nog gebruik kan
word, word makliker weggegooi.
Laastens, sê Jonathan Bloom, gee
ons nie meer aandag aan kos nie
– wegneemetes, vooraf verpakte
maaltye en gemorskos veroorsaak
dat ons nie meer self kook nie,
ons is dus uit voeling met ons kos.
foto deur ©Google - Bruikbare kos beland op vullishope
Wat is die oplossing hiervoor?
10 wenke om minder kos te vermors:
•	•	•	•	•	•	gaan deur jou kos- en yskas
voordat jy inkopies doen en
maak ‘n inkopielys net van
dit wat jy nodig het;
hou by jou inkopielys!
maak seker dat jou yskas in
‘n goeie toestand is en nie
seëls het wat nie goed pas
nie, sodat kos daarin langer
vars kan bly;
Moenie kos weggooi nie!
Vrugte wat effens oorryp
is, kan versap word, groente
wat effens verlep is, kan in
sop gebruik word;
Gebruik jou oorskiet. Dink
aan maniere hoe jy vandag
se oorskiet in môre se
maaltye kan gebruik;
Roteer die items in jou
koskas, wanneer jy nuwe
items koop, pak hulle agter
in die kas en skuif die oues
•	•	•	•	vorentoe sodat hulle gebruik
kan word voordat dit bederf;
Bedien klein hoeveelhede –
mens kan altyd weer skep.
Koop net wat jy nodig
het – koop 5 appels vir die
appeltert in plaas van ‘n hele
Vries! Daar is tientalle
soorte kos, selfs brood, wat
goed vries. As dit lyk of
jy nie iets gou genoeg gaan
opgebruik nie, sit dit in die
Maak kompos daarvan en
gebruik die kompos om
groente te kweek in jou tuin
Ons kan almal ‘n verskil maak
deur minder kos te mors –
letterlike tonne kos per jaar kan
wêreldwyd bespaar word – as
elkeen sy deel doen.
Verbeterde klimaatsbeskerming in landbou
LANDBOU IS verantwoordelik vir 10 tot 12
% van alle kweekhuisgasse wat deur die menlike aktiwiteite vrygestel word. Dit laat die
vraag ontstaan van hoe die kweekhuisgasse
verminde kan word in die landbou sektor. ‘n
Onlangse studie het vir die eerste keer die volle
reeks faktore wat bydra tot die vrystelling van
kweekhuisgasse, naamlik grond en klimaatstoestande, landboumodelle en beide organiese
en intensiewe landbou, ontleed en gekyk of
hoe dit bydra tot klimaatsverwarming. Deur
hierdie inligting, wat uit die studie gekom het,
te gebruik, kon wetenskaplikes ‘n nuwe model
ontwikkel wat landbouers in staat sal stel om ‘n
klimaatsbalans vas te stel en te verbeter.
As deel van die studie het die span wetenskaplikes 40 organiese en 40 konvensionele plase
oor Duitsland se vier landboustreke, ondersoek. Hulle het uitsluitlik op gewas- en suiwelplase gefokus. Die wetenskaplikes het al
die toepaslike klimaatsgasse tydens die totale
produksieproses gemeet. Die gasse wat tydens
die boerderyproses gegenereer word is metaan,
stikstof-oksied en koolstofdioksied. In die
geval suiwelplase het hulle ook die aankoop
van sojaboonmeel vanuit Suid-Amerika en die
kweekhuisgasse wat deur die vervoer daarvan
vrygestel word, ingereken.
Fossielbrandstowwe, en veral diesel, is een van
die grootste bronne van koolstofdioksied vrystelling. Koolstofdioksied word egter ook vrygestel deur die vervaardiging van minerale stikstof
kunsmis, insekdoders, landbou masjinerie en –
“Daar is verskillende maniere om ‘n plaas se
klimaatsbalans te verbeter,” verduidelik Professor Kurt-Jürgen Hülsbergen van die Technische Universität München (TUM). “Een baie
doeltreffende strategie is vir landbouers om
eerder hul eie voer te kweek as sojabone en ander voer van elders aan te koop. Plase kan ook
die produksieprosesse meer vaartbelyn maak
deur moderne tegnologie te gebruik wat hoër
opbrengste bring sonder dat dit meer energie
In gewasboerdery is die vermeerdering van
stikstof doeltreffendheid van uiterse belang.
Hoë vlakke van stikstof word in die omgewing
vrygestel en gewasse is gewoonlik nie in staat
om al die stikstof op te neem nie. Die vervaardiging van stikstof kunsmisse vereis ook baie
energie, wat die klimaatbalans nog meer versteur. Deur te bepaal wat die regte hoeveelheid
stifstof is en dit dan toe te dien, in plaas van te
veel, kan dit help om ‘n plaas se klimaatsbalans
te herstel.In kontras hiermee, kan die kweekhuisgas koolstofdioksied baie effektief in grond
gestoor was as humus. Dit kan bereik word
deur peulgewasse, soos ertjies of lusern, te saai,
aangesien peulgewasse help om stikstof te bind.
Verder kan die aanwending van organiese kunsmis soos kompos bydra tot nog minder kweekhuisgasse wat vrygestel word, aangesien dit die
nodigheid om petroleumgebaseerde kunsmis te
vervaardig en te vervoer.
Die studie het ook gewys dat organiese boerdermetodes by verre meer energie effektief is en
baie minder vrystelling van koolstofdioksied
tot gevolg het. Die organiese boerderye in die
studie het omtrent 20% minder koolstofdioksied
vrystellings tot gevolg gehad per opbrengseenheid as die konvensionele boerderye.
Organiese suiwelplase kweek meer van hulle
eie voer en voer baie minder sojaboonmeel in.
“Die organiese plase waarna ons gekyk het het
ongeveer 200 gram minder koolstof per kilogram melk vrygestel as konvensionele suiwelplase.” Sê Hülsbergen.
Interessant genoeg het die ondersoek getoon
dat die hoeveelheid koolstof wat deur organiese plase vrygestel word baie wissel tussen
organiese plase self. Dit demonstreer dat die
kundigheid van die boer ‘n baie groot rol speel
in die kweekhuisgas balans en dat daar selfs op
organiese plaas baie ruimte vir verbetering is.
Hierdie is die eerste keer dat ‘n studie ‘n 360
grade oorsig oor klimaatstoepaslike faktore wat
al die vrystellings vanaf lewendehawe boerdery
tot gewasboerdery gedek het. “Ons het ‘n werkende model wat ons in staat sal stel om die oorsake van lae energie doeltreffendheid asook hoë
kweekhuisgasvrystelling, te identifiseer,” sê
Hülsbergen. “Ons is nou besig om die model te
verbeter sodat dit direk deur klimaatsveranderings raadgewers in die landbou sektor gebruik
kan word.” tor.”
foto deur ©CSA - CAPTION TO GO IN HERE
As dit lewe, hoort dit êrens
Die Biologiese Klassifikasie Stelsel
EQUUS AFRICANUS ASINUS. Wat vir ‘n ding is dit?
Dit klink na ‘n lelike paar woorde. En watter taal is dit
– dalk Grieks?
Nee, die taal is Latyns en dit is die taal waarmee
wetenskaplikes alles wat lewe beskryf. Die rede hiervoor
is sodat alle wetenskaplikes en alle ander mense dieselfde
naam vir dieselfde organisme kan gebruik sodat almal
onmiddellik weet waarvan daar gepraat word. Elke spesie
wat op aarde voorkom en waarvan ons weet, het ‘n Latynse
naam. Hierdie is die behoorlike naam vir die spesie.
Equus africanus asinus is die donkie. Ons het baie
ander streeksname vir donkies in Afrikaans: Vaaltyn en
Langoor, byvoorbeeld. Maar Equus africanus asinus is
die donkie se behoorlike naam.
Die naam vertel ons ‘n paar dinge van die donkie. “Equus”
beteken dit is ‘n perdagtige dier. ‘n Zebra se Latynse naam
is byvoorbeeld Equus quagga – die kwagga waarvan
ons weet. Maar dit vertel ons net dat die donkie en die
kwagga aan dieselfde Genus behoort. Daar is verskillende
spesies zebras: Equus quagga burchelli (Burchell se
zebra); Equus zebra zebra (die Kaapse bergzebra) en nog
‘n hele paar ander. Equus vertel ons dus dat die genus
die perdegroep is, maar die tweede naam na hierdie
genusnaam wys ons watter spesifieke spesie dit is.
Maar die klassifikasiestelsel vir alle lewende dinge op
aarde is baie meer omvangryk as net die genus en die
spesie. Kom ons kyk ‘n bietjie hoe dit werk.
(This part comes after the schematic picture)
Deur die Biologie Klassifikasie Stelsel kan ons dus, soos
ons in Namakwaland sê, die donkie se hele “pedigree” met
een opslag sien. Ons weet nou dat die donkie lewend is,
dat hy meersellig is, ‘n oneweredige getal tone, hoewe,
lang ore en ‘n soogdier is – ons kan alles verneem wat daar
te wete is van ‘n donkie en verstaan hoe hy inpas in die
groter skema van diere. Elke ding wat lewe op aarde, pas
op ‘n manier in die Biologiese Kwalifikasie Stelsel.
Ek is grootgemaak in Leliefontein en laerskool op
Leliefontein bygewoon. As kind het ek graag stories
opgemaak en ‘n baie aktiewe verbeelding gehad. . Op
hoërskool, by Hoërskool Namakwaland, het ek geleer om
my verbeelding te gebruik om stories te skryf en so het my
liefde vir skryf ontwikkel. Ek het later besluit om my liefde
vir skryf na ‘n ander vlak te neem en het besluit om by
City Varsity te gaan om joernalisme te studeer. Tydens my
opleiding het ek die geleentheid gekry om praktiese ervaring
foto deur ©TMildenhall: Donkie stap in die veld in Leliefontein
Diere het ook regte vvlg van bl 11...
DIT IS ook onwettig om ‘n dier met opset in vuil toestande waar
parasiete hul aanval, aan te hou. Die wet vereis ook dat eienaars
van diere hulle moet behandel teen uitwendige parasiete soos
bosluise en vlooie en dat hul ook nie behandeling van siek diere
mag weerhou nie. Die wet gaan so ver om te sê dat as so ‘n dier
te ver heen is as gevolg van hongerte, dors en siektes, die dier
tot niet gemaak moet word om die dier se lyding te be-eindig
en dat om dit nie te doen nie, ‘n oortreding van die wet is.
Waar inspekteurs van die staat vind dat eienaars enige van die
bogenoemde vereistes oortree het, kan so ‘n persoon ‘n boete van
R4000 of 12 maande gevangenisstraf ontvang.
Nuwe Intern vir die NGED
op te doen en het vir twee weke by radio NFM in Okiep as
intern gewerk. Daar het geleer dat die krag van die media
ook gebruik kan word om mense se lewens te verryk.
Ek het ook by die Olifantsrivier Gazette ‘n internskap
gedoen en opleiding by Die Plattelander gekry waar ek
geleer het wat dit verg om vir ‘n gemeenskapkoerant te werk.
Ek het onlangs as kommunikasie intern by CSA Springbok
begin en sien uit na die uitdagings wat voorle en die blink
toekoms wat my nader wink.
Nog ‘n area wat deur die wet gedek word is hondegevegte. Hierdie
wrede sport lei dikwels tot ernstige beserings of die dood van
honde en is totaal en al onaanvaarbaar. Selfs om ‘n hond vir
hierdie doeleindes op te lei of as ‘n veghond te verkoop, is teen
die wet. Sou ‘n persoon die wet in die opsig oortree, sal daar ‘n
boete van R5000 aan hom of haar opgelê word, wetstoepassers het
die reg om die hond van kant te maak en kan ook die kostes van
die konfiskering van die hond en die uitsit van die hond van die
eienaar eis, bo en behalwe die boete.
Ons as mense, is aangestel om te regeer oor die diere en soos enige
regeerder, het ons die plig om reg te handel met ons diere, wat
stemloos is en afhanklik is van ons. Dit is ‘n voorreg om ‘n dier
te kan aanhou en as diere reg behandel word kry ons oor en oor
liefde en getrouheid en diens van daardie diere.
Moenie anderpad kyk as jy diere sien wat mishandel of
verwaarloos word nie. Skakel jou plaaslike polisiekantoor
of die staatsveearts en meld dit aan. Praat met mense in jou
gemeenskap en met leerders by die skool en help om ‘n kultuur
van goeie dieresorg in jou gemeenskap te kweek.
Die fontein van Leliefontein
DIE LELIEFONTEIN Kerk is een die oudste Metodiste kerk in Suid
Afrika en die tweede oudste kerk in Namakwaland. In 1828 is dit
deur pastoor Barnabas Shaw gestig en vandag is die kerk ‘n nasionale
gedenkwaardigheid en word die geskiedenis nog sterk gereflekteer in
straatname soos Shawstraat en plaaslike mans wat na Barnabas Shaw
Een van die dinge wat die Leliefontein Metodiste Kerk so spesiaal
maak is dat ‘n vleiland deel is van die eiendom waarop die Kerk en
die pastorie staan. En dis hierdie fontein en die Aäronskelke wat
daar groei, waaraan Leliefontein sy naam ontleen het. Die fontein
sou natuurlik ook lank voor die koms van die kerk deur die plaaslike
Khoi mense gebruik geword het om hul vee by water te gee.
Die Leliefontein Kerkvleiland is in alle opsigte ‘n baie spesiale
vleiland. Dit is onlosmaaklik deel van die dorp se geskiedenis en
identiteit en dit staan op kerkgrond. Dit is gepas dat daar ‘n vleiland
langs die kerk is en dis asof dit Christus se woorde in Johannes 4:14,
waar Hy praat oor die Lewende Water, illustreer. Die Leliefontein
vleiland, waaruit lewende water opborrel, is ‘n wonderlike simbool
Met tyd is daar populier- en bloekombome in en om die kerk se
vleiland geplant en hierdie dorstige, uitheemse bome het die vleiland
feitlik drooggelê en in ‘n digbegroeide bos omskep. ‘n Paar jaar
gelede het die kerk ingestem dat Werk vir Vleilande, wat vleilande
in die Kamiesberg restoureer, die kerk se vleiland ook restoureer. Die
meeste van die uitheemse populier- en bloekembome is uitgehaal en
amper oornag het die water weer teruggekom. Daar is egter toe besluit
om nie al die uitheemse bome uit te haal nie en baie gou het klein
populierlote weer begin groei uit die oorblywende bome se wortels en
die hele vleiland weer ingeneem. Weereens is die kerk se vleiland
skoongemaak, maar omdat daar nog steeds bloekom- en populierbome
in en om die vleiland staan, het die probleem homself herhaal.
Werk vir Vleilande staan nou reg om nog ‘n maal te probeer. Om
sukses te behaal is dit egter noodsaaklik dat al die uitheemse bome,
nie net in die vleiland nie, maar ook om die vleiland, uitgehaal word.
Die natuur is die Meester se handewerk en ongerepte natuur, waar
alles in die oorspronklike vorm is, is soos Hy dit bedoel het. Voor
daar enige populier- of enige ander bome in en om die Leliefontein
Kerkvleiland was, sou die vleiland lowergroen van verskillende
soorte riete en grasse wees en in die winter sou die Aäronskelk lelies
skitterwit teen die lowergroen agtergrond uitgestaan het. Daar sou
talle ander plante ook in die vleiland gegroei het, wat in die lente
met hulle blomprag alles sou versier het. Ek kan my indink dat die
vleiland, toe dit nog ongerep was, ‘n plek van rus was, waar jou siel
weer hernu kon word en waar die gesang van inheemse voëls, gehoor
sou word. As jy daar sou gaan sit, sou dit letterlik wees soos om na
waters van rus gelei te word.
Die geleentheid om die Leliefontein Kerkvleiland tot sy volle
oorspronklike glorie te herstel, is weereens hier. As al die bome binne
en buite om die vleiland uitgehaal word, sal die inheemse plantegroei
met tyd weer terugkom. Binne ‘n paar jaar sal die vleiland weer lyk
soos dit geskep is. Die riete en grasse sal teruggroei, die voëls sal
terugtrek en die kerk sal ‘n plek van rus hê, waar mense ‘n oomblik
kan gaan sit en ‘n idee kry van die glorie van die Skepping. Ons hoef
niks by die oorspronklike vleiland te voeg nie, net alles uithaal wat
nie regtig daar hoort nie, en wanneer die vleiland weer is soos dit was,
sal ons sekerlik kan dink aan God se gedagte op die sesde dag van die
skepping toe Hy alles gesien het wat hy gemaak het - dat dit goed is.
Dit sal goed wees om die bron van lewende, natuurlike water langs
die Leliefontein Metodiste Kerk te laat heel en weer ons natuurlike,
kulturele en geestelike erfenis terug te kry.
Geskiedkundige plekke in
Darter se Poort
TUSSEN KAMIESKROON en Garies, by Brandewynskop, lê ‘n graf weggesteek onder ‘n boom. Dit is nie
naby ‘n plek waar jy maklik kan stop nie en dit is nie
sigbaar agter die doringdraad nie, maar ek weet dit is
daar, want ek is daarvan vertel.
Ek wonder hoeveel mense weet hiervan – het jy dit al
gesien? Die graf behoort aan Luitenant Charles James
Darter, wat in ‘n hinderlaag in Maart 1902, tydens
die Anglo Boere Oorlog, gesneuwel het. Darter was
deel van die Namaqualand Border Scouts. Hy het op
die stoomskip Nautilus in Port Nolloth aangekom in
Januarie 1902. Sy graf is die kleinste geregistreerde
titel akte in Suid Afrika en is die laaste stukkie grond
in Namakwaland wat vandag nog deur die Britte besit
word. Vir ‘n paar keer na sy dood, het sy familie al die
pad uit Engeland gekom om die graf netjies te maak.
Gebrek Aan Toegang Tot
Water Vererger Grond
Degradasie In Die Meent
foto deur ©CSA: Luitenant Darter se graf onder ‘n olienhoutboom tussen Kharkams en Kamieskroon.
Die afgelope somer was besonder droog en dit is vererger deur probleme met windpompe. Die
gekraakte damme en waterpype wat lek het dit nog moeiliker gemaak vir veeboere. Die pompe
is intussen herstel, maar die damme en pype nog nie.
vir mense en
By Bakleikraal het die watervlak so laag gedaal dat die handpomp se pype nie by die water
kon bykom nie en dit het dit baie moeilik gemaak vir die veeboere. Daar is vergader met die
Kamiesberg Munisipaliteit wat aangedui het dat hulle sal kyk of hulle iets kan doen, maar tot
op hede het daar nog niks gebeur nie.
Nuwe Tegnologie Vir Water
Die Departement van Landbou het ‘n sonpomp by Kameelkrans opgerig en die is besig om
Bailey’s Vlakte se windpomp reg te maak. Hulle het reeds laasjaar Langvlei se windpomp
Stukkende Windpompe Gaan Voort Om Vertrapping Te Bevorder
Natuurlik . . .
Natuurlike infrastruktuur – ons buffer
teen klimaats skommelinge
AS ONS VAN infrastruktuur praat,
dink ons aan mensgemaakte strukture
soos damme, paaie, kampdrade en
so meer. Maat daar is ook iets soos
natuurlike infrastruktuur en met
die dreigende veranderings van
en weiding wat al hoe meer agteruit
gaan, is daar deesdae ‘n nuwe fokus
op die natuur se eie stelsels.
Wat is natuurlike infrastruktuur
infrastruktuurs is die natuurlike
funksies wat lewe ondersteun deur
‘n netwerk van ekosisteme vir
langtermyn volhoubaarheid. Die
nadruk is veral op die onderlinge
verbinding van hierdie ekosisteme.
Dit is ook ‘n mondvol, maar eintlik
is dit heel eenvoudig.
Natuurlike infrastruktuur is stelsels
in die natuur wat help met die effek
van hoë temperature en vloede, wat
van nature lug en water suiwer,
wat help met die voorsiening van
genoeg water en vrugbare grond en
dies meer. In die Catskill Berge
in die Staat van New York, in die
Verenigde State van Amerika, het
die stadsvaders onder andere, na
aanleiding van ‘n deeglike studie,
tot die gevolgtrekking gekom dat
dit miljoene dollars sal bespaar as
die opvangsgebied in die Catskill
Berge eerder bewaar word om hul
natuurlike werk van wateropvangs
en –berging te doen, as om geld
te spandeer om nuwe water
infrastruktuur hiervoor te bou.
In dieselfde trant is dit goedkoper
om ‘n area met natuurlike, inheemse
plantegroei rondom dorpe te bewaar
om te dien as “remme” vir afloopwater
met reëns, instede daarvan om duur
stormwater infrastruktuur te bou.
Vleilande is natuurlike suiweraars
van water en doen die werk beter as
enige watersuiweringswerke wat die
mens bou en al wat dit kos is om die
vleiland te bewaar in sy natuurlike
In ‘n wêreld waar hierdie natuurlike
infrastruktuur voorheen meestal geignoreer was en waar ontwikkelaars
nie twee keer gedink het voordat
hulle ‘n stuk veld kaal geskraap
Werk vir Vleilande het Witsand se vleiland herstel, maar die windpomp daar, soos die meeste
ander windpompe in die Leliefontein gebied, se forskop is uitgeslyt en dit beteken dat baie
van die water vermors word. Blykbaar kos die onderdeel wat vervang moet word, net R70.
Die herstel van windpompe is die verantwoordelikheid van die Kamiesberg Munisipaliteit.
Oral in die groter Leliefontein Meent veroorsaak die tientalle stukkende windpompte dat
boere nie hul vee daar water kan gee nie. In ‘n onlangse opname deur CSA wat in Steinkopf
gedoen is, het feitlik elke boer ook die probleem genoem. Omdat groepe boere dan hul vee
by die beperkte aantal waterpunte moet watergee, veroorsaak die groot getalle vee dat groot
areas rondom die waterpunte uitgetrap word. Die herstel van alle windpompe op meentgronde
alleen sal ‘n enorme positiewe uitwerking meebring omdat dit vertrapping sal verlig
het of ‘n pad deur ‘n vleiland gebou
het nie, begin stadsbeplanners en
diegene wat verantwoordelik is
vir infrastruktuur al hoe meer
fokusop die waarde van natuurlike
infrastruktuur. Dit is duur om
infrastruktuur te bou en dit word
al hoe duurder en dit kos ook jaar
na jaar geld om infrastruktuur
infrastruktuur kan munisipaliteite,
provinsies en lande nie alleen
hope geld spaar nie, solank as wat
dit bewaar word, is dit ook daar
vir baie langer as enige menslike
Deesdae sluit ontwikkelaars die
natuurlike infrastruktuur in in
hul ontwikkelingsplanne. Die geld
wat gespaar word kan natuurlik vir
baie ander noodsaaklike dienste soos
gesondheidsdienste, onderwys en
biblioteke aangewend word. En wie
weet, dalk kan hulle ook daarvan
eenkant sit om son- of windkrag na
hul dorpe te bring. Geen geld in die
wêreld kan immers ‘n kragopwekker
so groot soos die son koop nie!
foto deur ©CSA: Gesonde plantegroei, soos hierdie langs die Olifantsrivier, is ‘n natuurlike buffer teen vloede.
Mens se beste vriend het yslike impak op die natuur
ONS NOEM dikwels honde
die mens se beste vriend,
maar troeteldiere soos honde
en katte het ‘n yslike impak
op die omgewing. ‘n Studie
wat in 2009 gedoen is wys
dat die gemiddelde hond se
koolstofspoor net soveel is
as die van ‘n yslike groot
voertuig wat swaar is op
brandstof! Die studie wys
dat die gemiddelde hond
sowat 164 kg vleis en 95
kg graankos, wat beide in
hondekos voorkom, vreet
in ‘n jaar. Die brandstof
wat nodig is om hierdie
hoeveelheid vleis en graankos
te produseer, te verwerk,
verpak en vervoer is net
soveel as wat daardie groot
voertuig nodig sou hê om 10
000 kilometer te ry!
Katte het ook ‘n geweldige
impak op die natuur.
Alhoewel hulle baie
minder kos nodig het as die
gemiddelde hond, is hulle
dodelik vir verskeie klein
spesies soos voëls, akkedisse
en klein soogdiere soos
veldmuise. In Brittanje,
waar daar 7.7 miljoen
huiskatte is, word daar
geskat dat die katte elke jaar
188 miljoen klein wilde diere
of voëls vang!
Boonop veroorsaak die
uitskeidings van katte
en honde dat skadelike
bakterieë in die grond
toeneem en besoedel dit vele
strate in stede.
Vee eienaars sal ook
weet hoeveel skade
rondloperhonde kan doen.
Skape en bokke word dikwels
lewendig verskeur en boonop
veroorsaak dit jaarliks
duisende rande se verlies
vir vee eienaars. Dan praat
ons nie eens van daardie
irriterende brak van jou
buurman wat heeldag en
heelnag deur kef nie!
Dit is onstellende nuus vir
diereliefhebbers. Ekself het
grootgeword in ‘n huis waar
daar altyd een of twee honde
en katte was . Self het ek
ook ‘n hond en twee katte
waarvoor ek baie lief is.
Mense ek gee ook om vir die
natuur, so wat kan ek doen
om my troeteldiere so te
bestuur dat hulle die minste
moontlike impak op die
omgewing het. Ek het bietjie
trek meer as
foto deur ©CSA: Paasiespel in Kaapstad
navorsing gaan doen en hier
is ‘n paar voorstelle:
jou honde en katte. So
kan jy die plesier van jou
eie troeteldier hê sonder
dat hulle veroorsaak dat
daar nog ‘n horde kleintjies
aankom wat almal ook moet
eet en waarvoor daar nog
meer bronne moet gebruik
word om die kos te produseer.
Baie keer sit mense
opgeskeep met die nuwe
klein hondjies en katjies en
kan nie regtig genoeg kos vir
hulle bekostig nie. Die diere
ly honger en kry nie genoeg
aandag nie. As jy nie kan
bekostig om jou troeteldier
te laat steriliseer nie, vind
uit of daar nog mense is wat
in dieselfde bootjie is en
trek dan ‘n versoekskrif op
vir die Dierebeskermings
Vereniging, hulle doen
veldtogte vir gratis
sterilisasie van troeteldiere
en as daar genoeg mense in
jou dorp is wat vra, is die
kanse goed dat hulle na jou
dorp ook sal kom. Skakel
hul Kaapstad kantoor en vra
vir kontak besonderhede van
een van hulle takke naaste
aan nou. Hulle nommer is
Wanneer katte nog
klein is, koop vir hulle ‘n
verstelbare halsbandjie met
‘n klokkie aan. Hulle sal
dit gou gewoond raak. Die
geluid van die klokkie gee
voëls en klein soogdiere en
reptiele die kans om te gee
pad voordat jou kat hulle
Maak seker dat jou
werf van so ‘n aard is dat jou
hond nie daaruit kan kom
nie. Onthou net om jou hond
gereeld te vat vir ‘n lekker
lang stap, want honde raak
gefrustreer as hulle heeltyd
ingehok is. Vermy dit egter
om honde vas te ketting of
aan ‘n ketting of draad vas te
maak – dit veroorsaak stres
en trauma by honde en kan
hulle aggressief maak.
Leer jou hond van
kleins af om nie diere, wild
of mak, te jaag nie. Verbied
hom streng as hy dit wel
As jy vir die eerste
keer ‘n troeteldier kry of as
jy ‘n troeteldier wat gedood
PAASTYD IS ‘n spesiale tyd vir alle gelowiges
en hierdie jaar is die geleentheid nog meer
spesiaal gemaak in Leliefontein toe die
jeug en nog mense van Kleinvlei Gemeente
in Eersterivier, Kaapstad die Leliefontein
Metodiste gemeente besoek het en ‘n Passiespel
aangebied het. Daar was altesaam 74 besoekers
van Kleinvlei Gemeente en die jeug van die twee
gemeentes het ook die geleentheid gehad om
mekaar beter te leer ken. Die Passiespel is die
aand van 23 April by die Leliefontein Metodiste
Kerk se vleiland opgevoer deur die Kleinvlei
Jeug Groep. ‘n Optog van die twee gemeentes se
Brigades het die Passiespel vooruit gegaan. Meer
as 200 mense van dwarsoor Namakwaland het die
geleentheid bygewoon. Daar was besoekers van
Garies, Kharkams, Springbok, Nourivier, en nog
vele ander plekke.
‘n Massakoor van 40 lede het geestelike liedere
gesing Die geleentheid het baie mense geroer
met die boodskap van Christus se lyding aan die
kruis en volgens Ivan Roberts het hy vele mense
bewoë gesien raak, wat getuig van die wonderlike
manier waarop die akteurs die boodskap
Dit was ‘n geestelike opheffende geleentheid vir
beide gemeentes en sal nog lank onthou word.
het, wil vervang, kontak
Vereniging en oorweeg dit
om ‘n troeteldier aan te
neem. Daar is duisende
honde en katte by sulke
verenigings wat deur
hulle vorige eienaars
verlaat of verwaarloos is
en die Dierebeskermings
Verenigings soek altyd base
vir hulle. Skakel dieselfde
nommer as by punt 1 om
meer uit te vind oor diere wat
aangeneem kan word.
Maak seker dat
jou hond ingeëent is teen
al die siektes, so verhoed
jy dat jou hond siektes
versprei. Sommige siektes,
soos hondsdolheid, kan na
wilde diere versprei en groot
KATTE IS allergies vir
visprodukte. Kyk vir katkos
wat nie vis as ‘n bestanddeel
Sorg dat daar altyd vars water
is vir jou honde en katte.
Honde raak aggressief wanneer hulle gedehidreer is
en katte sal geredelik water
drink as dit elke dag vars is.
Moenie jou hond te veel bad
nie, dit veroorsaak velirritasies en ekseem omdat dit die
natuurlike olies van die hond
se vel stroop.
Vir vlooie, meng ‘n halwe
teelepel bloekom olie met een
liter water en spons jou hond
hiermee af, sorg dat hy nat is
tot op die vel
Fiksheidklasse in Leliefontein
foto deur ©CSA: Leliefontein se jeug raak fiks! Ivan Roberts gee gereeld fiksheidklasse in die gemeenskapsaal vir
diegene wat ‘n langer asem wil ontwikkel!
OP WOENSDAG, 17 April
2013 is 400 spesies tot die
Internasionale Vereniging vir
die Bewaring van die Natuur
se Rooi Lys vir Bedreigde
spesies gevoeg. Van die 20219
spesies op die lys is 4088 krities
Verlies van wilde
insekte beskadig oeste
dwarsoor die wêreld
NAVORSERS WAT inligting van 600 landerye in
20 verskillende lande bestudeer het, het bevind dat
“mak” heuningbye in korwe gewasse nie so suksesvol
bestuif soos wilde insekte, veral wilde bye, nie. Die
studie impliseer dat die voortgaande verlies van wilde insekte in baie landbou gebiede netatiewe gevolge
inhou vir oeste.
Wetenskaplikes wat deelgeneem het aan die studie,
doen ‘n dringende oproep tot die behouding van diversiteit onder bestuiwers vir volgehoue langtermyn
Die 50 internasionale wetenskaplikes, insluitende
Lawrence Harder, professor in die Departement
van Biologiese Wetenskappe in die Wetenskap
Fakulteit van die Universiteit van Calgary, het data
van 41 gewasstelsels van oral oor die wêreld ge-analiseer om die gevolge van die voorkoms van wilde
bestuiwers op oeste te bepaal.
“Ons studie demonsteer dat die produksie van gewasse soos tamaties, waatlemoene en koffie, beperk
is omdat hulle blomme nie genoegsaam bestuif word
nie. Ons studie wys ook dat die inbring van meer
heuningbye nie die probleem oplos nie, maar dat die
teenwoordigheid van wilde insekte wat bestuiwers
is, beslis help.”
Die blomme van die meeste voedselgewaase moet
stuifmeel ontvang voordit dit sade en vrugte kan
produseer, ‘n proses wat aangehelp word deur insekte wat die blomme besoek. Hierdie bestuiwers,
insluitende bye, vlieë, skoenlappers en torre, woon
gewoonlik in natuurlike of semi-natuurlike habitat, soos die rande van woude, grasvelde of natuurlike veld. As hierdie natuurlike habitatte verlore
gaan, soos wast meestal gebeur in landbougebiede
waar natuurlike areas omskep word in nuwe lande,
neem die oorvloed en verskeidenheid van wilde insekte af en voedselgewas plante ontvang minder en
minder besoeke van die wilde bestuiwende insekte.
Die studie het geind dat die proporsie van blomme
wat uiteindelik omsit in vrugte of groente, aansienlik laer was in areas waar daar minder wilde insekte die plante besoek het. Daarom sal die vermindering van wilde insekte in landbou landskappe nie
net ons natuurlike erfenis beïnvloed nie, maar ook
die hoeveelheid groente en vrugte wat uiteindelik
“Ongelukkig is die mees algemene aktiwiteite wat
boere toepas om te probeer om produksie te vermeerder, soos die omploeg van alle beskikbare grond
en die toediening van giftige insekweerders, wat die
voorkoms van wilde insekte, wat juis die produksie van hierdie gewasse kan opstoor, verminder.” Sê
Harder. “Ons studie wys dat daar voordele vir die
boer daarin lê om sy landboustelsel so te ontwerp
om die voorkoms van wilde insekte in ag te neem en
aan te moedig.”
Die studie stel voor dat nuwe praktyke vir die
bestuur van beide heuningbye en ander wilde insekte kan lei tot wêreldwye vermeerdering in die
opbrengs van voedselgewasse. Aktiwiteite wat die
voorkoms van wilde insekte wat ook bestuiwers van
voedselgewasse is, sluit in die bewaring of restourasie van natuurlike areas op plase, die toepassing
van verskillende grondgebruike en nie net een tipe
grondgebruik nie asook meer omsigtige gebruik van
kan 57% van spesies
Studie wys klimaatsverandering gaan enorme
impak op plant-en dierespesies hê
OMTRENT 57% van plant- en 34 van dierespesies sal waarskynlik die helfte van
hulle habitat binne die volgende eeu verloor as gevolg van klimaatsverandering,
het wetenskaplikes van Brittanje, Australië en Colombia, onlangs bevind.
Die habitat van baie plante en diere sal
dramaties krimp as regerings nie vinnig
optree om stygende kweekhuisgasse hok
te slaan nie, het wetenskaplikes in Mei
vanjaar gesê, nadat hulle meer as 50 000
spesies wêreldwyd bestudeer het.
skaars is nie. Die afname sal natuurlike
dienste vir mense soos watersuiwering en
bestuiwing erg aantas,” sê Rachel Warren
van Oos Anglia Universiteit in Engeland.
Die wetenskaplikes wys egter daarop dat
indien regerings nou aksie neem en streng
stappe neem om die vrystelling van kweekhuisgasse te beheer, die voorspelde habitat
verlies met tot 60% verminder kan word.
Vrystellings van hierdie skadelike gasse
moet egter nie later as 2016 verminder
word nie. As dit gelaat word tot 2030, sal
die verlies aan habitat 40% minder wees.
Volgens die wetenskaplikes is amfibieë,
plante en reptiele die mees kwesbaarste Wêreldwyd het 200 regerings reeds invir die komende stygende temperature en gestem om globale verwarming te probeer
hou tot minder as 2 grade Celsius, maar
die ooreenkoms om die vrystelling van
Streke wat die hardste getref sal word hi- kweekhuisgasse te verminder, sal eers in
erdeur is Afrika suid van die Sahara (wat 2015 gemaak word.
foto bo regs deur ©
Suid-Afrika insluit), Australië, die AmaGoogle -Verlies aan
wilde insekte, soos hi- sone en Sentraal Amerika.
Sedert die Industriële Revolusie, in die
erdie mantis, wat help
1800’s, ongeveer 200 jaar gelede, het die
om peste te beheer, is
oppervlak temperatuur van die aarde
besig om te lei tot skade
aansienlik verminder, selfs vir gewone reeds met 0.8 grade Celsius gestyg.
plante en diere, wat nou nie besonder
Wat is die kenmerke van ware goeie leiers?
ALMAL VAN ons, oral in ons gemeenskappe, kry te doen met leiers.
Ons het geestelike leiers in ons
kerke, politieke leiers op plaaslike
en distriksvlak, jeuggroepe met hul
leiers en so kan ons aangaan. Daar
is ‘n leier vir elke groep, kerk, organisasie, munisipaliteit of besigheid.
In ons demokratiese bestel verkies
ons, die burgers van die land, of die
lede van ‘n organisasie meestal ons
leier. Ons besluit wie is die beste
persoon om vir ons leierskap te gee.
Wanneer ons ‘n leier verkies, vertrou
ons dat hulle ons beste belange op die
hart het en in ons belang sal optree,
dat hulle ons op die regte pad sal lei.
Maar hoe weet mens of iemand
‘n ware leier is en of ons daardie
persoon kan vertrou om ‘n goeie,
betroubare leier te wees?
Adriaan Groenewald word algemeen
beskou as Suid Afrika se top-kenner
oor leierskap. Hier is wat hy te sê
het oor goeie leiers:
Eerstens sê Groenewald dat daar
‘n onderskeid gemaak moet word
tussen posisie, persoonlikheid en
leierskap. Dat iemand in ‘n sekere
posisie is, maak nie outomaties van
daardie persoon ‘n goeie leier nie.
Daar is mense in hoë en belangrike
posisies wat nie noodwendig die beste
leiers is nie, en hieronder is die rede
waarom hulle in daardie posisie
gekom het in die eerste plek.
Tweedens moet ons nie persoonlikheid met leierskap eienskappe
verwar nie. Gaan bestudeer bietjie
10 mense in leierskap posisies en
kyk hoeveel van hierdie mense het
“groot” persoonlikhede, maar is nie
werklik goeie leiers nie. Die vermoë
om maklik voor mense te praat, baie
selfvertroue en ‘n uitgaande persoonlikheid is nie dieselfde as om ‘n goeie
leier te wees nie. En dis hier waar
mense wat leiers moet verkies dikwels in ‘n slaggat trap – ons is geneig
om die mees prominente persoonlikheid, die man of vrou wat die beste
praat en wat lewensgroot voorkom, te
kies as ons leier.
Nou hoe kan ons dan weet wie is ‘n
Daar is ‘n eenvoudige maatstaf vir
wie ‘n goeie leier is. ‘n Goeie leier
beweeg mense van ‘n bestaande situasie na ‘n beter situasie.
Met ander woorde, hulle bring aksie
mee, nie leë woorde nie, en hul
aksies lewer werklike resultate. En
hierdie beweging vind plaas binne
‘n spesifieke raamwerk: Ware leiers
is gemotiveerd, hulle is duidelik oor
die rigting wat hulle moet inslaan
en hulle het ‘n raamwerk of struktuur vir die teweegbring van ‘n beter
toestand, met ander woorde hulle
het ‘n duidelike en logiese plan van
wat werkbaar is. Jy behoort ‘n ware
leier dag of nag te kan vra wat is die
rigting waarin hy of sy wil beweeg
en wat is hul plan om daar uit te
kom en hulle behoort sonder twyfel
jou te kan antwoord.
Gewapen met hierdie inligting kan
ons bietjie gaan kyk wie is die werklike leiers in ons gemeenskap. Dalk
is dit nie daardie persoon wat so
lekker kan praat en wat die meeste
praat nie – dalk is dit die man of
vrou wat stillerig is, maar wat al
werklik dinge vermag het, wat bewys
het dat hy of sy ‘n bestaande situasie
omgedraai het en met motivering en
met ‘n plan beweeg het na ‘n verlangde situasie of wat bewys het dat
hy of sy mense van een situasie na
‘n werklike veranderde situasie kon
As ons hierdie kwaliteite as maatstaf gebruik, sal ons dalk verbaas
wees oor wie werklik goeie leierskap
materiaal in ons gemeenskappe en
foto deur © Google, Bekende
leiers in ons geskiedenis
Alles wat lewe het water nodig...
Wêreld Biodiversiteitsdag 2013 fokus op water.
“WATER, SOOS godsdiens, het die krag om
miljoene mense te beweeg. Van die geboorte
van die mensdom af, het mense getrek om
nader aan water te wees. Mense beweeg weg
as daar te min water is. Mense beweeg weg
as daar te veel water is. Mense reis op water.
Mense skryf, sing en dans oor water. Mense
veg oor water. En alle mense, orals en elke
dag, het water nodig.”
―	Mikhail	Gorbachev
75% van die aarde word bedek deur water,
maar daarvan is 98% soutwater en nie geskik
vir menslike gebruik nie. 60% van ons liggame
bestaan uit water. Alle lewe op aarde – plant,
dier, voël, reptiel, amfibieë, swamme en
mikro-organismes, het water nodig om voort te
bestaan. Biodiversiteit, waarvan ons as mense
deel uitmaak, het water nodig om te oorleef.
Met die komende voorspelde verandering aan
die wêreld se klimaat as gevolg van globale
aardverwarming, is water en die genoegsame
beskikbaarheid daarvan een van die grootste
bekommernisse in alle lande van die wêreld
Daarom fokus Wêreld Biodiversiteitsdag
vanjaar nie op spesies, die rëenwoude,
koraalriwwe of bedreigde plantegroeitipes
nie, maar op water – die een ding wat
alle biodiversiteit nodig het.
Biodiversiteitsdag sal vanjaar op 22 Mei
gevier word en gee ons almal die kans om
vir ‘n oomblik stil te staan en die wonder en
belangrikheid van water weer raak te sien.
Daar word gehoop dat die Water-tema van
Wêreld Biodiversiteitsdag vanjaar almal, van
regerings, groot maatskappy, organisasies, tot
ek en jy, die man en die vrou in die straat, ook
sal aanspoor tot aksie om water en waterbronne
Dis krities vir ons om ons oorblywende
waterbronne te bewaar, want oral oor die
planeet raak water skaarser en word al hoe
meer waterbronne vernietig. Oral het dit ‘n
impak op biodiversiteit en dus ook op ons as
In Afrika alleen, het meer as een derde van
die bevolking van die kontinent nie toegang
tot veilige drinkwater nie, in Latyns Amerika
is dit 130 miljoen mense. In die 20ste eeu
het wêreldwye waterverbruik tot dubbel die
hoeveelheid waarmee die bevolking gegroei het
– terwyl die bevolking verdrievoudig het, het
waterverbruik per capita ses keer meer geword.
In China is 90% van alle grondwater stelsels
wat onder die grootste stede geleë is, besoedel.
75% van Indië se riviere en mere is so besoedel
dat nie gebruik kan word om in te drink nie en
selfs nie eens om in te bad nie.
Oral in die wêreld, in studies deur honderde
wetenskaplikes staan een feit uit soos ‘n
paal bo, wel – water: gesonde waterbronne
= gesonde biodiversiteite = gesonde mense en
Nie net is biodiversiteit afhanklik van water
nie, maar in baie gevalle is water afhanklik
van biodiversiteit – riviere, mere en vleilande
is afhanklik van die inheemse plantegroei wat
rondom en in die waterbronne groei, om die
water suiwer te hou, om die grond vas te hou
sodat waterbronne nie toeslik nie en om as ‘n
buffer te keer teen stormreëns sodat vloedwater
nie die waterbron verspoel en verniel nie.
Miskien is dit ‘n goeie idee om op 22 Mei 2013,
op Wêreld Biodiversiteitsdag, te probeer om te
stap na ‘n natuurlike, ongerepte waterbron naby
jou, vir ‘n paar uur daar te gaan sit en te sien wat
alles daar aangaan. Vinke wat hul neste aan riete
bou, waterkewers wat op die water gly, alge wat in
die water groei, die spore van diere en voëls wat
daar kom water drink, die plante wat daar groei.
Water en biodiversiteit – dis duidelik – die een
kan nie sonder die ander klaarkom nie. Ons as
mense, elke een van ons, kan help om te verseker
dat ons biodiversiteit en ons water gesond bly.
Ons oorlewing hang immers daarvan af.
Hoekom is die speenpersentasie so laag?
ENIGE VEEBOER wil graag ‘n goeie lammeroes maak. Niks
is lekkerder vir ‘n veeboer om die vet lammers in die veld te
Dit is egter nie die hoeveelheid lammers wat aankom in
die jaar wat veeboerdery ‘n sukses maak nie, maar die
speenpersentasie, met ander woorde, die persentasie lammers
wat gespeen word en dus bemark kan word. Sonder ‘n goeie
speenpersentasie beteken dit die vee vreet veld op, maar
maak nie genoeg lammers groot om die gebruik van die bron
te regverdig nie. Wat behoort speenpersentasie vir skape en
bokke te wees en wat kan veroorsaak dat speenpersentasie laag
As mens kyk na Dorper skaap, dan behoort die speensyfers min
of meer as volg te lyk:
Aantal ooie Aantal
Ontoereikende doserings program
Lammers wat nie ingeënt is teen clostridium nie, kan siek
word en vrek. Ooie behoort ook in die laaste ses weke voor
hulle lam vir neuswurm gedoseer te word, aangesien dit
lammervrektes kan voorkom. Die toediening van vitamien
A verbeter ooie en lammers se immuniteit en voorkom
terughouding van die nageboorte.
Swak minerale inname
In areas waar daar ‘n tekort is aan die mineraal selenium,
behoort ooie ingespuit te word met ‘n selenium aanvuller
tydens dekking en twee weke voordatdie ooie lam. Jodium
tekort kan ook ook lammervrektes veroorsaak.
Lammers ondergewig by geboorte
Wanneer lammers ‘n lae geboortegewig het, is die lam se kans
ook minder om te oorleef. Lae geboortegewig kan dikwels
toegeskryf word aan gewigsverlies by die ooi self tydens
dragtigheid. Nog ‘n rede kan wees dat goeie ramme wat goeie
gewig het, nie gebruik word nie. Wanneer ramme wat nie ‘n
goeie gewig het nie, gebruik word om ooie te dek, dra hulle die
karaktertrek oor aan lammers
Steil skuinstes, swak skuiling en steurings
Dit is dus duidelik dat die speenpersentasie vir skaap minstens
96% behoort te wees. Vir Boerbokke, wat vrugbaar is en goeie
moederdiere is, behoort die speenpersentasie ook baie naby
aan 100% te wees. Indien roofdier fataliteite in ag geneem
word, dan behoort enige speenpersentasie onder 90% ‘n boer
te laat regop sit en notisie neem – iets is verkeerd. Roofdiere
kan tussen 5 en 10% verliese aan lammers veroorsaak, maar die
hoofoorsaak van ‘n lae speenpersentasie is by verre te wyte aan
Slegte weer kan oorlewing van lammers erg aantas. Dit kan
aangespreek word deur lammerooie in kampe of areas te hou
solank die lammers klein is, waar hulle die beste skuiling
kan kry. Skaap hou daarvan om te lam waar hulle ‘n goeie
uitsig het, om gevare van ver te kan sien, maar dit beteken dat
die lammers ook baie blootgestel is op riwwe en heuwels, aan
koue. Probeer om lammerooie in ‘n area te hou waar daar
skuiling is en waar daar nie baie steil hellings is nie. Kampe
met effens heuwels is egter geskik, aangesien ooie die helling
as windskuilte kan gebruik. Ooie behoort ook nie gesteur te
word as hulle lam nie, aangesien dit kan veroorsaak dat hulle
die lam los en die lam dan vrek. Dit neem ‘n ooi tot 6 ure na
geboorte om behoorlik met haar lam te bind en hoe langer
die ooi ongesteurd op die plek waar sy gelam het, kan bly, hoe
beter sal sy bind met die lam.
Ooie met swak moederinstinkte
Sommige rasse van beide bokke en skape het beter
moederinstinkte as ander. Jonger ooie se moederinstinkte is
Redes vir lae speenpersentasie
dikwels ook nog nie so ontwikkeld soos die van ouer ooie nie.
Daar is verskillende redes vir lae lampersentasie en dit kan een Ooie wat herhaardelik wys dat hulle nie goeie moederinstinkte
van die faktore wees of ‘n kombinasie daarvan. Kom ons bekyk het nie, moet liewer uit die trop verwyder word en vervang
hulle bietjie van nader.
word met ooie wat beter moederinstinkte het. Ooie wat nie
genoeg voeding kry nie, se moederinstink verswak ook.
Ooie in swak kondisie en en swak voeding
Alle kenners is dit eens dat swak voeding en hongerte by verre
die grootste oorsaak is vir verlies aan lammers en dus ‘n lae
speenpersentasie. Ooie wat goed gevoed is voor hulle lam
produseer meer bies en bind ook beter met die lam. Die inname
van bies deur lammers is krities – bies is ekstra ryk aan vette
en bevat ook komponente wat die lam se immuniteit verbeter.
In die laat stadium van dragtigheid groei die fetus baie vinnig
en is die voedingsvereistes vir eenling ooie 29% hoër as wat die
ooi normaalweg nodig het, 52% meer vir tweelingooie en 73%
meer vir drielingooie.
Wanneer ooie op veld is wat nie in ‘n goeie toestand is nie,
kan die ooie ook nie genoeg melk produseer vir die lam nie,
wat lei tot swakker lammers wat meer vatbaar is vir siektes en
dus makliker vrek. Lammers wat nie genoeg bies en melk kry
nie, is nie bestand teen koue nie en vrek baie makliker van
koue. As veld nie in ‘n goeie toestand is nie, behoort daar na
ander veldbestuur praktyke gekyk te word om kondisie van die
veld te verbeter en ooie behoort aanvullende voeding tydens
dragtigheid en lamtyd te kry. Dit is dus uiters belangrik dat
veld so bestuur word dat daar areas is wat gerus word sodat
die veld kan herstel en dat ooie dan in hierdie area gesit
word tydens lamtyd. Die areas moet ook gewissel word sodat
sommige areas in die somer rus en ander in die winter en moet
afwisselend vir lamtyd gebruik word.
‘n Doringrige kwessie
Kaktusse neem die Noord-Kaap oor
KAKTUSSE IS van Suid Afrika se ergste indringerplante – dit bedreig nie net ons
biodiversiteit nie, maar ook
die produktiwiteit van landbougrond. Kaktus spesies het
alreeds al nege van Suid Afrika se provinsies ingedring
en word die meeste aangetref
in die droë areas van die land.
Die plante is besonder goed
aangepas om warm, droë toestande te oorleef.
Daar is meer as 1400 kaktus
spesies en hulle kom almal uit
die Amerikaanse kontinent
uit. Daar word geskat dat
ongeveer 200 kaktus spesies
in Suid Afrika ingebring is –
sommige as voer vir diere of
vir hul vruge, maar die meerderheid het hier beland omdat
mense hulle as ornamentele
Die moeilikheid met kaktusse
is dat hulle ongelooflik vinnig
kan groei en versprei onder
die regte toestande en dat
hulle digte, doringrige bosse
vorm wat nie deur mense of
dier ingedring kan word nie.
Selfs die kleinste stukkie wat
van ‘n kaktus afbreek, kan begin groei. Die stukkies sit met
behulp van hul dorings vas
aan die hare of wol van diere
wat verby die kaktusse loop of
aan motors se bande en word
so versprei van een area na ‘n
ander. Omdat die spesies nie
van Suid Afrika is nie, is daar
geen natuurlike vyande vir
hulle nie en niks om hul verspreiding te stop nie. Boere in
Suid Afrika het al duisende
hektare landbougrond verloor
omdat dit ingeneem is deur
kaktusse. Ook in nasionale
parke en bewaringsgebiede
het kaktusse al groot areas ingeneem.
Die Suid Afrikaanse Nasion-
ale Biodiversiteits Instituut
(SANBI) het ‘n spesiale program, die Indringer Spesies
Program, wat poog om die
verspreiding en uitwerking
van indringer kaktusse te verminder deur dit uit te roei of
te beheer. Sommige spesies,
soos turksvye, is alreeds so
wyd verspreid dat dit feitlik
onmoontlik is om iets daaraan
te doen, maar daar is nog baie
spesies wat ons in hulle spore
kan stop as ons vinnig genoeg
Die meeste kaktusse kan beheer word deur hulle met
sekere plantdoders te spuit,
dit neem verskeie male se spuit voordat die plant vrek. ‘n
manier om kaktusse te beheer
is deur biologiese beheer, soos
die cochineal mot of die mieliekewer.
Hier is ‘n paar soorte wat liefs
SA se eerste mariene
uitgeroei moet word. As jy
van kaktusse ontslae wil raak,
moet dit nie net in ‘n hoop
êrens neergooi nie – dit sal net
weer groei. Skakel die mense
wat weet vir raad – die Suid
Instituut (SANBI) het mense
wat spesifiek met uitheemse
Kontak vir Haylee Kaplan op
021-7998405 of vir Travor Xivuri op 021-7998406 of stuur
‘n e-pos na alienplants@sanbi.org.za. Hulle werk by die
Suid Afrikaanse Nasionale
Biodiversiteits Instituut en
sal kan raad gee.
Kyk na die fotos van
uitheemse kaktusse hieronder
en as jy een sien, al is dit ook
in jou tuin, kontak vir Haylee
of Travor en vind uit wat jou
te doen staan.
Daar is geen kaktusse
in Suid Afrika nie.
Alhoewel kaktusse ook
is, is daar geen inheemse
of endemiese sukkulente
in Suid Afrika wat
kaktusse is nie! Alle
kaktusse is uitheemse
plante en nie eie tot Suid
Prince Edward Eilande is die Eerste Mariene Bewaarde Area vir SA!. Meer nuus hieroor in die volgende Veepos!
Kan jy 10 dinge noem wat jy
van die natuur kry?
Die regulering van ons klimaat:
Plante absorbeer koolstofdioksied en help so om ons planeet
koeler te hou. Met die oormaat van koolstofdioksied wat deur
menslike aktiwitiete in ons atmosfeer gepomp word, word dit al
hoe belangriker om plante te bewaar sodat hulle kan help om
klimaatsverandering se invloed te versag.
Absoluut alles wat jy eet, begin in die natuur. Die grond waarin
voedselplante groei, die water waarmee dit besproei word, die
weiding vir huishoudelike diere wat vleis verskaf. Kos kan nie
sonder ekosisteemdienste geproduseer word nie.
Die versagting van die impakte van natuurlike rampe.
Plantegroei help om grond vas te hou met hulle wortels en
verhoed so dat grond wegspoel tydens swaar reëns of wegwaai
tydens sterk winde. As daar genoeg plantegroei in ‘n gebied is, is
die voorkoms van modderstortings minder, asook verspoeling van
paaie en beskadiging van geboue.
Plantegroei in vleilande en riviere word letterlik deur die
wortels van die plante “gefilter” en verwyder onsuiwerhede uit
Bekamping van peste en plae:
Waar daar natuurlike plantegroei is, vorm dit die habitat vir
baie natuurlike pesbestryders, soos sommige spesies perdebye en
spinnekoppe wat peste wat oeste aanval, in toom hou deur hul
eiers in die peste te lê of deur hulle te jag en vreet.
Meeste van ons voedselplante kan nie vrugte dra as dit nie bestuif
word nie. Bestuiwers soos bye, vlermuise en suikerbekkies, het
natuurlike habitat nodig om te kan voortbestaan.
Aspirien, een van die belangrikste medisynes in die wêreld, kom
van wilgerbome af. Sommige melkbosse het ‘n bestanddeel wat
kankergewasse krimp. Jantjie Bêrend word aan HIV/VIGS
pasiënte gegee om hul immuniteit te versterk. Daar is heel
waarskynlik nog talle plantspesies wat medisinale waarde het
en wat nog ge-analiseer moet word. Deur natuurlike areas te
bewaar, verhoog ons ons kanse om hierdie natuurlike “apteke” te
Soos klimaatsverandering die wêreld warmer raak, gaan ons
al hoe meer probleme hê met genoeg water. Geen mens of dier
kan sonder water oorleef nie – dit is een van die belangrikste
ekosisteemdienste wat daar is. Deur uitheemse bome, waarvan
sommige tot 900 liter water per dag opdrink, uit te haal, kan ons
help om ons waterbronne te bewaar.
Plante en die oseane stel suurstof vry. Hoe meer ons plantegroei
verwyder en die oseane besoedel, hoe swakker raak die
meganismes wat ons van suurstof verskaf.
foto bo - deur © CSA, Wind energie en water
Verskeie studies wys dat ons minder spanning ervaar en geestelik foto bo - deur © Google, Belofte van reen in die Kalahari - klimaatsregulering is een van ons belangrikste ekosisteemdienste
meer gesond is as ons tyd in die natuur spandeer.
400 deelties CO2 per
Jeug maak bydrae tot
‘n globale probleem wat ons in ons eie agterplaas voel
VLAKKE het so pas die hoogste
vlakke nog ooit tydens die
geskiedenis van die mens bereik.
Koolstofdioksied word gemeet as
deeltjies per miljoen ander deeltjies
in die atmosfeer en het met die
laaste meting in Mei 400 deeltjies
MET DIE kerkdiens van Goeie
Vrydag die jaar op Leliefontein het
die Jeug ‘n besondere bydrae gemaak.
Met die uitlees van die 7 kruiswoorde
het Franwen Kordom en Woodrow
Cloete met deernis en gevoel die
kruiswoorde: “Daar is u Seun...daar
is jou Moeder” en “Dit is volbring”
gespreek en daaroor gepraat.
Daar was verskillende predikers by
die diens en Ds Sammy Muller was foto deur ©CSA Jeug van Leliefontein
ook deel van die diens.
per miljoen bereik – vergeleke
met 80 deeltjies per miljoen
gedurende laaste ystydperk. Pieter
Tans, a senior wetenskaplike
by die Nasionale Oseaniese en
Atmosferiese Administrasie in
Amerika sê dat wat ons nou sien
100% toegeskryf kan word aan
Wees my Valentyn
OP 14 Februarie vanjaar het die
jeug van Leliefontein Valentynsdag
spesiaal vir oud en jonk gemaak. Dit
was omtrent ‘n aand om te onthou. ‘n
Heerlike ete is aangebied, maar dit
was beslis nie al nie.
Van oumas tot klein kinders het
gewys wat in hulle steek en het vol
vertroue verskeie uitrustings, van
kantoordrag, aanddrag tot stranddrag
op die loopplank gemodelleer! Die
gehoor kon versoekies indien en die is
op heel professionele wyse deur Irene
Bottom uitgesaai oor die loop van die
aand en het menige mens wat verjaar
het, of wat enige persoonlike rede om
iets te vier gehad het, baie spesiaal
Die gemeenskapsaal te Leliefontein
was pragtig getooi in rooi en wit en
die gehoor het ook rooi en wit gedra,
wat die Valentynstema pragtig uitgebeeld het. Daar was pragtige musiek en almal was dit eens dat dit een
van die hoogtepunte van Leliefontein
se sosiale kalender die jaar was.
•	•	•	•	•	•	•	•	•	Dis amper winter en alle
Namakwalanders sien uit na
reën. Hier is ‘n gedig van Eugene
Marais wat die wonder van reën
DEUR ANNA CLOETE
DIE DANS VAN DIE
Dit en Dat ...
Baba Latchmie Adonis was
die heel eerste baba wat in
Leliefontein se kliniek gebore is!
Tenille Cloete en ecoranger
Jeremy Cloete is ‘n seuntjie ryker
Liaac Kriel, seuntjie van
Sherien Kriel, is Sondag deur
sy ouma, Rachel Joseph op die
Sondag voor Paasnaweek laat
Dirk Cloete, seun van mnr
Dirk Cloete is op 27 April met
foto deur ©CSA Baba Latchmie
Hendriena Arries getroud
Gallie, een van die ecorangers,
het sy 21ste verjaarsdag gevier
met ‘n wonderlike partytjie – die
saal was pragtig versier.
Die kleuters wat die jaar
kleuterskool klaargemaak het en
op pad is na die “groot” skool het
‘n diplomaplegtigheid gehad.
Die graad 9’s of “mini-matrieks”
het afskeid geneem van hulle
skool voordat hulle na ander
skole in die volgende graad gaan.
Leliefontein het nou ‘n
permanente klinieksuster. Dit
is Suster Stewe, gade van oom
Joey van Wyk is baie siek en
is opgeneem in Kimberley se
hospitaal. Die gemeente wens
hom alle sterkte toe.
Op die 13de April het Agri
hul 10de verjaarsdag gevier.
menslike aktiwiteite deur die
vrystelling van koolstofdioksied in
die atmosfeer deurdie verbranding
van fossielbrandstowwe. Dit is
koolstofdioksied wat die kweekhuis
effek wat aardverwarming tot
gevolg het, veroorsaak.
haar armbande blink en haar krale
en die bruilof groot.
en hulle buk, om haar fyn spore op die
sand te sien.
Die kleinvolk diep onder die grond hoor
die sleep van haar voete,
“Ons Suster! Ons Suster! Jy het gekom! Jy
en haar koperringe blink in die wegraak
van die son.
Op haar voorkop is die vuurpluim van
sy sprei die vaalkaros met altwee arms
Mens kan koeksoda en suurlemoensap gebruik in
plaas van chemiese skoonmaakmiddels om baddens, wasbakke en teëls te skuur. Vee agterna af
met lap wat in water waarin ‘n paar druppes suurlemoensap gegooi is, dit laat dit lekker ruik of en
maak dit blink!
VRA ENIGE persoon wat in Namakwaland grootgeword het en
wat nie meer daar woon nie, wat hulle die meeste mis. “My ma
se SOETSUURDEEGBROOD”, is die versugting van feitlik
Almal het heimwee na daardie uitgeryste brode wat uit die
buite-oond gehaal word, die geur wat die hele werf en huis
deurtrek en daardie eerste warm sny brood met botter of
Vir diegene wat smag na ‘n sny soetsuurdeegbrood – hier is die
het ons meegedeel
en gekookdat die Leliefontein
Kerkjeug, ook bekend as die Wesley Jeug, ‘n her1 t sout
2 k kookwater lewing toon en tans baie aktief is. Hulle kom elke
½ k koue waterMaandag, Woensdag en Vrydag bymekaar om 6
uur in die aande. Tydens Hemelvaart het hulle die
kerkprogram waargeneem en dit baie goed gedoen.
groep gaan ook deelneem aan ‘n koorkompeti1 k baie warm Die
2-3 k meelblomsie. Lien Smith sê sy is baie trots op die jeug en
sy wil hulle aanmoedig om nog groter hoogtes te
in ‘n groot kastrol en voeg sout, 2 k kookwater,
½ k koue water
die Presederdeksel op, maak
warm plek staan.
April besoek het. Dit
lepel deur en voeg
die baie warm
was die Presederende
Roer genoeg meelblom
in om ‘n styweBiskop
‘n bietjie meel aan
maak toe en laat weer op warm plek
was daar by
staan om te
verdubbel.	Vorm	in	‘n	brood	en	bak	by	200˚C	vir	25-30	minute	•	brood
is op Leliefontein
of totdat die
En alhoewel slagdag
bakdag nou niedeur
selfde dag was op
en hot cross buns
en op dieselfdepredikers.
dag wat ons
en ‘n bedrag van
slagter vir gemaalde
is hiermee ingesamel.
saam met daardie
is ‘n ekstra groot lekkerte:
1 kg gemaalde skaaplewer
4 groot aartappels, gerasper (opsioneel – indien nie aartappels
gebruik nie, sit nog 500g lewer by)
2 uie, gerasper
1 koppie koekmeel, gesif
Meng alles goed saam. Vorm plat koekies en bak stadig in vlak
olie oor medium hitte tot bruin en deurgaar.
Veepos Newspaper May 2013
Newspaper on environmental news and projects of CSA in the Succulent Karoo Biodiversity Hotspot.