PressReader - Beeld: 2016-05-19 - Te­sou­rie ver­wag ’n kre­diet­klap
Te­sou­rie ver­wag ’n kre­diet­klap
P­re­si­den­sie ‘be­sef nie ge­vol­ge’ Kor­rup­sie­be­wy­se na G­we­de
Beeld - 2016-05-19 - Front Page - Pie­ter du Toit
Pra­vin Gord­han, mi­nis­ter van fi­nan­sies, en sy span in die na­si­o­na­le te­sou­rie be­rei die re­ge­ring en die ANC voor op ’n ver­la­ging van SuidA­fri­ka se kre­diet­gra­de­ring oor drie we­ke.
Vol­gens be­trou­ba­re in­lig­ting is daar selfs ná Gord­han se on­ge­ken­de hulp­kreet eer­gis­ter – waar­in hy Suid-A­fri­ka­ners vra om hom en die te­sou­rie te be­skerm – steeds nie be­hoor­li­ke be­grip in Lut­hu­li-huis en die p­re­si­den­sie van die ge­vol­ge van ’n aan­slag op die te­sou­rie en ’n moont­lik ge­paard­gaan­de kre­die­taf­gra­de­ring nie.
Die te­sou­rie het die af­ge­lo­pe vyf maan­de pro­beer om die ska­de te her­stel ná pres. Ja­cob Zu­ma se ramp­spoe­di­ge be­sluit in De­sem­ber om Nhlanhla Ne­ne as mi­nis­ter van fi­nan­sies af te dank.
Gord­han en sy span is nou be­sig om so­veel moont­lik in­lig­ting oor die wa­re om­vang van staat­skaping, kor­rup­sie en ge­ves­tig­de be­lan­ge aan die kan­toor van G­we­de Man­tas­he, die ANC se se­kre­ta­ris-ge­ne­raal, te ver­skaf.
“Dit is baie dui­de­lik dat hul­le nie be­wus is van die wa­re toe­drag van sa­ke nie. Men­se sê hul­le kan nie ver­staan hoe ons so on­ge­siens in dié po­si­sie be­land het nie,” het ’n bron met eer­ste- hand­se ken­nis van ge­beu­re in die te­sou­rie aan Beeld ge­sê.
Daar word hard ge­spook om p­re­sies te ver­dui­de­lik hoe die net­werk van pa­tro­naat­skap wat on­der Zu­ma flo­reer lands­be­lang on­der­gra­we. Die bron sê Gord­han en sy span vrees dat die bood­skap nie die tei­ken tref nie.
“Dit is om­dat die ver­lie­se wat die staats­uit­bui­ters per­soon­lik kan ly swaar­der weeg as dit wat met die land kan ge­beur.”
Die kre­diet­gra­deer­der Moody’s het on­langs be­sluit om die land se gra­de­ring nog op twee vlak­ke bo rom­mel­sta­tus te hand­haaf. S­tan­dard & Poor’s e­va­lu­eer die land nou en sal sy be­sluit aan die be­gin van Ju­nie be­kend maak.
Die laas­te paar dae se ge­beu­re – met drei­ge­men­te dat Gord­han en an­der voor­ma­li­ge se­ni­or amp­te­na­re van die Suid-A­fri- kaan­se In­kom­ste­diens dalk ge­ar­res­teer kan word – het vol­gens te­sou­rie-amp­te­na­re baie van Gord­han se har­de werk on­ge­daan ge­maak.
Sa­ke­lei­ers was glo al met die te­sou­rie in ver­bin­ding oor die ge­vol­ge van ’n kre­die­taf­gra­de­ring. “Baie on­der­ne­mings het al ge­sê hul­le aan­vaar dat ’n af­gra­de­ring kom en dat hul­le die vol­gen­de drie we­ke ge­bruik om die mak­si­mum be­sker­ming in­ge­stel te kry . . . soos die her­struk­tu­re­ring van skuld,” sê die bron.
Die ANC het in sy re­ak­sie op Gord­han se ver­kla­ring ge­sê hy wil die re­ge­ring vas­vat om te ver­se­ker dat die dra­ma­tie­se ver­wik­ke­lin­ge oor Gord­han se moont­li­ke ar­res­ta­sie, as­ook an­der re­ge­rings­kwes­sies, voort­aan nie in die o­pen­baar af­speel nie, be­rig L­le­wel­lyn P­rin­ce.
“Daar is geen waar­heid in die ge­rug­te dat Gord­han ge­ar­res­teer gaan word nie. Al die be­trok­ke a­gent­skap­pe, soos die Val­ke en die na­si­o­na­le ver­vol­gings­ge­sag, het reeds aan­ge­dui dat nie­mand in heg­te­nis ge­neem sal word nie,” het Zi­zi Kod­wa, ANC­woord­voer­der, ge­sê.
Die SAKP, ’n ANC-al­li­an­sie­ven­noot, het sy steun aan Gord­han toe­ge­sê en ge­sê hy is ’n skans teen die plun­de­ring van staats­hulp­bron­ne.
Dit is “ab­so­luut on­rus­ba­rend” dat Pra­vin Gord­han, mi­nis­ter van fi­nan­sies, dit no­dig moes ag om die pu­bliek se hulp te vra om die te­sou­rie teen aan­slag­te van an­der staats­in­stel­lings te be­skerm.
Oud­reg­ter Jo­hann K­rieg­ler, voor­sit­ter van die bur­ger­li­ke or­ga­ni­sa­sie F­ree­dom Un­der Law, het gis­ter so ge­re­a­geer na­dat Gord­han eer­gis­ter­aand ge­vra het Suid-A­fri­ka­ners moet die te­sou­rie en sy amp­te­na­re teen die aan­slag van on­der meer die Val­ke en die na­si­o­na­le ver­vol­gings­ge­sag (NVG) be­skerm.
Vol­gens K­rieg­ler ge­tuig Gord­han se ver­kla­ring van ’n “siek­te ê­rens in ons staats­lig­gaam”.
“Ons kan net hoop dat die bur­ger­li­ke sa­me­le­wing sy krag­te sal saam­snoer om die­ge­ne daar­ag­ter tot or­de te roep. Dit moet seer se­ker­lik ui­ters on­rus­ba­rend vir al­le Suid-A­fri­ka­ners wees.
“Dit ge­tuig ook van die or­de­loos­heid en ge­weld van staats­amp­te­na­re, soos ons ook in die par­le­ment kan sien, so­wel as van die on­ge­dis­si­pli­neerd­heid wat in som­mi­ge staats­in­stel­lings heers.”
Law­son Nai­doo, uit­voe­ren­de voor­sit­ter van die grond­wet- wag­hond­or­ga­ni­sa­sie Ca­sac, sê dit is kom­mer­wek­kend om­dat die jong­ste ver­wik­ke­lin­ge nie net oor die te­sou­rie en die Suid-A­fri­kaan­se In­kom­ste­diens gaan nie, maar ook oor wat die bur­ger­li­ke sa­me­le­wing kan doen om die de­mo­kra­sie te be­skerm. “Ons as bur­ger­li­ke sa­me­le­wing moet waaksaam bly, want as die te­sou­rie en die in­kom­ste­diens in duie stort, gaan dit ’n ge­wel­di­ge im­pak op die he­le land en e­ko­no­mie hê.”
Prof. Ben Tu­rok, ANC-ve­te­raan, het ge­sê die jong­ste ver­wik­ke­lin­ge toon dat “ons na­by aan die ein­de van die pad is wat be­tref die vei­lig­heid van ons sa­me­le­wing en die waar­des wat ons des­tyds on­der­skryf het”.
“Dit is ab­so­luut kom­mer­wek­kend. Dit lyk of daar boef­ag­ti­ge e­le­men­te in ons re­ge­ring­stel­sel is wat die de­mo­kra­sie en al­les wat ons tot dus­ver be­reik het, wil on­der­myn.”
Dr. Ant­hea Jef­fe­ry, hoof van be­leids­na­vor­sing by die In­s­ti­tuut vir Ras­se­ver­hou­din­ge, sê die twis tus­sen staats­de­par­te­men­te kan ’n ge­wel­di­ge uit­wer­king op die de­mo­kra­sie hê.
“Daar is ver­on­der­stel om ’n ver­skil tus­sen die staat en ’n par­ty te wees, maar Suid-A­fri­ka het nog nooit ’n a­po­li­tie­se staats­diens ont­wik­kel nie en stra­te­gie­se po­si­sies is nog al­tyd deur ka­der­ont­plooi­ing ge­vul.
“Die i­ro­nie is dat dit juis hier­die be­leid is wat tot die o­pen­ba­re twis ge­lei het.
“Ons be­no­dig streng po­li­tie­ke wil van bo af om dit te ta­kel en om die prak­tyk om staats­in­stel­lings vir eng po­li­tie­ke ge- veg­te te ge­bruik, on­mid­del­lik stop te sit.”
Da­ve S­te­ward, uit­voe­ren­de hoof van die FW de K­lerk-stig­ting, sê hul­le is diep be­kom­merd oor Gord­han se ver­kla­ring, “wat ’n erns­ti­ge grond­wet­li­ke kri­sis bloot­lê waar die pre­si­dent staats­in­stel­lings, wat die Grond­wet ver­eis om on­af­hank­lik te wees, ge­bruik om sy fak­sie se eng po­li­tie­ke be­lan­ge te be­vor­der”.
“Dit is ’n do­de­li­ke be­drei­ging vir die Grond­wet.”
Ralph Mat­hek­ga, po­li­tie­ke ont­le­der aan die Ma­pun­gub­we­in­sti­tuut vir Stra­te­gie­se Na­den­ke, sê Gord­han se “bui­ten­ge­woon des­pe­ra­te” ver­kla­ring kan daar­op dui dat hy be­sef het dat hy nie in dié ge­val op die staat kan re­ken vir die reg­ver­di­ge af­han­de­ling van die saak nie. “Hy mag ook glo dat die Val­ke en die NVG nie die ge­loof­waar­dig­heid het om die aan­ge­leent­heid on­be­voor­oor­deeld af te han­del nie en dat hy po­li­ties ver­volg word.”
Adv. Paul Hoff­man SC, di­rek­teur van die or­ga­ni­sa­sie Ac­coun­ta­bi­li­ty Now, be­skryf die ge­beu­re as ’n “on­ge­luk­ki­ge ver­wik­ke­ling vir die grond­wet­li­ke de­mo­kra­sie en die op­per­ge­sag van die reg”. “Dit is te af­grys­lik om daar­aan te dink wat die ge­vol­ge sal wees as ’n sit­ten­de mi­nis­ter van fi­nan­sies van ’n land ver­volg sal word.
“Dit sal ’n ui­ters ne­ga­tie­we uit­wer­king op die e­ko­no­mie hê, Suid-A­fri­ka se kre­diet­waar­dig­heid en ver­moë om maat­skap­li­ke toe­la­es te kan be­taal knie­hal­ter en kan die al­ge­he­le wel­stand van die land knou.”