Geskryf deur dr Angela Pattison
Die woestynroisin is 'n lid van Australië se inheemse bos-tamatiefamilie.
'N Tipiese woestynroosplant in die natuur lyk redelik onimpressief van die oppervlak, en beslis baie minder treffend as die foto's wat in 'n internetsoektog verskyn.
Om die waarheid te sê, as jy nie weet wat jy soek nie, kan jy hulle mis. Hulle is taamlik skelterig met groengrys harige blare en groei nie meer as aan die onderkant van jou skyn nie.
Jy mag net 'n skiet tussen elke ander struike elke paar meter raak. Elke skiet het net 'n handvol blare, en dra gewoonlik drie tot 10 sultana-grootte vrugte. Soos sultanas, is hulle onnodig bruin en verkrimp. En jy sal hulle net sien as hulle honger woestyn fauna ontsnap het.
Maar sy nederige voorkoms is belangrik vir beide mense en die omgewing.
Die vrugte van hierdie plant is al duisende jare 'n stapelvoedsel in woestyngemeenskappe. Dit lyk soos 'n rosyntjie, maar smaak soos 'n pittige of rokerige son gedroogde tamatie, en omdat dit droog op die plant het dit 'n lang stoorlengte in verhouding tot ander vrugte.
Die kulturele belang en die vermoë om te groei in sanderige droë gebiede waar bykans geen ander geplantte plante oorleef, maak hierdie spesie 'n primêre teiken vir 'n onderneming in afgeleë Aboriginale gemeenskappe, wat 'n unieke vrug met baie gesondheidsvoordele aan verbruikers.
Wat maak die woestynroosin uniek?
Soos 'n ysberg wat veel groter onder die oppervlak is as wat hierbo voorkom, is die woestynroosplant baie groter onder die grondoppervlak as wat dit lyk. 'N Enkele plant in die natuur kan oorskry dosyne meter deur geharde ondergrondse verbindings. Die grootste bevestig Enkelplant was ongeveer 'n kwart van 'n hektaar - maar wie weet hoe groot hierdie plante kan regtig groei?
Dit brei in verskeie rigtings uit die saadplant oor opeenvolgende reëns deur wortels wat omtrent parallel aan die oppervlak groei, wat nuwe lote produseer terwyl dit uitbrei.
Wortelspruitwerk laat 'n plant 'n nuwe skiet, baie meter van die vorige skiet, groei, terwyl 'n kwesbare saailingstadium vermy word. Hierdie kenmerk is algemeen onder baie onverwante woestynplantfamilies.
Byvoorbeeld, 'n enkele Populus euphratica boom in die hiper-ariede Taklamakan-woestyn van China is gevind produseer klonale lote oor 'n gebied van 121ha.
Woestynrosyne is bekend om sterk te groei na 'n versteuring, hetsy natuurlik of mensgemaak. Dit is baie algemeen, byvoorbeeld, wanneer jy deur Australië se dorre binneland ry om hope sandpaaie te vind langs vars gegradeerde paaie wat in reënboompotote na reën bedek is.
Dit is omdat 'n grader, 'n gereedskap wat die oppervlak van 'n pad glad maak, sny dormante wortels en gooi dit, gemeng met sand, aan die kant van die pad. Die wortels is gereed om weer te spruit sodra hulle nat word.
En dit is nie net snywortels wat groei laat groei nie - geteikende brande, vrugteversameling deur inheemse groepe en weiding deur woestyn buideldiere is almal bekend om die kragtigheid van wildstruiktomate oor die lang termyn te verhoog.
Die tradisionele bewaarders van hierdie land het geweet hoe om hierdie spesie te bestuur vir volhoubare produksie, en mense van Aboriginale nasies wat die groot verskeidenheid eetbare bos-tamatiespesies dek, het hierdie kennis al eeue lank geslaag.
Weet die unieke wortel eienskappe van die woestynroosyn jou van 'n onkruid?
Wanneer gekweek word, is woestynroosplante groot en dik, soms so hoog soos die knie, met dosyne blomme per plant. Wikimedia, CC BY
Ander wortelspuiters in die Solanum familie uit gematigde gebiede is lewendige onkruid in bewerkingsgebiede rondom die wêreld.
Kolonies is baie moeilik om uit te wis aangesien die lewensvatbaarheid van wortels nie deur bewerking en meeste onkruiddoders geraak word nie. In werklikheid, kweek stimuleer spruit uit wortel fragmente.
So, hoe beïnvloed dit die manier waarop hierdie spesie as 'n voedselgewas gebruik kan word?
Daar is tans verskeie gekweekte erwe in streeks en afgeleë Australië, en die Voordele van die groei van die spesies word duideliker, veral vir Aboriginale gemeenskappe.
Met water en voeding in hul natuurlike habitats kan bostamaties ongelooflik produktief word. Wanneer dit gekweek word, is die plante groot en dik, soms so hoog soos die knie, met dosyne blomme per plant. Maar oor die seisoene reageer hulle minder op water en kunsmis.
Dit is op hierdie punt dat miskien 'n steurnis gebruik kan word om produksie van ondergrondse laterale wortels te stimuleer - alhoewel hulle in die ruimte tussen die beddens opkom, kan dit verwoesting veroorsaak vir ander bedrywighede!
Dit is geen wonder dat 'n plant wat normaalweg sy massiewe grootte verberg nie, sodat dit kan voortduur in moeilike omstandighede, word 'n pragtige, kragtige plant wanneer hy dieselfde soort behandeling as tuinbouplante gee.
Een finale noot. Baie van die kennis oor hoe bush tamatie en ander voedsel plante inheems aan hierdie land werk word gehou deur die tradisionele bewaarders van die spesie, die Aboriginale mense.
Ons moet almal van die Aboriginal en Torres Strait Islander mense leer, luister en saamwerk sodat die wonderlike vrugte van hierdie land terugkeer na hul plek in menslike diëte en landskappe, insluitend die magtige woestynroos.
Oor hy Skrywer
Dr Angela Pattison, Navorsingswetenskaplike by Planteteeltinstituut, Universiteit van Sydney, Universiteit van Sydney